Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum

Google

This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

athttp://books.google.com/

BOUGHT WITH
THE INCOME FROM
THE GIFT OF
BTEPHEN BALISBUHRY,
OF WORCESTER, MASS.

(Class of 1817).

PATROLOGUE .

CURSUS COMPLETUS,

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE EGCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORUM, 8IYVE GR /ECORUM.

QUI AB EVO APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII III (ANN. 1216) PRO LATINIS
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1139) PRO GRAECIS FLORUERUNT :

BECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLICA TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA
ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS,

IUXTA EDITIONES ACCURA TI8S81MAS, INTER SE CUMQUE NONNULL.IS CODICIBUS NANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN-
TER CASTIGATA ; DIBSERATA TIONIBUS, COMMENTARIIS YARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNINUS
GPKIUBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA TRIBUS NOVISSIMIS SJCULIS DERENTUR ABSOLUTAS, DETECTIS
AUCTA ; INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIYE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS
MOMENT! SUDSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEX TUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS
SINGULARUM PAGINABUM MARKGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFI-
CANTIBUS, ADORNATA ; OPERI!BUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPMIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN
ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DtCENTIS ET QUADRAGINTA INDICIBUS SUB OMNI RESPECTU, SCILICET, ALPHABETICO, CIIRONOLOGICO, ANALYTICO,
ANALOGICO, STATISTICO, SYNTUETICO , ETC., ΗΕ gr AUCTORES EXHIBENTIDUS, ITA UT NON SOLUM STU-
bi0S0 , SED NEGOTIIS JMPLICATO , ET 8! FORTE SINT, PIGRIS ETIAM ET IMPERITIS PATEANT OMNES
66. PATRES, L'UCUPLETATA; SED PR/ESERTIM DUOBUS DIMENSIS ET GENERALIBUS INDICIBUS, ALTERO
sciLiceT ΠΡΙΝ, Quo CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM
UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, ΙΝ QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO
INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCIHPTUILE SACRE, ex quo LECTORI. COM-

PERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS
SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTUR/E VEHSUS, A PRIMO GENESEOS
USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSI9, COMMENTATI SINT :
£M ΓΙΟ ACCURA TISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDa, SI. PERPENDANTUR. CHARACTERUM NITIDITAS,
CHART QUALITAS, INTEGRITAS TEEITUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECUSONRUM TUM VARIETAS
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATMOLOGIAE DECURSU CONSTANTER
$1'WILIS, PRETII EXIGUITAS, PRESERTIMQUE 18TA COLLECTIO UNA, MKTIIODICA ET CHRONOLOGICA,
BKXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS I1IC ILLIC SPARSORUM, VEL ETIAM
INEDITORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES

&TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIDUS, COADUNATORUM, ,
ET EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATHOLICAM CONFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRABILITER EFFICIENTIUM.

SERIES GRJECA POSTERIOR,

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCBIPTORESQUK ECCLESIE GRAEC/E
AB VO PHOTIANO USQUE AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA ;

AGCURANTE J.-P. MIGNE,

Bibliothecs cleri aniversee,
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE RCCLESIASTICAR RAMOS BDITORR.

PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIAM NEMPE LATINAM, ALIAM GRAECO-LATINAM.
ΑΜΕΑ PARTES ΡΕΝΕ JAM INTEGRE EXARATAE SUNT. LATINA, DUCENTIS ET VIGINTI DUOBUS VOLUMINIBUS MOLE SUA
$TANS, DECEM ET CENTUM SUPRA MILLE FRANCIS VENIT : GRAECA DUPLICI EDITIONE .TYPIS MANDATA- EST. PRIOR
CKECUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERAL! COMPLECTITUR, NOVEMNQUE ET CENTUM VOLUMINA, PRO PRIMA
SERIE GR/ECA, NON EXCEDIT. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXHIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET
QUINQUAGINTA YOLUMINA RETINETUR. SECUNDA SERIES GRJECO-LATINA SEXAGINTA "VOLUMINA PROBABILITEH
NON SUPERABIT ; DUM HUJUS VERSIO MERE LATINA TRIGINTA YOLUMINIBUS ABSOLVETUR. UNUMQUODQUE VOLUMEN
ο ECO-LATINUM 0CTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUNHMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO,
UT PRETI! HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GRLECAM 005”
ΡΑΜΕΤ NECESSE ERIT; SECUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA ΡΑΚΤΙΑ
KQUABUNT. ATTAMEN, 81 QUIS EMAT INTEGRE ET SEORSIM COLLECTIONEM GR.£CO-LATINAM, VEL EANDEM EX
οι «6Ο LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VEL PRO SEX FRANCIS SOLUM. OBTINEBIT. IST.E CON-
ΡΙΤΙΟΝΕΣ FUTURIS PATROLOGIA SERIEBUS APPLICANTUB, Si TEMPUS EAS TYPI8 MANDAND! MON NOHIS DEEST.

PATROLOGILE GRECE TOMUS CXXVI.
THEOPHYLACTUS BULGARIA ARCHIEPISCOPUS.
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOHEM,
IN VIA DICTA /^AM BOISE, OLIM PROPE POINTAM LUTETI£ PAHRISIORUM VULGO D'ENFER
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNG VERO INTRA MOEMA PABRISINA,

c/186^

ο ς5δ0ιἨ

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM ΧΙ. ANNUS 1070.

OEOGOYAAKTOY

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAE

ΤΑ EYPIZKOMENA ΠΑΝΤΑ.

IHEOPHYLACTI

BULGARLE£ ARCHIEPISCOPI

OPERA QUJE REPERIRI POTUERUNT OMNIA.

ACCEDIT

FR. J. 5. ΠΑΕΙ BERN. DE RUBEIS

DISSERTATIO
DE IPSIUS THEOPHYLACTI ETATE, GESTIS, SCRIPTIS AC DOCTRINA;

. ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE 1.-Ρ. MIGNE,
BIBLIOTHECAE CLEKI UNIVERSE,
SIVE
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE.

——— Em 0-0 -—Ó—

TOMUS QUARTUS.

—— ÁÁilup-9-9-9-«mmumu— ———

VENEUNT QUATUOR VOLUMINA ÁÁ FRANCIS GALLICIS,

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,

(IN VIA DICTA D'MBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETIA PARISIORUM VULGO D'ENFER
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINX..

1865

TRADITIO CATHOLICA.

SIECULUM XI, ANNUS 1010,

ELENGHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO OXXVI CONTINENTUR.

THEOPHYLACTUS BULGARLE ARCHIEPISCOPUS.

Expositio in Epistolam I S. Joannis.

-- in Epistolam II S. Joannis.

— . iuEpistolam 111 ojusdem S. Joannis.

— in Epistolam S. Jude apostoli.
Oratio in Adorationem venerande Crucis.

— in Presentationem B. Marie.

Homilia in undecimum evangelium matutinum.
Historia martyrii xv martyrum.
Liber de iis quorum Latini incusantur.
Institutio regia. Pars prior. — Panegyrica.
Pars altera. — Ραταπείίεα.
Testimonium Anne Comneno de Constantino Porphyrogenito.
Epistolae XX ex codice Vaticano.
Epistola LXXV, ex Joan. Meursio.
Epistola XXXV a J. Lamio edite.

Profatio Bongiovanni ad Commentaria in V prophetas minores.

Procmium expositionis sanctorum prophetarum.
Expositio in Oseam prophetam.
— in prophetam Habacuc. *
— in prophetam Jonam.
— in Nahum prophetam.
— jn prophetam Micheam.

col.

APPENDIX AD TugoPBYLACTI OPERA, — Vita S. Clementis Bulgarie archiepiscopi.

Varie Lectiones ad Comment. in 4 Evangelia.

Syllabus fidissima vocum Grecarum quae continentur in quatuor Evangeliorum

volumine.
. Indices in Opera Theophylacti.

Parisiis, ^ Ex Tvpis J.-P. MIGNE.

9
67
19
86

106
130
146
151
222
254
266
287
307
358
502
9259
966
919
819
906
970
1050

1191
1239

1241
1251

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ
ΕΙΣ ΤΗΝ À ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗΝ.

THEOPRYLAGTI JN. EPISTOLAM I $, J0ANNIS,

ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ Α’ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ.

Ἐπειδὴ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης, ὁ τὸ Εὐαγγέλιον vpá-
Ψας, αὐτὸς xai ταύτην ἐπιστέλλει, ὑπομιμνήσχων
τοὺς Ίδη πιστεύσαντας εἰς τὸν Κύριον. Καὶ πρῶτον
μὲν ὥσπερ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, οὕτω χαὶ ἐν ταύτῃ τῇ
'Ἐπιστολῇ θεολογεῖ περὶ τοῦ Λόγου, ἀποδεικνὺς αὐτὸν
ἀεὶ εἶναι ἓν τῷ Oti, καὶ διδάσχων τὸν Πατέρα φῶς
εἵναι, ἵνα χαὶ ἓν τούτῳ γνῶμεν τὸν Λόγον ὡς ἁπαύ-
γασμα αὑτοῦ εἶναι. θεολογῶν δὲ ἐξηγεῖται μὴ veo-
τερον εἶναι τὸ καθ᾽ ἡμᾶς µυστήριον. ἀλλ ἐξ ἀρχῆς
μὲν xal ἀεὶ τυγχάνειν αὐτὸ, νῦν δὲ πεφανερώσθαι
ἓν τῷ Κυρίῳ, ὃς ἐστι Qj αἰώνιος καὶ 8:5; ἆληθι-
νός. Καὶ τὸ αἴτιον δὲ τῆς τούτου παρουσίας χαὶ ἐπι-
Φανείας τίθησ:, λέγων εἶναι τοῦτο, ἐπὶ τῷ καταλυσᾶι
τὰ ἔργα τοῦ διαδόληυ, καὶ ἡμᾶς ἐλευθερωθῆναι ἀπὸ
τοῦ θανάτου, καὶ ὙΥινώσχειν ἡμᾶς τὸν Πατέρα

καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι- B

στόν. Γράφει γοῦν πρὸς πᾶσαν ἡλικίαν, πρὸς παι-
δία, πρὺς νεανίσκους, πρὶς Ὑέροντας, ὅτι ὁ μὲν θεὸς
ἐγνώσθη, fj δὴ διαθολικἡ ἑνέργεια λοιπὸν νενίχηται,
χαταργηθέντος τοῦ θανάτου. Εἶτα λοιπὸν δι ὅλης
τῆς Ἐπιστολῆς περὶ ἀγάπης διδάσχει, θέλων ἡμᾶς
ἀλλήλους ἀγαπᾷν, καὶ ἀποδειχνὺς, ὅτι δεῖ ἀλλήλους
ἀγαπᾷν, ἐπειδὴ xat ὁ Χριστὸς Ἰγάπησεν ἡμᾶς. Ἐξη-
γεῖται οὖν περὶ διαφορᾶς φόδου xal ἀγάπης, xal
τέχνων θςοῦ, καὶ τέχνων διαθόλου, xaX περὶ ἆμαρ-
πίας θανατιχῆς xaX pi] θανατικῆς, χαὶ διαφορᾶς
πνευμάτων. Καὶ )οιπὸν διαιρεῖ, ποῖον μὲν πνεῦμα
&x τοῦ θεοῦ ἐστι, ποῖον δὲ τῆς πλάνης * χαὶ πότε μὲν
γινωσχόµεθα τέχνα θεοῦ, πότε δὲ τοῦ διαδόλου * xol
περὶ ποίας ἁμαρτίας ὀφείλομεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν
ἁμαρτανόντων * xaX πξρὶ mola; οὐ δεῖ εὔχεσθαι ^ xal

τι ὁ p ἀγαπῶν τὸν πλησίον οὐχ ἔστιν ἄξιος τῆς
χ)ήσεως, οὐδὲ δύναται λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ
«hv ἑνότητα δὲ τοῦ Υἱοῦ πρὺς τὸν Πατέρα δείχνυσι *
καὶ ὅτι ὁ ἀρνούμενης τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει.
Διαχρίνει δὲ £v «fj, Ἔπιστονῇ ταῦ:ῃ λέγων * Καὶ
τουτο ἴδιον τοῦ ᾿᾽Αντιχρίστου εἶναι τὸ λέγειν, uh. εἷ-
ναι τὸν YUv αὐτὸν τὸν Χριστὸν Ιησοῦν, ἵνα T, 670v,
ὅτι ὡς μὴ ὄντος ἐχείνου ἑαυτὸν εἴπῃ εἶναι ὁ Ψψεύ-
στης, Παραινεῖ δὲ δι ὅλης τῆς Ἐπιστολῆς μὴ à0j-
psi», τοὺς πιστεύοντας τῷ Κυρίῳ, εἰ μισοῦνται ἐν
τῷ κόσµῳ, ἀλλὰ μᾶλλον χαίρειν, ὅτι τὸ μῖτος τοῦ
χόσµμου δείκνυσι τοὺς πιστεύοντας, µεταβεθγχένχι
ἁπ᾿ αὑτοῦ τοῦ xÓsp.ou, καὶ elvat λοιπὸν τῇ: οὐρανίου

À A09 ARGUMENTUM EPISTOLAE I JOANNIS.

Joannes, qui Evangelium scripsit, hanc etiam
conscripsit Epistolam, qua cos, qui in Dominum
crediderant, commonefacit. Et primo quidem, sicuti
in Evangelio, ità et hic Verbi divinitatem astruit,
ostendens, eum semper fuisse, docensque, 'auem
lucem esse, ut hae ratione, Verbum velut ipsius
esse splendorem, intelligereinus. Theologice. vero
disserens, ostendit, haud novum esse mysterium
nostrum, Sed a principio et semper fuisse ; nunc
aulem. manifestatum esse in. Domino, qui est. vita
eterna et Dcus verus, Causam vero ipsius adventus
et manifestationis exponit, dicens, ipsum venisse,
ut diaboli destrueret opera, no«que a morte libera-
ret : atque ut Patrem et Filium Dominum nostrum
Jesum Christum cognosceremus. Scribit itaque ad
cujusvis zetatis homines, ad pueros, ad juvenes, ad
genes, quoniam Deus cognitus est, et diaboli pote-
&tlas devicta. Deinde per totam Epistolam docu-
menta habct de cliaritate, volens, ut nos invicem
diligau.us : ostenditque hoc. nohis praestandum
csse, quoniam et Cristus dilexit nos. Disserit igi-
tur de diversitate timor:s et dilectionis, dec filiis Dei
et filiis diaboli, de peccato mortali et non mortali,
de diversita!e spirituum : ac postea declarat, qui-
uam spiritus ex Dco sit, et quinam ex diabolo ; et
quomodo cognoscere possimus filios Dei εἰ filios
diaboli, et cujus peccati ventam orare debeamus
peccautibus ; qualis vero non : et quod qui proti-
mum non diligit, dignus non sit Dei vocatione, ne-
que dici porsit esse Christi. Unitaiem etiam osten-
dit Filii cum Patre, et eum qui Filium negat, nequc

€ Patrem babere. Pr:ieterea docet, proprium Anti-

christi esse negare Filium ipsum esse Jesum Chri-
stum: ut hinc sit manifestum, quod vclut. si is
non csset, seipsum lalem dicturus sit ille mendax.
llortatur. autem per toam Epistolam fideles, ne
propterea quod odio habentur in boc mundo, con-
tristentur, sed potins gaudeant : quia oJium, quo
eos mundus prosequitur, osteudit ipsos ab eodem
mundo discessisse, et jam ad οΦιθδίοιη societatem
pertinere. Demum in fine Epistole ad memoriam
denuo revocat, quod Filius Dei sit vita xterna et
verus Deus ; prascipitque, ut. ipsi serviamus, et ab
idolis nos contineamus,

^ , - - pé ^ 4 - ^ , - - . , e " m " - - .

αἰώνιός ἐστι θεὺς ἀλτθινὸ , xa:
KEOAAAIA ΤΗΣ Α’ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ IQANNOY.

c. ΡὑαγγεΛικὴῇ θεο.ϊογία περὶ Χ/ιστοῦ. Ἐν ᾧ
περὶ ἐξομο.ἰογήσεως xal προσοχῆς εἰς τὸ jui
ἁμαρτάνει. "Oc. τήρησις cor ἐντο-ῶχ τοῦ
θ6εοῦ τ]ν rrocur βεδαιοῖ.

Ῥατκοι, Gn. CXXVI.

* , " . s, ρ [] 9 ^ s^
ἵνα τοὺτῳ ὀοῦλευσωμτν, καὶ φυλάττωμεν ἑαυτοὺς ἀπὺ τῶν» εἰδώλων.

{03 CAPITA EPISTOL.E PRIM.E JOANNIS.

4. Evangelica de divinitate Christi enustiatio. Ubi
de confessione et allentioue ad non. prceandum ;

ei quod observantia mandatorum Dei cognitione:n
confirmat.

l

B

THEOPHYLACTI BULGARTI/E ARCITIEP. 1?

2. De charitale, sine qua est mpictur. Ubi etiam A B'. Περὶ ἁτάπης, sc ἄγευ ἀσέδεια. Ἐν ᾧ πα-

agit de gratia cujuscunque secumamw ciatem, εί
de averstone ab amore mundi.

9. De falsis (ritribus Deum abnegantibus : et quod
pietas in. Christum Patrís sonfessio sil: Patris
cuim glorificatio est. predicatio quod. Filius sit
Deus. Ubi etiam de divino et spiritucli dono in.
sanclificatione, in spe in aguitionem Dei : quod-
que omnis qui csl in Cliristo, absque peccato sit ;
qui enim peccat, ex diobolo est.

ἆ. De charitate erga prozimtm, et. propensione ad
largiendam | eleemosynam. Ubi ei de conscientia
bona que est in fide Jesu Christi, ac de discretione
spirituum per confessionem. incarnationis Doinini.

5. De dilectione fraterna ad divinttm cultum.

6. De divinitate Filii in gloria Patris et de victoria
eontra diabolum per fidem Jesu Christi ad vitam
eternam.

1. De fratre peecanie. jueando per orationem, et de
vitando peccato : ubi etiam de detestatione cul-
ius de mouum.

θα, CAPUT I.

VEns. 4. Quod fuit ab initio, quod audivimus,
quod vidimms oculis nostris. llisce verbis cum Ju-
dares tum gentiles, qui nostrz fidei. mysterium
veluti novum ., calumniantur, confutat, ostendens
vetustissimum esse. lllud enim, ab initio, perinde
est ac, ín principio vel solum concepto; vel, quod
non solum lege, sed quacunque etiam visibili
creatura anterius est. llac enim initium habuit ;
hoc autem cliam anie ipsum initium era!.
Nam quid de Grecorum mysteriis, quz heri aut
nudiustertius exorta sunt, dicemus? Ea enim, im-
pudicitia applaudente, infirmam sero subsistentiam
accepere : cum scilicet imniunditia, cujus ea et
documentum et monumentuan sunt, jam inter ho-
mines versaretur; faciusque jai esset a. meliori
luce ad effusam noctem progressus. Ostensa igitur
mysterii. nostri prestantia ex ejus antiquitate, ad-
dit etiam illud esse vitam, et vitam quidem ncn
temporum intervallo definitam, sed subsistentem ;
quippe qu:e semper apud Patrem (uit : quemad: o-
dum ct in Evangelio ait illis. verbis : Et Verbum
erat apud Deum *. lliud quod fuit, vel erat von tem-
poraneam exsistentiam significat, sed rei subsi-
stentis essentiam, et omnium qua esse. soiliuntur
principium et basim, et sine quo non possent ista
'" subsistere. Quidquid enim productum est, esse

aliquid dicitur, veluti angelus, cc«lum, sol, etc. D

Solus vero Filius absolute est, de quo participant
quxrcunque ad exsistendum pertrahuntur. Quare
Paulus, Inm ipso enim, inquil, vivimus, movemur,
et sumus ?*.. Hanc velut. introducteriam — doctrinam
ut quis suscepi!, transit deinde ad ipsum videndum,
non quidem corporaliter, sed per certam coguiiio-
nem ; et non oculis 405 corporis, scd mentis.
Contrectatio dicta quidem est de Verbo vite, quae
αἱ 5: Ego sum vita, Dici vero etiam potest de
Verbo, quod eat in. principio * : cum per legem

et prophelas venturum audivimus, eumque jain.

przsceutem in zorpore clare vidimus et contreciavi-

! Joan. 1, 4. * Act. xvi, 28. ? Joan, xiv, 10.

aiyecic περὶ χάριτος ἑκάοτου καθ TJuxlar,
καὶ περὶ ἁποτροεπῆς τῆς εἷς τὸν xcoqtor ἁγάπης.

Y. Περὶ ψευδαδέΊρων ἀρνησιβέων" καὶ ὅτι 1)
εἷἲς Κρισεὺν εὐσόάδεια, Tlarpóc ópoloyía* ἡ
αὰρ τοῦ Πατρὺς δοξολογία zov Υἱου ἐστι
θεο.Ίογία. Ἐν ᾧ περὶ θείου xa) πγευματικοῖ
χαρίσµιατος ὃν ἁγιασμῷ ἐπ᾽ ἑλαπίδι εἰς Tricir
Θεοῦ. "Οτι πᾶς ὁ ἐν Ἀριστῷ, ἑκτὸς ἁμαρτίας *
ὁ γὰρ ἁμαρτάλων, áx τοῦ ὃ.αθό.ου ἐστίγ.

δ. Περὶ ἀγάπης τῆς πρὸς τὸ: π.λησίον, καὶ àia -
θέσεως µεταδοτικῆς. Εν ᾧ περὶ συνειδήσεως
ἀγαθῆς τὴς év πίστει "Incov λἈριστοῦ. Περὶ
διαχρίσέως πγευµάτων ég' ὁιιο.]ογμίᾳ τῆς τοῦ
Κυρίου ἐναγθρωπῄσεως.

€'. Περὶ gclaósAzíac εἰς θεοσέδειαν.

c. Περὶ θεο.]ογίας χἱοῦ ἐν δύξη Πατρός’ καὶ
περὶ νίκης τῆς xutà τοῦ πογηροῦ διὰ πίστεως
Ἰησοῦ ἀριστοῦ εἰς ζωή».

η ὅ- Περὶ ἀνειἸἡψεως τοῦ ἁμαρτάνοντυς ἁδε1φοῦ

διὰ προσευχης' καὶ περὶ τοῦ μὴ ἁμιρτάνευ”.
Ἐν ᾧ περὶ áaoync δαιμονικοῦ σεθάσµατος.

ΚΕΦΑΛ. ΑΛ’.

"0 ἦν ἁπ' ἀρχῆς, ὃ ἀκηκόαμεν, ὃ &opáxapsv
τοῖς ὀφθα.λιοῖς ἡμῶν». Ἰοῦτο καὶ πρὸς Ἰουδαίους
xai πρὺς Ἕλληνας, οἳ ὡς νεώτερον διαθάλλονσι το
καθ’ ἡμᾶς µυστέριον. Δείχνυσιν οὖν, ὡς xal παλαιὺν
τούτο” ἀπ᾿ ὀρχῆς γὰρ ἔστι, xal ἅμα τῇ ὀννοηθείσῃ
ἀργχῇ ' 1j οὗ μόνου τοῦ νόµου, ἀλλὰ χαὶ αὐτῆς τῆς
ὁρατῆς [ἀνώτερον] κτίσεως. Ἡ μὲν γὰρ ἐρχὴην Eoyev
τοῦτο δὲ ἣν xal πρὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης. Τῶν Ὑόρ
τοι χθὲς καὶ πρώην Ἐλληνικῶν τί ἄν τις καὶ λένοι;
& τῇ ἁἀσελγείᾳ περικροτούµενα ὀψὲ τὴν ὑπόσ-ασιν
ζτχεν, ἀχαθαρσίας Ὥδη ἐμπολιτευομένης ἆνθ:ώπων,

C f; χαὶ µάθηµα χαὶ ὑπόμνημα αὕτη, καὶ τῆς ἀπὶ

τοῦ χρείττονος Εμῶν ἐπὶ τὴν κεχυµένην νύχτα ἁπό-
ρέναις. Τὸ μεγαλεῖον οὗ) παριστῶν τοῦ καθ) ἡμᾶς
μυσττρίου διὰ τῆς χατὰ ταῦτα ἆρχα:ότητος, ἐπάχγει
ὅτι καὶ ζωῇ τοῦτό ἐστιν, xal Qut οὗ διαστήµατι
χρονικῷ µετρουµένη. ἀλ)᾽ ἑυπόστατος, ὡς πρὸς τὸν
Πατέρα ἀεὶ οὖσα" ὥσπερ ναὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίω Xéyez
Καὶ ὁ Λόγος, φησὶν, ἦν' πρὸς τὸν Θεόν. 16, dr,
τοῦτο οὗ χρονιχἣν παρίστησιν ὕπαρξιν, ἁλλ᾽ ἔνυπο-
στάτου πράγματος οὐσίαν, xaY πάντων τῶν τὸ εἶναι
λαχόντων ἀρχήν τε xa βάσιν, xal οὗ χωρὶς οὐχ ἂν
δύναιτο ταῦτα ὑποστῆναι. "E .σστον γὰρ τῶν γεννη-
τῶν [[. γενητ.]. εἶναί τι λέγεται, otov. εἶναι ἄγγελον,
εἶναι οὐρανὸν, εἶναι ἍΆλιον, τἄλλα πάντα * µό,ος δὲ
ὁ Yib; [χκαθόπαξ] ὢν τυγχάνει’ [οὗ] µετέχοντα πάντα
πρὸς Ὁπαρξ.ν.ἔρχεται. Διὸ xal Παῦλός φησιν. Ἐν
αὑτῷ }ὰρ ζώμε», xal κι'ούµμεθα, xal ἐσμέν.
Τούτου ἀχρύασιν κατὰ εἰσαγωγιχὴν διδασχαλἰαν πρό-
τερᾖν τις δεξάµενος ἔρχεται ἐπὶ τὸ ἰδεῖν αὐτὸν, οὐ
σωματικῶς, ἁλλ᾽ ἐπιστημονικῶς, χαὶ οὗ τοῖς σωµα-
τιχεῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ tol; vo:polg. Ἡπλάφησον
[f. Ἑηλάφτσις| εἴρηται χαὶ περὶ τοῦ Λόγου τῆς
ζωῆς, τῆς εἰπούσης᾽ Εγώ εἰμι ἡ ἕωή. Λελέξεται xz
οὕτω περὶ του iv ἀρχῇ ὄντος Λόχου, ὅτι ἀχηχόαμεν
διὰ τοῦ νόµον αὑτὸν καὶ τῶν προφττῶν, ὡς ἐλεύσε-
ται. Τοῦτον ἑλθόντα ἐμφανῶς μετὰ σώματος εἴδομεν,
xai ἑφηλαφίσαμεν ΄ γυμνὸν γὰρ θεὶν οὐδεὶς ἑώραχε
πώὠτοτξ. Οὐ γὰρ ὡς ἔτνχε συγχατεθέμεθα τῷ ὀφθέντι,
* Joan. 1, 2.

iJ Lui vol TIO IN EPIST. I S. JOANNIS. — CAP. I. 14
ἀλλὰ μετὰ ψηλάφταιν, ὡς εἴρηται ἤδη, τοῦτ ἔστι A mus; nudum enim Deum nemo vidit upquam *.

μετὰ συζήττσιν voucxfv τε xal προφητιχὴν τερὶ
τούτου ἐπιστεύσαμεν τῷ ὀφθέντι σαρχὶ Λόγῳ, οὐχ
ὃ οὖν ἦν ἐθεασάμεθα, f ἐψηλαφήσαμεν (τούτου γὰρ
thx γενεὰν εἰς διηγήσεται;), ἀλλ ὃ γέχονεν.,
ἧτοι γνωστιχκαῖς ἐπαφαῖς, ἣ xaX αἰσθηταῖς ' ὡς xol
[θωμᾶ:] μετὰ τὴν ἀνάστασιν * εἷς γὰρ ἦν χαὶ ἁδιαί-
ρετος, 6 αὑτὸς xal θεατὸς xal ἀθέατος, xat κρατού-
µενος, xat pb περιδρασσόµενος, xal ἀναφῆς xal
φη)αρητὸς χαὶ ἀνθρωπίνως φθεγγόµενος, xat ὡς θεὸς
ἐνεργῶν τὰ θαύματα. Τοῦτο δὲ δ.ὰ τὴν ἄχραν ἑνότητα
τοῦ Λόγον πρὺς τὴν σάρχα φαμέν.

Non enum apparent temere credidimus ; sed po:t
contrectationem, αἱ diclum est, hoc est, post. di- .
$cussa, quz de illo in lege et prophetis exstant testi-
monia, credidimus Verbo in carne manifestato.
AUamen non sicut erat enm — perspeximus, aut
contrectavimus, (generationem enim. ejus quis encr-
rabit *?) sed quod factum est, contrectatione vel
menlis, vel etiam sensus ; ut Thomas post ipsius
resurrectionem. Unus eniin erat et individuus ipse,
et visibilis οἱ iavisibilis, et prehensus et non com-
prehensus, et intaciilis οἱ atirectabilis, οἱ hu-

mano more loquens, ct ut Deus miracula faciens. Scilicet hiec omnia de codem Verbo ob. ejus. arctam

cum carne conjunctionem dicimus.

"0 ἐθεασάμεθα καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν éxrmAdgm-
σαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς. Kal ἡ ζωὴ égave-
ρώθη, xal ἑωράχαμεν, xal μαρτυροῦμεν , xal
ἁπαγγέλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν αἰώγιον, ἥτις ἣν
πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἑραγερώθη fur. ᾿Αντὶ
τοῦ, "O ἑωράχαμεν, τοῖς ὀφθαλμοῖς εἴδομεν τοῖς
ἰδίοις, καὶ ἐθαυμάσαμεν. Τὸ γὰρ (εἀσασθαι ἀπὸ
τοῦ.θαυµάζειν, xat μετὰ θάμδους ὁρᾷν λαμθάνεται.
T$ δὲ, ἐφηλαφήσαμεν, ἀντὶ τοῦ, Πρευνήσαμεν. "Est
δὲ τὸ ἑξῆς οὕτως “0 ἦν da^ ἀρχῆς, ὃ ἀχηγόαμεν,
καὶ ἑωράχαμεν, καὶ ἐθεασάμεθα τοῖς ὀφθα.1μοις
ἡμῶν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐγη άφησαν περὶ τοῦ
Αόγυυ τῆς ζωῆς, ἥτις Qo] ἑἐραγερώθη ' ἣν xal
ἑωράκαμεν καὶ μαρτυροῦμεν καὶ ἀπαγγέ-.ῖομερ
ὑμῖν, Aéro δἑτῆν ζωὴν τὴν αἰώγιογ, τις ἐσεὶ πρὺς
τὸν Πατέρα, καὶ ἐρανερώθη ἡμῖν. *O τοίνυν ἑωρά-
xajev, τοῦτο καὶ ἁπαγγέ.Ίομεν ὑμῖν. Ἔνταῦθα
ἡ ἀπόδοσις, Ev τῷ, Ὁ τοίνυν ἑωράχαμεν. Ozy οὕτω

Vgns. 1, 9. Quod perspeximus, et. manus nostre
contreclaveruut de Verbo vite. Et vita manifestata
esl, el vidimus, cl testamur, el annuntiamus vobis ci-
tam eternam, que erat apud. Patrem, et apparsit
nobis. Quod perspexinus, hoc est, quod propriis
oculis vidimus et. mir:ti sumus : nam perspicere
hic est eum admiratione intueri. Contrectavimus
autem perinde est ac, excussimus, scrutati sumus.
Orationis vero series est liujusmodi : Quod erat a
principio, quod audivi:znus et vidimus, et perspeximus
oculis nostris, εἰ manus nostre contrectaverunt de
Verbo vite, qu& vita mani(estata est, quam etiam
vidimus, et testamur, et annuntiamus vobis, neinpe
vitim eternam qua est apud Patrem, ct maxifestata
est nobis. Quod igitur vidimus, hoc ei annuntianuud
vobis . lI:c scilicet posirema verba, Quod igitur
vidimus, clc. periedi complementum exbibent.
Non ita tamen orationem suam digessit. Joannes,

δὲ ἑποιήσατο τὴν ἑἐπαγγελίαν ὥσπερ xal ἡμεῖς, C cum majoris brevitatis gratia, tum ut Gracanica

πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ αυντετμηµένου λόγου yon
σιν, ἔπειτα δὲ χαὶ τὴν ἐρεσχελίαν τὴν Ἑλληνικὴν
ἀτιμάζων, καὶ δεικνὺς ὡς οὐχ ἐν λόγοις ἡ σωτηρί:
ἡμῶν, ἁλλ᾽ ἐν Épyotz* xal ἐπὶ τούτοις ἐπιστατιχω-
τέρονς ἡμᾶς ἐργαζόμενος, ἵνα pf αὐτόθι προχείρως
εὑρίσχοντες τὸ προχείµενο», ὑπτιώμεθα. "Αλλως τε
xaX θεολογῶν ἐθουλήθη ἁσαφίᾳ χρύφαι τὰ τῶν βεθί-
λων ἀνώτερα ἀχοῶν, xal μὴ àv [f. οὐχ] ἀσφαλῶς
αὐταῖς ἔχφορα ποιεῖν. Τὸ γὰρ βάλλειν τὰ ἅγια τοῖς
χυσὶ, xai ῥέπτειν τοὺς µαργαρίτας ἔμπρασθεν τῶν
χοίρων, οὐ σώφρονος λογισμοῦ.

"Q ἑωράκαμεν καὶ ἀχηχόαμεν, xal ἁπαγγέ-νο-
per ὑμῖν. Tl τοῦτο; "Οτι ζωὴ αἰώνιος ὧν kqave-
pon ἡμῖν, καὶ θεαταὶ αὑτοῦ γεγόναµεν, καὶ πρὸ
τοῦ σταυροῦ, xal μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Ὁ γὰρ αὐτὸς
xai τῷ σταυρῷ σαρκὶ προσηλώθη, καὶ τῇ αὑτῇ
ἐξανέστη σαρχἰ. Kal τί χέρδος ἐκ τούτης, φησὶν,
ὑμῖν χοµίζοµεν τῆς ἐπαγγελίας; Τὸ, ὥσπερ χοινω-
οὓς ὑμᾶς λαμθάνοµεν διὰ τοῦ λόγου ὧν εἴδομέν τε
χαὶ ἀχηχόαμεν, οὕτω χοινωνοὺς ἔχομεν xal τοῦ
Πατρὸς xaY τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰητοῦ Χριστοῦ. Τούτου
δὲ τυχόντας, χαρᾶς ἂν πληρωθείηµεν, ὡς τῷ so
χεχλληµένοι. | .

"Ira xal ὑμεῖς κοινωγίαν ἔχητε μεθ ἡμῶν.
Kal ἡ κοιγωγία δὲ ἡ ἡμετέρα μετὰ τοῦ Πατρὺς

5 Joan. 1v, 14. * Ίδα, vin, δ. 7 Matth, τη, 6.

nugamenta negligere!, ostendens, non in verbis, sed
in operibus positam esse salutem nostram; ac
praterea, ut attentiores nos redderet, no nimium
facili et obvia rei propositze intelligentia segniorcs
evaderemus. Sed et illud addendum, Joannem,
quandoquidem de rebus divinis disserebat, qus
profanis sublimiora sunt auribus, nec salis Luto
omniLus pervia, obseuritote aliqua occulere vo-
luisse : ueque en:m sobri» mentis est, " sanctum
dare canibus, et mittere margaritas amte porcos.

V&Rs. 9. Quod vidimus εἰ audivimus, annuntia-
fuus vobis. Quid vero? Nempe quod vila zlerna
apparuerit nobis, nosque ejus 4G rci cum ante
erucem. tum posl resurrectionem spectatores fue-
rimus. Idem euim ipse, qui carne affixus est cruci,
eadem carne resurrexit. Sed quodnam, inquit,
μου nyntio lucrum vobis afferimus? lloc neutpe ,
ut quemadmodum eorum, quas vidimus et audivi-
mus consortes serinone vos facimus, ita etiam Pa.
tris Filiique ipsius Jesu Christi consortes habea-
inus : quod ubi assecuti fuerimus, gaudio tanquam
Deo copulati replebimur.

VkRs. 9, 4. Ut et vos. societatem habeatis nobis-
cum, et societas nosira sil cum Patre et cum Filio

15 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 16

ejus Jesu Christo. Et hec scribimus vobis, ut gau- A xal μτὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ιησοῦ Χριστοῦ. Kal

deutis, et gaudium vesirum sit plenum, Nobis enim
vos participes et consortes habentibus gaudium
erit plenum, cujusmodi messoribus suis gaudens
seminator in die mercedis suppeditat, iis nempe
gaudentibus quod laboribus suis fruantur.

VrEns. 5-8. £t hoc est annuntiatio quam. audivi-
mus ab eo et anuuntiamus vobis, Quoniam Deus [ux
est, et tenebre in eo non sunt. ulle. Si dixerimus,
quoniam societatem habenis cum. eo, et in. tenebris
ambiulamus, mentimur εἰ veritutem non facimus. Si
autem in. [nce ambulamus, sicut οἱ ipse est in [uce,
societatem habemus αά invicem ; et sanguis Jesu
Christi Filii ejus emundat nos ab omni peccato. Si
dixerimus, quoniam peccatum non habemus, ipsi nos
seducimus, et veritas in nobis non est. Priorem ser-

missio quam audivit. Áit igitur cau 65866, Quoniam
Deus lux. est, et in eo tenebra non sunt ulle. Scd a
quo hoc audivit ? Ab ipso Christo Domino, qui ait :
Ego sum lux mundi *; οἱ 1 Ego lux in mundum
veni**. Lux igitur est ille, et tenebrzein eo non sunt
vile : lux vero spiritnalis, quee aniu 28 oculos ad
gui perceptionem movet, atque a cunctis hisce ma-
terialibus rebus avulsos ad sui .solius amorem οἱ
desiderium allicit et urget. Tencbras vero hic vel
ignorantiam, vel peccatuin appellat : in Dco enim
neque ignorantia est, neque peccatum ; quippe qua
in rebus materia concretis, vel quz, ut nos, affecti-
bus subsunt, locum tantum habent. Si autem ali-
«ubi dictum de Deo est : Posuit tenebras. latibulum
suum? ;. at Posuit, inquit, tenebras, non, est renebrze:
diversum vero est, quod ponituc ab ceo qui poni.
Tenebras igitur hic iguorantiam nostram appellat
in eo sitam, quod Deum comprehendere non pos-
simus. Sed liujusmodi tenebrz procul dubio in no-
bis sunt, non. in Deo. Pouitur euim alicui, quod illi
mon inexsistit, et nun ipsius causa, scd alterius in
ordine ad ipsum. Peccatum etiam. tenebras a sau-
«cto Joanne appellari, ex his qua in Evangelio
scripsit, manifestum 407 est; ibi enim. ait : Et
ια in tenebris lucet, et tenebre eam non compre-
^enderunt?? ; ubi per tenebras natura nostra pecca-
tis obnoxia significatur, qu:e propter sui lubricita-
wm facile invido dzmoni ad peccatum provocanti
cedit, Lux itaque cum in naturam nostr.m adco
victu facilem venisset, insuperabilis facta est, eo
quod iniquitatem non fecerit !', etc. Quandoquidein
igitur nos consortes Dei dicit, participes simus
ipsius qui [uz est; cumque in hojusmodi luce te-
Ποια" esse non possint, ut ostensum est, neque
nos, qui lucis participes sumus, tenebras deinceps
in nobis suscipiamus : ne velut mendacii rei ple-
clamur, àc praterea a lucis ipsius communione
depeliamur. Quare mutum nos inter et Jucem
conununionem arcte retinentes, inexpugnabites
nos peccato reddamus. S d quid erit, inquit, no:
jis, qui mulis peccatis jam pridem. nos-astrinxi-

5 Joau. vin, 19. ** Joan, xui, 46.

? Psal. xvii, 10.

ταῦτα γράφομεν ὑμῖν, tva ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾗ πεπ.Ίη-
ῥωμένη. 'Ἡμῶν γὰρ ὑμῖν κοινωνούντων, πλείσττν
ἔχομεν τὶν χάριν ἡμῶν, fjv τοῖς θερισταῖς 6 χαίρων
σπορεὺς bv τῇ τοῦ μισθοῦ ἀπολήφψει ῥραθεύσει, χαι-
βὂντων καὶ τούτων ὅτι τῶν πόνων αὐτῶν ἀπολαύουσι.

Καὶ Écrtv αὕτη ἡ ἑπαγγελία, ἣν ἀχηκόαμεν
ἀπ αὑτοῦ, καὶ ἀναγ}έ..1ομεν ὑμῖν, ὅτι ὁ θεὸς
φῶς ἐστι, καὶ σχοτία ἐν αὑτῷ οὑκ ἔστιν οὐδε-
µία. ᾿Εὰν εἴπωμεν, ὅτι κοιγωνίαν ἔχομε» μετ
αὐτοῦ, καὶ iv τῷ σκότει περιπατῶμε», Ψευδό-
ps92a, xal οὐ ποιοῦμεν τὴν ἀήθειαν. Ἐὰν δὲ ἐν
tp φωτὶ περιπατῶμεν, ὡς αὐτός ἐστιν ἐν τῷ
ᾠωτὶ, χοιγωγίαν δχο/ΕΝ μετ ἆ-.λἠῖων, xal τὸ
αἷμα Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ καθαρίζει

Β ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας. Εάν εἴπωμεν ὅτι
monem repetit, ostendens, quaxnam illa sit pro-*

ἁμαρτίαν ox ἔχομεγ, ἑαυτοὺς π.]ανὤμεν, xal ἡ
ἀ.ήθεια àv ἡμῖν οὖκ ἔστι. Ἐπαναλαμθάνει τὸν
λόγον, σαφηνίζων τίς ἡ ὄγγελία ἣν ἀχήχοξ, καί
φησιν, ὅτι αὕτη ἐστὶν, ὅτι 'Ο θεὲς coc ἐστι, xal
σκοτἰα ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστι. Καὶ xo) τοῦτο Ύχουσεν;
Ἆπ' αὑτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ᾽ΕΥώ εἰμι τὸ cóc τοῦ
Μέσ(ιου, λέγοντος * χαὶ, Φῶς εἰς τὸν κόσμον ἑ«-
Av0a. Φῶς οὖν ἐστι, καὶ oxovla ἓν αὑτῷ οὐχ Foo:
φῶς δὰ νοερὸν, τοὺς τῆς φυχῆς ὀφθαλμοὺς cel; τὴν
αὑτοῦ ἀντίληφιν ἀναχινοῦν, xal τούτων τῶν ὑλιχῶν
ἀποστρέφον ἁπάντων, xai πρὸς αὑτὺν µόνον τῆν
ὄρεξιν ἐρωτιχῷ πάῄῃει κατασπεῦδον. Σχοτίαν δὲ, ftot
τὴν ἄγνι-αν, fj τὴν ἁμαρτίαν φησίν. Ἐν γὰρ τῷ θεῷ
οὔτ' ἄγνο:α ὁρᾶται, οὔτε ἁμαρτία περὶ την Όλτν γὰρ
ταῦτα καὶ την καθ ἡμᾶς διάθεσιν. El 62 nou εἴρηται"
Ἔθετο σκὀτος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ: ἀλλ, "Εὐετο,
εἶπεν, οὐχ], Ἔστι σκότος, ὥσπερ εἶπεν, "Ectt góc.
"Exepov γὰρ xb τιθέμενον τοῦ τιθέντος. Τὸ axóto; οὖν
ἐνταῦθα τὴν Ey ἀκαταληφίᾳ ἄγνοιαν ἡμῶν τοῦ θεοῦ
δηλοῦντός ἐστιν. Ἡ μῶν δὲ τοῦτο, οὗ τοῦ Θεοῦ ἐστι. T(-
θεταιγάἀρ zc svp ἑνυ παρχόντων τινὶ, xal οὐχ ἑαυτοῦ
χάριν, ἀλλά τινος τῶν περὶ αὐτόν. Ὅτι δὲ xal την
ἁμαρτίαν σχότος χαλεῖ, ἀπὸ τῶν ἓν τῷ Εὐαγγελίῳ
εἱρημένων αὐτῷ δηλόν ἐστι. Φησὶ γάρ' Kal τὸ güc
ἐν τῇ σκοτἰᾳ φαΐγει, καὶ ἡ σκοτἰα αὐτὸ οὐ
xzatéAa68 * σκότος τὴν ἁμαρτητιχὴν ἡμῶν οὐσίαν
δηλῶν, ft; διὰ τὸ εὐολίσθως ἔχειν ὑπείχει τῷ
πρὸς την ἁμαρτίαν ἐχχαλουμένμρ φθονερῷ ἡμῶν

p δαίµονι. Τὸ φῶς οὖν τῇ καθ) ἡμᾶς οὐσίᾳ γενόμενον

τῇ οὕτως εὐχειρώτῳ, τῷ ἑἐπηρεάζοντι ἀνά]ωτος
αὐτῷ κχαθάπαξ Ὑγεγέντται, ᾽Αμαρτίαν Ὑγὸρ οὐκ
ἐποίησε, καὶ ἕξης. Ἐιπεὶ οὖν χοινωνοὺς ὑμᾶς, qnot,
Θεοῦ παραλαμθάνοµεν, τοῦ ce ὑπάρχοντος, Ev δὲ
τῷ τοιούτῳφ φωτὶ οὐχ ἂν ὑποσταίη axóto;, ὡς ἐδεί -
χθη΄ μηδὲ ἡμεῖς οἱ τῷ φωτὶ χηινωνοῦντες, σκότος
παραδεξώµεθα ἐν ἑαυτοῖς, ἵνα μὴ Φεύδους ὑπόσχω-
μεν δίχας, xaX μετὰ τοῦ ψεύδους ἀποῤῥαγῶμεν τῆς
τοῦ φωτὸς χοινωνίας. Ὥστε τῆς χοινωνίας ἐχόμενοι
τῆς ἀλ)ήλων (δηλου δὲ ὅτι χαὶ vnq Tijv t5 xal τοῦ
qure), ἀζωγρήτους ἑαυτοὺς χαθιστάνοµεν ἆμαςρ-
τίας. ᾽Αλλὰ πῶς ἔσται τοῦτο, φησὶν, ἡμῖν τοῖς πρό-
τερον ἐνισχημένοις πολλαῖς ἁμαρτίαι;»; Οὐδεὶς γὰρ

1^ Joan. 1, 59... !! lsa. Lun, 9.
, 3

11 ΕΧΓΡΟΞΙΤΙΟ IN EPIST. 1 S. JOANNIS. — CAP. I. I8

..

ἂν ἀληθίς xal ἀληθεύειν ἑπανπρτμένος τολµήσειεν Α mus? Nemo enim qui verax sit ac mentiri. nolit,

ἐρῖν ὡς ἀναμάρτητός ἑστιν. EU τις οὖν τῷ φόέῳ
τούτῳ περικατείληπτα!’ [f. προκατ.], θαῤῥείτω, φησί’
τῷ γὰρ ᾽αἵματι τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τῷ
ἐχχυθέντι ὑπὲρ ἡμῶν κεκάθαρται ὁ τὴν χοινωνίαν
αὐτοῦ ἀσπασάμενος. Σχάπει δὲ ὅτι, διὰ την ἄχκραν
ἔνωσιν, Υἱὸν τοῦ Πατρὸς xol τὸ ἐξ ἡμῶν καλεῖ πρσ-
Arg: a, οὗ πάντως ἀναμριθόλως τὸ αἷμα, àXÀ o)
τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν οὐ )5£0; xai ἀσεθῆς Νεστόριος,
διαιρῶν τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ, καὶ θεοτόκον μὴ áv-
εχόµενος τὴν αὑτοῦ Μττέρα χαλεῖν; Ἱστέον δὲ, ὅτι
Όλος ὁ νοῦς τοῦ ῥητοῦ ἀνατροπὴ ἔστι τῆς τῶν
Ἰονδαίων β)ασφηµίας. Λὐτοὶ γὰρ ἔφασχην περὶ τοῦ
Χριστοῦ, ὅτι Ἡμεῖς οἵδαμιεγ, ὅτι ἁμαρτω.]ός ἐστι.
Φιοσὶν οὖν, ὅτι εἰ φωτὸς ἔργα πράττομµεν, χοινωνοὶ
αὑτοῦ ἐσμεν ' εἰ δὲ μὴ πράττοµεν, ἀλλοτριούμεθα
αὐτοῦ. Πῶς οὖν οὐκ ἀλιθῶς φῶς ἐστι, xal ἁμαρτίαν
οὐδεμίαν οὐκ ἐποίησεν, εἰ χαὶ τοῖς ἀνόμοις ὑφ' ὑμῶν
ἐλογίσθη ; 'EÀv ov, φησὶν, ἡμεϊῖς οἱ εἰπόντες, Τὸ
αἷμα αὐτοῦ Pg! ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν,
εἴπομεν ἀναιδῶς, οὐχ ἡμάρτομεν, ἑαυτοὺς πλανῶμεν
τοῦτ ἔστιν ἁπατῶμεν, ὡς ph οὕὔσης ἁμαρτία; τὸ
σταυρῶσαι τὸν Χριστόν. Διὸ οὖκ εἶπε, Ὑευδόμεθα,
ἀλλ’, ᾿Εαυτοὺς ἀπατῶμεγ * ὅτι ἡ πλάνη ἐχτὸς τῆς
ἀληθεία, ἑστίν. Ei δὲ ἐπιγνῶμεν τὴν ἁμαρτίαν xal
ὁμολογήσομεν, ἀφήσει ἡμῖν.

Ἐὰν ὁμο.ογῶμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός
ἐστι καὶ δίκαιος, ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας,
xal καθαρἰσι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας. Ἐὰν
αἰπωμιεν, ὅτι οὑχ ἡμαρτήκαμε», ὴεὐστην ποιοῦ-
[ier αὐτὸν, καὶ à Adyoc αὐτοῦ ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν.
Ἐπαναλαμθάνει τὸν λόγον Φιλοτιμότερον χρώμενος,
ὡς ἂν, τῷ χαταχόρῳ τῆς τῶν EAE (yov προσαγωγῆς,
αὐτοὺς τε ἐπιστήση τῷ τοῦ ἑἐγκλήματος µεγέθει,
xil ἐπὶ ὁμολογίαν παραχαλἑσῃ. Ὅσον δὲ τὸ ἀπὸ
τῆς ὁμολογίας τίκτεται ἀγαθὸν, ἑδήλωσαν εἰπών *
Λέγε σὺ πρῶτος τὰς ἁμαρτίας σου, Tra δικαιω-
θῇς. Τοῦτο δὲ καὶ ἔθος τῷ τοῦ παρόντος μαθητοῦ
διδασκάλῳ τὰ αὐτὰ πολλάκις λέγειν, μετριώτερον
πρῶτον, εἶτα τελεώτερον, ἐναργεστέραν τὴν γνῶσιν
βουλομένου ποιεῖν. Πιστὸν δὲ τὸν Θεὸν, ἀντὶ τοῦ,
ἀληθῃ, εἴρηχε. Πιστὸς γὰρ οὐ µόνον ἐπὶ τοῦ πε-
πιστευµένου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ π.στωτικοῦ εἴρηται *
ὃς ἀπὸ τοῦ ἑαυτοῦ ἀληθοῦς τρόπου ἔχει χαὶ τὸ τοῖς
ἄλλοις τούτου µεταδιδόναι. Πιστὸς μὲν οὖν οὕτως
6 θεὺὸ:, δίχαιος δὲ, ὡς μὴ τοὺς αὐτῷ προσιόντας
& πωθούμενος, ὁποῖα ἂν ὥσιν ἡμαρτηχότες. ᾿Αφίησιν
οὖν τὰς ἁμαρτίας ἀναμφιέόλως, τοῖς διὰ µετανοίας
προστρέχουσι τῷ ἁγίῳ βαπτίσµατι, εἴτε xal εἰς
αὐτὸν |f. add. εἴτε] χαὶ εἰς ἑτέρους πεπλημμελή-
xa3tv. El μὲν οὖν ὁμολογοῦμεν, φησὶν, τευξόµεθα
xai τῆς χαταλλήλου συγγνώµης * εἰ δὲ άνα.δευό-
µενοι λέγοµεν, ὅτι οὐχ ἡμάρτομεν, διπ)οῦν ἑργα-
σόµεθα τὸ χαχὸν, χαὶ ἑαυτοὺς ψεύστας ἀποφαί-
νοντες, χαὶ εἷς τὸν Θεὸν βλασφημοῦντες. Αὐτὸς
γάρ φησι διὰ τοῦ προφήτου ' Ἁγταπεδίδοσάν μοι

*3 Joan. ix, 21. !^ Matth,

| 15 ]sa, Lun, 1.
11 Joan, xviti, 2o.

xxvi, 91.

dicere ausit. se peccatum non habere, Si quis
igtur hoe percellitar. timore, confidat, inquit :
qui enim societateui ip;ius amplexus est, sanguine
Filii ejus Jesu Christi pro nobis etfuso jam mun-
datus est. Auimadverte vero, quomodo propter ar-
ctam unionem, Filium Patris vocat assumptam ex
nobis naturam, cujus scilicet. procul. dubio est
sanguis, et nou Dei. Quemodo igitur non delirus
et non impius Nestorius, qui carnem a Filii per-
$ona separans, M.trem ejus Deiparam appellari
non patitur ? Sciendum vero, hocce apostoli dictum
plenam etiam esse ejus refutationem ELlasphemiz
qua dixerurt: Nos scimus, quia hic homo pecca-
tor est 13. Ait ilaque, consorles nos ejus esse, si
opera lucis faciinus : si vero uon facimus, alienos
ab ipso esse. Quomodo igitur vera lux non est, et
iniquitatem non fecit ullam, etsi pro nobis cum
sceleratis reputatus est !* ? Si igitur, inquit, nos,
qui diximus : !* Sanguis ejus su»er mos, el super
filios nostros, nos peccati expertes esse impuden-
ter dixerimus, fallin us nosmetipsos, quasi pecca-
tum non esset cruci affigere Christum. Quare non
dixit, Mentimur, sed, /psi nos seducimus, seu erra-
mus, quia error procul a veritate est. Si autem
peccatum nostrum et 2gnoscimus et. cofitemur,
dimittetur nobis.

VgRs. 9, 10. Si confiteamur peccata vostra, fide"
lis est et justus, ut remittat nobis peccata -nostra, et
emundet nos ab omni iniquitate. Si dixerimus, quo-
niam non peccavimus, meudacem facimus eum, el
verbum ejus non est in nobis. Serimonem repetit, eo
libentius utens, ut redargutionum frequentia deli-
c!i magnitudinem ob oculos illis poneret, et ad
confessionem induceret. Quam, magnum vero ex
coufessione pariatur bonum, significavit qui dixit :
4068 Dic tu prior peccata tua, ut justificeris**. So-
let autem aposiolua iste in suis documentis eadem
frequenter dicere, simplicius primo, deinde per-
fectius , cupiens clariorem firmioremque cognitio-
nem reddere. Fidelem autem dicit Dominum, hoc
est veracem. Fidelis euim dicitur non solum is, cui
aliquid concreditum est , sed etiam qui ad fidem fa-
ciendam idoneus est, quique ex more vera dicendi
consecutus est ut alios etiam veracitatis participes
efficere valeat..Sic igitur fidelis Deus est. Justus
aulem, quippe qui ad se accedentes, quantum-
cunque antea peccarint, non repellit. Certissime
igitur iis, qui per poenitentiam ad sanctum properant
baptisma, peccata dimittit quaecunque seu contra
ipsum, seu in alios perpetraverint. Si igitur οοιιβ-
teamur, inquit, veniam idoneam assequemur. Siau-

. tem impudenter dixerimus nos non peccasse, malum

duplicabimus, nosque mendaces ac in Deum blas-
phemantes probabimus. lpse enim dixit per pro-
phetam : Retribuebant mihi mala pro bonis '*. Et rur-
8us per semetipsum !* οἱ male locutus sum, (οἱ -

{5 Ίνα. xLnm, 9. !? Psal; xxxiv, 13.

19

monium perhibe de malo :
cadis ?* Cum hxc ita se habeant, si dixerimus nos
peccatum non babere, sermonem ipsius abnega-
mus, qui est. spiritus et vita . Verba enim, inquit,
qua ego loquor, spiritus et vita sunt '*,

CAPUT, ll.

Vgns. 14, 9. Filioli mei, hec scribo vobis, wt non
peccelis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus
apud Patrem Jesum. Christum. justum. Et. ipse est
propitiatio pro peccatis nostris, mon pro nostris
autem tantum, sed eliam pro totius mundi. Sciens
apostolus naturie nostrz iustabilitatem et labilita-
tem, quodque insitam habeamus ad mala propen-
&ionem, unde necesse est (presertim cum etiam
invidus dazmon saluti nostra insidietur), ut. etiam
qui per confessionem Deo reconviliati sunt, ai in-
diligenter vivant, in peccata labantur; idcirco
subdit, quod etiamsi post obtentam veniam pecce-
mus, haud desperandum nobis esse : quandoqui-
dem possumus, si convertgmur, salutem denuo
consequi per mediationem Jesu Christi. Tpse enim
interpellans pro nobis Patrem, propitium eum red-
dit pro peccatis nostris; et non pro nostris tantum,
gei etiam pro totius mundi. lloc autem dixit, quia
ad Judzos scribebat ; ne ad illos tantum restrin-
geret peenitentiz effectus, sed ad omnes gentes
&xtenderet : vel ut significaret, promissionem istam
non solum eos qui tum vivebant, sed omnes etiam
qui postea futuri essent, spectare. Advocatum vero
eum dicit, quia causam nostram apud Patrem agit,
cumque propitium nobis 449 reddit : quod humano
more οἱ dispensatorie est dictum ; quemadmodum
"Wud : Non potest Filius facere a se quidquam !* :
nam ne Deo contrarius videretur, hoc dicit : si-
quidem quod etiam Filius potestatem — liaberet
dimittendi peccata ὃν, ostendit in paralytico δὲ.
Quin etiam cum discipulis dedit potestatem remit-
indi peccata, denionstravit se propria auctoritate
Loc dare. Verum, wt diximus, per ecofiomiau
quamdam id dicit apostolus : vel ut ostenderet. Fi-
lium ejusdem esse nature cum Patre, et qualis
potentiz, ef commune esse omnibus tribus divinis
personis quidquid una operatur.

THEOPHYLACT! BÜLGARLE ARCHIEP.

si autem. bene, quid. me A xaxà ἀντὶ ἁγαθῶν * xaX δι ἑαυτοῦ πἀὶιν' El xaxoc

C

20

ἑἐ.1άησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ χακοῦ ' εἰ δὲ
χα.]ῶς, tí μὲ Cépeic ; El τούτων δὲ οὕτως χόντων
αὐτοὶ λέγομεν μὴ ἡμαρτηκίναι, τὸν λόγον αὑτοῦ ἁρ-
νούµεθα, ὃς ἐστι πνεῦμα καὶ quf). Τὰ ῥήματα xp,
φηαὶν, d ἐγὼ «α.1ῶ, πνεῦμιά ἐστι καὶ ζωή.
ΚΡΦΑΛ. D.

Texv(a µου, ταῦτα γράφω ὑμῖγ, Tra ph djiap-

τάνητε. Καὶ ἑάν' τις ἁμάρτῃ. Παρᾶκ.Ίητον ὅχο-

pev. πρὸς τὸν Πατέρα, ᾿Ιἠσοῦν Χριστὸν δ/χαιον.

Καὶ αὐτὸς ἱ.ῖασιιός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶς ἡμῶν"
ob περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ µόνον, dà καὶ περὶ
&Aov τοῦ κόσμου. Τὸ ἁστάθμήτον xax πλημμελὲς τῆς
φύσεως ἡμῶν ἐπιστάμενος, χαὶ ὅτι σύνοικον kel ἔχον -
τες τήν τε ἐπὶ τὰ χείρω ῥοπὴν, καὶ τὸν ἐφεδρεύοντά
τῇ σωτηρία ἡμῶν φθονερὸν δαίμονα, ἀνάγχη μῃ προσ-
εχόντως βιοῦντας ἁμαρτάνειν τοὺς Ίδη δι ἔδμο-
λογέσεως οἰκειωθέντας Θεῷ, ἐπάχει ταῦτα, ὅτι
κἂν μετὰ τὴν ἄφεσιν πταίσωμεν, μὴ ἀπογνῶμεν
ἑαυτῶν. Ἐπ.στρέφοντες γὰρ τύὐχοιμεν xai πάλιν
τῆς σωττρίάς δ.ὰ τῆς τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ
µεσιτείας. Λὐτὸς γὰρ τῷ Πατρὶ περὶ ἡμῶν ἐντνγ-
χάνων, ἱλάσεται περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, xdi
οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων µόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλου
ποῦ χόσµου. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ὅτι πρὸς Ἰουδαίους
ἔγραφε : χαὶ ἵνα μὴ µόνοις ἐχγείνοις περιχ)είσῃ τὰ
τῆς µετανοίας, ἀλλὰ xal πρὸς τὰ ἔθνη ἑξαπλώσῃ
ἑαύτην * ἢ ὅτι p τοῖς κατ ἐχεῖνο χα:ροῦ ἡ ἕπαί-
γελία µόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς μετέπειτα πᾶσι.
Παράκλητον δὲ «bv ὑπὲρ ἡμῶν, φησι τὸν Πατέρα
παρακαλοῦντα, ἤτοι προτρεπόµενον. Ανθρωπινώ»
τερον δὲ ταῦτα καὶ οἰχονομικώτερον εἴρηται * ὡς
&h, Οὐδὲν δύναται ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ποιεῖν ὁ Yióc*
6:3 Υὰρ τὸ pj ἀντίθεος δόξδαι ταῦτά φησιν ' ἐπεὶ
ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς ἑξουσίαν ἔχει ἀφ'ένα. ἁμαρτίας,
ἔδειξεν ἐπὶ τοῦ παβαλύτονυ. Αλλά xai τοῖς μαθηταϊῖς
τοῦτο δοὺς τὸ ἀφιέναι ἁμαρτίας, ἑνέφηνεν ὥς αὖ:
τοδεσπότως τοῦτο παρέχει, 'AXX, ὡς ἔφημεν, ol-
κονομικῶς τοῦτο νῦν ὁ ᾽Απόστολός φησιν, f] παριστῶν
τὸ πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ ópoQue; τε xal
ὁμοδύναμον, xai ὅτι ὃ ἂν ποιῃ τὸ ἓν τῶν τριῶν
ἁγιαστιχῶν ὑποστάσεων; κοινόν ἐστι καὶ τῶν λοιπῶν.

τες. 5. Et in. hoc scimus, quoniam cognovimus D Καὶ ἐν τούτῳ γινώσκοµεν, ὅτι ἐγγώκαμεν ἀὺ-

eum, si mandata ejüs observemus. Solet beatus fic
vir iidem vocibus ad diversa Significanda uti. Ut
cum ait: In mudo erat, et. mundus per. ipsum
(acius est, et mundus eum non cognovit **. Sic. igi-
iur et nuuc utitur verbo cognoscere diverso sensu.
Dicitur enim cognoscere et proscire, el pro, cum
aliquo perfecte uniri, juxta quod significatum di-
etum egt illud, Cognovit Dominus, qui sunt ejus ** ;
et illud, Qui non noverat peccatum, eum pro nobis
peccatum | fecit **.

VERS. 4, 5. Qui dicil se nosse eum, εί mandata
ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non

? Joan, v, 19. ** Matth. 1s,
**. lE Cor, v, 2.

15 Joan. vi, 6.
13, 19.

e.

τὸν, ἐὰν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρῶμε». Ἔθος τῷ
μπχαρίῳ τούτῳ ἀνδρὶ, ταῖς ὁμωνυμίαις χρἧήσθαι
χατὰ ταὐτὸν, ὥσπερ xal, ἸΕ» τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ à
κόσμος δὲ αὐτοῦ ἐγένετο, [f. add. καὶ] d κόσμος
αὑτὺν οὐκ ἔγνω. Οὕτως οὖν καὶ νῦν κέχρηται τῷι
ἐγνωχένα:, ὁμωνύμως. Λέγεται yàp vb γινώσχειν καὶ
ἐπὶ τοῦ ἐπίστασθαί tt, xal ἐπὶ τοῦ παντελῶς πρός
τινα «να | χε] χρᾶσθαι ' καθὸ ἀημαινόμτνον τὸ, Ἔγνω,
Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ: καὶ τὸ, Τὸν γὰρ μὴ!
qvórza ἁμαρείαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν. |
«Ο..Ίέγχων, ὅτι " Erroxa αὐτὺν, καὶ τὰς ἐντο-ῖὰς
αὐτοῦ μὴ τηρῶν, ψείστης ἐσεί. καὶ ἐν τούτφ

3 Joan. xx, 90. ** Joan. x, 10. 3 Il Tim.

9 EXPOSITIO IN EPIST. I S. 10ΑΝΝΙΡ., — CAP. ΙΙ. 22

ἀ.1ήθεια οὐκ ἔστιν. "Oc Ó ἂν τηρῇ αὑτοῦ τὸν Α esi. Qui aulem servat verbum ejus, vere in hoc chari-

Jóyor, d. AnÜoc £v τούτῳ ἡ ἁγάπη τοῦ 8sov τε-
tzAslutat, "Er. τούζφ γινώσκομεν, ὅτι ἐν αὐτῷ
ἐσμεν. Καὶ ἀπὸ τοῦ ἑναντίου τὸ αὐτὸ χατασχευάξει
περιουσιαστιχώτερον χρώψμενος τῇ ἀποδείξει.

0 Aérouv ἐν αὐτῷ µένειν, ὀρεί.1ε), καθὼς àxsi-
voc περιεπάτησε, xa) αὐτὸς οὕτως περιπατεῖν.
Διὰ τῶν ἔργων, φησὶν, dj τελεία δείκνυται ἀγάπη.
Πλην ἐπειδὴ ἔστι τινὰ ὀρθὰς xal ἀκρ.θεῖς ποιεῖν
ἐντολὰς, αὐτὸν δὲ νωθβότερον διακεῖσθαι, ὅπερ ἀπὸ
Θεοῦ πόῤῥω ἑστὶ, διὰ τοῦτό φησι», ὅτι ὁ ἐν θεῷ
ᾠχειωμένος χατὰ τὴν πρὸς θ:ὸὺν οἰχείωσιν ἀξίως
βιούτω.

Αγαπητοὶ, οὐχ ἐν το.λἡν saw γράφω ὑμῖν, d.4A
ἐντο-λἡν πα.λαιὰν, ἣν εἴχετε àx' ἀρχῆς. 'Hévrodi
ἡ παλαιὰ ὁ .Ἰόγος ἐστὶν, ὃν ἠκούσατε áz'! ἀρχῆς.
Περὶ ἀγάπης λοιπὸν «1c πρὸς τὸν Ἀλησίου τρέπεται,
xat φησιν, ὅτι fj πρὸς θεὸν ἀνάκρασις, τοι ἀγάπη,
3x τῆς εἰς τὸν πλησίον πρῶτον γινώσκεται ἀγάπης *
οὐδὲ γὰρ ἑνδέχεται «bv ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως
πεφωτισμένον, καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ πεπληρωμένον,
τὸ ἀπ) τοῦ πρὸς τὺν ἁἀδελφὸν αὐτοῦ μίσους σκότος
ἔμειν. Φῶς γὰρ xal σχότος γατὰ ταὐτὸν xal περὶ τὸ
αὑτὸ ἀνύπαρχτα. Ὥστε ἀπὸ τῆς πρὸς θεὺν ἀγάπης
πεφωτισμµένος, xal τὸν θεὸν ἔχων, καὶ τὸ πρὸς τὸν
ὁδελφὸν ἔχει φῶς, ὃ ἀπὸ τῆς τοῦ ἁδελφοῦ ἀνάπτετα,
ἀγάπης. 'O δὲ τὸν θεὺν μὲν ἀγαπᾶν λέγων, μ:σῶν
δὲ τὸν ἁδελφὸν, ἐν σχότῳ ὑπάρχει δ.ηνεχκεῖ, τυ-
φλώττων ἀεὶ τοὺς Ὑνωστιχοὺς ὀφθαλμοὺς, ἅτε τὸ

τῆς ἀνακράσεως τῆς τε πρὸς τὸν θεὸν, τῆ: τε mph; (

τὸν ἁδελφὸν ἁπολω)λεκὼς φῶς. Καὶ οὐκ οἶδε λεεπὸν,
ὅ τι χρήσεται ἑαυτῷ.

Id Aw ἐντολὴν xav Ἰράφω ὑμῖν, Ó ἑστιν'
d.lnféc ἐν αὐτῷ xal ér ὑμῖν, ὅτι ἡ σκοτία παρ-
άνεται, καὶ τὸ góc τὸ ἆ.ηθινὸν ἤδη φαίνει.
Ὁ Aérwr ἐν τῷ utl εἶναι, καὶ τὸν dós4Agóv αὖ-
τοῦ µισῶν, ἐν τῇ σκοτίᾳ ἑστὶν ἕως ἄρτι. Ὁ
ἁταπῶ» εὐν ἀδε1ρὲν αὐτοῦ, ἐν τῷ φωτὶ μένει,
χαὶ σκἀνδα.ον ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστειν. Ὁ δὲ μισῶν
zv ἆδε1φὸν αὐτοῦ, ἐν τῇ σχοτίᾳ dct, καὶ ἐν τῇ
σχοτίᾳ περιπατεῖ, καὶ οὐκ οἶδε ποῦ ὑπάγει, ὅτι
ἡ σχοτία ἑτύρΊωσε τοὺς ὁ-θα.μοὺς αὐτοῦ.
Ἐπειδὴ τῆς ἘπιστολΏς χαθολικῆς οὔσης, χαὶ χοινῶς

πρὸς ἅπαντας Ἱουδαίους xoi ἝἛλληνας, πρὸς μὲν -—

Ιουδαίους ἔχει λόγον τὸ εἰπεῖν, οὐ χαινΏν ἐντολὴν
αὑτοῖς Ὑράφειν περὶ τῆς ἀγάπη-, ἀλλὰ παλαιά».
Καὶ γὰρ £v ταῖς πλαξι τοῦ Μωῦσέως τὸ, Ἁγαπή-
σεις µετά γε θεὸν χαὶ τὸν π.Ἰησίον σου ὡς ἑαυ-
τὸν, Ὑγέγραπται. Πρός vs μὴν Ἓλληνας, [tl ἂν
εἴποι τις περὶ παλαιᾶς ἐντολῆς, οὐδαμοῦ] τούτου
εὐρισχομένου; Φαμὸὲν οὖν ὡς καὶ τούτοις γέγρα-
πται Ó πρὸς τοὺς πλησίον νόμος ὁ περὶ ἁγάπης.
Καὶ πῶς; Ἑν τῷ τῆς χαρδίας πυξίῳ, φυσικαῖς ἑν-
νρίαις ἐγγεγραμμένος ' χα) ὅτι αἱ ἑνεσπαρμέναι
ἔννοιαι ἡμῖν φυσιχὸς νόμος λέγεται, Παῦλος ἱκανὸς
πιστώὠσασθα: τὸν λόγον εἰπῶν * Β.Ίόπω δὲ ἕτερον
/όμον ἀντιστρατενόμενγο» τῷ γόμῳ τοῦ νούς

15 Deut. vi, 6. ** Rom. vir, 25.

tas Dei per[ecta est : et in hoc scimus, quoniam. in
ipso sumus, Etiam a contrario idem. astruit, abun-
dantiore utens demonstratione.

Vgns. 6. Qui dicit sein ipso manere, debet. sicut
ille. ambulavit, et ipse. ambulare. Operibus, inauit,
perfecta ostenditur dilectio. Verum quoniam fieri
potest, ut quis recte et exacte. servet. mandata, ae
nihilominus ipse minus recte se habeat, ut qui a
IV»o longe est, idcirco ait : qui Dei domesticus fa-
ctus est, secundum hanc. cum Deo. conjunctionem
digne vivat.

Vgns. 1. Charissimi, non mandatum novum scribo
vobis, sed mandatum vetus quad habuistis ab initia.
Mandatum vetus est verbum quod ab initio audistis. Ad
charitatem, quz est erga proximum, sermonem con-
vertit, οἱ ait, quod conjunctio seu cliarítas erga Deam
ex dilectione erga proximum precipue cognosca-
tnr: neque enim fleri potest, ut qui Dei coguitione
illuninatusest, et ipsius dilectione repletus, odii
in proximum caliginem habeat. Lux enim el Lene-
brc simul ac circa. idem consistere haud possuat.
Quare quisquis claritate erga Deum illuminatus
*st, Deumque liabet, ]jucem. etiam habet erga pro-
ximum, qua a dilectione fratris accenditur. Qui au-
tem se Deum diligere dicit et proximum odio ha-
het, in perpetuis tenebris moratur, &1Q semper
c:zecutiens intellectus oculis : utpote qui conjua-
clienis euim Deo. et cum fratrelumen auisit; adeg-
que neque novit, quomodo seipso utatur.

Vyns. 8-11. Iterum mandatum novum scribovobis,
quod verum est et in ipso, et in vobis : quia tenebra:
transierunt, et verum lumen jam. [ucet.. Qui dicit se
in [uce esse, et (ratrem suum odit, in tenebris est «sque
adhuc. Qui diligit (fratrem suum, in. lumine manet,
et scandalum in eo non est. (Qui autemodit fratrein
suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, ei nescit
quo eat, quia tenebre obcecaverunt oculos ejus. Quo-
niam hzc Epistola generalis est, ad Judaeos ct
gentiles seque directo; ad Judaeos quidem verba
faeit, cum ait. se nequaquam novum de charitate
u andatum przescribere, sed vetustum ; mam οἱ iu

D tabulis'Mosis scriptum est : Piliges, post Deum qui-

dem, etiam proximum tuum sicul te ipsum**, Àd gen-
tiles autem, inquiet quispiam, quid de vetere man-
dato, eum nullibihoc reperiatur? At. dicimus. illis
eliam perscriptam esse legem eharitalis erga. pro-
ximum. Sed quomodo ? Scilicet inscripta est tabulze
cordis naturalibus ideis. Quod vero ide nobis
insit: lex naturalis dieantur, fidem plenam facit
Paulus, dum ait : Video alium 'ἐφενι repugnantem
legi mentis mee, que est in me**. Legem igitur seu
mandatum gentiles etiam acceperunt, natura vide-
licet precipiente, ut benigni simus erga alios
omnes qui ejusdem nobiscum nature suut; qua

23 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 21

ratione etiam sociale animalest bomo ; quod sine Α µου, τῷ ὄντι ἓν ἐμοί. Νόμον οὗὖν, ftot ivtosty

mutua dilectione esse pon potest. Sed et multos
homines unum pro alio mortem subiisse vetusta li-
storizetradunt : quodlinaximz charitatis argumentum
esse Salvator noster definit : Majorem hac, inquiens,
dilectionem | nemo habet, quam ut animam suam
ponat quis pro amicissuis***. lta igitur legecharitatis
erga proximum cum Judaeis tum gentilibus posita,
prater vetus, inquit, quod audistis, mandatum de
charitate erga proximum, novum eliam scribo vobis:
guod veritatem habet et in eo, qui Deo familiares vos
reddidit per communionem ad ipsum, et in vohis
qui communicastis eum ipso. Quoniam dixit ille :
Ego luxin mundum veni, et luz *? vera, juxta. ipsius
dictum, jam lucet, in luce autem non suut tenebra;
reliquum est, ut luceat charitatis lux vera in vera
et sincera affectione ad proximum ; atque odii
tenebra: pratereant, hoc est deleantur. Iloc enim
apud beatum Paulum significat 4ransit, vel
preterit, ut cum ait: Proterit. figura hujus
mundi**. '

παλαιὰν, καὶ Ἕλληνες ἔλαδον, νομογραφρύσης τῖς
φύσεως, ἡμέρους slvat πρὸς ἀλλήλους xai πρὸς
τὸ συγγενὲς ἅπαν, καθὸ καὶ συνανελαστιχὸν ζῶον ὁ
ἄνθρωπος, ὃ οὑκ ἂν ἐχτὸς γένοιτο ἁγάπτς. "AX
χαὶ ἀλλήλων Lip ἀποθανόντας {[[. ὑπεραποθ.]
ἀνθρώπους πολλοὺς παλιχιαὶ ἀναγράφουσιν ἱστορίαι
ὃ τῖς μείζονος ἀγάπης γνώρισμα ὁ ἡμέτερος Σω-
τρ ἀποφαίνεται, Μείζονα ταύτης, λέγων, οὐδεὶς
ἔγει ἁγάπην, ἡ ἵνα τις 6ῃ τὴν» vvxhr αὑτοῦ
ὑπὸρ τῶν φἰων αὑτοῦ. Οὕτως ἐντολῆς περὶ τοὶς
πλησίον οὕὔσης τῆς ἀγάπης, xoi Ἰουδαίοις καὶ
Ἕλλησι χειµένης, φησὶν, ὅτι πρὺς τῇ παλαιᾷ ἐντολῇ
fio Ἱκούσατε περὶ τῆς τοῦ πλησίον ἀγάπης ἔτι xal
χαινὴν ἐντολὴν γράφω ὑμῖν, τὴν τὸ ἀληθὲς ἔχουσαν
ἕν τε τῷ οἰχειωμένῳ ὑμᾶς θεῷ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν
κοινωνίας, xal ἐν ὑμῖν τοῖς χεχοινωνηχόσιν αὐτῷ.
Ἐπεὶ γὰρ ἐχεῖνός φησιν * "Ey gc, ἐνλήυθα
εἰς τὸν κόσμον * καὶ, Τὸ góc tó ἀληθινὸν, κατὰ
τὸν ἐχείνου λόγον, ἤδη φαίνει, ἓν 6b τῷ φωτὶ οὐκ
ἔστι σχότος’ λαμφάτω λοιπὺν τὸ τῆς ἀγάπις φῶς τὸ

ἀληθινὰν àv τῇ πρὸς τοὺς ἁδελφοὺς ἀληθεῖ διαθέσει καὶ ἀνυποχρίτῳ, καὶ fj τοῦ μίσους παραγἑσθω
σχοτία, τοῦτ) ἔστιν ἀφανιζέσθω. Τοῦτο γὰρ τὸ, παράγεται, καὶ ἓν τῷ μακαρίῳ Παύλῳ ση µαΐνει ἠνίχα
φηαί ΄ Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου,

[l1 Vrns. 12. Scribo vobis, filicli, quoniam
remitiuntur vobis peccata propter nomen ejus.
Quandoquidem dixit : Manda'um novum scribo vobis,
declarat etiam eorum, qui Epistola: lianc recepturi
erant, dispositionem. Deelarat vero ex progressione,
quae in corporali augmento reperitur. Noverat
enim, non omnes zquali animo ac studio susceptu-
ros ejus sermonem : sed alios quidem imbecillius

et rudius tanquam pueros, quibus spondet reniis- €

sionem peccatorum per fidem in Jesum Christum:
alios vero ut profcientes in. virum perfectum, ut
et alios filios ipsi progignere possint; quos co-
gnitionem ejus habere testatur, qui est ab initio,
Quis autem iste, nisi Dei Verbum, qui erat in prin-
cipio apud Peum ?*?? Alii vero tanquam adolescen-
tes, quibus veluti juvenili robore et. animo contra
passiones ignomiuie certantibus victoris prz-
mium pollicetur. Deinde alio modo idem repetit,
ad mensuram spiritualis tatis aptans doctrine
su: sermonem. Quohiam igitur, inquil, novi vos
ad modum variarum ztatuin qua a. me scribuntur
&uscepluros, necesse cst, ut ego eliam juxta
variam latis vestrie. dispositionem | doctrinam
meam dimetiar: et ad aliquos quidem vestrum,
veluti ad infantes, qui Patrem seu Deum cogno-
verunt, verba facere; ad alios vero veluti ad patres,
qui plus cognitionis habent, quam pueri: non
solum cnim Patrem utcunque cognoscunt, sed
etiam eum a principio, seu ab eterno, ct. inenar-
rabilem esse: erat enim in principio. Porro ad
hos decet perfectiorem coram Deo habere sermo-
nef. Adolescentibus vero, ulpote robustis, atque
ad luctam pugnamque idoneis, dicens victoriz

Γράφω ὑμῖν, τεχνία, ὅτι ἁγέωνται ὑμῖν al
ἁμαρτίαι διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐπειξη εἶπεν, 'Ev-
το.1ἡν καινὴν Ἱράφω ὑμῖν, ἐπισημαίνει χαὶ τὶν.
διάθεσιν τῶν τὴν Ἐπιστολὲν δεξοµένων. Ἐπισημαί-
veta; δὲ διὰ τῆς κατὰ τὴν σωματικὴν αὔξτσιν προ-
αγωγῆς τε xal προχοπῆς. "Ηδ8 yàp, ὡς οὐχ ὁμο-
τίµως πάντες δέξονται τὸν λόγον, οὐδὲ μετὰ τῆς
ἴσης σπουδῆς, ἀλλ oi μὲν εἰσαγωγιχώτερον, ὡς
πχΐδες, οἷς xai παρεγγυᾶται ἄφεσιν ἁμαρτιῶν διὰ
τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως * οἱ δὲ ὡς προχόψαντες el;
ἄνδρα τέλειον τῆς ἡλιχίας τοῦ πληρώματος τον Xpt-
στοῦ, xal οὕτως ὡς xal ἑτέρονς δύνασθαι τεχνο-
ποιεῖν, olg xal ἔχειν τὴν γνῶσιν τοῦ ἀπ' ἀρχῆς
μαρτυρεῖ. Τίς δὲ οὗτος, εἰ μὴ 6 θεοῦ Λόγος, ὃς tv
καὶ àv ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν; Οἱ δὲ ὡς νεανίσχοι, οἷς
ὡς νεάζουσι xal σφριγῶσι, χατὰ τῶν τῆς ἀτιμίας
παθῶν τὸ ἐπινίκιον μαρτυρεῖ. Ela πάλιν χαθ)
ἑτέραν ἐπιθολὴν τὸ αὑτὺ ἐπαναλαμδάνει, πρὸς τὸ
pévpov τῆς πνευματιχῆς ἡλιχίας τὸν διδασκαλικὸν
λόγον ἁρμοξόμενος. Ἐπεὶ οὖν, φησὶν, οὕτως ὑμᾶς
οἶδα χατὰ τὸς τῶν ἡλιχιῶν διαφορὰς δεξοµένους
ὑμᾶς τὰ παρ᾽ ἐμοῦ Υραφόµενα, ἀνάγχη [xpi]

D παραμετρῆσαι τῇ διαθέσει τῆς ἡλιχίας ὑμῶν τὴν

διδασχαλίἰαν χαὶ τοῖς μὲν ὑμῶν ὡς παιδίοις Em-
εγνωχόσι τὸν Πατέρα (λέχει δὲ τὸν θεὸν) διαλεχθη-
ναι * τοῖς 05 ὡς πατράσιν, ot πλέον ἔχουσι τῶν παι-
δἰωνχατὰ τὴν γνῶσιν, τὸ [f. τῷ] μὴ ὡς Πατέρα µόνον
ἐπεγνωκέναι, ἀλλὰ καὶ πλέον τούτου τῇ γνώσει ἐμ-
μαθῆναι [ἔμμνηθ ? ἐμθαθῦν 1], καὶ τὴν ὕπαρξιν ἐπε-
γνωχέναι, ὡς à ἀρχῆς, καὶ ἀδιεξίτητος ἣν γὰρ ἀπ'
ἀρχῆς τούτοις δὲ [f. δη], καὶ τελεώτερον ἄδιον παρὰ
θεῷ ποιῄσασθαι λόγον. Tolg δὲ νεανίσχοις ἰσχυροῖς
οὖσι, καὶ πρὸς πάλην ἐπιτηδείοις xal ἀγῶνας, olg καὶ

Σε’ joan, xv, 15... ?* Joan. xu, 46. ?* 1 Cor. vij, 51. ?? Joan. 1, 1.

25 EXPOSITIO !N EPIST. I S. JOANNIS. — CAP. 11, 26

τὸ ἀπὸ τῆς νίχης ἀοΐδιμον προσεῖναι λέγων, γενναίων À claritatem suppetere, indicat fortibus ac velut

δτίχνυσι xal στρατηγιχωτέρων δεῖσθσι λόγων.

Γράφω ὑμῖν, πατέρες, ὅτι ἑγνώκατα τὺὐν dx
ἀρχῆς. --Τεχγία * ὣς διὰ τὸ ἄωρον xaX ἁδιάκριτον
τῆς νηπ.ότητος ἐξαμαρτοῦσι. Διὸ καὶ ἀξιοῦσθε
συγγνώµης, φησὶν, ὅτε ἐξεγένετο ὑμῖν ἐπεγνωχέναι,
ὅτι Χρηστὸς Κύριος τοῖς σύµπασι, xal οἱ olxttp-
(ol αὑτοῦ ἐπὶ πάντα τὰ ἔρ]α αὐτοῦ. — Πατέρες,
ὡς διὰ τὸ προέχειν τῇ ἡλικίᾳ την γνῶσιν ἀνειλη-
φήσι τοῦ ἀπ᾿ ἀρχῖς. Νεαγίσκοι. ol ἔμπείρως ἔγου-
τες, δ.ὰ τὸ ἀχμαῖον, xai ἑτοίμως τὸ ἀριστεῖον
ἀποφέρεσθαι κατὰ τῶν ἀντιπάλων.

Ἰμάφω ὑμῖν, wvsavio xot, ὅτι νεγιχήκατα τὸν
Πενηρόν. "Εγρανα ὑμῖν, παιδία, ὅτι ἐγγώκατα

tór Πατέρα. " Eypasra ὑμῖν, πατέρες, ὅτι ἐγγώ- B

κατε τὸν ἀπ᾿ ἀἁρχῆς. "Εγραφα ὑμῖν, waavío xot,
ὅτι Ισχυροί ἐστε, καὶ ὁ Λόγος τοῦ θεοῦ ἐν ὑμῖν
péreu xa) γεγικήκατε τὸν Πογηρόν. Τὰ προκεί-
µενα óvópaza ἀπὸ τῆς diac ἡρμόσατο τῷ ἠθιχῷ
λόγῳ: τὰ παρόντα δὲ à75 τῆς διαθέσεως ἑπαναλαμ-
θάνει, ἀνελλιπῶς ὃδ.οικούµενος τὴν νουθεσίαν.

ΜΗ ἁγαπᾶτε τὸν χόσμον, μηδὲ τὰ y τῷ κὀ-
σμφ. "Edv τις ἁγαπᾷ τὸν κόσμον, οὐκ ἔστιν
dyás τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ. Οὕτω τὺν λόγων διαι-
τήσας ταῖς τοῦ πνεύματος Ἠλιχίαις, ἑπ'φέρει λοι-
πὸν tbv τῆς παραχκλήσεως λόγον, wal φησι" M
dyazüce τὺν κόσμον. Ταῦτα ὡς παιδίοις λέγει "
πεφόδηνται [[. ἑπτ'ηνται] γὰρ dil τὰ παιδία περὶ
τὸ φαινόμενον $83. Εἴτα τὴν αἰτίαν εἰπὼν τοῦ διότι
οὖκ ὀφείλει τις τὸν χόσμον καὶ τὰ ἐν κόσμῳ ἆγα-
πᾷν, λοιπὸν πρὸς τοὺς πατέρας χαὶ νεανίσχους ἐπι-
φέρει τὴν ὃ.δασχαλίαν τελεωτέρας γὰρ οἱ τοιεῦτοι
ἔξεως. Καὶ ἵνα ph νοµἰσῃς χόσμον τὸ σύσττµα τὸ
ἐξ οὐρανοῦ χαὶ γῆς σηµαίνειν , ἐπάγει τίς ὁ κόσμος,
καὶ τί τὰ bv. τῷ χόσµω. Καὶ χόσμον μὲν τὸν συρφε-
τὸν ὄχλον φησὶν, ὃς οὐδὲ τὴν τοῦ Πατρὺὸς ἀγάπην
ἔχει dv ἑαυτῷ. Τίνα δὲ «à kv τῷ χόσμῳ; Τὰ κατὰ
«Ἡν ἐπιθυμίαν τῆς σαρχὸς ἑχτελούμενα, ἃ διὰ τῶν
αἰσθητηρίων ἑνεργούμενα, τὴν ἐπιθυμίαν ἀναχινε].
Διὰ γὰρ τῶν ὀφθαλμῶν, τοῦ κυριωτάτου τῶν αἰσθη-
τηρίων, καὶ τὰ λοιπὰ συνέλαθε. Περὶ δὲ τὴν ἔπιθν-
µίαν πᾶν ἐνθεωρεῖται xaxbv, μοιχεία, πότοι, ἔρω-
τες ἀπρεπεῖς, qóvot* οἱ μὲν διὰ πλεονεξίαν, οἱ δὲ

militaribus sermonibus opus essc.

Vkns. 45. Scribo vobis, patres, quonium cogno-
vistis eum, qui ab initio est. — Filioli, ut qui ob
immaturam et justze discretionis incapacem :etatem
peccant ; adeoque venía, inquit, dign) facti estis,
cum vobis contigerit cognoscere, quoniam Suavis
est Dominus universis, et miserationes ejus super
omnia opera ejus ^, Paires, ut qui etatis proyr: sstu
cognitionem acceperunt ejus, qui est ab initio.
Adolescentes ; qui ab setatis flore habent, ut idonei
et expediti sint ad virtutis premium contra adver-
sarios referendum.

VEns. 15, 14. Scribo vobis, adolescentes, 7ttoniam
eicistis malignum. Scribo vobis, infantes, quoniam
cognovistis Patrem, Scribo vobis, juvenes, quoniam
fortes estis, et Verbum Dei manet in vobis, et vici-
stis malignum. Pricedentia zetatum nomina moral
$crmoni accommodavit; ista vero ex affectione
repetit, ut absolutissimam faceret 2onimonitio-
nem. -

4419 VrEns. 15. Nolite diligere mundum, neque
ea qua in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non
est charitas Dei in eo. Tta distributo sermone per
varias spiritus zetates, subdit deinde ipsam adhor-
tationem, et ait: Nolite diligere mundum. Που velut
infantibus seu puerulis dicit: semper enim isti
percelluntur apparente voluptate, Deinde proposita
ratione, cur mundum, ct ea quie in co sunt, dili-
gere quis non debeat, ad adolescentes seu. juvenes
doctrine sermonem transfert; quandoquidem hi
perfectioris habitudinis sunt. Et ne putes mundi .
nomine celi terreque complexionem signiflcare,
subdit quisnam sít mundus, et quidnam ea. quae in
eo sunt. Et mundum dicit sordibus plenum,
qui scilicet Patris charitatem non habet in
seipso. Sed quaenam quie in mundo sunt? Qus
juxta concupiscentiam carnis perficiuntur, qua
sensibus percepta concupiscentiam movent. In
oculis enim, qui prxcipuum $ensorium sunf,
reliqua etiam comprehendit : οἱ per concapiscen .
tiam malum omne intelligitur, ut adulterium,
ebrie(ates, amores impuri, cedes sive proptcr

διὰ τὸ τοὺς ἀντιχειμένους ἀφανίσαι. Δόλοι καὶ οὗτοι, D avaritiam sive ad perdendos adversarios : fraudes

ἵνα ὑποχείριον τῷ δόλἸῳ ποιῄσωμεν ἅπαν τὸ ἔμπο-
boy * χαὶ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ ἐχθρὰ Θεῷ δι ἐἔπιθυ-
µίας σαρκιχῆς ἡμῖν ἐπιτελεῖται,

"Or, πᾶν τὸ àv τῷ χόσµῳ, ἡ ἐπιθυμίπ τῆς σαρ-
xóc, καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ὀφθα.λμῶν, xal ἡ ἁ.1αζο-
veta τοῦ βίου, obx ἔστιν ἐκ τοῦ Πατρὸς. ἀ.1.1ὰ
ἐκ τοῦ κόσμου ἐστι. Καὶ ὁ κόσμος παράγεται,
xal ἡ ἐπιθυμία αὐτοῦ ὁ δὲ ποιῶν τὸ θέΊημα τοῦ
θεοῦ, µέγει εἰς τὸν αἰῶνα. Ἐϊπομεν ἤδη ὅτι χό-
σµον τὸν συρφετὸν ὄχλον κχαλεῖ, διὸ xaló Κύριος
τοῖς μαθηταῖς φησιν’ "Ex τοῦ κόσμου οὐκ ἑστὲ,
καθ ὡς ἐγὼ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰμί. Τούτου δὲ

9 Psal, cxx1iv, 9. ?! Joan, xv, 19 ; xvii, 18,

et hz ut dolo submittamus quidquid nobis obstat ;
ac demum omnia qu:e inimica sunt Dev, per con-
cupiscentiam carnis in nobis perficiuntur.

Vgns. 16, 17. Quoniam omne quod est in mundo,
concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum
el superbia vite : σι non est ex Patre, sed ex
mundo est. Et mundus transit, el concupiscentia
ejus. Qui autem facit voluntatem Dei, manet. in
eternum, Jam diximus, apostolum mundum vocare
jncompositam vilium bominum turbam. Qua
ratione Dominus discipulis suis dixit: De mundo
non estis, sicut el ego non sum de mundo ?!, Hujus

21 THEOPHYLACTI BULGARLIE ARCHIEP. 23

auiem mundi, nempe mundanze veluptaiis et con- A τοῦ χόσµου πατὴρ, 6 διάδθολος, τῆς χθσμιχκΏς, φημὶ,

fu:ionis, pater est diabolus. Et idco DBowinus de
suis discipulis ait ad Patrem : Non rogo, ut. tollns
eos de mudo, sed ut serves cos a malo ** : quem et
in maliguo positum csse 332 alibi dizit, Aliter : Si
malignus bono Patri opponitur; qui autem servit
concupiscentiis, non est ex Patre, sed ex mundo;
patet, eum, qui ex Patre non est, sed ex mundo,
ex diabolo esse; quemadmodim οἱ in. Evangelio
ait ad Juieos : Vos. ex patre diabolo estis **; hoc
est, ex carnalibus studiis quorum diabolus sator
cst el cultor. Et ο quidein mundana. concupi-
s-ibilia permaueuntiam non halent. neque subsi-
Btentiam: quae autem. secundum voluntatem. Dei
sunt, perpetuo. durant, Prudeutis autem non. est

permauentia negligere, et pereuntibus adherere: 5

perinde enim boc est, ae spectro. velle domua
sedificaro.

A13 Vrns. 18. F.lioli, novissima hora. est : et
sicut audistis, quia Antichristus venit, :et. nuuc
Anlichristi mulii facti sunt, unde scimus. quia
norissima hora esi. lud, Novissime hora est, levius
hoc modo redditur : Quandoquidem lizc catholica
Epistola omni homini accommodata est ; non idem
autem omnibus constitutus est terminus, adeoque
proprius cujusque Ünis ignotus est : idcirco con«
grue cujusvis mentem proprio (üni applicat, ut,
velut ài extrema vitP instaret hora, vigilantia et
attento excitetur, sicque immaculotus vivendi
modus, ac puritas actionum inter Christianos
vigeat. Aliter : Nemo, quantumvis insanus, petest
ista deridere. Cum enim res quaque in tres parteg
dividatur, in priniam, mediam οἱ novissimam seu
ultimam ; quidquid a medio residuum est, ultimum
vocari recte polest. Quare, si cirea mediam mille
annorum decadem Dominus in mundum venit
(ferme enim in anno quinquies millesimo quin-
gentesimo ipsius adventus coptigit), omne quod ab
ipso decurrit tempus, quippe quod medium consc-
quitur, novissimum seu ultimum recte dici nemo
jure »egaverit. Quoniam igitur millenariorum
fluzus ab adveutu Domini medietatem excessit,
recte tempus omne, quod exinde decurrit, ultimum
appellari poteet.

Vkns. 19. Ex nobis prodierunt, sed non. erant ex
nobis. Nam si fuissent ex nobis, permansissent uti-
que nobiscum ; sed wt manifesti sint, quoniam non
sunt omnes ex nobis. Subjungit de Antichristis et ex
quibus ii sint: ac ait, quod ex nobis. Subdit vero
lioc, quin aliquid premitteret ad sermonis perspi-
cuitatem. Dico igitur, eum, veluti si se ipsum
prius interrogasset, Undenam hi Antichristi? pro-
ferre illud, ex nobis. Et ita quidem oportebat eum
loqui ; non ita tamen locutus est ; lortasse, ut ista
£ermonis confusione molestiam «quam οκ illis

ἡδυπαθείας vai συγχύσεως. Διὸ καὶ ὁ Κύρ.ος περὶ
τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα φησίν' οὐκ
ἑρωτῶ ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς àx τοῦ κόσμου, d. AA Tra
τηρήσῃς αὐτοὺς éx τοῦ πονηροῦ, ᾖτοι τοῦ xó-
σµου, ὃν xal ἐν τῷ πονηρῷ ἁλλαχοῦ χεϊῖσθαί φησιν.
λλλως τε, εἰ ὁ πονηρὸς ἀντίχειται τῷ ἀγαθῷ Πα-
τρὶ, ὁ 65 ταῖς ἐπιθυμίαις τοῦ χόσµου δουλεύων οὐχ
ἔστιν ix τοῦ Πατρὸς, ἁλλ᾽ ἐκ τοῦ κόσμου * εὔδηλον
ὅτι ὁ ἐκ τοῦ Πατρὸς uf ὧν, ἀλλ) ix τοῦ χόσµου, ix
τοῦ διαθόλου ἐστί ' χαθὼς xal £v Εὐαγγελίοις φησὶ
πρὸς Ἰουδαίους" ᾿Υμεῖς éx τοῦ πατρὸς τοῦ διαθσ-
Ίου écré*: toov! ἔστιν Ex τῶν σαρχιχκῶν ἐπιττδευ»
µάτων, ὧν 5 διάδολος σπορεύς τε xal φυτοχόμο:.
Καὶ ταῦτα δὲ, [φη”ὶ, ] τὰ χοσμιχκὰ ἀπιθυμήματα οὖκ
Εχει τὸ μένουν τε xal istuc * τὰ δὲ χατὰ τὸ θέκηµα
τοῦ θεοῦ, δ.αρχη χαὶ διαιωνίζοντα. Οὐχ ἔστι δὲ
σωφρόνων, τὰ μὲν ἑστῶτα παρατρέχειν, τῶν δὲ
ἀφανικομένων ἀντέχεσθαι, ταὐτόν τι πο.οῦντες τῷ
περὶ φάσματα οἰχίας οἰχονομοῦντι |f. οἰχοδομοῦντι].

Παιδία, ἑσχάτη àpa &oc(* καὶ καθὼς ἠκούσατδα
ὅτι ὁ Ἀγτίχριστος ἔρχεται, xal yov. Αγτ/χριστοι
zoAAol γε] όνασιν * δθεν γινώσκομεν ὅτι ἑσχάτη
ὥρα &cclr. Τὸ, Εσχάτη ópa &cclr, ἀνεπαγθέστε-
pe» οὕτως Ἐπεὶ χαθολιχὴ Ἐπιστολὴ ἁἀρμόζουσα
παντὶ ἀνθρώπῳ, οὐ µία δὲ ὁροθεσμία ζωῆς παντὶ,
ἄδηλον δὲ ἑχάστω τὸ οἰχεῖον τέλος ᾿ εἰκότως οὖν τῷ
οἰχείῳ τέλει ἐπέστησεν ἕκαστον, [v ὡς περὶ ἐσχά-
της τῆς ζωῆς ὥρας ἑχάστῳ ἑνεστηχνίας, νΏψις ἔπ-

C ακολουθῇ ΄ καὶ οὕτω βίος ἅμωμος, xal καθαριότης

πράξεων εἰς ἐεὶ Χριστιανοῖς ἐμπολιτεύηται. Άλλως *
O)x ἔχει χώραν ὁ διαπαίζειν ταῦτα μελαγχολων,
Παντὸς yàp πράγματος εἰς τρία µεριζομένου, πεώ-
του, xal μέσου, xal τελευταίου * πάντως τὸ ἀπὸ τοῦ
µέσου πᾶν, ἔσχατον λέγεσθαι οὐδὲν ἀπειχός. Ὥστε
εἰ κατὰ τὸ µέσον τῆς χιλιοξετοῦς δεχάδος ὁ Κρις
παρεγένετα (σχεδὸν Υὰρ àv τῷ πεντακισχιλιοστῷ
πενταχοσιοστῷ ἡ ἐν γἡ παρουσία αὐτοῦ), τὸ ἀπὸ
τούτου ὡς ἀπὸ τοῦ μέσου πᾶν, ἔσχατον λέγεσθαι,
αὐδεὶς ἂν µέμφοιτο. Ἐπεὶ οὖν τὸ μέσον ἀπὸ τῆς τοῦ
Κυρίου ἐλεύσεως ἡ χιλιοετὴς ὑπερέδη σωρεία, χα-
λῶς ἂν τὸ ἀπὸ τούτου &xav ἔσχατον λέγ2ιτο. Τοῦτο
μὲν οὖν ἁἀληθέστατον xai χατὰ τὸν χρυσοῦν Ἰωάν-

νην.

'E£ ἡμῶν ἐξῆ.ῖθο», dAA' οὐχ ἧσανι ἐξ ἡμῶν. El
γὰρ ἧσαν ἐξ ἡμῶν, μεμενήκεισαν ἂν μεθ’ ἡμῶν "
dAA' ἵνα φανερωθῶσυω", ὅτι οὐκ εἰσὶ πάντες ἐξ
ἡμῶν. Εἰπὼν περὶ ᾽Αντιχρίστων , ἑπιφέρει καὶ ἀπὸ
τίνων, xal φησιν, ὅτι Εξ ἡμῶν. Ἐπεφέρει δὲ [τοῦ-
το] μηδὲν διαστᾶι)άμενος εἰς σαρήνειαν τοῦ λόγου.
Λέγω δΣ, ὥσπερ ἐρωτήσαντα ἑαυτόν’ Καὶ πόθεν ol
ντίχριστοι οὗτοι; οὕτως εἰπεῖν «5, Εξ ἡμῶν.
Οὕτως οὗν δέον ποιῖσαι, οὐχ οὕτως ἐχρήσατο;, ἵ-ως
τῇ αυγχύσε; τοῦ λόγου τὸ περὶ αὐτοὺς ἀπδὲς ἔνδει-
χνύµενος. ᾽Αλλὰ [διὰ] τί ἀπὸ τῶν τοῦ Κυρίου pa-

3! Joan. xvi 15. ? Joan. v, 19. ?* Joan. τι, 44.

9 EXPOSITIO IN EPIST. 1 S. JOANNIS. — CAP. II. 30
θητῶν οἱ ᾽Αντίχριστοι; "Iva. ἔχοιεν τὸ πιστὸν τοῖς A percipiebat, indicaret. Sed quare e Chrieti Domini

πλανωμένοις χοµίζειν, ὡς ἀπὸ τῶν μαθητῶν ὄντες,
xal χατὰ τῖν τοῦ δ.δασχάλου γνώµην ποιοῦντες τοῦ
χηρύγµατος τὸν λόγον, ἁλλ᾽ οὐ πάντη ἀπεναντίάς
φερόμενοι τοῦ κηρύγματος, Διὰ τοῦτο, "EE ἡμῶν,
φησίν. Τὸ δὲ, ᾿Εξήῆθον, ὅτι γεγονότες μαθηταὶ
ἀπέστηόδαν τῆς ἀληθείας, χαὶ ἰδίας βλασφηµίας ἑξ-
εὕρον. Οὐ γὰρ σαν ἐξ ἡμῶν, τὸῦτ) ἔστι τῆς τῶν
σιοζοµένων μοίρας. El γὰρ τοῦτο Tv, μετὰ τῶν
ἰδίων ἂν ἔμενον. Νῦν δὲ, col, τοῦτο πεποι[χασίν,
ἵνα φανερωθῶσι, «ovv' ἔστι χατάδηλοι γένωνταε, ὅτι
Tüvtn ἀπηλλοτρίωνται ἡμῶν. Εἰσὶ γάρ τινες iv
τούτοις, κάὶ οὐχ àE ἡμῶν ὄντες, οἷς δηλαδὴ συν-
ἤψαν ἑαυἑοὺς ot EZ ἡμῶν ἐξελθόντες. Av οὓς, Φη-
ctv, εἴρηχα xal τὸ, Οὐκ εἰσὶ πάντες ἐξ ἡμῶν.

Καὶ ὑμεῖς χρίσιια ἔχετε ἀπὸ τοῦ ᾿Αγίου, καὶ
οἴδατε zdrta. Οὖκ ἔγραφα ὑμῖν δει obx οἶδατε
τὴν ἀ.ήθειαν, ἀ.1.1 ὅτι olbucs αὐτὴν, καὶ ὅτι
παν φεῦδος £x τῆς ἆ.Ίηθείας obx ἔστι. Τίς ἐστιν'
ὁ ψεύστης. εἰ μὴ ó ἀρνούμενος, ὅξι ]ησοῦς 60x
ἔστιν ὁ Χριστός; Οὗτός ἐστιν ᾽Αντίχριστος., ὁ

ἁργούμεγος τὸν Πατέρα καὶ τὺν Yióv. Πᾶς ὁ ^

ἀργούμενος tóv Yióv, οὐδὲ τόν Πατέρα ὄχει.
Ὁ cuodoyór τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Πατέρα ἔχει.
'γμεῖς ὁὗν ὃ ἠχούσαιδ ἂπ ἀρχῆς ev. ὑμῖν µε
φέτω. Εάν ἓν d$jiv. iíéry ὃ ἀπ ἁρχῆς ἡἠχούσατδ,
xal ὑμεῖς ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ἐν τῷ Υἱῷ μεγεῖτθ.
Kal αὕτη ἐσεὶν ἡ éxapyyeA(a ἡν αὐτὺς ἑπηνγεί-
ἑάτο ἡμῖν εἡν ζωὴν τὴν αἰώγιον. Εἰπὼν ταῦτα
*$X προεφωδευμµένα, (ux. µήτις δύξῃη ἑαυτῷ póvto την
τούτων γνῶσιν ἀνατιθέναι, xal χατχλανονεύεσθαι διὰ
τούτων τῶν ἄλλων πιστῶν ὡς μόνου ταύτην εἱδότος,
εἰχότως ἐπιερέρει τὸ, Kal ὑμεῖὶς χρίσμα ἔχεεεα '
ὥσπερ εἰ ἔλεγεν ' ᾽λλλά vl ταῦτα πρ)ς ὑμᾶς ἑγὼ
διεξέρχοµα: ὡς πρὸς ἀγνοιῦντας ταῦτα; Καὶ οὖν
ἔστι παρ) ὑμῖν ἄγννια τούτων. Ελάδθετςε γὰρ παρὰ τοῦ
ἁγίου βαπτίσματος τὸ χρίσμα τὸ lsphv, χαὶ διὰ
τούτου τὸ θεῖον Πνευμα. Επεὶ δὰ τοῦτο ἴστε, ὅτι οὐχ
ὡς ἀγνοοῦσιν ὑμῖν ἔγραφα ταῦτα, ἀλλ’ ὡς εἰδόσι, τὸν
ἔτχατον χαιρὸν, τὴν τῶν ᾽Αντιχρίστων φορὰν, τὸ
πάντας εἶναι φεύλους μεστοὺς. Διὰ τὸ πλεονάσαι cov
τὸ φεῦἒος, διὰ τοῦτο λέγω, qno, καὶ τοὺς 'Avtt-

χρίστους πολλοὺς Ὑαγονέναι. El γὰρ ὁ Χριστὸς ἁλή- D &ahetis ἵπ vobismetipsis,

θειά ἕστιν, ὃν χαὶ ὑμεῖς ἑγνωχότες, τὴν ἀλήθειαν
ἔχετε àv ἑαυτοῖς ' πάντω: ὁ φεύστης ἑναντίος Gv τῇ
ἀληθείᾳ, fiot τῷ Χριστῷ, ᾽Αντίχριστός ἐστιν. Καὶ
τίς 6 φεύστης; Ὁ ἀρνούμενος ὅτι Ἰησοὺς οὐκ ἔστιν
ὁ Χριστός. Τοῦτο Σίµων ὁ παμµίαρος ἑλήρει, ἄλλον
εἶναι τὸν Ἰησοῦν , xai ἄλλον τὸν Χριστόν. Tov μὲν
Ἰησοῦ», τὸν à) τῆς ἁγίας Μαρίας, τὸν δὲ Χριστὸν,
τὸν ἐπὶ τοῦ Ἱορδάνου καταθάντα ἀπ) οὐρανοῦ. 'O τῷ
ψεύδει οὗν σνγχροτούµενος τούτῳ, οὗτος, φηΣὶν,
Αντίχριστός ἔστιν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἀρνύμενος τὸν
Ματέρα χαὶ τὸν YUv, χαὶ οὗτος, φηαὶ, ψεύσότης ἐστὶ
καὶ Αντίχριστος. "Es ;ov γὰρ ἄλλοι πάλιν αἱρξσιὼ-
ται, |Gv ὁ κατάρατος Οὐαλεντίῖνος ἀπεγεννήθη, ]
ἄλλον εἶναι Πατέγα ἀκατονόμαστον, παρὰ τὸν λὲ-

Filium. | Omnis qui negat. Filium,

discipulis exierunt Antichristi ? Nempe ut haberent,
qao seducterum mottitudini (ide digni videri pos-
sent, velut qui ex discipaelorum numero exsisten-
tes juxta Magistri sententiam predicare debuisseut,
Cxterum nou usquequaque contraria evangelicce
preedicationi illi efferebant ; et ideircoait: ex no-
bis. Dicit vero, prodierunt, quis, cum fuissent
discipuli, a vetitate deBeiveriht, propriasque blas-
plieiniaa excogitaverant, Nou autem eraat ez nobis,
hoc est et sdlfandorum sorte; sam si ejusmodi
fuiswent, profecto eum suis pernransissent. Nunc
autom, inquit, boc feeerent, ut mauifesti sint, hoc
est, utcunefís patest eos penitus abelienstos a
nobis e$se. Sunt vero inter ipsos etiam nounulli,
qui not sunt ex nobis, quibus scse. coujunxerunt,
qui egressi sunt 6 nobis,

δ1{ Venus. 20-25. Sed vos. wnctionem habetis a
Sancto, ct nos is omnia, Non scripsi vobis quasi
ignorantibus veritatem, sed quasi sciestibus eam :
el qnoniam omne mendacium ez veritate non est.
Quis est mendax, nisi is qui negat, quod Jesus est
Christus ? Hic est Antichristus, qui negat Patrem et
ncc Patrem
habel : qui confitetur Filium, et Patrem habet. Vos
quod &udistis ab initio, in vobis permaneal. Si iutobis
permanserit quod. audistis ab initio, et vos in Filio
eli Patre manebitis. Et hec εδ repromissio quam
ipse pollicitus est mebis, vitam. eternam. Postquam

C przeedentia. dixit, ne quis existimaret sibi soli

lrorum cognitionem offerri, et propterea 56 supra
:lios fideles arregantet efferret, quasi solus eam
laberet, convenierter subdit hoc: E! vos wunclio-
nem habetis, ac si diceret : Sed quid ego ista apud
vos persequor, velut si ea igaoraretis ? Αί non est
apud vos iguorzntia horum :. sactam — enim unclio-
nem ex sancto baptismate, εἰ pef. eam Spiritum
sanctum aeccepists. Quandoquidem igtur. hio
nostis, non quasi ignotapntibus scripsi, sed quasi
scientibus novissimum lempus et Antichristorum
incursionem, ideoque omnia esse plena mendacio.
Q'iía igitur abundat mendacium, propterea. dico
vobis, multos essc Antichristos. Si enim Christus
est veritas, quem et vos cognostentes teritaten
profecte quicunque
mendax, qui contrarius est. verit:ti seu Christo,
est Antichristus, Sed quis est mendax ? Qui negat
quod Jesus est Christus. lloe acelestissimus Simon
effutiebat, alium esse Jesum et alium Christum:
Jesum quidem euin qui ος Maria Virgine matus
est; Christum vero qui ad Jordanem descendit o
eco. Qui igitur isti. favet mendacio, bic, iuquit,
Antichristus est. Verwin et. qui negat Patrem. et
Filium, οἱ iste, ineuit, mendax est οἱ Anticbri-
3ius, Dixerunt enis rursus alii boretici, Patrem
absolute dictum alium 0956 a Patre Christi. Hi vero
etiam Filium negaut, quia cum meraui hominem
ess» dicunt, adeoque neutiquam natura Deum, ac
Deum de Deo. Idcirco subdit: Onus, qui negat

3l THEOPHYLACTI BULGARLE ACHi EU, 39

Filium, nec Patrem habet, quemadmodum Judaei, A Υόµενον Πατέρα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτοὶ 08 οὗτοι καὶ

qui n?gantes Filium, pertendunt se. nosse Patrem.
Verum sciant isti se nec Patrem cognovisse. Nam
si Patrem cognovissent, cognovissent" utique etiam
Filium, quoniam Pater est Filii unigeniti. ld ipsum
vero et Siinonis assecle nugabantur. Et illi quidem
ita. Vos autem quod. audistis ab initio, hoc est,
Deum esse Filium, *ervate apud. vosmetipsos : hoec
enim significat per illud , In vobis permaneat. Si
enim in vobis permaneat loc, quod ab initio audi-
siis, etiam vos in Filio et A415 in Patre permane-
bitis : hoc est, participes ejus eritis. Haec eniu est
repromissio, qua ait: Sicut tu, Pater, in. me, el
ego in te, ut et. ipsi in nobis unum sint ", Et rur-
su$ : Ut habeant vitam elernam, [legc est autem
vila eterna, ut cognoscant. te solum Deum verum,
el quem sisisti Jesum Christum 19.

τὸν Υἱὸν ἀρνοῦνται δ.ὰ τοῦ ἄνθρωπον φ.λὸν λέγειν
αὐτὸν, xal ud φύσει θεὸν, ὡς Ex Θεοῦ ὄντα θεύν.
As) ἐπιφέρει' Πᾶς ὁ ἀρνούμενος τὺν Ylóv, οὐδὲ
τὸν Πατέρα ἔχει " ὥσπερ Ἰουδαῖοι, ἀρνούμενοι μὲν
τὸν Υἱὸν, προσποιούµενοι δὲ τὸν Πατέρα εἰδένα'.
'AXA' ἴστωσαν οὗτοι, ὅτι οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔτι ἑπ-
έγνωσαν. El γὰρ ᾖδεισαν, Ίδεισαν ἂν καὶ τὸν Υὲὸν,
ὅτι xal Υἱοῦ Πατέρ ἔστι μονογενοῦς. Τὸ δ' αὑτὸ
xal οἱ ἀπὸ Σίμωνος ἐφλυάρουν. ἸἘκεῖνοι μὲν οὖν
οὕτως. Ἱ μεῖς δὲ, ἅπερ ἡπούσατε ἀπ ἀρχῆς, τοῦτ'
ἔστι θεολογούμενον τὸν Χριστὸν, quAáttete παρ
ἑαυτοῖς. Τοῦτο γὰρ δ.ὰ τοῦ, Μενέτω ἐν ὑμῖν, λέγει.
'E&v γὰρ Ev ὑμῖν µένῃ τοῦτο, ὃ àn' ἀρχῆς Ἠχούσατε,
χαὶ ὑμεῖς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῷ Πατρι μενεῖτε,

B τοῦτ' ἔστι, χοινωνοὶ αὐτοῦ ἔσεσθε. Αὕτη γάρ ἐστιν

ἡ ἐπαγγελία, ἡ λέγουσα - Ὥσπερ ἑὼ ἐν col, Πά-

τερ, καὶ σὺ ἐν ἐμιοὶ, καὶ αὑτοὶ iv ἡμῖν ἓν Qoi" καὶ πάλιν, "Iva ἔχωσι τὴν ζωὴ» τὴν «αἰώνιογ.
Αὔτη δέ ἐστιν ἡ ζωὴ ἡ αἰώγιος, Ίνα γιγὠσκωσί σε τὺν µόνον ἀ.ηθινὸν θεὸν, xal ὃν ἀπέστει.ῖας

Ἰὴσοῦν Χριστό»,

Vens. 28. lloc scripsi vobis de his qui seducunt
vos. Absoluto praedente. sermone, subdit etiain
de seductoribus illorum , ediantibus seilicet
lzeresibus, quas inuudaverant. Deinde et rursus
addit, quod antea diximus, ut molestiam amove-
ret, EL vos. unctionem, quam accepistis. (Quid
vero sit hoc, jam dictum est, nempe quod Sypirituni
sanctum inteiligat). Quoniam igitur, quem »cce-
pistis, Spiritus sanctus firmus apud vos est , non
wecesse habetis, ut aliquis. doceat vos, sed sicut
ipse Spiritus sanctus docet vos de omuibus; sicut

igitur docuit vos, manete in ipso: verum est enim, C

et nullo modo mendacium, quod docuit vos.

Vene. 27. Et vos unctionem quam accepistis abeo,
maneat in vobis. Et non necesse habeiis ui aliquis
doceat vos ; sed sieut unctio ejus docet vos de owni-

bus, οἱ verum est εἰ non est mendacium. Et sicut

docwit vos: manete in eo. Verborum ordo ita se
habet : Unctio quam | accepistis, quoniam ἐπ vobis
manet, non necesse habetis, ut. aliquis doceat vos ;
ted sicut. docuit vos, oporlet vos manere in ipso.

Vgas. 38, 29. Et nunc, filioli. manete in eo, ul,
cum apparuerit, habeamus fiduciam, et ποπ confun-
damur ab eo in adventu ejus. Si scitis quoniam
justus. est, scitote quoniam εἰ omnis qui facit
justitiam, ez ipso natus est.

CAPUT ill.

Vgns. 1. Videie, qualem charitatem dedit nobis
Pater, ut filii Dei nominemur, et simus. Postquam
dixit de Antichristorum incursione, et de tuta eorum
perversa doctrina, satisque confirmavit fideles, ut
immutabiliter tenerent c3, de quibus primitus
instructi fuerant, proponit deinde etiam futuram
ob ista mercedem, ut magis eos pramiorum
magbitudine ac claritate roboraret, Subdit ifaque:

*5 joan. xv, 21. " Joan. xvn,5.

Tavra δὲ ἔγραψα ὑμῖν περὶ τῶν alarov-
των ὑμᾶς. ᾿Απαρτίσας περὶ τὸν προειρημένον
[f. τὸν περὶ τῶν προξιρημένων] λόχον, Ἱπροστίθησι
χχὶ τὸν περὶ τῶν πλανώντων αὑτοὺς, τοῦτ) ἔστι διὰ
τὰς ἐπικλυσάσας αἱρέσεις. Εἶτα πάλιν ἐπιφέρει, ὃ
καὶ πρὸ τούτου εἴπομεν, τὸ ἀνεπαχθὲς αὐτοῖς περι-
πο:ούμενος, ὅτι Καὶ αὐτοὶ δὲ τὸ χρίσμα 0 ἑ.λάδετε»
tí δὲ τοῦτο, [εἴρηται Ίδη, ὅτι] τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
λέγει. "O οὖν ἑλάβετε Ηνεῦμα ἅγιον, ἐπεὶ βέθαιον
ἔχετε παρ' ἑαυτοῖς, οὗ χρείαν ἔχετε, ἵνα τις διδά-
σ»ῃ ὑμᾶς ' ἀλλ’ ὡς τὸ αὐτὸ Πνεῦμα διδᾶσχει ὑμᾶς
περὶ πάντων, χαθὼς καὶ ἐδίδαξεν ὑμᾶς. μενεῖτε
ἐν αὐτῷ. ᾽Αληῦὲς γάρ ἐστι xaX οὐ ψεῦδος ὃ ἑδίδαξεν
ὑμᾶς.

Kal ὑμεῖρ τὸ χρίσμα ὃ ἐλίβετε παρ αὑτοῦ
µεγέτω ἐν ὑμῖν, xul οὐ ypelar ἔχετε tva τις δι-
δάσχη ὑμᾶς': dAA ὡς τὸ αὐτὸ χρίσμα διδάσκει
ὑμᾶς περὶ πάντων, καὶ ἀ.ηδές ἐστι xal οὐκ
ἔστι φεῦδυς , καὶ καθὼς ἐδίδαξεν ὑμᾶς, qj6-
v&its ἐν αὐτῷ. Τὸ ἑξῆης εὔτω, Τὸ χρίσμα b ἑ-ά-
6ετε àx' αὐτοῦ, ἐπεὶ ἐν ὑμῖν μένει, οὗ γρείαν
ἔχετε ἵνα τις διδάσκῃ ὑμᾶς ' à.4à καθὼς ἐδ.δα-
ξεν ὑμᾶς, δεῖ µένειν ὑμιᾶς ἐν αὐτῷ.

Καὶ νῦν, εεχγία, µένετε ἐν αὐτῷ, ἵνα ὅταν
φαγερωθῇ, σχῶμεν παῤῥησίαν, καὶ uj, alo yvr-
θῶμεν ἁπ᾿ αὑτοῦ ἐν τῇ παρουσἰᾳ αὐτοῦ. ᾿Εὰν
εἰδήτε ὅτι δἰκαιός ἐστι, γινώσχετε, ὅτι πᾶς i toe
δικαιοσύνη», ἐξ αὐτοῦ γεγένγηται.

ΚΕΦΑΛ. ΓΡ’.

δετε κποταπὴν ἁγάπην δέδωκε» ἡμῖν ὁ
Πατὴρ, (va céxra θεοῦ κ.ηθῶμε», καὶ ἐσμέν.
ΒΕἱρηχὼς τὴν τῶν ᾿Αντιχρίστων φορὰν, καὶ πᾶσαν
τὴν ἑνδιάστροφον αὐτῶν διδασχαλίαν, καὶ [xavo;
στηρίξας ἀἁμεταθέτως ἔχειν περὶ ἃ χατηχήθησαν,
ἐπάγει λοιπὺν καὶ τὸν ἀποχείμενον διὰ ταῦτα μισθὸν,
ὥσπερ ἰσχυροποιῶν αὐτοὺς διὰ τῆς τῶν ἑπάθλων
λαμπρότητος, xal φησιν, ὅτι Μόνγετε ἐν αὐτφ. Διὰ

33 EXPOSITIO IN EPIST. I S. JOANNIS, — CAP. IIT. 34

τί; Ίνα ἔχωμεν παῤῥησίαν ἓν αὐτῷ ὅταν φανερωθῇ. Α Manete in eo. Sed cur ? Ut liabeanius flduciam in eo

Ti γὰρ περιφανέστερον, ἢ ζηλωτότερον παβῥησίας,
ἐπειδὰν ᾧ ἐπιδείχνυσθαι µέλλομεν τοὺς ἓν τῷ flo
πόνους ἡμῶν, μετὰ παῤῥησίας touto ποιῶμεν, µη-
δὲν αἰσχννόμενοι ἐν τῇ παῤῥουσίᾳ [[. παρουσ.] αὐτοῦ;
Καὶ ἐπειδὴ εἰχός τινας ζητεῖν, τίνα Χατωρθωχότες
θὐάρεστοι αὐτῷ Ὑένοιντο; διδάσχει καὶ τοῦτο, χαί
φησιν, ὅτι El ἐγνώχατε αὐτὸν, ὅτι δἰχαιὸς ἔστι,
πάντως καὶ τοῦτο γινώσχετε, ὅτι Ó ποιῶν Ó:xa:o-
σύνην ἓξ αὐτοῦ γεγέννηται. Ὁ δίχαιος γὰρ [ δικαἰ-
ους γεννᾷ. Ὅσον δὲ τοῦτο εἰς χαύχηµα xaX παῤῥησίαν
ὑμῶν, οὐδεὶς ἀγνοεῖ. ] ἀλλ οὐδὲ τὴν τοῦ παρεχοµέ-
νου πρὺς ὑμᾶς ἀγάπην τε χαὶ χρηστότητα, ὅση τις
καὶ οἵα ἑστίν. Οἴδατε γὰρ ὅτι Έδωχεν ὑμῖν τέχνα αὖ-
τοῦ γενέσθαι τε xal λογισθῆναι. El δὲ τοῖς Ev τῷ

κόσμῳ ἄδηλον τοῦτο, φησὶ, λέγω δὲ τὸ vlov; ὑμᾶς Β

εἶναι θεοῦ, μὴ θανµμάζετε τοῦτο. Διὰ yàp τοῦτο οὐ
γινώσχει ὑμᾶς, ὅτι οὐδὲ τὸν υἱοθετ/σαντα ὑμᾶς
ἔγνω * κόσμον δὲ τὸν συρφετὸν ὄχλον λέχει. Εἶτα
ἐπειδὴ τὸ τῆς υἱοθεσίας κατεσχεύασε, λέγει ἐπὶ
τούτοις τρανότερον xai τὴν ἀποχειμένην δόξαν xal
παῤῥησίαν τῶν νἰοθετηθέντων, xal φησιν’

Αγαπητοὶ, vor τέχγα θεοῦ ἐσμεν. Διὰ τοῦτο ὁ
κόσμος οὗ γιγώσχει ὑμᾶς, ὅτι οὐκ ἔγνω αὐτόν.
--Κόσμος. ὃ συρφετὸς xaX χοιρώδης ὄχλος, ὁ πρὸς
µόνην τὴν ἐμπαθη ταύτην ζωῦν ἑπτοημένος, ὡς
χοῖρος πρὺς «ῥύρθορον.

᾽Αγαπητοὶ, vov τέκγα Θεοῦ ἐσμεγ, καὶ οὔ-
πω ἐφαγερώθη Ó τι ἐσόμεθα. Οἴδαμεν δὲ ὅτι
ἐὰν φαγερωύῇ, ὅμοιοι αὑτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ἑψόμε-
. θα αὑτὸν καθὼς ἔστι. Kal πᾶς ὁ ἔχων τὴν ἑ-
πίδα ταύτην éx' αὐτῷ, ἁγγίζει ἑαυτὸν, χαθὼς
ἐχεῖχος ἀ)γός ἐστι. ἜὭσπερ εἰ ἔλεγε "Πάντως
ἐγνώκατς δ.ὰ τῶν προλαβόντων, ὡς εἰς ΘθΞοῦ υἱυὺς
ἀνελῆφθημεν. El 5: μὴ ἤδη ἐφανερώθη τοῦτο, μὴ
θορνθησθε [/.---θεῖοθε] * τὸ γὰρ νῦν ἄδηλον, φανερὺν
γενήσεται, ἐχείνου ἀποχαλυπτομένου. "θμοιοι γὰρ
αὐτῷ ἀναφανέντες, τὸ τῆς υἱοθεσίας λαμπρὸν παρα
στήσοµεν' οἱ γὰρ υἱοὶ πάντως ὅμοιοι τῷ πατρἰ.
Α)λὰ τὴν πρὸς αὐτὸν παῤῥησίαν ἔχοντας [ [.---τει]
ὡς νἰοῖ, ὀψόμεθα αὐτὸν χαθώς ἔστιν ' οὗ κατὰ τὴν
ςὖσιν (τοῦτο γὰρ ἀμήγχανον γεννητῇ φύσει), ἀλλὰ

cum apparuerit. Quid cnim hujusmodi fiducia. aut
prestantius aut. desiderabilius esse potest? ut
scilicet, eum labores nostros Deo exhibituri sumus,
id cum fiducia et securitate. f«ciamus, quin ullo
modo confundamur in. adventu. ejus. Et quoniatu
fortasse ex iis nonnulli quarebant, 441G quid
faciendum iis essct, quo grati Deo evaderent, et
lioc edocet, et ait: Si scitis, quoniam justus est,
omnino et hoc scitote, quoniam omnis qui facit
justiiam, ex ipso natusest. Justus enim justos
generat: quod quantum ad gloriam et fiduciam
vestram conferat, nemo ignorat : sicut neque que
et quanta sit dilectio οἱ benignitas, quam vobis
ipse exhibuit. Nostis enim eum vobis dedisse, ut
filii ejus nominemini et sitis, Quod si hominibus
uundanis, inquit, hoc ignotum sit vos esse filios
Dei, ne miremini: propterea enim Vos ron co-
gnoscunt, quia neque cognoscunt eum qui vos in
filios adop!avit. Mundum autem ijnconditam tur-
bam dicit. Deinde postquam qua; ad filiationem
spectant expedivit, clarius exponit repositam glo-
riam et flduciam eorum qui filii facti fuerint, et ait :

Charissimi, nunc filii Dei sumus. Propter hoc mun-
dus non novit nos, quia non novit eum. Mundi no-
mine hic ineompos.tam multitudinem et populi
[zcem intelligit, qui scilicet sensualem tautum-
mod» vita.» sectantur, in eaque volutauntur, ut
sus in volutabro luti.

VEns. 2, 5. Clarissini, nunc filii Dei sumus: et
nondum apparuit, quid erimus, Scimus autem quo-
niam, cum apparuerit, similes ei erimus : quoniam vi-
debimus eum siculiest. Et omnis qui habet hanc spem
in eo, sanctificat se, sicut εἰ ille sanctus. eat,
Huc perinde est ac si diceret : Vos omnino ἐκ pr:e-
cedentibus nostis, quod in Dei (ilios assumpti
sin:us. Quod si hioc. nonduin. apparuit, ne turbe-
mini : quod enim nunc occultum est, clarum fict,
cum jlle revelabitur. Similes euim ei facti, liliatio-
nis claritatem obtinebimus. Filii enim omnino
similes sunt patri. Verum et fiduclam ad ipsuin
habentes tanquam filii, videbimus eum sicui est:
non quidem secundum naturam: hoc cnim a
natura ereata obtineri non potest. Sed quid ergo?

€; Ayvov ἀγνοὶ, δίχαιο» δίκαιοι * τῷ γὰρ ὁμοίφ f) Purum puri, justum justi: simili enim adhzre-

προσφύσονται xal οἱ ὅμοιοι. Διὰ γὰρ τοῦτο xal µι-
κρὸν χατόπιν εἶπον [f. εἶπεν], ὅτι ὅμοιοι αὐτῷ ἐσμεν,
οὐ κατὰ τὴν φύσιν. Εἶπε γὰρ ἂν οὐχ ὅμοιοι, ἀλλ 'Ol
αὑτοί. Nuv δὲ ἐπεὶ μὴ τοῦτο ἔσται, εἶπε τὸ ΄Ὅµοιοι,
κατὰ τὴν τῆς δόξης ποιότητα ὁπλαξδή. ᾿Επισημαντέον
| Ub, ὅτι οὐκ εἶπεν ἀνωτέρῳψ, Πᾶς ὁ ποιέσας] ιχαιο-
σύνην, 3j 'U ποιήσων, ἀλλ᾽ 'ὁ ποιῶν. Παρακτικαὶ (f.
πρακτ.]γὰρ ἀρετα', xal ἐν τῷ Ὑίνεσθαι ἔχουσι τὸ
εἶναι * παυσά,εναι δὲ, fj µέλλουσαι, οὐξὲ τὸ εἶναι
ἔχουσι.

llác d ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν ἀνο-
ει ποιεῖ, καὶ ἡ ἁμωρτέα ἑστὶν ἡ ἀνομία. {Καὶ
οξατε ὅτι ἐχεῖνος ἐφαλερώθη. ἵνα τὰς ἁμαιτίας
ijor dim καὶ ἁμαρτίω ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστι. Κα-

&cunt similes. Propterea etiam paulo ante dixil
similes nosei futuros, non secundum naturam ; non
enim dixisset, similes, sed, iidem. Quoniam vero
hoc futurum non ει, dixit similes, videlicet
secuudum glori: qualitatem. Adnotandum vero,
quod superius non dixerit: Omnis qui fecit, aut
faeturus est justitiam. sed, Qui facit. Áctuosie eniiu
sunt virtutes, et iu. ipso fieri habent suum. esse.
Cum autem cessant. aut future tantum suut,
neque esse babent.

Vsas. 4,5. Ounis qui facit peccatum, et iniquita-
tem facit, el peccatum est iniquitas. Et. sciti., quia
ille apraruit, ut peccata nostra lolleret : et peccatum
in eo non est. Postquam in supericribus sermoacm

35 TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCIHEP. 36

de justitia cx bonis justitize confirmavit, nunc ex A τασχευάσας τὸν περὶ τῆς διχαιοσύνης λόγον διὰ τῶν

contrario, el ex his 417 quie ipsi insunt demon-
slialionem aggreditur, etait: Omnis qui facit
peccatum, quasi diceret: Vos qui in filios adop-
tati estis, operemini justitiam, neque eam otiosam
rcliuquatis. Quemadmodum enim e& in peccato,
non qui fecit aut. facturus cst, ille est peccator
aut iniquus , sed qui malo adhzret illudque opera-
tur: sic etiam justus est, non qui otiosus manet,
sed qui justitiam strenue exercet. Cieterum nullus
vobis peccandi locus reliquus es', cum Cliristug ad
delendum peccatum apparuerit: ac sicut ille omnig
peccati expers est, ita vobis, qni in. ipso maneiis,
et fide in etm confirmati estis, nulla pcecandi
potestas amplius relinquitur. Hoc significatur per

ἀνωτέρω ἀπὸ τῶν τῆς δικἀιραύνης xaXov, vov ἀπὸ
τοῦ ἑναντίου καὶ τῶν ἑνυπαρχόντων αὐτῷ ἑφορμᾷ τῇ
ἀποδείξει, xal φησι * Πᾶς ὁ ποιῶν τὴ» ἁμαρτίαν *
τοιοῦτόν τι λέγων, ὅτι "Y stg οἱ υἱρθετηθέντες, ἑἐρ-
γάζεσθε τὴν διχαιοσύνην, καὶ μὴ ἀριοὺς ἀποφαίνεαθα
ταύτης ἑαυτούς. Ὡς yàp xal ἐπὶ τῆς ἁμαρτία-,οὐχ ὁ
ποιῄσας, 1] ὁ ποιῄσων, ἐχεῖνός ἔστιν ὁ ἁμαρτωλὸς, 6
ἄνομος, ἁλλ᾽ ὁ ἑχόμενος τοῦ καχκοῦ te χαὶ ἑνεργῶν *
οὕτω xal δίχαιας, οὐγὶ ὁ ἀπρακτῶν, ἀλλ᾽ ὁ ἐνεργός.
Οὐ µήν γε, φησὶ, χώραν σχοίητε ἁμαρτάνειν * Xpt-

τοῦ γὰρ kz' ἀναιρέσειτῆς ἁμαρτίας παραγενομένουν
χαθό.ι ἁμέτοχας ἣν ἁμαρτία:, οὐδὲ ὑμῖν ὑπολείσᾶ-
ται ἔτι ἁμαρτάνειν τοῖς ἐν αὐτῷ γενοµένοις, καὶ z-
θαιωθεῖσι τῇ εἰς αὐτὸν πίστει ΄ τοῦτο σηµαίνων διὰ

illud, Omnis qui iw eo. manet, non peccat. Sclen- Ἑ τοῦ, Háq ὁ ἐν acci µένων. "losiov δὲ, ὡς ἁμαρτία

dum autem peccatum esse lapsum a bono: ini-
quitatem vero esse legis imposite trausgressio-
nem: et hoc utrumque principium proprium
habet : illud quidem declinationem a bono, hzc

autem legis late violationam: auamen quoad. rem"

conveniunt . nam el peccans excidit. a scopo, qui
est secundum naturam et jin natura: scopus enim
humange natu 2 est juxta rationem vivere procul
abjecta omni absurditate. lniquus. vero. immicde-
rate abreptus contra legem naturg | inditam delin-
quit.

Vens. 6. Ouinis qui in eo manet, non peccat. Qui
videlicet indesinenti virtutes amore prosequitur,
et nunquam ab earuni exercitio cessat, '

VEns. 6, 7. Et omnis qui peccat non. vidit. eum C

«ec cognovil eum. Filioli, nemo vos seducat. Qui
facit justitiam, justus est , sicut οἱ ille justus est.
Cum dixissct Christum apparuisse, οἱ cur appa-
ruerit explicasscet, ut videlicet, qui peccatum von
fecit, peccatum 1olleret atque deleret, subdit:
Οπιπῖς qui peccat, non vidit eun. Si euim vos,
inquit, qui, cum ille apparuisset, eum vidistis, ct
quod eum videritis signum hoc recepistis, quod
non facile (velut perfecte in ipso fruuati) vince-
mini peccato; profecto qui peccagt, eum neq
viderunt, adeoque neque noverunt eum. l'er videre
autem hic non simplicem visionis aitgclum | in4cl-
ligit: neque per cognoscere, rei οι sili per
phantasiam imaginem efformare, scd per judi-
cium et cum scientia ad illum accedere, ut supra
diximus. llis vero diclis, subdit coulirmitionean
diceus : Nemo vos seducat. Neque enim diversimode
89 habet hoc: Qui facit justitiam, justum novit,
et justus est, sicut οἱ ille, nempe Deus: ac illud
oppositum contra ; Qui facit peccatum, ex pecca-
tore est, quicst diabaelus, qui ab initio peccat.
Ideo sdilicitus creaturze Deus, qui est justitia et
sanctitas, apparuit, seu huic mundo se manifegtavil,
ἆ18 ut opera diaboli desirueret,

VEns. 8. Qui facit peccarum ex díabolo est, quo-
niam ab initio diabolus peccat. [n hoc apparuit

μὲν ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἀπόπτωσίς ἐστιν ' ἀνομία δὲ, ἡ
περὶ τὸν θετὸν νόμρν πλημμέλεια. Καὶ ταύτην ἔχρυ-
gt) ἀρχὴν ἑχάτερο) τούτων * τὸ μὲν τὴν ἀπὸ του
ἀγαθοῦ ἕκχπτωσι», τὸ δὲ τὴν περὶ τὸν θετὸν vipov
πλημμέλειαν. Συµφέρονται δὲ ταῦτα κατὰ ταὺτόν * ó
τε γὰρ ἁμαρτάνων, τοῦ κατὰ thv φὺσιω καὶ ἐν τῇ
φύσει ἀπέτυχε σχοποῦ (σχοπὸς γὰρ τῇ ἀνθρωπείᾳ q»-
σει, τοῦ κατὰ τὸν λόγον ζῆν, τῆς ἁλογίας πόῤῥω
ἀπῳχισμένῇῃ), ὡσαύτως xal ὁ ἑνημῶν πλημμελεῖ
περὶ τὸν by. -ᾖ Φύσει ὁτδομένον νόµον, φερύμενος
ἀχρατῶς» 7

Πᾶς ὁ tv αὐτῷ qérov οὐχ ἁμαρτάνει. Ὁ
ἀνενδότως τὰς ἀρετὰς μετιὼν xol µηδέποτε Vi
τούτων ἁπολήγων ἐργασίας.

Καὶ πᾶς ὁ ἁμιασρτάνων οὐχ ἑώρακεν αὐτὸν, οὗ-
δὲ ἔγνωκεν αὐτόν. Τεχνία, μηδεὶς aJaváto
ὑμᾶς. 'O ποιῶν riv δικαιοσύνην δἰκαιός ἐστι,
καϊὼς «ἐχεῖνος δίκαιὀς ἐστιν. Εἰπὼν ὅτι ἔφαυε-
ρώθη, καὶ την αἰτίαν bv fjv ἐφχνερώθη, ἵνα ὡς ph
ποιητας ἁμαοτίαν, τὴν ἁμαρτίαν ἢμῶν ἄρῃ, τουτ
ἔστιν ἀφανίσῃ, ἐπιφέρει ' Πᾶς ὁ ἁμαρτάνων οὗ χ
ἑώ/ αιεν αὐτόν. Ei γὰρ ὑμεῖς, φησὶν, οἵτινες qa-
νερωθέντος αὑτοῦ ἑωράκατε αὐτὸν, xal σημεῖον τοῦ
ἑωραχέναι αὐτὶν ἑλάθετε, τὸ μὴ εὐχείρωτοι εἶναι
τῇ ἁμαρτίᾳ, ἅτε τελείως ἐν αὐτῷ ἱδρασμένοι ᾿
πάντως κου οἱ ἁμαρτάνοντες οὐχ ἑωράχασιν αὖ-
«όν * διὸ οὐδὲ ἔγνωσαν ἑωραχέναι, οὐ τὴν χατὰ ϕ'»
λὴν ὄγεως λέγων ἑπαφὴν, οὐδὲ τὸ χατὰ πρόχειρον

D Φαντασίαν ἐνηργηχέναι αὐτοὺς περὶ τὸ γνωστὸν,

ἀλλὰ τὸ µετά τινος ἁρίσεως καὶ ἐπιστήμης thv
πρὸς αὐτὸν πεποιηχέναι προσαγωγὴν αὐτοὺς, ὡς
ἀνωτέρω.εἰρήχαμεν. Ἐἰπὼν δὲ ταῦτα πρόεισι βεδαιω-
τικῶς, ὅτι Μηδεὶς π.ανγάτω ὑμᾶς. Οὐ γὰρ ἄλλως
ἔχει ἢ οὕτως” Ὁ ποιῶν τὴν διχαιοσύνην τὸν Δίχαιιν
ἔγνωχε , καὶ δίκαιός ἆατιν ὡς xal ἐχεῖνος, tout!
ἔστιν ὀ θεός’ ὥσπερ xal τὸ ἐναντίον. 'U τὴν ἆμαρ-
τίαν ποιῶν, ἐκ τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἔστιν, ὃς ἔστιν ὁ
δ.άθολας, ὃς ἀπ᾿ ἀρχῆς ἁμαρτάνει. Διὸ xal χγδό-
µενος τοῦ πλάσματος αὑτοῦ ὁ θεὸς, δικαιοσύνη xal
ἁγιασμὸς ὑπάρχων ἐφανερώθη, τοι εἰς τὸν χόσμον
ἑφάνη, ἵνα ἀφανίσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαθὀλου.

Ὁ aou τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαθύΊου
égtiv, ὅτι àx' ἀρχῆς ὁ διάδοΊος ἁμαρτάνει. Εἰς

31 EXPOSITIO IN EPIST. 1 S JOANNIS. — CAP. IIT. 18

τοῦτο ἐραγερώθη ὁ Ylàc τοῦ Θεοῦ ἵνα «Ίύσῃ τὰ A Filius Dei, ut. dissolrat. opera. diato'i. Quoniam

ἔρ]α τοῦ διαθὀΊου. Ἐπείπερ παρατραπεὶς [f. πε-
ριτρ.] ὁ διάθολος ἐν τῷ ἁμαρτάνειν, ἐξ αὐτοῦ ypr-
µατίζει πᾶς ὁ ἁμαρτάνων. .Προάρχεται γὰρ iv τῷ
ἁμαρτάνοντι δι ὑποθολῆς πουνηρῶν λογισμῶν, ὡς ἐπὶ
τοῦ Ἰούδα. Αλλ' ἐρεῖ τις’ Πῶς ὁ διάδολος γίνεται
iv τοῖς ἁμαρτάνουσιν, αὐτῶν mpb αὑτου ἡμαρτη-
χότων Ev τῷ διδόναι αὐτῷ τόπον; Πρὸς ὃν λεκτέον,
ταὐτὸὺν εἶναι πηιεῖν τὴν ἁμαρτίαν τῷ ἁμαρτάνειν Ev
τῷ διδόναι τόπον τῷ δ-αθὀλῳ' δίδωσι γὰρ αὐτῷ τό-
πον ὁ ἁμαρτάνων, ἐπιθυμίᾳα ὑπαχθεὶς μετὰ τοῦ δέξα-
σθαι αὐτὸν, ποαχτικῶς ἐπιτελῶν τὴν ἁμαρτίαν.
Τοῦτο γὰρ σηµαίνει τὸ ποιεῖν αὐτήν. Eu. δὲ [εἶπε]
καὶ τὸ, Ὁ ποιῶν, ἀλλ οὐχ, 'O ποιέσας, τοῦ µετανοῖ-
σΆντος 09x ἔτι ὄντος Ex τοῦ διαθόλου, ἀλλὰ µόνου τοῦ
ἑνεργοῦντος αὐτὴν ἔτι. Οὕτω γὰρ xal τῆς ἁμαρτία;
δοῦλός ἐστιν ὁ ποιῶν, [ à32' οὐχ ὁ ποιῄῆσας. ] Πᾶς
Υὰρ ὁ ποιῶν tft,» ἁμαρτίαν δοῦλός ἐστι t5, ἆμαρ-
τίας.

llac à γεγεγΣηµέγος éx τοῦ θεοὺ ἁμαρτίαν
οὗ ποιεῖ ὅτι σπάρµα αὑτοῦ ἐν αὐτῷ (ιένει, καὶ
οὗ δύναται ἁμαρτάνειν, ὅτι ἓκ τοῦ θεοῦ ᾿ρεγέν-
γηται. Εν tovto φαγερά ἐστι τὰ τέκνα τοῦ
θεοῦ, xa) τὰ τέκνα τοῦ διαθόλου. Πᾶς ὁ μὴ xoi)
διχαιοσύνην οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ θεοῦ, καὶ ὁ μὴ
ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. Ἐπεὶ md; ὁ τὴν
ἁμαρτίαν ποιῶν ἐκ τοῦ δ.αέόλου ἑστὶ χατ αὐτὸ τὸ
ἁμαρτάνειν, xal vib; τοῦ διαθόλου λέγεται, ὡς ὁ
µαχάριος Παῦλος πρὸς τ'ν Ἐλύμαν φησίν * Υἱὲ δια-
60.lov, οὐ παύσῃ διαστρέρων τὰς ὁδοὺς Ιυρίου
τὰς εὐθείας] ; εὔδηλον, ὅτι ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ Ύεγεννι-
bens ὡς Θεοῦ υἱὸς, οὐχ ἁμαρτάνει, ὅτι σπέρμα

τοῦ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, Ἠτοι τὸ Πνεῦμα ὃ ἑλάδομεν
διὰ τοῦ χαρίσµατος, οὗ ἠξιώθημεν * ὕπερ ἐν ἡμῖν
µένον, ἀνεπίδεχτον ἁμαρτίας τὸν νοῦν ἡμῶν ποιεῖ *
ἢ xa αὐτὸς ὁ Χριστός * ὃς ἐνοιχῶν ἐν τοῖς πιστοῖς,
ποιεῖ αὐτοὺς υἱοὺς ΘΞοῦ, καθὼς χαὶ αὐτὸς ἐν τῷ
σπέρµατι 'A6paàg ὁ Χριστὸς νἱὸς ᾿Λθραάμ ἐστι *
xai iv τῷ σπέρµατι ᾿Αύραὰμ, Ίτοι τῷ ΧἈριστῷ,
εὐλογεῖται τὰ ἔθνη.

ToU Χρυσοστόμου. 'Osáxu ἁμαρτάνοιεν, Ex τοῦ
δ,αθόλου γεννώµεθα * ἐκ τοῦ θεοῦ δὲ πάλιν, ὁσά-
xi, ἀρετὴν χατορθώσοµεν. Ὅτι σπέρµα αὐτοῦ ày ab-
τῷ μένει. Σπέρμα φησὶ τὸ Ηνεῦμα, ὃ διὰ τοῦ βαπτί-

subversus est diabolus peccando, ex illo nomen
sumit quicunque peceat : is enim primnm ingredi-
tur peccantem suggestione pravarum cogitationum,
ut in Juda. Sed, inquiet. quispiam, quomodo
diabolus intrat in cos qui peccant, cum isti jim
lum peccaverint dando ei locum? Cui responden-
dum. idem esse facere peccatum, ae peccare
dando locum diabolo : dat enim ci locum qui peceat
concupiscentize subjectus, postquam | illum recepit
opere perficiens peccatum: hoc enim significat
facere ipsum. Bene autem et hic divit, qui facit.
non, qui fecit : cum is quem panituit, non am-
piu s sit ex diabolo, sed illi tantum, qui adhue illud
facit. Sic enim οἱ peccati servus. est, qui illud
facit. Omnis namque qui fafit peccatum, servus
est peccati ?7,

Vrns. 9-10. Omnis qui natus est. ex Deo, pecca-
(um non facit ; quoniam semen ipsius in eo manet,
et non potest peccare, : quoniam ez. Deo natus. est.
In hoc manifesti sun! filii Dei. Omnis qui non. est
justus, non. est ex Deo, et. qui non diligit fratrem
11. Cum omnis qui peccatum facit, ος diabolo
8it, et secundum quod peccat etiam filius diaboli
dicitur, quemadmodum beatus Paulus dixit ad
Elymam: Fili diaboli, non desinis subvertere vias
Domini **? perspicuum est cum qui ex Deo natus
est, veluti Dei filium non pcecare : quoniam semen
ipsius est vel Spiritus sanctus quem accepimus
per gratiam, cujus digni facti sumus, qui in nobis
manens facil ut mens noslra peccatum non
admiitat : vel ipse Christus, qui habitaus in fidc-
ibas, eos constituit fllios Dei: sicut et ipse
Christus in semine Abraham fllius est Abraliam:
et in semine Abraham *, nempe in Christo, bene-
dicuntur omnes gentes.

Chrysostomi. Quoties peccamus, ex diabolo αν».
&cimur : et rursus ex Deo, quoties virtutem exer-
cemus. Quoniam semen ipsius in eo manet. Semen
dicit Spiritum sanctum quem per baptisma accipi-

σµατος λαμθάνοµεν' ὅπερ kv ἡμῖν µένον, ἀνεπίδεχτον D mus: qui in nobis manens, cfücit ne mens nostra

τὸν νοῦν ἁμαρτίας ποιεῖ. El µή τις δὲ γεννηθῇ &x τοῦ
8:05, τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον οὗ λαμδάνει.

"AAAov. Σπέρμα θεῖόν ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὃς kvot-
Xov tol; πιστοῖς, ποιεῖ αὐτοὺς γενέσθαι υἱοὺς Θεοῦ.
Οὕτως iv τῷ σπέρµατι τοῦ ᾿Αθραὰμ, ὃς ἐστι πάλιν
Χριστὸς, εὐλογοῦνται πάντα τὰ ἔθνη. "Αλλω»," Σπἑρ:
μα τὴν πρώτην γένειαν τοῦ ἀρχηγέτου, Ἆτις ἐχ πε-
ριουσίας ἀρετῶν, φησίν ' ὃς ἀρχηγέτης οἱονεὶ ἑπ-
ο(ἐτ υσιν τῇ αὐτοῦ φατρἰᾳ τῶν ἐπαινετῶν δοὺς, οἷς
χαὶ αὐτὸς περ.φανὲς ἔσχε, τούτοις xai τοῖς ἑαυτοῦ
δ,αδόχο.ς ἑναθρύνεσθαι, εἰ μάλιστα ἀνεξαλείπτως τὰ
xa:pixà διαττροῖεν πλεσνεχτήµατα, ἅπερ οὐ τὴν

"1 hom. vi, 17.

9 Act. xir, 10. ** Galat. ir, 8.

peccatum recipiat. Qui vero ex Deo natus nom
fuerit, Spiritum sanctum non accipit.

Alterius. Semen divinum est Christus, qui hzbi-
taus in fidelibus, facit cos esse filies Dei. Sic in
semine Abrahz, 419 qui est Christus, benedi-
cuntur omnes gentes: Aliter. Semen primam dicit
auctoris progeniem qua est ex abundantia wirtu-
tum, qui 3uctor velut irrigatiogem quamdam
laudabilium actionum germini suo tribuens, elicit,
ut quibus ipse claritatem babuit, iis et successores
sui gloriari valeant, si maxime indefienler
paternas couservent praerogalivas : que non vnl-

9 THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHTEP. 40

garem pariunt gloriam, sicut Judzeis, quanquam A τυχοῦσαν εὔχλειαν προσπορίφει ' χαθὸ καὶ Ἰουδαῖοι,

indesinenter dicerent Christo :. Semen — Abrahe
sumus **.

σεις. 11-14. Quoniam lec est annuntiatio quam
audistis ab initio, ul diligatis alterutrum. Non
siut. Cain, qui ex maligno erat et occidit. fra-
trem suum. Et propter quid occidit ? Quoniam opera
ejus maligna erant, fratris autem. justa. Nlite
mirari, [ratres, si odit vos mundus. Nos scimus
- quoniam — [ranslati sumus. de morle ad. vitam,
quoniam diligimus fratres. Malum odii in fratrem,
exemplo patefacit. Videte, inquit, quomodo Cain
odio habeus fratrem , ipsum interfecit, tametsi
frater cjus esset ; quia habebat opera mala patris
sui diaboli. At Abel justa operans declaratus est

εἰ χαὶ δ.αχένως, ὅμω; ἔφασχυν τῷ Xpwp * Σπέρ-
µα ᾿Αόραάμ ἐσιισ».

"Οτι αὕτη écclv ἡ ἀγγεία, ἣν ἠκούσατε áz*
ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπῶμεν dAA(Aove * οὐ καθὼς Κάῑν
ἐκ τοῦ Πονροῦ ἡν, καὶ ἔσφαξε τὸν ἀδε1φὸν αὑ-
τοῦ. Kal χάριν τίνος ἔσφαξεν αὐτόν; "Οτι τὰ
ἔργα αὐτοῦ πογηρὰ ἦν, τὰ δὲ τοῦ ἀδε.Ίφου αὐτοῦ
δίκαια. Mi] θαυμάζετε, déeApol µου, el puces
ὑμᾶς ὁ xócpoc. "Ημεῖς ol&ayev, ὅτι µεταθεδή-
xapsv éx τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν, ὅτι ἀγαπῶ-
μεν τοὺς ἀδε.φούς. Τὸ τῆς ἁδελφομισίας xa-
xbv ὅσον, διὰ παραδείγµατος βεδαιοῖ. Ὁρᾶτε Υὰρ,
φησὶν, ὡς Κάῑν, χαὶ αὐτὸς µισῄήσας πὸν ἀδελφὸν,
ἀπέχτεινεν αὐτὸν, χαΐτοι γε ἁδελφὸν αὐτοῦ ὄντα,

lius Dei. Opponitur scilicet diabolus Deo, et B ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ ἔργα τοῦ πατρὸς αὐτοῦ πονηρὰ ἔχων,

prava opera opponuntur bouis. Et ideo Cain cum
esset contrarius fratri, ipsum interfecit, Sic enim
se habet naturalis sermonis seiies, Αἱ beatus
Joannea ordinsm inunutavit, semper ei quod ur-
gentius est insistens. Urgens autem illi erat, ut,
quoniam de diabo'o iisque qui per pravas epera-
tiones adoptati ab ipso eraut, mentionem fecerat,
eum qui initio mundi malis operibus in (ilium ma-
ligni evaserat, in exemplum proponere. Ut vero a
Cain, et a5 iis qui ipsum imitantes, ejus hiredi-
tatem sunt habituri, sese expedivit, Lunc denuo ad
dilectionem revertitur.

Vegns. 14-16. Qui non diligit fratrem, manet in mer-
te. Omnis qui odil [ratrem suum, homicida est. Et sci
tis, quoniam omnis homicida non habel vitam eteruam
in seinetipso manentem. ]n hoc cognovimus charitatem
Dei, quoniam ille animam suam pro nobis posuit : εἰ
nos debemus pro fratribus animas ponere. Qui habue-
rit substantiam hujus mundi, el viderit frairem suum
necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo:
quomodo charitas Dei manet in eo? Filioli, non dili-
gamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate.
Absoluto sermone de Cain et de malis operibus qu;e
ei conformía sunt, iterum ad charitatem accedit et
ait, charitatem erga nos impulisse Dominum ad
animam seu vitam suam ponendam pro nobis :
adeoque nos etiam exemplo 490 isto debere pro
fratribus nostris animam ponere. Verum quoniam
hoc rarum et in paucis cst, velut pudore eos affi-

ciens, a multo minoribus incipit adhortationem, D

nempe ad amorem fraternum; ita ferme sermoneu
suum conciunans ; Quid dico, nos debere pro fra-
tribus animam ponere, cum videamus plerosque
ne quidem in necessariis indigentiz fratrem. pro-
spicere velle? Et quidem non loquor de iis qui οἱ
ipsi inopia laborant , sed de iis qui adeo divit. s
sont, ut mundum ipsum possidere videantur. Qua-
propter eos pudeat, quoniam, si circa parva h.c,
viscera sua clausunt, adeoque indignos se reddi-
dere charitate Dei; quid fecissent circa majus

V9 Joan, viti, 59.

τοῦ διαβόλου, ὁ δὲ ΄Α6ελ δίχαια ἑργαζόμενος, υἱὸς
ἐχρημάτιζε τοῦ θεοῦ. ᾽Αντίχειται δὲ χαὶ ὁ διάδολος
τῷ θεῷ, καὶ τὰ ποντρὰ ἔργα τοῖς ἀγαθοῖς. Ad
τοῦτο xal ὁ Κάῑν τῷ ἁδελφῷ ἀντιχείμενος, ἁπ-
έχτεινεν αὐτόν. Οὕτως d) χατὰ τὸ ἀχόλουθον τοῦ λό-
0v διέφοδος. 'O μέντοι µαχάριος Ἰωάννης ἐνήλλαξε
την τάξιν, τοῦ κατεπείγοντος ἀεὶ ὙΥ'νόµενος. Κατ-
fjxevys γὰρ αὐτὸν, ἐπεὶ τοῦ διαθόλου ἐμνήσθη, καὶ
τῶν αὑτῷ διὰ πονηρᾶς πράξεως υἱοθετουμένων, τὸν
ἐξ ὀρχῆς κόσμου διὰ τῶν πονηρῶν ἔργων εἰς τέ-
xvoy ἀποδραμόντα τοῦ Πρνηροῦ, παράδειγµα mpo-
θαλέσθαι. ᾽Απηλλαγμένος δὲ τοῦ Κάῑν, xal ὧν οἱ
τοῦτον ζπλοῦντες χληρονομεῖν «ἔχουωσι, πάλιν àva-
τρέχει ἐπὶ ἀγάπην. . |

'0 μὴ ἁγαπιυν τὸν dÓtApóv μένει ἐν τῷ 0a-
vito. Πᾶς ὁ μισῶν τὸν ἆδε.ρὲν αὐτοῦ, ἀνγ-

C θρωποκτόνος ἐστι. Kal οἵδαμεν, ὅτι πᾶς ἀνγθρω-

ποκτόνες οἳ κ ἔχει Gov αἰώγιον ἐν αὐτῷ µένου-
cav. Ἐν τούτῳ γιγώσκομµεν τὴν ἁγάπην, ὅτι
ἐκεῖγος ὑπὲρ ἡμῶν τὴν νυχ]ν' αὑτοῦ ἔθηκε" καὶ
ἡμεῖς ὀφεί.Ίομεν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν τὰς γ υχὰς
θε:αι. "Oc 6 ἂν ἔχῃ cor βίον τοῦ xóoqtov, xal
θεωρῇ τὲν ἀδε.ρὲν αὑτοῦ γρείαν ἔχοντα, καὶ
x Ael ei [vulg.-cm] τὰσπ.ἰἀγχγα αὑτοῦ àx' αὐτοῦ,
πῶς ἡ dydzxm τοῦ θεοῦ μένει ἐν αὐτῷ; Texv(a
µου, μὴ ἁγαπώμεν «Ἰόγῳ, μηδὲ τῇ γ.Ἰώσσῃ, àAX
ἐν ἔργῳ xal ἀ.ϊηθείᾳ. Απηλλαγμένος τηῦ Κάῑν
χαὶ τῶν κατ αὐτὸν πονηοῶν ἔργων, πάλιν ἀνατρέ-
χει ἐπὶ την ἀγάπην, xat φησιν, ὅτι dj ἀγάπη ὑπὲρ
$ py ἔπεισε τὺν Κύριον θεῖναι τὴν φυχὴν αὐτοῦ, xal
ὅτι Ex τούτου τοῦ ὑπ),δείγματος ὀφείλομεν xal ἡμεῖς
ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν τὴν φυχὴν θεῖναι. Καὶ ἐπειδῇ σπά-
γιον τοῦτο xal παρ᾽ ὀλίγοις, ὥσπερ ἐντρέπων αὖὐ τοὺς,
ἁπὸ τῶν µε-ριωτέρων ἄρχεται τὴν παράκλησιν της
φιλαδελφίας ποιεῖτθαι, οὕτω πως τὸν λόγον olxovo-
μῶν' Τί φτμι τὴν doyry ὑπὲρ τοῦ ἁδελφοῦ τιθένα:,
ὅπου ὁρῶμεν [μηδὲ] την τῶν ἀν χγχαίων χρείαν ἀναχ-
πλγροῦντας την τῶν ἀδελφῶν ; Καὶ οὐ τοὺς βίου σπα-
νίνουτας λέγω, ἀλλὸ xai τοὺς ὅλον τὸν xÓsuov UzapStv
ἔχοντας πλούτου. Διὰ τοῦτο αἰσχυνέσήωσαν, ὅτι, εἰ
περὶ τὰ μιχρὰ ταῦτα τὰ σπλάγχνα ἀπέχλει-αν, xo
ἀναξίους ἀπέφτηναν τῆς τοῦ θεοῦ ἀγάπης, τί ἂν περὶ

4]

EXPOSITIO IN EPIST. I S. JOANNIS.— CAP. IIT.

13

τὸ μεῖζου, τὸ ὑπὲρ τοῦ ἁδελφοῦ ἀποθανεῖ,, ἐπεδεί- A ilu, quod est pro frave suo mortem. sustinere ?

ξαντο; Εἶτα καὶ ἄλλο ἑντρεπτικὸν αὐτῶν ἐπιφέρει,
τῶν ἀποδΞχο:ιένων μὲν ἐν λόγῳ την ἁγάτην, xal
ἐπιδειχνυμένων τῇ γλὠσσῃ µόνῃ, [f.add. καὶ] φησί’
Mi ἁγαπῶμεν «ἰόγῳ καὶ γλώσσῃι AA ἐν τῷ ἔργῳ
xul τῇ ἀ.ηθείᾳ.

Καὶ ἐν τούτα 1 ὠσκομεν, ὅτι éx τῆς ἆ.Ίη -
θείας &cgiér, — Ἱέαὶ ἐκ εούτου, Ev τίνι; "Ev τῷ μὴ
λόγῳ τὸν ἁδςλφὸν ἀγαπᾷν, ἀλλ) ἐν ἔργῳ καὶ ἁληθεία.
Καὶ zl Υινώσχοµεν; "Ort x. τῆς dAn0cíac ἐσμέν.
Πῶς; Ὁ γὰρ ἄλλο μὲν ὁμολογῶν, ἄλλο δὲ πο'ῶν, μὴ
σύμφωνον ἔχων «τῷ λόγῳ τὴν πρᾶξιν, ψεύσττς Box,
χα: οὐκ ἀληθής.

Lal ἔμπροσθεν αὐτοῦ πείσωµεν vulg. πείσο-
per] τὰς καρδίας ἡμῶν. "Οτι ἑὰν καταγινώσκῃ
ἡμῶν ἡ xapóía, ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ θεὸς τῆς xap-
δίας ἡμῶν, xal γιγώσχθι πάντα. Ἁγαπητοὶν ἐὰν
j| χαροία ἡμῶν μὴ καταγιώσκῃ ἡμῶν, παῤῥη-
σίαν ἔχομεν πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ ὃ ἐὰν αἰτῶμεν.
ἁὰαμέάγομεν παρ᾽ αὐτοῦ * (ct τὰς ὀντολὰς αὐτοῦ
τηρῶμεγ [vulg. τηροῦμεγ], καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιον
αὐτοῦ ποιοῦμε». Τοῦτό φησιν, ὅτι Διὰ τοῦ ἀληθεύειν
(ἀληθεύσομεν δὲ, ὅταν χατὰ τοὺς λόγους xal τὰ
ἔργα ἡμῶν προθαίνη) πτείσομεν τὴν συνείδτσιν
ἡμῶν. Τοῦτο γὰρ βούλεται στµαΐνειν διὰ τῆς χαρ-
δίας. Καὶ πῶς πείσομεν ; Ἰοῦτο καθ ἑαυτοὺς θέ-
μενοι, ὡς ὑπὸ θΞῷ μάρτυρι ποιούμεθα τοὺς λόγους.
Τὸ γὰρ, ἔμπροσύεν, Ξοῦτο σηµαϊνει. Ἐὰν γὰρ,
Q13*, μὴ οὕτω ποιήσωμεν, ἀλλ di συνείδησις, τοι
$ καρρία ἡμῶν, καταγινώσχῃ ἡμῶν, ob λανθάνομεν
ἁμωρτάνοντες. El γἀρτὴν συνείδχσιν ἡμῶν βραχεῖαν
οὖσαν, ὡς ix ῥραχέου |[.---χξος] ζώου, οὗ λανθάνοµεν
Ey τῷ ἁμαρτάνειν * πολλῷ μᾶλλον τὸν ἀπεριόριστον
χαὶ πανταχοῦ παρόντα θεὸν οὐκ ἂν λάθοιμεν. Ἔστιν
οὖν ὁ λόγος τοιοῦτος ΄ Τεχνία, pu^? Φφευδώμεία εἰς
ἀλλήλους, iv τῷ τῇ γλώασῃ póvm ἀγαπᾶν, ἀλλὰ xai
ἔργῳ τῆν ἁγάπην ἐπιδεικνύωμεν" Ev τούτῳ γὰρ γνω-
σύμεῦα ὅτι Ex τῖς ἀληθείας, τοῦς) ἔστιν ἐκ τοῦ
Ὁεοῦ, ἐσμέν * xal ὃ λέἐγομεν, ὡς τοῦ θςοῦ ἑτισχο-
ποῦντος λέγωμεν * οὐκ ἂν δὲ τις ἀνάσχοιτο, κἂν αἱ
^v δαιμόνων ἀναιδέστερος T, ὑπὸ Θεῷ µάρτυρι
φεύσασθαι. E! γὰρ μὴ οὕτω πο:ήσομεν, ἀλλὰ λ:-
γδντων ἡμῶν ἀγατπᾶν, f| καρδία ἡμῶν καταγινώσχτι
ἡμῶν Φεύδ.υς, ἁμαρτάνομεν. Tog; Οἱόμενοι λαν-
θάνειν τὸν παντἆχοῦ παρόντα θ:όν. Οὕτω; οὖν, ἆγχ-
πητοὶ, φησὶλ, παρεσκεναχότες ἑαυτοὺς, ἀχαταγνώ-
στους ἐφυτοὺς ἡμῖν αὐτοῖς iv τῷ πρὸς ἀλλήλους
Στλονότι ἀληθεύςειν, παῤῥησίαν |f. — ola] εὐπορί-
cout πρὸς τὸν θ:ὸν, ào' f; παῤ/τσίας, xal ὃ ἐὰν
αἰτίσο.μεν, πάντως ληφόμεθα παρ) αὐτοῦ. λιὰ τί ;
"Ότι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηροῦμεν. Μένιστον γὰρ εἰς
ὑπαχοῦν ἐχκαλέσασθαι τὸν αἰτούμενον, d παρὰ τῶν
αἰτούντων εὐπείθεια, ὅταν ἀναμφιθύλως πρὸς ὃν ἡ
αἴτησις γίνεται. Ἐποὶ οὖν xal dust; τὰς ἐντολὰς
αὐτοῦ τηροῦμεν, xal τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ ποιοῦμεν, θαῤ-
ἑῶμεν ὣς οὐχ ἁμάρτωμεν τῶν αἰτσεων, ἆἀντι-
α2ίδοσθαι φιυούσης] τῆς παρ) ἀμφοῖν ἀχρ:θοῦς δια:
θέσεως ἀνυπερθέτως [τῷ] πρὶς τὴν χρείαν θατέρην

l'aTRoL. GR. CXXVI.

B

Deinde et aliud addit quod pudore suffunder e
valebat eos, qui verbo tenus servant charitatem,
eamque sola lingua exercent : et ait: Non dili-
gamus verbo, neque lingua, sed opere εἰ veritate.

Vrens. 19. In hoc cognoscinus quoniam ex
eeritate sumes. In hoc : nempe in co quod. fratrem
diligimus non verbo tantum, sed opera et veritate.
Sed quid cognoscimus ? Quoniam ex teriute sumus.
Qua ratione? Quia qui alivd dicit, et aliud fac.t,
laud eonformem verbis habens operatienem, is
nen verax est, sed mendax.

Vgns. 19-29. Et in conspectu ejus. snadebimns
corda nostra. (Quoniam, si reprehenderit nos ccr
nostrum, major est Deus corde nostro, ei novit
omnia. Charissimi, si cor nostrum non veprelien -
derit nos, fiduciam habemus ad Deum ; et quid-
quid peltierimus , — accipiemus ab. «ο: quoniain
manduta ejus custodimus, ei ea qug sunt placiia
coram eo [acimus. Hoc ait, quia, Si veraces
erimus (veraces vero erimus, si verbis conformia
opera fuerint), suadebimus conscientiam nostraui :
hanc enim significat per corda. Et quomodo sva-
debimus ? Που apud nos statuentes, quod sub Dei
testimonio verba. proferimus, (Hoc enim signilicat
illud : in conspectu ejus.) Si enim, inquit, non ita
fecerimus, sed cor nostrum, sem couscieptia
nostra, nos reprebendit, monlatebit ipsam n»s
peccare. Si vero conscientize nostra, qu:e adeo,
utpote cx pravo animali, brevis esi, occuli esse
non possumus, cum peccamus, quaRnlo niagis
incircumscriptum et ubique praesentem Deum non
latebimus * Talis igitur est hujus sermonis Lenor :
Filioli, ne mentiamur ad invicem, lingua tantuin
amantes, sed etiam opere dilectionem nostram
ostendamus. Per hoc enim coznoscemus, queniam
ex veritate, hoc est, ex Deo sumus, et quod
dicimus tanquam Deo inspectore dicamus : neque
cnim quisquam, etiamsi daemonibas sit impuden-
tior, ferre possel, ut ceram Deo mentiretur. Si
enim non ita feecrimus, 4491 sed dicentibus
nobis, quod diligamus, eor nostrum nos mendac:i

p Coarguerit, erramus. Quowodo? Putantes, nos

latere Deum, qui ubique prascus est. Ιδίως,
charissimi, inquit, tales nosmetipsos exhibentes.
ul 8 nobis ipsis argui non possimus , deco scilicet.
quod veraces non simus. ad invicem, confideutiam
habebimus ad Deum : qua confidentia. quidquid
postulaverimus , ab eo impetralimus. Quare ? Quia
videlicet prz:ceptisejus obtemperamus. Maxime enim
ad impetrationem. confert. obedientia postulantis :
dumtuolo lamen absque dubitatione postuiatio
fiat. Quoniaim igi. ur nos mandata ejus custodiuus,
el ea, que sunt placita coram eo, facimus,
confidamus, fore, ut petitionibus nostris non
fraudemur : quandoquidem sincera affectio «qua

inter duos est, rependeie solet id quod. in alterius
2

13 THEOPIYLACTI DULGARLE ARCHIEP. 4i
commodum cedit. Αἱ quodnam ejus preceptum A fixovzt. Καὶ ποία» ἐντολὴν αὐτοῦ ἑφυλάξαμεν ; Τη,

'custodimus? Nempe illud *' : Dilectionem habete
ad invicem. »

Vgns. 95. Et hoc est mandatum. ejus, ut
eredanius in nomine Filii ejus Jesu Christi. lud
hoc causaliter hic accipiendum, ut sic se habeat :
Quouiam mandatum ejus cst, ut credamus.
Quoniam, inquit, mandatum habemus, ut fide in
nomine Jesu Christi Filii ejus nos mutuo dili-
gamus, idque jam fecimus : inde cognoscimus,
Áirmatam.in nebis esse gratiam, quz'est ex Spiritu
ejus quem dedit nobis. Sciendum vero, in multis
sacre Scripture locis reperiri hoc : credere in
nomine Domini nostri. Quid vero sigui(icat nomen?
Non aliud profecto, nisi voluntatem, gloriam et
honorem. Gloriam quidem ét honorem, ut in eo:
« Admirabile est nomen tium in universa terra **. »
Voluntatem autem, ut hic, et ubi dicitur * : Pe-
nitentíam agite, et. baptizelur. unusquisque vestrum
in. noniine. Domini Jesu, id eat in voluntate.
Quonam est autem. ejusinodi voluntas ? Nempe, ut
bapüizentur omnes gentes in nomine Patris, εἰ
Filii, et Spiritus sancti **.

Vrns. 95 24. Et dil'gamus alterutrum, sicut dedit
mandatum nobis. Εί qui servat mandala ejus, in
illo manet, δὲ ipse in. eo : et in hoc scimus, quo-
niam manet in nobis, de Spiritu quem dedit no-
bis, Huc est, Mandavit, ut sincera affectione nos
n:utao diligamus. At ubinam hoc precepit? Scili-
cet, ubi dixit ** : Prout vultis, ut faciant vobis
homines, et vos facite illis. Si igitur gratum nobis
est, ut alii erga nos bene et sincere affecti sint ,
eodem omnino modo etiam nos erga illos affecti
simus oportet. Verum si tale est praeceptum Do-
mini, multo magis nobis in ipso manentibus, et
: ipse se nobis prabebit : non ením negare potest
semetipsum ; hoc est : non enim deprehendi potest
inaniter nobis precepta sua dedisse; cum eadem
ipse prior impleverit. 4949 Quod si ita est, pro-
fecto si, quze ille jubet, fecerimus, omnino etiam
nos ipsum in iis obsequentem habebimus, quz ab
eo postulabimus, et donum ipsius firmum in nobis
erit. Integer autem sensus ita se habet : Ut creda-
mus in nomine Filii ejus Jesu Christi, et nos mu-
tuo sincere diligamus, sicut ipse pracepit. Qui

Ἰέγουσαν * Ἁγάπην ἔχετε ἐν ἀλή,οις.

Καὶ αὕτη ἑστὶν ἡ ἐντολ]ὴ αὐτοῦ, ἵνα πιστεύ-
ωμµεν τῷ ὀγόματι τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Ἆρι-
ctor. — Τὸ, αὕτη, αἰτιολογικῶς ἀχουστέου * ἵνα
7| «Διότι ἡ ἐντολὴ αὐτοῦ ἔστιπιστεύειν. Ἐπεὶ,
φησὶν, ἔχομεν ἐντολὴν, ἵνα τῇ πίστει ἓν τῷ ὀνόματι
Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἀγαπῶμεν ἀλλήλους,
xai τοῦτο πεποιήχαμεν, bx τούτου γινώσχομεν, ὅτι
ὕδρασται ἐν ἡμῖν ἡ Ex τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ χάρις,
οὗ ἔδωχεν ἡμῖν. Ἰστέον δὲ ὅτι πολλαχοῦ τῆς Γρα-
φῆς τὸ, ἓν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν πιστεύει»,
χεῖτα'. Τί δὲ τοῦτο σηµαίνει ; Οὐχ ἄλλο πάντως, 1]
τὴν βούλησιν, τὴν δόξαν, τὴν εὔχλειαν. Την δόξαν

D μὲν xai την εὔχλειαν, ὡς iv τῷ, Θαυμαστὸν τὸ

ὄνομά σου ἓν πάἀσῃ τῇ vi^ τὴν βούλησιν δὶ, ὡς
ἐνταῦθα, καὶ iv. τῷ, Μετανγοήσατε, xal βασπτι-
σθήτεω éxactoc ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου
'Incov, &v τοῦ, ἐν τῇ βουλῇ. Ti; δὲ ἡ [τοῦ Kv-
ρίου Ἰησοῦ] βουλή; Βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθιη εἰς
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἁνίου Πνεύ-
µατος.

Καὶ ἁγαπῶμεν ἆἁ.ὶ.λή.ους, χαθὼς ἐντο-ὴν ἔδω-
χεν ἡμῖν. Καὶ d τηρῶν τὰς ἐντο]ὰς αὐτοῦ, ἐν
αὐτῷ μένει, xal αὐτὸς ἐν αὐτῷ ' καὶ ἐν τούτῳ
}ώσλομε», ὅτι µέγει ἐν ἡμῖν, &x τοῦ Πνεύμα-
toc οὗ ἔδωχεν ἡμῖν. "Avi τοῦ ᾽Αληθινῇ φησι
ξιχθέδει ἀγαπᾷν ἀλλήλους. Καὶ mou τοῦτο; "Ev
ᾧ λέχει ' Καὐὼς θέ1ετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν ol

C ἄνθρωποι, xal ὑμεῖς ὁμοίως ποιεῖτε αὐτοῖς.

El οὖν τοὺς Ἰλησίον ἡμῶν ἀγαπῶμεν ἀληθινῶς
xai ἁἀδόλως πρὸς ἡμᾶς διαχεῖσθαι, ὡσαύτως πάἀν-
τως xai ἡμεῖς διατεθείηµεν πρὸς αὐτούς. Άλλ'
εἰ ἐντολὴ τοῦτὸ τοῦ Κυρίου, πλλῷ μᾶλλον ἡμῶν
ἐν αὐτῷ µενόντων, χαὶ αὐνὺς ἡμῖν ἑαυτὸν παρέξει *
ἀρνήσασθαι γὰρ ἑαυτὸν οὗ δύναται, τοῦτ ἔστιν,
οὐχ ἐπὶ δ.αχένοις ληφθείη τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ
ἡμῖν ἐπιχορηγῶν [ἀλλ ἐν ἑαυτῷ πρώτων ταῦτα
βεθαιώσαιτο]. El δὲ τοῦτο, πάντως, εἰ ἃ ἑντέλλεται
ποιῶμεν, ἔξομεν αὐτὸν ὑπήχοον xal ἡμεῖς, ἐν οἷς
ἂν αὐτὸν αἰτῶμεν, xai τὸ χάρισμα αὐτοῦ βέδαιον ἓν
ἡμῖν. ['O δὲ ὅλος νοῦς] ἔστιν οὕτως * "Iva πιστεύω-
μεν τῷ ὀνόματι τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ,
xal ἀγαπῶμεν ἀλλήλους ἀληθινῶς, ὡς fj ἐντολὴ αὖ-

enim praeceptis ejus obtemperat, in ipso manet, οἱ D τοῦ. Ὁ yàp τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἓν αὐτῷ µέ-

ipse in eo. Cognoscimus vero, eum in nobis tma-
nere, ex Spiritu, seu ex dono, quod nobis dedit.
Inviolato enim eo permanente, donum ipsius
auferri 4 nobis nullatenus potest. Quomo:lo vero
inviolatum permanebit ? Si nihil eorum, qua ipse
nobis de dilectione praecepit, negligamus.

CAPUT IV.

Vgns. 1,9. Charissimi, nolite omni spiritui cre-
dere, sed probate spiritus, si ez Deo sint : quoniam
multi pseuáoprophete exierunt. iu mundum. In hoc

€ joan. xin, 55.

9 Psal. vit, 1. * Act. i1, 58.

νει, χαὶ αὐτὸς ἐν αὑτῷ. Ἐκ τούτου δὲ γινώσχομεν
ὅτι μένει ἐν ἡμῖν, ix τοῦ Πνεύματος, Ἠτοι τοῦ χαρί-
σµατος, οὗ ἡμῖν ἔδωχεν. Ασύλου γὰρ τούτου µέ-
νοντος ἀναντίῤῥητον ἔχομεν τὸ ἀναφαίρετον τῆς δό-
ἄξως αὐτοῦ. IIo; δὲ ἄσυλον ἔσται; Ἐν τῷ μηδὲν
ἡμᾶς παραθλάπτειν ἐξ ὁλιγωρίας ὧν ἐνετείλατο ἡ μῖν
περὶ ἀγάπης.
ΚΕΦΑΛ. A'.

᾽Αγαπητοὶ, μὴ παντὶ πνεύματιπιστεύητε [vulg.
πιστεύετε]. dAAà δοκιμάζετε τὰ πνεύματα εἰ ἐκ
τοῦ θεοῦ ἐστιν * ὅτι ποῦ.οὶ γευδοπροφήται ἐξ-

ὃν Matth. xxvii, 19. 5 Luc. vi, $4.

45 EXPOSITIO IN EPIST. I S. JOANNIS. — CAP. IV. 16

eAn.liQacir εἰς τὸν κόσμον. "Ev τούτῳ γενώσκε- A cognoscitur Spiritus Dei : Omnis spiritus qui confi-

ται τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ - Πᾶν πνεῦμα ὃ ἁμο.ο-
Tel Ιησοῦν Χριστὺν àv σαρχὶ ἑληλυθότα, ἐκ τοῦ
Θεοῦ ἐστιν. Διελθὼν τὸν περὶ τῆς ἀγάπης εἰς τὸν
πλησίον λόγον, xai ταύτην εἶναι γνώρισμα ἀποφηνά-
µενος τῆς τοῦ Πνεύματος διαμονῆς, οὗ ἑλάδομεν,
νῦν ἐπιφέρει χα) διάχρισιν τῶν ὄντως ἀδελφῶν, xà
τῶν πλησίον * tva ταύτην ἔχοντες, μὴ διὰ τὴν ἓν-
τολὴν, τὴν περὶ τῆς ἀγάπης, περιπίπτωμεν τοῖς
ψευδαδέλφοις, καὶ φευδαποστόλοις, xai Ψευδοπρο-
φήταις {μεγίστην ἑαυτοῖς βλάδην ἐκ τούτου πορί-
ζοντες]. Ὡς γὰρ ὁμοτρόποις προσφυόµενοι, πρῶτον
μὲν ἑαυτοὺς βλάψομεν, ἀσεδέσιν ἀνυποσ-όλως τοῦ
λόγου χοινωνοῦντες τῆς πίστεως, χαὶ τὰ ἅγια τοῖς
πυσὶ παραθέµενοι |f. παρατιθ.], ἔπειτα καὶ τοὺς
ἡμῖν προσανέχοντας. Ἡ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ἡμῶν
ἀγάπη, πολλοὺς πείσει λαμθάνειν αὐτοὺς διδασχά-
λους, xai πιστεύειν τοῖς ὑπ αὐτῶν λεγομένοις ἁφυ-
λάκτως bx efc μεθ᾽ ἡμῶν χλεπτοµένους αὐτῶν συν-
αναστροφῆς. Καὶ τἰ τὸ γνώρισμα τούτων, ἀλλ’ f
τουτο; φησί * Πᾶν πνεῦμα, τοι προφητείας ἀξίωμα,
ἢ ἀποστολῆς, ὃ ὁμολογεῖ Κύριον Ἰησοῦν ἐν σαρχὶ
ἐληλυθέναι, ἐχ τοῦ Θεοῦ ἐστιν" ὃ Ob τοῦτο μὴ ὁμο-
λογῇ, οὖκ ἔστιν ἐκ τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τὸ ἀξίωμα τού-
του ἐκ τοῦ ᾽Αντιχρίστον ἐστὶν ὃ ἀχηχόατε. Πότε ;
'ES οὗ πρὸ μικροῦ ἔλεγεν, ὅτι Πολλοὶ Αντίχριστο,
ἐν τῷ χόσµῳ, τοῦτ ἔστιν οἱ πρόδοµοι τοῦ Αντιχρί-
στου. Την δὲ ὁμολογίαν τῆς τοῦ ριστοῦ àv σαρχὶ
παρουσίας οὐχὶ γ)ώσσῃ φησὶ Ὑίνεσθαι,- ἀλλὰ τοῖς

ἔργοις, ὡς à µακάριος Παῦλός φησι: [Πάντοτε C

τὴν véxpoci τοῦ ᾿Ιησοῦ ἐν τῷ σώματι περι-
géporzsc, ἵνα xal ἡ ζωὴ τοῦ Ιησοῦ ἐν τῷ σώματι
ὑμῶν vulg ἡμ.]φανερωθῇ. "Oz οὖν ἐνεργὸν ἔχει τὸν
Ἴησοῦν, xai τῷ κόσμῳ ἀπέθανε, xai οὐχέτι τῷ xó-
cup Qj, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ, xal περιφέρει τοῦτον,
οὐκ ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ µόνον σαρχὶ, ἀλλὰ xat &v τῇ
ἑαυτοῦ, οὗτο; ix τοῦ Θεοῦ ἐστιν. "Oc δὲ οὐχὶ Χρι-
στῳ (fj, ἁλλ᾽ ἑαυτῷ xol τῷ χόαµῳ, τοῦτ' ἔστι ταῖς
ἠδυπαθείαις τοῦ χόσµου, ὁ τοτοῦεος οὑχ ἔστιν ἐκ τοῦ
θεοῦ. Διὸ χαὶ Παῦλος πάλιν φησί: "Όπον γε ἐν
ὑμῖν ἔριδες καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ capxixel ἐστε
καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατεῖτε ; Ὁ δὲ χατὰ ἄν-
θρωπον περιπατῶν Πνεῦμα Χριστοῦ οὐχ ἔχει : ὁ
δὲ Χριστοῦ Πνεῦμα μὴ ἔχων, τοῦτ) ἔστιν, ὁ μὴ κατὰ
Χριστὸν ζῶν, οὐκ ἔστιν οὗτος τοῦ Χριστοῦ.

Καὶ πᾶν απγεῦμω, ὃ μὴ ὁμο.ογῇ ἹΙησοῦν
Κριστὸν ἐν σαρχὶ ἐληνθότα, àx τοῦ θεοῦ οὐχ
ἔστι' xal τοῦτό ἐστι «0 τοῦ Ἀντιχρίστου, ὃ dxn-
κόατε ὅτι ἔρχεται, xal νῦν iv τῷ κόσμῳ ἐστὶν
ἤδη. — Ἐν τῷ χόσμῳ εἶναι τὸν ᾿Αντίχριστον δη
φησὶν, οὗ σωματιχῶς, ἀλλά διὰ τῶν προοδοποἰούν-
. "(oy αὐτοῦ τὴν παρουσίαν Ψευδοπροφητῶν, χαὶ ψευδ-
αποστόλων, καὶ αἱρεσιωτῶν. Οὗτος δὲ ὁ "Avtlypi-
στος, ἄνθρωπος τὸν Σατανᾶν περιφέρων ἔσται͵ ὕπερ-
αιρόµενος ὑπὲρ πάντα [ λεγόμενον ] Θεὸν f] σέδασµα.
Δι καὶ τὰ εἴδωλα σέδειν ἀθετήσει ( οὓς θεοὺς λε-
Yopivou, ἐσήμανε - διὰ δὲ τοῦ, σέδασµα, τὸν X ρι-

* Ji Cor. αν, 10, " 1 Cor. nt, 5.

tetur Jesum. Christum in carne venisse, ex Deo est.
Absoluto sermone de charitate, cum hanc edixis-
sel esse certum indicium permanentis in nubis
Spiritus quem accepimus, nunc subjungit proprium
eorum, qui vere sunt fratres et proximi, characte-
rem * ne occasione przcepti charitatis, in falsos
fratres, pseudoapostolos et pseudoprophetas ἱμοί-
damus, indeque magnum nocumentum reportemus.
Quandoquidem iis, velut si ejusdem nobiscum
essent moris, adhzrentes, primum quidem valde
officeremus nobis, impiis verbum communicantes,
el saneta. dantes canibus; deinde aliis quoque,
qui nobiscum versantur, damnum inferremus ;
nostra enim ad ipsos dilectio multos persuaderet,
ut eos sibi magistros asciscerent, et incaute sedu-
vi ex ea, quam nobiscum habent , conversatione
cuncta quae ab iis dicuntur, crederent. AL quod -
nam est horum indicium ? Hoc scilicet, ait : Omnis
spiritus, seu omnis propheta, vel apostolus, qui
confiletar Dominum Jesum in carne venisse, ex
Deo est. Qui autem hoc non confitetur, non est ex
Deo, sed ex Antichristo, de quo audistis. Quando?
Cum paulo ante dizit, quoniam Multi in mundo
sunt Antechristi, hoc est, przecursores Antichristi.
Λι vero confessionem adventus Christi in carne
non lingua faciendam ait, sed operihus; quemad-
modum et beatus Paulus dicit ** : Semper mortifi-
cationem Jesu in corpore uostro circum[erentes, ut
el vita Jesu manifestetur in corporibus nostris. (Qui
igitur habet in se operantem Jesum Christum, et
mundo mortuus est, et non amplius huie mundo
vivit, sed Christo, et hunc cireumfert non tantum
in carne propria Christi, A23 sed etiam in sua
ipsius carne, hic ex Deo est. Qui autem non
Christo, sed sibiipsi, et mundo, seu inundi deliciis
vivit, iste non est ex Deo. Quapropter Paulus
rursus ail : Cum sit inter vos zelus et contentio,
monne carnales. estis, et secundum. hominem ambu-
latis? Qui autem. secundum hominem ambulat,
Spiritum Christi non babet. Qui autem Spiritum
Ghristi non habet, hoc est, qui secundum Christum
non vivit, hic non est Christi.

i

κας. δ. Et omnis. spiritus qui non, confitetur
Jesum in carne venisse, ex Deo non est : et híc es?
Antichristus, de quo audistis, quoniam venit, et nunc
jam in mundo est. In mundo jam esse Antichri-
$lum ait, non quidem per propriam personam,
sed per eos, qui ipsi viam parant: nempe per
pseudoprophetas, pseudoapostolos et hereticos.
Hie autem Antichristus homo erit Satanam qua-
quaversum circumferens, qui sese extollet supra
omnc quod dicitur Deus, aut, quod colitur δὲ: et
ideirco idola colere dedignabitur ( qui per deos
dictos significavit apostolus ; sicut per id quod

* [] Thess. u, 4.

41 THEOPHYLACTI. BULUARLE ARCHIEP, 43

colitur, seu per nuinen Cliristianismum | intelligit), À στιανισαὸν ), καὶ ἑαυτὸν µή.ου ἀποφαίνειν &. t ptofj-

et se solum Deum csse ostendere οι nabitur.

Vrns. 4-8. Vos ex Deo estis, filioli, et vicistis eos ,
-uoniam major est, qui in vobis est, quam qui. in
mundo. Ipsi de mundo suut: ideo de wuudo lo-
euuAlur, ejl mundus eos audit, Nos ex Deo. sumus.
Qui novit Deum, audi nos : qui non. est ex Deo,
non audit nos. Postquam notos fevit veros prophe
las el apost los, subdit : Vos autem, cum ex
Deo silis, filioli, vicistis eos, nempe pseuduprophie-
tas. Quomodo ? Quoniam in. vobis Deus niajor cst,
quau qni in niundo, sccundum quem pscudopro-
plict:? vivere. elegerunt. Deinde aliud. etiam. addit
psendoprophetarum indicium, quod maxime etiam
simpliciores fideles contristabat. Verisimile enim
est, horum nonnullos cgre tulisse, cui cernerent,
illes quidem passim summo in pretio, sese autem
despectui baberi. Uude ait : Nolite contristari, si
vulgus vos quidem desp:cit, illos autem suspicit :
ad simile enim simile tendit. Ipsi namque de
mundo loquentes, lioc est, docentes. secundum
desideria carnis, mundanos habent obsequeutes :
perversi scilicel perversos. Nos autem, ut qui ex
Deo eta concupiscentiis mundi alieni sumus, ipsis
grali aeceptique esse non possumus. Audit vero
nos, qui temperanter vivit, et per hoc Deum co-
gnoscens, promptus est ad nobis prisbendun: audi-
tum. Quod εἰ Christus ait: Qui habet. aures. au-
diendi, audiat : docens, eum qui ad obediendum

est paratus, etiam aures ad audienduin babere 9, €

σει θεό».

Ὑμεῖς ἐκ τοῦ Θειῦ ἐστε, τεχγία, καὶ νεγι-
κήκατε αὐτοὺς, ὅτι µείζων ἐστὶν d. v ὑμῖν, ^ ὁ
ἐν τῷ κὀσμῳ. Αὐτοὶ ἐχ τοῦ xcogov εἰσὶ, διὰ
τοῦτο ἐκ τοῦ κόσμον «λἸαῑοῖσι, xal d κόσμος
αὐτῶν ἀχούει. ᾿Ημεῖς ἐκ τοῦ Θεοῦ ἑσμεν». 0
Πινγώσκων τὸν θεὺν, ἀχούει ἡμῶν. "Oc οὐκ ἔστιν
ἐκ τοῦ θεοῦ, οὐκ ἀκούει ἡμῶν. Διὰ τῶν προεφο-
δευοµένων γνωρίσας τοὺς τοῦ Κυρίου προφήτας xal
ἀπυστόλους, ἐπιφέρει. 'Ὑμεῖς δὲ ἐκ τοῦ 6:00 ὄντες,
τεχνία, νενιχήκατε αὐτοὺς, Ίτοι τοὺς φευδοπροφήτας.
Πῶς; Ὅτι ὁ ἐν ὑμῖν θεὺς μείζων ἐστὶν, f ὁ ἐν τῷ
Χόσμῳ, καθ) ὃν οἱ ευδοπρορῆται Cv εἵλοντο. Εἶτα
τούτοις ἐπιφέρει xal ἕτερον γνώρισμα τῶν φευδοπρο-
φητῶν, ὃ μάλιστα καὶ τοὺς ἁπλουστέρους τῶν πιοτῶν
ἑλυπε.. Εἰκὺς γάρ τινας τούτων καὶ ἀσχάλλειν ὁρῶν-
τας ἐχείνους μὲν τοῖς τολλοῖς περισπουδάστους,
ἑαυτοὺς δὲ καταφρονουµένους. Kal φησι’ Mh λν-
πεῖσθς, εἰ ὑτὸ πολλῶν χαταφ,ονεῖσθε ὑμεῖς, ἐχεῖνοι
δὲ ὑπὸ τούτων προσλαμόάνονται' τῷ γὰρ ὁμείῳ τὸ
ὅμοιον προστρέχει. Αὐτοὶ ἐκ τοῦ χόσµου [ εἰσὶ, xal
ἐκ τοῦ κόσμου ] λαλοῦντᾶς, τοῦτ) ἔστι χατὰ τὰς
σαρχικὰς ἐπιθυμίας διδάσχοντες, ἔχουσιν αὐτοὶ
κατηχύους, ἑνδιάστροφοι ἑνδιαχστρόφους. Ἡμεῖς δὲ,
ἅτε ἐχ τοῦ Θεοῦ ὄντες, xal τῶν τοῦ χόσµου ἐπ.θυνο
μιῶν ἡλλοτριωµένοι, ἁπαράδεκτοι αὐτοῖς κατιστά-
µεθα, ᾿Αχούει δὲ ἡμῶν ἐχεῖνος ὁ σωφρόνως (Ov, γαὶ
διὰ τοῦτο «by Oiby ἐπιγνώσχων, ἔτοιμος ὑπέχειν

τὴν &xojv: ὃ xoi ὁ Χλιστόςφησιν’ 'Ο ἔχων ὦὧτα

ἀπούειν, ἀκουέτω". τὸν πρὸς εὐπείθειαν παρεσχενασμένον ἐχείνῳ προσμαρτυρῶν καὶ τὰ [ f. τὸ] ὥτα

ἔχειν.

Vrns.6-10. 49/4 In hoc cognoscimus Spiritum
veritatis, et spiritum erroris. Charissimi, diligamus
n0s invicem : quia claritas ex Deo est. Et omnis qui
diligit, ez Deo natus est, εἰ cognoscit Dewn. Qui
nou diligit, non novit Deum, quoniam Deus charitas
est. In hoc apparuit charitas Dei in nobis, quoniam
Filium suum unigenitum misit Deus in mundum, ut
vivamus per eum. In hoc est charitas : non. quasi
105 dilexerinus Deum, sed quoniam ipse prior dile-
zit nos, εἰ misit Filium suum propiiaiionem — pre
peccatis nostris. Distinctis hucusque, quos com-
plecti et quos rejicere debemus, subjungit de re-
liquo. tanquam obsignationem eorum qus dixit,
quod ex hoc cognoscamus el eos qui spiritum
veritatis, οἱ cos qui habent spiritum | seductionis,
falsze scilicet prophetiz : ac iterum repetit. sermo-
nein de eharitate, Cumque ostendisset quosnam
oporteat diligere, videlicet, qui similibus gaudent
moribus, iuharet de reliquo iis, quis a. principio
dixerat, asserens ex Dco esse οἱ dileetionean et. di-
ligentem : et quidem eum tautum, qui diligil, ex
Deo natum esse, eumque cognoscere ; eum
autem qui charitatem non babet, Deum non co-
gnoscere. Quomodo autem is, qui mon diligit,
beum non cognoscet, astruit in. hune. inodin :

v Mattb, xi, 15.

'Ex τούτου yuroecxopsr. τὸ Πγεῦμα τῆς ἀ.1ηθεί-
ας, xal τὸ πγεῦμα τῆς xAdrmc. ᾿Αγαπητοὶ,΄
ἁγαπῶμεν ἆ.-)λή ους) ὅτι ἡ ἀγάπη ἐν τοῦ Θεοῦ
ἐστι. Καὶ πᾶς ὁ ἁγαπῶ»ν, ἓκν τοῦ θεοῦ γεγένρηται,
καὶ γιώσχει τὸν Θεό». Ὁ μὴ ἁγαπῶν, οὔκ
ἔγνω τὸν 680r, ὅτι ὁ θεὸς ἆ] ἆπη ἑστίν. Ἐν
τούτῳ ἐφαγερώόθη ἡ ἁγάπη τοῦ 8eco àr ἡμῖν, δει
τὸν Υἱὸν αὑτοῦ τὸν µονο}εγή ἀπέστα.ἲκεν ὁ Θεὸς
εἰς τὸν κόσμον, iva ζήσωμεν δι αὐτοῦ. "Ev
τούτῳ ἑστὶν ἡ ἀγάπη, οὐχ ὅει ἡμεῖς ἡγαπήσα,ιει"
τὸν θεὺν, ἀνὶ-) ὅτι αὐτὸς ἡἠγάπησεν ἡμᾶς, xal
ἀπέστειἽΊε τὸν Ylór αὑτοῦ llacpgév περὶ τῶν
ἁμαρτιῶν ἡμῶν. — Διαστειλάμενος τοῖς δη λ--
χθεῖσιν αὐτῷ ὧν ἀντέχεσθαι χρὴ, χαὶ ὧν μὴ, ἐπιφέρει

D λοιπὸν ὡς ἐπισφράχισμα τῶν εἰρημένων, ὅτι Ex του-

του γινώσκοµεν τοὺς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ἔχον-
τας, χαὶ τὸ πλάνον πνεῦμα τὸ τῆς ψευδοπρορητείας.
Κα μετὰ ταῦτα ἀναλα:ιθάνει πάλιν τὸν περὶ ἀγάπης
λόγον. Δείζδας Υὸρ τίνας χρὴ ἀγαπᾶν, ὅτι τοὺς ὁμοιο-
τρόπους, ἔχεται λοιπὸν τῶν ἐξ ἀρχῆς, Ex τοῦ θεοῦ
εἶναι λέγων χαὶ τὴν ἀγάπην xai τὸν ἀγαπῶντα τοῦ-
«oy καὶ [ f. δὲ ] µόνον τὸν ἀγαπῶντα, Ex τοῦ * θεοῦ
γΣγεννῆσθαι, καὶ ἐπιγινώσχειν τὸν shy, τὸν δὲ nh
ἔχοντα τὴν ἀγάπην καὶ τὸν O:bv ἀγνοεῖν. Πὼς δὲ ὁ
ph ἀγαπῶν ojx ἔγνω τὸν θεὸν, κατασκευάζει οἳ-

1 EXPOSITIO IN EPIT. 1 S. JOANNIS. — CAP. IV. nC

τω, Ὅ 0c; ἀγάπη ἐστι. Πόθεν δῆλον; "Aq' οὗ A Dcus, charitas esi. Unde hoc manifestum ? Ex. ec

ἀπέστε:)ε τὸν Yi) αὐτοῦ τὸν μονογενῆ εἰς τὸν xá-
3507, 0a την ὄντω, ζωὴν παράσχη ἡμῖν, καὶ ζήσωμεν
δι αὐτοῦ. Ὥσπερ yàp ἀγαθότης λέγεται, ὅτι 5c
ἀγαθότητα ὑπέστησε τὸν νοητὸν χόσμον καὶ τὸν al-
σθητόν * οὕτω xal à ἀγάπην τὴν εἰς ἡμᾶς δοὺς τὸν
μουοχενη Υν αὐτοῦ εἰς τὸν κόαµον, ἔδειξε καὶ διὰ
τούτου ὅτι ἀγάπη ἐστί. Διὸ καὶ αὐτὸς ἐπιφέρε.: "Ey
τούτῳ &cclv ἡ dydzm [ ἀντὶ «o0, ἓν foj:wp 6:l-
xv)tat, ὅτι ἀγάπη ἐστὶν ὁ θεός ], Εἶτα ἑξαίρων τὸ
της τοῦ θεοῦ ἀγάπης xaX, φησίν' Ο9χ ὅτι ἡμεῖς
Ἱγαπῶμεν αὐτὸν, τοῦτο ἐποίησεν à θεὸς, τὰν ἑαυτοῦ
YU, ὑπὲρ ἡμῶν δοὺς, ἀλλὰ προχατάρχων τῆς εἰς
ἡμᾶς εὑεργεσίας δ.᾽ ἀγάπτς, ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν a2-
τοῦ. καὶ οὐ µόνον ἀπέστειλεν, ἀλλὰ xal ὑπὲρ τῶν
ἁμαρτ.ῶν ἡμῶν διὰ τοῦ ἰδίου αἴματο; fav ἱλάσασθαι.
Ei οὖν οὕτω, φησὶν, ἠγάπησεν ἡμᾶς ὁ θεὺς, χαίΐτοι
μτδὲν ἡμῶν εἰς φύσιν αὐτῷ κοινωνούντων’ πολ)ῷ
pow πλέον ὀφείλομεν xaY ἡμεῖς τοὺς συγγενεῖς
ῥμῶν ἀγαπᾶν, voi γνόντας $5 ἀπὸ τὶς ἀγάπης xai-
46v καὶ ἄλλοις τοῦτα δ.ακονεῖν. Ὥσπερ γὰρ ἔγχλημα
τῷ μὴ αἱρουμένῳ τὸ αἱρετὸν, οὕτως ἔπαινον περι-
ποιςῖ τοῖς ἀγαπῶτι τοὺς ἀξίους ἁγάπης, διὰ «6 εἶναι
ὁ]απττούς. Οὕτω δὲ διατεθέντες ἔχομεν ἀμφότερα,
καὶ τὸ ἁγαπιτοὶ, διὰ τὸ ὑπὸ θεοῦ ἀγαπᾶσθαι xal
προσληςθῆναι ὑπ) αὐτοῦ, καὶ τὸ ἁγαπητιχο), διὰ τῆς
πρὸ, τοὺς πλησίον ἀγάπης.

'Ayaamqtol, εἰ ὁ θεὸς οὕτως ἠγάπησεν ἡμᾶς
xai ἡμεῖςο Ópsidouev dAAnAcveo ἀγαπᾷν. θεὺν
οἶδεὶς πώποτε τεθέαται. "Eày γὰρ ἁγαπῶμεν

«1 Ἰή.ΐους, ὁ θεὸς ἐν ἡμῖν μένει, καὶ ἡ ἀγάπη C

αὐτοῦ ἐν 1v. τετελειωμµένη &cciv. Ἐν τούτῳ
qocxousv, ἔτι ἐν αὐτῷ µένοµε», καὶ αὐτὸς
ἐν ἡμῖν, ὅτι ὲκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν
Tuc. Kal ἡμεῖς τεθεάμεθα καὶ μαρτυροῦμεγ, ὅτι ὁ
Πατηρ ἀπέστα.ἲκετὸν Ylór Σωτῆρα τοῦ xócuov.—
Εἴπομεν xal πρὺ τούτου, ὡς ἔθος τῷ µαχαρίῳ τούτῳ,
τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ἀναλαμθάνειν. Κατὰ ταύ-
την xai νῦν τὴν ἀγωγὴν χρώµενος τῷ λόγῳ, quot
θεὸν οὐδεὶς πώὠώποτετεθέαται. Ἐπεὶ γὰρ περὶ τῆς
ἀγάπης τῆς τῶν ἁδελφῶν ποιούµενος τὸν λόγον, τὸν
θεὸν εἰς ὑπόδειγμα προήγαγε, δόντα τὸν Υἱὸν αὐτοῦ
τὸ» μονογενῆ διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς ἀγάπην εἰς θάνατον’
ἀλόλουθον δὲ ἦν εἰπεῖν τιν’ Καὶ πόθεν τοῦτο λέγεις
περὶ πραγμάτων ἀθεάτων ; συντρέχων οὖν τοῖς οὕτω
^É(0u3t, φ:;σὶ xxl αὗτὸς, ὅτι Θεὸν μὲν οὐδεὶς πώ-
ποτε τεθέαται, σύμφημι xal αὐτός ἀλλ ἐκ τῆς
[[. add. περὶ vel. εἰς ] ἀλλήλους ἀγάπης, qnoi, }Υι-
νώσκοµεν, ὅτι ὁ 8c»; ἐν ἡμῖν ἐστι. Καὶ καλῶς τοῦτό
ςη2:ν’ ὅτι πολλὰ τῶν ἀθεάτων ἡμῖν Ex τῶν ἕνερ-
γε'ῶν αὑτοῦ καταλαμδάνοµεν * ἀμέλει ὥσπερ οὐδὲ
dyoyf, τις ἑώραχεν, ἀλλ Ex τῶν ἐνεργειῶν οὖν καὶ
χινημάτων χατανοῆῦται [f. -vostz.], ὅτι ἔστιν ἐν ἡμῖν
xa ἐνυπάρχει' οὕτω καὶ τὴν εἰ; ἡμᾶς αὐτοῦ ἀγάτην
ὡς διά τινος χινήτεως xax ἑνεργείας γινώσχομεν.
Εἰ δὲ τοῦτο οὐχ ἔξω τοῦ εἰκότος, οὐδὲ ὁ θεῖος οὗτος
ἁ,ἣρ | παρὰ xb εἰχὺς] £x τῆς ἑνεργείας εἶναιτὺν θεὺν
καὶὲν ἡμῖν δείχνυσι. Καὶ τὶς ἡ ἑνέργεια; Ἡ εἰς τοὺς
πλτσίον ἡμῶν ἀγάπη x20a5á* τοῦτο γνώρ'σμα τῆς τε

quod Filium suum unigenitum misit in hunc
mundum, ut veram vitam nobis tribueret, et nos
viveremus per ipsum. Quemadmodum enim dici-
tur bonitas, quia ex bonitate intellectualem ac
seusibilem mundum condidit ; ita ctiam, cum |
propter charit;tem erga nos unigenitum Filium
suum mundo dederit, per hoc ostendit, quod
charitas sit. idcirco híe subjungit apostolus: Ja
hoc est charitas. Deinde divinze charitatis pr:stan-
tiam extollens, Non quasi, inquit, dilexerimus cum,
lioc fecit Deus, dans pro nobis Filium suum ; sed
ipse primus exercens in nus beneficentíiam suam,
propter charitatem misitFilium suum : et non soluni
misit, sed ideo misit, ut peccata nestra proprio sau-

p guine expiaret. Bi ita igitur, inquit, dilexit nos Deus,

quanquam nos nullatenus simus ejusdem cum ipso
nature ; multo magia etiam nos debemus eos, qui
cjusdem nobiscum nature sunt, diligere, et cogno-
scentes charitatis prseestantiam, eat in alios exet-
cere. Quemadmodum enim peceati reus est, qui quod
est eligendum non eligit ; ita laus multa eomparatur
illis, qui digni sunt dilectione, ac propterea quu
chari sunt. Nos autein ita animo affecti, utrumque
habemus : nempe οἱ chari sumus, quia a Deo diligi-
mir, et ab ipsosuscipimur; et amatores, propter
charitatem erga prozimum.

Vens. 11-14. Charissimi, si sic Deusdilexii nos ,
AS Sel nos debemus alteruirum diligere. Deum nemo
vidit unquam. Si diligimus invicem, Deus in. nobis
manet, et charitas ejus in nobis per[ecta est. In hoc
cognoscimus, quoniam iu eo manemus, el ipse in
nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis. Et nos
vidimus et. lestificamur quoniam Pater misit Fi-
lium suum Salvatorem mundi. Jam supra diximus,
solitum esse beatum hunc apostolum eadem plus
semel repetere. Juxta hunc morem etiam nunc
prosequens sermonem, ait: Deum memo vidit
unquam. Quoniam enim de charitate in fratres verba
faciens, Deum, qui dedit Filium suum unigenitum
ad mortem propter charitatem qua dilexit nos, in
exemplum adduxit, ac pronum erat alicui inter-
rogare, Unde hoc dicis de rebus quae sub visu:
non cadunt? hinc, ut ista aientibus occurreret, ait :
Et ipse, quod Deum nemo viderit unquam, assen -
tior : verum ex mutua charitate, inquit, cognosci-
mus, quod Deus in nobis sit. EL recte quidem
multa, que videre haud possumus, ex effectibus
certo deprehendimus. Videlicet, quemadmodum
neque animam quisquam vidit, altamen ος ipsius
operationibus et moiübus intelligimus eam nobis
inesse ; ia et ejus in nos ebarkatem veluti per
quamdam molionem ct operationem «ορμοθε]-
mus. Quod si hoc absurdum non est, profecto ne
illud quidem incongruum, quod sanctus iste vir cx
operatione Deuin. nobis inesse demonstrct. Scd
quanam est liec operatio? Dilectio pura erga pro:
Aunum amostrum : hxc. οἱ certum indicium δὲ

8 THEOPHYLACTI BULGARLE ΑΒΟΠΙΕΡ. 52
nostre in ipso, et ipsius in nobis permanenti. Et A ἡμῶν £v αὑτῷ μονῆς, xai τῆς Exelvou ἓν ἡμῖν, xal ὅει,

^oc, inquit, quoniam de Spiritu suo dedit nobis.
Purus enim pura et munda dispensat. Quoniam
igitur per puram charitatem consortes ipsius effici-
mur , linc et nos, inquit, qui eum in carne vidi-
mius, cognovimus et testamur, Patrem misisse
Filium suum Salvatorem mundi. Verum ultra
cognilionem nostram ipse etiam enarravit, perfec-
tiorem nobis hujus rei notitiam suppeditans, ali-
cubi quidem dicens 5: Ezivi a Patre, εἰ veni in
mundum : quia nempe Pater. propter nostri dilec-
lionem misit e ccelo Filium suum unigenitum in
mundum. Alibi vero. clarius ** : Si enim, inquit,
Deus dilexit mundum, ut. Filium suum. unigenitum
daret, st omnis, qui credi. in eum, non pereat ;
et **, Non misit Deus Filium suum in mundum, ut
judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum :
habemus igitur, inquit, et a proprio intuitu, et
cx enarratione Unigeniti qui estin sinu Patris **,
quemadmoduin in Evangelio dicitur, et ab opera-
tione mutua: charitatis, quod Deus sit in nobis, et
ex Spiritu suo nobis. dederit, ct qvod ipsius parti-
cipes simus.

9G VEns. 15,10. Quisquis confessus [uerit,
quoniam Jesus est Filius Dei, Deus in eo manet, et
ipee in Deo. Et mos cognovimus et credidimus
c'aritati quam habet Deus in nobis. Deus charitas
est. Et qui manet. in. charitate, in Deo. manet, et
Deus in eo. Hoc ad id quod paulo ante dictum est,
nempe : Omnis spiritus qui confitetur. Jesum Chri-
stum in. carne venisse, refertur. Quoniam enim
salis demonstravit eos et filios esse Dei, οί
Deum in ipsis manere (demonstravit autem hoc
ex charitate quz est ad invicem, quoniam datus egt
illis Spiritus sanctus), rursus ad ea sermonem
convertit, et ait: Quisquis confessus fucrit, quoniam
Jesus est Filius Dei, Deus in ipso manet, quemad-
modum superius dixit: Omnis spiritus qui confite-
tur Jesum Christum in carne venisse, cx Deo cst.
Verum ct aliud declarat hic sermo, nempe quod,
qui ista coufilentur, et Spiritum sanctum seu
Deum in se manentem habent, etiam ipsi in Deo
maneant. Hoc autem quomodo ? Ex mutua. chari-

φησὶ, τοῦτο kx τοῦ Πνεύματος αὑτοῦ δέδωχεν ἡμῖν.
ὁ γὰρ καθαρὺς χαθαρὰ xai ἄχραντα δανείζεται.
Ἐπεὶ οὗν διὰ τῆς χαθαρᾶς ἀγάπης αὐτῷ κοινωνοῦ-
μεν, ix τούτου χαὶ ἡμεῖς, φησὶν, ol. χατὰ σάρχα
τεθεαµένοι αὐτὸν ἔγνωμεν χαὶ μαρτυροῖμεν, ὅτι ὁ
Πατὴρἀπέσταλχεν αὐτὸν Σωτῆρα τοῦ χόσµου. ᾽Αλλὰ
καὶ πρὸς τῇ ἡμετέρᾳ γνώσει xal αὐτὸς ἐξηγήσατο,
τελεώτθρον ἡμᾶς τῇ τοιαύτῃ ἐμθιδάζων γνώσει’
ποτὸ μὲν Ἰέγων: Ἐξῆλθον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, καὶ
&AjAv0a εἰς riv κόσμον. Τοῦτο περὶ τοῦ xaxa -
πέµψαι ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ἀγάπης àm' οὐρανοῦ «bv.
Y&Àv αὑτοῦ τὸν μηνοχενη si; τὸν xóspov. Καὶ δι"
ἑτέρων δὰ πάλιν τρανότερον’ Τοσοῦτον γὰρ, φησὶν,
ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Yiór aó-
τοῦ τὸν µονογενῆ ἔδωχεν, (ra πᾶςὶ ὁ πιστεύων.
εἰς αὐτὸν μὴ ἁπόληται xat, Οὐκ ᾖ-λθον ἵνα
xpivo τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἵνα σώσω τὸν χὀσμον.
Ἔχομεν τοίνυν καὶ ἀπὸ τῆς αὐτοφίας abre, qnot,
xai ἀπὸ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐξηγήσεως, τοῦ ὄντος
εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ὡς iv Εὐαγγελίοις εἴ-
pntat, καὶ ἀπὸ τῆς ἑνεργείας διὰ τῆς εἰς ἀλλήλους
ἀγάπης, ὅτι ὁ θεὸς Ev ἡμῖν, xal &x τοῦ Πνεύματος
αὐτοῦ δέδωχεν ff), καὶ χοινωνοῦμεν αὑτῷ.

Ὃς ἂν ὁμολογήσῃ, ὅτι Ιησοῦς ἑφτιν' à Υἱὸς τοῦ
θεοῦ, ὁ θεὸς ἐν αὐτῷ µένει, xal αὐτὸς ἐν τῷ
Θεῷ. Καὶ ἡμεῖς ἐγγώκαμεν xal πεπιστεύκαµεν
cy ἀγάπην, ἣν ἔχει ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν. Ὁ θεὸς ᾿
ἀγάπη ἐσεί, καὶ ὁ (ιέγων ἐν τῇ ἁγάπῃ, ἐν τῷ
θεῷ μένει, καὶ ὁ θεὸς ἐν αὑτῷ. — Τοῦτο πρὸς τὸ
[πρὸ] βραχέως |f. -χέος] εἱἰρημένον ἀναφέρεται,
τὸ, ὅτι ΗΠᾶν απγεῦμα ὃ όμο.ο]γεῖ ἐν σαρκὶ Κύριον
Ἱησοῦν ἑάηλυθότα. Ἐπεὶ γὰρ ἰχανῶς ἀπέδειξεν,
ὅτι xal τέχνα elo θεοῦ, xal ὁ θεὸς ἐν αὐτοῖς μένει"
ἀπέδε.ᾷε δὲ τοῦτο διὰ τῆς el; ἀλλήλους ἀγάπης,
ὅτι ἐδόθη αὐτοῖς Πνεῦμα ἅγιον * ἑπαναφέρει πάλιν
bx" ἐχεῖνα τὸν λόγον, xal φησιν’ "Oc ἐὰν ὁμο.ῖο-
qct, ὅτι }ησοῦς ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ θεὸς
ἐν αὐτῷ µέγει ὥστερ ἀνωτέρω εἴρηκεν, ὅτι Πᾶν
πνεῦμα ὁμολογοῦν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν σαρνὶ ἑλη-
λυθότα, Ex τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἑκέφηνε δὲ καὶ ἕτερον
à λόγος, ὅτι o! ὁμολογοῦντες ταῦτα xax μένον ἔχον-
τες ἓν ἑαυτοῖς τὸ Πνεῦμα, τοι τὸν θεὸν, xal αὐτοὶ ἓν
Θεῷ µένουσι. Τοῦτο δὲ πῶς; Διὰ τῆς εἰς ἀλλήλους

late. Hujus vero mentione facta, subjungit omnia, D ἀγάπης. Αγάπης δὲ μνημονεύσας, ἐπιφέρει xal πάντα

quz de charitate dixit, multis conürmans serino-
nem de charitate.

Vghs. 17, 18. In hoc perfecta est charitas Dei no-
biscum, ut fiduciam habeamus in die judicii : quia
sicut ille est, el nos. sumus in hoc mundo. Timor
nom est. in charitate :. sed perfecta. charitas foras
mittit. timorem. Lux est Deus, et sancti. ipsius
sunt lux in mundo **, juxta Evangelium ; et timor
porna in eis non est, quoniam charitate abundant.
Volo, inquit, vos perfectos essc in charitate, vt
fiduciam habeamus in die judicii ad Deum ;. quo-
niam et ipse judex . est, juxta ipsius sententiam,
.. Γι]. 17.

9 Joan, xvi, 98. δν Joan. mni, 16.

τὰ περὶ ἀγάπης, ἅπερ εἴρηκε, πολλῆν πίστιν παρεχό-
µενος τῷ περ) ἀγάπης λόγῳ.

Ἐν τούτῳ τετε.είωται ἡ ἁγάπη μεθ ἡμῶν,
ἵνα παῤῥησίαν ἔχωμεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως"
ὅτι καθὼς ἐκεῖγός ἐστι, καὶ ἡμεῖς ἐσμεν ἐν τῷ
χὀσμφ τούτῳ. Φόδος οὐκ ἔστι' ἐν τῇ ἁγάπῃ,
ἀ 1.1 ἡ τε.Ίεία ἁγάπτη ἕἔξω βά-11ει τὸν «όθον. ---
$0; ἐστιν ὁ θεὸὺς, xol οἱ ἅγιοι αὐτοῦ φῶς εἶσιν ἐν
τῷ xócptp, xavà τὸ Εὐαγγέλιον, χαὶ φόθος £v αὑτοῖ,
οὐκ ἔατι χολάσξως. Ov: ἓν τῇ ἀγάπῃ το» θεοῦ περισ-
σεύουσιν. Ῥθύλομαι, qrolv, ὑμᾶς τετελειῶσθαι ἐν
τῇ ἁιάπῃ, ἵνα παῤῥησίαν ἔχῳμεν ἐν τῇ ἡμέρφ

P Joan. 1, δι Mattb. v, 14,

23 EXPOSITIO IN EPIST. I S. JOANNIS. — CAP. IV. | 94

τῆς κρίσεως πρὸς τὰν Θεόν" ὅτι καὶ αὑτός ἐστιν 0 A qua dixit 5 : Pater. nom. judicat. quemquam, sed

χρίνων .χατὰ τὴν αὑτοῦ ἀπόφασιν τὴν, ὅτι 0 Πα-
τἡρ κρίνει οὐδένα, ἀ-λὰ τὴν xplcw πᾶσαν δέ-
δωκε τῷ Υιῷ. Καὶ ὅτι πρὸς τὸν ἐνανθρωπήσαντα
ἡμῖν ἔσται dj παῤῥησία, ἁδήλωσε διὰ τῶν ἑπομένων,
εἰπὼν, ὅτι Καθὼς ἐκεῖγός ἐστι, καὶ ἡμεῖς ἑσμεν ἐν
τῷ κόσμφ τούτῳ τοῦτολέγων Προαποδεδειγµένου,
ὅτι ὁ Oz; bv ἡμῖν, χαὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ, τὸ τόλειον

καὶ ἑαυτοῖς, φησὶν, ἐπιμαρτυρόμεθα τῆς ἀγάπης.

Ὡς οὖν ἐχεῖνος ἅμωμος ἣν τῷ χόσμῳ xol χαθα-
ρὸς (bb xal ἔλεγεν' "Ερχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου
τούτου, xal ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν ') οὕτω καὶ
ἡμεῖς ἐσόμεθα ἓν τῷ θεῷ, καὶ ὁ θεὸς ἐν ἡμῖν. El
οὖν τοῦτο, ἐχεῖνός ἔστιν ὑφηγητῆς ἁγνείας ἡμῖν
xal πάροχος' οὕτω καὶ ἡμεῖς αὐτὸν περιφέρομεν
iv τῷ χόσμῳ τούτῳ ἁγνῶς xal χαθαρῶς, πάντοτε
τὴν νέχρωσιν αὐτοῦ iv τῷ σώματι ἐπιφέροντες.
Οὕτω δὲ βιοῦντες, παῤῥησιασόμεθα πρὸς αὐτὸν, χαὶ
φόδου παντὸς ἐσόμεθα ἑχτὸς τότε. Τετελειωμένοι
γὰρ ἐν τῇ ἀγάπῃ διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων, πόῤῥω
τοῦ φόδου ἑσόμεθα. Καὶ ἐπιφέρει τούτοις πιστωτι-
χὰν τὸ, ὅτι Ἡ τε.εία ἀἁγάπη ἔξω βά»ιλει τὸν
ᾠόδον. Ποῖον δὲ φόθον; Αὐτός φησιν ὅτι τὸν xola-
στιχόν. "Ἔστι γάρ τινα χαὶ ἀγαπᾷν διὰ φόδον τοῦ
χολασθῆναι' οὗτος δὲ 6 φόθος οὐχ ἔστι τελειωτιχὸς,
τοῦτ) ἔστιν, οὗ τῆς τελείας ἑστὶν ἀγάπης. Ταὔτα

εἰΙρηχὼς περὶ τῆς τελείας ἀγάπης, καὶ χαταναγ-
καστιχῶς δείχνυσιν, ὡς ὀφείλομεν ἀγαπᾶᾷν τὸν θεὸν,
ὅτι καὶ αὐτὸς, qnot, πρῶτος ἠγάπησεν ἡμᾶς. [ Ὀφεί-
λομεν δὲ, τὸν προχατάρχοντα ἡμῖν ἀγαθοῦ,] σπου-
δαιότερο» πρὸς τὴν ἀνταμοιθὴν τούτου ἐπείγεσθαι

xai ἡμεῖς, Ἐζήτησαν δέ τινες. Πῶς τοῦ Δαθίδ λέ-
Ὕοντος, Φοδθήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι
αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ὅστιν ὑστέρημα τοῖς φοδουµένοις
αὐτὸν, πῶς νῦν οὗτός φησιν "H tedsla ἁγάπη ἔξω
Bd.A4si τὸν φόδον; Οὐ δήπου γὰρ οἱ ἅγιοι τοῦ θεοῦ
τατελείωνται bv τῇ ἀγάπῃ, οἷς τὸ φοδεῖσθαι ἑντέλ-
λεται; Φαμὲν οὖν, ὡς διττὸς ὁ φόδος" ὁ μὲν
προχαταρκτικχὸς, ὃς xal σύνδρομον ἔχει τὴν χόλασιν,
xa διὰ τὰ πεπραγμένα αὐτῷ δεινὰ, τοῦ προσιόντος
Oei φοθουµένου, x3X διὰ ταῦτα προσιόντος ἵνα μὴ
κολασθῇ ' καὶ οὗτος μὲν ὁ προχαταρχτικός. [^O δὲ τε-
λειωτιχὸς] δέους μὲν τοῦ τοιούτου ἀπήλλακται, διὸ.
xaX ἁγνὸς εἴρηται, καὶ διαµένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος.

omne judicium dedit Filio. Et quod ad Verbum
incarnatum sit nostra fiducia, ostendit per ea qu:e
sequuntur, dicens : Sicut ille est, et nos sumus. in
hoc mundo. Quasi dicat: Cum ante demonstra-
tum sit, quod Deus in nobis et nos in illo simus,
perfectionem: charitatis et nobis ipsis attestamur.
Quemadmodum igitur ille immaculatus et purus
erat in mundo (idcirco enim dixit * : Venit princeps
mundi hujus, et in me non habet quidquam), sic et
nos erimus in Deo, et Deus in nobis. Si hoc ita se
habet, igitur ille nobis est magister puritatis et
largitor. Sic etiam nos illum circumferimus in
mundo sancte et pure 57, sempee mortificationem
ejus in corpore nostro circumferentes. Sic autem
viventes, conlidentiam habebimus ad ipsum, neque
pavore ullo tunc quatiemur : perfecti. enim In
charitate ob bona opera, procul a timore erimus.
Unde subdit in hujus rei. confirmationem, Perfecta
charitas foras mittit. timorem. At quem timorem *
Ipse dixit hune esse timorem pons. Potest enim
aliquis etiam amare timore, $97: ne puniatur.
]ste autem timor nunquam est perfectus, seu
perfect: cbaritatis. His de charitate dictis, evincit,
nos debere Deum diligere, quoniam el ipée, in-
quit, prior dilexit nos. Et sane, eum prior lile
nobis tantum bonum.tulerit, eo. nos studiosiua
debemus ad illud rependendum enitl. Qussiere
vero nonnulli, quomodo cum David dicat 5": Ti-
mete Dominum, omnes sancti ejus ; quoniam non
est. inopia meluentibus eum ; iste nunc asserat
charitatem perfectam foras ejicere timorem.
Noune sancli Dei perfecti sunt in charitate, qui-
bustamen mandatur, ut timeant ? -Respondemus
duplicem esse timorem. Unus quidem est initialis,
qui comitem habet afflietionem ; 8ο jMlius est, quí
ob maja perpetrata metuens, accedit ad Deum,
ideoque accedit, ne puniatur. Et talis quidem est
timor initialis, At.timor.perfectus ab hujusmodi
metu liber est. Quapropter dicitur sanctus et per-
manens in seculum szculi **. At quis, et ad quid
est.timor perfectus ? Is nempe, quo quis eo quod
perfectam habet charitatem, sollicitus est, ne
quidquam illi desit eorum , qus erga dilectum

Τίς οὖν, καὶ διὰ τί ὁ τελειωτικὸς φόδος; Ὁ διὰ τὸ D praestari ab eo decet, qui valde diligit.
τελείως εἰς ἀγάπην ἀναληφθῆναι τὸν χατωμεγεθοῦντα [f. χατευμ.], αὐτοῦ σπουδην ἐπιδείκνυσθαι μὴ ἕλ-
Ἀιπεῖν τινος αὐτῷ, ὧν εἰχὺὸς τὸν σφόδρα ἀγαπῶντα ἐπιτελεῖν τῷ ἀγαπωμένῳ.

"Ot, ὁ φόδος κόλασι» ἔχει. Ὁ δὲ φυδούμενος
ob τετεβείωται àv τῇ ἁγάπῃ. Ἡμεῖς ἁγαπῶμεγ
αὐτὸν, ὅτι αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησε» ἡμᾶς.--- Φόθον
ἐνταῦθα λέγει τὸν προκαταρχτικόν. Ὁ γνησίως ov
ἀγαπῶν τὸν θεὸν, οὗ διὰ τὴν ἀπειλὴν τῶν χολάσεων
ποιεῖ τὰ θεάρεστα, ἀλλὰ τῷ τῆς ἀρετῆς φίλτρῳ, xav
τῇ ἀγάπῃ τῇ πρὸς τὸν θεὸν, o2 μὴν διὰ τὸν γνήσιον
φόδον ἑαυτὸν ἀαφαλιζόμενος, ὃς ἐστι ἔρως τοῦ χαλοῦ.
Ἡ πάλιν ὁ φέδος τοῦ μὴ ἐμπεσεῖν εἰς χόλασιν

55 1081. v, 22. ** Joan. xiv, 30.

V Jl Cor. 1v, 10.

Vgns. 18, 19. Ouoniam timor habet penam. Qui
autem timet, non est. perfecius iu. charitate. Nos
ergo diligamus Deum, quoniam Deus prior dilezit
nos. Timorem quem ínitialem diximus, hoc loco
intelligit. Qui igitur Deura legitime diligit, is non
ob comminatas penas facit.ea αυ Deo placent.
sed virtutis illicio et ex amore quo Deum prese-
quitur: non enim 60, quantumvis ingenuo, timore
contentus est, qui fluit ex amore honesti. At ile

€ Psal, xxxi, 10. ** Psal. xvii, 10.

25 TIIEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. t6

timor, quo quis aliquid facit, ne in punitionem Α ποιῶν τί, ὁ ajtóz ἐστι τῷ προτέρω * διὸ ἐπάγει' 'O

incidat, idem est cum priore. Unde subdit : Timor
ponam habet.

Vgns. 20. Si quis dixerit, quoniam Diligo Deum,
el [ratrem suum oderit, mendax est. Qui enfm. non
diligi (ratrem suum, quem videt, Deum, quem non
videt, quomedo polest. diligere ? Postquam demon-
stravit, charitatem £alis esse indolis, ut à Deo in
nos, ei amobis in Deum trojiciat, addiditque,
quod si Deus nos dilexit, etiam nos ad invicem
diligere debeamus ; rursus ad hoc sermonein refe-
rens, aif, dehitum mobis incumbere, ut fratres
nostros diligamus, esemplo charitatis Dei erga
n08: quam οἱ Deo pependcrimus, debito huic
satisfaciemus, Oportet igitur, inquit, omnino
fratrem diligere in perfecüssimum | charitatis erga
Deum nostrse argumentum : alioquin. neque nostra
in Deum charitas salva erit, mutuo £98 delito
cadente, quod ex charitate erga Deum habebainus.
Seb;ungit vero rationem effieacissimam ad eos
revincendos, qui divinam charitatem adulterafe
conantur, ita ferme disserens: Charitas omnino
€x iiutua consuetudine, seu. conversatione exsur-
git. Ex conversatione autem sequitur, ut. fratrem
videamus, indeque amore ipsius capiamur. Vísio-
nis enim magea vis est ad. conciliandum amorem.
Porro si Ma est, quouodo is, qui maximum amo-
ris illicium nihili faeiens, fratrem, quem videt, non
diligit, veraeiter dicere poterit, se Deum, quem non

videt, nec cum eo conversatur, neque eum ullo C

sensu percipere potest, diligeret? Si igitur quis,
inquit, imprudenter dicat, se Deum quidem dili-
gere, fraler autem suum odio habere, profecto
hic, praterquam quod divinam corrumpit eharita-
tem, ejus precepli transgressor est, quod ait ** :
In hoc cognoscent omnes, quia discipuli mei estis,
$i dilectionem | habueris ad. invjcem . Qui igitur
Deum diligit, et ejus discipulus esse contendit,
dil:git etiam fratrem suum juxta ipsius pracep-
(um,

Vrus, 21. Et hoc mandatum habemus a. Deo : ὧί
qui diligit Deum, diligat et fratrem suum.

CAPUT V.

Vzns. 1,2. Omnis, qui credit, quoniam Jesus est
Christus, ex Deo natus est. Et emnis qui diligit eum,
qui genuit, diligit et eum qui natus est eg eo. In hoc
cognoscimus, quoniam diligiuus natos Dei, cum
Deum diligamus, εἰ πιαπάαία ejus. faciamus. Uoc
quoque superius dicta conlirinat, ac si diceret: Si
mandatum a Magistro nostro accepimus, ut. invi-
cem diligamus, profecto, si credimus, Magistrum
nostrum Jesum esse Christum, (qui propterea est
Christus quia Deus est et liomo), mandata ipsius
velut Magistri et Dei custodiamus. Credentes vero
ipsum esse Deum, filii cjus evadimus ; qaemadmo-

* Joan, xin, 35.

Φόδος κόλασιν ὄχει.

Εάν tac εἵπῃ, ὅτι Αγαπὼ τὲν 0c?r, καὶ τὸν
ἀδη.12ὸν' αὑτοῦ μισεῖ, ψεύστης ἐστίν. 'O yàp μὴ
ἁγαπῶν vÓy dÓs.lpór αὑτοῦ ὃν ἑώρακε, τὸν θεὲν
ὃν οὐχ ἑώραχε, πῶς δύναται ἁγαπᾷν';--- Διαδιδα-

τιχὴν εἶναι δεῖ την ἀγάπην, ἀπό τε τοῦ θεοῦ πρὸς
ἡμᾶς, χαὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν χαταναγκαττιχῶς ἆπο-
δείδας, χαὶ τοῦτο προσθεὶς πάλι», ὅτι, εἰ οὕτως Ἠγά -
πησεν ἡμᾶς ὁ θεὺὸς, καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν ἀλλήλους
ἀγαπᾶν ' καὶ αὖθις πρὸς τοῦτο ἀναφέρων τὸν λόγον
φησίν. Ἐπειδὴ γρεωστιχῶς ἡμῖν ἀπύχειται τὸν ἁδε]-.
φὸν ἀγαπᾶν, ἐξ ὑποδείγματος τῆς τοῦ Θεοῦ πρὸς
ἡμᾶς ἀγάπης, ἣν xal ἀντεισφέροντες xal ἀνταποδι-.
δόντες Θεῷ, τὴν ὀφειλὴν ἀποπληροῦντες ἑσόμεθα '
χρῆ, φησῖν, ἀνυπερθέτως τὸν ἁδελφὸν ἀγαπᾶν, ei;
τελεώτατον γνώρισμα τῆς πρὸς θεὸν ἀγάπης. Ei
γὰρ μὴ τούτου, οὐδὲ fj πρὸς Bsbv ἀγάπη ἡμῶν σωθείη,
ὡς τῆς ὀφειλτς τῆς ποὺς ἀλλήλους διαπιπτούσης,
fv Ex τῆς πρὸς θεὺν ἁγάπης ἐσχήχαμεν. Ἐπιφέρει
δὲ καὶ τοῦτο ἐναργέστατον εἷς ἔλεγχον λόγον τῶν
ἐπιχειρούντων νοθεύειν τὴν θείαν ἀγάπην, τοιοῦτόν
τ. λέγων. Ἡ ἀγάπη πάντως ix τῆς πρὸς ἀλλήλους
συνίσταται συνηθείας, fj δὲ συνέθεια ἑπόρενον ἔχε,
τὸ ὁρᾶν τὸν ἀθελφὸν αὐτοῦ, χαὶ ταύτῃ μάλιστα συν-
δεῖσθαι πρὸς τὴν ἀγάπτν αὑτοῦ ' ἐφελχυστικν γὰρ
ὅρασις πρὸς ἀγάπην. El δὲ τοῦτο, 6 τὸ μᾶλ)ον ἐφελ-
xópsvov el; ἀγάπην παρ) οὐδὲν ποιούµενος. xal
τὸν ἁδελφὺν, ὃν ἑώραχε, μὴ ἀγαπῶν, πῶς τὸν θεὸν,
ὃν οὐχ ἑώραχε, [φάσχων ἀγαπᾶν |, ὅτε μηδὲ συνἠη-
θης ἐστὶν αὐτῷ, μηδὲ pid αἱσθέσει ληπτὸς, ἀληθεύων
φωραθείη ; Εἰτοῦτο οὖν τις ἀναιδευόμενος φαίη, ero,
τὸν μὲν θεὺν ἆγαπᾶ», μισεῖν δὲ τὸν ἁδελφῳδν, o)
πρὸς olg εν θείαν ἀγάπτν νοθεύει, ἔτι καὶ τῆς
ἐντολής αὑτοῦ παραδάτης εὑρίσχεται, τὶς }εγούσης,
'Er τούτῳ γγὠσονίαι πάντες, ὄει ἐμοὶ μαθηταξ
ἐστε, ἑὰν ἀγαπᾶτε dAJArjAove ; 'O οὖν τὸν Θεὸν
ἀγαπῶν, χοὶ τούτου µαθητὴς διισχυριςόμενος εἶναι,
ἀγαπᾷ xai τὸν ἁδελφὸν αὐτοῦ χατὰ τὴν ἑχείνου ἓν-
τολήν.

Καὶ ταύτην civ ἐντο.ᾗν ἔχοιεν ἀπ αὐτοῦ,
ἵνα ὁ ἁγαπῶν τὸν θεὸν, ἁγαπᾷ xal τὸν dbsAgór
αὑτοῦ.

ΚΕΦΑΛ. E'.

Πᾶς ὁ πιστεύω», ὅτι Ιησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸ:ι,
ἐκ τοῦ θεοῦ γεγένγηται, xal πᾶς ὁ ἀγαπῶν τὸν
γεγνήσαντα, áyax( xai τὸν γεγεγχημένον ἐξ αὖ -
τοῦ. Ἐν τούτῳ yurocxopsv, ὅτι ἀγαπῶμεν τὰ
cáxva τοῦ θεοῦ, ὅταν τὸν θεὸν ἁγωπῶμαν, καὶ
τὰς értoAác αὑτοῦ ποιῶμεν. Καὶ τοῦτο των
ἀνωτέρω εἰρημένων πιστωτικόν. Ei ἐντολῆν ἐλάδο-
μεν ἀπὸ τοῦ Διδασχάλου ἀλλήλους ἀγαπᾷν, πάντως
ei πιστεύοµεν, ὅτι διδάσχαλος ἡμῶν "Insou; ἐστιν
ὁ Ἀριστὸς, ὃς àv. τούτῳ ἑἐστὶ Χριστὺς, £v τῷ θεὸς
εἶναι καὶ ἄνθρωπος, φυλάξωμεν xal τὰς ἐντολὰς
αὐτοῦ, ὡς διδασχἀλου, ὡς Oso). Πιστεύοντες δὸ

5] EXPOSiTIO IN EPIST. I S. JOANNIS — CAP. V. . 58
£€&hv αυτὸν εἶναι, νἱοὶ αὐτοῦ χρηµατίζοµεν, xa- À dum etiam in Evangelio dicitur ** : Quotquot autem

(i; xai ἓν Εὐαγγελίοις εἴρηται * Ὅσοι δὲ EAa6or
αὐτὸν», ἔδωχεν αὐ τοῖς ἑξουσίαν τέκνα θεοῦ γεγέ-
ύθαι * τοῦτ) ἔστιν, Όσοι ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, οὗτοι
xaY ἑτεχνώθησαν ὑπ αὐτοῦ. El γεγεννύµεθα δὲ ἐξ
αὐτοῦ, πάντως καὶ τὸ χαθηχον τῷ Ὑγεγεννηκότιε
ἐπιδειξόμεθα. [ Τί τοῦτο; ] Tb ἀγαπᾷν τὸν Ysyevvr.-
κότα. Ετεὶ δὲ τοῦτο, φῃσὶ, πάντες οἱ πεπιστευχό-
τες, ἐξ αὐτοῦ γεγεννήµεθα * εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ γεγεννἠῆ-
μεθα, ὀφειλέται ἐσμὲν aou; ἁἀγαπᾷν, xai ὡς
ὀδελφοὶ, καὶ ὡς ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένοι” xal ἐπιφέρει
τούτου πίστιν, ὡς 'O ἁγαπῶν τὺν γενγήσαγτα,
καὶ vóv qespyeyrnpévoy ἐξ αὐτοῦ [ ἁγαπᾷ ]. Εἶτα
πάλιν φητὶν, ὅτι ἡ πρὸς τοὺς ἀδελφαὺς, τοι τὰ
τέχνα τοῦ Θεοῦ ἀγάπη, τὴν ei; τὸν τεχόντα ἀγάπην
Βεθανοῖ. "Άνω μὲν γὰρ ἔλεγεν ' Ὁ ἁγαπῶν τὸν
θεὸν καὶ τὸν désApór αὐτοῦ dyazq- νῦν δὲ
^iyti, ὅτι Ὁ ἁγαπῶν τὰ τέχνα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸν
θεὸν ἁγαπᾳ. Καὶ δεῖγμα τῖς εἰς 8zbv ἀγάπης τὴν
slg τὸν ἁδελφὸν ἀγάπην ποιεῖται.

Αὕτη γάρ ἐστι ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ, ἵνα τὰς
ἐντο.ῖὰς αὐτοῦ τηρῶμεν». Τοῦτο οὕτως * Αὕτη 1dp
ἐστιν ἡ ἁγάπη, ἵνα τὰς ἐντοὰς αὐτοῦ cnpopger-
ἔτι zür τὸ γεγεγνηµένον ἐκ τοῦ Θεοῦ vixq τὺν
xócpor. Τὸ δὲ, Βαρεῖαι οὐκ εἰσὶ, παρεμθέθληται.

Kal αἱ ἐντο. αἱ αὐτοὺ Βαρείαι οὐκ εἶσι'. "Οτι:
απᾶν τὸ γειεγγημένον ἐκ τοῦ θεοὺ γιχᾷ τὸν
χόσµον. Καὶ αὕτη écclr ἡ »ἶχη ἡ γικήσασα τὸν
κόσμον, ἡ πίστις ἡμῶν. Ἐπειδὴ τὸ πᾶν τεκµή-
p:0? τῆς εἰς θεὸν ἀγάπης, την τῶν ἐντολῶν τάρησεν,
αεοοξθἀλττο" ἑδόχει γάρ τισι τὰς ἐντο)λὰς τοῦ θεοῦ
θαχρείας εἶναι, δ.ὰ τοῦτό φησι’ Kal οἱ ἐντο.αὶ
αὑτοῦ βαρεῖαι οὑκ εἶσί. Ti γὰρ βαρὺ, τὸ ἀγαπᾷν
τὸν ἀδελφόν ; | Αλλὰ καὶ] v5, ἐν φυλαχῇ ἐπισχέττε-
σἼαι [τί $295 ;] 0ὐ γὰρ ἑξαιρεῖσθαί φησι xo (f. τὸν]
ἐν φυλαχῇ, ὃ δνσχερὲς, ἁλλ᾽ ἐπισκέπτεσθαι μόνον *
οὐδὲ τὸν ἀσθενοῦντα ἁπαλλάττειν τῆς νήσου, ἀλλὰ
µόνον ἐπισκέπτεσθαι ' οὐξὸ τῷ πεινῶντι πολυτελῃ
τράπεζαν παρατ.θέναι χελεύει, T| τῷ γυμνῷ £x ποι-
χιλίας ἱμάτιον χα-ςσχενασμένον διδόναι, ἀλλὰ τὴν
ἀναγχαίαν χρείαν παρεχόμενον , ἣν ὁ πεινῶν χαὶ
γυμνητεύω» ἐπιξητεῖ. Οὕτω τὰ περὶ τούτου εἰπῶν,
xa ἕτερον πρὸς ἀγάπην ἐπάχει. Tl τοῦτο Τὴν νίχην.
Φτοὶ γὰρ, ὅτι Διὰ τῆς πρὸς τὸν ἁδελφὶν ἀγάπης
τέχνα συνιστῶντες ἑαυτοὺς τοῦ θὲοῦ, ἔχετε ἤδη xal
τούτου τοῦ χατορθώματος ἐἑἐπαχολούθημα , τὸ τὸν
κόσμον νιχᾶν. Τὸ Xp γεγεγγηµένονγ ἐκ τοῦ θεοῦ
xuxg τὸν κόσμον. Εἶτα παρατίήηησι χα) τὴν νίκην,
[καὶ τὸ δι ὃ ἡ vixr,] τὴν πίστιν ἀμφότερον λέγων
εἶναι, δηλονότι την πρὶς τὸν θεὸν, fit; xaX ἐκ θΞοῦ
γεννηθεῖσα ἑνίχησε πᾶσαν ἀπιστίαν xal ἀπήλασε'
καὶ οὔτε Ἰουδαῖος, οὔτε Ἕλλην, οὔτε αἱρετιχὸς δύ-
ναται πρὸς αὑτήν. Καἱ ἐπειδὴ ἡ πίστις οὗ qo vixi,
ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν, διὰ τοῦτο προστίθησι"
Καὶ τίς ἐστιν ὁ γικῶν τὸν κόσμο», εἰ pij ὁ zi-
στεύων ὅτι Ιησοῦὺς ἐστιν ὁ Ylóc τοῦ Θεοῦ; Καὶ

* Joan. 1, 12.

receperunt. eum, dedit eis polestatem filios Dei
feri : hoc est, Quotquot crediderunt in eum,
etiam filii ab ipso facti sunt. Si autem ex ipso
nati sumus, profecto et quod ei convenit, przes!a-
himus. Quid vero hoc? Diligere eum qui genuit ;
quoniam, inquit, omnes qui credidimus, ex ipso
nali sumus : si autem ex. ipso nati sumus, nos
mutuo, veluti fratres ab eodem progeniti, diligcre
debemus. Et hoc ex eo confirmat, quod Qui dil:-
gil eum qui genuit, diligit e! eum qui natus est ez co.
Deinde rursus ait, charitatem, qu: crga fratres,
seu fiiios Dei, 499 cst, firmare dilectionem erga

. Genitoremn. Dixerat enim antea : Qui diligit Deum,

εί fratrem. suum. diligit ; nune autem e converso
ait : Qui diligit filios Dei, et Deum diligit. Scilicet
certum dilectionis erga Deum indicium statuit
dilectionem erga proximum.

Vgns. 5. lI ecc est enim charitas Dei, ut mandata
ejus custodiamus. Hoc ita se babet: Hec est charitas,
st mandata ejus custodiamus ; quoniam omne. quod
na um est ex Deo, vincit mundum. Mud autem : Quo-
ninm gracia non sunt, interjectum est.

Ὕεας, 9,5. Et mandata ejus gravia non sunt. Quo-
niam omne quod natum est ex Deo, vincit mundum.
Ει hec est victoria, qua vincit mundum, fides nostra.
Quoniam perfectum charitatis erga Deum argu-
mentum mandatorum observantiam esse pr:emisit,
quibusdam autem mandata Dei gravia esse vide-
bantur, idcirco ait: Et mandata ejus gravia non
sunt. Quomodo enim grave esse potest diligere
fratrem suum, auteum in carcere detentum visitare ?
Neque enim ait, ut eum e carecre educamus, quod
difficile est; sed tantummodo, ut eum visitemus.
Sic non precipit, ut. infirmum ab :gritudine libe-
remus, scd iantum ut eum invisamus. Siuiliter
non jubet, ut esurienti locupletem mensam pare-
mus, aul nudo pretiosam acuque pictam vestein
tribuauus; sed solum quantum satis cst ad Πο»
ccssariu:m usum, quem el qui esurit, el qui nudus
est, requirit. His bac dere dictis, aliud de cbaritate

D addit. Quid vero illud ? Victoria. Siquidem ait:

Quoniam per fraternam dilectionem vosmetipsos
filios Dei constituistis, habetis de reliquo et id quod
est preclarihujus facinoris sequela, nempe: vincere
mundum. Quod enim natum est ex. Deo, vincit
mundum. Deinde proponit ipsam vietoriom, et
propter quid ea sit, dicens utrumque hoc esse fidem
in Deum: quippe qux ex Deo progenita omnem
vicit expulitque infidelitatem , ut neque Judaeus,
neque gentilis neque lixreticus quidquam contra
eam possit. Quoniam vero fides non sola a semet-
ipsa vinci!, sed simul cum eo, qai ipsam habct,
i''circo subjungit : Quis est qui vincit mundum, nisi

r9 THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP 60

qui credit, quoniam Jesus est Filius Dei ? Sed quis Α «t; ἐστιν Ἰησοῦς οὕτος» Ὁ ἐλθὼν δι’ ὕδατος καὶ αἴ-

est Jesus iste? [s qui per aquam et sanguinem
venit, Jesus Christus.

VEns. 5,6. Quis vero est, qui vincit mundum, nisi
qui credit quoniam Jesus est Filius Dei? Hic est qui
venit per aquam et sanguinem, Jesus Christus.
Quoniam filiorum Dei procrcationis et partus
mentionem fecit, dicens : Omne quod natum est
ez Deo, hoc autem per sanctum baptisma simul
eflicitur, idcirco ait: Hic est qui venit per aquam et
sanguinem ιδ) Christus Jesus, qui nos regenerat,
et filios Dei facit. Hoc enim velut consequens ad
sermonem subintelligitur, utsit : Et omne quod
natum est ex Deo, vincit mundum. Et quomodo
natus est? Ex aqua, inquit, et sanguine. Qui enim
venit, Jesus Christus, per aquam et sanguinem
regenerat, Addit vero repetito sermone: non in
aqua solum, sed in aqua et sanguine. Vult. enim
primum indicare Cliristi, qui nos filios effecit, de-
clarationezm : quoniam bomo qui in ipso est, pri-
mum Filius a Deo declaratus est, neque nobis per
suam adoptionem etiam hujusmodi eontulit dignita-
tem : qui tribus quidem vicibus Dei Filius declara.
tus est ; nempe cum baptizaretur in. Jordane, Paire
desuper testiinonium perhibente eum qui baptiza-
batur, ** Filium suum dilectum esse. Quis vero?
Qui aquam ingrediebatur, vel assumptus simul cum
Deo Verbo, qui in occulto apparebat: huic enim
testimonium perhiberi oportebat. Igitur per aquam,
lioc est in baptismate, quod per aquam fit, Jesus
Patris testimonio declaratus est Filius Dei. Per
sanguinem vero, cum mox cruci affigendus, dixit *? :
Οἰωγίβεα me tu, Pater; et venit vox de celo: Et
clarificavi et iterum. clarificabo: quam vocem, qui
audiebant, tonitru esse putaverunt, Per Spiritum
autem, quoniam, ut Deus, resurrexit ex mortuis :
solius enim est Dei semetipsum a mortuis suscitare.
Voce autem Spiritus. significari Deum, satis de-
monstrat illud **, « Spiritus est Deus.» Tribus igitur,
baptismate, cruce et resurrectione, Dei Filium esse
Doininum nostrum attestantibus, hoc nullo modo
in dubium revocari potest. Porro per suam filiatio-
nem ipse, tanquam primitie universe buman:z
masse, nobis gratia sua contulit, ut. essemus filii
Dei. Et tria hzc in unum Christum sunt. Hoc enim
significatur per ea verba : « Hi tres unum aunt, »
hoc est, ad testimonium de Cliristo. Sciendum vero,
Patres nonnullos per Spiritum non resurrectionem
intellexisse, sed Deum Patrem, eui supra Jordanem
clamevit ** ; Hic est Filius meus dilectus, in quo
mihi complacui, sccundum quod Spiritus est Deus,
ut jam diximus.

His ita dictis, confirmat ea argumento a minori,
hoc pacto : Si testimonium hominum quacumque
de re accipimus, an non multo justius e$t, ut
testimonium majus, nempe Dei, suscipiamus? Quid
enim ? Nonne testimonium de Filio suo, nempe de

** Matth, i1, 17. ** Joan, xii, 55,

C

µατος Ἰησοῦς ὁ Χριστός.

Τίς δὲ ἐστιν d γικῶν τὸν κόσμον, εἰ μὴ à
πιστεύων ὅτι Ἰησοὺῦς ἑστω ὁ Ylóc τοῦ 8200;
Οὗτός ἐστιν ὁ ἐλθὼκ δι ὕδατος καὶ αἵματος Ἱη-
σοῦς Χριστός. Ἐπειδὴ τεχνώσεως ἐμνήσθη θεοῦ
καὶ τόχου, εἰπὼν, ὅτι Πᾶν τὸ γεγενγηµένον éx τοῦ
θεοῦ, τοῦτο δὲ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ὁμοῦ
περιγίνεται, διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ
ἐλθὼν δι ὕδατος καὶ αἵματος "IncoUc ὁ Χριστὸς,
ἀναγεννῶν ἡμᾶς xaX υἱοὺς ποιῶν Θεοῦ. Καὶ yàp
τοῦτο ὡς ἑπόμενον τῷ λόγῳ καὶ ἐξακούεται, ἵνα f *
Καὶ «dy «b γεγεννηµένον ἓκ τοῦ Θεοῦ) vxo. τὸν
χόσμον. Καὶ πῶς ἐγεννήθη; Δι ὕδατος [φησ'] xal
αἵματος. Ὁ γὰρ ἐλθὼν Ἰησοῦς Ἀριστὺς δι᾽ ὕδατος
ἀναγεννᾷ χαὶ αἵματος. Προστίθησι δὲ πάλιν ἆπανα-
λαμβάνων τὸν λόγον, οὐκ iv τῷ ὕδατι, φάσχων,
μόνον ἀναγεννῶν, ἀλλ’ ἓν τῷ ὕδατι καὶ τῷ αἴἵματι.
Βούλεται γὰρ πρῶτον δεῖξαι τοῦ υἱοθετοῦντος ἡμᾶς
Χριστοῦ τὴν ἀνάδειξιν, ὅτι υἱοθετηθεὶς ὁ ἐν αὐτῷ
ἄνθρωπος πρῶτος ὑπὸ Θεοῦ, οὕτω δὲ ἐν ἡμῖν διὰ
τῆς ἑαυτοῦ υἱοθετίας ἐχαρίσατο τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα,
ὃ καὶ χατά χαιροὺς τρεῖς ἐξεφάνθη ἐπὶ τοῦ βαπτί-
σµατος tv τῷ Ἰορδάνῃ, ἄνωθεν τοῦ Πατρὸς µαρτυ»
ροῦντος τὸν βαπτιζόμενον Υἱὸν ἀγαπητόν. Τίς δὲ;
'O ἐμθαίνων τὸ ὕδωρ, ἢ ὁ συνειλημμένος τῷ Θεῷ
Λόγῳ ἄνθρωπος, ὁ φαινόµενος τῷ κρυπτοµένῳ.
Τούτῳ γὰρ xa ἔδει τὴν μαρτυρίαν γενέσθαι. Διὰ
τοῦ ὕδατος μὲν οὖν, τοῦτ ἔστιν ἓν τῷ βαπτίαµατι
τῷ δι) ὕδατος, ἐξεφάνθη Yi; Θεοῦ ὁ Ἰησοῦς διὰ
τῆς τοῦ Πατρὸς μαρτυρίας ᾿ διὰ δὲ τοῦ αἵματος, ὅτα
μέλλων σταυροῦσθαι ἔλεγε᾽ Δόξασόν µε σὺ, Πάτερ'
καὶ ἠνέχβη φωνή Καὶ ἐδόξασα καὶ πἀ.Ίιν δοξάσω"
ἣν xaX βροντὴν ἑνόμισαν οἱ ἀχούσαντες. Auk δὲ τοῦ
Πνεύματος, ὅτε ὡς θεὸς ἀνέστη ἐκ νεχρῶν. θεοῦ
γὰρ τοῦτο μόνου, τὸ ἀνιστᾷν ἑαυτόν ' «fj δὲ τοῦ
Πνεύματος φωνῆ, ὅτι σηµαίνεται ὁ θεὺς, τὸ Πνεῦμα
εἰρημένον ἱχάνὸν παραστῆσαι. Τριῶν οὖν µαρτυ-
ρούντων, τοῦ βαπτίσματος, τοῦ σταυροῦ, τῆς ἀνα-
στάσεως, τὴν τοῦ Ἰησοῦ υἱοθεσίαν, ἀναμφίλεχτος ἡ
τοῦ Κυρίου υἱοθεσία” δι’ ἧς υἱοθεσίας, καὶ ἡμῖν ὡς
ἁπαιιχὲ τοῦ ὅλου ἀνθρωπείου φυράµατος iv, ἑχαρί-
σατο τὸ υἱοὺς εἶναι θεοῦ. Καὶ τὰ τρία ταῦτα εἰς

D ἕνα τὸν Χριστόν εἶσι. Τοῦτο γὰρ σηµαίνει διὰ τοῦ

δὲ Joan. iv, 21.

εἰπεῖν * Οἱ τρεῖς Ev. εἶσι » τοῦτ ἔστιν, εἰς τὴν περὶ
τοῦ Χριστοῦ µαρτυρίαν. Ἰστέον δὲ, ὥς τινες τῶν
Πατέρων τὸ Πνεῦμα οὐ διὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ
Χριστοῦ Ἐξειλήφασιν, ἀλλ᾽ elg τὸν Πατέρα, ὅτε ἓν
τῷ Ἰορδάνῃ ἐθόησεν' Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου dra
πητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα, χαθότι καὶ Πνευμα ὁ θεὺς.
ὡς προειρήχαµεν.

Ταῦτα εἰπὼν, ἐπιφέρει πίστιν τῶν λεγομένων ἀπὸ
τοῦ ἑλάττονος οὕτως. El τὴν µαρτυρίαν τῶν ἀνθρώ-
πων περὶ ὁτουοῦν λαμθάνοµεν, οὐ πολλῷ [διχαιότε-
pov] λάδοιμεν τὴν µείζω τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ ; à yàp
οὐχὶ αὕτη ἡ μαρτυρία περὶτοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ἤτοι «ad

€ Mattb. m, 47.

61 EXPOSITIO IN EPIST. * S. JOANNIS. — CAP. V. 62
Χριστοῦ, &r' αὐτοῦ τοῦ θεοῦ ἐστιν; 'O πιστεύων A Christo, ab ipso Deo est ? Qui igitur credit in Filium

οὖν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὅτι θεός ἐστιν, ὡς } [ὸς
θεοῦ, ἔχει την μαρτυρίαν ἓν αὐτῷ, τοῦτ᾽ ἔστιν [ Ev
ἑαυτῷ], ὅτι καὶ αὐτὸς υἱοθέτηται πιστεύων, διὰ τοῦ
υἱοθετηθέντος Ἰησοῦ ὑπὸ Θεοῦ. Ὁ ph πιστεύων δὲ,
(uclv Ξνοχός ἔστι xaxol; * ἀπιστίας, φεύστην ποιῶν
zv θεὸν, ἀλλὰ xaX ἑαυτὸν ἁἀποστερῶν υἱοθεσίας,
xai διὰ τοῦτο xai τῆς αἰωνίου ζωῆς, fiv καὶ 6 Χρι-
στὺς αὐτὸς ἔχει ἓν ἑαυτῷ, ὡς χαὶ Ev. τῷ Εὐαγγελίῳ
γέγραπται’ Ἐν αὑτῷ ζωὴ ἦν. Ὥστε ὀξχων τὸν Υἱὸν
διὰ v05 βχπτίσαχτος, ἔχτι xal τὴν ζωήν ΄ ὅσοι γὰρ
εἰς Χριστὸν ἑδαπτίσθημεν, Χριστὸν ἐνεδυσάμεθα, "Oc-
τις δὲ μὴ ἔχει τὸν Υἱὸν τοῦ θεοῦ διὰ τοῦ βαπτίσµα-
τος, οὐδὲ την ζωὴν ἔχει, χαὶ νενέχρωται. Νεχροὺς
γὰρ παραλαμδάνων ἡμᾶς τοῖς παραπτώµασιν, ἐγεί-
psc διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσµατο:. Πῶς; "Ότι ὁ ὄνντα-
φεὶς Χριστῷ διὰ τῖς Ev τῷ βαπτίσµατι καταδύσεως,
οὗτος νεχρός ἔστι τῷ χόσµῳ, Πτοι ταῖς χοσμιχαῖς
ἐπιθυμίαις, καὶ οὐχέτι tv αὐτῷ, ἀλλὰ Χρισιῷ (f.

Ovx ἐν τῷ ὕδατι µόνον, ἀ.1.1 ἐν τῷ ὕδατι καὶ
τῷ αἵματι. Καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυροῦ»,
ὅτι ὁ Χριστός o cov ἡ ἀ.1ήθεια. "Οτι τρεῖς' µαρ-
τυροῦσε, τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸ ὕδωρ, xal τὸ αἷμα.
— Προσαχουστέον τὸ, ἑλθών» ἵνα f *. Οὐχ ἐν τῷ
ὕδατι µύνον ἐλθὼν, Ίγουν δι᾽ ὕδατος παρασχὼν τὴν
ἁἀπόδειξιν.

Καὶ οἳ τρεῖς εἰς εὸ £v εἶσιν. El τὴν µαρτυρίαν
«or ἀνθρώπων «Ίαμδάνοιιεν, ἡμαρτυρία τοῦ θεοῦ

Dei, quod Deus sit, tamquam Filius Dei, habet
testimonium in ipso, hoc est, in seipso, credens, et
ipsum adoptatum esse in (ilium per Jesu n, qui 4&3]
in fllium assumptus est a Deo. Qui vero hoc non
credit, duobus se malis obnoxium reddit : nempe
infidelitatis, mendacem faciens Deum ; et preterea
se adoptione privat, ideoque et vita eterna, quam
Christus in se ipso habet, quemadmodum in Evan-
gelio scribitur ** : Inipso vita erat. Quare qui ha-
bet Filium per baptisma, habet et vitam *'. Qui-
cumque enim in Christo baptizati sumus, Christum
induimus. Quisquis autem non habet Filium per
baptisnia, neque vitam babet, sed mortuus est :
siquidem ille nos, cum essemus mortui propter
peccata, suscitavit per sanctum baptisma. Quo-
modo ? Quia qui consepultus est Christo per de-
mersionem qua fit in baptismate, is mundo, seu
mundi concupiscentiis mortuus est, et non amplius
in seipso, sed in Christo vivit.

ελα. 6, 7. Non in aqua solum, sed in aqua. et
sanguine. Et Spiritus est. qui testificalur, quoniam
Christus est veritas (1). Quoniam tres sunt, qui testi-
monium dant, Spiritus, et aqua, et sanguis. Subin-
telligendum, venit, ut ita se habeat : Non in aqua
solum venit, scilicet per aquam exhibens sui
ostensionem.

Vgrs. 7-129. Et hi tres ad unumaunt. Sitestimonium
hominum accipimus, testimonium Dei majus est,

µείζων ἑστίν. "Or. αὕτη ἑἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ ϱ quoniam hoc. est. testimonium Dei, quod testificatus

θεοῦ, ^v μεμαρτύρηκθ περὶ τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ. 'O
πιστεύων εἷς τὸν Υἱὸν τοῦ θεοῦ ἔχει τὴν µαρ-
τυρίαν» ἐν αὑτῷ. 'O μὴ πιστεύων τῷ θεῷ ψεύ-
στην πεποίηκε» αὑτὸν, ὅτι οὗ πεπίστευ»εν εἰς
τὴν μαρτυρία», j* μεμαρεύρηκεν ό θεὲς περὶ
τοῦ Υἱοὺ αὐτοῦ. Kal αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία,
ὅτι ζωὴν αἰώγιον ἔδωκεν ἡμῖν ὁ θεός. Kal αὕτη
ἡ ζωὴ ἂν τῷ Υἱῷ αὑτοῦ ἑστιν. 'O ἔχων τὸν Υἱὸν',
ἔχει τὴν ζωήν. 0 μὴ ἔχων τὸν Υἱὸν tov θεοῦ,
τὴν Cody oóx ἔχει. Καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ Er εἰσιν',
τοῦτ' ἔστιν, εἰς τὸν περὶ Χριστοῦ µαρτυρίαν, ὅτιτε

est de Filio suo. Qui credit in. Filium Dei, habet
testimonium Dei in se. Qui non credit Filio, men-
darem facit eum, quia non credit in. testimonium,
quod testificatus est Deus de Filio swo. ΕΙ hoc est
testimonium, quoniam vitam «teruam dedit nobis
Deus. Ei hocvita in Filio ejus est. Qui habet. Filium,
habet vitam : qui non habet. Fiium, vitamnon habet.
Et hi tres ad unum sunt, hoc est, ad testimonium de
Christo: quoniam in Filium assumptus est a Deo
Patre: et quod ipse habebat, communicavit etiam
cum dignis, qui crediderunt in nomen ipsius.

υἱοθετήθη ὑπὸ Θεοῦ Πατρὺς, xal ὅπερ ἔσχηκεν αὐτὸς Μετέδωχε xaX τοῖς ἀξίοις πεπιστευχόσιν slg τὸ

ὄνομα αὑτοῦ.

Tavta ἔγραψα ὑμῖν τοῖς πιστεύουσιν [elc có
ὄνομα τοῦ Ylou τοῦ Θεοῦ], ἵνα εἰδῆτε, ὅτι ζωὴν
αἰώνιον ὄχετε, καὶ πιστεύητε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ
Yiov τοῦ θεοῦ. Kal αὕτη ἐσεὶν ἡ χαῤῥησία, ἡν
ἔχομεν xpóc αὐτὸν, ὅτι ἐάν ει αἰτώμεθα κατὰ τὸ
θέΊημα αὐτοῦ, ἀκούει ἡμῶν. Καὶ ἐὰν οἵδαμεν
ὅτι ἀχούει ἡμῶν D ἑὰν αἰτώμεθα, οἵδαμεν ὅτι
ἔχομεν τὰ αἰτήματα, d. ἠτήσαμεν παρ) αὑτοῦ.
Ταῦτα ὡς ἐν ἐπιλόγῳ ἀναχεφαλαιοῦται, xal φησιν,

* Josu. 1, &.. *' Galat, 111, 97.

καν. 12-15. Hec scribo vobis, ut sciatis, quo-

D niam vitam habetig eternam, qui creditis. in. no-

mine Filii Dei. Et hec est. fiducia quam habemus
ad eum , quia quodcumque petierimus secundum
voluntatem ejus, audit nos. Et si scimus quia audit
nos, quidquid petierimus , scimus quoniam ha-
bemus. petitiones quas. postuwlamus ab eo. Hec vel-
ut in epilogo colligit, et ait: Scripsi vobis tan-
quam heredibus aternz vitse : non enim ita iis,

*

Varie lectiones et note.

(1) Versiculum septimum przetermittit commer.-
tator iste, sicut. ezeteri auctores Grzeci. Deest etiam
ille in plerisque Graxcís codicibus. Eum tamen ge-
yuinum esse Scripture textum, invicle probant
eruditi quamplures: sed omnium, sicut novissime,

ita et praestantissime vir celeberrimus P. Bernar-
dus Maria de Rubeis, ord. Pradieatorum, in pra-
clara dissertatione De tribus testibus in celo adver-
sus Samuelem Crellium edita typis Venetis an, 4756.

65 THEOPITYLWYCTI BULGARLE ARCHLUEP. 64

m e * uz , ”. -- ο
qui securdum spem zeternz non vivunt, scripsis- A ὅτι Eypzva ὑμῖν ὡς xm govópo: ς αἰωνίου ζωτς

semus, siquidem non decet sancta. darc. canibus,
vl inittere margaritas ante porcos*'', Repetit autem
sermonem, 434 ut dixiinus, οἆ memoriam revo-
cans, qua dixerat. Primum quidem, quod opor-
teat firmiter credere in nomen Filii Dei, hoc est,
exercere divinum cultum ab ipso priscriptum: lioe
enim significat illud, nomen Filii Dei, ut diximus;
deinde, quod signum indubitata istius fidei nihil
aliud sit, przierquam illa fiducia quam per irre-
prehensibilem filem acquirimus erga ipsum, quem-
adinodum etiam superius dixit. Et quod rursus
signum talis fiducix sit nibilo eorum fraudari, quz
postulamus, Sed quoniam nonomnes cuncta, quz
postalant, consequuntur, neque exaudiuntur in iis,
quie petunt, addit illud, secundnm voluntatem ejus,
iunucns, eum qui przter Dei voluntatem petierit,
haudquapuam exaudiendum fore. Qua inre consonat
beato Jacobo, siquidem et hic 6, Petitis, ait, et
nor, accipitis, eo quod male petatis. Convertens vero
bujusmodi signum in apertius indicium, EL si sci-
mns, inqnit, quia audit nos, quidquid petierimus ;
scimus, quia habemus petitiones quas postulanius
ah eo. Ác si diceret: Si secundum voluntatem
cjus postulamus, audit nos ; et si exaudit nos in eo
quod postulamius, scimus, quod secundum volun-
tatem ejus petitiones nostras faciamus : et habe-
mus ín nobismelipsis petitiones quas postulavimus.
Ilec vero. sunt, regnum Dei, et jusiitia ejus *9,
quis ipse, ut peteremus, in Evangelio mandavit.

Vens. 10,17. Qui scit fratrem suum peccare pecca-
tum non ad mortem, petat et dabitur ei vita peccanti
non ad morlem. Est peccatum ad mortem : non pro
illo dico ul roget quis. Omnis iniquitas peccatum est :
el est peccatum non ad mortem. His quze jam expo-
suimus, expeditis,diserte proponitquidquam eorum,
quz vult, ut secundum voluntatem Dei petamus.
Quoniam vero per totam ferme Epistolam multus
fuitin extollenda cbaritate, atque in firmando, Deum
velle, ut dilectionem nostram erga fratres illibatam
custodiamus ; nunc unum illudque potissimuin
eorum, qux Deus a nobis exigit, esse ait, wt si quis
viderit fratrem suum peccantem. non ad morte, pe-
tat et dabit ei. Quid vero dabit ? Vitam :etcrnam. Sed
quibus? lis qui non peccant ad mortem. Sic eniin
ille peccatum generatim dividit. Omnis iniquitas
peccatum est, et ca qua est ad mortem, et illa quae
non est ad mortem. Αἱ de ca quz est ad mortem,
non roget, inquit, seu non postulet quisquam: nop
enim exaudiendus est, quoniam male petit. Loqui-
tur vero de eo qui nullam exhibet conversionem :
(alis enim iniquitas est peccatum ad mortem,
qu& scilicet ad poenitentiam non vergit : qua labo-
raus Judas sternom mortem subiit. 433 Verum
et qui injuríarum memoriam retinent, ad mortein

*** Math. vir, 6, 55 Jac. iv, 5.

. £utjy. αἰώνιων.

** Mattli,. YI, 60,

οὐχ ἂν γὰρ ταῦτα Υραφείη τοῖς μὴ xav ἐλπίδα βιοῦυε
τῆς αἰωνίου ζωῆς” ὅτι m τὰ ἅγια διδόναι τοῖς
χυσὶ, μηδὲ τοὺς μαργαρίἰτας ἀξιέπαινον ῥίπτειν
ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Καὶ ἑπαναλαμθάνει, ὡς εἰρή-
xapey, ὑπομιμνῄήσχων αὐτοὺς τῶν εἱρημένων, πρῶ-
τον, ὅτι δεῖ [πιστεύειν ἀδιστάκτως] εἰς τὸ ὄνομα τοῦ
Υἱοῦ τοῦ θεοῦ, τοῦτ ἔστιν, εἰς τὴν Om ἐκείνου
παραδοθεῖσαν ἡμῖν θεοσέδειαν (τοῦτο γὰρ σηµαίνει,
τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ εἴπομεν) '
εἴτα ὅτι στμεῖον τῆς ἀδιστάκτου ταύτης πίστεως
οὐδέν ἐστιν ἄλλο, 3] dj παῤῥησία, fv διὰ τῆς ἁμω-
μήτου πίστεως εὑρίσχομεν πρὸς αὐτὸν, ὡς καὶ ἁνω-
τέρω εἰρήχαμεν, χαὶ ὅτι [πάλιν] τὸ σημεῖον τῆς τοι-
αὐτης παῤῥησίας, τὸ pi ἁἀστοχεῖν πάντων τῶν παρ᾽

B ἡμῶν αἰτουμένων τέθειχεν. 'AXX ἐπειδὴ οὐ πάντων

τῶν αἰτουμένων πάντες τυγχάνουσιν, οὐδὲ ἑπαχούον-
ται εἰς ἃ αἱτοῦσι, προστίθησι τὸ, xacá τὸ θέλημα
αὑτοῦ, ὡς ὄγε παρὰ τὸ θέληµα τοῦ Διδασχάλου
αἰτῶν, οὐδὲ εἰσχχουσθησόμενος, ὁμοίως τῷ pa-
χαρίῳ Ἰακώέῳ' ἀπεὶ καὶ οὗτος, Αἰτεῖτε, φάσχει,
xai οὗ ἰαμέάνετε, ἐπειδὴ, quot, xuxioc αἰτεῖσθες.
Αντιστρέφων δὲ τὸ τοιοῦτον σημεῖον εἰς σαφέστε-
pov γνώρισμα, φησί’ Καὶ ἐὰν οἵδαμεν ὅτι εἰσαχούει
ἡμῶν εἰς πᾶν ὃ αἰτῶμεν, οἵδαμεν ὅτι ἔχομεν τὰ αἱ.
τήµατα, ἃ ἠτήχαμεν αὐτόν * τοιοῦτόν τι λέγων; El
χατὰ τὸ θέληµα αὐτοῦ αἰτοῦμεν, ἀχούει ἡμῶν * καὶ
εἰ εἰσάχούει ἡμῶν εἰς ὃ αἰτοῦμεν, οἵδαμεν ὅτι xax
τὸ θέληµα αὐτοῦ ποιοῦμεν τὰ αἰτήματα ἡμῶν, καὶ
ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς τὰ αἱτήματα ἃ ἠτήσαμεν. Ταῦτα
δέ ἐστιν, ἡ βασιλεία xa ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ, ἃ xol
αὐτὸς αἰτεῖν ἡμᾶς ἓν Ἐδαγγελίοις ἐνετείλατο.

Ἑάν τις ἴδῃ τὸν ἁδε.ρὺν αὑτοῦ ἁμαρτάνοντα
ἁμαρτίαν μὴ πρὺς θάνατο», αἰτήσει, καὶ δώσει
αὐτῷ, ζωὴν τοῖς ἁμπαρτάνουσι μὴ πρὸς Járacov.
Ἔστι ἁμαρτία πρὸς θάναεον' ob περὶ ἑκείνης
Ἰόγω, Ίνα ἐρωεήσῃ. Πάσα ἁδιχίαᾳ ἁμαρτία ἐστεί *
καὶ ὄστιν ἁμαρτία, οὐ πρὸς θάνατον. Εἰπὼν ἄπεο
παρεθέµεθα, νῦν αὑτὸς xal ῥητῶς παρατίθεταί τι
ὧν αἰτεῖν ἡμᾶς βούλεται τῶν κατὰ τὸ θέληµα τοῦ
θεοῦ. Καὶ ἐπειδὴ πολύς ἐστι σχεδὺν δι ὅλης thc

Ἐπιστολῆς, τὴν εἰς (v ἁδελφὸν ἀγάπην ἑξυμνῶν,
xai τοῦτο βούλεσθαι τὸν Ozbv, «hv εἰς τὸν ἀδελφὸν
ἀγάπην ἀνόθεντον ττρεῖν, νῦν ἓν τῶν θαλτμότω»

D αὐτοῦ καὶ τὸ κράτιστονυ εἶναι τουτό φησιν’ Εάν τις

lóq τὺν dóe.lpóv αὐτοῦ ἁμαρτάνοντα μὴ zpóc
θάνατον, altro n, καὶ δώσει αὐτῷ. Καὶ τί δώσει;
Πΐσι; Ίος μὴ ἁμαρτάνονσι πρὸς
θάνατον. Ὡς γὰρ ἀπὸ γένους τῆς ἁπλῶς ἁμαρτίὰς
ποιεῖ τὴν διαίρεσιν, xal φῆαι' Πᾶσα ἀἁδιχία do2p-
vía ἐστὶ, xal f; πρὸς θάνατον, καὶ dj μὴ πρὺς θάνα-
τον. ᾽Αλλὰ περὶ μὲν τῆς πρὸς θάνατον, qno, μὴ
ἐρωτάτω, τοι μῆ αἰτείτω'" οὐ γὰρ εἰσαχκρυσθήσετα:,
ὅτι χακῶς αἰτεῖ ' περὶ τοῦ μηδεµίαν Σπιδειχνυμένου
λέγων ἐπιστροφήν. Πρὸς θάνατον γὰρ αὕτη ἐστὶν
ἁμαρτία µόνη, fj ut) πρὸς µετάνοιαν ἀφορῶσα, ἣν

xai Ἰούδας νοσῄσας, τῷ αἰωνίῳ θανάτῳ ὑπέχρη.

65 EXPOSITIO IN EPIST.It S. JOANNIS, — CAP. V. 63

*'AXAX χαὶ οἱ μνγσικαχοῦντες, πρὸς θάνατον ápap- A peccant : ait enim Salomon ?* : Vie memortm inju-

τἆνουσι. Λέγει γὰρ Zolouov* ᾿Οδοὶ μγησιχάχκων
εἷς θάνατο». 09δὲ γὰρ οὗτοι μετανοοῦσιν Επεστρέ-
ῴοντες , μνησικαχίας ἑχόμενοι, xal διατηροῦντες
[τὴν χατὰ τοῦ πλησίον] ὀργὴῆν, ἁλλὰ ἀμετάγνωστα
ἁμαρτάνουσιν.

Οἵδαμε»ν, ὅτι πᾶς ὁ γεγεγ}ηµμέγος ἕκ τοῦ Θεοῦ
οὐχ ἁμαρτάνει * dAA' ὁ γενγ ηδεὶς éx τοῦ Θεοῦ τη
[si ἑαυτὸν, καὶ ὁ πογηρὸς οὐχ ἄπτεται αὑτοῦ.
Οἴδαμεν ὅτι ἐκ τοῦ θεοῦ ἐσμε», καὶ ὁ χήσμος,
ὅ1ος ἐν τῷ aornpQ χεῖται. Οἵδαμεγν 06 ὅτι ὁ Υἱὸς
τοῦ θεοῦ ἤχει' xal δέδωκεν ἡμῖν Qidvowv, Tra
}υώσχωμεγ τὸν ἀ.1η0ι ἐν’ Θεόν ' xal ἐσμιὸγ ἐν τῷ
ἆ.1η0ινῷ, év τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Ἀριστῳφ. Οὗ-
tc ἐστιν ὁ ἀ.1ηθινὸς θεὸς καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος.
Ἐτπιστέσας ἡμᾶς τὶς ἡ ἁμαρτία ἡ πρὸς θάνατον, xat
τίς ἡ pn» πρὸς θάνατον, ἐπισημαίνεται λοιπὸν, xal
τίνων ἐστὶ τὸ πρὸς θάνατον ἁμαρ-άνειν, xal φησιν,
ὃτι ὁ υἱοθστηθεὶς &x θεοῦ, οὐχ ἄν ποτε οὗτος, οὔτε
xp»; θάνατον [οὔτε τὴν μὴ πρὸς θάνατον] ἁμαρτίαν
νοσήσῃ. ᾿Απαξ γὸρ ἑαντὸν ἐνδοὺς τῷ ἐνοιχοῦντι αὑτῷ
δ.ὰ τῆς υἱοθεσίας Χριστῷ, ἀνέπαφος διαμένει ἆμαρ-
τίας. Πλην ἵνα p τις οἱἰηθείη πάντη τὸν τοιοῦτον
μεταπεποιῆσθαι τὴν φύσιν, ὡς ἀνάλωτον εἶναι λοι-
«bv τῇ ἁμαρτίᾳ, ἐπιφέρει τὸ, Τηρεῖ ἑαυτόν ' à; «t
χε μὴ τηρῇ ἑαυτὸν xal φυλάσσῃ ἐκ τοῦ πονηροῦ,
πά.τως ἁμαρτητόμενος. Οὐ φύσει οὖν εἰς ἀναμαρ-
πτσίαν προθαΐνει, φτοὶν, ἁλλ᾽ ἐχ τῆς τοῦ coU µε-
γαλοδωρεᾶς ὃς διὰ τοῦ υἱοθετῆσαι ἡμᾶς, ταύτης

ἡξίωσε τῆς χάριτος, ἵνα φυλάσσοντες ἡμεϊῖς χαὶ τη- C

ρ,Όντες τὸ δώρηµα τὸ ὑπ αὐτοῦ ἡμῖν δωρτθὲν, xal
5b μὴ ἁμαρτάνειν ἔχωμεν. Ἐπεὶ ἄλλως. φηοὶν, ἐν τῷ
πονηρῷ τοῦ χόσµου χειμένονυ (λέγει δὰ χόσµο" τοὺς
μὴ διὰ δεξιῶν ἔργων εἰς υἱοΏσσίαν ἑαυτοὺς τοῦ θεο”
µετατάξαντας), οὐδ.ν 3v ἐχώλυς τοῖς ἀπολλυμένοις
συνεξετάζεσθαι ἡμᾶς. χαθότι ἔγκειται ἡ διάνοιώ
τοῦ ἀνθεώπου ἐπιμεῶς ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ Υεό.
τητος αὐτοῦ ' ὡς ἐπὶ τοῦ καταχλυσμοῦ ὁ θεὺς ἀπ-
ερἠν.-το. Αλ ἐπεὶ, φγσὶν, ὁ Ylóg τοῦ soU fixzt, χα,
δέδωκχεν ἡμῖν δ.άνοιαν τοῦ γινώσχειν αὐτὸν θεὸν
ἀλτθινὸν, καὶ εἶναι £y αὐτῷ τῷ ἀλιθινῷ Υἱῷ αὗτου
Ἰησ.ῦ Χριστῷ, ἔγνωμεν διὰ τῆς µεγαλοδωρεᾶ; ταύ-

της, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ ἁληθινὸς θ:ὺὸς, καὶ ἡ ζωῃ f| αἰώνιος᾽ καὶ Ὑνόντες,

τ:ῦ πο»ηρου, xal τῶν σκανδάλων αὐτοῦ.

riarum ad mor:em. Quandoquidem neque isti resi-
piscere solent: quippe qui injuriarum memorie
hxreutes, iram non deponunt, adeoque irremissi-
biliter peccant.

Vgns. 18-20. Scimus quia omnis qui natus es:
ex Deo, non peccat ; sed generatio Dei conservat eum,
el malignus non tangit eum. Scimus, quoniam ex Dco
sumus ; οἱ mundus totus in maligno positus est. Et
scimus, quoniam Filius Dei venit ; et dedit nobis
sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus. in
vero Filio ejus. Hic est verus Deus. et vita eterna.
Postquam nos docuit, quoduam peccatum sit ai
mortem, et quodnam mon ad mortem, declarat
deinceps, quorum sit peccare ad mortem : et ait,
eum qui adoptatus est a Deo, peccato ad mortein
nunquam laboraturum. Cum enim semel se Clhristc
per adoptionein in semet inhabitanti tradiderit, pec-
calo liber perseverat. Attamen, ne quis putaret,
eum omnino mulasse naturam, quo peccatis am-
plius vinci non posset, subjungit : Conserrat se-
ipsum, velut qui, s non servet eeipsum, οἱ a tnali-
gno non caveat,omnino sit peccaturus, Scilicet non
nalffra ad impeccanüain quis progreditur, inquit ;
scd eximio Dei dono, qui nos adoptando tanta
ROobis contulit gratiam, ut, si donum ab ipso col-
latum caute custodiamus, in nullum amplius pecca-
tum prolabuamur. Quandoquidem alias, inquit, quin
mundus iu maligno sii positua (mundum aute
vocat eos, qui per bona opera divinam sibi ado-
pti uem non conscivere), nibil probibet, quominus
nosquoque pereuntibue aunumeremur: cum ?* seu-
&us εἰ cogitatio humani cordis in malum prona siu
«b adolesceniig sua , quemadmodum in diluvie
D.us patefecit. Verum quoniam, inquit, Filius Dei
venit, et dedil nobis sensum, u& cognoscan;us
ipsum v.rum Deum, ei simus in vero Filio ejus
Jesu Christo , cognovimus per hujusmodi eximiuus
donuu, quoniaji) hic est verus Deus οἱ vita seter-
na : el cognoscentes tuli $umus ab impetu molighi,
οἱ ab offendiculis ejus.
μένομεν ἀνεπηρέαστοι ix

Τεχνία, φου.άξατε ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδώλων. p Ύεις. 21. Filioli, custoditevos a si.ulaeris. Amer.

᾽αμήν. Ἐξήτησάν [f. ἑζήτ.] τινες’ Τΐνος χάριν, εἰ
πρὸς τελείους πιστοὺς ταῦτα ἐγράφει [[.--ϕη], ταρ-
εγγυᾷ φυλάττεαθαι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδώλων ; φα-
μὲν οὗ», ὡς ἐπειδὴ τῇ Ἐκκλησίᾳ ὅλῃ ἔγραφε ταῦτα,

τις οὗ πᾶσα χεχριμένῳ λαῷ συνεπληροῦτο, ἀλλ᾽ fw
τις καὶ ἐν ταῦτῃ νωθέστερον διαχείµενος, πρὸς τοὺς
φοιούτους παρεγγυᾶ, τὸ εὐόλισθον αὑτῶν ὑφορώ-
μὲνο;. .

TéAoc τῆς ᾿Επιστοῆς Καθο.λικῆς Ἰωάνγου.
ἐγράφη ἀπὸ Εφέσου, στίχων σξδ..

* Prov. xi, 28. "! Gen, vini, 21.

Quzsiere pennulli, qua de causa Joannes, cum aé
perfectos (deles hauc scripserit Epistolam, praece
perit, ut a simulaeri& se eu&todirent. Àt. responde-
mus: Quoniam boc scribebat (οἱ Eeclesiz, quar
non tota ex eleeto pepulo consiabat, sed in ea nou-
nulli erant segnius affecti, propterea tales co-
hortatur, ut corum prospieeret imbecil;itati.

Finis Epistole catholiee Joa: nis, Scripta est cfr
Ephevo, vers. 204.

THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP. 68

OEOSCYAAKTOY

. ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

ΤΗΣ TOY ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ B ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
ΕΞΗΓΗΣΙΣ.

THEOPHYLACTI

DULGARI£ ARCHIEPISCOPI

EXPOSITIO IN EPISTOLAM II S. JOANNIS.

A95 ARGUMENTUM SECUNDAE CATHOLICAE ΑΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ B' ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

EPISTOLAE JOANNIS.

Epistolam hanc Joannes tanquam presbyter seu
senior scribit Elect» domin et filiis ejus. Occasio
autem bujus epistole est hzc : Videns filios ejus
recte in file versari, et multos seductores circuuire

dicentes, non esse adventum Domini in carne , .

hanc scribit Epistolam : in qua primoquidem ejus-
dem filios velut recte ambulantes commendat ;
deinde docet, novum non esse mysterium nostrum :
46 rursus hortatur ad charitatem, et ad perseve-
randum in docrina ipsis tradita. Caterum docet
Anmtichristum esse, quicunque negat Christum in
carne venisse ; ac prrecipit, ut nemo ejusmodi ho-
mines in domum suam recipiat, neve eos salutet.
Et sic concludit Epistolam.

A35 CAPITA HUJUS EPISTOLAE,

4. Post. proemium agit de recta vita ἵν charitate
Dei per sanctam fidem immulabiliter servanda. Et
quod oporteat hereiicum neutiquam. in domum
introducere, aut salutare, propter peccatum.

3. Promissio de adventu. suo propter spem. future

- wunütatis,

IQANNOY.
Ταὐτηνὼς πρεσθύτερος γράφει Ἐχλεχτῇ χυρἰᾳ xai

ποῖς τέχνοις αὐτῆς. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιότολῆς

αὕτη ' ᾿Ορῶν τὰ τέἐχνα αὐτΏς χαλῶς ἁναστρεφόμενα
&v τῇ πίστει, xal πολλοὺς πλάνους περιερχοµένους xal
λέγοντας, μὴ εἶναι τὴν παρουσίαν toU Χριστοῦ tv
σαρχὶ, Ύράφει τὴν Ἐπιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν
ἁποδέχεται αὐτῆς τὰ τέχνα, χαλῶς περιπατοῦντα *
εἶτα διδάσχων μὴ γεώτερον εἶναι τὸ xa0' ἡμᾶς µυ-
στήριον, παραινεῖ πάλιν περὶ ἀγάπης, xal ἵνα µεί-

Ὄνωσιν ἓν τῇ διδαχᾗ τῇ παραδοθείσῃ αὐτοῖς. Καὶ λοι -

πὸν διδάσχει ᾿Αντίχριστον εἶναι τὸν λέγοντα, μὲ ἐν
σαρχὶ ἑληλυθέναι τὸν Χριστόν. Παραγγέλλει δὲ, ὥστε
τοὺς τοιούτους μὴ δέχεσθαί τινα εἰς οἰχίαν, μηδὲ
λέγειν αὐτοῖς τὸ χαίρειν. Καὶ οὕτω τελειοῖ τὴν Ἐπι-
στολήν.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΤΑΥΊΤΗΣ.

A'. Μετὰ τὸ προοίμιο», περὶ ἐρθοῦ βίου ἐν ἆγαπῃ
Θεοῦ, διὰ πίστεως εὐσεδθοὺς ἁμεταθέτου. Ἐν
ᾧ ὅτι [οὐ] δεῖ αἱρετικὸν' εἰσοικίζειν, f) χαιρετί-
ζειν ég' ἁμαρτίᾳ.

B'. Ἐπαγγελία παρουσίας αὐτοῦ ἐπ᾽ ἐλαίδι πρὸς
ogéJAeuy.

63 EXPOSITIO IN EPIST. II 5. JOANNIS.— CAP. I. 10

EIHXTOAH AEYTEPA
TOY ATIOY ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ IOANNOY.

EPISTOLA SECUNDA
. SANCTI JOANNIS APOSTOLI.

*0 πρεσδύτερος Ἐκ 1εχεῇ Ιχυρίᾳ, καὶ τοῖς τέκ- A — VEns. V. Senior Electe domine et natis ejus quos

φοις αὑτῆς, οὓς ἐγὼ ἁγαπῶ ἐν ἀ.ληθείᾳ, οὐκ ἐγὼ
δὲ μόνος, ἆ.λὰ καὶ πάντες οἱ ἑγγωκότες τὴν
ἀλΛήθειαν. Tit; ᾧᾠήθησαν ταύτην xal τὴν pex αὖ-
τὴν Ἐπιστολὴν μὴ εἶναι Ἰωάννου τοῦ ἠγαπημένου,
ἀλλ᾽ ἑτέρου ὁμωνύμου τούτῳ, χαθότι xal πρεσθύ-
τερον ἑαυτὸν καὶ by ταύτῃ xat ἐν τῇ μετ’ αὐτὴν Υρά-
qct, xal πρὸς Ὑγυναῖχα, xai ἕτερον [Γάϊον] ἕνα xai
αὐτὸν, ὥσπερ xai τὴν γυναῖχα plav* ὅπερ οὐ xaz'
Ἐπιστολὴν Καθολιχἠν. Καὶ τὴν προγραφὴν δὲ ὅτι
μὴ χατὰ τὴν πρώτην πεποίηται Ἐπιστολήν ’ οὗ γὰρ
ἓν ἐἑχείνῃ οὕτως ἁπήρξατο. ᾽Αλλά φαµεν, ὅτι Ev τῇ
πρώτῃ οὐκ ἐποίησε τοῦτο, οὕτω προγράφας οὗ γὰρ
πρὸς ὡρισμένον ἔγραφε πρόσωπον, οὐδὲ πρὶς Ἐκ-
χλησίαν τόπων τινῶν, ὥσπερ ἐποίησεν ὁ µαχάριος

ego diligo in veritate: et non ego solus, sed et omnes,
qui noverunt verilatem. Quidam putaverunt, Épisto«
lam liancet sequentem non esse Joannis apostoli, sed
alterius huic cognominis,propterea quod, cum inhae,
tum in sequente, sese presbyterum, seu seniorem
vocat; et scribit ad mulierem, et ad Gaium ; unum
quidem illum, sicut et ad mulierem unam ; quod
Epistolz Catholiez consentaneum non videtur. Ac
preterea neque exordium hujus Epistolz tale est,
quale in priore: alio enim modo illam exorditur.
Altamen dico, Joannem priorem Epistolam divere
simode, nulla praeposita inscriptione, inchoasse ;
quia non ad peculiarem personam, neque ad ali»
quot locorum Ecclesiam scribebat, uti fecit beatus

Πέτρες, ἀφωρισμένως πρὸς τοὺς ἐν τῇ διασπορᾷ ἐπι- D Petrus, significans se determinate scribere ad Ju-

σηµαινόµενος Ἰουδαίους γράφειν, xal πρὸ τούτου ὁ
θεῖος Ἰάχωδος ’ ἀλλὰ πᾶσι πιστοῖς χοινὸν ποιούμε-
vos τὸν λόγον, ἐχχλησιάζουσι, χαὶ μὴ ἐχκλησιάζουσι,
τὸν τῆς προγραφῆς παραλιπὼν τύπον. Πρεσθύτερον
δὲ ἑαυτὸν γράφει ἐνταῦθα, xal οὐχ ἁπόστολον, οὐδὲ
δοῦλον Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς οἱ λοιποὶ ἁπόστολοι. Από:
στολον μὲν οὖν οὗ γράφει ἑαυτὸν, ἴσως, ὅτι μὴ πρῶᾶ-
τος χατήγγειλε τὸν λόγον ἐν τῇ 'Acla, ἀλλὰ μειὰ
Παῦλον, xai οὗ κατὰ πάροδον ὥσπερ ἐχεῖνος, ἀλλὰ
µένων ἐκεῖ χαὶ παρών. ᾽Αλλὰ οὐδὲ δοῦλον Ἰησοῦ
Χρ.στοῦ * ἐθάῤῥει γὰρ, διὰ τὸ ἄγαν ἀγαπᾶσθαι, ἔξω
τοῦ τῆς δουλείας εἶναι φόδου. Πρεσθύτερον δὲ µόνον
ἑαυτὸν ἠξίωσε χαλέσαι, ὅτι γηραιὸς ὢν Ίδη ἔγραψε
ταύτας, 3) ὅτι χαὶ ἐπίσχοπον ἑαυτὸν ἐχάλεσε διὰ τοῦ

πρεσθυτέρου, εἰωθότος, τὸ xat' ἐχεῖνο χα,ροῦ, xat C

ἐπὶ τῶν ἐπισχόπων φέρεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ πρεσθυ-
τέρου. Πρὺς δὲ γυναῖκα γράφων πιστὴν, οὐδὲν ὑπ-
εστείλατο, ὅτι Ev. Χριστῷ Ἰησοῦ οὐχ ἄῤῥεν οὐδὲ θῆλυ
[ois]. Πρὸς δὲ Γάΐον ἕνα γράφων, ἔχει Παὔῦλον [Τί-
^y τε] Υράφοντα xa Τιμοθέῳ, χαὶ πρὸς Φιλήμονα
δὲ ἰδιώτην. Ταῦτα μὲν περὶ τῆς προγραφῆς.
tem Paulum habuit, qui ad Titum et Timotheum
de inscriptione sint dicta.

Δείχνυται δὲ ἀπὸ τῆς ἀπαγγελίας καὶ τῆς ἄλλης
τοῦ λόγου οἰχονομίας, τὸ Υνῄσιον τῶν Ἐπιστολῶν

! Galat. ιν 28.

daos qui erant in dispersione, et ante bunc san-
clus Jacobus ; sed universis fidelibus, sive congre-
galis, sive non congregatis, communem omnibus
instiluens sermonem : ideoque inea inscriptionis
formulam praetermisit. Presbyterum autem, seu
seniorem, non vero apostolum, aut servum Jesu
Christi, quemadmodum alii apostoli, sese hic dicit:
non quidem apostolum, fortasse, quia primus ille
noD fuit, qui przdicaret Evangelium: in Asia, sed
Paulus : et non iu trarsitu, sicut ille predicavit ;
sed ibi manens ac presens. Neque vero servum
Jesu Christi : confidebat enim se, eo quod impense
ab ipso diligeretur, liberum esse a timore servitu-
tis. Presbyterum autem, seu seniorem tantum ap-
pellare se voluit, quod jam senex esset, cum has
Epistolas conscriberet, vel ut episcopum se esse
significaret : nam presbyteri nomen etiam 436 de
episcopis dici per id tempus solebat. Ad mulierem
autem fidelem scribere non dubitavit : quoniam in
Christo Jesu neque masculum, neque feminam !
noverat. Ad unum vero scribens Gaium, pracun-

scripsit, ac eliam ad idiotam Philemonem, Et hec

Ex phrasi vero et reliqua sermonis ceconomia
perspicuum est, sequentes duas Epistolas genuipum

71

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIUP.

T2

esse hujus apostoli fectum : nam et in hac. sermo- A ἐπεὶ χάνταῦθα Τολλάχις ἑπανάνε, τὸν λόνου, τα

nen 558ρο repetit, eadem de iisdem dicens, ubi vel
modica recurrit occasio, ut, quod docet, magis con-
firmet. Duo vero suadet Elect:e liuic ; unum, ut in
charitate ambulet ; allerum ut hzreticos aversetur
et fugiat. Electam vero vel ex nomine, vel propter
virtus studium vocat. Quam etiam ab se sincere
diligi affirmat : et non eam quidem solum, scd
omncs quoque moribus eidem similes, qui verita-
tem in corde suo infixam habent. ος enim sigui-
ficat per illud : qtue permanet in nobis, videlicet
fides in Cliristum. Ait vero se diligere in veritate :
sunt enim et qui ficte diliguit ore, quemadmodum
ipse in priore Epistola de frigidis quibusdam fide-
libus dixit. Postquam vero diait : que permanet in

nobis, addit : et nobiscum erit in ternum. Tum vero
rursus subdit illud : Erit nobiscum gratia. et wi-
scricordia, bona ostendens, quie ex. perfecta chari-
" tate oriuntur. Α Deo. Patre, inquit, et. a Christo
Je.u ; additque : Filio Patris : lic enim solus,
proprie Pater est Filii. Unde Paulus * Ez quo, ait,
omnis palernitas in calis et in terra nominatur.
Rursus autein ait : ín vertiate et charitate, sermonem
confirmans, et certum exhibens indiciui charitatis,

de qua loquitur,

εις. 9, S. Propter veritatem qu& permanet in
nobis, et nobiscum erit in. clernum. Sit vobiscum
gratia, misericordia, pax a Deo Patre, et a Christo
Jesu Filio Patris in veritate εἰ charitate, Scilicet
vera ct fima, et nonsimulata, scu qux speciem tan-
tuin charitatis habeat, ,

VEns. 4-6. Gavisus sum valde, quoniam inveni de
filiis (uis ambulantes in. veritate, sicut mandatum
accepimus a Patre. Ét nunc rogo te, domina, non
tanquam. mandatum. novum scribens tibi, sed quod
habuimus ab initio, ut diligamus alterutrum. Et h«c
est charitas,ut ambulemus secundum mandata ejus.
Sumisi profecto gaudii res cst invenire aliquem
zbsque offensione decurrentem stadium lidei Christi
secundam mandatum ejus. At quodnam istud man-
datum ? Id. nempe, de quo in Evangelio Cbristus
ait? : Qui diligit me, mandata mea servabit. Pa-
trem vero vocat Christum : nai. ipse quoque est

αὑτὰ περὶ τῶν αὐτῶν λέγων, μετὰ τοῦ μιχρᾶς ταρα-
πίπτειν ἀφορμῆς, χαὶ ταύτῃ χατασραλίσεσθαι τὸν
λόγον. Δύο δὲ τῇ Ἐχλεκτῇ ταύτῃ ἐπιμαρτυρεῖ Ev
μὲν, τὸ iv ἀγάπῃ περ.πατεῖν ' ἕτερον δὲ, τὸ ἑχτρέ-
πεσθαι τοὺς αἱρετικούς. Ἐχλεκτὴν δὲ, f| ἀπὸ τοῦ
ὀνόματος, fj ἀπὸ τῖς περὶ ἀρετὴν φιλοτιμίας χαλεῖ,
fv xai ἀγαπᾷν φησιν iy ἀληθείᾳ, χαὶ οὐ µόνον αὖ-
την, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ὁμοτρόπους α. τῇ, τοὺς
τὴν ἀλέθειαν ἔχοντας ἓν ἑαντοῖς ἑδρασμένην. Τοῦτο
γὰρ σηµαίνει διὰ τοῦ, τὴν μένουσαν ἐν ἡμῖν, oov
ἔστιν dj εἰς Χριστὸν πἰστις. "Ev ἁληθείᾳ 65 ἀγατᾶν
λέγει. "στι yàp xai ἐπιπλάστως ἀγαπᾷν στόµατι,
ὡς αὐτὸς iv τῇ πρώτῃ Ἰπιστολῇ περί τινων νω-
θρευοµένων ἑδήλωσε πιστῶν. Εἰπὼν δὲ, τὴν Γένου-

B σαν ἐν ἡμῖν, ἔπήένεγχε τὸ, Καὶ μεθ ἡμῶν ἔστωι

εἰς τὸν αἰώγα. 1ούτοις δὲ πάλιν ἑπιφέρει τὸ, ἔσται
μεθ) ἡμῶν χάρις καὶ ἔλεος. τὰ ἀπὺ τῆς τελείας
ἀγάπης ἐμφαίνων ἐπανθοῦντα xalá. 'AxÓ θευῦ
Πατρὸς, φᾳποὶ, xal. παρὰ Κυρίου 'Incov Χριστοῖ..
Ἐπήγαγε τὸ, τοῦ Ylov τοῦ Πατρός. Μόνος γὰρ οὗτος
κυρίως Πατὴρ Υἱοῦ. Διὸ xal Παῦλος, 'EE οὗ, φησὶν
πᾶσα πατριὰ àv οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομαζο-
µένη. Πάλιν ξὲ τὸ, ἐν ἀηθείᾳ, ἐπιφέρει, κι
ἀγάπῃ, ἀσφάλειαν τῷ λόγῳ πιριποιῶν καὶ γνώρισμα
fis φησιν ἀγάπης.

Διὰ τὴν ἀ..ήθειαν τὴν µένουσαν àv ἡμῖν (καὶ
μεθ) ἡμῶν ἔσται εἰς τὸν αἰῶνα). Ἔσται μεθ ὑμω»'
χάρις, ξλεος. εἰρήνη ἀπὸ θεοῦ Πατρὲς, καὶ πα ὰ

c Κυρίου Ιἠσοῦ Χριστοῦ τοῦ Ylov τοῦ Πατρὸς, ἐν

ἀ.ηθείᾳ xal ἀγάπῃ. — Ofov τὴν ἁληθὴ καὶ ἑδραία",
ἀλλά μὴ χατεσχηματισµένην,

᾿Εχάρη» «λίαν, ὅτι εὕρηκα ἐκ τῶν τέχνων σου
περιπατοῦγτως ἐν dAnOsla, καθὼς ἑντοΙὴν ἐλά-
€ousv παρὰ τοῦ Πατρός. Kal vor ἑρωτῶ σε, xv-
ρία, οὐχ ὡς ὀγτο-ἡὴ» γράφων σοι xai, dAA $e
εἴχομεν ἀπ ἀρχῆς, tva ἁγαπῶμεν ἁ. 1ήᾳους. bio?
αὕτη ἑστὶν ἡ ἁγάπη, iva περιπατῶμεν κατὰ τὲς
ἐντολὰς αὐτοῦ. — Καὶ γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς χαρὸς
αἴτιον τῆς µεγίστης, τὸ εὑρεῖν τινα ἄνθρωπον ἁπι[.-
σχόπτως ὁδεύοντα τὸν Ey τῇ πίστει τοῦ Χριστοῦ óg^-
μον xasà τὴν ἑντολῆν αὐτοῦ. Τίς δὲ d ἑντολή; "ii
περὶ ἧς ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Χριστός φτσιω’ Ὁ ἁγω-
πῶν µε τὰς ἐγτο.ὶάς µου τηρήσει. Πατέρα δὲ vov

pater, 437 sci'icet filiorum, qui ei a Patre per dis- D τὸν Χριστὸν καλεῖ, ἐπεὶ χαὶ πατὴρ ἐστι τῶν δ.ὰ

pensationem dati sunt, juxta illud *: Ecce ego et
pueri mei, quos dedit mihi Dominus. Caterum anip-
adverte hie hujus Epistol: gerimanitatem : quan-
doqnidem consonat cum eo, quod in priore Epistola
dictum est : Et scimus, quoniam qui diligit Deum,
πιαιιάαία ejus servat. Etenim au bulare secundunt
mandata est eadem servare. Virtules actuos:e sunt,
el esse habent pev hoc quoi exerceantur, Quare
qui cessat ab ambulando in. ipsis, neque illas ullo
pacto conservat, Ambulare autein de. profectu seu
de augmento dicitur. Quanto enim quis secundum
X virtutem operatur, tanto in anteriora progreditur,
* Ephes. in, 02.

3 Joan. xiv, 25, * Isa. viii, 18.

τῆς οἰκονομίας παρὰ τοῦ Πατρὸς δοθέντων αὐτῷ
υἱῶν, καθὸ εἴρητα:’ Ιδοὺ ἔγὼ xal τὰ παιδία, ἅμιι
ἔδωκεν ὁ θεός. Σκότει δὲ xal τὸ γνήσιον τῆς Ἐτι-
στολΏς ταύτης. ὅτι συμφω»εῖ διὰ τούτων τῷ ἓν τή
πρώτῃ Ἐπιστολῇ εἰρημένῳ, τῷ, Kul οἴδαμεν ὅτι ὁ
ἁγαπῶν τὸν θεὸν, tác ἐντο.λὰς αὐτοῦ τηρεῖ. To-
τὸν γάρ ἔστι, τὸ περιπατεῖν χατὰ τὰς ἐντολὰ;, τῷ
τηρεῖν αὐτάς. Πραατικαὶ γὰρ αἱ ἀρεταὶ, xat τὸ el.
ἔχουσιν ἐν τῷ ἐνεργεῖσθαι. "oz: 6 παυσάµενος το.

κατ΄ αὑτὰς ὁδεύειν, οὐδὲ φυλάσσει αὐτάς. Τὸ περι-

πατεῖν δὲ χατὰ προχοπῖω εἴρηται. "Όσον γάρ τις
κατ ἀρετῖν ἐνεργεῖ. ἐπὶ τὰ πρύσω ἵσται, ἔξιν

13 EXPOSITIO IN EPIST. II S. JOANNIS. "A

ἑαυτῷ πεβιποιῶν τοῦ χαλοῦ πλείονα. Κατὰ τοῦτο δὲ A semper majorem rectitudinis habitum sibi consci -

ofyua: εἰρῆσθαι χα) τὸ, Elc d ἐπιθυμοῦσιν ἄγγε.οι
παρακύψαι. Toy γὰρ δεδωρηµένων ἡμῖν ὑπὸ τοῦ
ἐνανθρωπήσαντος ἀγαθῶν τοσοῦτον τὸ μεγαλεῖον, ὡς
xal ἀγγέλοις ἐφετὸν εἶναι βραχεῖαν τούτων λαθεῖν
χατανόησιν τοῦτο Yàp τὸ, παραχύψαι, ᾿νοεῖται.
Ἑφίεται δέ τις σωφρονῶν, τούτου, o) τοῦ πανσοµέ-
νου, ἀλλὰ τοῦ ἀεννάως προϊόντος. Καἱ ἐπειδὴ τὸ
ἀνεξάντλητον οὐχ οἷόν τε ὅλον περιλαθεῖν, ἀγαπητὺν
γοῦν κἂν ποσῶς ἓν µετουσίᾳ τούτου γενέσθαι. Εἰρι-
χὼς δὲ, Οὐχ ὡς ἑντολὴῆν xat γράφω [f.— φων]
σοι, συμφώνως xal τοῦτο λέγων {[. ---γει] τοῖς &v
τῇ πρώ-ῃ. Προστίθησι δὲ xal τὸ τῆς ἐντολῆς ἔργον,
"Iva ἀγαπῶμεν ἆ.1λή.ους. Καὶ «hv ἀγάπην ἑξ-
Ἡγείται, ὅτι αὕτη ἐν τῷ κατ’ αὐτὴν πορεύεσθαι ἔχει
τὸ εἶναι, χαὶ τὴν ἐντολὴν τὴν ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὐχ ἄλλου
τινὸς ἔνεχεν δεδόσθα:, εἰ μὴ ἵνα, φησὶν, Ev αὐτῇῃ πε-
ριπατεῖτε [f. — τῆτε.].

Λὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ, χαθὼς ἠχούσατε àa' dp-
χῆς, ἵνα ἐν αὐτῇ περιπατεῖτε [vulg. — τῆτε]. "Οτι
πο. 1οἱ π.λἀγοι εἰση.1ύον εἰς τὸν κόσμον, οἱ μὴ
ὁμο.]ογοῦντες Ἰησοῦ» Χριστὸν. ἐρχόμενον ἐν
σαρκἰ. — "Ανω χάτω τὰ αὑὗτὰ στρέφει’ διὰ μὲν τῆς
ἀγάπης τὸ ἁδιάσπαστον αὐτοῖς προμηθούμενος,
ἀλλὰ ph πρὸς τοὺς π)άνους ἀποσχίξεσθαι, τοὺς Ίδη
ἐν τῷ χόσμῳ περιπατοῦντας, xal τὴν διὰ σαρχὸς
ἐπιδημίαν τοῦ Κυρίου ἀθετοῦντας * διὰ δὲ τοῦ χατά
τὴν ἐντολὴν περιπατεῖν, thv ἀπ᾿ ἀρχῆς τῶν πεχλα-
νηµένων αἱρετικῶν δόξαν ἑἐμφανίζων πρόσφατον
οὖσαν, xaX παραχαλῶν τῆς ἀπ ἀρχῆς ἑντολῆς τού-
τους ἐχομένους, p ἀἁπάγεσθαι τῇ ἀπάτῃ αὑτῶν. Καὶ
γὰρ ἐνετείλατο ὁ Χριστὸς τοῖς μαθηταῖς περὶ τῶν
πλάνων τούτω» λέγων * IloA4ol ἑχεύσονται ἐπὶ τῷ
ἐγόματί µου, «έγοντες' Εγώ εἰμι ὁ Χριστός: καὶ
xollobc α.Ἰανήσουσι. Μὴ οὖν πορευθῆτε ὀπίσω
αὐτῶν. Πάντας οὖν τὰς ἐντολὰς, φησὶ, τηροῦντας
χελεύει μὴ ἁπατᾶσθαι, ἀλλὰ τὸν ταῦτα λέγοντα
ἉΑντίχρισταν ἢγεῖσθαι. Οὗτος γὰρ, φησὶν, ἔστιν ὁ
Αντίχριστος xal πλάνος. Εἰπὼν δὲ, Οἱ μὴ ópoJo-
yoUrtec "roov Χριστὸν ἑρχόμενον ἐν σαρκὲ,
ἀλλ’ οὐκ ἑλθόντα, ἐμφαίνοντός ἐστιν, ὡς ησάν τινες
οἱ ἀθετοῦντες τὴν δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν'
ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέχει ' ITo.440l ἑάεύσονται
ἐπὶ τῷ ὀνόματί µον ' οὗ περὶ τῆς πρώτης αὐτοῦ
φάσχων παρουσίας, ἀλλὰ περὶ τῆς δευτέρας. "Og;
ἀληθεξ λόγῳ, οἱ τὴν δευτέραν ἀθετοῦντες καὶ τὴν
πρώτην ἀποθάλλονται. Ei γὰρ ὁ ἐν σαρχὶ παραγε-
νόµενος χαὶ τὴν δευτέραν ἐπηγγείλατο, πάντως ὁ
τὴν δευτέραν ἀθετῶν ἀθετεῖ καὶ τὴν πρὠώτην. El γὰρ
πιστεύει παραγενόµενον, xal τὴν ἑπαγγελίαν πιστὴν
ἡγήσεται τοῦ παραγενοµένου” εἰ δὲ τὴν ἐπαγγελίαν
ἀθετεῖ, οὐδεὶς λόγος μηδὲ τὴν «potu» αὐτὸν ἆθε-
τεῖν. Διὰ τοῦτο, οἶμαι, καὶ οὕτως ἐχρήσατο ταύ-ῃ

5] Petr. 1, 13. * Luc. xxi, 8.

(1) Vulg. habet venisse.
PaTRor. Gn. CXXVI.

scens. Et hoc sensa dietmm puto illud : * /n quo
desiderant angeli, prospicere. Tanta enim est bono-
rum qui nobis Verbum incarnatum contulit, ma-
guitudo, ut etiam angelis desiderabile sit vel par- '
vam eorum assequi intelligentiam. Hoc eniin
significat Greca vox παραχύψαι, Desiderat autem |
quisquis sapit non id quod cessare aliquando dé«*'
bet, sed quod perenniter duraturum est. At quoniam ὁ
quod inexhaustum ac immensum est, totum cap ’
non potest ; optimum nobis fuerit, si illud quomo-
docunque saltem participemus. Cum ait vero san-
ctus iste apostolus : Non mamtdatum novum scribo
tibi, confermiter loquitur ad ea qus ín priore
Epistola scripserat. Addit vero etism mandat

B scopam ; nempe, ut diligamus elterutrum ; et de

charitate docet, quod esse labeat jn ambnlande
secundum ipsam ; et quod nom alia de cansa man-
datum istud datum sit, nisi uL vos, inquit, in eo
ambuletis.
Vrns. 6, 7. Hoc est enim mamfatum, at quemad-
modum audistis ab initio, in eo ambuleiis. Quoniam
multi seductores exierunt, in mundum, qui non con-
fitentur, Jesum. Christum venire (1) in carne. Et su-
pra et infra eadem semper versat : per charitatem
quidem illis suadens, ne a fidelium ecta separe -
rentur, neve ad seductores, qui jam mundum cir-
cumibant, atque adventum Domini in carme reji-
ciebant, accederent : per hoc vero, quod illis am-
bulandum monet secundum mandatum, quod feit
ab initio, manifestat, seductorum opinionem re-
cchtem esse; adeoque fideles hortatur, ut. nan-
dato quod fuit ab initio, firmiter adhzerentes, ilio-
rum se fraude abduci nen patiantur. Nam et
Christus Dominus discipulis suis de ejusmodi se-
ductoribus precepit, dicens : * Μαι venient in πο:
nrine meo, dieentes: Quia ego sum Chrisius, et mui-
tos seduceni, nolite ire post €os. Ho igitur, inquit,
mandata, servantes, ne decipiamini; sed eum qni
id dixerit Antichristum esse, exlstimate : &8$ hic
enim, ait, est Antichristus et seductor. Dicens au-
tem : qui non confitentur Jesum Chriet(um venire
in carne, et non. venisse ; ostendit, nonnullos per
id tempus fuisse, qui secundum Christi adventum
D rejicerent. Et quidem cum etiam Dominus ipse ait :
Maii venient in nomine mio, etc., non de prime,
sed de secendo adventu lecutus videtur. Attamen,
qui secundum Domini adventum rejiciunt, ii eliain
primum reipsa inficiantur. Nam si Christus in carne
jam praesens se etiam secundo venturum annun-
tiavit; omnino qui secundum adventum negat, re
jicit et primum. Qui enim eom jam venisse, credit
ejus quoque promissionem fidelem esse non duhi-
tabit. Si autem promissioni dem non habet , nemo
non dixerit, huuc et. primum adventum abnegare.

-

Vario lccetiores et note,

7b

THEOPHYLACTI BULGA4RL£E ARCHIEP.

76

Ob f»nc causam dilectum bunc discipulum dixisse Α τῇ φωνῇ 6 ἠγαπημένος, Ἐρχόμενον, εἰπὼν, ἀλλ᾽ ox;

$uto venire, et non venisse ; ut videlicet eos, qui
uurumque adventum Domini in carne abnegant,
eomprelenderet.

Bic est eeducior et Antichristus. Subaudienda ad
majorem claritatem sequentia verba : Qui igitur
ista non confitetur, ut concinne sequatur : /lic est
seductor ei Antichristus : nam absque illis verbis
ora:iio haud reete fluit.

— Wang. 8,9. Videte wosmelipsos ne perdaiis qua
operoii estis, sed wt mercedem plenam accipiatis.
Omnis qui recedit et non permanet in doctrina Ghri-
sti, Deum non habet. Abalienare eos satagit ab iis
qui abneyant utrumque adventum Christi ; ae raio-
nem addit ; ne, inquit, ex conjunctione cum ipsis

Ἑληλυθότα, ἵνα τοὺς ἀμφοτέρας ἀρνουμένους txp- :
οναίας τοῦ Κυρίου τὰς Ly σαρχὶ περιλάθη.

Οὗτός ἐστιν ὁ π.]άνος καὶ à ᾿Αντίχριστος. ---
Προσυπαχουστέον τούτοις εἰς ἑντελεστέρα» δἠλωσι»
τὸ, "O; οὖν ταῦτα μὴ ὁμολογῇ, ἵνα εὐστύχως ἐπ-
άγηται τὸ, Οὗτός ἐστι’ ὁ π.ἰάνος xal ὁ Αντί-
χριστος. Χωρὶς γὰρ τούτου ἀσυνάρτητος ὁ λόγος.

Ε.Ἰέπετε ἑαυτοὺς, ἴνα μὴ ἁποέσωμεν d εἶργα-
σάμεθα, ἆ.11ὰ μισθὺν π.λήρη ἁπο.λἆδωμεν. Πᾶς ó
παραδαίγω» xal uérov μὴ £x cj διδωχῇ τοῦ Χρι-
στοῦ, θεὲν οὐκ ὄχει. — Διαστέλλεται αὐτοῖς qu-
λάττεσθαι &n τῶν ἀμφοτέρας ἀρνουμένων τὰς παρ-
Ὀυσίας τοῦ Κυρίου * καὶ τὸ αἴτιον Ἀροστίθησιν, "la

perdaiis ου operati estig, sed ut mercedem Ρίο- B ph. qnot, διὰ τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀνακράσεως, ἀπολέ -

nam accipiatis. At dicet fortasse quispiam : Quid
vero si ego adventum Christi in carne non credens,
vitam iamen duxero bonis refertam operibus?
Anne» potero ob hujusmodi opera piis hominibus
accenseri? Objeetionem hamc ut in antecessum
tolleret" apostolus : Nemo, inguit, qui Christi ad-
ventum im carne rejicit, existimel, aut perfectam
que fidelibus debetur, operum retributionem 86
recepturum, vel omnino pium ac religiosum 5e rc-
putandum. Sed quisquis transgreditur, inquit, man-
datum ipeius Christi, qui venit in carne, et non
permanet io doctrina ipsius, Deum non habet. Si
eal qui venit, ut perfectam Dei cognitionem ho-

σητε ἃ εἰργάσασθε, ἀλλ ἀνελλιπῆ τὸν μισθὲν ὑμῶν
λάδητε. Αλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις τῶν τοιούτων: TU δὲ:
εἰ μὴ τὴν παρουσίαν πιστεύω τοῦ Χριστοῦ τὴν iv
σαρχὶ, διὰ δὲ ἀγαθοεργίας βιώσω, οὐ δύναμαι μετὰ
τῶν ἔργων τούτων μετὰ τῶν εὐσεθούντων ταχθῆναι,
οὐδὲ τὸν ὑπὰρ τούτων λαδεῖν µισθέν; Ταύτην thv
ἀντίθεσιν προαναιρῶν ὁ Απόστολος οὗτος, Φποὶν,
ὅτι Μιδεὶς οἱέσθω, ὁ τὴν ἐπιδημίαν τὴν iv. σαρχὶ
τοῦ Χριστοῦ ἀθστῶν, f] ἔργων ἁμοιθὴν ἀπολαθεῖν
τελεία», ἥτις xai πιστοῖς ἐποφείλεται, f) ὅλως Oso-
σεθὴς νομισθῆναι’ ἀλλὰ πᾶς ὁ παραθαἰνων, φτοὶ,
τὴν ἐντολὴν αὐτοῦ, τοῦ Χριστοῦ δηλονότι :αραγενο-
μάένου, καὶ μὴ µένων ἐν τῇ διδαχῇ αὐτοῦ, θεὺν οὐκ

mines doceret, ipse rejiciatur ; qui fleri potest, ut ᾳ ἔχει. El γὰρ ὁ θεογνωσίαν ἤχων τε) είαν ἀνθρώπους

is pius Dei cultor sit, qui divinorum mysteriorum
interpretem repellit? Atbeus igitur est iste : quem-
admodum divinus et Deo charus est, toLamque in
se Diviuitatis plenitudinem, nompe Pauem, Filium
et Spiritum sanctum, habet ille, qui firmus ac sta-
bilis est in doctrina Christi. ipse enim de Patre
. docet, dicens : " Omaia quecunque habet Pater,
mea sunt. EA multis in locis docet de semetipso,

et de Patte, quoniam 499 hic quidem est Pater,

ille autem Filius : ac etiam de Syiritu sancto, cum
ak : * Paraclitus, qui a. Patre procedit, Sod perfe-
ctius, cum inquit : * Baptisantes eos ὃν nomine la-
Iris, et Filii, et Spirilus sancti. Quod si vero de Pa-
tre quidem οἱ Filio mentionem hoc loco facit Do-
mii discipulus, non awtaem de Spiritu &encio,
»ullateuus offendaris : non enim erat, cur hic nisi
de duabus istis personis loqueretur.

Qui permanet in. doctrina Ghristi, hic e$ Patrem

εἰ Filium kabet. Perraanet in Christi, seu evange-
- liea doctrina, qui secundum cam sentit, docet et
operatur, 46 cuin theoretice tum practice vivit.
Qui autem ab ea se abducit, absque Deo est. Quein-
admodum enim qui perfecte conversatur, sc Deo
familiarem reddit instar Abraham, qui meruit ab
]pso audire : Ego Deus tuus sum 19 ; sic quoque

δ.δάξαι, οὗτος ἀθετούμενος ὀρῷτο, πῶς ἂν ἔτι θεο-
σεθῆς sin ὁ τῶν θείων θεαμάτων τὸν ὑφηγητὴν
ἀποσχοραχίζων; "Άθεος οὖν οὗτος * ὥσπερ ἔνθεος
xai θεοφιλῆς, xal πᾶν τὸ τῆς θεότητος πλίέρωρα
ἔχων ἐν ἑαυτῷ, Πατέρα δηλαδὴ xai Υἱὸν, xal Πτεῦμα
ἅγιον, ὁ ἠδρασμένος bv τῇ διδαχῇ τοὺ Χριστοῦ.
Αὐτὸς γὰρ διδάσχει, περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς λέγων»
Πάντα ὅσω ἔχδι à Πατὴρ, ἐμά ὁστι (καὶ πολλαχοῦ
ü& περὶ ἑαυτοῦ διδάσχει καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς, ὅτι ὁ
μέν ἐστι Πατὴρ, ὁ δὲ Υἱός) ' περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος,
ὅταν λέγῃ ᾿ Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιο" ὃ παρὰ τοῦ Ila-
τρὸς éx30; εύεται. Τελεώτερον τούτων ἠνίχα λέγει:
Βαπτίζοντεος αὐτοὺς sic τὸ ὄνθμα τοῦ Πατρὸς,
xdi τοῦ Ylob καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. El ok

D. περὶ τοῦ Πατρὸς µόνου xai τοῦ You εἴρηται ἐνταῦθα

τῷ µαθητῇ τοῦ Κυρίου, οὐ μέντοι γε περὶ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, μηδὲν σκανδαλισθῃς, Περὶ γὰρ τούτου.
μόνου πατήπειγεν ἐνταῦθα εἰκεῖν, τοῦ Πατρὸς, φτμὶ,
xal-sou }Υἱοῦ.

Ὁ µένων ἐν c διδαχῇ τοῦ Χριστοῦ, οὗτος καὶ
τὺν Πατέρα καὶ εὐν' Ylór ἔχει. -- Μένει ἐν τῇ
διδαχῆ τοῦ Χριστοῦ, Ετοι τῇ εὐαγγελαᾗ διδασναλἰᾳ,
ὁ χατὰ ταύτην φρονῶν, xal διδάαχων, xal πράττων,
θεωρητιχῶς ἅμα χαὶ πρακτικῶς βιῶν; ὁ δὲ ταύτης
ἁπάγων ἑαυτὸν, ἄθεης. Ὡς γὰρ 6 δι’ ἀχριθοὺς πολι-
τείας οἰκειῶν ἑαυτὸν m θεῷ, ὥσπερ ὁ ᾽Αθραλμ,
xa05 ἤχουσε παρ) αὐτοῦ": Ἐγὼ θεὸς cóc" οὕτω

* joan. »v1, 19. * Joan. xv, 96. * Mattb. xxvi, 19. !* Gen. xv, 4.

11 EXPOSITIO IN £PIST. IY S. JOANNIS. 73
καὶ ὁ ££o οὓς ἐντολῆς τοῦ Εὐαγγελίου βιοὺς, ἄθεος, A qui eytra. mandsig ewapgelica vivi, absquc Dep

ἑαυτὸν ἀποσχοινίσας τοῦ ἔχειν 826v. ᾿Αθέαυ δὲ τούτου
ὄντος, τοῦ ἑαυτὸν, φημὶ, τῆς θείας ἀλλοτριώσαντος
πέσείας * ὁ µένων iv as, καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν
Yi ἔχει. Βερὶ γὰρ οοιούτου xal ὁ Υἱὸς ἔφη, 0x:
ΕΑενσόμεὺσ «ρὸρ αὐτὸν χαὶ povày παρ eóc$
χοιήσοµον, μετὰ τοῦ Πατρὸὺς δηλονόςι. "Ex γὰρ εἲς
τῶν ὀντολῶν τηρήσεως ναὺν ἑαυτὸν καὶ οἰχητνριον
ἑποίῆσε Geop, καὶ Αεὺν ἔνουωον ἔχει, Αιττοῦ δὲ ὄἄντος
τοῦ ἔχειν θεόν' λέγεται γὰρ ἔχειν θεὺὸν xal τὰ
xtlopata πάντα, πρὸς ὃ xai Παῦλος cfgnxev* Ἐν
αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κυ'ού[ισδθα [xal ἐσμέγ]
ποῦτο δὲ χατὰ τὸν τῖς οὐσιώτεως εὕρηται τρόπον.
Ἐτέρως δὲ τοῦ διὰ χαλοχαγαθίας θεραπεύοντος
Θεὸν, πάλιν ἔχειν λέγομεν θεὸν, χαθὸ σηµαινόµε-

est : àpse enim sese Deo privet eq ipso quod a di-
vina se doctrina abalienat. Qui vero manet ia ipea,
et Patzem babet. et Filium: nam ipüe Filius.bac dec
νο diyia : ^ Veuieumeo od ipwm, e mpgietrm end
ipsum faciente, ncapa cum Dates. Siquidem per
masdalernm obserseptioas templum ad domiciligw
Bei se constitait, adeoque Deum inbadbiisséen bàa-
bet, Nam Deum habendi duplex esi modus ; unus,
qui per essentiam dicitur : qua ratione creaturae
omnes Deum habere dicuntur, juxta illud Pauli ** ;
Γη ipso enim. vivimus, movemur et sumus : aller
per viia probitatem : eum enim qui Deo servit,
Deum habere dicimus. Quo sensu dictus est Deus
Abraham, Deas Isaac !*, et gemeraliter omnium

vow, θεὸς xal 'AÓpaip εἴρητα», «gi ἀφαὰκ, καὶ Ὁ Mebrmonrmo , qui jpsi chari erant. Et hic modus

ὅλως τῶν θεοφιλῶν "E6paluv, Ἐπεστφλέω yàg νῦν
[f. τοῖς] εἰρημένοις' Ὁ ἔχων τὸν Yiór, ὄχει καὶ
τὸν Πατέρα. 'O γὰρ ἑωρακὼς τὸν Yüv, ὡς αὐ-
τός φησιν, ἑώραχε τὸν Πατέρα. xa* ἔμπαλιν, Εχὼ
Υὰρ ἐν τῷ Hanpl, κα) à Murf;p.Àn ἀμοὶ, 6 αὐτός
φησι». Ὥστε χαὶ ix τούτου τὸ τοῦ Πατρὸς χαὶ τοῦ
Υιοῦ ὁμοούσιον γινώσκεται. El δέ τις ἐρεῖ, 68 κατὰ
τοῦτο xal ὁ τοὺς μαθητὰς δεχόμενος ἔχει τὸν Πατέρα
xil τὸν Yibv, παθὸ εἴμηται' 'Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς
ἐ[ιὲ δέχεται" καὶ d ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὐν
ἁἀποστείΛαντά µε” ἵστω ὁ cgcodgec «uoc Ἰέγωρ,
xai οὐχ ὃν δεῖ τρόπον ἑνισπάμανος. Alec) γὰρ £c
διδασκαλίας εἴρηται ταῦτα. Ἐπεὶ ὁ δεξάµενος συγ-
χαταθέσει τοὺς ἁποστόλους καὶ τὴν ιδιδεακαλίαν
αὐτῶν, ἐδέξατο δι αὐτῶν καὶ τὸν Ἡατέρα χαὶ τὸν
Υ.ὸν ῥιδασφάλους. Καὶ ἑτέρως.' Ἔπεὶ ὁ ρένῳ» Bv
διδαγᾗ, ἔχει καὶ τὸν Υἱὸν xol τὸν Πατέρα, ἔμενον
δὲ οἱ ἁπόστολοι ἐν τῇ διδαχῇ, ὡς καὶ χηρύσσειν αὖ -
τὴν» ὁ δεξάµενος οὖν αὐτοὺς, ναοὺς ὄγτας 8502, δι᾽
vct Πατέρα. |

ΕΙ τις ἔρχεται πρὸς ὑμᾶς, xal κπαύτην gv
διδαχὴν οὗ φέρει, μὴ «νβμθδάνετε αὐτὸν εἰς αἳ-
xiav, χαὶ xalpeuw αὑτῷ μὴ Aéyers. 'O γὰρ λέγων
αὐτῷ χαἰρεώ, κοινωγεῖ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ τοῖς
πονηροῖς. Πολ ὰ ἔχων ὑμῖν γράφει, cüx £6ov-
1ήθην διὰ χάρτου καὶ u£Aavoc * ἀνᾶ δλ1πίζω γοτ
γέσθαι πρὸς ὑμᾶς, καὶ στόμα πρὰς στόμα -α-
Ίῆσαι, ἵνα ἡ χαρὰ ἡμῶν πεπΊπρωμέκη ᾗ.-- Ἐξ-
α2φαλίζεται πρὸς τοὺς οὓς fj Ἐπιστολὴ, ὅτι Ef τις μὴ
μετὰ τῖς ὁμολογίας ταύτης ἔρχεται πρὸς ὑμᾶς, μὴ
μόνον σχέπης παρ) ὑμῶν τυγχανέτω, ἀλλὰ μηδὲ
προσρήσεως ἀξιύσθω, ἀχριθῶς ταῦτα λέγων, ὡς
τῆς προσρῄσφως ταύτης «τοῖς ὁματρότοις ἡμῶν pó-
νοις ὀφειλομένης xal ὁμοπίστεις. Tívi γὰρ χαίρειν
εὐξόμέθα, ἀλλ & τοῖς ἁμοτράποις xat ὁμοπίστοις ;

Ὥστε οἱ τοῖς ἀφεθέσι προσενεχθείη παρ ἡμῶν ἡ

το,αύνη πρόσρησις, πάντως καὶ ὀμρτρόποις -ποσ-
ενεχθείη xal ὁμοπίστοις ἡμῶν, χαὶ κοινωνοῖς αὐτοῖς
ἐχρησάμεθα διὰ τούτυυ, xal ἐπὶ τὸ ἑαυτῶν ἡμᾶς
οὗτοι χατέσπασαν βάραθρον, Τὴν δὲ αἰτίαν τοῦ aóv-
τρμον ἐχθέσθαι τὴν Ἐπιοτολὴν, xat ἐνταῦθα xat ἐν

jneltigendus est in locis qua sequuntur : '* Qui ha-
bet. Filium, habet et Patrem. Qui vidil Filium, εἰ-
dit et Patrem. Et rursas : Ego, inquit ipse, in Pa-
tre, εί Pater in me est : ex quo etiam Patris
Filiique cousubstanfielitas dignoscitur. Si autem
quis dicat, quod etiam qui discipulos recipit, ba-
bent Patrini et Filium juxta illud : !* Qui vos reci-
pit, me recipit : qui autem me recipit, recipit et eum
qui me misit ; sciat ille, se perperam dictum illud
intelligere. Hec enim de doctrina dicta sunt. Nam
quU per tosegsipsen apostelos eorumque doctri-
AAm reoipi, per ipáos etiam Patrem, et Filium
magistros recipit. Aliter : Quoniam qui permanct
in 4ocufas, liabet cum Filium, tum Patrem per-
manserent autem in ea doctrina apostoli, quippe
(uiesro pradiqabpst : qui [gkur recipit ipsas qui
sunt templa Dei, eo ipso habet Filium et Patrem
qui in ipsis est.

αὐτοῦ τοῦ Δέχεσθαι αὐτοὺς ἔχει τὸν ἐν αὐτοῖς YRv

AQ Vens. 10-12. δἱ quis veuit,ad vos, et. heme
doctrinam nan affert, nolije recipere eum ip domum,
nqc Are ei dizeriiis. Qui enim dicit illi Ave, comma.
nicgt eperibus ejus malignis. Plura habens vobis
scrihere, noluj per chartam et. atramenttm : spero
gnim me futurum. apud vos, et os qd os loqui, ut
gaudium qesgrum. plenum sit. Firmay eos ad quos
hanc direxit Epistolam. Si quis, inquit, ahsque
hac confessione ad vog venerit, illum non solum

p liospilio non recipiatis, sed ne quidem salujatione

eum. dignemini. Quod ideo accurate dicit, quia sa-
lutatio hujusmodi iis solum debetur, qui eum mo-
ribus, tym θάς pobiscum conzeniunt. Cui enim
salutem precabimur, preterquam iis qui eorum-
dem nobiscum sunt morum et (dei * Quare sj 94-
lutatio impiis impertiatur, ea nonnisi t:nquam
moribus et fide nobiscum consentientibus in:per-
tietur : sicque illis tanquam sociis utemur : el ii
vicissim nqs in proprium ipsorum barathrum per-
Irahent. Causam vero eur tam brevem scripserit
Epistolam, cum hie, tum jn sequente, esse docet,

" Joan. xiv, 30. !* Act. 1v, 28. !* Exod. ii, 15. 1* Joan. xiv, 10, 11. 5 Mattb, x, 40.

πο THEOPHYLACTI BULGARI/£ ARCHIEP. 89
quo. speraret, se brevi ad eos profecturum ; ita ut A τῇ u:z' αὑτῆς Hf. μετ) αὐτὴν] αὐτὸς ἐδίδαξε, τὸ

prsesseus addere posset, quz adhue sibi dicenda su-

pererant.
VrRs. 15. Salutant ie filii sororis tue Electa.

Amen. Sunt qui ex his verbis firmare velint, Epi-
stolam hanc non ad mulierem aliquam esse &cri-
ptam, sed ad Eeclesiam. Qua de re disceptare
mihi non libet.

Finis Epistolg secunde Joannis, vers. 50 (a).

' (a) Vide Prefationem.

ἑλπίψειν παραγενέσθαι, xal διὰ αὐτογίας τὰ ἑλλείς
ποντα προσθεῖναι.

Ἀσπάξἄταί σε τὰ céxra τῆς ἁδελφῆς σου τῆς
Ἐκ λεκτῆς. Αμήν. — Βούλονταί τινες διὰ τούτου
βεθαιοῦν, ὡς οὐ πρὸς γυναῖχα fj Ἐπιστολὴ αὕτη,
ἀλλὰ πρὸς Ἐκκλησίαν, περὶ οὗ οὐδὲν τῷ βουλομένῳ
διενεχθείη (f. — χθείην].

TéJoc τῆς «Ξευτέρας ἸΕπιστοίῆς "Iodyrov
σείχων Jr.

Yari& lectiones et note.

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ IQANNOY ΤΡΙΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
ΕΞΗΓΗΣΙΣ.

THEOPHYLACTI

- DBULGARIJE ARCHIEPISCOPI

EXPOSITIO IN TERTIAM EPISTOLAM S. JOANNIS.

ARGUMENTUM EPISTOLA TERTI.E
al JOANNIS. B

Agit bac in Epistola de hospitalitate, Et primo
quidem Gajum commendat propter ejus hospitali-
tatem, cui omnes testimonium perhibebant. Ac
hortatur, ut in eodem proposito permaneret, adeo-
que humaniter exciperet et deduceret fratres. Rur-
sumque oblationem ipsius commendat. Accusat
autem Diotrephen, quod non solum nil dabat pau-
peribus, sed alios etiam, ne id facerent, prohibe-
bat, multaque deblaterabat. Hujusmodi vero homi-
nes alienos esse ait a veritate, ac Deum non co-
gnoscere. Demetrium demum memorat, prexcelaris-
simum de illo testimonium ferens.

CAPITA EPISTOLA TERTLE JOANNIS.

1. Votum de perfectione, et gratiarum actio pro
hospitalitate (ratribus prestita propter Christum.
Dbi etiam de Diotrephes improbitate atque odio
in fratres.

4 De Demetrio cui praclarissimum testimonium
perhibet.

8. De pro[ectione sua ad ipsos ad eorum utilitatem.

. YHIOGEZIZ ΤΗΣ ΙΟΑΝΝΟΥ ΤΡΙΤΗΣ
ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ.

Ἔστιν ἡ Ἐπιστολὴ περὶ φιλοξενίας ΄ xai πρῶτον
μὲν ἀποδέχεται τὸν Γάΐον, μαρτυρούμενον παρὰ
πάντων ἐπὶ φιλοξενίᾳ. Καὶ προτρέπει τῇ αὐτῇ προ-
θέσει ἐμμένειν, χαὶ προπέµπειν, χαὶ δεξιοῦσθαι
τοὺς ἁἀδελφούς. Πάλιν τε αὐτοῦ μὲν τὴν προσφορὰν
ἀποδέχεται, αἰτιᾶται δὲ Διοτρεφῃ, ὡς µήτε αὐτὸν
παρέχοντα τοῖς πτωχοῖς, ἀλλὰ xal χωλύοντα τοὺς
ἄλλους, *al πολλὰ φλυαροῦντα. Τοὺς δὲ τοιούτους
λέγει ἀλλοτρίους εἶναι τῆς ἀληθείας, χαὶ μὴ εἰδέναι
τὸν Θεόν. Δημήτριον δὲ συνίστησι, μαρτυρῶν αὐτῷ
τὰ χάλλιστα.

ΚΕΦΛΛΑΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
IQANNOY.

α.. Εὐχὴ περὶ ceAeuoceoc, καὶ εὐχαριστία ἐφ᾽
ὁμο.ϊογίᾳ φιΛοξεγίας τῶν ἀδελφῶν διὰ Χριστόν.
Ἐν» ᾧ περὶ Διοτρεφοὺῦς φαυ.ϊόωητος καὶ µισ-
αδε.Ίφίας.

B'. Περὶ Δημητρίου, ᾧ μαρτιρεῖ τὰ κἀ..Ίιστα.

Υ. Περὶ ἀφίξεως αὑτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἐν τχει
àz' ὠφε.είᾳ.

EXPOSITIO IN EPIST. III S. JOANNIS. 82

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΡΙΤΗ

TOY ATIOY ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ IQANNOY.

EPISTOLA TERTIA
SANCTI JOANNIS APOSTOLI.

Ὁ αρεσθύτερος l'afo εῷ ἀἁγαπητῳ, ὃν ày ΔΑ Vans. 1,9. Senior Galo charissimo, quem ege

ἁγαπῶ ἓν ἀ.ληθείᾳ. ΑἈγαπητὲ, περὶ πάντων εὔ-
xopal σε εὐοδοδσθαι καὶ ὑγιαίνει». — Ἐν ἁλη-
θείᾳ ἀγαπᾷ ὁ κατὰ Κύριον ἀγακῶν. Ταύτην δὲ thv
Ἐπιστολὴν γράφει συνιστῶν τινας ἁδελφούς. Γράφει
δὲ Γαϊῳ, xal μαρτυρεῖ τούτῳ φιλοξενίαν πολλὴν, fiv
καὶ μεγάλων ἑπαίνων &Etot. Τὸν γὰρ ἀγαθοποιοῦντα
ix τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγει. Πλεῖον δὲ αὐτὸν διεγείρει
xat ἐξ ὧν διαδάλλει τὸν͵ μὴ τοῦτο ἐγνωχότα ποιεῖν
Διοτρεφῃ΄ ἐπαινεῖ δὲ xal Δημήτριον τὰ αὐτὰ πράτ-
τοντα, καὶ μαρτυρίαν αὐτῷ τῆς ἀρετῆς παρέχεται
πιστήν.

Καθὼς εὐοδοῦταί cov ἡ ψυχή. Ἑχάρη» γὰρ
«αν ἑἐρχομένων ἀδελφῶν καὶ μαρτυρούντων σου
τῇ ἀ.ληθείᾳ. — Καθὼς εὐοδοῦταί σου ἡ ψυχή:
εὐοδοῦται δὲ ἐν τῇ χατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείᾳ.
Καθὼς σὺ ἐν ἀληθείᾳ περιπατεῖς. "Ev ἀληθείᾳ
περιπατεῖ ὁ κατὰ τὴν εὐαγγελιχὴν ἁπλότητα περι-
πατῶν. Περιπατεῖ δὲ, οὐ τὴν διὰ σχελῶν, φησὶ, χί-
νησιν, παντὶ ζώῳ μιᾶς οὔσης, τῷ πόδας ἔχοντι, τῆς
τοιαύτης ix τόπου εἰς τόπον μεταδατιχῆς πορείας,
ἀλλὰ τὴν χατὰ τὰς ψυχιχὰς ὁρμὰς τεταγµένην καὶ
σώφρονα πρόοδον, fc ὀλίγοι τυγχάνουσιν, οἱ τὴν
ἐπίγνωσιν ἔχοντες.

Μειζοτέραν τούτων οὐκ Exo χαρὰν, ἵνα ἀκούω

tá ἐμὰ τέχνα ἐν ἀ.ληθείᾳ περιπατυῦντα. Ἁγαπητὲ,.

πιστὸν ποιεῖς, ὃ ἑὰν ἐργάση sic τοὺς ἀδελῖφοὺς
καὶ εἲς τοὺς ξόγους. Ol ἐμαρτύρησάν σον τῇ

diligo in veritate. Charisslme, et de omnibusorationem
facio, prospere te ingredi et valere. — Iu veritate
diligit, qui secundum Deum diligit. Hanc autem
Epistolam acribit, ut quosdam commendaret fra-
tres. Scribit vero Gaio, multamque testatur ejus
esse hospitalitatem quam etiam magnis laudibus
extollit. Eum enim, qui bene de proximo meretur,
ex Deo esse, ait. Acriores vero illi stimulos oddit
vituperando Diotrephen, quod sic se gerere nolle! :
46 commendando Demetrium, qui idem ac Gaius
faciebat : cui etiam de virtute ipsius Gdele perhibet
testimonium.

Vgas. 3, 3. Sicut prospere agit. anima tua. Ga-
visus sum. valde venientibus fratribus, εἰ (estimo-
nium perhibentibus veritati tue. Prospere agit;
nempe, in operationibus, que secundum Evange-
lium sunt. Sicut ἐν in veritate ambulas. In veritate
ambulat, qui secundum evangelicam simplicitatem
ambulat. Amóéulare vero hic inquit non tibiarum

amotionem (cum commune sit omnibus animantibus
pedes habentibus lioc modo transire de loco in lo-

cum), sed per animi motus ordinate et castigate
progredi ; quod pauci eorum etiam qui intelligen-
tia przediti sunt, asscquuntur.

Vgns. 4-7, Majorem horum non habeo gratiam
quam ut audiam filios meos in veritate ambulare.
Charissime, fideliter [acis quidquid operaris in [τα-
tres, εἰ hoc in peregrinos. Qui testimonium reddide-

ἁγάπῃ ἐνώπιον Ἐκκλησίας: οὓς xaAóc ποιήσεις C runt eharitati (ue in conspectu Ecclesia : quos be-

apoa&uyrac ἀξίως τοῦ θεοῦ. 'Yzàp γὰρ τοῦ ὀνό-
µατες ἐξηῆ.θον, μηδὲν «Ἰαμέάνοντες ἀπὸ τῶν
ἐθνῶν. — Τὸ, µειζοτέραν, χατὰ ἀχρίδειαν τὶς
Ἑλληνικῆς γλώσσης ἁδόχιμον, ὡς ἐπίτασιν ἐπιτάσει
χροσπορίζον.

'Hueic οὖν ógslAousr ἁπολαμδάνει τοὺς
τοιούτους, ἵνα συνεργοὶ Υγενώμεθα τῇ dAnOsiq.
Ἔ]γραγα τῇ ἘΕκκ.λησίᾳ, ἀν 1) ὁ φιοχκρωτεύων

nefaciens deduces digne Deo. Pro nomine enim ejus
profecti sunt, nihil accipientes a gentibus. — Vox
μειζοτέραν (ac si Latine dixeris majoriorem) non
est secundum proprietatem lingus 0590019: quippe
qui 443 exhibet exaggeralionem supra exaggera- .
tionem, seu gradum comparativum ex alio compa-
rstivo deduetum (1).

Vegas. 8,9. Nosergo debemus suscipere hujusmodi,
ul cooperalores simus veritalis. Scripsissem [oreitan
Ecclesie ; sed is qui amat. prinaium gerere in eis,

Varie lectiones et note.

(1) Vocem µε τζοτέραν si quis rigorose vertere
Latinc vellet, dicerel majoriorem : qua vox non

minus abhorret a genio lingux Latina quam ilfa a
proprietate lingue Greca.

83

peie, est pro. ἀναλαμθάνειν, id est, suscipere, sicut
illud * : Susceperunt me sicut (eo paratus. ad. pre-
dam. Instruit vero nos per héc, soft ekspectaá^-
dos egenos, quousque ad aos venerint, sed ian oc-
cursum illis prodeunllddi, οξ ενίατή ineéquendos
esse, quemadmodum Abrabam faciebat et Lot.

Vgns. 10. Propter hoc si venero, commonebo ejus
epera que facit. Si preceptum es nom reddeméam
malum pro male; quo modo πάπα isle tàli4 cbm-
minatur? Kespondeo preceptum esse, ei qui ín
nos peccaverit nullum mhbldih pto &àíd feuder-
dum?*. AL si ila peccatur in nos, uL etiam fldei
afferatur. impedimentum, huic profecto malum
reddendum : ut fecit Paulus Elimz, qui vias Do-
«niu Ρεείας dulivertelnt *.

Verbie matignis qarniens in nos à quaii won εἰ ivi
enffeiant, nequo 40 auitiptt fratres, et eos vii
enacipiunts prekibAt, ct 4ε Féclesia cjivit. Glif-
riehs : bempe convitians, mmicditene, indectoat.

Vkzs. t1. €raríssiMe, woli nitas meti, sd

4 mód bom eet. Qui benofatit, et «Όλος 4ul a-
facil, non vit Bram. Ευ naHa wii s0-
«feas luci mi] tedebDras, ποπ. cortemio "Oltisti
sd Belia] *, uon operit ewin , qui. CUgiltiólte
€hristi illümibátus vs, — telebéis per. itititiu-
nem impiorum et petulantia ἱραο ή Uptra
« otnmisceri. Quémiturmudetü enh, iuquit) dui Bene

epetalür, ex. Déà bst, et intellectuslefi 6cututh €
άθεοι notitia ipsiu3 petfectüm ; hdeudüe Yétus Tuk

esi, et Viet. verávh. Iubem Detrrh, οἱ sHis vídettfr
tanquám Juhrináre ih mundo, rilibnem vítib conti-
nelts : itá el tpi nale óperatur, in tegebris ambw-
fat; 49 Deuni vidére, seh. qui Bei sent, facere non
potest, μες aptus alioram direetor esse ; sel
enfibus exésds et. et abominabilía, fexta ilted :
* fniquiiato: oió finbwi et'aboihalgs swa.

VgRs. 12-14. Demetrio tesimonium redditur ab
vnuibus, et «b. ipsa seritale, eed et nos (estimoxium
yvrhibemus : et nosti quoniam Yestimonium nostram
velum eit. Multa habui tibi scribére, sed nolui per
atramentum εί calami. Spero. autem protinus te
videre, et os ad 03 (ogaemur. Pax tibi, Satitant te
amici. Saluta amicós nottimmti. Ab omnibss, iilis
*ollicet qai weritato;n servant: et ob AAA ipsa
verilale qux'efficax verbum e&t. Susnt. οπή hnon-
πα], qui habent quidem testimentwm virtutis ;
. sed a verbo ioefiltcaci, hoc est, operibus enrente :
&deoque illud nullam. est. Si «is vero illud, ab
omnibus, dictum intelligat cum de fdelibug, tum
ite énfidelibus, jaxta vim weminis collectivi omnis,
is non male sermonem hme asecipit : jebet enim
Paujus, «t fideles sine óffensiote vint *-Judoie, et
gentilibus, et Ecclesie Dei : sicut et ego, inquit, per
omnia omnibus placeo.

F'ánis terti Epistolg sancti apostoli Joan., vers. 52.

! $52]. xvi, 12. * Rom. xi, 17. * Act. xin, 10.

THEOPHYEACTI BULGARLE ARCHIEP.

Diotrephes non recipit nos. Hic ἀπολαμθάνειν, acci- À αὐτῶν Διοτρερῆς, οὐκ ἐπιδέχεται ἡμᾶς. —- Ἅπο |

uu

Aag6dretv, ἀντὶ τοῦ, ἀναλαμθάνειν, ὑποδέχεσθαι
ὧν xai 90, Ὑπέλαθόν µε ὡσεὶ Aáorv ἔτοιμος εἰς
θήρᾶν. Βαιδεύει διὰ τούτου ἡμᾶς, μὴ ἀναμένειν
τοὺς δεοµένους, πότε πρὸς ἡμᾶς ἵωσιν, ἀλλ ἡμᾶς
αὐτοὺς ἐπιχῤέχέιν καὶ Κάτάδιώχειν, ὡς ὁ Αβραὰμ
καὶ ὁ Àwt.

Διὰ τοῦτο ἑὰν ἔλδω, ὑπομνήσω αὑτοῦ τὰ ἔργα
d ow, El προδτέτακται, [μὴ] ἀντιδ.δόναι xaxbv
B xdxoo, tusz οὗτος τὰ νῦν ἀπειλεῖ ταῦτα; Φα-
μὲν οὖν, ὡς MH μὲν τὸ µη ἀντιδιδόναι xaxa
ἀντὶ kooloo, b [J. 59] εἰς ud; αὐτοὺς ἁμαρτάνοντε,
ἔστιν ἑντολή' ἐπεὶ εἰ ἡ πρὸς ἡμᾶς ἁμαρτία, xal
εἰς την πίστιν ἐμπόδιον φέρει, ἀνταποδοτέην τῷ
τοιούτῳ, ὡς καὶ Παῦλο: τῷ Ἐλύμα, v4 ὁδοὺς Ku-

B ῥίσυ &aat piove.

Λόγοι πονηροῖς sdvapor ἡμᾶς xdi μὴ ἁῤ-
κούμενυς ἐπὶ τούτοις, ὀὔνε αὐτὸς ἐπίδέ}ατὰι τοὺς
δελροὺςι καὶ τοὺς κβθυιδομέδοὺς κω.ύει, καὶ àx
τής ExxAnuíac ἑκδάνλλει. Οἱουεὶ λοιδοβῶν, xaxb-
λογῶν, διασύρων.

Ἀγοπητὸ, μὴ pube 26 Xhixóv, d 4X& τὸ ἀγαθό».
Ὁ ἀγαθοποιῶων, bx ebU Θεοῦ dotur d O68 κάλοπσιῶρ,
οὐχ ἑάρᾶωε τὸν Θ9έν. Maybe; ὑδεης κοινωνίας
φωτὶ ἀρὺς ἐχύτος ἀηδὲ συμφωνίες Χρισιοῦ πρὸς
Βελί4ρι οὗ χρὴ vv ἀπὸ χῆς γνώσεως Χφιοτὸῦ πεφω-

τισμένον τῷ σχότῳ συμφύρεσθαι διὰ µιμήᾖσεως τῶν

ἀσεθούντων, τοι τοῖς ἀσελγέσιν αὐτῶν ἔργοις. Ὢς
γὰρ ὁ àya03, φὴσὶν, ἐῤγαζόμενας ἑλ τοῦ θεοῦ ἐστι,
καὶ τῷ τῆς γνώσεως αὐτοῦ φωθὶ tày νοερὸν ἀὐτοῦ
ὀφθαλμὸν κατηρτιόμένοῃη xà διὰ test ὅλος τε
φῶς ὃν, xal δρᾷ τὸ ὄνέως eux cb» 845v, xai ὁρᾶται
ὑπὸ t&v ἄλλων φωστὴβ ἐν xósphp, λόγον ζώῆς &x-
έχων οὕτω vl ὁ τὰ χαχὰ ἑργαζόμενος, ἓν daóttp
διαπορενόµενος, οὔτε αὐτὸς ὁρᾷν Gil) δύναται, τοῦτ'
ἔστι τὰ τοῦ Θεοῦ απράττειν, οὔτε ἄλλοις ὁρᾶσθαι
κατευθύνων» ἀλλὰ µισπτός bat ἅπαδι καὶ ἐ6δε-
λυγµένος, χατὰ τὸ, ᾽Αβαρταλὲν ἐμίσησα καὶ é
δε1ὑξάρτρ.

Δημητρίφ μεμαρτύρηται ὑπὸ πάντων, καὶ 6x
υὐτῆς ἀνξηθείως, xal ἡγαῖς δὲ ραρτυροῦμε», xal
Οἴδατε, ὅτι ἡ papevpía ἡμῶν ἀ.1ηθής ἐστι. Tlo44à
εἶχον Ἰράψαι σοι, 4 οὐ 0610 διὰ μάγος καὶ
πα.Ἱόμου γράψφαι οι. "EAxitto δὲ εὐδέως ἰδεῖν

D σε, wei vctéra vpóc Ctépa «ἀλήσωμεν [vnlg.

«θομερ]. Elphrn σοι. Ἀσκάζογταί ὅε οἱ plot.
Ἀσάδξου τοὺς φίᾷους xat? ὄνομά. Αμήν. Ὑπ'
αὐτῶν δηλονότι τῶν τὴν ἀλήθειαν ἀχόντων, καὶ oq
αὐτῆς τῆς ὀλιλείας τοῦ ἑνεργοῦς λόγου. Ἐϊοὶ γάρ
τινες, οἷς μαρτυρεῖται μὲν ἀρετὴ, κατεφευσµένη δὲ
ἐπὶ ἀπράχτῳ λόγῳφ. Εἰ δέ τις τὸ ὑπὸ τῶν πιστῶν
καὶ τῶν ἀπίστων ἐχλάδοι, διὰ τὸ περιληπτιχὺν τοῦ,
πᾶς, μορίου, οὐ καχῶς αὐτὸ ὑπολάδοι' ἀπρθσχό-
πους “Αρ φητι HaoXxoc Χοὺς πιστοὺς cw sva,
46 Εουδωίοες wal Ἑ 1ἱησι «al cà Ἐκκληοίᾳ
τοῦ θεοῦ, χαθὼς κὰγὼ κατὰ πάντα πᾶσιν ἀρέ-
C40.

T&.loc τῆς τρίτης Ἐαιστο-λῆς τοῦ ἁγίου ἁποςτς-

Ίου Ἰωάνγου, σείχων Jf.

* Il Cor. v), 14... * Psal.cxvur, ὂ. * ECor. x, 92.

^

85 EXPOSITIO IN EPIST. S. JUDE. - 86

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΙΟΥΔΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
ΕΞΗΓΗΣΙΣ.

THEOPHYLACTI

BULGARL 'ARCBIERISCOPI
EXPOSITIO IN EPISTOLAM S. JUDA APOSTOLI.

ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ IOYAA EIIIZTOAHZ.

Ταύτην thv Ἐπιστολὴν γράφει τοῖς ἤδη πιστεύ-
σασιν. Ἡ δὲ πρόφασις αὕτη * Παρεισελθόντων τινῶν,
xai διδασχόγτων ἁδιάφορον εἶναι τὴν ἁμαρτίαν, καὶ
ἀρνουμάνων τὸν Χριστόν. ἀνάγχην ἔσχε Υράψαι,
καὶ ἀσφαλίσασθαι τοὺς ἀδελφούς. Καὶ πρῶτον μὲν
παρακαλεῖ αὐτοὺς ἀγωνίξεσθαι καὶ ἑμμένειν ἐν τῇ
παραδυθείσῃ αὐτοῖς “πίστει. Ἔπειτα ἀποχηρύττει
τοὺς τοίουτους ὡς πλάνους, καὶ παραγγέλλει µηδ:-
μίαν χοινωνίαν αὑτοὺς ἔχειν πρὸς τοὺς τοιούτους,

εἰδότας ὅτι οὖκ ἀρχεῖ τὸ κληθῆναι µόνον, ἐὰν μὴ,

καὶ ἀξίως περιπατήσωμεν τῆς χλήσεως. Καὶ γὰρ
γαὶ τὸν πρότερον λαὸν ἐξαγαγὼν ἐξ Αἰγύπτον ὁ
Κύριος, xat μὴ ἐμμείναντα τῇ πίστει ἁπώῴλεσε. Καὶ
ἀγγέλων δὲ μὴ τηρησάντων τὴν ἰδίαν τάξιν οὐχ
ἑτείσατο. Asl οὖν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀναχωρεῖν. Καὶ
γὰρ xai MiyatÀ ὁ ἀρχάγγελος οὐχ ὑπήνεγχε «hv
βλασφημίαν τοῦ διαθόλου. "Ἔσεσθαι οὖν τὴν ἁπ-
ώ ειαν ἀὐτῶν ὡς Σοδόµων διδάσχει. Εἶτα παραινεῖ
εἰς τὰ Ἀθη. Καὶ ἐπευξάμανος αὐτοῖς βεδαιότητα
τῆς πίστεως παρὰ τοῦ Κωρίου, τελειοί τὴν Ἐπι-
στολἠν.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΤΑΥΤΗΣ.
α’. Περὶ προσοχῆς εῆς εἰς Χριστὸν πίστεως,

διὰ τὴν ἐπαγάστασω τῶν ἀσεθῶν καὶ ádcsA-.

χῶν ἀγδρῶν.
β Περὶ μεΛΛούσης αὐτῶν κοἰάσεως καθ'

ᾷ45 ABGUMENTUM EPISTOLAE JUD.

Epistolam hanc scribit Judas ijs qui jam eredi-
derant. Qccasio autem hujusmodi ey : Cum iusuor-
rexisasept quidam docentes peacainm rea inditfe-
rentem esse, ac Christum etiam negarent ; necesse
Hl fuit, Episdolam hanc conseribere, qua fratres
eommoneret et cenfirmaret. Et prime quidem hor-
tauir illos, ut strenue certent, fiemiterque ἵη tra-
dita sibi fide permaneant, Deinde propalat ejusmodi
homines, tanquam seductores, precipitque, ut
nullam cum jpsis cowmmunionem babeanj, scientes,
quod satis non sit esse vocalos, si ilea non ambu-
lent digne Dei vocatione. Nam Deus, licet Hebrai-
eum populum eduxisset ex Egypto, eum tameu
perdidij, quod in fide non permavsisset, et angc-
lis, qui ordinem non servaverunt suum, neutiquam
pepercit. Oporlere igitur ab ejusmodi bominum
congressu prorsus discedere : quandoquidem et
Mielael arcbangelus non uli blasphemantemn
diabolum. Docet itaque non gecus ac Sodomorum
futuram eorumdem perditionem. Deinde ad mores
rite eomponendos bortatur. Ác demum fidei
firmitatem eis à Domino precatus, absolvit Episto-
lam.

CAPITA EJUSDEM EPISTOL.€.

4. De cura habenda pro fide in Christum contra
insurrecliouem fmpiorum εί impudentium homi-
num.

9. De futura horum punitione ad similitudinem ma-

éuolecu τῶν zál« ἁμαρτωλῶν τε καὶ πο- C — lorwn qui olim [uerunt.

νηρῶν.

Y. T&JAavicpóc αὐτῶν ἐπὶ εῇ xAdrg, xal δυσ-
σεδείᾳ., xal ἁσεγείᾳ, xal β.ασφημίᾳ, καὶ
àxi£Ado tq ὑποκρίσει, τῇ εἰς ἁπάτην δωρεδο-
xlg.

9. Descriptio calamitatum ipsorum ob seductionem,
impietatem, impudicitiam, blasphemiam | atque
fucatam simulationem. liberalitatis ad. decipicme-
dum.

/

8T THEOPIIYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

88

&. De eorum. ad quos scribit, firmitate in fide, et de A 8. Περὶ áüc'gaAsiac αὐτῶν ἐπὶ τῇ πίστει, ecvpaxa

compassione εί benignitate erga proximum propter
salutem in sanctitate.

9$. Precatio pro ipsorum sanctitate et fiducia. pura,
cum gloriscatione Dei.

θείας τε xal φειδοῦς εἰς τὸν π.Ίησίον ἐπὶ σω-
τηρίᾳ ἐν ἁγιασμῷ.

ε. Εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν εἰς ἁγιασμὸν xal παῤ
ῥησίαν χαθαρὰν civ δοξολΊογίᾳ θεοῦ.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ
TOY ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ IOYAA.

EPISTOLA
SANCTI JUDJE APOSTOLI.

AG Visus. 1. Judas Jesu Christi servus, frater B

autem Jacobi, his quj sunt in. Deo Patre dilectis.
Satis utique ad glori: splendorem huic apostolo
fuit, postquam se Christi servum nominavit, glo-
riari, se esse fratrem Jacob. Hujus enin. sumimna
eb eminentiam virtutis apud omnes celebritas eum
in tradenda doctrina magis acceptum auditoribus
reddebat : cum verisimile non sit, eum qui nati-
vitate et sanguine conjunctus est, moribus et vita
alienum esse; presertim cum eidem Christo Do-
mino ministrans, servitutis jugum :qualiler cum
fratre trahere deprehendatur.

VEns. 1,2. Et Christo Jesu conservatis εἰ vocatis.
Misericordia vobis, et pax, εἰ charitas adimpleatur.
Pietum Christi Domini : * Nemo potest venire ad me,
misi Pater meus traxerit. eum, verum. nunc esse
estendit bestus iste; cum eos qui Patri dilecti
sunt, a Filio conservatos pronuntiet. Heo etiam
eos vocatos dicit : non eniin a se ipsis, sed a Pa-
- tre per hoc quod tracti sunt, habent, ut etiam siut
vocati ; optat vero, ut misericordia illis, pax et
charitas adimpleatur, Misericordia quidem, quia
per viscera misericordie Dei* vocati, ipsique in
servos assumpti sumus. Pax vero; quia banc ctiam
donavit nobis Deus Pater, per Filium suum Jesum
Christum nos, qui offenderamus, sibi reconcilians.
Charitas demum, quia propter charitatem in nos
unigenitum Filium suum tradidit pro nobis in mor-

tem. Hac igitur, ut illis abundantius donentur, ϱ

optat : quo convenit cum beato David, dicente :
Pretende misericordiam tuam scientibus te *. His
igitur salutaribus exemplis etiam nos excitati, sin-
cera erga congeneres nostros dilectione, dignam
414 ου, qui nos vocavit, vitam ducamus.

*foau. vi, 44. οὐ Luc. 1, 78... ? Psal, xxxv, HH.

Ιούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δυῦ.ος, dó£lzóe δὲ
Ιαχώόου, τοῖς ἓν 656p Πατρὶ ἡγιασμέγοις.
Ἴρχεσεν aot, τῷ παρόντι ἀποστόλῳ, φημὶ, εἰς
περιφάνειαν δύξης. μετὰ τὸ δοῦλον ἑαυτὸν ὀνομάσαι
Χριστοῦ, xai ἀπὸ Ἰαχώδου σεµμνολογήσασθαι, Τὸ
γὰρ τοῦ Ἰαχώδου παρὰ πᾶσιν ἐπ᾽ ἀρετῇ ἐξυμνού-
psvov, δὐπαραδεχκτότερον εἰς τὴν διὰ λόγου διδα-
σχαλίαν καθίστησι τοῖς &xpoaval; τοῦτον, εἴπερ ὁ
γεννῄσίως xal αἵματος χοινωνὸς οὐχ ἂν ἁπηλλο-
τριωµένος ὀφθείη καὶ τρόπων τοῦ, ᾧ χεχοινώνηκε,
τῆς συγγενείας' xol μάλιστα xal ὑφ᾽ ἐνὶ Δεσπότῃ
Χριστῷ τελῷῶν τὸν τῆς δουλείας ζυγὸν, ἱσοῤῥόπως τῷ
ὁμαίμονι διορίζεται ἕλχειν.

Καὶ ᾿]ησοῦ Χριστοῦ τετηρηµόνοις λ.λητοῖς.
"EAsoc ὑμῖν, καὶ εἱρήνη, xal ἁγάπη π.1ηθυν-
θείη. — Too Κυρίου εἰρηχότο:, Οὐδεὶς δύνατιι
ἑἐλθεῖν πρός µε εἰ μὴ à Πατήρ µου ἑλκύσῃ αὐτὸ»",
δείχνυσι τὺν λόγον ὁ µακχάριος οὗτος ἀνῆρ ἔπαλτ-

δύοντα νῦν. Τοὺς γὰρ τῷ Πατρὶ ἀγαπωμένους, τῷ
Ἰησοῦ Χριστῷ τηρῆσθαί φησι. Διὸ καὶ κλητοὺς X£-
yet οὐ γὰρ ἀφ᾽ ἑαντῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἔχουσι,
διὰ τὸ ἐλχῦσθαι [f. &Qx.] καὶ τὸ χεχλῆσθαι. Ἔλεον
i£, xal εἰρήνην, χαὶ ἀγάπην αὐτοῖς ἐπεύχεται πλη-
θυνθῃναι * ἔλεον μὲν, ὅτι διὰ σπλάγχνα ἑλέους θεοῦ
ἀνεχληθημέν τ6 xat ἀνελήφθημεν αὐτῷ εἰς ὑπηρέ-
τας * εἰρήνην δὲ, ὅτι χαὶ ταύτην ἡμῖν ὁ sb; αὐτὸς
καὶ Πατὴρ ἑδωρῄσατο, διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ
Χριατοῦ taU; προσχεχρουχότας ἡμᾶς ἑαυτῷ χαταλ-
λάξας. ἀγάπην δὲ, ὅτι διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην
ὁ μονογενὴς αὐτοῦ Υἱὸς ἐχδέδοται ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θά-
νατον. Ταῦτα οὖν ὑπερεχπερισσοῦ |[ῥραθευθῆναι]
αὑτοῖς εὔχεται, συνῳδὰ τῷ µαχαρίῳ Δαθὶδ φθαγγο-
μένψ; Παράτεινον τὸ ἔ.εός σου τοῖς γινὠσκουσί
c&. Καὶ Ex τούτων γὰρ τῶν σωτηρίων ὑπόδειγμά-
των περικροτούµενοι xat ἡμεῖς, τῇ πρὺς τὸ συγγε-
vi; ἀνυπηχρίτῳ διαθέσε., ἀξίως τοῦ χαλέσαντος
ἡυ ᾱς βιώσωλεγ., |

83 EXPOSITIO IN EPIST. S. JUD.E. 90
᾽Αγαπητοὶ, πᾶσαν σπουδὴν ποιούµεγος γρά- À — Vens. 5. Charissimi, omuem sollicitudinem faciens

esr ὑμῖν περὶ vcrc xounc ἡμῶν σωτηρίας, ἂν ἆγ-
χην ἔσχον γράγαι ὑμῖν. — Thv ὑπόθεσιν τῆς Ἐπι-
στολῆς διὰ τούτων μηνύει, ὅτι προµηθείᾳ τῆς αὖ-ῶν
σωτηρίας, τοῦ μὴ ἁλῶναι δι ἁπλότητα τοῖς µιαρω-
τάτοις αἱρετιχοῖς, τοὺς παρύόντας ἑχτίθεται λόγους,
ὥσπερεὶ στίζων αὐτοὺ», xal διαδήλους ποιῶν τοῖς
ἀγνοοῦαι, διὰ τῆς ἐχθέσεως τοῦ ἀσελγοῦς αὐτῶν βίου.
Περὶ τούτων xal Ἱέτρος εἴρηχε μὲν, πλατύτερον δὲ
οὗτος νῦν. Προχεγραμμένους δὲ αὐτοὺς λέγει, ἐπειδὴ
xai Πέτρος, xal Παῦλος περὶ αὐτῶν εἴρηχεν, ὅτι
£v ἐσχάτοις χκαιροῖς ἑλεύσονται πλάνοι τοιοῦτοι * xal
πρὸ τούτιυν ὁ Χριστὸς αὐτὸς φάσχων ' Πο.ἱ.1οὶ &Js0-
σονται ἑαὶ τῷ ὀγόμαεί µου, καὶ πο. λοὺς π.ϊλανή-
συνσι. Mi) οὖν πορευθῆτε ὀπίσω αὐτῶγ. Χριστια-
vou; Yàp ἑαυτοὺς ὀνομάξοντες, ἐπὶ τῷ ὀνόματι
τούτῳ πολλοὺς ἁπατῶσι. Λέγει δὲ τοὺς ἀπὸ Νικολάου,
xai Οὐύαλεντίνου, χαὶ Σίμωνος τῶν µιαρωτάτων.
Οὗτοι yàp γὙαστρίµαρχοι ὄντες χαὶ ἀκόλαστοι,
ὑπεχρίναντο [f. «νοντο] τὴν διδασχαλίαν, ἵνα διὰ τῆς
παρεισδύσεως τῆς εἷς τὰς οἰχίας, εὕρωσι [καὶ αἰχμ-
αλωτίζωσι] Ὑυναιχάρια σεσωρευ|ένα ἁμαρτίαις.
Τελετὰς γάρ τινας νυχτερινὰς πλασάμενοι, χοίταις
χα) ἀσελγείαις ἑαυτοὺς ἐχδεδώχασι., Τὸ δὲ, Μετατι-
θέντες εἰς ἀσέλγειανΥ, ἀντὶ τοῦ, μεταποιοῦντες,
Γαθαχαράττοντες ἀπὸ τῆς σωφροσύνης εἰς ἀσέλ-
γειαν. "Ag! οὗ καὶ ἀρνεῖσθαι αὐτοὺς συµθα/νει τὸν
Κύριον fjv Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ πῶς γὰρ οὐχ
ἀρνοῦνται οἱ δ.ὰ τῆς τοῦ βίου ἀχαθαρσίας, «bv

scribendi vobis de communi vestra salute, neceese
habui scribere vobis. — Per hxc pr:esentis Epistolae
argumentum indicat : uempe quod cura, quam de
illorum salute gerebat, et timor ne ob nimiam sim-
plicitatem a8 sceleratissimis caperentur hzreticis,
hos sibi exprimeret sermones quibus h:ereticos
ipsos notare, et expositione impura ipsorum vilze
manifestos nescientibus facere volebat. De quibus
etiam Petrus locutusest; at fusius iste. Cieterum
eos praescriptos dicit : quia cum Petrus, tuin Pau-
jus seductores bujusmodi extremis temporibus
venturos predixerunt. Etante illos dixerat Chri-
stus ** : Venient in nomine meo, et multos seducent.
Nolite igitur abire post ipsos. Tli enim Cbristia-
nos sese appellantes, multos hoc nomine decipient.
Loqoitur autem de Nicolaitis, Valeutinianis et Si-
monianis : quippe qui, cum essent gulze et impudi-
citi: addicti, Christi doctrinam simulabant, ut sic
facilem it domos ingressum nacti, mulierculas pec-
catis deditas invenirent et captivarent. Quam in
rem nocturnos quosdom ritus commeuti, cubilitus
et impudicitiis operam dabant. lllud autem 'rans-
ferentes in [uxuriam, positum est pro : transmutan-
tes, el detorquentes a continentia in luxuriam : ex
quo etiam consequeus erat, ut Domiaum nostrum
Jesum Christum abnegarent. Et sane, quomodo non
abnegarent ii, qui vite impuritate, velut alta et
sonora voce divinum temperantiz et continentia

Φάσης σωηροσύνης διδάσχαλον, olovil τινι διατόρῳ ϱ Magistrum abs sese repellebant *? Que enlm societas

quvf ἁἀπότομον ποιούµενοι; Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ
απρὸς σκότος, -
Παρακαλῶν ἑπαγωγίζεσθαι τῇ ἅπαξ παραδο-
θείσῃ τοῖς ἁγ/οις πίστει. Παρεισέδυσαν γάρ τι-
τες ἄνόρωποι, οἱ xdAai προγεγραμμέγοι εἰς τοῦτο
τὸ αρῖμα, ἁσεθεῖο, τὴν» τοῦ Θεοῦ ἡμῶν χάριν
μιετατιθέντες εἰς ἀσέ.γειαν, καὶ tóv. µόνον Δε-

σπότην θεὸν xal ΚύριοΥ ἡμῶν ᾿Ιησοῦν Χριστὸν

ἀρνούμεγνοι. --- Ἐπαγωνίζεσθαι παραχαλεῖ τοὺς
ἅπαξ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστιὸὺν Σωτῆρα
χαταδιξαµένους, xal τούτῳ πεπιστευχότας. Δεξάμε-
vot γὰρ τὸν ἐνανθρωπῄσαντα Λόχον, εἰ λέγοιµεν
ἕτερον μὲν εἶναι τὸν πρὸ αἰώνων Ex. τοῦ Πατρὸς,
ἕτερον δὲ τὸν Ex τῆς Μητρὸς xal xat' ἱδίαν ὑπόστα-
ες, πῶς οὖχ ἂν ἀρνηθείημεν τὸν ἕνα Κύριον καὶ
Δεσπότην» El; γὰρ Κύριος Ἰησοῦς καθ ἕνωσιν
οἰχονομιχήν. 'O γὰρ πρὸ αἰώνων Θεοῦ Λόγος xal
θεὸς, εἰς τὴν τῆς θεότητος δόξαν ἀναφοιτῶσαν τὴν
δάρχα ἔχων, ὃν ix τῆς ἁγίας Παρθένου ἐξ ἀρχῆς
σλλίφεως ἀνέλαδεν, εἷς καὶ αὐτός ἐστιν ἁπάντων
Σοπίτης.

'Υαπομγῆσαι δὲ ὑμᾶς βού.Ίομαι, εἰδότας ὑμᾶς
ἅπαξ τοῦτο, ὅτι ὁ ἈΑύριος JAaór ix γης Αἰγύ-
ατου σώσας, τὸ δεύτερον tovc μὴ αιστεύσαντας
ἀπώλεσεν. Αγγέλους δὲ, τοὺς μὴ τηρήσαντας
τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, dAA ἁπο.ιπόγτας τὸ ἴδιον
εἰχητήριον, οἷς xpicir μεγά.ῖης ἡμέρας, δεσµοιῖς

V Marc. xin, 6. * IHE Cor. vi, 14.

luci ad tenebras ?

εις. 5, 4. Deprecans. eupercertare semel tradite:
sanciis fidei. Subintroierunt enim. quidam — homines
(qui olim prescripti sunt. in. hoc. judicium). impii,
Dei nostri gratiam (ransferentes in luxuriam, et so-
[um Dominatorem. εἰ Dominum | nostrum Jesum
Christum negantes. — Hortatur, ot ii, qui Domi-
num nostrum Jesum Christum jam semel recepc-
rant eique crediderant, pro ejus flde indesinenter
certare pergerent. Quicunque enim Verbum in-
carnatum recepimus, si dixerimus alium esse euni
qui est ante ssecula ex Patre genitus, alterum, qui
ex Matre in propria lypostasi natus est ; quo-
modo non abnegabimus solum, ecu unum Domina-
torem et Dominum ? Unus enim est Dominus per
unionem incarnationis, idem ipse qui ante sxcula
Verbum Dei, et Deus, unitam babens ad divinitatis
gloriam carnem, quam ex sancta Virgine initio
conceptionis su:e suscepit : unus et ipse omnium
Dominus.

Vgns. 5-7. Commonere .autem vos volo, scientes
semel omnia, quoniam Jesus populum de terra
JEgypli salvans, secundo eos qui lg non servave-
ruut suum principatum, sed dereliquerunt suum do-
micilium, in judicium magni diei, vinculis eternis
sub caligine reservavit, Sicut Sodoma et Gomorrha,

91 TIEOPIIYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 9)
εἰ finitima civitates simili modo ex[ornicate. Luxu- A ἀῑδίοις 6x0 (por τετήρηκεν. Ὡς Σόδομα καὶ

ria inpurorum Nicolaitarum e£ Marcionistsrum ob
oculos posita, addit : Dominus popuum ex Egypto
salvans, eic., simulque ostendit, eumdem Deum
cum Yeteris, tum Novi Test3menti auctorem esse :
ae non, ut scelesli illi dicebaut, alium esse Vetc-
ris Testamenti Deum, ultionis eupidum et inwni-
tem ; alium Novi, placidum et benignum : uade ait,
eos queque, qui sub novo Faedere peccant, haud-
. quaquam pauniLipnem evasurus, sicut non evaserunt
Hehrzi odueti ex AZgypto. Quanquam enim Deus
cum ad immensam suam ostendendam virtutem,
tum propter jusjurandum, quod sd patres eorum
juraverat, eos ab J/Egyptiaca tyrannide liberare
voluerit : nibilo tamen minus, cum [psi postea
preevaricati essent, eos impunitos non reliquit,
sed digna pena multavit : quin illos quidquam
juvaret aut. benignitas, qua patres eorum coinple-
xus fuerat, aut eximia, qu: in eorum graliam ρᾶ-
waverat, miracula. Quare postquam mare Rubrum
wamgsierunt per siccum, ilerum deficientes a Πιο
perierunt. Eos etiam qui angelieam erant dignita-
tem asseeulLi, cum ex socordia in principatu non
permansissent sgo; sed coeleste vit institutum
summo munere sibi concessum parvipendissent, in
judicium, seu in condemnationem magni diei pu-
niendos recondidit : hoc enim hic illud reservavit,
significat : sicut el cum dicilur " : qui paratus est
diabelo gt angelis ejus. Sodomit:e etiam in exem-

I'ógiopa |oulg. lópoffa), καὶ αἱ περὶ αὐτὰς πὀ.εις
τὺν ὅμοιο" τούτοις τρόπον ἐκποργεύσασαι.
ΒΕἱρηκὼς τὴν ἀσέλγειαν τῶν ἀκαθάρτων Νικολαϊτῶν,
xaX Οὐαλεντινιανῶν, xaX Μαρχκιωνιστῶν, ἐπάγει χαὶ
ταῦτα" "Ori ὁ Κύριος «αδν éx γῆς Αἱγύπτου σώ-
σας, καὶ ἑξῆς ' ὁμοῦ μὲν δειχνὺς, ὡς αὐτὸς τῆς
Παλαιᾶς θεός ἐστι χαὶ Νέας εἰσηγητῆς, à οὐχ ὡς
oi μιαροὶ οὗτοι, ἄλλον μὲν τὸν τῆς Παλαιᾶς φάσχον-
τες, τιμωρητικὸν χαὶ ὦὠμὸν, ἄλλον Ob τῆς Νέας.
προσηνη xat φιλάνθρωπο», ἔφορον εἶναι Θεόν ' ἅμα
δὲ χαὶ ὡς οὐδὲ οἱ νῦν ἀτιμώρήῆτοι µείνειαν, ὡς οὐδὲ
οἱ ἀπ Αἰγύπτου. Διὰ μὲν οὖν thv ὑπερθάλλουσαν
δύναμιν, καὶ την πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν έρχω-
µοσίαν, τοῦ θεοῦ τῆς Αἰγυπτικῆς αὐτοὺς ἁπαλλά-
ξαντος βίας, οὐ μέντοι xal παρανοµήσαντες, ἀτιμώ-
ρητοι διαµεμενήχασιν, ἀλλ᾽ ἔδοσαν δίχας ἀξίας, οὗ-
δὲν αὐτοὺς ὠφελῆσαντος τῆς πρὸς τοὺς πατέρας
αὐτῶν τοῦ θεοῦ εὐμενείας, οὐδὲ τῆς τῶν θαυμάτων
διὰ ταύτης ὀπερφυοῦς ἐνεργείας ' ol τὴν Ἐρυθρὰν
θάλασσαν δ.ὰ ζηρᾶς διελθόντες, Ex πίστεως ὥστερον
ἀποστήσαντες ἁπώλοντο. Toug δὲ τῆς ἀγγελιγῆς
ἀξίας λαχόντας τὸ τίµιον, Ex ῥᾳθυμίας μὴ ἐμμείναν-
τας τῇ ἑαυτῶν ἀρχῇ., ἁλλ᾽ ἀθετήσαντας τὴν δεδοµέ-
νην αὐτοῖς δι ἀγαθότητα δίαιταν ἐπουράνιον, εἰς
κρίσιν, ftot slg κατάχρισιν ἡμέρας μεγάλης τῇ
τιμωρία τεταµίευκε (τοῦτο γὰρ νῦν τὸ, τετήρηκε,
σηµαίνει) * χαθὸ καὶ ὁ Κὐριός φησι’ Τὸ ἠτοιμασμέ-
vor τῷ διαδὀΊῳ καὶ τοῖς ἀγγέ-οις αὐτοῦ. Καὶ

plum proponuntur ignis zterni, qui eos exci- { δὴ xol οἱ Σοδομῖται τεχαήριον τοῦ ὑποδεξομένου

piet.

Et abeuntes post carnem alteram facie sunt. ex-
emplum, ignis eterni pouam saatinentes.. Vlud :
ebeunles, seu declinsntes. post. carnem. alteram,
perinde est ac. farnicantes. Carnem vero alteram
masciilam eppeilat nataram : quippe qus ad con-
g'essum generationis causa ἱπερίᾶ est. Caro enim
ad hujusmodi cougressum consentanea feminina
es ; justa illud protoparentis dictum * : 0s ex ossi-
bus meis, et caro de carne sea. Caro autein. ma-
sculina altema, seu aliena est ab hoc congressu, ut
dixi. Quin e£ in sexu feminine una quidem uni
justa jeges juncta sola propria ac domestica care
est, qui awtem est prostituta et publica aliena
est et propemodum ad maseuling carnis impurita-
t^m relicta. |

Vrns. 8. Similiter εί hi carnem quidem maculant
somniantes (4), dignitates (2) autem spernunt. Alla-
Ls exemplis, quz prazmissa sunt, id quod. ex illis
consequens est, auditori suo intelligendum reli-
quit. Quid vero hoc est ? Πο videlicet iitatio : Si
&A4O igier in illos, nulta habita prioris corum
sertis ratione, ita animadvertit, anne eos, qui fioc
(émpore tantopere lasciviunt, eximet ab hac lege

3 Μο]. xxv, 4. * Gen. 18, 25.

Varie lectiones et nota.

αὐτοῖς [f. αὐτοὺς] ἀτελευτήτου πυρὸς πρόχεινται. —

Καὶ ἀπε.θοῦσαι ὀπίσω σαρκὺς érépac, πρόχει»-
ται δεῖγμα, πυρὸς αἰωγίουν δίκη» ὑπέχουσαι.
Τὸ δὲ, Ἀπελθοῦσαι ὀπίσω capxóc ἑτέρας, xal
πορνεύσαντες, Ίτοι ἐκχλίναντες, ὃ τὸ πορνεύειν
ἐμφαίνει. Σάρχα δὲ ἑτέραν τὴν ἄῤῥενα φύσιν λέγει,
0; μὴ πρὸς συνουσἰαν Ὑγενέσεως συντελοῦσαν, Ἡ
γὰρ πρὸς συνουσίἰαν σὰρᾷ τοῦ θἠλεός ἐστι, χατὰ τὸ
ὑπὸ τοῦ προπάτορας εἱἰρημένον ' ᾿Οστοῦν ἐκ τῶν
ὁστῶν µου, καὶ σὰρξ éx τῆς σαρκός µου. Ἡ ὃξ
τῶν ἀῤῥένων σὰρξ, ἑτέρα, τῆς συνουσίας, qmi.
Πλὲν xai ἐπὶ τοῦ θήλεο-, ἡ μὲν κατὰ νόμους EV
µία, ἰδία σὰρξ χαὶ oix:(a* dj δὲ ἐχκεχυμένη vai
δημοσία, ἑτέρα xal ἀλλοτρία, xal μιχρῷ τῆς ὀῤῥε»
νιχῆς εἰς µίασµα λειποµένη.

Ὁμοίως µέντοι καὶ οὗτοι ἐνυπγνιαζόμρ)οι
σάρκα μὲν µιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀθετοῦσι. —-
Εἱρηχὼς ταῦτα τὰ ὑποδείγματα, ἃ φθάσας παρέθετο,
χατέλιπε vb τυύτοις ἀχόλουθον τῷ ἀχροατῇ ἐννοεῖν.
T( δὲ τοῦτο; Τὸ ἐπενεγχεῖν ' El οὖν τούτοις οὕτως
ἀπεχρήσατο, μηδὲν δυσωπηθεὶς τῇ προτέρᾳ αὐτῶν
εὐκληρίᾳ ρα τούτους τοὺς νῦν ἀσελγαίνοντας
ἐἑξαιρήσεται, τὸ (f. τῷ] τὸν Υ1ὸν τοῦ Θεοῦ δι ἀνθρώπευς

(1) Vulg. non habet vocem hane sommiantes ; scu, ut alii vertunt, delusi in somnis.

(3) Vulg. majestatem.

95 EXPOSITIO IN EPIST. S. JUD... 9í

. πιει f v : e "
εἰ: τὸν x82» ἐλβεῦν, καὶ ἀνασχέσθαι ὑπὲρ . τούτων Α co quod Filws Bei propter. homines in hunc mun

Ὀδρεω»; xai παθῶν πειρασθΏναι; Οὐκ ἂν εἴποι τις
τοῦτο. Kav Υὰρ φιλάνθρωπός ἐστιν, ἀλλὰ xal δίκαιος
ἀλτθείᾳ. Καὶ διά μὲν ἀληθῆ διπαιοσύνεν τῶν ἡμαρ-
trxótuv οὐχ ἑφείσατο' διὰ δὲ φιλανθρωπίαν πόρ-
νους xal τελώνας εἰς "ijv βασιλείαν εἰσήγαγεν.
Οὕτω τοῦ ἀκολούθου ὄντος χρήσασθαι, αὐτὸς Ta p? xs,
καὶ δι. ἃ μὲν προείποµεν, fj καὶ ὡς τῷ µαχαρίῳ
Πξέτρῳ προειρηµένου, ovs Ελεγέν' El γὰρ d Θεὺς
ἀγγέλων ἁμαρτησάντων ox &pelcaro, καὶ ἑξῆς.
Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως, /

Τὸ &, Zdpxa μὲν µιαίνουσιν ἑνυλνιαζόμεγοι,
θαυμάνοιν ἄξιον τῆς σεµνότητος τοῦ λόγου. Τὸ γὰρ
ἄγαν αἰσχρὸν «Tg πράξεως διὰ τοῦ, ὁὀνυαν,αζό-
prot, περιέστειλεν " ὃ μικρὶν ἡμεῖς xal ὅσου
Ίοροσηχε παραγυµνώσοµεν, καὶ [f. 5x) τοῦ πεπονηµέ-
νου τῷ µακαρίῳ Ἐπιφανίῳ τῷ Κύπρου περὶ τούτων,
ὃ σαὶ Πανὰάριον ἀχάλεσε, τὴν γνῶσιν εἰληφότεας.
Φτοὶ γὰρ οὗτος, τοὺς Βορθθρίτας τύῖους καὶ µια-
ροὺς αἰσχρῶς γυναιξὶν ἐπιμιγνομένος, μὴ τῇ
μήτρᾳ τὴν γονὴν καταχεῖν, ἀλλ ἀτελέστιῳ τῇ βδς -
λυρίφ, ταῖς ἑαυνῶν ὑπολαθόντες ταύτην x:polv,
εὐθὺς τῷ στόµατι ταύτην προσάγειν μεθ) ὧν συν-
εφθάρησαν Ὑνναίισν, xal οὕτως ἀπέρχεσθαι ἀπ' ἁλ-

Ἅζλων τοὺς ἀχαθάρίους, µέγα τι οἱηθέντας ἔπνες-

τελοχέναι. Ἐνῦτο τὸ ἀκάθαρτον δρᾶγμα [f. δρᾶμα],
διὰ τὸ ἀτέλεστνον, ἐνυπνίααμα xa)si- ἐπεὶ καὶ τοι-
αυτα τὰ ἐνυπνιάσματα. Μιαίνοντες οοίνυν διὰ τῆς

βρθορώδους ταύτης προάφορᾶς τὴν ἑαυτῶν σάρκα,

dum venerit, ut pro ipsis injarias οἱ passiones to-
leraret? Nemo hoc dizerit : quanquam misericors
Sit, vere ettam justus est. Et quidem quia vere ju-
stus, peccautibus non pepereit : et quia misericors,
? meretrices et publicanos in regnum colorum in-
troduxit. Hanc iiationem qu: sponte fluebat, sacer
suetor prsetermisit, geu ob ea qua jam diximus ,
gen beati Petri imitatus loqwendi modum, quo di-
xit * : Si angelis peccantibus mon pepercit. Et de his
quidem ita.

]n eo antem πο ait : Carrem. quidem macslant
sontniantes, admiratione dfgna est locutionis hione-
stas et verecundia : nàm δΙΙΠΠΠΙΑΠΙ operis turpilu-
dinem per illud somniantes pudoris causa. obscure
tantummodo indicavit : quam nos ex libro Epipha-
nii Cypri, quem Panarium iuscripsit, quantum
quidem decet, paulo fusius explicabimus. Ait ille,
s&clestos istos Dorboritas, cum mulleribus turpiter
commistrerentur, solitos fuisse, non in vulvam sc-
men οΏυπάοτε, sed. incompleto abominabili actu,
illud propriis sumptum manibus in os mulierum
quibuscum se corruperant, inrmittere : sicque im-,
purissimi magnum quid se fecisse rati, ab invicem
discedebent, Hujusinodi nefandum opus, quia com-
plemento sui generis carebat, somnium vocat, ob
qu&fpdsm eum somniis ratione Imperfectionis si-
militudinem. Inquinsntes igitur per fzeulentam
hanc oblationem carnem suam, ulterius progrediun-

ἔτι, φησὶ, καὶ πατὰ sf; θείας φύσεως µαίνοντα:, τὴν C tut : nam etiam contra divinam naturam insauinnt,

χυριότησα Ἱαύτῆς ἀθετοῦντες, καὶ εἰν vuU παντὸς
αὐτῆς δεσπονείᾶν. Βλατύτερὀν δὲ περὶ πούτων ὁ
μακάριος Εἱρηναΐος, 6 Λουγδούνου ἑπίσωπος, εἴρη-
χ.ν ἐν τφ "Edjérgo εῆς ᾖευδωνύµου Ἰνώσεως
ἐπιγραφαμένῳ αὐτοῦ βιδλίῳ. "Άλλως * Ηλὴν αὐτῶν
ἀσέλτειαν καταμαβτυρεῖ, φάσχων, ὅτι xol Bl εἰσὶν
ἀκάθάρτοι, καὶ γνώσει ἀσελγέότατοι, Κυρυύτητα Σέ
φτσιν ἀθετεῖν αὐτὺὺς, τὴν τοῦ χατὰ Xpwov µν-
στηρἰου τελετέν. ᾿Αθετοῦσι γὰρ, kv τάξει µυσττ-
ρίων ἀγγελ.κῶν τὰς ἑκνιῶν ἀθελχγείας ἐκτελοῦντες.
Αόξας δὲ B.t&epnpoboir.— Δόξας, τὰς πολλὰς τῶν
ἑγχρίνιον ἀγδρῶον ὑφολήφεις εἰσηγητέον, ἃς xa οἱ
παρ ἝΈλλησι δόχιµοι, θέσεις χαλοῦσιν, ὁρ,ζόμενοι
αὖτὰς παραδέξους ὑπολίψεις, 0) τῶν τυχόντων,

ἀλλὰ τῶν κατὰ φιλοσοφίαν Ὑπωρίμων. Ἐπεὶ οὖν D

χαὶ Μωῦσῆς τῷ ξενίζοντι τοῖς τότε ἆμπολιτε υομένοις
ἀνθρώποις, καὶ οἱ Οεῖοι ἁπόστολοι à ὑπὺ τοῦ Θεοῦ
ἐαπνεόμενοι παρεισῆγον τῷ βίῳ, ἑδόχει δὲ ταῦτα
ταραδοξολοχία διὰ τὸ ἄηθες τῶν τότε, εἰς δόξας, fient
ὑποκήψεις, χατονοαμάξειν ταῦτα οὐ xatsvápxnus.
Πΐστις τοῦ λόγου Παῦλος ὁ θεῖος, ὃς ὑπ) ᾽Αθηναίων
εἰς σὺν “Αρειον ἀναχθεὶς Πάγου, κἀχεῖ τὰ θεῖα δ.εξ-
ελθὼν αὐτοῖς, ἔδοξεν εἰς απερμολογίαν ἀποτελευτᾷ».
Ὦ, ovy ἐχεῖνα σπθρβολογία διαθεθληµένως ὠνομά-
ζουτο, οὕτω 'χαὶ τὰ εροειρηµένα ὠνόμαζον δόξα:.
Ath xol ὡς σννήθει καὶ γνωρίµῳ πᾶσιν ὁ θεῖος οὗτος
&vho ἐχρήσατο ὀδξας, εἰπὼν «o0; θεοδωρήτους

7 Matti, 5, 1, $92... * HE Petr, ai, 4.

dorainationem ejus, seu dominium, quod in univer-
st hoc habet, spernentes. Latins vero de his rebus
agil. frenieus Lugdunensis episcopus in Tibro quem
inscripsit : Confatatio falsi nominis scientie. Aliter:
Eorem luxuriam ob οσπἰο8 ponit, dicens eos esse
vita quidem inparos, mente vero impudentissimos.
DominaUonem aetem ait ipsos spernere, nempe
mygter& Christi celebratienem : quandoquidem
angelioerum mysteriorum loco Ampadicitias suas
idi exercebant. Dignitates autem blasphemant. Per
dignitates bic excellentium virerum intelligend:e
sunt propositiones, quas Grecorem prebaiissimi
Lheses vocant, eosque definiunt esee inopinatas
prepositiones, non quidem vulgsrium hominu,
sed eoru: qui philosophia íinclaruere. Quoniam
vero cum Moses peregrina inulta iis, qua ttme
temporis in usu erant, tum sposteliea, qui Deus
inspirabat, in vitam intreduxerunt, eornm *ermo-
ne& parsdeiici videbantur, quod a rmeoribus illo-
rum temporum £569 sbberrerent , idcirco. δό-
ξας, peu opinatiemes, ea appellare non dubitavit,
Argumentum ia. hanc rem este divus Paules, qui
ab Atheniensthus dectus in. Areopagum, cum ibi
de rebus díeints 4issoruissel, visus est iu nugaci-
txtem prolabi. Queimadaodam igiter es, qui ab
ipsts dicebantur, nugiloquimm «ocsta sunt, ita et
preedicia opinationes appellabant. Quore hajusmoti

95 THEOPHYLACTI BULGARULE ARCHTEP. 06
voce, ut jam consueta, ut omnibus nota divinus À ἀνθρώπους χρηματιαµένους. "AA4o slc τὸ αὐτό.---

hic vir usus est, loqueus de hominibus a Deo datis
ct inspiratis. Aliter : Δόξας, seu dignitates, aut glo-
rias Vetus ac Novum Testamenium appellat, sicut
et Paulus ait? : Si enim, quod evacualur, per gloriam
eil, multo magis quod manet, in gloria est. Vel etiam
dignitates ecclesiasticas potestates dicit, quas ii
blasphemabant : ut colligitur etiam ex Epistola
tertia dilecti discipuli, ubi ait. Diotrephen verbis
malignis garrire in illos. Quandoquidem vero de
blasphemia mentionem fecit, non solum illos, sed
omnes homines erudiens, ut puras servent ab bu-
jusmodi malo linguas suas, ne quidem contra dií-
6105 convitiis hzc adhibenda docet, dicens : Michael
archangelus eic. Velut si diceret: Isti quidem prom-

pte et impotenter in omnes maledicta conjiciunt : D

quod adeo abhorret ab equo, ut eliam eos, qui
exsecratione dignissimi sunt, exsecrari non liceat,
ul patet ex archangelo Michaele. Is enim disputans
de Mosis corpore cum diabolo, cum ob illius impu-
dentiam, eum exsecrari juste posset, non tamen
ita fecit, sed tantum dixit : Increpet tibi Deus. Si
igitur archangelus itase gessit, profecto, si quae
nobis cum fratre ejusdem nobiscum naturz, occu-
rat disceptatio, maledictis prorsus abstinere de-
bemus. Ceteruni disceptatio de Mosis corpore ita
se habuit. Legimus in Apocryphis libris, archange-
lum Michaelem Mosi sepulture curam suscepisse.
ld cun :egre ferret diabolus, objiciebat Mosi velut
crimeb, AEgyptii necem, contendebatque. hac de
causa honore sepulturz privandum esse. Hoc autem
in medium profert bic apostolus, ut non solum
doceat neminem ad maledicta facilem esse debere;
scd etiam ut ostendat, quid omnibus hominibus
post discessum ex hac vita debeatur, ac quod idem
sit Veteris ac Novi Testamenti Deus : necnon quod
diabolus cum pessimis sociis suis sese animabus
nostris corpore solutis opponat, ut felix ipsarum
iter, si fieri posset, abrumpat (Et is. quidem obsi-
δις: boni autem angeli pro iis pugnant : quemad-
modum sanctus Antonins vidit) ista fieri permisit.
Ait itaque, a Michaele diabolum quidem repressum
fuisse : atlamen non cuin potestate ab illo in-
crepatum , &ed causam illam Deo permissam,

Δίξας «hv Παλα.άν φησι xat Νέαν Διαθήχην, ὡς
xai Παῦλός φησι . El γὰρ τὸ καταργούμεγον διὰ
δόξης. πο..1ῷ μᾶΆ.ῖεν τὸ τιμώμεγον ἐν δόξῃ:"
ἡ xav δόξας τὰς ἐχχλησιαστιχάς φησιν ἀρχὰς, Bs
ἑδυσφήμουν: ὡς ἔστι χαὶ ἀπὸ τῆς τρίτης Ἐπιστολῆς
τοῦ ἠγαπημένου Ἰωάννου μαθεῖν, ἐξ (v φησι, τὸν
Διητρεφῃ λόγοις Tovnpol; Χχαταφλυαρεῖν αὐτῶν.
Ἐπεὶ δὲ βλασφηµίας ἐμνήσθη, σωφρονίζων οὐχ
αὑτοὺς μόνους, ἀλλὰ xal πάντας ἀνθρώπους, χαθα-
ρὰς ἔχειν τὰς Ὑλώσσας τοῦ τοιούτου χαχοῦ, χαὶ
μηδὲ χατὰ τῶν ἀξίων βλασφηµίας τούτῳ κεχρῆσθαι,
φησίν" Ὁ δὲ Μιχαὴ à ἀρχάγγε-ῖος, χαὶ ἑξῆς.
Ti τοῦτο λέγων; ἘὩς οὗτοι μὲν προχείρως καὶ
ἀχρατῶς χέχρηνται χατὰ. παντὸς τῇ βλασφηµίᾳ. O0
χρὴ δὲ τοῦτο, ὅπου γε οὐδὲ τοὺς ἀξίους βλασφημίας
δίχαιον βλασφημεῖν ὡς δῆλον ἀπὸ τοῦ ἀρχαγγέλου
Μιχαήλ. Παρὼν [f. παρὸὺν] γὰρ αὐτῷ, κρινομένφ
μετὰ τοῦ διαθόλου περὶ τοῦ Μωῦσέως σώματος,
βλασφημῆσαι τὸν διάδολον διὰ τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ,
τοῦτο οὐχ ἐποίησεν, εἰ μὴ τὸ, ᾿Επιτιμήσαι σοι µόνον
ὁ θεὸς, διόθολε, χρησάµενος, ἐπήνεγχεν αὐτῷ.

λλλλως El γὰρ ὁ ἀρχάγγελος οὕτως, Ex (f. οὐχ] ἐν δίχῃ

ἀνδρὸς ἀδελφοῦ καὶ ὁμογενοῦς βλασφημίαν συµ-
Λλέχοιμεν. Ἡ δὲ περὶ τοῦ Μωῦσέως σώματος χρίσις
ἔστιν αὕτη *. Λέγεται ἓν ἁἀποχρύφοις, Μιχαὴλ τὸν
ἀρχάγγελον τῇ τοῦ Μωῦσέως ταφῇ δεδιηχονηκχένα: :
τοῦ δ.αθόλου τοῦτο μὴ χαταδεχοµένου, ἀλλ ἐπιφέ-
povtog ἔγχλημα αὐτῷ διὰ «bv τοῦ Αἰγυπτίου φόνον,

6 ὡς διὰ τούτου ἔνοχος |f. ἑνόχου] ὄντος Μωῦσέως, xat

μὴ συγχωρεῖσθαι τυχεῖν ταφῆς. Τοῦτο δὲ προφέρει
ὁ παρὼν ἁπόατολος, οὐ μόνον παιδεύων μὴ προχεί-
ῥρους εἶναι πρὸς βλασφημίαν, ἀλλὰ χαὶ διὰ τούτου τὸ
πτᾶσιν ἀνθρώποις ἐποφειλόμενον λογοθέσιον μετὰ τὴν
ἀπὸ τοῦ σώματος ἔξοδον παραστήσαι βουλόμενος,
καὶ ὅτι αὑτὺς ὁ Παλαιᾶς xoX Καινῆς Διαθήχης θεὸς,
xdi ὅτι μετὰ τὴν ἑνθένδε ἁπαλλαγὴν ταῖς ἡμετέραις
φυχαϊς ἀντίχειται ὁ διάδολος μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πονη-
ρῶν δαιμόνων, ἐχκόψαι βουλόμενος τὴν ἀγαθὴν πο-
psíav αὐτῶν. Καὶ ὁ μὲν ἀνθίσταται * οἱ δὲ ἀγαθοὶ
ἄγγελοι συμμαχοῦσιν αὐταῖς, ὡς ὁ µαχάριος ᾽Αντώ-
νιος τεθέαται. Ταῦτα τότε πραχθῆναι συνεχώρει *
πλὴν τὸν Μιχαἡλ τότε τὸν διάδολον ἁποσοδῆσαι μὲν,
ph μέντοι ἐξουσιαστιχῶς ἐπιτιμῆσαι, ἀλλὰ τῷ Κυ-

adeoque Michaelem dixisse : Jncrepet. tibi Deus, o D plo vv ὅλων παραχωρῆσαί φησι τὴν χρίσιν, xat

diabole.

A51 Vrns. 9-141,. Cum Michael archengelus cum
diabolo disputans altercarelur de Moysi corpore, non
est ausus judicium inferre blasphemiw, sed dixit : In-
crepet tibi Deus. Hi autem quecunque quidem igno-
rant, blasphemant : quacunque autem. naturaliter,
tanquam mula animalia, norunt, in his corrunpun-
tur, Ve. illis, quia in via Cuin abierunt, et in errore
Balaam mercede effusi sunt, et in. contradictione
Core perierunt. Michael quidem, inquit,neque con-
tra hominem, nempe Mosem, pertulit diaboli male-
dicia. lstí autem contra dogmata quidem , qua

* [i Cor. uii, 1.

εἰπεῖν * Ἐπιτιμήσαι σοι ó θεὸς, δ.άδολε.

'0 δὲ Μιχαὴὰ ὁ ἀρχάγγείος, ὅτε τῷ &ia6d
ἀνακριγόμενος διε.άγετο περὶ τοῦ Μωῦσέως
σώματος, οὐκ ἑτόλμησε κρἰσυ’ ἐπεγεγχαῖν BAac -
φημίας, d.AA εἶπεν ' ᾿ἘΕπιτιμήσαι σοι Κύριος.
Οὗτοι δὲ ὅσα μὲν obx οἴδασι β.λασφημοῦσιν,
ὅσα δὲ φυσικῶς ὡς τὰ ἄλογα ($a ἐπίσεαντας,
ἐν τούτοις φθείρονται. Oval αὐτοῖς ! ὅτι τῇ ὁδφ
τοῦ Κάῑν ἐπορεύθησα»ν, xal τῇ π.Ιἀάνῃ τοῦ Bo-
λαὰμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν, xal τῇ ἀντιλογίᾳ τοῦ
Κορὲ ἁπώ-οντο.-- Ὁ μὲν Μιχαὴλ, φησὶν, οὕτως
οὐδὲ κατὰ ἀνδρὸς, τοι τοῦ Μωῦσέως, ἠνέσχετο τῶν

97

EXPOSITIO IN EPIST. S. JUDA.

98

τοῦ 026510) βλασρημιὼν * οὗτοι δὲ περὶ μὲν δογμάἀ- A ignorant,maledicos emittunt sermones: quacunque

των, ἃ οὐχ olóact, βλασφήµους συντιθέασι λόγους :
.ὅσα δὲ φυσικῇ ὁρμῇ ἁδιαχρίτως ὡς τὰ ἄλογα iz-
ίστανται Qoa, ταῦτα µεταδιώχουσιν, ὡς ἵπποι θηλυ -
μανεῖς. Οὐαἱ αὐτοῖς | τῇ ὁδῷ γὰρ τοῦ Κάῑν ἑπορεύ-
θησαν διὰ τῆς ἀδελφοχτονίας, ὅτι xaX αὑτοὶ τοιαῦτα
διδάσκοντες τοὺς ἁἀδελφοὺς, fiot τοὺς ὁμογενεῖς ἀν-
θρώπους, ἀποχτείνουσιν αὐτοὺς tol; πονηραῖς αὖ-
τῶν διδασκαλίαις' ἣ xal σπερμοφαγοῦντες, τοὺς
δυνάμει ἀποχτείνουσιν ἁδελφοὺς, οὓς ἡ τοῦ σπἐρ-
µατος τελεσφορία Ἠνεγχεν ἂν εἰς βίον. Tfj δὲ τοῦ
Βαλαὰμ ὁδῷ, ὅτι κέρδους χάριν xol αὑτοὶ, ὡς ἐχεῖνος,
ταῦτα πράσσουσι. Τῇ δὲ τοῦ Κορὲ, ὅτι χαὶ οὗτοι,
ὡς ixslvo;, διδασκαλιχὸν ἀξίωμα, ἀνάξιοι ὄντες,
ζρπασαν.

Οὗταί εἶἰσιν ἐν ταῖς ἁγάπαις ὑμῶν, σπι.άδες,
συνευωχούµενοι.--- Ησαν ἔτι κατὰ τὸν χρόνον ἐχεῖ.
vov ἐν ταῖς ἐχκλησίαις Υινόµεναι τράπεζαι, ὡς xal
Παῦλάς φησιν ἓν τῇ πρὸς Κορινθίους’ ἃς καὶ ἀγάπας
ἐκάλουν. Ἐν ταύταις, φησὶ, συνέρχονται, οὗ διὰ
χρείαν την ἓν ταύταις γινοµένην, ἀλλ ἵνα χαιρὸν
εὕρωσ:, φυχὰς ἀστηρίκτους ὄτλεάζειν, ὡς xoi Πέ-
τρος φησὶν ἐν τῇ δεντἐρᾳ Ἐπιστολῇ. Σπιλάσι δὲ
αὐτοὺς ἀπειχάζει, xal ἀνύδροις νεφέλαις, xal δέν-
ὃροις φθινοπωρινοῖς, xal ἄστροις πλανήταις. "A γὰρ
ἐχείνοις ὑπάρχει χατὰ φύσιν, ταῦτα τούτοις κατὰ
«poalpsctv. Αἴ τε γὰρ σπιλάδες τοῖς πλέουσιν ὁλέ-
θριοι, ἁἀπροσδοχήτως ἐπιγινόμεναι, ὡς xal αὗτον
τοῖς συνδείπνοις ἀνέλπιατον χαχὸὺν ἑπιφύονται. Ὡς τε
νεφέλαι ἄννυδροι ὑπὸ ἀνέμων ἑλαυνόμεναι, οἷς ἂν
τήποις ἐπενεχθῶσιν, οὐχ ἀναφύχονσι τῷ ὅμθρῳ (οὐ
Υὰρ ἔχουσιν), ἀλλὰ ζόφον αὐτοῖς ἀπεργάζονται *
ὡσαύτως καὶ οὗτοι, οὗ λόγῳ σωτηριώδει τὰς ψυχὰς
ἄρδουσι τῶν ἐντυγχανόντων, ἀλλὰ ζοφοῦσι ταῖς
µιαρωτάταις αὑτῶν εἰσηγῆσεσιν , ἑλαυνόμενοι τοῖς
τῶν δαιμόνων πονηροῖς ἐπιτηδεύμασιν, ᾽Αλλὰ xal
τὰ φθινοπωρινὰ δένδρα ὃς ἀποθνήσχοντα, Év τε τῇ
τοῦ χαρποῦ ἀποθδολῇ, χαὶ τῶν φύλων ἁποῤῥοῇ (ξηρά
γὰρ τότε δοχεῖ, τοῦ κάλλους αὐτῶν ἑστερημένα,
τῆς ἀπὸ τοῦ καρποὺ ἀγλαῖας, xal τῆς τῶν φόλλων
ἀνθηρᾶς εὐπρεπείας), αὐτοῖς τι χατάλληλον πάσχει,
AM; γὰρ χαὶ οὗτοι ἀποθνῄσχουσι, τὸν ἑαυτῶν xap-
πὸν ἀποθαλλόμενοι διὰ τῆς σπερµοφαχγίας, xal τὴν
ἀπὸ τῆς ἔμφρονος πολιτείας εὐχοσμίαν ἀφαιρούμε-
vot. Διὸ xal ἐχριζοῦνται ἀπὸ τοῦ παραδείσου τοῦ
Κυρίου τῆς Ἐχχλησίας, xai ἔξω ῥιπτοῦνται τῷ alo-
vip πυρὶ συλλεγόμενοι, Ilolay γὰρ ἕξει οὗτος ῥί-
ζωσιν, ὁ διὰ τοῦ βίου αἰσχρότητα ὑπὸ πάντων póc-
λυσσόµενος ; ᾿ΔΑστέρες δὲ πλανῆται χρηµατίζουσι
χαὶ abro, οὐχ ὅτι τῷ τῆς πίστεως ἡμῶν στερεώ-
pat; µεταπρέποντες, τὸν τῆς διχαιοσύνης "Ηλιον
Χριστὸν ὄχουσι δι αὐτῶν διερχόµενον, xaX τὰς τῶν
ἀρετῶν ὥρας ἁἀποτελοῦντα, xal ζωογονοῦντα τοὺς
χατὰ ταύτας πιστοὺς, ἀλλ ὅτι δοχοῦντες εἰς ἄγ-
vtov φωτὸς µετασχηµατίζεσθαι, ὡς ὁ προκατάρχων
αὐτῶν πονηρὸς ὃσίμων, ἀπεναντίας µόνον τῶν τοῦ
Κυρίου φέρονται δογμάτων ' of; χαὶ ζοφοῦσι τοὺς
προσπελάζοντας, xal ζόφον τὸν αἰώνιον ἑαυτοῖς
ἐχπορίζονται. ᾽Αλλὰ xal χύµασιν ἀγρίοις ἆπε'χα-

autem naturali instinctu absque ratione, sicut irra-
tionalia animalia, norunt, ea prosequuntor, equorum
instar, cum jin femellas amore insaniunt, Vze illis,
quoniam via Cain abierunt : ejus scilicet fratrici-
dium imitantur. Siquidem et isti perversis doctri-
nis suis fratres, seu ejusdem cum ipsis naturz ho-
mines, interficiunt : vel etiam semen devorantes,
eos quí potentia fratres sunt, quos scilicet semi-
nis fructificatio educeret in vitam, e medio tollunt.
Via autem Balaam : quia lucri causa etiam isti
illius instar, hxc faciunt. In contradictione demum
Core : quoniam sicut ille, eximium docendi munus
quantumvis indigni, arripiunt.

B Vens. 19. Hi sunt inter charitates vestras. petree

maris, convivantes. Usus obtinebat etiam 6ο tem-
poremensas in ecclesiis instruendi, de quibus

Paulus loquitur in Epistola ad Corinthios : quas

agapas, seu charitates, vel dilectiones appellabant.
Has, inquit, isti non ad eum finem, ob quas insti-
tut: sunt, frequentant, sed ut occasionem arri-
piant animas minus firmas inescandi , quemadmo-
dum etiam Petrus inquit in secunda Epistola sua.
Assimilat autem eos petris in mari latentibus,
nubibus sine aqua, arboribus autumnalibus et
sideribus errantibus : qua enim illis. naturaliter
accidunt , eadem isti sibi libere asciscuunt. Nam
sicut petrxe navigantibus inopinate occurrentes exi-
tíum illis afferre solent : ita isti convivantibus
adherentes inespectati mali sunt causa. Et. sicut:
nubes sine aqua a ventis circumlatz, loca ad quz
appelluntur, non imbre refrigerant (non enim
habent,) sed tenebris obducunt ; ita et isti animas
eorum, qui in eos incidunt, haudquaquam saluta-
ribus irrigant verbis, sed scelestissimis documentis
obtenebrant. Sicut enim arbores autumnales big
mortua censeri possunt, nempe et fructuum depo-
sitione, et foliorum defluxu ; exque arid: viden-
tur, quod et fructuum aplendore, et foliorum or-
nalu careant : ita εἰ hi bis inortui sunt; neinpe et
quod fructu propter boni seminis consumptionem
careant, et quod congrua sapientisque conversa-
tionis 4852 orpamentum nullum habeant. Qua-

D propter eradicantur e paradiso Domini, nempe ex-

tra Ecclesiam projecti, s&terno igni reservantur.
Qualemnam enim radicem is, qui ob vite turpitu
dinem in omnium abominatione est, habere potes?
Sidera quoque errantia ipsi dicuntur : non quod
jnfidei nostre firmamento przfulgentes, solemn
justitiz per se decurrentem babeant , aut virtutum
perficiant horas , vel fideles eisdem deditos vivi-
ficent : sed quia jn angelum lucis apparenter trans-
forinati, quemadmodum corypha«us ipsorum
pessimus d:emon, dogmata Domino contraria effun-
dunt: quibus et ad se accedentes obienebrant,
εἰ sibimet ipsis &ternam caliginem | administrant.
Fluctibus vero feri inaris recte assimilantur ; quod
eorum satis referont similitudinem : nam insane

-*
-

99 TH EOPHYLACTI BULGARLE ARCIHEP:

100

οἱ impotenter blasphemiis contra Deumab nequitiae 4 σθέντες, τὸν πρὸς αὐτὰ ópoznza οὐκ ἀναίνονται.

spiritibus jactantur, adeoque despumant couafusie-
nes suas, id est, velut spuma evanescunt simul cum
fastu blasphemiz, ob instabilem vitam, lluxamque
ipsorum turpitudinem. lta enim se habet et fluctuum
spuma, cui illi comparati &unt.

Vas. 192, 15. Sine timore seipsospascentes, nubes
sine aqua, qua a ventis circumferuntur, arbores au-
tumuales, bis mortue, eradicate. F'luctas feri maris,
despumanles suas con(usiones, sideraerrantia : quibus
procella tenebrarun serrata est iu. eternum, lud,
sine timore, vel cum illo, petree επαγίε, connecter -
dum, ut istiusmodi sit sensus : Petre maris sine

Μανιχῶς γὰρ xal αὐτοὶ καὶ ἀχατασχέτως tal; χατὰ
τοῦ θεοῦ βλασφημίαις ἑλαυνόμενοι ὑπὸ τῶν τῆς π’-
γηρίας πνευμάτων, ἑπαφρίζουσι τὰς ἑαυτῶν αἰσχί-
νας, εἷς ἀφρὸν ἀποτελευτῶντες μετὰ κοῦ χόσμου
τῆς βλασφημίας, ix τῆς τοῦ βίου αὐτῶν &vuzo-
στάτου καὶ εὐδιακύτου αἰσχρότητος. Τοιοῦτος γὰρ
xai ὃ πρὸς Cv παρξειχάσθησαν ἀφρὸς τῶν κυμάτων.

Ἀφεδως ἑαυτοὺς ποιµαίγοντες * νεφέλαι ἄνυ-
δροι ὑπὸ ἀνέμων παραφερόμεναι [vulg. περιφ 1"
δένδρα «ᾠθινοπωριγὰ, üxapxea, δὶς ἁποθανόντα
xal ἐκριζωθέντα ' κύματα ἅγρια θαάσσης, ἐπ-
αφρίζογτα τὰς ἑαυτῶν αἰσχύνας * ἀστέρες π.ἲα-
γῆται, clc ὁ ζόφος τοῦ σκότους slc αἰῶνα τετή-
ῥρηται.---Τὸ, 'Agó6oc ἑαυτοὺς ποιµιαίνοντες, 9:0

timore couvivantles, hoc est, nsllum ΤΗΠΟΤΟΠΙ B πρὸς τὸ, σπωἰάδες, συντακτέον * fva ᾗ τὸ νόηµα

convivis habenübus repente velut ῥοίτ maris,
otcarrentes, animabus ipsorum exitium inferunt.
Vel connectendum cum ilo: seipsos pascentes ;
unde talis exsculpatur sensus : Sine timore seipsos
pascentes, seu noa pàveultes ex co quod pascere
nou sciant, imminens judicium, ceei csces du-
cunt, etin foveam !5, juxta Domini effatum, simul
cum iis quos pascunt, cadunt,

Vgns. 14-18. Prophetavit autem εἰ de his septimus
. ab Adam, Enoch, dicens : Eccevenit Dominus in san-
ctis inillibus suis, facere judicium contra omnes. im-
pios de ommbus operibus impietatis eorum, quibus
impie, egerunt, el de omnibus duris que locuti sunt
tontru Deum peccatores impii. Hi sunt murmuraio
vés queru'oek, secunium desideria ska ambulantes,
€t os eorum loquetur superba, miranies personas qua-
sius eausa. Vos aulem, charisstini, memores. estote
verborum que predicta sunt ab apostolis Domini nostri
Jesu Ghristi. (9ui dicebant vobis, quoniam in noris-
simo tempore venient illusores, secundum 4,5 desi-
üeria eua. ambulantes in. impietatibus. Dictis qux
promisimus, profert etian. £nochum, qui de pra-
parata ipsis à. Deo in extremo judicio poena pro-
phetaxit, Impius autem a peccatore differt, quod
impius inmediate -delinquat. in. Deum, peccator
autem circa eaqua aguntur in vita, a Justitiz
scopo recedit. Deinde absoluta impiorem compara-
tione, ad ipsos exaete manifestandos procedit,
inurmuratores οἱ querulosos illos appellans. Est
autem murmurator, qui intra dentes et suboscure,
quod mon plzeet reprehendit et damnat. Querulo-
sus autem qui omnia cavillari ac dicteriis impetere
solet. Sunt autem isti, inquit, murmuratores
et querulosi : quia doctrina sua, propter ejus
frditatem, libere uti non audent: ncque enim pe-
γἱοσίο vacat impietatem cum laxuria, et blasphemia
junctam publicare. Querulosi autem, quippe qui
cuneta aliorum et veritatem ipsam calumniantur ,
ut exinde nequitiam lasciviasque suas stabiliant.
fuodautem supra dixerat de Balaam, quoniam

19 M3:th, xv, 11.

οὕτω * Σπιλάδ:ς ἀφόόως αυνενωχούµενοι, TOUT ἔστι
μιδένα φόθον τοῖς συνδείπνοις προσδοχῶσιν, ἑξαί-
φνης ὥσπερ σπιλάδες ἑπάγοντες «ty ὄλεθρον αὗτοὶς
τῶν ψυχῶν * fj πρὸς τὸ, ποιµαίνοντες, τὸ, ἀθέδως
ἑαυτοὺς, συντάττοντες, ποιοῦτον εὑρήσομεν νέηµα ᾽
Ἀγόδως ἑαυτοὺς ποιµᾳίένοντες, οὗ δεδιότες τὸ ἀπὸ
τοῦ μὴ ἑπίστασθαι ποιµαίνειν χρίμα, τυφλοὶ ευφλοὺς
ὁδηγοῦντες, καὶ εἰς βόθυνον, τὸ «ov Κυρίου ἐρεῖν,
μετὰ τῶν ποιμαινοµένων ἐμπίπτοντες.
ΠΗροεφήτευσε δὲ καὶ τούτοις ἔδδομος ἀπὸ Α-
δὰµι, Ἑνὼγ, Aéqur * ᾿Ιδοὺ 340€ Kópioc ἐν ἁγίαις
pvprácir. αὐτοῦ, πριῆσαι κρίσι κατὰ πάντων,
καὶ ὀέγίαι πάντας τοὺς ἁἀσεθεῖς αὐτῶν περὶ
πάντων τῶν ἔργων ἁσεδείας αὐτῶν, 6v ἠσέδη-

C car, καὶ περὶ πόντων τῶν σκ.ηρῶν, ὧν &idn-

σαν κατ αὐτοῦ ἁμαρτωλοὶ ἀσεδεῖς. Οὗτοί εἶσε
49γΥυστα)ὶ, μεμγίμοιραι, κατὰ τὰς ἐπιθυμίας ab-
τῶν πορενόµενοι, καὶ τὸ στόµα αὐτῶν Ααλεῖ ὑτ-
έρογκα, θαυιιάζοντεες πρόσωπα, egsAelac xápur.
᾿γμεῖς δὲ, ἁγαπητοὶ, μνήσθητε τῶν ῥημάτω»
τῶν προειρηµένων ὑπὸ τῶν dzoctóJAov τοῦ Kv.
piov ἡμῶν Ἰησοῦ «Χριστοῦ * ὅτι ἔλεγον ὑμῖν, ὅτι
"Em ἑσχάτου τοῦ χρόνου [tulg. iv ἑσχάτῳ χρέ-
v9] ὄσονται ἐμπαῖκται, κατὰ τὰς ἑαυτῶν ἐπιθδυ-
plac πορευόµεγοι τῶν ἀσεέθῶν. - ipr xà; τὰ προ-
εφοδευόµενα uiu, ἐπιφξέρει καὶ ον Ἑνὺχ, τὴν
ἁποχειμένην. αὐτοῖς προφητεύοντα ὑπὸ τοῦ θεοῦ
χάχωσιν ἐν τοῖς ἑσχάτοις [f. add. τῆς] τοῦ Κυρίου
ἐπλονότι διχα:οκρισίας. ᾽Ασεδῆς δὲ, ἁρμαρτωλοῦ δια-
φέρει ' καθὸ ὁ μὲν ἀσεδῆς περὶ Θεὺν ἔχει τὸ πληµ-
µελές * ὁ δὲ ἁμαρτωλὺς, περὶ và Χατὰ τὸν βίον
πραττήµενα, τοῦ τῆς δικαιοσύνης σχοποῦ, ἔστιν
ἁστόχημα. Με-ὰ ταῦτα Ἀφέμενος τοῦ τῶν ἁσεθῶν
ὁμοιώματος, Ίδη δὲ xai εἰς αὑτόχρημα qtop:t τῆς
γατ αὐτῶν ἑνδείξεως, Υογγυστὰς αὐτοὺς xal µεμφ.-
µοίρους χαλῶν. Ἔστι δὲ γογγυστὴς μὲν ὁ ὑπ ὁδόντα
xai ἀπαῤῥησιάστως τῷ δυσαρέστῳφ ἐπιμεμφόμενος *
µεμφίμοιρος δὲ, ὁ πάντα xdv ἀεὶ σχώπτειν ἐπιτη»
δεύων. Γογγυσταὶ δὲ χαὶ µεμφίμοιροι οὗτοί εἰσιν οἱ
µιαροὶ, φησίν. Οὐ γὰρ ἔχουσι παῤῥησίαν τῇ διδα-
σχαλίᾳ αὑτῶν δι αἱσχρότητα χρήσασθαι. Ὀὺ γὰυ

101

EXPOSITIO IN EPIST. S. JUD.

102

ἀκένδυνον δημοσ,εύειν τὴν μετὰ ἀσελγείας xai βλασ- A mercede ctiam isti, quemadmodum ille, effusi suut,

φημίας αὐτῶν &céÓ:av. Μεμφίμοιροι δὲ, ὡς τὰ
πῶν ἄλλων xal τὰ τῆς ἁληθείας διαθάλλοντες, ἵνα
τὰ olxtia χαχὰ αὐτῶν καὶ ἀσελγήματα ὃηθεν στί-

nunc clarius explicat his verbis : Mirantur persoruas
quaestus causa. Mirari est adulatorie se habere crga
principes ; quiestus vero est lucrum.

σιυιν. Ὅπερ δὲ περὶ τοῦ Ώαλαὰμ εἴρηχεν, ὅτι μισθῷ καὶ οὗτοι ὡς ἐχεῖνος ἐξεχύθγσαν, νῦν σαφἑστε-
pó» φησιν, ὅτι πρόσωπα θαυμάζουσιν ὠφελείας χάριν ' θανμάζειν μὲν, τὸ χολακιχῶς αὐτοὺς χρῆ:θαι

τοῖς Ev τέλει λέγων * ὠφέλειαν δὲ, τὸ κέρδος,

Οὗτοί εἰσι" οἱ ἁἀποδιορίζντεςο νυχιχοὶ,
Πγεῦμα uh ἔχοντες. Ἰδου καὶ ἕτερον ἔγχλημα τῶν
µιαρωτάτων τούτων ἀνθρώπων. 00 γὰρ αὐτοὶ µό-
vot, Φησὶν, ἀπόλλυνται, à)Àà χαὶ τοὺς τῆς 'Exxin-
σίας συλῶσι τροφίμους ( τοῦτο γὰρ τὸ, ἁποδιορί-
ἔοντες, σηµαίνει ), τοῦτ ἔστιν ἔξω τῶν ἔχκλησια-
στιχῶν ὅρων ποιοῦντες, τοι τῶν τῆς πίστεως, ἢ xa
αὐτοῦ τοῦ ἐχκλησιαστικοῦ σχηνώµατος. Σπῄᾖλαια
ληστῶν γὰρ τὰς ἑαυτῶν συναγωγὰς ἀποδείξαντες,
ἀπὸ μὲν της Ἐκκλησίας ἀπάγευσιν, ἑαυτοὺς δὲ
προσάγουσι. Ποιρῦσι δὲ τοῦτο, ψυχικοὶ ἄνθρωποι ὅν-
τες, toov ἔστι Χχτὰ τὴν τοῦ χόσµου συμπεριφορὰν
ζῶντες. Εἴπομεν γὰρ ἤδη ὅτι φυχὴν πολλάχις xal τὴν
ζωὴ» fj θεία Γραφὴ χαλεῖν εἴωρεν, ὡς ἐν Ἰώ6θ:
Πάντα ὅσα ἔχει ἄνθρωπος δώσει ὑπὲρ τῆς γυχῆς
αὑτοῦ, fjyouv τῆς ζωῖς αὐτοῦ. Καὶ Παῦλος δὲ φησι
Φυχιχοὺς ἀνθρώπους ὄντας μὴ δύνασθαι δέχεσθαι τὰ
τοῦ Πνεύματος τοῦ θεοῦ. Ψυχιχοὶ τοίνυν ὄντές, xat
φυχιχῇ χρῶνται διδασχαλἰα, περὶ ἧς εἴρηται Οὐκ
ἔστι' αὕτη ἡ σορία ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων
χαταδαίνουσα, dAÀ' ἐπίγειος, ψυχικἡν δαιµονι-
ώδης, Πνεῦμα μὴ ἔχουσα θεῖον λαλουν.

Ὑμεῖς δὲ, ἁγαπητοὶ, τῇ ἁγιωτάτῃ ὑμῶν
πίστει ἑ-τοικοδομοῦγτες ἑάντοὺς, ἐν Πνεύμαζι
ἁγίῳ προσευχόµενοι ἑαυτοὺς, ὃν ἁγάπῃ Θεοῦ
τηρήσατει προσδεχόµενοι τὸ téAoc τοῦ Κυ-
ρίου ἡμῶν "Incov Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώνιον.
Kal οὓς μὲν ἑκεεῖτα διακριγόµεγοι οὓς δὲ
&r. φόόῳ σώζετε, ἐκ πυρὸς ἁρπάξοντες. Οἱ μὲν
Φυχικοὶ, gnato, οὕτω, καθὼς ἐξεθέμεθα. ᾿χμεῖς δὲ,
Πνεύματι ἁγίῳ χαὶ τῇ ἁγιωτάτῃ ὑμῶν πίστει éxot-
ποῤομοῦντες, τοι ἀναχτώμενοι ἑαυτοὺς ἐν Πνεύματι
ἀγίῳ, τοῦτ ἔστι χατὰ «xv τοῦ ἁγίου Πνεύματος 6:-
ξα2χαλίαν, τὰς ἑαυτῶν ἀθροίσεις ἓν ταῖς προσευχοαῖ»
ὑμῶν ποιούµενοι, xat ἑανυτοὺς [ ἐν ἀγάπῃ cou τη-
pfjsa:s, τοῦτ ἔστιν͵ ἑαυτοὺς ] διαφυλάττετε, τὸν ἀπὸ
τοῦ Κυρίου προσδεχόµενοι ἔλεον, τὸν εἰς τὴν ἑσχάτην
ἡμέραν τῆς αἰωνίου ζωῆς βραθενόµενον ὑμῖν. Kà-
κείνους δὲ, εἰ μὲν ἀποδιίστανται ὑμῶν ( τοῦτο γὰρ
σηµαίνει τὸ διαχρίνεσθαι ), ἑλέγχετε, τοῦτ ἔστι φα-
νεροῦτε τοῖς πᾶσι τὴν ἀσέδειαν αὑτῶν ' εἴτε δὲ πρὸς
ἵασιν ἀφορῶσι, μὴ ἁπωθεῖσθε, ἁλλιὰ τῷ τῆς ἀγάπης
ὑμῶν ἑλέῳ προσλαμθάνεσθε, σώζοντες Ex τοῦ Ίπει-
ληµένου αὑτοῖς πυρός. Ἡροσλαμθάνεσθε δὲ μετὰ τοῦ
ἐλεεῖν αὐτοὺς, χαὶ μετὰ [ φόδου, Ἰ περισχεπόµενοι
| f. περισχεπτ. Ἱ, μήπως fj πρόσληψις τούτων, ἁμε-
λῶς ὑμῶν τὰ πρὸς αὐτοὺς διαχειµένων, λύµης ὑμῖν
γάνηται αἴτιον, τῶν Ίδη ἑστηριγμένων χλεπτοµένων
ὑπ) αὑτῶν εἰς τὴν αὐτὴν αὐτῶν τῆς ἀσεθείας ἀνάχυ-
αιν’ εὐζήλωτον γὰρ ἡ xaxía. Ἔστω οὖν ἡ πρόσλη-

1! Job it, 4,

3 Cor. i, 14. !? Jac. ini, 15.

Vgns. 19. Hi sunt qui segreganl semetipsos ani
males Spiritum non habentes. En aliud crimen sce-
lestissiimorum horum hominum. Non enim ii soli,
inquit, pereunt, sed etiam Ecclesie alumnos dc-
pradantur, (hoc enim hic siguific.t segregare), hoc
est, extra terminos ecclesiasticos, sive fidei, sive
etiam ipsius ecclesiastici tabernaculi eos esse .fa-
ciunt. Spelumcas enim latrouum congregationes

B suas reddentes, ab Ecclesia quidem abducere, ad

se autem attrahere nituntur. 1ος autem faciunt,
quia sunt animales homines, hoc est, mundanis
moribus viventes. Jam enim diximus, vitam in
sacra Scriptura non raroanimam vocari, ut in Jub :
!! Cunct2 quz habet bomo, daiit pro anima sua,
nempe pro vita sua. Paulus autem ait !'* animales ho-
mines non posse percipere e», quie Spiritus Dei sunt.
Cun jgitur, inquit, animales ist? sinb , etiam ani-
inali utuutur doctriua, de qua dictum οἱ: Non enim
est ista &cpientia a Pawe luwinum descendene, sed
terrena, auimalis, diabolica, Spiriium uon habens
Dei loquentem.

Vgns. 20-25. Vos autem, charissimi, superedifi-
cantes vosmetipsos sanctissima vesira fidei in Spiritu
sancto orantes, vosmelipsos in dilectione Dei servate,
ezspeciantes misericordiam 45/4 Domini nostri Jesu
Chriti in vilam eternam. Et hos quidem arguite
jndicalos. 1llos vero salvaie, de igue rapientes. Ani-
males quidem ita 86 habeut, ut. exposuimus. Vos
autem, inquit, Spiritu sancto, ct sanolissim ve-
$urz lidei superedificantes, seu :eformantes vos
in Spiritu sancto, hoc est, jyxta Spiritus sancti
doctrinam congregationes in precatiouibus vestris
facientes, et vosmetipsos in dilectione Dei servate,
id est, custodite, misericordiam Domini, qus in
novissimo die vitam vobis donabit sternam, ex-
spectantes : et illos, siquidem a vobis dissideaut,
(hoc enim signiflcat hie dijudicari) arguite, hoe
est omnibus mauifestam facite impietatem illorum,
si autem ad emendationem propendeant, ne repel-
latis, sed olco charitatis vestrz eos benigne susci-
pieutes a comminato igne salvate. Assumite vero
illos non solum cum miseratione, sed etiam cum
metu, sollicite caventes, ne ipsorum susceptio mi-
nus vobis attentis causa. evadat perditionis : fieri
enim potest, ut tametsi roborati in fide ab ipsis in
impietatis confusionem abripiamini : facile enira
adhsrescit nequitia. Suscipite igitur illos, inquit,
scd cum timore, seu circumspectione ad ipsos ac-
cedite , ae miseratio erga ipsos socium babeat

109

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIILEP.

104

odium erga impura corum opera, ita ut odio ha- A ψις αὐτῶν, φπσὶν, ἀλλὰ μετὰ «ῴθου προσἰεσθ: ab-

beatis atque abominemini vel ipsam eorum vestem,
veiut ipsorum carne pollutam ; contaetu enim car-
nis eorum ipsa quoque abominabilis evadit. Veloces
assumentes, timore futuri supplicii, efficite, ut re-
sipiscentes misericordia digni videri possint.

τοῦ βδελυροῦ ypnpaziQovvoz * & προσλαµθάνοντες
ὁρᾶσθαι παρασχευάζετε μετανοοῦντας.

Vgns. 25-25. Odientes εἰ eam que carnalis est
maculatam (unicam, Ei autem qui Ροίεης est. vos
conservare sine peccato et constituere ante conspectum
glorie suc immaculatos in exsultatione in adventum
Domini nostri Jesu Christi, soli Deo Salvatori
per Jesum Christum | Dominum | nosirum gloria, εἰ
inagnificentia, imperium, et potestas, ante omne sa-
culum, et nunc, et. in omnia secula. seculorum,
Amen.Vita multis peccatis ex carnalibus passionibus
vitiata, est maculata tunica : nam ex vite ratione
Yelut ex quadam veste quisquis naturaliter cogno-
scitur, num justus, vel injustus sit: is quidem
tunicam mundam possidens per virtuosam vitam ;
hic autem vitam habens pravis operibus macula-
tam. Vel potius maculata a carne tunicaest, habi-
tus et dispositio secundum censcientiam, informans
memoria pravorum motuum οἱ effectuum carnis
animam, quam illa indesinenter respiciens, velut
qvanmdam circa se vestem, passionum foetore re-
pletur. Quemadmodum enim a £55 Spiritu per
virtutes invicem conjuuctas contexitur anima im-
mortalitatis tunica, quam induta cum fuerit,

pulchra et gloriosa apparet: ita et a carne per C

passiores invicem proportione quadam copulatas,
conficitur quaedam vestis impura οἱ maculata, quie
ex se ipsa animam notam reddit, formam illi
aliam et Imaginem a. divina diversam imponens.
His dicüs, precatione demum obsignat Episto-
lam.

Finis Epistole sancti apostoli Jude, versic. 68.

τοὺς, fjvot µετά περισχέψεως, χαὶ τῷ ἑλέῳ τῷ πρὺς
αὐτοὺς συνεπέσθω τὸ µῖσος, τὸ πρὸς τὰ μιτρὰ αὖ-
τῶν ἔργα, µισούντων ὑμῶν xol βδελυσσοµένων, xat
τὸ) ἀπὸ τῆς σαρχὸς αὐτῶν ἑσπιλωμένον χιτώνιον
[ ὡς τῇ πρὸς τὴν αὐτῶν σάρχα ] προσψαύσει χαὶ αὖ-

αὑτοὺς φόθῳ τῆς µελλούσης χολάσεως, ἐλέους ἁξίους

Μισοῦντες xal τὸν ἁπὸ τὴς capxóc ἑσπιλω-
μένον χιτῶνα. Ἰῷ δὲ δυνγαμένρφ gvAd&at
ὑμᾶς ἁπταίστους, καὶ ἁσπίους στῆσαι ἐνώπιον
τῆς δόξης αὐτοῦ ἁμώμους ἐν ἀγα-λιάσει. Μέ-
}ῳ CogQ θΘεῷ Σωτῆρι ἡμῶν, διὰ "Incov Χριστοῦ
τοῦ Κυρίου ἡμῶν, δόξω καὶ μεγα-οσύνη, κράτος
xal ἑξουσία, πρὸ παντὸς τοῦ αἱῶνος, xal vor

B xal εἰς πάντας τους αἰῶνας. Αμήν. Ὁ 01201;

πλημμελήμασι των &x τῆς σαρχ)ς παθηµάτων χηλι-
δωµένος Bíoz, χιτών ἐστιν ἑσπιλωμένος. Ὡς Ex τινος
γὰρ ἐνδύματος, τῆς χατὰ τὸν βίον ἀναστροφῆς, Exa-

τος τῶν ἀνθρώπων διαφαίνεσθαι πέφ»χεν, εἴτε δί-
χαιος, εἶτε ἆδ.χος ' ὁ μὲν χ,τῶνα χαθαρὸν ἔχω», τὸν
ἑνάρετον βίον 6 δὲ πονηροῖς ἐσπιλωμένον ἔργοις tv
ζωὴν Χεχτηµένος. "ΗΒ μᾶλλον ἑσπιλωμένος &r^ τῆς
σαρχός ἐστι χιτὼν, fj χατὰ συνείδησιν μορφοῦσα διὰ
τῆς µνήµης τῶν àx τῆς σαρχὸς πονηρῶν χινηµάτων
τε xai ἐνεργημάτων τὴν Ψυχὴν EG τε καὶ διἆθεσις "
fiv ὁρῶσα «διαπαντὸς, χαθάπερ χιτῶνά τινα περὶ
ἑαυτὴν, δυσωδίας πληροῦται παθῶν. Ὡς vip

ἀπὸ τοῦ Πνεύματος διὰ τῶν ἀρετῶν ἀλλήλα:ς συν-

ὑφαινομένων χατὰ λόγον, ἀφθαρσίας Ὑίνεται τῇ φυχῇ
χιτὼν, ὃν ἑνδυσαμένη Ὑίνεται χαλὴ xai ἐπίδοξος
οὕτω xal ἀπὸ τῆς σαρχὸς τῶν παθῶν, ἀλλήλοις χὰτὰ
τὴν ἀναλογίαν συνυφαινοµένων, Ὑίνεταί τις χιτὼν
ἀχάθαρτος χαὶ ἑσπιλωμένος, ἐξ ἑαυτοῦ δειχνὺς γνώ-
ριµον τὴν doxhv, μορφὴν ἄλλην αὑτὴν καὶ εἰχόνα
παρὰ τὴν θείαν ἀνθέμενος, Ταῦτα δὲ εἰπὼν, εὐχῆ

, λοιπὸν ἐπισφραγίζεται τὴν Ἐπιστολίν.

TéAoc τῆς Επιστολῆς τοῦ ἁγίου áxoocóAov
]ούδα, στίχων En.

155

ORATIO IN ADORATIONEM CRUCIS,

"

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ
ΤΗΣ BOYATAPIAX ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ

ΛΟΓΟΣ

EIE ΤΗΝ IIPOZKYNHZIN

TOY TIMIOY ΣΤΑΥΡΟΥ

EN TH MEXONHITIMQ

-—

THEOPHYLACTI
BULGARLE ARCHIEPISCOPI

ORATIO]
IN ADORATIONEM VENERANDAE CRUCIS,

MEDIO JRJUNIORUM TEMPORE "

INTERPRETE JACOBO GRETSERO SOCIETATIS JESU.

o. Τί δα; ἡμεῖς ἐπὶ τῷ προχειµένῳ σιγήσωμεν A

θαύματι, καὶ παρελενσόµεθα τὸν τοῦ θεοῦ ataupbv
ἀνευφήμητον, καὶ οὐχὶ xai διὰ τῆς γλὠττης αὐτὸν
ἁσπασόμεθα: Πάντα Ὑὰρ αὐτῷ τὰ µέλη τὴν xav
ἄλληλον [[; κατάλληλον] ἕκαστον χάριν ὀφείλουσιν,
ἐπεὶ xal πάντα δι αὐτοῦ σέσωσται. Οὐ γὰρ ὅτι
πολλοῖς Όμνηται, διὰ τοῦτο ἡμῖν οὑκ εὐλογηθήσέται,
ἀλλ ὅτι καὶ ἡμῖν παντὺὸς ἀγαθοῦ πρόξενος, ip ἕνεστι
τιµηθήσετα:΄ f) οὕτω γε σχοποῦσιν, οὐδὲ ὁ θεὸς ἡμῖν
ἑοξασθήσεται, ὅτι τὴν EZ αἰῶνος δεδόξασται. Καὶ
ποῦ θήσομεν τὸ, Γεγεὰ καὶ Tevsà ἐπαινέσει τὰ
ἔργα cov ; χαλ, Λαὸς ὁ χτιζόµεγος alvécsi τὸν Κύ-
ριον (ὅπερ ἐμοὶ νοεῖται, ὁ ἀεὶ γινόµεγος) ᾽ ὅσα τε
ἄλλα τοιαῦτα τὴν αἰώνιον δηλοῦντα xat ἀχατάπαυ-
στον τῶν θείων ἔργων ἐξομολόγησιν ; Οὐδὲ γὰρ Ev

1. Quid ergo? Num nos ad propositum tacebimug
miraculum, Deique crucem indicta, nullisque de-
cantatam encomiis preteribimus, et neque vel
lingua salutabimus ? omnia enim membra, nullo
excepto, consentaneum illi bonorem debent, eum
omnía per illam sint salutem adepta. Non enim
quod a multis celebrata sit, ea de causa a nobis
laudibus non extolletur, sed quia et nobis omnium
bonorum causa est, quoad ejus leri poterit, houo-
rabitur. Certe, si hoc spectare velimus, ne ipse
quidem Deus a nobis gloriücabitur, quia ab eterno
gloriam hebuit. Et ubinam erit illud ! : Generatio
et generatio laudabit opera. (κα : et *, Populus, qui
creatur, laudabit Dominum (quod meo judicio esi
populus, qui semper nascitur ) ; et id genus alia

στόµατι τὰ Osjg περιλαμθδάνεται, xàv εἴη πνευµα- D perpetuam. et. indesinentem — divinorum operum

togópntov* xai πειθέτω σε Δαθὶδ, ᾽Απήγγειωα,
λέγων, καὶ ἐ.άλησα, ἐπηθήγθησαν ὑπὲρ dpi-
θµόγ.

B. 'AXX οὐδὲ λόγου πενία συστέλει [f. συστελεῖ]
Shv γλῶτταν ἡμῖν, ἵνα μὴ χαὶ τὰ πρὸς εὐχαριστίαν
πενώµεθα, xai διπλῆν ἔχωμεν τὴν αἰσχύνην, οὐ

5 Psal. οΣ11Υ, 4.

praedicationem significantia ? Non enim uno ore,
quantumvis divini Spiritus pleno, divina compre-
henduntur. Fidem tibi faciat David * : Annuntiawi,
inquiens, et locutus sum, et multiplicati sunt euper
numerum.

4. Sed neque orationis inopia linguam nostram
cohibebit ; ne et destituamur iis quz ad gratiarum
actionem spectant, duplicemque nobis pudorem οἱ

* Psal. ct, 19. * Psal, xxvix, 6, tomi superioris col. 423.

* Vide Prafationem, num. XIll, tomi superioris col. 423.

PATROL. GR. CXXVI.

107

TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

108

coufusionem pariamus, non modo splendida et A λαμπρᾶς µόνον προσαγωγῆς, ἀλλὰ xol she εὐγνω-

magnifleze oblationls, sed et gratitudinis probz-
que mentis expertes, quod mihi longe turpius
videtur. Orationis enim simplicitatem venia for-
tasse /45'7 quis dignaretur; nam non omnium est
sapientia, sicul neque scientia; sed quibus a Spiritu
conceditur. At si ingratitudinis accusemur, nescio
quaenam dicendi vis nos, velut inutiles et infru-
ctuosos, a condemnatione sit liberatura; quemad-
modum neque illos in Veteri Testamento, qui non
conferebant, prout cuique copia erat. luvenio au-
tein, neque omnibus eadem sacrificia omnino fuisse
jmposita et precepta, sed his quidem sumptuo-
siora , aliis tenuiora, pro cujusvis, ut opinor,
facultatibus. De his quidem ita sentio. Vestrumque
quemlibet libenter commonerem, ut quivis pro
viribus potentiam Dci annuniiet, et memoriam bo-
milatis ejus eructet *, ut hac ratione servitutem
nos'ram beneficiorumque acceptorum sensum pro-
fiteumur, ex quibus et major Domini benignitas,
dahit,

5. At eum hxc, quae quasi fundamenti loco
prasnisimus, sullicere videantur, agedum, quilnam
guperzdificabimus digaum domo Dei et Ecclesia,
quam id, quod cum lapide angulari quadrat?
Duplicem mens nostra creationem novit ; 3lteram
α non esse ad esse. productionem, alteram a malo
esse ad melius esse traductioneim; et illam quidem
es.e talem, qua natura essentiam suam accipil,
hanc vero in. emendatione voluntatis et propositi
consistere :
earere. Et hoc * enarrant. celi, * verbo Domini
firmati, eL omnia per Verbum. facta, et in sapientia
condita, οἱ qui secundum Deum creali sunt, in
Christo fundati, sapientia Dei, Verbo primogenito
aute omnem. creaturam, quique tolam sdificatio-
uem cum boc apte cognexam accipiunt, deinde
etiam in templum sanctum crescunt, eL in habita»
eulum Dei in Spiritu perficiuntur. Hujus creatio-
nis, morum, inquam, reffarationie, prudenies
architecti sunt Paulus, et qui ab initio ministri
sermonis fuerunt, quique eos seculi sunt, docto
re3; qui omnia, qua ad Eeclesias pertinent, in
Spiritu sspientie disposuerunt, non minus quam
Boseleel ille ea, qux ad periturum Labernsculum

perünebant, ek inbabilmiem. Deum " his, qui bito D

tenent, deimonstrarunt.

4. Ceterum. alia quidem —percensere longius
[οτθί, quai przseutis. temporis brevitas patiatur,
nostraque eL ratiene et dicendi copia, audiendique
facnltate sublimius ; de jejunio autem quadraginta
'dierum breviter, disserentes, adjiciemus deinceps
nonnulla etiam de crucis adoratione, quie sermo-
nis nosui argumentum est. lili. enim probe gnari,
quomodo pro nobis Filius Dei naturae noswam
jndwerit, nobisque similis effectus si; υἱ nos
gimiles illi, omnibus qua nostra sunt exutis, efli-

Psal. cxpiv, 7. 5 Psal. xvii, 14.

* Psa.. xxxi, 6.

posóvne ὅλὼς Yeyupvopivot, Ὅπερ ἐμοὶ δοχεῖ αἵ-
σχιον. Tf, μὲν γὰρ εὐτελείᾳ τοῦ λόγου τάχ᾽ ἄν τις
καὶ συγγνοίη. Οὐ γὰρ πάντων fj σοφία, ὥσπερ οὖν
οὐδ' ἡ γνῶσις, &XX' ofc παρὰ τοῦ Πνεύ µατος δίδοται.
Αγνωμοσύνης 65 γραφοµένους, ὡς ἀσνντελεῖς καὶ
ἀπροσφόροωυς, οὐχ οἶδα τίς λόγος ἡμᾶς τῆς χατα- ᾿
χρίσεως ἐξαιρήσεται ὥσπερ οὐδὲ τοὺς ἐν τῇ Πα-
λαιᾷ σχηνῇ ph τὰ δυνατὰ συνεισάγοντας. Ἑὐρίσχω
δὲ ἐγὼ μηδὲ τὰς θυσίας πᾶσι πάσας, xal πάντως
νενοµισµένας, ἁλλὰ τοῖς μὲν πολυτελεατέρας, τοῖς
δὲ εὐτελεστέρας, χαθὰ, οἶμαι, ἡ χεὶρ ἑκάστου πύ-
πόρει. Ἔχω μὲν οὕτω περὶ τούτου, xal πᾶσιν
ἡδέως ἂν παραινέσαιµι, ὡς ἕχαστος ἔχει, τὴν τοῦ
Θεοῦ ἀναγγέλλειν Δύναμιν, καὶ τὴν μγήμην τῆς

B αὐτοῦ χρηστύτητος ἐξερεύγεσθαι" τὴν δὲ δουλείαν
ο ὁμολογοῦντας ἑντεῦῦεν χαὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν συν-
!αίσθησιν, ἐξ ὧν xal fj τοῦ Δεσπότου πλείων χρηστό-

τῆς, xal dj τῶν ἀγαθῶν δαφιλεστέρα ἐπίῤῥοια,

et copiosior bonorum abundantia ad nos redun-

q'. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἱκανῶς ποοχατεθαλόµεθα,
φέρε τι ἐποικοδομήσωμεν ἄξιον οἴχου θεοῦ xal
Ἐκκλησίας, fj πρὸς τὸν ἀχρογωνιαῖον ἁρμο)ογού-
µενον, Ach, ἡμῖν οἶδε χτίσιν ὁ λόγος, τήν τε
ἀπὸ τοῦ ju εἶναι εἰς εὸ εἶναι παραγωγ]ν, καὶ τὴν
ἀπὸ τοῦ χαχῶς εἶναι εἰ; τὸ εὖ εἶναι µεταγωγὴν΄ xal
τὴν μὲν οὐσίωσιν φύσεως, την δὲ διόρθωσιν πρα-
αἱρέσεως, οὐδετέραν μέντοι λόγου xal σοφίας ἔστα-
ρηµένην. Καὶ τοῦτο, διηγοῦνται οἱ obpayol τῷ

neutram autem ratione et sapientia C .1όγῳ Κυρίου στερεούµενοι, καὶ πάντα διὰ τοῦ λό-

γου γεγενηµένα, καὶ iv σοφίᾳ πεποιηµένα, xai οἱ
κατὰ 8sbv κτιζόµενοι ἐν Χριστῷ τεθεμελιωμµένοι τῇ
σοφίᾳ τοῦ θ:οῦ, τῷ Λόγῳ τῷ πρωτοῖόχῳ πάσης
κτίσεως, xoi πᾶσαν τὴν οἰκοδομὴν ὃν τούτῳ όνν-
αρμολογουµένην λαμθάνοντες, εἶτα καὶ εἰς vabv
ἅγιον αὔξοντες, καὶ κατοικητήριον θεοῦ Ev. Πνεύ-»
ματι συντελούμενοι. Ταύτης δὴ τῆς κτίσεως τῆς τῶν
ἠθῶν, φημὶ, πλάσεως, σοφοὶ ἀρκιτέκτονες, Παῦλος
xai οἱ ἁπ' ἀρχῆς ὑπηρέται τοῦ λόγου, καὶ οἱ μετ
ἐχείνους διδάσχαλοι, ol πάντα τὰ τῶν Ἐχκλησιῶν
ἐν Πνεύματι σοφἰας διαταξάµενοι, οὐχ ἆττον fj Βὲ-
σελε]λ ἐχεῖνος τὰ τῆς. ph ἐχούτης στάσιν σχηνῆς,
ἑνοιχοῦντα τὸν Θεὺν, xai ἐμπεριπατοῦντα, τοῖς
ταῦτα κρατοῦσιν ἔδειξαν.

à. Τ’ ἅλια μὲν οὖν καταλέγειν, xai τοῦ νυν χση-
poo µακρότερον, καὶ τῆς ἡμῶν καὶ διανοίας, xat
γλώττης, καὶ ἀκοῆς ὑψηλότερον. Περὶ δὲ τῆς τεσ-
σαρακονθηµέρου βραχέα διαλαθόντες νηστείας, εἴτα
xal περὶ τῆς τοῦ στανροῦ διαληφόμεθα προσκυνή-
σεως, fj δὴ καὶ τῷ λόγψ πρὀχειται, Ἐκεῖνοι Υὰρ
συνιδόντες, ὡς ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Ylb; τοῦ θεοῦ τὴν φύ-
οιν ἡμῶν ἑνδυσάμενος, ὅμοιο, ἡμῖν ἐγένετο, LOL
ἡμεῖς ὁμοιωθῶμεν ἐχείνω, πάντα τὰ map' ἡμῶν
ἀπεχδυσάμενοι, καὶ ὡς o0 μόνον ἦλθε τὸ ἡμέτερον

' Exod. xii, 9.

109 ORATIO IN ADORATIONEM CRUCIS, 1:Q
ἀναπληρῶν ἕλλειμμα, xa δύναμιν, καὶ xpazalusty A ciamur, quodque 488 non solum venerit, ut peuu-

χαριζόµενος , ἀλλὰ xal πῶς δεῖ χρῆσθαι τῇ δυνάμει
διδάσχων, τὴν ὀχείνου νηστείαν δι ἡμᾶς γενοµένην,
xal ἡμετέραν χατὰ τὸ δυνατὸν ἐποιήσαντο, δι’ ἧς xat
σαρχὸς ἁταξία χαλινοῦται, xal δεσμὸς λεπτύνεται,
xai νοῦς αἰχμάλωτος ἀνασώζεται, καὶ ὁ αἰχμαλωτί-
σας ἀποπλουτεῖ xal αἰσχύνεται” xal διώχει μὲν xai
ἔτι, πλην ἁλλ᾽ οὐχ ὡς πρὶν πνεῦμα κατισχύει σαρ-
χῶν {οὐδὲ yàp ὁμοίως ἔχουσιν ἑκτηχόμεναι) ' εὑρί-
σχει δὲ ταύτας ἐγγὺς τοῦ πνεύματος, xal διὰ τοῦτο
πόῤόωθεν ἵσταται ἅμα, xal θεὺν ὁρῶν μετὰ τοῦ
νηστεύοντος, εἰωθότα τῷ πνεύματι τοῦ ἀνθρώπου,
σαρχὸς ὑποχωρούσης, ἀντενοιχίζεσθαι.

riani nostram et egestatem sublevaret, defectusquo
sarciret, vim et robur suppeditans; sed et docue-
rit, quo pacto vi impertita sit utendum, jejunium
illius, propter nos susceptum, nobis, quoad licuit,
proprium fecerunt, quo et carnis immoderati mo-
tus refrenantur, et vincujum extenuatur, etl. mens
captiva liberatur, isque, quí captivam fecit, exspo-
latur et confunditur. Persequitur quidem jam
quoque, sed non ut prius carnis spiritus dominatur
οἱ przvalet ; neque. enim jam tam corrupta est
caro; quam et prope spiritui reperit; quocirca
eminus stat, simul et Deum videns cum illo, qui
jejunat, versantem, quippe consuetum in spiritu
hominis, ubi caro cesserit, inhabitare.

ε’. Ἐντεῦθεν πάντες, ὅσοι τὸ καινὸν xal βασιλι- Ὦ 5. Hinc omues qui novo et regio nomine Chri.

xiv ἐπιχεχλήμεθα ὄνομα Χριστιανοὶ χρηµατίζοντες,
την νηστείαν ταύτην χλῆρον πατρῷον διαδεξάµενοι,
στέργοµεν, ἀπὸ δευτέρας μὲν ἀρχομένην (ἐπεὶ xal
ὃ-ἆ την Όλην νενοµοθέτηται, ἵνα ταύτην ἑκδαπανήσῃ,
x-i παραστήσῃ τῷ ἀθλῳ, τὸν νοῦν καθαρῷ χαθαρὸν
ἐπιθάλλουσᾳν), εἰς δὲ παρασχευὴν λήγουσαν, τὴν τῖς
χοσμιχῆς συμπληρώσεως ἡμέραν ΄ ἵνα µάθωμεν, ὅτι
τοῦτο νηστείας τέλος, fj τῶν θείων ἔργων ἐκπλήρω-
Gig, Χαὶ του ἡμετέρου κόσμου κατάρτιοις ' lv ᾗ ὁ
ἐν ἡμῖν ἄνθρωπος εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἑξηρτημέ-
vo; [f. ὀξηρτυμένος]. Τίνα 65 λέγω ταύτην ; Μεθ᾽
ἦν ἡ λαμπρὰ τοῦ Λαζάρου ἔγερσις, μεθ ἣν ὁ χατα-
λύσας τὸν ἐχθρὸν καὶ ἐχδιχητὴν ἡμῶν θάνατον (ὡς
τῆς ἡμετέρας ἁμαρτίας ἐπιτίμιον, οὕτως ὀνομα-
σθέντα), àx στόματος »Ἠπίωκ xal θη.1αζόντων
τὸν κατηρτισµένον ἀληθῶς αἶνον δέχεται, ἐπεὶ xal
τοῦτο τελεία ἀνάῤῥησις, !) kx τοιούτων στοµάτων
ὕμνησις, τὸ συχοφαντεῖσθαι μὴ δεχοµένη, ὡς ἀν-
θρώπινον τρόπον γενομένη, xal οὐ θειότερον.

$ - TL οὖν, φησί; τὰς μετὰ τὴν παρασχευὴν ταύ-
την ἡμέρα-ς, οὗ νηστίµου», ὡς xal τὰς πρὸ ταύτης,
θησόµεθα ; Πάνν γε, πλὴν οὐχ ὡς µέρος τῶν mpo-
δανυσθεισῶν, ἁλλ᾽ ὡς ἴδιόν τι καὶ ἑξαίρετον ἀνά-
ϐηµα τοῖς δι’ ἡμᾶς τοῦ ἀπαθοῦς πάθεσιν, ἵν ὥσπερ
ἡμῖν ἑξαίρετον εὐερ]εσίαν χατέθεντο, οὕτως xal
Mig τιμῇ παρ᾽ ἡμῶν λαμπρύνοιντο. Διὰ τοῦτο ἡ μὲν
εἰς thv παρασχευὴν τὴν πρὸ τῆς ἐπὶ Λλαζάρῳ θαν-

stianorum insigniti sumus, jejunium hoc, quod a
secunda feria inchoatur (1) tanquam hzreditatem
paternam amplectimur, cum et propter materia
copiam institutum sit, ut illaan consuimat, mentein-
que ei, qui maieri expers est, sistat. mundam,
mundo: in feriam vero sextam desinit, diem,
quo mundi hujus opificium perfectum est ; ut di-
scamus liuem jejunii esse divinorum operum com-
plementuin, et mnndi nostri reparationem, ut sit,
qui in nobis est homo, in omne opus bonum per-
fectus. Quam vero feriam sextam intelligo? lilan
nimirum , post quam insignis illa Lazuri resur-
rectio: postquam is, qui dissolvit hostem et ultri-
cemmorten nostram (sic appellatam, quod peccati
nostri mulla (uerit ), * ez ore infantium et lactentiun
vere perfectam laudem accipit : cum omnibus nu-
meris absoluta praedicatio sit, qux ab hujusimogdj
laudatoribus proficiscitur, nullius sycophantiz ej
calumnix capacibus, quasi humano 1nore , et nou
diviniore quodam afflatu, suscipiatur.

6. Quid igitur? inquiet quispiam; annon dieg
illos, qui post illam feriam sextam (2) sequuntur,
in jejunio aumerabimus, ut et illos, qui hanc au-
£ecesserunt ? Omnino. At. non ul partem antegres-
sorum, sed ut proprium quiddam et eximium
donarium suspensum, ejus qui impassibilis est
pro nobis susceptis cruciatibus, ut quemadmodum
illi singulare beneficium nobis contulerunt, ita

µατουρχίας λήγουσα τεσσαραχονθήµερος , τῆς àv τῇ D etiam singulari honore a nobis condecorentur,

5 Psal. vii, 3-

Jacobi Gretseri notes.

(t) Jejunium quadragesimale Grxci incipiunt
die Lung, qua est feria secunda, et finiunt feria
Sexta : quia ui Dominicis, ita e&t Sabbatis non
jejunant Graci. At Theophylactus non de hoc
singularum bebdomadum termino lie loquitur, sed
de rewotiore, qui est feria sexta pridie excitati
Lazari, hoc est, de die Veneris aute festum | Pal-
nmiarum | Nam Sabbato Paimaruu recolunt Graci
memoriam reauscitati Lazari. In hauc. ergo feriain
sextam ait Quadragesima jejunium desinere. Si
Pamen quis omnes dies nuieret a. feria. secunda
post Domüuicam τῆς Τυροφάγου (quo die Graci
Quadragesimam auspicantur) usque ad feriam
gexlam, quae festum Lazari antecedit, non quadra-

ginta diee, sed quadraginta septem reperiet, Si
Sabbata et Uominicas omittat, irigiuta quinque
habebit. Sed quadresgesima djci solet, tam illud
spatium quod paulatim exeedi&. numerum quadra-
gcnarium, quam quod paulatim ab illo delicit.
(3) Loquitur de hebdomade, quam Graeci Με-
γάλην, uos Majorem nominamus, Quid ergo ? in-
quit. Anne hec hebdonas non pertinebit ad jeju-
nium? imo vero: sed quia hac hebdomade genug
humanum singularia benelicia a Deo accepit, par
e»t, ut eau jejunio a reliquis distincto colat. ΑΙ]
Graci non ita distinguunt Quadragesima: aeq
totum — spatium a feria secunda τῆς Tugo-
φάχου, usque ad Pascha, Quadragesimain vocapt,

lil

THEOPHYLACTI DULGAR1E ARCIILEP.

1:2

Propterea jejunium illud quadraginta dierum, qvod A ἐρήμῳ τοῦ Κυρίου νηστείας ὥρισται µίµμημα. Μι)

desinit in diem 459 qui memoriam excitati La.
zari priecedit, institutum est. ad imitationem jeju-
nii Dominici in deserto; post quod celebramus
miraculum in Lazaro patratum : μου prius ejus
memoriam recolimus, ne lempore jejunii resur-
rectionem celebremus, Exspectantes. vero. jejunii
terminum, sic ejus, qui Domini amicus fuit, re-
suscitationis mysterhun peragimus. Post jejuniu:n
cuin et ex jejunio nostra itidem resuscitatio
exsistit, At vero consequentes dies jejunio desti-
nati sunl apud illos, qui resurrectionem Domini
prestolantur, quibus dissolutione jejunii remissio-
nem et laxitatem inducere admodum rationi et
vquitati dissentaneum videtur; quippe quod

ἣν τὸ ἐπὶ Λαξάρῳ θαῦμα δοξάνοµεν, οὐ πρότερον
τοῦτο τελοῦντᾶς, ἵνα μὴ Ev νηστείας χαιρῷ ἀνάστα-
ow ἑορτάζοιμεν"' µένοντες δὲ την τῆς νηστείας &x-
πλγρωσιν, xal οὕτω τὸ τῆς τοῦ Δεσπότου φίλου
ἐγέρσεως τελ,ῦντες μυστέριον’ μετὰ νηστείαν γὰρ,
xai ἐκ νηστείας, xal ἡ τῶν ἐν ἡμῖν νεκρῶν ἔγερσις.
Ai 6' ἑφεξής ἡμέριαι τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν ἐχ-
δεχοµένοις ἐτάχθησαν νήστιµοι, ἧς iv τῷ παραλύειν
τὸ τῆς νηστείας σχΏμα τὴν ἄνεσιν ἐπεισάγεσθαι λίαν
ἄληγόν τε xal ἄγνωμαν, xat μὴ ἑπαισθανομένων τῆς
τῶν δ.᾽ ἡμᾶς Ev σαρχὶ παθῶν τοῦ Θεοῦ Λάχου µεχα-
λειότητος, xal τοῦτ᾽ ἐκεῖνο τὸ τοῦ Σοφοῦ, Movc'xà
ἐν πένθει παρεισαγόντων &xalpo;* ὅπου Ye τῶν
0ερμοτέρων τινὲς τὸ πνεῦμα χαὶ πάσας τὰς τοῦ

eorum sit, qui nec. sentiant Domini propter nos D πάθους ἐγγὺς ἡμέρας τῇ παντελεῖ ἁσιτίᾳ χαθοσιοῦν-

susceptos dolores, nec divini Verbi majestatem

perpendant, et illud Sapientis *, Musica in luctu, importune

ritu ferventiores omnes dies Dominice Passionis
solent.

7. Quod si quid et de dierum bujus jejunii
numero dicendum est, intelligemus | eum baud
temere vel a. Moyse prefiguratum !*, vel ab Elia
percursum !!, vel a Christo completum et absolu-
tum !*, vel nobis, qui Christum secuti sumus, ab
codem Christo traditum et prescriptum, Ceterum
aecuratiorem hujus rei rationem edocebimur, cum
nihil, quod imperfectum sit, jn nobis reliquum erit,
Patris perfectissimi perfecti amici, accumbeutes

mens» ilius, edentesque panem sapientie et C

victimas, et bibentes vinum, quod in poculo mi-
scuit, corde corroborati et confirmati, et divino
quodam raptu extra nos abducti, et non. accip.en-
teà accepti. Quantum igitur interea ego assequor,
qui ut parva pupilla oculi totain coeli amplitudinem
aspicere tento, quadraginta dierum nuinero hoc
jejunium circeumscriptum est, ut neque praecepta
duntaxat siue virtutum operibus sciamus, neque
virtutes absque pracepüs exerceamus, sed ut haec

inter sese conjungamus et coaginentemus, et velut

astra coram Deo efficiamur, sermone et vita splen-
den:es, utque digni reddamur, qui in aliquo numero
et pretio apud ipsum siinus.

8. Notum est, decem esse magis primaria prze-
ουρία, quatuor autem magis communia, ut proinde
is, qui pracepta cognita habet, nihil autem ex
praeceptorum praescripto agit, similis videatur
servo illi improbo et ignavo, qui talentum quidein
possidet, negoliationem vero negligit. Sicut et actio
extra legum przscriptionem | infruciuosa est, el
mercede indigna : nullua enim coronatur, nisi qui
legitime certaverit. 15. Certat. autem legitime qui
juste id quod justum est, persequitur. Ergo neque
praeceptorum cognitio sola amplectenda est : cum
fides siue operibus mortua sit !'* : neque etiain
sectanda 4460 est actio rationis el doctrine expers;
cum eL opera sine fide sinl inortua ; εἰ 8i ambo

* Eccli, xxi, 6.
1j, 2U.

'9 Num. xxx, 14.

" [ll Reg. xix, 0.

τες εὑρίσχονται.
introducant, Ubi et quidam spi-

vicinas perfecta inedie εί abstincnti;n consecrare

(. Ei δὲ δεῖ τι xav περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τῆς
νηστείας διαλαθεῖν ἡμερῶν, οὐδὲ τοῦτο εὑρήσομεν
ἀλόγως, οὔτε Μωσεῖ προτυπωθὲν, οὔτε Ἠλίᾳ διανυ-
σθὲν, οὔτε Χριστῷ τῷ Λόγῳ τελειωθὲν, οὔτε τοῖς
μετὰ Χριστὸν ἡμῖν xal ἀπὸ Χριστοῦ παραδοθέντα.
᾽Αλλὰ τὸν μὲν τελειότερον λόγον τηνικαυτα διδα-
χθησόµεθα, ὅτε οὐδὲν ἀτελὲς ἐν ἡμῖν αὐτοῖς φέρομε».
Τέλειοι δὲ φίλοι τῷ παντελείῳ Πατρὶ ἐπὶ τῆς τραπέ-
ζης αὑτοῦ συνεσθίοµεν, χαὶ συμπίνοµεν, τοὺς ἄρτους
τῆς σοφίας, xal τὰ θύματα, xal τὸν olvoy ὃν τῷ
χρατῆρι ἐγχίονησε, στηριζόμενοι χαρδίας χαὶ χρατν-
νόμενοι, xal τὴν θείαν ἔχστασιν ἐξιστάμενοι, xal
λαμθανόµενο:., οὐ λαµθάνοντες. "O δ᾽ οὖν ἐγὼ τέως
κατανοῶ, ὀφθαλμοῦ xópr μικρᾷ οὐρανοῦ πλάτος
ἑνοπτριζόμενος àv ἡμέραις τεσσαράχοντα νηστεύειν
διατετάγµεθα, ὡς μηδὲ τὰς ἐντολὰς εἴδωμεν | f. εἰ -
ῥῶμεν] χωρὶς τοῦ ἔργου τῶν ἀρετῶν, μηδὲ τὰς ἀρετὰς
ἔξω τῶν ἐντολῶν ἑργαζώμεθα ' ἀλλῆλαις δὲ ταύταις
[ f- -τας] πολυπλασιάζοντες xat προσαύξοντες, ἄστρα
Θεοῦ xal αὑτοὶ γενώµεθα, λόγῳ καὶ βίῳ λάµποντες,
χαὶ ἀριθμεῖσίαι παρ᾽ αὐτοῦ ἀξιούμενο,.

v/. Δέχα μὲν γὰρ τὰς ἀρχικωτέρας ἐντολὰς, τέσ-

D ca;a; δὲ cà; Ὑενιχωτέρας ἑντολὰς οἴδχμεν' ὡς

τοὺς τότε μὲν [f. ὥστε τὸ μὲν τοὺς] λόγους εἰδέναι τῶ»
ἐντολῶν, μιδὲν δὲ κατὰ ταύτας ἐργάζεσθαι, ἐοιχέναι
πῳωιεῖ τῷ πονηρῷ ἑχείνῳ δούλῳ xal ὀκντρῷ, ἔχοντι
μὲν τὸ τάλαντον, τὴν δὲ ἐργασίαν οὐκ ἐπιθάλλοντι *
ὥσπερ τὸ ἐργάζεσθαι μὲν, ἔξω. δὲ τοῦ νόµου τῶν
ἐντολῶν, ἀχερδές τε xal ἅμισθον. θὐδεὶς γὰρ στε-
φανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθ.λήσῃ. ᾿Αθλεῖ δὲ νοµί-
µως ὁ δικαίως διώχων τὸ δίκαιον. 0ὄχουν παμαδε-
κτέον οὔτε τὴν Φιλὴν τοῦ λόγου χαὶ τῶν ἐντολῶν
γνῶσιν, ἐπειδὴ πίστις χωρὶς ἔρ]νυν νεκρά ' οὔτα
τὴν ἄλογον καὶ ἀδίδαχτον ἐργασίαν, ἐπειδῇ xal τὰ
ἔργα νεκρὰ χωρὶς πίστεως. ᾿Ἑκάτερον δὲ ἑκατέρῳ
1Η Της n, 8. "HM Τη, n, 5. !* lec.

1:3

ORATIO IN ADORATIONEM CRUCIS.

114

δνούμενα xoi κιονώµενα, οἷον φυχὴ xaX σῶμα, τὸν À simul copulentur et misceantur, tum velut corpus

σέλειον κατὰ Θεὸν προφαίνουσιν ἄνθρωπον. Νηστεύει
«al Ἰουδαῖος, ἀλλ᾽ ἤχουσαν [ f. -σεν] ov: Νηστείαν
καὶ ἀργύριον { f. ἀργίαν | xal τὰς ἑορτὰς ὑμῶν
γισεῖ ἡ ψυχή µου. Διὰ τί; Ὅτι τὸ ἀργύριον ὑμῶν
ἀδόκχιμον. Ποῦ γὰρ 6 λόγος δεδοχ!µασµένος παρὰ
τοῖς φονευταῖς τοῦ Λόγου ; "O καὶ αὐτὸ τούτοὶ; προσ-
ονε!δίζεται * Al γὰρ χεῖρες ὑμιῶν , qna, αἶματος
πολήρεις, οὐ μόνον οὐδὲν ἑργασαμένων ἀγαθὸν,
ἀλλὰ xai προσαποκτεινάντων τὸν Κύριον. Νηστεύ-
Ὅυσι xal οἱ áxb τῶν αἱρέσεων, ἀλλὰ ἀστεφάνωτα
παὶ ἀγέραστα * o2 Υὰρ νόμιμος τούτοις fj ἄθλησις.
Μεθύσχεται χαὶ ὀρθόδοξος, ἀλλὰ xai xoAAác δαρή-
σεται, ὡς εἰδὼς τὸ τοῦ Δεσπότου θέΊημα, καὶ
μὴ ἐργαζόμενος.

0'. Διὰ τοῦτο τῇ γνώσει τῶν ἐντολῶν συµπαραδε-
χτέον, ἀδελφοὶ, καὶ τὰς ἀρετάς ' τοῦτο γὰρ Ó τῶν
νηστίµων ἡμερῶν ἀριθμὸς συμθολικῶς ἡμῖν βούλε-
ται, τὰς τέσσαρας ἐπὶ τὰς δέχα πολλαπλασιάζων *
xai τοὔμπχλιν. Ἐπεὶ δὲ μετρίως ἡμῖν περὶ τῆς
νηστείας εἴρηται, χαὶ οὐδὲ τοῦτο χωρὶς σοφίας ol
τῆς Ἐκχχλησίας οἰχοδόμοι διέθεντο, φέρε xai περὶ
τῆς τοῦ σταυροῦ προσχυνῄσεως, ὡς ἐφικτὸν, δια-
λάδωµεν. "Ότι μὲν γὰρ δεῖ προσχυνεῖσθαι τὸ τῆς
σωττρίας ἡμῶν ὄργανον τὸ τῷ θείῳ χαθαγιασθὲν
αώματί τε xal αἵματι, οὔτε ζητήσεως ἄξιον, οὔτε
λέγου πρὸς πίστιν δεύµενον. Τὸ δ᾽ iy τῇ µεσότητι
τῶν νηστίμων ἡμερῶν προτεθεῖσθαι κχοινῶς εἰς
προσχύνησιν, τοῦτό τις τῶν τὴν &xoly λιχνωτέρων,
&; Ίδυσμα, παρατεθῆναι δεήσεται. Τίς γὰρ ἡ &mo-
κ) ρωσις, μήτε πρὸ τούτων, μήτε μετὰ ταῦτα, ἓν δὲ
τῷ μµέσῳ µνομοθετηθῖναι πἀάνδηµον τὴν προσχύ-
νησιν ;

v. "H δηλον ὅτι καὶ τοῦτο τοῦ Πνεύματος.
᾿Επειδὴ γὰροῖδε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἀρχομένην μὲν
ὡς τὰ πολλὰ θερµότερον, οὐχ ὁμαλή δὲ τὴν χίνησιν
ἐν τῇ προόδῳ φυλάττουσαν, ἀλλ οἷον ἁποναρχυυμέ-
νην, xai ἑνεργουμένην τὸ μὴ ἐργάζεσθαι, ὡς ἂν μὴ
. τῶν νηστειῶν εὐτόνως ἀρχόμενοι, εἶτα προοδεύον-
τες ἐχλυώμεθα, τὸν σταυρὸν εἰς τὸ μέσον προέθη-
xa [ f. -χεν ], τούς τε προγεγονότας πόνους δεχόµε-
vov, καὶ πρὸς τοὺς μέλλοντας ἐνισχύοντα (οἷόν τι
ποιουσιν ὃν τοῖς γυμνιχοῖς ἁγῶσιν οἱ τοὺς ἀθλητὰς

et anima, perfectum secundum Deum Ἰοιίῃθιι
constituunt, Jejunat et Jud:zus, sed audiit illud **:
Jejunium et argentum et. festa vestra odit anima
mea. Qua de causa? Quia. argentum vestrum. pro-
batum non est'*' : quod enim verbumillorum.proba-
tum esset, qui Verbum interemerunt ? quod. et
ipsum Verbum illis exprobrat. Inquit enim !$ : Xa-
mus vestre plene sunt. sanguine, qui non solum
nihi! boni operis egerunt, sed et insuper Dominum
ipsum occiderunt. Jejunant et lieretici, sed. sine
corona el premio; non enim legitime certaut.
Inebriatur etiam — orthodoxus, sed 7 vapulabit
multis, tunguam sciens voluntatem Domini, el non
faciens.

9. Quocirca, fratres, cum praeceptorum cogni-
tione simul amplecti decet virtutes ; hoe enit
numerus dierum jejunii quasi symbolo qnodam
postulat, quatuor ad decem u-que wmultiplicans:
Porro cum satis multa de jejunio dixeri «us,
hocque ab Ecclesie fundatoribus et moderatoribus
nonnisi sapienter constitutum sit; agedum, et de
crucis adoratione, quantum licuerit, disseramus.
Nam quod salutis nostre insirumentum, divina
corpore οἱ sanguine sanctificatum , reverenter
adoran lum sit, id neque quxrendnm, neque ctiam
ad fidem faciendam probandum arbitror. Quod
vero in media Quadragesima ad communem om-
ium adorationem proponatur, hoc illis, qui deli«

(C catiores aures babent, nunc velut oblectamentum

quoddam, declarandum est. Quz enim haec tempo-
ris prafinilio, ut neque prius, neque posterius, sed.
in media Quadragesima hsc commuuis omnibus
erucis adoratio decreta sii?

10. Απ perspicuum est, et hoc a Spiritu saneta
proficisci? Nam cum non ignoret, humanam natu-
ram ità eomparatam esse, ut plerumque magno
ardere aliquid auspicelur, non »quali autem gradu
postea procedat, sed velut torpescens id unum
agat, ut. nihil agat: idcirco ne jejunii stadium
prompte et alacriler ingressi, cursum deinceps
remittamus, crux ín medium proponitur, ut. prz
terites labores excipiat, et ad futuros corroboret
(cujusinodi quiddam in gymnicis certaminibus

«ol; ὑποφωνέμασιν ἐπεγείροντες, 1) κεχµηχότας, fj D factitant illi, qui athletas vel vere fessos, vel opi-

δοχοῦντας ) , χα) πολλάκις Ev µέσῳ τοῦ σταδίου ἱστα-
µένοις, ὑπόμνημά τε τῶν του μεγάλου θεοῦ xol
Σωτῆρος παθῶν γινόμενον, xax οἷόν τινα παιδοτρί-
61v τῷ καλῶς τρέχοντι λέγοντα" Ei ὁ Δεσπότης
σταυρῷ προσηλώβη, χολὴην ἐποτίσθη, πλευρὰν &Aoy-
χεύθη, πάντα ὅσα τῆς ἀτιμίας.ὑπέστη χαὶ πράγματα
xal ὀνόματα, μή µοι ἀναπέσῃς αὐτὸς, μηδὲ σαλευ-
ΟΞίησάν σοι οἱ πόδες ὑπὸ χειρὸς xal ἑνεργείας ápap-
τωλοῦ, μηδὲ ἐχχυθείησάν σου τὰ διαθήµατα * ἀλλὰ
πρέχε δι ὑπομονΏς τὸν “τροχκείμενόν σοι ἀγῶνα.
Ἔρέχε ὡς οὐχ ἁδγλως ' πρόδηλος γὰρ ἡ ἀνάστασις,
πρὸς fiv ὁ σταυρὸς χε.ραγωγεῖ, τῶν παθών οὖσαν xal

15 Ίδα. 1, 13, 14.

"' jig. 22. — !* ση. 1, 15.

"7 Luc. xi, 47.

nione aliorum fatigatos acclamationibus et adhor-
tationibus suis excitant) ; et ut illis, qui sepe in
medio cursu. subsistunt, craciatus magni Domini
et Salvatoris nostri in ineimnoriam revocet; et velut
doctor, przsesque certaminis probe currenti his
verbis stimulos subjiciat : Si Dominus cruci sulli-
xus est, si felle potatus, si lancea latere perfossus,
$i quidquid vel rerum vel cognomentorum ignoii-
niosum erat, id pertulit; ne tu concidas, neque
{91 commoveantur pedes tui, a manu et actione
peccatoris, neque effundantur gressus (ui '*; sed
curre per patientiam ad prepositum tibi certamen'?,

!"5 Psal, xxxv), 99. !? Πο, aa, f.
) )

119

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

114

Curre non quasi in incertum ; certa est enim resur- A τῆς ἀτιμίας ἀπαθὲς xol πολυτίµητον ἔπαθλον, xai

fectio, ad quam crux manuducit; que omnis
üolori$, cruciatus et probri premium est, omnis
splendorem suum in crucem emittit.

4. Deihde ex hae crucis adoratione docemur
itidem. qud ratione crüx mediatrieis officiam pro
pobis obierit, reconcilians nós Deo et Patri **,
quem per inobedientiam offenderamus. Postquam
enim hisce duobus, velut duabus manibus ab hoste
devicti et prostrati, voluptate videlicet et tristitia,
casuque illo miscrabili in przceps acti, ab Oriente
ex alto per viscera misericordiz Dei nostri visitati
sumus *' , statim sub ipsa primordia adversarius
hoster debilitatus et qvasi mütilatus est, quando
Eminanuelis nostri conceptionem neque voluptas
tontaminavit (neque enim ferrüm, neque viryinita-
tis quasi dissectio, neque manus hominis, reque
aliud quid hujus generis ad matrimonium pertinens
divinum Maria altare ascendit!, neque etiam dolor
afflixit: quippe ubi voluptas nulla antecesserit : ibi

enim necesse est dolorem sequi, ubi voluptas pr:e- ,

cessit; sicuti necesse est, nLibi voluptas sequatur,
ubi dolor przcessit, Et hzc est ipsius natura in-
violabilis et indissolubilis lez, non sine squitite
lata , ne nimia hilaritatis diffusio sit sine freno et
guberhatore, neque tristitia sit plane immedicabilis
εἰ mortifera ; sed ut illa quidem adun.onitionis loco

ἀεὶ τῷ στανρῷ ἐπιλάμπουσαν.

passionis et ignominim expers, οἱ qua perpetuo

ια. "Exzecta χαὶ τὴν µεδιτείαν, ἣν ἡμῖν ἆμεσί-
τευσεν ὁ σταυρὸς , bx της νῦν προσχνυνῄσεως διδα-
σχόµεθα, ἁποχαταλλάξας ἡμᾶς τῷ θεῷ xat Πατρὶ, ὃν
διὰ τῆς παρᾶχοῆς ἡμῖν αὐτοῖς ἐξεπολεμήσαμεν. Ἐπεὶ
γὰρ δυσὶ τούτοις, οἷόν τισι [δυσὶ] χερσὶν ὑπὸ τοῦ
ἐχθροῦ κατεπαλαιόµεθα, ἡδονὴ [f.-vf] xaX λόπη
[[.-πῃ], xaX πτῶμα ἑλέους ἄξιον πίπτοντες, ἀνατολῇ
ἐᾷ ὕψους διὰ σπλάγχνα ἑλέους θεοῦ ἡμῶν ἐπεσχέφθη-
μεν * εὐθὺς μὲν xal ἓν προοιµίδις ἠκρωττριάνετο ὁ
ἀντίπαλος, οὔτε ἡδονῆς µολυνάσης τὴν τοῦ Ἐμμα-
νουἡλ σύλληψιν (οὐδὲ γὰρ ἀνέθη σίδηρος xai τομὴ
παρθενίας, f| χαὶρ ἀνθρώπου xal πρᾶξις γαμήλιος,
inel [f. ἐπὶ] τὸ θεῖον τῆς Μαρίας θυσιαστήριον),
οὔτε ὀδύνης στενοχωρησάσης τὸν τόχον, ὅτι μηδὲ
Ἡδονὴἡ προηγἠσατο. Ἐχεῖ δὲ πάντως ἔπεσθαι «hv
ὀδύνην, ἔνθα fibovh προοδεύσειεν» ὥσπερ ὀδύντά
προηγουµένης, xal ἡλονὴν ἐπαχολουθεῖν * xal τοῦτον
εἶναι φύσέως νόµεν ἄῤῥηκτόν τε xal ἄλυτὸν φιλαν-
θρώπως νομοθετηθέντα * ἵνα μήτε τὸ διαχέον &ya-
λίνωτον fj χαὶ ἀδέσποτον, μήτε τὸ báxvov ἀνίατον
καὶ νεχρώσιμον *. ἁλιὰ τὸ μὲν νουθεσἰαν ἔχῃ τὴν
μετὰ ταῦτα λύπην, xol ἀναστολὴν ὕδρεως, τὸ δὲ
τὸν γλυκασμὸν, θεῥαπευτὴν ἀπογνώσεως.

habeat eam, qu: inde enasei consuevit, tristitiam et injuri» impressionem; huic vero. depellende de-

&perationis causa medicamentum sit dulcedo.

12. Cxterum postquam ad Jordanem sese mani- C

lestavit, et pro nobis famulis suis a famulo statuta
expiatione purificatus est, Spiritumque pro nobis
hccepit is, qui nunquam a Spiritu separatur (quo
demonstraret, àuper aquas etiam (um Spiritum
ferrí, quando nos baptizamur, a quo nobis persua-
deret, ut ad hoc lavacrum Spiritu Dei ta: plenum,
tanqüani ad veram et perfectam emundationem
accurranmüs ), ducitur a Spiritu in desertum **: a
turbis enim remotum esse oportet eum qui semel
mundatus est, ne rursus luto et coeno contamiue-
tur, alteraque purificatione egeat. Perfert autem
impressiones illas quas objectu voluptatis tentator
instituit, perfert, inquam, non ratione et cogitatio-
nibus: nam his Dei mens impervia est: verum in

propria persona illum aggreditur, tribusque adver- D

βατ] casibus pro nobis coronatur, angelorum mini-
&'erio auctus; ut intelligas, quonam lionore afficien-
dus sis, 469 si eum debelles, qui inter angelos
jnlhonorus οἱ inglorius est. At vero victor vim et
robur adversus voluptatem fratribus largitus, ,sic
a4 docendi munus accedit. Necesse enim erat, ut
haturam velut vas quoddam propararet et expur-
garet, ut. verbi capax efficeretur, expugnata post
ventris. ingluviem ambitione ; post ambitionem
topiditate et amore habendi : quz tres filie sunt
hirudinis illius que totam nostram vitam exsugit.
Simul etiam nos magistros et institutores instruxit,
hostem opere ipso devicerimus.

9 Ἡ Cor. y, 18. !' Luc. 5, 78. ?* Matth. iv, 1.

(β’. Ἐπεὶ δὲ ἀναδειχθεὶς ἓν τῷ Ἱορδάνῃ, την
ὑπὲρ ἡμῶν τῶν δούλων ὑπὸ τοῦ δούλου κάθαρσιν
ἐκαθάρθη, xai τὸ Πνεῦμα δι’ ἡμᾶς ἑδέξατο, 6 µτδξ-
ποτε τούτου ἀχώριστος (iva δείξῃ τῷ ὕδατι τὸ
Πνεῦμα ἐπιφερόμενον ὅτε xai ἡμεῖς βαπτιζόμεθα,
γαλ πεἰσῃ τπροδτρέχειν ὡς ἁληθινῆ καὶ τελείᾳ χα.
θάρσει τῷ τοιούτῳ λουτρῷ. ὃ τὸ τοῦ θεοῦ Πνεῦμα

ἐχεται), ἄγεται μὲν τῷ Πνεύματι εἰς τὴν ἔρπμον
(ἀταραξίας Υὰρ δεῖσθαι τὸν καθαρθέντα , ἵνα μὴ
πάλιν θολωθῇ [[.-0εὶς] ἀπὸ πηλοῦ ἰλύος, δευτέρων
χρῄζη καθάρσεων), δέχεται δὲ τὰς δι ἡδονῆς τοῦ
πειραστοῦ προσθολὰς, οὐ διαλογισμῶν |f. διὰ λογ.]
(οὐ γὰρ τούτοις ἐπιδατὸς ὁ τοῦ Θεοῦ νοῦς), à
ἀὐτοπροσώπως προσέἀλλοντος, xa τρισὶ τοῦ ἀντι-
παλαίοντος πτώµασιν ὑπὲρ ἡμῶν στεφανοῦται, ὑπ'
ἀγγέλων διακονούµενος * ὡς ἂν σὺ µάθῇς τὴν τιμὴν,
Αν τ'µηθήσῃ, τὸν ἐν ἀγγέλοις ἄτιμον χαταγωνισάµε-
νος. ἸΑλλ' ὁ μὲν νικητὴς xazà τῆς ἡλονΏς, τὸ Χράτος
ποῖς ἁδελςοῖς χαρισάµενος, οὕτως Ίδη ἐπὶ τὸ διδά-
σχειν ὥρμησεν. δει γὰρ αὐτὸν τὴν φύσιν οἷόν τι
σκεῦος προετοιµάσαι καὶ ἐχχαθᾶραι’ ὡς ἂν τοῦ
Λόγου χωρητικὴ γένηται, φιλοδοξία» μὲν ἐπὶ γαστρι”
µαργίᾳ, φιλολλουτίαν δὲ ἐπὶ φιλοδοςίᾳ καταβαλόντα,
τὰς ερεῖς θυγατέρας τῆς βδέλλης, at τὴν ζωὴν ἡμῶν
ἐξεμύζησαν: ἃμα δὲ xoi τοὺς διδασχάλους ἡμᾶς
παιδεῦσαι μὴ πρότερον ἀναδέχεσθαι τὸν λόγον, 1|
καταπαλαΐσαι τὸν πειράζοντα διὰ τῆς πράξεως.

ne prius docendi provinciam suscipiamus, quara

117

3| καὶ λοιπὸν ἐχρητο, τοὺς Φαρισαίΐνυς, τοὺς Zabbov-
καϊους, τοὺς Γραμματεῖς, αὐτοὺς τοὺς ἁπανισταμέ-
νους ἐπαναστὰς [f.— στὴσας] αὐτῷ, xal λόγοις
διαδάλλων, καὶ λϊθοις βάλλων, καὶ σοφίσµατα xa-
νότεχνα προτεινόµενος, xal τί γὰρ οὗ κατ) αὐτοῦ
τεχταινόµενος » τέλος δὲ, χαὶ μµετὴὰ ἀνόμων .Ίογι-
σθῆναι παρασχευάσας, χαὶ τὸν ἀτιμότατον αὐτῷ
Σξαρτύσας θάνατον, xol παραδειγµατίἰσας, οὺ µόνον
ἐπιχατάρατον νοµίζεσθαι τὸν ἐπὶ ξύλου χρεµάμενον,
ἁλλά xal xatà τὴν τῶ» ἀνόμων φύαιν πᾶν εἴδος
δυσφηµίας ἐπιδειξάμενον xal Όόρεως. Ταύτην Σγὼ
την πεῖραν, τὴν διὰ λύπης φημὶ, τῆς προτέρας
δυσχαταγωνιστοτέραν τίθεµαι, ὅσῳ τοῦ μὴ ἠσθῆναι
τὸ καὶ λύπῃ Περιπεσεῖν δυσρορώτερον. Δηλοί 6i
xal ὁ πειραστής ' οὗ γὰρ ἂν ὑστέραν ταύτην ἐπ-
Ἐθηκχεν, εἰ uh χραταιοτέραν ἑγίνωσχεν. Ὡς δὲ xai
διὰ ταύττις ἐλθὼν ἑνίχα, οὗ µόνον ὑπομείνας πάντα,
ἀλλὰ xal τοὺς φονευτὰς εὖὐχαῖς ἀμειδόμενος ' ἑντεῦ-
Bev ἡ φύσις ἡμῶν ἀναντίῤῥητον τὴν νίχην ἐδέξατο,
διὰ τῶν ἔργων στεφανωθεῖσα τοῦ τὸν χόσμον νιχη-
σαντος * xa τοῦτό ἐστιν ὄντως τὸ τελειότατον τρό-
πάιον, καὶ fj παντελῆς σωτηρία, ἣν ὁ σταυρὺς ἡμῖν
προεξένησε. Μέχρι μὲν γὰρ τοῦ σταυροῦ ὑπελείπε-
τό τις ἐλπὶς τῷ ἐχθρῷ, ἐδ ὑπερηφανίας τοῖς διαχέ-
νοις αὐτὸν βόσκοντι.

εδ. Ἐντεδθεν δὲ fj χεὶρ ἀνενέργητος ἔμεινε, χαὶ

ORATIO IN ADORATIONEM CRUCIS,
cy'.. Ἐλείπετο δὲ τῷ ἐχθρῷ hj τῆς λύπης ἔτι ysto, À

118

13. De cxtero reliqua erat adversario vis et po-
testas Lristitis, qua et posthac usus est, PháriBteis,
Sadducmis, Scribis ipsisque transfugis adversus
ipsum concitatis, variis eriminationibus et calum-
niís concinnatis, lapidibus in eum conjectis, mul.
tisque sophismratibus οἱ ftaudibue ébjectis. Ouid
enim eontra illem uon melitus est? Ad extremum
effecit quoque, ut cum inigdtis reputaretur **, worte
omnium turpissima ei procurata; et ita traduxit, ut
maledictus haberetur, quippe pendems in ligno;
quin et improborum more, omne genus blasphemiz,
maledicentie et injurie in ipsum exprompsit.
Hanc ergo tentationem et probationem positam ín
rebus duris et asperis superatu tante difficiliorem
arbitror, quam priorem, quanto difficilius est tris'ia
owinísque jucunditatis expertia tolerare. (Quod ipse
tentator planum facit ; non enim hanc in postremum
loeum reservasset, nisi potentiorem esse probe no-
visset : ut vero cx lac itidem tentatione victor
exstitit, non modo onmia zquissmo antmo passus,
sed et pro occisoribus suis Deut preeatus est;
tumque ereatura nostra certissimam — victoriam
adepta est, velut serio redimita przelare factis
ejus, qui mundum vicerat ; at hoe vere perfectis
summum tropeem, et absolutissima salus , quam
crux nobis attulit. Nam usque ad crucis tempus
spes aliqua supererat hosti, qui superbia elatus,
inani spe seipsum pascebet.

44. Exinde vero tota hec vis et potestas inefficax

ὄντως τηνιχαῦτα τοῦ ἐχθροῦ ἑξέλιπον αἱ ῥομφαῖαι σ reddita est : et vere tuue inimici framem defecerunt

&lc tdoc. Διὰ ΥὰΡ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ τῷ Πατρὶ
ἀποχατηλλάγημεν. Ἐπεὶ γὰρ δικαίως Αδὰμ ἁπ-
έθανεν (ὅτι χαὶ xatà συνθ]χήν αὐτῷ ὁ θάνατος ἐπ-
ενήνεχτο. "“Ἡ γὰρ pa, φηαὶ, φάγητε ἀπὸ τοῦ
ξύου, θαγάτῳ ἀποθαγεῖσθε, παραθάσεώς τε καὶ
ἁμαρτίας ἣν ἐπιτίμιον), ὁ δὲ Κύριος ἁμαρτίαν μὴ
ποιῄσας (πῶς γὰρ ὁ μὴ δι’ ἡδονῆς χαὶ λύπης ἐλθὼν,
ἐξ ὧν χαὶ περὶ ἃς τὸ ἁμορτάνειν, χαὶ τούτων φα-
vs, ἀνώτερος ;), ἀδίκως ἐθανατώθη διὰ σταυροῦ, τῷ
δὲ ἀδίκῳ τούτῳ θανάτῳ ὁ δίχαιος ἡμῶν κατελύθη
θάνατος * εἰχότως τῷ σταυρῷ τὴ» σωττρίαν ἔπιγρα-
φόμεθα. Ἑῖς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν ἀναμάρτη-
τος, xat διὰ τοῦτο θανάτῳ μὴ ὑποχείμενος. TO γὰρ
κέντρον τοῦ θανάτου, ἡ ἁμαρτία, οἷόν τινι στρα-

in finem **; nam per Filii mortem Patri reconciliati
sumus *. Postquam enim Adam juste mortaus est
(quia ex compacto mors illi venit **, Quacunque
hora, inquit, comederitis de hoc ligno, morie morie-
mini; transgressionis namque et peccati multa
mors fuit), Domirius autem, qui peccatum non
fecit ** (nam quomodo peccatum perpetrasset , qui
ex voluptate et dolore, circa que duo peccatum
versatur, non exstitit, longe superior utrisque?)
injuste in cruce occisus, injusta hac morte mortem:
nobis juste decretam profligavit, merito cruci salu-
tem nostram acceptam referimus ; A469 nau unus
a peccato immunis pro omnibus mortuus est; eaque
de causa morti non crat obnoxius : stimulus

τωώτῃ ξίφος kv χερσὶν ὃν, xai ῥᾳδίως ἁποχεντοῦν D enim. mortis peccatum est *t, quod se habet instar

τοὺς δεχοµένους αὐτὸ µαλαχώτερον. “0 δὴ καὶ τῆς
φιλανθρωπίας αεφάλαιον, ὅτι τὴν ὀφειλὴν ἡμῶν ὁ
μηδὲν ὀφείλων διέλυσε. Τοῦτο γοῦν xal ὁ Κύριος ἐν
τοῖς ἑξρδίοις ἐδήλου ῥήμασιν, Ἔρχεται, λέγων, ὁ
τοῦ χόσµου ἄρχων, xal ἐν ἐμοὶ οὐχ ἔχει οὐδέν :
d.14à καθὼς ἐνετε/.Ίατό pov ὁ Πατὴρ, οὕτω ποιῶ.---
Οὔὕεω γὰρἡγάπησεν ὁθεὸς τὸν κὀσμον, ὥστε τὸν
Yiév αὐτοῦ δοῦναι τῷ θανάτῳ ἀντάλλαγμα. Ὢ βά-
θος σοφίας xaX πλοῦτος χρηστότητος! "Ex τῆς πρὸς
τοὺς ἀνθρώπους ἀγάπης ὁ τοῦ Υἱοῦ θάνατος, Ex τοῦ
Ὀανάτου πάλιν fj πρὺς τούτους ἁποχαταλλαγὴ καὶ

*3 [ρα. Lir, 12.

* Psal, ix, 7.
X5 daan. xiv, 90.

15 hom. v, 10.
56 αἱ. 111, 16.

5. Rom. i1, 32.

gladii in manu militis, facileque pungit, quicunque
mollius attingunt. Porro, quod omnis humanilalis
ct beucvolentize caput est, ille, qui nihil debebat,
debitum nostrum dissolvit. Hoc enim et Dominus
professus est his sub exitum verbis?*; Venit, in-
quiens, mundi princeps, et in »ne non habet quid-
quam ; sed sicut. mihi mandavit Pater, sic facio **.
Sic enim Deus dilexit mundum, ut el Filium suum
reconciliationis causa in mortem traderet. Ο altitwdo
sapientie *!* ! O diviti bonitatis! Ex amore in lro-
mines sequitur mors Filii; ex morte reconciliatio

** Gen. n, 17. ? IL Cor. v, 2t. 1* I Cor. xv, 56.
e

1:9

THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEP.

120

cum iisdem, et rursus dilectio; ut omni ex parte À ἄγαπησις * ἵνα δόξῃ πάντως διχαίως καταλλαγῆναι,

juste videretur reconciliari, e& ut debitor, el ut
nihil remittens aut condonans.

15. Hujus reconciliationis mediatrix et concilia
trix crux fuit : quod mediatricis officium tacite nune
crux insinual medio jejuniorum cursu proposita
et adorata. Quod si velis, jejunium tibi itidem pa-
radisus erit, in cujus medio lignum etiamnum plau-
tatur, emnibus ex quo parabile, excepto illo, cui
Deus venter est **; hunc enim inimicum crucis repu-
tat Apostolus, Quia οἱ hunc crux advocat, et ad-
minit absumptura ipsius tumorem (5) et persuasura
ne omnia ventris oblectationibus concedal, aspi-
ciens acetum, quod cruci suffixus gustavit; persua-
ΡΙΓΑ ilem, ne ubique relaxationem et jucunditatem
quserat, clavos contemplans et lance: vulnera , in
qua ea velut retributionis digitum immittens, et ut
loco ventris Deum et Dominum, aspere bujus et
plene doloribus vitz: auctorem et consummatorem
predicet, cum et initio pro peccatoribus, hisque
qui ceciderant, erucifixus fuerit; et omnibus spiri-
b&ibus eonjunctis, illos et inter se inutuo et cum Do-
mino colligarit.

46. Habet autem crux altitudinem, profundita-
tem, ct eam, qua in latitudinem utrinque excurrit,
eilensionem; quo paeto ad conditorem Christum
adducit coelestia, subterranea et terrestria, ab ortu
solis usque ad occasum , ut non sint amplius duo
ereaturarum genera, angeli et filii hominum, agitari
solita, et agitari nescia; quedam in ccelo, quzdam
in terra ; quaedam prope, qua:dain longe; sed ut sit
jam una creatura omnium qui in Christo renovati
sunt. Oinnia jam concussionis et agitaltionis exper-
Via sunt, coelestia et vicina. Hac crucis dona sunt,
non semel tantum collata, aut exiguo tempore visa;
sed semper et conferuntur et conspiciuntur ; semn-
perque magnifcentiam ejus, qui in cruce salutem
nostram operalus est, depredicapt : tuncque solum
AGAS cessabunt, cum et Dei virtus debilitabitur.
Quandiu autem Dei potentia manet, el ea, quie in-
firma sunt, eorroborat, tandiu talia ac tanta dona
crux cenferre poterit his, qui salvantur; quihus
crucem esse Dei viriutem Apostolus testatur. Inquit
enim ** : Verbum crucis pereuntibus stultitia. est:
nobis vero qui salvamur, Dei virtus.

47. Vocatur eadem crux ab his qui nomen suum
in Christi militiam dederunt, armatura bona volun-
tatis **, qua Deus illis benigne facere statuit, data
et corone leco adversus hostes ; simul enim armat
et coronat : quod nos ipsemet David docet. Eadem
signatio est timentibus Deum, quique suas carnes
configunt. Non enim aliam notam habent, ex qua
9d Christum pertinere dignosci queant, quan si

» Philipp. 1u, 19. ?* I Cor. 1, 48.

(5) lta suppleo ex conjectura lacunulam : puto
€nlm in aütogreplio exstitisse ὄγχον, adeo ut in

xal ὡς ὀφείλων, καὶ μὴ χαριζόµενος.

ια’. Ταύτης τῆς χαταλλαγῆς ὁ σίαυρὺς ἡμῖν µε-
σίτης xal πρόξενος ' ἣν δὴ µεσιτείαν αἰνίττεται
συμθολιχῶς νῦν Ev τῷ µέσῳ τῶν Νηστειῶν προτι-
θέµενός τε χαὶ προσχνυνούµενος. El βούλει δέ pot
καὶ παράδεισον ἐχλέχου εἢν νηστείαν, οὗ àv µέσῳ
τὸ τῆς ζωῆς ξύλον xal νῦν φυτεύεται πᾶσιν ἑξίσου
μεταληπτὸν, ἑχτὸς sl µή τις c κοιλία» ἔθεο-
zoímcs. Τοῦτον γὰρ ἐχθρὸν ὁ Παῦλος τοῦ σταυροῦ
τίθεται * μᾶλλον δὲ xal τοῦτον ὁ σταυρὸς προσχα-
λεῖται xal παραδέχεται, δαπανῄσων αὐτοῦ τὸν......
xow καὶ πείσων μὴ πάντα ἡμᾶς γαστρὸς ἡδοναῖς
χαρίζεσθαι, πρὸς τὴν χολὴν xal τὸ ὅςος ὁρῶντα,
ὧν ὁ ἓν αὐτῷ παγεὶς πεπείραται * μηδὲ πάντοθεν
τὴν ἄνδσιν χατατείνεσθαι τοὺς ἦλους ἀνασχοποῦντα,
xai τὰ τῆς λόγχης χεντήµατα, xat βάλλοντα δι αὖ-
τῶν τὸν τῆς ἑράνης δάχτνλον, xal ἀντὶ τῆς χοιλίας,
θεὸν καὶ Κύριον τὸν τῆς πικρᾶς ταύτης xai ὀδυνη-
ρᾶς ζωῆς ἀρχηγὸν χαὶ τελειωτὴν χηβύττοντα * ἐπεὶ
xal την ἀρχὴν, ὑπὲρ τῶν ἁμαρτόντων, xal προσ-
κεχρουκότων, ἑἐπάγη, καὶ πάντα πνεύματα ἑνώσας
ἀλλήλοις, xai τῷ Κυρίῳ συνέδησεν.

ις’, Ὅαπερ (f. Ἄσπερ] ὄψος Eyes, xaX βάθος, καὶ
thy ἐπὶ πλάτος ἑχατέρωθεν ἔκτασιν * οὕτω τὰ οὐρά-
για, καὶ τὰ ἐπίχεια, ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου µέχρι
δυσμῶν Χριστῷ συναγαγὼν τῷ τὰ πάντα κτίσαντι,
ἵνα µηχέτι δύο χτίσεις ὥσιν, ἄγγελοι καὶ νἱοὶ àv-
θρώπων, σαλευόµενα xal μὴ σαλευόµενα, τὰ iv
οὐρανῷ χαὶ τὰ ἐπὶ τῆς yT,6, τὰ ἐγγὺς χαὶ τὰ µα-
χρὰν, ἀλλὰ µία χτίσις πάντων ἐν Χριστῷ xatvt-
σθέντων ἂν [f. ᾗ] πἆντα μὴ ααλευόμενα, xal oó-
ῥάνια xal ἑγγίζοντα. Τοιαῦτα τοῦ σταυροῦ τὰ χα-
ρίσµατα, οὐχ ἅπαξ µόνον γενόµενα, οὐδὲ φανέντα
πρὸς μικρὸν, ἁλλ᾽ ἀεὶ xal γινόμενα καὶ φαινόμενα,
χαὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ bv αὐτῷ τὴν σωτηρίαν elpya-
σµένου χηρύττοντα * τότε µόνως Ἀπανσόμενα, ὅτε
καὶ ἡ τοῦ Oso) ἀσθενήσει δύναμες. Ἔως ὃ) ἂν
ἐκείνη dj δύναµις µένῃ, καὶ τὰ ἀσθενῃ ἐνισχύουσα,
xal τὸν σταυρὸν ἴσθι τοιαῦτα xaY τοσαῦτα τοῖς
σωζοµένοις δυνάµενον * ofc xal δύναμιν εἶναι 8600
ποῦτον μαρτυρεῖ ὁ Απόστολος. Ὁ Λόγος γὰρ, φησὶνι
ὁ τοῦ σταυροῦ, τοῖς μὲν ἁπο..Ίυμέγοις µωρία

p ἐστί ' τοῖς δὲ σωζοµένοις ἡμῖν δύναμις θεοῦ

ἐστι.

wu". Οὗτος xai ὅπ.Ίον εὐδοχίας καλεῖται τοῖς
Χριστοῦ στρατιώταις, οἷς αὐτοὺς [f. αὐτὸς] ἀγασθῦ-
γαι [f. ἀγαθῦναι] θέλει θεὸς, διδόµενον xal χατὰ
τῶν ἐχθρῶν στέφανος' ἅμα γὰρ ὀπλίζει χαὶ στεφανοῖ»
xai τοῦτο παρὰ Δαυῖδ διδασχόµεθα. Οὗτος xai
σηµείωσις τοῖς φοδουµένοις τὸν θεὸν, xaX χαθηλω-
µένοις τὰς σάρχας. 02 γὰρ ἄλλοθεν αὐτοῖς τὸ γνώ-
ρισµα, ὅτι Χριατοῦ εἶἰσιν, f] ix τοῦ τὴν σάρχα

5 Ephes. vi, 11.
Varie lectiones et nola.

codice non defuerit, nisi prima syllaba ist'us
vocis.

151

ORATIO IN ADORATIONEM CRUCIS.

1:2

σταυρᾶ σαι τοῖς παθήµασι xal ταῖς ἐπιθυμίαις, A carnem cum vitiis et concupiscentiis crucifigaut *^ :

xai μαρτυρεῖ Παῦλος ὥσπερ vw βασιλικῷ ftapa-
σήμῳ τούτῳ xauyüpevo; ᾽ xdi διὰ τοῦτο µη-
χέτι Παῦλος, ἀλλὰ Ἁριατὸς γνωριζόµενος, Ζῶ ΥὰΡ,
ἐγὼ οὐκ ὅτι, φησί ΄ ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριότός. Καὶ
τοῦτο ἦν ἄρα ὃ xal ὁ Κύριος εἴρῆχε, τὸ δεῖν ἔαυ-
τὸν ἀπαρνεῖσθαι τὸν σταυρὸν αἴρονία, τὸν ἆχολου-
θεῖν προελόμενον. Οὗτος χαὶ gopía θεοῦ, χᾶν ὡς
µωρία τοῖς Ἕλλησι διαβάλληται.. Τὸ γὰρ µωρότερον
τοῦ θοοῦ, σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἑστίν. Οὗτος
xaX ὑποπόδιον τῶν ποδῶν, ὡς τῆς ἐνσάρχου παρ-
ουσίας χατάπανσις. Καὶ τόπος οὗ ἕστησαν οἱ πόδες
«Ἑνρίου, καὶ τὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν σωτηρίὰν χινή-
µατα * τί γὰρ ἔδει κινεῖσθαι λοιπὺν πρὸς τὸ τέρμα
φθάσαντα, xai τῆς σωτηρίας ἐξειργασμένης, δι ἣν
à νίκη:

v. Αλλά γὰρ μηδεὶς ἀπολειπέσθω, μήτε τῆς θέας,
µήτε τῖς ὑποπτώσεώς τε χαὶ προσχυνῄάεξως * τῇ
μὲν ἁγιαζόμενος ὀφθαλμοὺς, τῇ δὲ τὰ λοιπὰ µέλη
χλινόµενα, τῇ δὲ xal τὰ χείλη προσφαύοντα. "Άγια
ζέσθω καὶ γλῶττα fj τε ἄδουσα Ἡ τε διδάσκουσᾶ.
Αγιαζέσθω καὶ àxol τὰ τοῦ σταυροῦ ἑνηχουμένη,
καὶ τῇ διανοίᾳ διαπορθµεύΦασα. Βασιλεὺς εἶ ; Πρόσ-
εχθε (4) τῷ σχήπτρῳ Χριστοῦ, µάθε σεαυτὸν δοῦλον
τιμῆς ἀγοβασθέντα. Tov Δεσπότην ἑπίγνωθι, ὡς
ὁμοδούλους ὅρα τοὺς ὑπὸ χεῖρα * ἑνὶ γὰρ αἵματι
ἑωνήμεθα, Μάθε τὸ τ'μώμενον τῆς βασιλείας σοι
σχῆμα bv τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ πάαιζόµενον * τὸν λι-
ἑοχόλλητον στέφανον ἀχάνθαις καὶ µερίµναις ἐκ-
τραχυνόµενον * τὸ δυνατόν σοι σχῆπτρον, xal Τάντα
τύπον, διάχενον xálapov* tiv πορφύραν, ἐφ᾽ fj oo
µέγα quado, ἀλλότριον ἀγαθὸν, καὶ ἐξ αἵματος *
στρατιῶται γάρ σοι ταύτην περιτιθέασι ' τὰς Yovo-
αΞτήσεις, ἃς δέχῃ, xai τὰς εὐφημίας ἐπιπλάστους
τὰς πλείους, xal παρὰ τούτων oi thv σΏν χεφαλΏν
οὐχ ὅπως ἡδέως τύφαιεν, ἀλλὰ χαὶ Πδιον ἀποχόψαιεν.
Ταῦτα τὶν σταυρὺν προσχυνῶν διδάχθητι. Ast. γὰρ
εἶναι σπουδαῖα ἓν τῷ Χριστῷ καὶ τὰ παίγνια, xat
πάντοθεν ἡμᾶς τῷ λόγῳ διδάσκεσθαι,

ιθ’. Στρατιώτης ἐτάχθης; Λάδε τὸ τῆς εὐδοχίας
ὅπλον τοῦ ουγεῖν ἁπὸ προσώπου τόξον, εἴτε τοῦ νοη-
τοῦ, καὶ τὸν [f. τὸ] νοούµενον ἡμῶν βάλλοντος, xat τῇ
ἀπιφανείᾳ τῶν αἰσθητῶν τοὺς μὴ φραττοµένους χατα-
τιτρωσκοντος * εἴτε τοῦ ὀρωμένου, x2 τὸ ὀρώμενον
φθείροντος. Πλουτεῖς τὰ τῆς γῆς ἀγαθά ; Δέξαι τὴν ἓκ
τοῦ σταυροῦ παρα[νέσιν, γυμνὸν δειχκνύντος Ev αὐτῷ
παγέντα τὸν σὸν διδάσχαλον, xal οὗ ἀχόλουθος εἶναι
προσποιῇῃ, τούτου xai τοῖς ἴχνξσι προσεπἰόηθι, xai
«ὃν σαυτοῦ σταυρὸν ἆρον, πᾶσιν ἁποταξάμενος,
Πενίᾳ θλίδη; Ἐγγὺς ἡ παράκλησις (5) * αὐτὸ γάρ
σοι τοῦτο τὸ τῆς πανίας βάρος , σταυρὸς ἀχούσιοςο
Ἡγγαρεύθης καὶ αὐτός » 'AXA' ἐχούσιον τὸ ἀγαθὸν

35 (Galat. v, 24. ** Gal. 11, 20.

?7 Μαι, xvi, 94.

cujus rei testis Paulus, qui cruce tanquam regio
quodam insigni gloriatur, et propter eamdem jam
non Padlus, sed quodammodo Christus ipse est 15.
Vito, inquit, jam non ego, vivit vero in me Christus,
Et hoc illud ipsum est, quod et Christus dixerat :
oportet videlicet, ut seipsum abneget, qui crueem
tolleré, seque sequi cupiat *'. Eadem crux Dei sa-
pientia est, licet ab infidelibus ut stuliitia rideatur **,
Quod enim stultum est Dei, sapientius est hominibus.
Eadem, scabellum pedum est 9, quasi requies ejus
qui per incarnationem ad nos advenit, et locus ubi
steteruht pedes Domini, et profectio motusque ad
nostram salutem. Quid enim opus erat ut amplius
moveretur, qui jam ad finem processerat, salutem- .
que, per quam victorià venit, jam perfecerat ἵ

48. At nemo heque ab intuitu neque a provolu-
tione et adoratione excludatur, illo quidem oculos
sanctificans, illa membra inflexa et inclinata, hac
vero labra crucem attingentia. Sanctificetur et lin-
gua, tam qua canit, quam qua docet, Sanctifice-
luf et auditus canticis crucis pulsatus, eaque ad
mentem transmittens. tex es? Accede ad sceptrum
Christi, agnosce te servum esse pretio magno eine
ptum. Agnosce Dominum, tibique sübjectos , ut
conservos, tracta, Uno enim sanguine empti sumus,
Considera honoratissimum regális dignitatis habi-
tum tempore erucis illusum, coronamque gemmis
distinctam, spinis el curis exasperatam, putansque
ludm sceptrum et omnem speciem esse fragile
et inanem arundinem; purpuram ob quam valde
extolleris, alienum esse bonum ex sanguine manans;
eam enim milites tibi circumdant. Genuflexiones
quibus honoraris et acclamationes existima ple-
rasque fictitias, et ab illis qui caput illum nod
modo libenter verberarent, sed et amputarent. Hac
documenta discas, 465 cum crucem adoras. Opor-
tet enim ut et ludicra sint nobis in Christo seria;
ut undique erudiendi noemetlpsos occasionem ha-
beainus.

49. Miles es? Accipe drmaturam Lon: volunta»
tis, ut fugias a facie arcus **, sive ejus qui intelli-
gentia conspicitur, et intelligentiam nostram petit,
objectuque et representatione rerum seunsibilium

D omnes iflos, qui muniti non sunt, vulnerat; sive

ejus, qui oculis cernitur, et id, quod sub aspectum
cadit, ferit et destruit. SI fortunarum copiis abun-
das, admitte admonitionem crucis, que tuum Ma-
gistrum cruei suffizum ostendit nudum, et cujus
videri eupis sectator et discipulus, ejusdem vesti-
giis insiste, et (uam tolle cruce:n, omnibus relictis,
Paupertati et colamitati consolatio prope est : ipsum
enim paupertatis pondus crux est involuntarid,

35 | Cor. 1, 18. ? Psal. cix, 4. ** Psal. Lix, ϐ,

Varim lectiones et note.

(4) Textus editus habet πρόσεχε, sed mendose,
ut patet ex versione Latina.
(9) Uta legeudum puto per interrogationem ; unde

vertendum | videtur, Paupertate affligeris? Prop: 9
consolatio,

123

THEOPHYLACTI BULGARLE ARGHIEP.

124

Coactus est οἱ ille, sed fac, ut bonum tibi sit vo- A ποίησον, tv! ἡ σοι καὶ μᾶλλον ἔμμισθον. Ποιήσαις

luntarium , ut ct copiosiorem mercedem afferat.
Hoe autem priestabis, si nihil improbe ob inopiam
feceris, sique cum gratiarum actione zrumnam
illam tuleris. Quid operx et studii non suscipis et
impendis ob breve fugaxque temporis spatium pro-
rcgandum, ut membra hydrope turgida et pragra-
vata graciliora et leviora fiant? Jam hiuc ergo expe-
diiior effectus es, et liberatus e pecuniarum hy-
: drope: ne igitur animo dejiciaris, si corpore tenui

b' ἂν, εἰ μηδὲν ἀνάσχῃ τῶν φαύλων διὰ πενίαν, εἰ
φέρεις εὐχαρίστως τὴν στέγωσιν. Πόσα ἂν ἔχαμες
xai ἀνάλωσας ἀγῶνος δρομικοῦ προχειµένου, ἵνα aut
τὰ ὑδρωπιῶντα µέλη καὶ βαρυνόµενα ταχερώτερα
ὀφθῇ καὶ ἑλαφρότερα ; Νῦν αὑτόθεν el χοῦφος, τοῦ
τῶν χρηµάτων ἐλεύθερος ὕδρωπος. Mh τοίνυν ἀθυ-
pe [[. «μήσῃς] ὑγιαίκων ἐν ἰσχνότητι σώμὰτὸς, μηδὲ
µαχαρίση; τὸ ἀνὰ cápxa τοῦ πλουσίου διάκενον
ὄγχωμα, ἵνα μὴ φανᾗς καὶ τὸν νοῦν πενόµενος.

sanus vivas; neque beatum przdices inanem tumorem, qui in corpore divitis comspicitur, me vi-

deáris mentis itidem inops esse.

20. Porro fama quoque et gloria claros crux
instruit, cohortans, ut respiciant ad glori: Domi-
num, quem principes hujus s:xculi .crucifixerunt,
amore false glorie, non ferentes veram operum
ilius gloriam ; utque timeant illorum sortem et
exitum, ne forte et ipsi Christum propter gloriam
mundanam interficiant : ea de causa monentur, ut
à solo Deo gloriam quzrant ; et hac imaginem Uni-
geviti glorie contegant et coronenl et forment,
facii filii Dei per opera lucentes et splendeutes in
gloriam celestis Patris. Num doles si sis inglorius,
neque animo xquo ferre potes, ut a proximo Luo
vincaris? Cur non intueris in Cruciüxum, et in
ignominias quas pertulit, et sputa, et colaphos, et
in opinionem, quam de illo, ut de seductore, comee-
perunt, discisque praclarum quiddam et diviaum

x. Παιδαγωγήσει xai τοὺς àv δόξη λαμπροὺς ὁ
σταυρὸς, πείσας ἀποθλέψαι πρὸς τὸν τῆς δόξης Κύριον,
ὃν οἱ ἄρχοντες τούτου τοῦ alvo; ἑσταύρωσαν, ἔρωτι
τῆς ψευδούσης δόξης τὴν ἀληθη τῶν ἔργων Exelvou
δόξαν οὐ φέροντες, καὶ φοθηθῆναι «hv ἐχείνων µε-
ρίδα, μὴ λάθωσι χαὶ αὐτοὶ Χοιστὺν διά δόξαν ΣΥχό-
σµιον ἀποχτείναντες, καὶ διὰ τοῦτο τὴν πσρὰ τοῦ
μόνου θεοῦ δόξαν ἐπιζητῆσαι, καὶ ταύτῃ περισταλή-
ναι, καὶ στεφανωθῆναι, χαὶ µορφωθῆναι τὴν εἰκόνα
τῆς τοῦ Μονογενοῦς δόξης, υἱοὺς Θεοῦ διὰ τῶν ἕρ-
γων χαὶ γινοµένους, xal φαινοµένους, χθὶ λάμπον-

«πας εἰς δάξαν τοῦ οὐρανίου Πατρός. Αλγεϊς xal σὺ

ἁδοξῶν, καὶ οὐ) φέρεις τῷ Ὑείτονι παρευημερού-
µενος ; Τί δέ; οὐχ ὁρᾷς xtv στανρωθέντα, χαὶ τὰς
ἐκείνου ἀτιμίας, xal τὰ ἐμπιύσυατα, xal τὰ ῥαπί-
σµατα, καὶ τὴν ὡς περὶ πλάνου ὑπόληψιν, χαὶ ἔπι-

esse, contemptui et ludibrio in hoc mundo haberi; C χινώσχεις Δεσκοτιχόν τι xal θεῖον τὸ 6v τῷ κόσμῳ

utque deinceps regnaturus surrexerit decorem in-
dutus, et ut in gloria assumptus sit, et collotatus
jn dextra throni majestatis, et ut in gloria venturus
sit, el nt omne genu celestium , terrestrium et in-
fernorum sese sit. inflezurum , εἰ κι {90 omnis
(íngua confessura sit , * quoniam Dominus Jesus
Christus in gloria est Dei Patrís.

21. Num animi tranquillitate et jucupditate frue-
ris? Respiciens in crucem, cogita humanam imbe-
cillitatem, qua nequit sine lapsu et casu tranquil-
litatis et remissionis cursu uti; et ut effusio et
bilarituio nostra im paradiso mortem pepererit,
cujus causa immortalis inortuus est. llc reputans
enimo contrahere, et coborresce ob mysteriuim tui
causa peractlum, ne forte nimium effusus infru-
ctuosam (ibi reddas Dominicam mortem; et ne
quando conquerens is, qui in te corrumpitur, Jesus
dicat : ** Qua utilitas in sanguine meo , si descen-
dero in corruptionem ? Tristaris? Revoca in memo-
riam bona superne Jerusalem; quibus per crucem
dignus es effectus, et memor esto Dei, et exsulta,
ad quem non longo post tempore venies, apparitu-
rus conspectui ejus, ** ef transibis in. loco tabernn-
tuli admirabilis, in voce exsultationis et confessionis,
sonus epulantium ; et hanc mundi tristi&am, velut
immundum cimicem, aut fuliginem ex fumo excute.
ἵπενερα partem. animz passionibus et perturbatio-
nibus obnoxiam. ^ (Juare. tristis es, anima mea, οἱ

*! Philipp. n, 11. ** Psal. xxix, 10.

*3 Psal. AL!, 5.

ἄτιμον xol χατάπτυστον, εἶτα ὡς ἀνέστη βεσιλεύ-
σα:, xal εὐπρέπειαν ἑνδυσάμενος, xal ἀνελήφθη Ev
δόξη, καὶ ἐχάθισεν tv δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς µεγαλω-
σύνης, χαὶ ὡς Ἶξει ἐν δόξη, χαὶ πᾶν γόνυ κάμψει
αὐτῷ, ἐἑπουρανίων καὶ ἐπιγείων xal) καταχθον{ωγ»
xal πᾶσα γλῶσσα ἐξομο-ογήσεεαι δει Κύριος
Ἰησοῦς Χριστὸς, εἰς δόξαν θεοῦ Πατρός ;

χα. Ἑν εὐθυμίᾳ καὶ ἀνέσει διάγεις , Ἰδὼν τὸν
δταυρὺν, ἀναλόγισαι τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, σὺ
δυναµένην ἄνευ ὁλίσθου χαὶ πτώματος τῷ δρόμῳ τῆς
ἀνέσεως χρήσασθαι * χαὶ ὡς fj &v fapabeloo ἡμῶν
διάχυσις τὴν ἁμαρτίαν ἐγέννησε, δι ἣν ὁ ἀθάνατος
τεθανάτωται’ χαὶ ἀναλογιζόμενος ταῦτα, συστάλτθε,
χαὶ φρίξον τὸ ἐπὶ σοὶ µυστήριον * µήπιος διαχυθεὶς
ἄχρηστον σαυτῷ χατασκευάσῃς τὸν Δεσποτιχὸν θά-
νατον, xal που σχετλιάζων ἀρεῖ ὁ ἐν σοὶ διαφθειρό-
µενος Ἰησοῦς * Τΐς ὡςέλεια év τῷ αἷματί µου ἐν'
τῷ καταδαίνει µε εἰς διαφθορά»; ᾿Αθυμεῖς :
Ἐννόησον τὰ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἀγαθὰ ὧν διὰ τοῦ
σταυροῦ κατηξίωσαι, καὶ μνίσθητι τοῦ θεοῦ xat εὖ -
φράνθητι, πρὸς ὃν μικρὸν ὅσον χαὶ Ἶξεις τῷ προς-
ώπῳ αὑτοῦ ὀφθησόμενος, καὶ διελεύσῃ ἐν τόπῳ
σκηνῆς θαυμασεῆς, ἐν ori] ἁ]α. Μιάσεως xal
ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορταζόγτων. Καὶ τὴν κατὰ
χόσµον λύπην, ὡς χόνιν ῥυπαρὰν, f| ix χαπνοῦ λι-
γνὺν ἀποτίναξον. Ἐπιτίμησον τῷ παθητικῷ σου τῆς
ψυχής µέρει' "Iva εἰ περἰ.Ίυπος el, ἡ Ψυχή µου»
καὶ ἵνα τἰ συνταράσσεις (€ ; Καὶ μὴ ἐπιτ,μήσῃς

.”. Psal. Χν 5.

125

ORATIO IN ADOHATIONEM CRUCIS.

129

póvos, ἀλλά χαὶ δίδαξον ἐλήΐσαι Emi Θεόν ' ἐλπὶς A quare conturbas me ? Neque solum increpa, sed et

γὰρ θειοτέρα, λύπης ἀντίπαλος. El δὲ δεῖ τι χαὶ ἀθν-
μῆσαι, λυπήθητι, ὅτι ἐπὶ τοῖς µαταίοις ἠθύμεις, καὶ
ἐπ ἀδελφοῖς συντριδοµένοις ἐπίδειξαι τὴν συµκά-
θειαν.

κά’, Γενὸῦ Ἱερεμίας, fj Παῦλος, δἀκρύων τοὺς τῇ
ἁμαρτίᾳ τραυµατισθέντας, τοὺς ἐχθροὺς τοῦ σίαυ»
ροῦ. Στέναξον ἐπὶ τοῖς ἀπολλιμένδις ἓν Ἱερουσαλὴμ,
xai τῇ xa0' ἡμᾶς ἐὶ γῆς Ἐκκλησίᾳ, ἵνα xoi τὸ
σημεῖον ὃ προσχυνεῖς ἔπὶ τοῦ μετώπου σοι τεθῃ.
Τοῦ yàp σταυροῦ τὸ φιλάνθρωπον ἠγνωμονήσθη
[f. -νήθη] &apà τῶν εὑεργθζηθέντων! καὶ τί τηλικοῦ-
τον εὐεργετήσας, τηλιχοῦτον ἀντέπαθες, fixa Χρι-
στὸς καὶ εὖ ἐποίησε xa πεχάλωται ; ᾿Αλλ ὅμως xal
συγγνώµην ζήτησε τοῖς τὰ φριχτὰ ἐχεῖνα κατ’ αὖ-
τοῦ καὶ µελετήσασι xal τελέσαδιν Ἂφες αὐτοῖς,
Πάτερ. λέγων, τὴν dpapeíav ταὐύξη», χαὶ tà πρὸς
δυγγνώµην ἐπαγωγότερον ἐπάγων τὴν ἆγνοιαν, αὐτὸ
τοῦτο ἱερεὺς ὑπὲρ τῶν toU λαοῦ ἀγνοημάτων ἱστά-
µενος, ἃ ἱερξνόμενος.

xy. Τίδαὶ ἡμεῖς οἱ τοῦ βήματος; "δρα p'xpá
ατα τῷ σταυρῷ διδασχόµεθα; "H ποσούτῳ χρείττω
kal τελεώτερα, ὅσῳ xal Χριστοῦ ἔσμεν µίμημα, καὶ
«o9 λαοῦ ἑκάστοτε προθυόµεθα, τὴν τελείαν ἑκείνην
θυσίἰαν xal ἅπαξ τελεσθεῖσαν χαινίζοντες, xat «τῷ
σταυρῷ πρὸς ἅπαντα χρώµενοι, καὶ τὸν λαὺν τοῦτον
σημειοῦντες xal ἁγιάκοντες: Φοβηθῶμεν οὖν, μὴ

in Deo sperare doce. Nam spes divina tristitiz de-
bellatrix est. Quod si qua tristitia suscipienda est,
tristare, quod ob vanas res tristatus fueris, et erga
(ratres coutritos et affeclos exprome tuam compa
tiendi charitatem.

99. Esto Jeremias aut Paulus ldcrymis prose-
quens omnes illos, quos peccatum vulneravit, ini-
micos crucis ". Lameniare illos, qui pereunt in
Jerusalem , et in hac nostra in terris agente
Ecclesia, et ut signum, quod adoras, in fronte tua
ponatur. Benevolenti& crucis dignas gratias non
egcrunt, qui beneficium illud acceperunt : quid
enim reddidisti, aut pertulisti simile iis, qui
Christus tibi tribuit et pro te pertulit? Nihijominus
veniam quoque impetrare studuit illis, qui horribi-
lia illa adversus ipsum et cogitarunt el perpetra-
rupt, ** Dimitte eis, Pater, inquit, hoc peccatum ;
alducitque ignorantiam, quz ad venie impelratio-
nem facile permovere consuevit; loc videlicet
facit sacerdos, qui pro iguorantiis populi astat et
offertur.

95, Quid vero nos qui cathedram tenemus {
Num exigua quidam crux nos docet? Απ tanto
meliora et perfectiora, quanto propius ad imitatio-
nem Christi accedimus, ct pro populo semper $a-
crificamus, perfectum íllud sacrificium et semel
consummatum renovaptes, qui ad oinnia cruce
utimur, eaque populum hunc aignamus ei san-

κοὺς ἄλλους τῇ ἀνεπιθουλεύτῳ ταύτης |f. *«0*9] C ctificamus? Timeamus itaque , ne alíos hoc signo

σφραγῖδι σφραχίζειν ἐπαγγελλόμενοι, αὐτοὶ φανῶμεν
ἐὐεπιδούλεντοι ὡς ἀσφράγιστοι, xal μηδὲν ἑστανρω-
µένου βίου σημεῖον φέροντες. Μοναχοῖς 6b χαὶ có-
cT. 06 ὁ σταυρός * ὅλος yàp absol, ὁ βίος χόχω-
δίς τε xal νέχρωαις, χα) πένθος µαχαριζόµενου, xal
ἀτιμία, xat ὑψοῦσα ὑπόπτωσις, xai ὅσα ἄλλα τοι-
αῦτα τῷ σταυρῷ συνεμφαίνεται. Οὕχουν ἀλλότριον
ἀγαθὸν, ἀλλὰ τὸν abv ἑγχολπίζῃ θησαυρὸν, D. povi-
ζων, ὃν μὴ ἀνάσχῃ ἄλλους ἰδεῖν προαρπάξοντα: *
μηδὲ, ὁ τοῦ λαοῦ σὺ xol τῆς ἀφελείας, πὀόῤῥω στῆς
τοῦ οταυροῦ ' xal ὑπὲρ σοῦ γὰρ ὥσπερ ἐπάγη, καὶ
πρόκειται. Ἐμφορήθητι τούτου * μηδὲν ἄλλο meptsp-
χάσῃ * ph χρίνῃς εἰδέναι τι πλέον, εἰ μὴ Ἰησοῦν
Χριστὸν, καὶ τοῦτον ἑσταυρωμένον * xai χοιτανό-

ab omnibus insidiis immuni munire promittentes,
videamur insidiis expositi, tanquam signaeuli A67
expertes, nullumque crucifixze vite signum circuni-
ferentes. Monachis vero crux omnino cognata et
familiaris est, quorum tota vita afflictio est et
mortifiatio, οἱ luciug beatus, et ignominia, et
subjectio exaltare solita, et id genus alia qua
crucem comitantur. Non igitur alienum bonum,
sed tliesaurum tuum in sinuin reconde, o monache,
neque patiaris, ut eum alii tibi preripiant. Neque
tu, qui ex populo es οἱ ex simpliciorum multitus
dine, procul stes a cruce : nam et prote fixa ista et
proposita est. Implearis ista, neque aliud quid cu»
riose curaveris; ne arbitreris plus scire, quam

µενος, καὶ ἀνιστάμενος, καὶ καθεζόµενος, xa ἐγει» D Jesum Christum οἱ hune crucifizum "' ; et eubitum

βόµενος, καὶ ἑνεργῶν vt, καὶ peu, χαὶ ὁδοῦ ἁρ-
yóusvo;, καὶ καταλύων, xaX βρωµάτων γενόμενος,
παὶ παυόµενος, τούτῳ σεαυτὸν περίφραττε, Ἂν
οὔ-ω noie, οὐ φοξηθήσῃ ἀπὸ φόδου yUxtepuroU,
dáxó apáypacoc ἐν σχότει διαπορευοµένου, ἀπὸ
συμπτώµατος xal δαιμογίου μεσημέρινοῦ. Πάν-
«toy γὰρ τούτων τὸ τοῦ σταυρού σημεῖον Auf, ptov,
καὶ οὐδὰν οὕτως ὡς τοῦτο δαίµοσιν ἀντιπαθὲς φάρ-
µαχεν. Απαξ γὰρ ἐκ τούτου συντριθέντες δεδοίκασε *
xai λίαν ἀναισχυντοῦντες, ὅμως πρὸς την τούτου

δύναμιν ἀντιδλέπειν οὐκ Éyovot, xal 6k τοῦτο φυγὴ '

μόνη τούτοιῦ ἀσφάλεια.

pergens, et ex lecto exsurgens, el sedens, et exci«
tatus, el operans aliquid, ei quiescens , ct viam
ingrediens, el aliquo divertens, cibumque sumens,
et post cibum hoc signo te communi. Si ita egeris,
e$ non timebis a timore nocturno, a negotio perambus
lante in tenebris, ab incursu, el demonio meridiano.
Omnia enim ista dissipat crucis signum, nec ullum
tam efücax remedium est propulsandis d:emonibus,
atque hoc. Seinel enim cruce contriti, metuunt; el
quamvis valde sint impudentes, nihilominus ad e'us
virtutem respicere non audent. Quocirca in sclà
fuga presidium ponunt.

5 Ezcch. i, 9. "Luc, xxm, δὲ. " IGor. n, 2. Psal. xc, o

127

34. Advocat crux Christi etiam publicanos. Quis A

scit, num Christum hospitio excepturi sint, omnes-
que divitias in convivium illud consumpturi, ita ut
jpsi videantur Christi Evangelium, in semetipsis
ostendentes miracula, crucisque potentiaimn el vir-
t tem annuntiautes? Accede ad eam, quite impen-
sius amat. Etiam latro ad crucem advenit? consue-
vit enim et latronibus benefacere. Ac Regem omnium
et tuum Crucifixum confitere οἱ constitue, et au-
dies jucundissimam illam vocem : Hodie mecum eria
in paradiso *. Ὁ benignitatem, o gratiam! Quot an-
norum piacula una ponitenti: et confessionis vox
' expiavit! Quis de se spem abjiciet, cum latronem
videt salutem adeptum, et in paradisum cum eo
qui vocaverat, quasi vi ingressum esse?

95. Omnes adoremus et procidamus, non modo
corpore inclinati, sedet ante omnia genibus cordis,
servitutemque nostram exsecutione mandatorum
Domini, et non tantum corporis dejectione consi-
gnemus. lunc enim habitum Juzi quoque expri-
mebant; sed hanc Isaiz» vocem audierunt 19: Po-
pulus iste labiis me honorat, cor autem illorum
fonge est a me. Et. Salvator noster ingressum in
regnum celorum non promittit ei, qui ipsum Do-
minum nominat, sed ei. qui 46$ opera ejus facit.
Nos autem etiain aliquid obstrusius ex genuflexione
Wiscamus : quoties inllectimur et resurgimus, mor-

' THEOPHYLACTI BÜLGARIE ARCHIEP.

1:8

κδ’. Προσκαλεῖτα, χαὶ τελώνας 6 σταυρὺς τοῦ
Χριστοῦ. Τίς οἵδεν, εἰ τὸν Κύριον ἑστιάσουσι, τὸν
πλοῦταον πάντα χαταναλώσοντες ἐπὶ τὴν ἑστίασιν,
xai φανῶσιν αὐτοὶ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον, Ev ἑαυτοῖς
δεικνύντες τὰ θαύματο, xai τὴν τοῦ σταυροῦ δύνα-
µιν xal ἐνέργειαν ἀπαγγέλλοντες ; Ἑρῶντι φιλαν-
Βρωπότερον πρόσιθι’ χαὶ λγστῆς προσήχει (6) τι
τῷ σταυρῷ ' ἐθός [f. ἐθάς] ἐστι καὶ οὗτος τοὺς λῃ-
στὰς εὑεργετεῖν ' βασιλέα τε πάντων καὶ σαυτοῦ
τὸν στἀυρωθέντα xai ὁμολόγησον, χαὶ πο[ηδην, xai
ἀχούσεις την φιλάνθρωπον ἐγχείνην φωνήν ’ Σήµερον'
μετ) ἑμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Ὢ τῆς χρηστό-
τητος | ὢ τῆς χάριτος 1 Πόσων ἑτῶν ἓμ..... χαὶ αύ-
θρους µία φωνὴ µεταμελείας καὶ ὁμολογίας ἐχάθηρε ἶ
Τίς ἑαυτοῦ ἀπογνώσεται , λῃστην ὁρῶν σωζόµενον,
xai πρὺς τὸ, παράδεισον μετὰ τοῦ χαλοῦντος εἰσθια-
ζόμενον »

Χε'. Πάντες Ππρυσχυνῄσωμεν, *aY προσπέσωµεν,
pt τὸ σῶμα χλιθέντες µόνον, ἀλλὰ xaX τὸ Υόνυ τῆς
χὰρδίας mph τούτου, καὶ «hv δούλωσιν τῇ ἐργασίᾳ
τῶν Δεσποτικῶν ἐντολῶν, ph µόνον τῇ ὑποπτώσει
χαρακτηρίζοντες. Τοῦτο γὰρ καὶ Ἰουδαῖοι ἔπεμορ-
φώζοντο [ f. ἑπεμορφάζ.], ἀλλ fixovov Ἡσαῖου πρὸς
αὐτοὺς διαγγέλλοντος” 'O JAaóc οὗτος τοῖς χεί.εσί
ps τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὑτῶν πόῤῥω ἀπέχει án"
ἐμοῦ. Καὶ ὁ Σωτῇρ οὐ τῷ λέγοντι αὐτὸν Κύριον,
ἀλλὰ τῷ τὰ ἔργα αὐτοῦ ποιοῦντι τὴν βαθδιλείας εἶσ-
oboy δίδωσιν. Ἡμεῖς δὲ xal τι μυστικώτερον ἂκ
τῆς 42v γονάτων Χλίσεως µάβωμεν * ἠσόχις χλινό-

tem Domini et resurrectionem in mentem revo- C µεθά τε xol ἀνιστάμεθα, τὴν τοῦ Κυρίου νέχρωσιν

camus: et propter banc ipsi etiam peccato mortui,
et justitite exorti, occumbimus illi, quod deterius
est, el resuscitamur ei, quod melius est, juxia pro-
phetiam, quam Simeon de Christo edidit. Rursus
regnum celorum apertum est, et nunc intra nos
exsistit, quando perturbationuim, beneflcio crucis,
domini sumus : et tum. demum revelabitur, cum
venerit cruce comitatus Judex, redditurus illud

omnibus, qui per opera a se przstita id sibi
prepararunt, vel qui hine ad illud prxparati
sunt.

26. Omnibus ccena parata est, et nune. quidem
illa, quie in hac mystica mensa perficitur, ad quam
crux ducit, que Pascba nostrum el est, et. vere
prxdieatur; postea vero illa altera, qu:xe in coelesti
altari peragetur, de qua comedendi potestatem non
habent, qui tabernaculo huíc el mundo transeunti
deserviunt "! : que. coena perfectissimum et ma-
Xime divinum Pascha est. Regnum proposituin
est : et quoinodo non miserabilis, qui ab eo exclu-
ditur * Coena przparata est tauris et. altilibus in-
Siructa ; et quis non properabit, ut ea perfruatür ?
Num abstrahent nos deceptores et impostores, ut

*9 Luc. xxii, 43. *? [sa. xxix, 12.

καὶ ἀνάστασιν ἐννοούμενοι, xal διὰ ταύτης xal αὐ-
toV «fj ἁμαρτίᾳ νεχρούμενοι, xai τῇ διχαιοσύνῃ
ἐξανιστάμενοι, ΐπτοντες τῷ χείρονι, xaX τῷ χρείτ-
πονι ἐγειρόμενοι, κατὰ την μεγάλην προφητείαν
τοῦ Συμεὼν, ἣν ἐπὶ Ἀριστῷ ἀπεθέσπισε. Πάλιν ἡ
τῶν οὑὐρανῶν βασιλεία Ἠνοιχται, καὶ νῦν ἑντὸς ἡμῶ»
οὖσα, ὅτον τῶν παθῶν διὰ τοῦ σταυροῦ βασιλεύωμεν,
χαὶ ὕστερον τότε ἀποκαλυφθησομένη, ὅταν ὁ μετὰ τοῦ
σταυροῦ ἤχῃ κριτῆς, ἁποδώσων ταύτην τοῖς διὰ τῶν
ἐν αὐτοῖς [αὐτῇ Ἱ ] χειµένων ἕργων ταύτην ἑαυτοῖς
ἑτοιμάσασιν, f] περὸς αὐτὴν ἐντεῦθεν ἠτοιμασμένοις.
xc'. Πᾶσιν ὁ δεῖπνος ἠτοίμασται, καὶ ὃ νῦν &v τῇ
μυστικῇ ταύτῃ τραπέζῃ τελούμενος, πρὺς ὃν ὁ σταυ-
ρὸς φέρει Πάσχα, καὶ ὄντα, *aX κηρυΊτόμενον, xai
ὁ ὕστερον ἐν τῷ οὐρανίῳ θυσιαστηρίῳ τελεσθησό-
µενος, ἐξ οὗ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσία» ol τῇ
σχηνῆ xal τῷ παράγοντι χόσμῳ τούτῳ λατρεύοντες᾽
ὃν 6h τελεώτερον Πάσχα καὶ μυστικώτερον οἴδαμεν.
Βασιλεία πρόχειται, xal πῶς οὐκ ἅθλιος ὁ ἀπολει-
πόµενος; Δεῖπνος παρεσχεύασται, ταύροις καὶ σιτι-
τοῖς ἀθρυνόμενος, χαὶ τίς οὗ δραμεῖται πρὸς την.

ἁπόλανσιν; Αλλ’ ἀντιπερισπῶσιν ἡμᾶς οἱ ἁπατῶν- .

τες, ὥσπερ τοὺς bv. Eon (ye) χληθέντας. Kol τί

δι Hebr. xiu, 10.

Varie lectiones et nota.

(6) Cod. Czesareo-Vindob. habet προσήχεις, quam
leclionem veram puto : ex sequentibus enim con-
stat, sermonem hic ad latronem dirigi. Sic igitur
tocum hunc vertendum putarem ; Accede ad. eap,

que te impensius amat, etiam tu latro ; nam tu q&o-
que nonnihil ad crucem pertines : consuevit enim illa
eliam latronibus benefacere. At Regem omnium et tuum
Crucifixum confitere, ete.

129 ORATIO IN PR/ESENTATIONEM D. MARIAE. 139
ποῦτο; O0 πόῤῥω ἡμῶν ὁ σύμμαχος. Τῷ στανρῷ τού. A illos, qui in. Evangelio vocati sunt? Et quid hec?
τους ἀποσεισώμεθα * τῇ νηστείᾳ τὴν ὄρεξιν ἐπιτεί- Non procul abest adjutrix. Cruce hos abigamus,
wousvy* τὰς Χχεῖρας νιψώμεθα àv τῷ αἵματι τῆς jejunio appetentiam intendamus, manusque lave-
σφαγῆς τοῦ ἁμαρτωλεῦ xal σαρχίνου φρονήματος, mus insanguine trucidati peecatoris, el carnalis
xai τοῦ Μυρίου κατατρυφ{σωμεν, γορταζόµενοι v — spiritus, et in Domino délicias nostras positas esse
τῷ ὀφθῆναι ἡμῖν τὴν δύξαν αὐτοῦ, νῦν χαὶ ἀεὶ, xal — existimemus, satiati, cum ** apparuerit gloria ejus
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμίν. oune, et semper, et in secula sxculorum, Amen.

55 | Joan. 11,98.

TOY ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΚΥΡΙΟΥ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΛΟΓύΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗΝ

ΤΗΣ YIIEPATIAZ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΠΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Ὅτε προσηνέχθη τῷ γαῷ παρὰ τῶν γεγγητόρω» αὐτῆς.

SAPIENTISSIMI ARCHIEPISCOPI BULGARI.E£

DOMINI THEOPHYLACTI

ORATIO IN FESTUM
SANCTISSIMJ£ DOMINE NOSTR/& DEI GENITRICIS

Quando a suis parentibus ἐν templum adducta est (1).

Interprete Bonifacio Fineiti ord. redicatorum. ;

—

α’. Kal μνήμη μὲν δικαίου ges ἐχχωμίων Ύενο- B. 1. Cum sspe contingat, ut ii eliam qui unius
µένη πολλάχις Ίλεγξε τὸν ἑἐγχωμιάζοντα, μαχρὰν "tantummodo justi memoriam laudibus exornare
τῆς ἀξίας πίπτοντα ' ob γὰρ ἀεὶ, οὐδὲ ἐπὶ πάντων — suscipiunt, procul ab ipsius dignitate prolapsi de-
ὁ λόγος ἐβ.ισοῦται τοῖς πράγµασι΄ τῆς δὲ mavwbg — prehendautur; non enim semper tbematis nobili-
μὲν δικαίου Δεσποίνης, θεοῦ δὲ τοῦ faciléoc τῆς — tali orationis magnitudo respondet : qui fiat, ut
δικαιοσύνης Μητρὺς, πῶς ἂν pes! ἐγχωμίων τὴν nos dum justorum omnium Regina, ac. flegis justi-
μνήμην θέσθαι προθέµενοι, λόγον εὕροιμι" μιχρῷ — tie Matris memoriam celebrare aggredimur, verba,
γοῦν τινι μέρει τῆς ἀξίας ἁπτόμενον * ; Οἶμαι yàp, — quae vel modicam dignitatis ejus partem attingant,
εἴ τινές εἶσιν ἀγγέλων λόγοι, μυστηρίων τῷ ὄντι Éy-— invenire valeamus ? ** Puto enim, neque angelos ip-
γελοι, μηδὲ τούτους ἂν ἐφιχέσθαι τῶν χαρίτων τῆς — sos (siquidem aliqui sunt et angelorum sermones,
Θεομήτορος. "Ho γὰρ ἡ ἁγιωσύνη τὴν κτίσιν másav » divinorum mysteriorum vere nuntii) ad Dei Gcui-
ἐχβέθηχεν, οὐκ ἂν λόγος χτίσµατος ταύτην ἀξίως — tricis preerogativas explicandas idoneos fore. Cujus
ὑμνῆσαι δύναιτο. "Ap" οὖν παντελῶς ἁἀποσιωπήσο- enimsanctitas universam creaturam transcendit,
μεν, xol τὴν τοῦ Λόγου Μητέρα, xal τῆς χατὰ λόγον — eam creatus sermo laudare pro dignitate non po.
ζωῆς ἡμῖν πρόξενον, ἁλόγω: «οὕτως map£ADorpev*; — test, Quid igitur? Anne omnino silebimus? ac

9, | Cor. xii), f.

Varie lectiones codicis Oxon.
* Cod. Oxon. εὕροιμεν. * μικροῦ γοῦν τινος τῆς ἀξίας ἁπτόμενον µέρους,. * τὴν κτιστὴν πᾶσαν φύ-
σεν. * παρξλθωµεν.

(49 Τασία Graecus nunc primum prodit ex codice Regio Parisiensi. Vari: lectiones ac correctiones, ad calcem

pagioarum posil:, desumpt: sunt ex codice Oxoniensi. Editor Venetus. — Vide Priefationem, num. XIV. (tomi su-
perioris col. 425.)

|
P
'
|
,

΄

191 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 132

Verbi (diviui) Matrem, et ejus, quie secundum γα: Α j| τὸ κατὰ δύναμιν εἰπάντες, καὶ μακαρίσαντερ

tionem est, 470 vit: conciliatricem, absque
verbo prateribimus? Vel potius juxia vires nostras
loquemur, eamque beatam, prout ipsa preedixit,
dicentes, magna, qu» ili Deus fecit 5, quantum
per nos fieri potest, religiose venerabimur, sive di-
ligenter perserutabimur? imo eorum, qua capere

αὐτὴν χατὰ xpb εἶπεν [f. προεϊπεν], ὡς ἔνεστι τὰ
ποιηθέντα αὐτῇ µεγα.εῖα σεθασθησόµεθα *5 μᾶλ-
λον δὲ xoi ταῦτα τῷ ἀνεχδιηγήτῳ ἀυξάσομεν, τὸ
μέγεθος χηρύττοντες, oic pp χαταλαμθάνοµεν. Ἆμα
γάρτι καὶ ἁγιασθησόμεθα, xax γλῶσταν οἱ λέγοντάς,
καὶ ἀκοὴν οἱ ἀκούοντες. ᾿

" non ΡΟΒΦΗΠΙΗ6, magnitudinem praedicantes, eadem magis vel ipsa enarrandi impotentia glorificabimus 3

ac simul et loquentium lingue, εἰ audientium aures quidpiam sanctitatis participabunt.

9. Male quidem se habebat humana natura ; ac
a Deo semel avulsa, velut lupis e montis vertice
ruens, praeceps ferebatur, confracta multisque
opinionibus atque sententiis miserrime discerpta.
Siquidem deceptio, facto a muliere iuitio, univer-
sum genus humanum, nequidem parli ejus firniori
ullatenus parcens, infeliciter depascebat. Quid
ergo? Magnus nostri Opifex sese et Provisercm
demonstrare voluit, suaque providentia creationi
abs sefacte fidem asuruxit, ac sapientiam sua
Circa res creatas gubernationis quasi creatricis
potentiz testem ac praeconem constituit; Oportel
enim auctorem effecti sui curam gerere, si velit
ipsum diu subsistere, et non statim ac compactum
(uerit, dissolvi : alioquin et raliouis et ariis expers
foret ille, ac vere puer, qui arena ludit, $ed magis
opere ipse suo illuditur. |

5. Conditor igitur noster haudquaquam nos cura
atque providentia destitutos reliquit, sed olm οἱ
colloquiis eLapparitionibus identidem commonefecit

ει ad rectum incitavit, et per somnia inattuxit, et €

omuis generis beneficiis cumnlavit, ac legem in
auxilium dedit : quandoque etiam asperitatibus
coercuit, paonisque gravioribus persirinxit. quo
guidquid in nobis carnale, superfluum ac Spiritui
inimicum. erat, expungeretur. Quid demum non fe-
cit? aut quam industriam pretermisit ? Verum, ut
hwconmnia socordia nostra inutilia reddi, nosque
plagis a capite ad calcem a diris Jatronibus affectos,
jam neque oleum, neque alligaturam ες lege et
prophetis admittere *^, sed iis obsistere, et ob
regnans in carne mosira peccatum boni operandi
jmpotentes esse animadvertit ; tunc demum viscera
misericordie ** sus eum compulerunt, ut ipse ix
carnis similitudinem fierel, ut damnansin carne pec-
ratum ", et unus pro omnibus moriens, universe
nature nostra victorie decus et fructum afferret.
At cum regnaret mors per peccatum velut. satellitio
munita atque firmata, indeque magnam in nos, qui
jn iniquitatibus concipimur εἰ in. peccatis parimur **,
potestatem exerceret. (onde et nature necessitas
erat, ut quicunque nascerentur, iidem corrumperer-
tur), 47]. idcirco oportebat, ut ei conceptio no-
&lra et nativitas sanctificarentur ; sicque mortis tor-
rens, qui per vallem generationis in peccatores fluit,
Cohiberetur ac sistcretur.

$5 Lác. 1, 28. "* Luc. z, 24; 153. 1, 6. "* Luc. 1, 78. "" Rom. νι, 9.

p ἀποθανὼν, πάσῃ τῇ φύσει τὴν νίχην χαρίσητα

β’, Εἶχε μὲν fj ἀνθρωπίνη φύσις xaxixc, xat &z.t
ἁποσπαθεῖσα * Θεοῦ, οἷά τις λίθος ἐξ &xpuo:las
ἐφέρετο θραυοµένη, καὶ διασπειροµένη πρὸς πολ]-ὰς
δόξας xal γνώµας, xal φθειρομένη διὰ ταῦτα
ἐλεεινῶς. Καὶ ἀπὸ γυναιχὸς λαᾳθοῦσα ἀρχὴν ἡ &xá-

p τη, ἅπαν τὸ vévog ἑνέμετο, μηδὲ τοῦ στεῤῥοτέρου

φεισαµένη µέρους τῆς φύσεως. Τί γοῦν, 'U µέγας
ἡμῶν Ποιητὴς καὶ Π ρονοητὴς ἀναδείχνυται, xal πι-
στοῦται τῇ προνοίᾳ τὴν ποίησιν, xal τὴν σοφίαν
τῆς περὶ τὰ κτίσματα διοιχἠσέως, τῆς περὶ τὸ
χτίσαι δυνάμεως προθάλλεται χήρυχα. Aet γὰρ τὸ
ποιῆσαν προνοεῖσθάι του ποιηθέντος, et γε µακρο-
τέραν αὐτῷ τὴν σύστασιν εἶναι βούλοιτο, xal μὴ ἅμα
τὸ [[. τῷ] παγΏναι τὴν λύσιν λαθεῖν ' ἡ οὕτως ve,
ἄλογος ἂν εἴη κχτίσις) xai ἄτεχνος, tal; ἀληθῶς,
χαὶ ψάμµους 1* παίδων, τῷ χτίζειν καὶ πλέον mate
ζάμενος. .

Υ’. Οὔὕχουν ἀπρονοήτους ἡμᾶς ὁ .Κτίστης κατέλι-
πεν. ἀλλὰ καὶ ὁμιλίαις καὶ ἐπιφανείπις αννετίζων
καὶ συµθι΄άζων, xal ἑνυπνίοις σοφίζων, xai nav»
τοίως εὐεργετῶν, xal vópgov διδοὺς εἰς Ρβοῇθειαν,
ἤδη δὲ xai τοῖς αὑστηροτέροις στύφων, χαὶ τοῖς
βαρυτέροις πιέζων, (v ἑκτακείη πᾶν ὅσον σαρχῶδες
καὶ περιττὸν xai ἁκατοίκητον Πνεύματος !! , xat τί
γὰρ οὐ ποιῶν, τί δὲ οὐκ ἐπιτεχνώμενος; Ἐπεὶ πάντα
τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας ἑώρα δεύτερα, καὶ ἀπὸ
χεφλλῆς ἄχρι ποδῶν ὑπὸ τῶν πικρῶν πληγέντα i.
λῃηστῶν, οὔτε ἔλαιον, οὔτε καταδέσµους, παρά τε
τοῦ νόµου xal τῶν προφητῶν ἐδεχόμεθα, ἀντιπαρτ
ερχοµένων ἡμᾶν χαὶ ἁδυνατούντων διὰ τὶς βασι-
Λευούσης ἐν τῇ σαρχὶ ἡμῶν ἁμαρτίας, αὐτὸς ἐν
ὁμοιώματι σαρκὲς ἁμαρτίας ' γενέσθαι σπ.]άγ-
χνοις χρηστότητος ἐχθιάζεται, ὡς ἂν καταχρίνας
τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ capxi, καὶ elg ὑπὲρ πάντων
RIA
Exe| δὲ ἐδασίλευσε μὲν ὁ θάνατος, ὑπὸ τῆς
ἁμαρτίας δορυφορούµενός τε xal κρατννόµενος, xal
πολλ]ν εἶχε καθ ἡμῶν δυναστείαν, οἷα ἐν ἀνομίαις
συ. Ἰαμδαγομένω», xal ἐν ἁμαρτίαις τικτοµένωθν.,
xoi φύσεως ἣν ἀνάγχη τοὺς τικτοµένους xat φθεί-
ρεσθαι ΄ ἔδει διὰ ταῦτα ἁγιασθῆναι xal τὴν γέννη:
σιν, καὶ στῆναι τὸν τοῦ θανάτου χειµάῤῥουν διά
τῆς κλιλάδος τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν γεννήσεως ῥέοντα,
τῷ μµεγάλῳ τῆς ἁγιωσύνης ἀναχοπέντα ἑρύματι. ν

5. Psal, 1, 7.

Varie lectiones codicis Oxon.

6 xa0X. σεθασθησόµεθα, ἡ περιεργασόµεθα. " ἀπησπασθεῖσα,
12 πλὴν ἁμαρτίας.

pov. "' Πνεύματι, "3 πληγέντες.

δὴ εἰ ph. tau. Ὁ κατὰ qdp-

5 χαρίσξ:αι:.

199

ORATIO IN PR/ESENTATIONEM B. MARLE.

135

&'. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα οὕτω, xal τὰς el; τὸν παζόντα Α — 4. Quandoquidem itaque hxc ita sesé habcbant,

βίον εἰτόδους "5 ἔδει πρώτως ἁπολανσαι τῆς χάριτος,
ἵνα xal τὰ τέλη τούτοις ἑπαχολουθήσῃ χατάλληλα '
— ἑχλέχεται χαὶ f) πρὸς τὸν τόχον ὑπηρετήσουσα, πά-
Cat; χαριτωθεῖσα ταῖς ἀρεταῖς, καὶ πάσης κτίσεως
ὑπερέχονσα, φυλῆς μὲν οὖσα βασιλικῆς (ὃξ Ἰούδα
γὰρ), καὶ Υονέων λαμπρῶν xal τὸ τοῦ τόχου µέρος,
λαμπροτέρων δὲ xal'* τὴν εὐσέδειαν, χαρπὺς δὲ
τούτοις ἀναφανεῖσα θεόσδοτοζ. Οἷα γὰρ δῇ τὰ xou
Θεοῦ κρίµατα, ὄἄμεμπτοι μὲν ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς
αὐτῶν ἑπορεύοντο, ἐχινδύνευον δὲ μὴ ὁ αδρᾶναι τὰ
τῆς ἀτεχνίας ὄνειδος, εἴτε τὴν πίστιν αὐτῶν τοῦ Βεοῦ
δοχιµάζοντος, ὥσπερ ἄρα xal τοῦ προκάτορος
Αδραὰμ (φιλεῖ γὰρ ἀεὶτοῖς δννατωτέροις ἐπιτιθέναι
τὰ βαρύτερα, ἵνα xal αὑτοὶ στεφανῶνται λαμπρό-
τδρον, καὶ τοῖς μετέπειτα παράνλησις γένωνται),
εἴτε τι ἄλλο ἐν τούτοις δεικνύντος μυστικώτερον
xal συμθολιχώτερον. Πλὴν ἁλλ᾽ ἐχεῖνοι τὰς καρδίας
TG ἂν εἴποις ἐδάχνοντο, χαὶ τῇ µνήµῃ τῆς ἁτε-
Χνίας διεσπαράττοντο᾽ xal μᾶλλον τὴν µαχαρίαν
"Avvav (καὶ τί γὰρ ἡ γυνή; χρῆμα μαλαχὸν, xal
λύπαις εὐένδοτον, χαὶ μάλιστα τῷ (hu ὑποχνιζό-
p£vov) ἡ ῥομφαία τῆς ἀπαιδίας συνέχοπτε. Tl οὖν ;
Οὐ πρὺς ἰατροὺς χαταφεύγουσιν, οὐ περιάπτοις
δεσμοῦνται, οὐ πόµα.5 ζητοῦσι περὶ τὰς χνῄήσεις
λυσιτελοῦν 39, οὗ γόητα 9* ἐπικαλοῦνται ' ταῦτα yàp
ἀνθρώπων ἀῤῥώστων εἶναι ὡς ἀληθῶς, χαὶ τὰς Qu-
χὰς τῇ ἀπισιίᾳ χαταποθέντων, καὶ δεσμονμένων
ἀῤῥήταοις ** τοῦ Πανηροῦ ἄμμασιν, ol οὐδὲ σπέρµα

86 congruum erat, ut vie, per quas [fit in hanc
vitam ingressus, prima bac gratia fruerentur, ut
scilieet pares illis termini responderent; eligitur
illa, qute hupc parium editura erat, omnibus or-
nata virtutibus, ceterisque creaturis praestantior,
ex regia tribu, quippe ex Juda et ex parentibus
illustribas, illustrioribus vero prole et pietate,
manifeste fructus α Deo illis datus. Quanquam
enim in omnibus viis suis irreprehensibiliter am-
bul.rent, attamen (ut se habent divina judieia)
sümmo {η periculo erant, neopprobrium sterilita-
tis effugere non valerent : sive Deus hac ratione
eorum fidem, ut quondam. ipsorom. progenitoris.
Abraham prebatam veliet (solet enim.ille semper

fortioribus graviora impouere, ut et ipsi coronen-

tur illusirius, et ut posteros ad virtetem exemplo
provocent suo): sive ad aliud quidpiam magis
reconditum magisque symbolieum mysterium. in:
ilis ostendendum | respiceret. At vero quis dieat,
quantum illi bac de causa corde dolerent, et quan-
tum orbitatis myemoria dilacerarentur ? Presesertine-
vero beataim Aunam (quid enim femina, nisi res
delicatà, in maerores prona, et cwulationi quam.

maxime obnoiia?) sterilitatis gladius proscinde-
bat. Quid igitur? Non ad medicos confugiunt,
neque illis adhzrent; non pocula querunt , que
fecuuditatem excitare valeant, non veneflcos ad-
veeant (norant animo hzc illis convenire, qui vere

τῷ βὶφ κχαταλιπεῖν ὄντως δίχαιοι. (χουν ὀκεῖνοι ϱ infirmi sunt, atque nefandi cacodsemonis vinculis

κοιαῦτα΄ πρὸς δὲ τὸν Ποιητὴν τῆς χτίσεως βλέπουσι,
&by xa àv? ἀρχῆς ἁόντα τὸν π.ηθυσμὸν, καὶ τὴν
abincw, καὶ τὴν µήτραν Σάῤῥας γανγεκρωµέγην
ζωοποίησαντα, xai νηστείαις ἑαυντοὺς ἑκδόντες, εὖ-
χαξς τε εΏν θεία» ἐπισπασάμενοι ἀγαθότητα, xal
τῶν παλαιῶν θαυμασίων ἀναμνῄσαντος **, ὧν αἱ τῶν
πατριαρχῶν γυναῖκες ἀπέλαυσαν, ὧν ἡ Σουμανῖτις,
ὧν ἡ τοῦ Σαμου]λ µήτηρ "Άννα, σᾳπείροισι, καὶ
ἐν ἆγα.λ 1ιάσει θερίζονσι" χαὶ οἱ πρὶν ἐξουδενωμέ-
νοι τοὺς νεφροὺς, Ἠλλοιώθησαν, χάὶ τίχτεται τού-
φοις θυγάτριον, τοποῦτον ὑπερέχον αὐτοὺς 3: ἁτιω-
δύνῃ καὶ χάριτι, ὅσον καὶ ἡ ἐν αὐτῷ τοῦ θεοῦ
χατασχήνωεις, ἢ ἀνάκανσις, τῆς ἐν ἐχείνοις αἰκή-
σεως. Tolg μὲν γὰρ ἁπλῶς ἑνῴχει θεὸς, χατὰ τὸ εἰ»
ρηµένον' ᾿ἘΕνοικήσωὲἑν αὐτοῖς καὶ ἐμπεοριπατήσω'
της δὲ τὴν µήτραν οὐσιωδῶὼς ὁ θεὺς ἐπλήρωσαν.

constricti, animas habent infidelitatia barathro ab-
sorptas, quique idcirco plane indigni sunt, qui
semen ullum posi sese relinquahi) : sed ad Deum
ownis ereaturz opificem, qui 4 principio mtiti-
plicandi ei crescendi virtutem dedit, quique emor-
tuam vulvam Sare 9 vivificavit, respiciunt : seque
jejuniis macerantes, orationibus etiam divinam
pulsantes bonitatem, ac mirabilium, qnz olim in
patriarcharum | uxoribus (inter quas Sunamitis et
AhnaSamuelis mater) facta sunt, memoriam revo-
cantes, serunt. ín lacrymis, et. in exsultatione me-
tunt ** ; qui enim prius exhaustos habebant luin-
bos, in alios mutati sunt, Nascitur igitur illis &i-
Wola, tantum eos sanetitate οἱ gratia precellens,
quantum, modus quo Beus in ipsa habitavit, mo-
dumhabitationis in ilis snperabat. Nam in illis

simplici quadam ae comuuni ratione habitabat Deus, juxta id quod dicitur ** : Habitabo in eis et inambu-
labo : αἱ hujus uterum Deus ipse substantialiter implevit. '

&'. " Ap' οὖν τὴν χάριν ἠγνόησαν; ἆρα τοὺς ἀγενεῖς
γονεῖς ἐμιμήσαντο; xai γήρως χειραγχωγὸν, xav βίου
κληρονόμον, xal γένους διάδοχον τὴν παῖΐδα ἔξειν ἑλ-
πίζοντες, οἶχοι παραχατάόσχον ερυφεαρώτερον &va-
τρέφοντες; Αλλ οὐχ ἂν Άααν ὄντως ἑχείνης γονεῖς,

5? [tom. iv, 19. Ὁ Psal. cxxv, 5.

b. 73 An vero illi gratiam hane ut par erat,
non agnoverunt, et sordidos iniitati parentes, filiam
senectutis solamen, substantiarum beredem, ac ge-
neris propagatoren: se habere sperantes, es: domi
delicatius enutriendam detinuerunt * Sed. parentes

! Lev, xxvi, 12.

Varie lectiones codicis Oxon.

15 εἰσόδους ἡμῶν. |9δὲ τὰ θεῖα, xo.

5: ἀῤῥήκτοις, "' ἑαυτοὺς ἀναμνήσαντες. 3) αὐτῶν.

| !' ἡ µαχαρία "Άννα.

1 πόµατα. !9 λνσιτελοῦντα. 3 γόητας,

125

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

126

ipsius non fuissent illi, neque unquam meruissent A οὐδ' ἂν ἐξ ἀρχῆς ταύτην λαθεῖν ἠξιώθησα», εἰ τοιαῦια

eam habere, si talis exstitissent indolis, ut haec apud
se constituere potuissent. Omnem igitur humanum
exuentes affectum, omnique re superiores effecti,
Deo offerunt donum, quod ipse illis dederat ; illud-
que restituendo declararunt, sea Deo illud acce-
pisse. lgitur eom ad templum velut vivum mobile-
que donarium rerum omuium Domninatori conse-
erandum deferunt : ac ** domui Dei decor impo-
titur, ipsique assignatur locus habitationis glorice
αμ (quz quidem David olim se diligere profite-
batur, at oculis intueri non meruit), et 53 oblivi-
scitur quidem filia domus patris sui : atque addu.
citur regi, qui decorem ejus concupiverat. Adducitur
vero neque timide, aut occulte, neque ignobiliter,

sed illustri splendidaque cum pompa: ace domo.B

educitur omnibus fausta precantibus, ejusque edin-
ctioni plaudentibus. Et quidem «cognati et vicini
et quo(quot erantaliquo amicitiz vinculo parentibus
ejus astricti, sequebantur : ac patres patri congra-
tulabantur, matresque matri. Puellie vero et adole-
scentule lampades gestantes simul cum ipsa Dei
Filia, ad instar coron. stellarum circum lunam,
sublucentes praibant :1otaque personabol lliero-
solyma, omnium oculis defixis in Pucllulam
triennem tanta gloria circeundatam, totque lumiuum
gestatione condecoratam. Ut vero ingressisunt tem-
plum, totum sacerdotale genus cum canticis obviam
venit : ac ipsum sacerdotem adwiratio summa per-
€clhebat, et tanto inagis quo plus exteris erat divino
nuwine aíflatus,

VEns. 6. Huic ergo parentes Puellulam afferunt
atque concredunt, narrantes et praeteritam slerili-
tatem ct habitam de illa promissionem, ae confi-
tentes, supra ipsorum vires ac merita esse lalein
Filiolam enutrire ; cum enim illa divinior esset,
convenire, ut educationis conditio tante diguitati
responderet ; ac ne tam splendida atque inzstima-
bilis margarita vilí laceroque panno contegeretur,
decere, ut regia clilamyde ad majorem gloriam et
ornamentum recopdajur. Pontilex vero maxima
admiratione, velut extra sc raptus, ac Dei aíllatu
€orreptus, oculos in Puellulam figi, quam vere
divinarum gratiarum diversoriuim esse perspiciebat
dignamque magis quam ipse, quein conspectu Do-
mini indesinenter persisleret : ac tum intellexit,
id quod profundo mysterio priecepju.u in 373 lege
fuerat de arca in Sancia sanctorum reponenda, ad
hauc Puellam clarissime spectare, Nil igitur νογί-
tus, neque eunctabuudus, audet quidpiau justum
illud quidem, tametsi preter legem ; iino lege su-
perior effectus, ac caliginem transgressus litterae,
spiritum ejus sequitur, atque in Saacve sanctorum
donarium-reponit. Excipit itaque Puellam locus,

€ Psal. x1v, 8, *' Psal. xuiv, 11.

φρονεῖν ἐπεφύχεσαν. Πᾶσαν δὲ προσπάθειαν σαρχι-
xhv ix τοῦ Πνεύματος ἀποξήσαντᾶς, xal παντὸς
ὑπεράνω γενόµενοι, δῶρον δωροῦνται Θεῷ τὸ θεόσ-
δοτον αὑτοῖς ἀγαθὸν, καὶ δεικνύουσιν ὡς ἐξ Exsivou
τὸ χαλὸν ἔχουσιν, οἷς ὀχείνῳ ἀποδεδώχασι, Καὶ
πρὸς τὸν ναὺν ἀποφέρουσιν ἀνάθημα τῷ δεσπόζοντι
ζῶν χαὶ κινούμενον, xai τῷ οἴκῳ τοῦ Κυρίου ἡ
εὐπρέπεια ἐπιτίθεται, χαὶ ὁ τόπος αὐτῷ ἀποχληροῦ-
ται τοῦ τῆς δόξης σχηνώµατος (ἃ γαὶ Δαθὶδ
ἀγαπᾶν μὲν ὁμολοχεῖ 3", ὀφθαλμοῖς δὲ ἰδ.ῖν οὐχ Ἠξίω-
ται) * xat ἐπιλανθάνεται μὲν ἡ laic τοῦ οἵκου τοῦ
χατρικοῦ, τῷ βασι.λεῖ δὲ προσάἀγεται τοῦ κἀ.ὶΊους
αὐτῆς ἐπιθυμήσαντι. Ἡροσάγεται δὲ οὐκ ἁπαῤῥη-
σιάστως, οὐδ ἀφιλοτίμως xal ἀχλεῶς, ἀλλὰ μετὰ
λαμπρᾶς τῆς πομπῆς ἐξάχεται μὲν τῆς οἰχίας μετ
εὐφημίας πάντων κροτούντων τὰ ἑξιτήρια * ἅπαν
δὲ τὸ συγγενιχὸν, καὶ γειτονιχὸν, xal ὅσον χατὰ
φιλίας δεσμὸν 35, τοῖς Ὑονεῦσι παύτης συνείποντο.
Πατέρες μὲν περὶ τὸν πατέρα, μητέρες δὲ περὶ τὴν
μητέρα σννέχαιρον, χόραι δὲ xat νεάνιδες αὐτῇ λαµ-
παδηφόροι τῇ τοῦ Θεοῦ Παιδὶ συµπροῄεσαν, οἷόν
τις χύχλος ἁστέρων τῇ σελήνη αὐνυποφαίνων 3.
καὶ πᾶσα ἐξηχεῖτο Ἱεροσόλυμα, τὴν χαινὴν ταύτην
πομπὴν θεώμενοι, χοράσιον τριετὰς, τοσαύτῃ δόξῃ
περιστελλόμενον, τοσαύτῃ λαμπροφορίᾳ τιµώμενον.
Ἐπεὶ δὲ ὁ ναὺς εἶχεν αὐτοὺς, ἅπαν τὸ ἱερατιχὸ»
ἁπήντα φῦλον τοῖς ἄσμασι δεξιούµενον * xal αὐτὸν
τὸν ἀρχιερέα τὸ θαῦμα ἑχίνει, χαὶ τοσούτῳ μᾶλλον,

C ὅσψ καὶ τῶν ἄλλων ἣν ἐνθεώτερος.

ς’. Καὶ οἱ γονεῖς τὴν Παΐῖδα προσάγουσιν αὐτῷ, xai
πιστεύουσι, διηγούµενοι μὲν καὶ τὴν στείρωσιν, καὶ
την ἐπὶ ταύτης ἐπαγγελίαν, ὁμολοροῦντες μέντοι
καὶ ἄλλως ὑπὲρ αὐτοὺς εἶναι τὴν ἀνατροφὴν τΏφ
Παιδός * θειοτέραν γὰρ οὗσαν, δεῖσθαι χαὶ τῆς ἆνα-
γωγῆς ἀναλόγως *! ἵνα μὴ µαργαρίτης, οὕτω λαμ-
πρὸ; ' καὶ ἀτίμητος, ῥάχει πενιχρῷ προσαρµόζοιτο,
6:ov αὐτὸν τῷ βασιλείῳ πέπλῳ παρενεἰρειν, εἰς δύξεν
καὶ χόδμον μείζονα. 'O δὲ ἀρχιερεὺς, τότε δὴ μᾶλ-
λον ἑχστὰς ἑαυτοῦ, xal ὑπὸ Θεοῦ ληφθεὶς, κατεῖδε
μὲν τὴν Παῖδα θείων χαρίτων ἁἀληθῶς χαταγώχιον,
ἁτίαν δὲ μᾶλλον, ἢ αὐτὸς, τῷ τοῦ Θεοῦ προσώπῳ
διὰ παντὸς ἐμφανίξεσθαι, Σννῆκε δὲ τὸ βαθέως tv τῷ

D νόμῳ περὶ τῆς κιδωτοῦ λεγόμενον, ὡς εἰς τὰ Άγια

τῶν ἁγίων ἀποτεθηδομένης, el; ταύτην δὴ τὴν Kó-
ρην ἀπροκήπτειν τρανῶς. Μηδὲν οὖν ἑνδοιάσας,
μηδὲ ὑποσταλεὶς, τολμᾷ τι παρὰ τὸν νόµον δέχαιο» *
μᾶλλον δξ ὑπὲρ τὸν χάτω vópov γενόμενος, xat δ.α--
θὰς τὸν γνόφον τοῦ γράμματος, μετὰ τοῦ Πνεύματος
γίνεται, χαὶ φέρων εἰς τὰ τῶν ἁγίων "Άγια τὸ &v&-
θηµα ἀποτίθησι ' χαὶ δέχεται τόπος Κόρην, 6 urbs
μὲν τῶν ἄλλων ἀνδρῶν 35 θεατὸς, μηδενὶ δὲ τῶν
ἱερέων βατὸς, μηδ αὐτῷ τῷ ἀρχιερεῖ, ὅτι μὴ] ἅπας

Varie lectiones codicis Oxon.
M ὁμολόγει. 33 δεσμὰ, 39 συνυποφαίνοντες. 37 ἀναλόχου, "8 μηδὲ θεατός.

431

IN PRASÉNTATIONEM B. MARI£.

138

πατουµενος. "Ἔδει γὰρ τὴν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν φύσιν A quem nemini virorum videre, nemini sacerdotum

ἁγιασθεῖσαν τῇ χαθαρότητε, xat δικαιωθεῖσαν ix
pítpac, uh νόµου δουλεύειν βαρύτητι, τοῦ μηδενὶ
δικαίφ κειµένῳἳ, µόνοις δὲ ἐπιτιθεμένου 3 τοῖς
ἁμαρεάνουσι. Νόμος μὲν γὰρ τῶν παραδάσεων
χάρυ ἐπεισῆλθε **, χἀχείνοις ἐπετέθη ** παιδαγω-
γὸς, τοῖς δεοµένοις παιδαγωγίας. Ἐχείνῃ δὲ, τῇ xat
τῶν ἀγγέλων ὑπερχειμένῃ, ob νόμος, ἁλλ᾽ fj χάρις
ἐπετέλει 33 τὰ τεχεώτερα. ᾿Ἐπισημαίνει δὲ ὁ θεὸς,
τοῖς ὙΥινοµένοις ὡς αὐτοῖς ἀρεσχόμενος ' ἁγγέλῳ
γὰρ διακόνφ πρὺς ἀνατροφὴν 3 τῆς ἀνατεθείσης
χέχρηται, xa τρέφει παραδόξῳφ ερόπῳ τὴν τεξοµέ-
vn) αὐτὸν xai τρέφασαν 3", ἵνα μηδὲν αὐτῆς σχεδὸν
εἴη ἀνθρώπινον, πάντα δὶ θεῖα ἐμφαίνοιτο "6,

adire licebat : πο summus pontifex ipse nonnisi
semel in anno intrare illuc poterat. At enim, de-
cebat, eam qu:e supra omnem naturam sancta erat
et pura, atque ab ipso utero justificata fuerat,
haudquaquam subdi gravitati legis, que nemini
justo posita erat, sed injustis et peccatoribus ** ; lex
enim propter transgressiones posita. est ὃς illisque
data est. pedagogus, qui rudiore ejus disciplina
indigerent. Ei vero qu: supra angelos ipsos evc-
ela erat, non lex, sed gratia perfectiora ministrabat.
Ostendit antem Deus quantum illi ea, que gesta
erant, placerent : nam angeli ministerio ad eam
alendam usus, modo plane mirabili enutrivit eam

que ipsum postea parere et 'enutrire debebat ; ut mihil propemodum ejus Puelle humanum foret»

sed omnia divina.

Q. Τοῦτό ἐστιν ἡμῖν fj xaviropic*7, τοῦτο ἑορτά»- Β 7. Hoc est igitur presentis materia solemni-

ζομεν σήμερον, Kópnc προσαγωγὴν, xol sl; τὰ
Αγια τῶν ἁγίων εἰσαγωγὴν. Ὢ καινὺν μὲν
«ερᾶγμα, xatvby δὲ ἄχονσμα 1 θῆλυ Βαιδίον τοῖς τοῦ
Θεοῦ ἁδύτοις καὶ ἀθεάτοις ἐνδιαιτώμενον ! Καΐτοι
χᾶν εἰς τὴν αὐλὴν µόνην ἑπάτει, διὰ παντὸς καὶ
τεῦτο ἂν ἑἐδείκνο ταύτης τὴν πρὸς «bv Δεσπότην
οἰχείωσι», εἴ γε 5, Πατεῖν εἡν αὐλήν µου [vulg. add.
οὐ] προσθήσισθε, παρὰ Θεοῦ τοῖς προσχεχρουχόσιν
ὥρισται. x&v εἰ µόνον εἶδε τὰ "Aria, χαὶ τοῦτο µέγά
αιαῤῥησίας ἐνέχνρον ' κἂν ἃκαξ εἰσῆλθε τοῦ ἔτους,
μεῖζον καὶ τοῦτο τῆς τῶν γυναιχῶν ταπεινότητος.
Nvv δὲ τὴν αὑλὴν ὑπερθᾶσα, «b δεύτερον χαταπέτα-
σµα διαδᾶσα, τῶν ᾽Αγίων ἐπιδᾶσα, τῷ θεῷ συνεῖναι
διηνεχῶς ἀφορίζεται, καὶ «fi φύσει cv. ἀνθρώπων
ἀραθὼν |f. ἀῤῥαδ.] τῆς μετὰ ταῦτα χάριτος γίνεται’
προδειχνυσα kv ἑαυτῇ τὸ ἡμέτερον, χαὶ προοδοποιοῦσα
«ταντὶ τῷ γένει τὴν εἰς τὰ οὐράνια Άγια χαὶ ἁλη-
θινὰ ἄνοδόν τε καὶ εἴσοδον, xaX τὸν νόµο» αὐτόθεν
φαΐνουσα χαταργούµενον * ὃς μὴ δυνάµενος διχαιοῦν,
μηδὲ χαθαίρειν ἁμαρτιῶν 3”, ἀπεῖργεν ἔξω σχεδόν τι
ςῶν'ἁγίων αύμπαντας. Ἔμελλε γὰρ ὁΧριστὸς πάντας
ὃ-,καιῶσαι !* χάριτι, καὶ «ἀὐύσας τὸ µεσότοιχον τοῦ
«ραγμοῦ, πᾶσιν ἀνοῖξαι τὰς τῶν πρὶν ἁθάτων ela-
όδονς, xai ἁγιάσας πάντας, χαὶ καθαρίσας ὕδαεί τὰ
αἱ Πνεύμασει, εἰς τὰ εῶν ἁγίων εἰσδέξασθαι "Άγια.
Διὰ ταῦτα τὴν Παρθένον ποοῦποδέχεται. Καὶ τὰ
vov ἐπ αὐτῇ γεγονότα, τῇ πρὸς αὐτὸν παντὸς τοῦ
γένους μετὰ ταῦτα καταλλαγῇ * ὅπηρα πιστὰ δἰ-
δωσι.

tatis , nempe hodierna die "Virginis Przsenta-
onem , et in Sancta sanctorum — introductio-
nem celebramus. O novitatem! o rem inauditam!
In Dei penetralibus, quz videre, nedum adire ne-
mini licebat, Puella versatur ! At si atrium tantum-
modo frequentasset illa, vel hoc solum peculiarem
ejus cum Deo conjunctionem atque familiaritatem
demonstrasset (siquidem illud, Atrium meum calcare
non adjicietis *, pro omnibus qui in offensionem
aliquam incurrerant, statutum est) ; et si tantum-
modo videre Sancta sanctotum concessum illi esset ,
et hoc magtrum confidentiz pignus exstitisset ; quod
sí seinel tantam per annum sacrum eum locum
fuisset ingressa , et hoc praerogativa fuisset humili
feminarum conditione longe superior. Αἱ vero de-
cretum fuit, at non solum atrium, sed primum
etíam alterumque velamen transgressa, in ipso sa-
erario jugiter cum Deo versaretur, sicque naturae
humans arrbabo fieret secuturz postmodum gra-
tie : ac praemonstraret in seipsa, qux nobis postea
feliciter contingere debebant, viamque universo
humano generl panderet, qua ad vera ccelestia
Sancta. ascendere possit ac ingredi ; indeque de-
mum legem jam supervacaneain esse demonstra-
ret, qu», eum justificare et a peccatis liberare noa
posset, omnes ferme extra ᾧ, 6, Sancta. detinebat.
Quippe soli Christo Domino hzc compelebat prze-
rogativa, ut omnes per gratiam justiflcaret , ac

D medium pürietem maceria solvens *' , cunctis aJ prius

impervia ingressum aperiret , omnesque sanctificans et Spiritu et aqua purificans, in Sancta sanctorum
tandem admitteret, Hac de causa Virginem primum recipit; ac qua» in ipsa patrata nunc sunt, velut
totidem secuture totius generis reconciliationis cum ipso fida vadimonia constituit.

. τη. Παιδίον μὲν οὖν ἀνατίθεται, διὰ την ἀχαχίαν
xa την εὐθύτητα, Tov γὰρ τοιούτω» écrlv ἡ Ba-
ο 1 Tim. 1, 9. **Galat. 11, 19. **1Isa. :, 12.

8. Igitur Puella offertur propter innocen-
tiam et rectitudinem : Talium. est. enim. regnum

*! Ephes. 1n, 14.

Varie» lectiones et note.

*9 χειµένου. — * ἐπιτεθειμένου. — ! παρεισῆλθε.

3? 8' ἐπεστάθη.

9 ἐνήργει, ΄ 3 εροφἠν. 3 θρέφου-

σαν. - ἐμφαίνηται. 3 Cod. Oxon. ita hic prosequitur : }πὸ τούτου σννεχλἠθτµεν τημερον * τούτο νῦν
Ὀμνεῖν προτρεπόµεθα, τὴν εἰς τὸν vabv χαθαρωτάτης Κόρης προσαγωγῆν, καὶ el; τὰ "Άγια τῶν ἁγίων ἆπα-
γωγήν. Yd ets : Ab hoc nunc consocati sumus; ad hoc modo decantandum invilamur, nempe purissimes Puetles

ssetroduciionem in templum, et in. Sancta sanctorum adductionem.

χ«αταλλαγῆ:.
PaTROR. Gs. CXXVI.

95 ἁμορτίας. . ** διχαιώσας. Ὁ τς

9

199

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

140

calorum** : et Innocentes suscipit Dominus, et equi- A σιωεία τῶν οὐρανῶνγ, χαὶ Τῶν dxáx«v ἀντιᾶαιι-

tatem vidit vulius ejus'*. Femina vero propter Evam,
per quam et ex qua pravaricatio ; ut ubi abunda-
vit delicium, superabundel οἱ graiia !? , ac mulier
quae nos e paradiso ejecerat, toti naturze ad San-
cla sanclorum prairet. Triennis aulem propter Tri-
nitatem hoc numero mystice significatam, qua
sanctitatem ipsius adauxit. Quid vero pompa ? Pu-
blica ac libera promulgatio gratiz, qua '' in omnem
terram exivit, non uno loco juxta legis augustiamn
conclusa. Quid vero adolescentule ? Animae ejus,
qui secundum Deum est, nove conspersionis "*, quae
Virgini per imjtationem copulantur. Aliquidne
eliam in lampadibus perspiciendum mibi suppetit ?
Utique, nempe lumen vite splendens in gloriam

6άγεται Κύριος, καὶ εὐθύτητα εἶδε τὸ πρόσωπο»
αὐτοῦ. Θῇ.υ δὲ διὰ τὴν Εὔαν δι ἣν χαὶ ἐξ ς ἡ
παράθδασις, ἵνα ὅπον ἐπ.Ἰεόνασεν ἡ ἁμαρεία, ὑπερ-
περισσεύσῃ ἡ χάρις’ χαὶ παραδείσου ἐκδαλοῦσα
Tuv, εἰς τὰ τῶν ἁγίων Ἅγια τῆς φύσεως προηγή-
σεται. Τριετὲς δὲ, διὰ τοῦ ἀριθμοῦ μυστιχῶς της
Τριάδος ἐμφαινομένης, f) τὴν ἁγιωσύνην πηὔξατο "'.
1{ δὲ ἡ πομπή; Τὸ πεπαῤῥησιασμένον τῆς χάριτος,
εἰς πᾶσαν civ γην ἐξεθούσης, ἀλλ᾽ οὐχ ἑνὶ τόπῳ
περιχλεισθεῖσα ** κατὰ τὴν τοῦ νόµου στενότητα. TE
δὲ al vedyiósc ; Ὑυχαὶ τοῦ κατὰ θεὺν καὶ νέου φυ-
ῥράµατος, τῇ Παρθένῳ σνµδιδάζουσαι xatk µίμη-
σιν. Ἔχω τι χάν ταῖς ἁαμπάδες [[.--- ἔαις] ὁρᾶν ;
Tà φῶς τοῦ βίου λάµπον εἰς δόξαν 8600, xai τὸν τῖς

Dei et mentis illustrationem, quod operationis ma- DB γνώσεως φωτισμὸν, ἓν ταῖς πρακτικαῖς χεροὶν ἂν-

nibus accenditur et gestatur. Nam cui supt manus
vemisse, quemque dereliquit virtus. sua (ut inquit
David) e; lumen oculorum suorum et ipsum non est
secum "*. Spirilus enim sanctus. effugiet. ficium, el
non habitabit in. anima subdita peccato **.

9. At yero lu, quisquis es "* dure cervicis ,
et incircumcisus corde εἰ auribus, quique semper
Spiritui resistis, umbrae, quoniam ita placet,
adbzre, nihilque littera altius cogitaus, scandalum
propter czeitatem tuam ex his, quae hactenus dixi,
sume. Verum dicere ergo liceat, pontificem temere
adeo legem violaturum, remque tanti periculi ple-
pam acturum fuisse, nisi quidpiam divinius in
Puella suspexisset ? Quomodo tam incaute Puellam
introduxit , si consiliarios te sapientiores non ha-
buit, nempe "* manifestationem εἰ veritatem , in
quibus ornamentis instructum pectus habebat, et a
quibus eorum, quz acturus erat, signum recipie-
bat? Secus enim quisnam ex sacerdoübus isa fieri
tolerasset ? Et quomodo populum adeo in seditio-
nes proclivem, et quaslibet innovandi oceasiones
captantem tante rei novitas baud. comniovisset?
Verum fortior 4755 erat Dei voluntas ; et quz Dens
sanctissimus rata habebat, nemo hominum pote-
ral impedire : unde secreto divine previdentie
freno cunctorum mazille constringebautur "" ac re-
gebautur ; adeoque laudabant quie supra humanum
captum fieri conspiciebant. Tu vero hzc vera esse
non assentiris, neque Deo credis? Commune hoc
tibi est cum progenitoribus tuis, οἱ praeclaram hanc
sentiendi rationem accepisti a patribus, quibus Dco
non credentibus, sed terram desiderabilem despi-
cientibus "* quadraginta annis, dixit ipse, cui illi
fidem abnegabant, offensus fui εἰ dixi, Semper hi

6 Matili; xix, 43... 9 βραι. χι, 15; x, 7.
xxxvi, 11. ?* Sap. 1, 4, 5. 15 Deut. xxxiv, 9.

" ftem. v, 20.
"* Exod, xvxiu, 20. 77 Paal. xxxi, 9.

απτόμενὀν τε xal χατεχόμενον, ὡς τῷ Ye παρειµένας
ἐσχηχότι ἑὰς χεῖρας, xoi ὑπὸ τῆς ἰσχύος ἐγκατα-
AsJsuipéro, ὃ φησιν ὁ θεῖος Δαθὶδ, καὶ τὸ zac τῶν
ὀρθαΊμῶν, καὶ αὐτὸ oo xdpecti. Πνεῦμα γὰρ
ἅγιον δόΊον οφεύξθεαι, καὶ οὖν ὀἐνοιχήσει àv
σώμαει xataxéo'* ἁμαρτίας.

ϐ’.Σὺ δέ pov τῇ σχιῷ παρακάθεσο [/. --θησο] καὶ
σχανδαλίζου τοῖς λεγομµένοις διὰ τὴν σαυτοῦ τὐφλω-
σιν, xal μηδὲν φρόνει περαιτέρω τοῦ γράμματος,
ὁ σχ.ηροεράχφλος, καὶ ἀπερίσμητος εῇ καρδίᾳ xoX
τοῖς ὡσὶν, ὁ ἀεὶ ἀντιπίπτων τῷ Πνεύματι. Ἔστιν
ἀρχιερέα οὕτω παρανομεῖνγ λέγεσθαι * προφανᾶς,
xai παραχεκινδυνευµένως πράτστειν, εἰ pf) τι περὶ
τῆς Παιδὸς θειότερον πέπειστο;: Πῶς 6' ἂν οὕτω πα-
ραθύλως * ἐπεισήγαγε τὴν Κόρην, εἰ th συμόθού-
λους εἶχε σοῦ σοφωτέρους, τὴν δή.λωσέν τε καὶ ἁλή-
θειαν **, οἷς ἐχεῖνος ** τὸ στηθος εἶχε χοσμούμενον,
xai παρ) ων ἐξεδέχετο τοῦ ἀεὶ ποιητέου τὸ σύνθημα;
Τίς 65 ἂν ταῦτα τῶν ἱερέων ἠνέσχετο; Πῶς δ᾽ ἂν τὸν
λαὺν οὐ συνεχίνησε τὸ πρᾶγμα χαινοτομούμενον, xat
ἄλλως στασιώδεις ὄντας, καὶ ταῖς καινοτοµίαις ἀεὶ
ἐφεδρεύοντας; ᾽Αλλὰ γὰρ ἣν κχραταιότερον τὸ τοῦ
Θεοῦ θέληµα, xaX ἃ 6 θεὸς ὁ ἅγιος ἐχύρωσεν, οὐδεὶς
ἀνθρώπων εἶχε διασχεδάζειν, καὶ τεῖς ἀῤόήτοις χο-
λινοῖς τῆς Προνοίας, αἱ πάντων σιαγόνες ἤρχοντο"»,
xai χατεἰχοντο, ἑπαινούντων ὡς ὑπὲρ ἀνθρωπίνους
λογισμοὺς τὰ γινόμενα. 'AXA οὐ συναινεξς. τούτο:ς
à; ἀληθέσιν, οὐδὲ πιστεύσις v τῷ Oc; Κοινὸν µέν
σοι τοῦτο πρὸς τοὺς προγόνους, xai πατρῷον τὸ σε-
µνολόγημα, οἷς μὴ πιστεύουσιν ἓν τῷ θΘεῷ, ὁλλ
ἐξουθενῄσασι γῆν ἐπιθυμητὴν, Τεσσαράἀκοντεα Ern,
φηαὶν ὁ ἀπιστηθεὶς, προσώχθισα, xal εἶπα ' "Asl
παν ῶνται τῇ χαρδίᾳ. Ἠλὴν &oa*! μὴ xal τοῖς
Ἕλλησιν ἀνοίξῃης πλατυτέραν θὐραν si, ἀπιστίαν
τῶν ἐν τῷ νόµῳ θεοῦ θαυµασίων, οὕτως ὁμόσε τοῖς

" Rom. x, 18. "*I Cor. v, 7. ?* Psal.

5 Psal. xciv, 10.

Varie lectiones et nota.

*! σνναύξησε. — *"* περιχλεισθείαης.

*3 συµβθαδίζουσαι.

* χαταχρέφῳ, 35 ἑλέσθαι. Hac. admissa

lectione sic. vertendum foret : Qui fiat, u! adeo manifeste legem violare summus sacerdos voluerit ; ** Co .

day Oxon. hic addit : τοῖς ἀθάτοις.

ῥήκτοις. δὺ ἤγχοντο. OU ἀλλ' ὅρα,

ντ Scilicet Urimet Thmwmim.

^5 Cod. Osou. addit ἀγάλμασι. 9 ἁῤ-

id

IN PRAESENTATIONEM B. MARLÉ. .

12

ἡμετέροις χωρῶν, xaX τῷ γόµῳ δοκῶν συνηγορεῖν, A erraut cerde. Àt vide ne hae ratione gentilibus la-

λάθῃ; κατὰ τοῦ νόµου πραφέρων τὰ σὰ Φηφίαματα.

iiorpas ad corum, qup ig lege Dei occurrunt, mira-

bilium incredulitatem portam aperias; ac dum nostra sie oppugnas, legi te patrocimari existimans,

cave ne contra ipsam legem suffragia Lua feros.

v. Ἁλλ' Ἰουδαῖοι μὲν τὸ κάλυμμα κατὰ τῶν ἁμ-
μάτων φερέτωσαν, καὶ μηδὲν φωνοειδὲς xa) Θμου
βλεγέτωσαν ἄξιον.
μοῖς., xaX διὰ τοῦτο 00x ἔγνωσαν, 5" dy σχόσει δια-
πορεύονται. Ἡμεῖς δὲ. ἀγσπεκαϊυμμένῳφ &poonsqo
thv δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, xal τῷ φωτὶ
τούτου σημειούμενοι xal µορφούμενοι, μὴ µόνον τὰ
εἲς ἑορτῆς κατοπτεύσωµεν, καὶ τιµήσωμεν, ἀλλὰ
xai αὐτοὶ ἑορτὴ γενώµεθα, ij "* ἑορτῆς ὑπόθεαις.
"Ec:a: δὲ τοῦτο πῶς ; Χθὲς Ίσθα οτεῖρα ψυχὴ καὶ

ἘἙκάμμνσαν γὰρ toic ὀρθαλ-

10. Verum dimittanrus indes , qui ** vela-
wen soper oculog ferant, nibilque Incidum ac Deo
dignum wuspiciunt : '* clausi enku. xutt. oculf eo-
rum, ei 4deo non cognoverunt, δὲ in tenebris ambu-
laut, 5 Noswero revelata facie gloriam Bonrini spe-
vwentes, ct hujus lumine signati. et formati non
solum quie pr»sentem speetant festivitatem, consi-
deremus colamusque, verum etiam ipsi festivitas
sew festivitatis argementum fleri satagamus. At
«uenmodoe id feri potest * En : Heri anima sterilis

ἄκαρπος, μηδὲ * cáxyov γεννῶσα ζωῆς φωτὸς 9 D eras et in(ructuosa, nullum generans füfwm, qui

ἄξων; σήµερον ἐν τῇ γασιρὶ λάδε τὸν Δεσποτι-
χὸν qóbov, νηστείαις χρησταῖς 5, δάχρύαιν, ἐξ-
οµολογήσεσι , tolg ἀγαθοῖς ὄνίως σπέρµασι, καὶ
Πνεῦμα σωτηρίας σεαυτῷ ἀπογέννησον, καὶ τρέφον 51
Tíxvov, καὶ αὔζησον, τῇ µέχρι τῆς οεθασµέᾳς
Τριάδος πίστει, μηδὲ πολυθεῖαν εἰσάγων, δημῶδες
TÁp* µήτε µοναρχίαν "*, ἐνδεὶς Υάβ ' καὶ τὺ μὲν τῆς
αἰσχροκαθείας Ἑλληνικῆς, διαδοχὰς περινοηφάντων
᾿θεόνητος, τὸ δὲ τῆς Ἱουδαιχῆς μικροπρεφείας, ph
χωρησάντων τὰ τρία, διὰ τοῦ λογιαμοῦ τὴν αγεγότηχα,
Καὶ ἀπόδος τῷ Κυρίῳ ἀνάθημα, παρ᾽ οὗ αὖσᾳα δόν
cic ἀγαθή ' ph τοῖς αεαυνοῦ πόνοις ἀγατιθεὶς τὸ
ἀγαθὸν Exyovov, τῇ δὲ ἐχείγον δυνάµει xal χάριτι.

Ἐπιλαμπέτω σοι xal τὸ τῆς παρθενίας φῶς, ἡ qu- C

φροσύνης, ἀκατάσδεστου, xai οὕτως ἄξιος ἔσῃ Tou
εἰσελθεῖν, fj εἰσάγειν 5’ εἰς τὰ "Aria ἁγιασμοῦ
γὰρ χωρὶς καὶ χαθαρόεηερς, οὐδεὶς τὸν Μύριον
ὄψεται, Παύλῳ λέχονει μετὰ τοῦ Κυρίου πείσθητι.
Οὕτω δὴ τραφείσῃ ** «ip θείῳ ἄρτῳ xa) μυστιχκῷ c
ἀγγέλου χομιζομένῳ καὶ διδοµένῳ σοι, εἴπερ ἄγγε-
40$ Kuplou ὁ ἱερεὺς χαὶ Αέγεται, xal πιστεύεται.

μα’. Τοταῦτα τὰ χέρδη τῖς κατὰ Χριστὸν πανηγύ.
ρεως * οὕτω Χριστιανοὶ ταῖς ἑορταῖς ἐμφαιδρύνον -
ται. Παρθένος eU ; τὴν δόξαν ἴδε τῆς Καρθενίας, xot
που προσάχει τε καὶ ἀνάχει, χαὶ τίνι τρέφει, xal
διὰ τίνος, καὶ μὴ δῷς εἰς σἀ.ον tóv πόδα cov,
μηδὲ γυσεάξῃ ἡ Aapzác, μιδὶ ἀναδῇ σοι διὰ τῶν
θυρίδων ὁ θάνατος, μηδὲ βεθηλώσῃς
θαρσίας ἅγιον, ἀνάχλησιν οὐ δεχόµενον. Τίς γὰρ
ἑαυτῷ τὴν παρθενίαν ἀπεκατέστησε, χἂν τὰς σάρ-
κας ἑχτήξῃ, χἂν ἑαυτὸν τηβήσῃ καὶ τοῖς κλέπταις
λογισμοῖς ἀνεπίδατον; ᾽Αλλὰ δεσμὰ γάμου περι-
ετέθη σοι ; ὅρα μὴ τὸν γάμον αἰτιάσῃ τῆς ἀπὸ θεου
διαστάσεως, μηδὲ προφασίσῃ τὰ μάταια. Ἰωαχεὶμ
γὰρ καὶ Άννα, xal ὑπὸ vápov, καὶ οὐχ ἔξω θεοῦ :
καὶ τὸ χαινότατον, ἐπειδὴ «hv τοῦ Ὑένους διάδοχον
ἔχοντες *! προῄκαντο, τὴν γνώμµην ** ἔχουσιν ἁδιάδο-

15 Ἡ Cor. 15, 16. ** ρα. vi, 10.
14. ** Psal.cxx, 3.

€! Psal. Lxxxi, 5.

vitz: lumen aspiceret ; bodie salataribos jejuniis,
laerymis à. confessiontbus tanquam bonis semini-
busdivipum concipe timorem , et spiritum | salutis
in te genera, ac tanqusm fllium nutri et crescere βι-
cias fide, quee 4 234gustam usque Trinitatem pertin-
qat, seijioet neque deorum multitudinem admittat : id
enim plebeium est: ueque unam tantam in deita*e
personam « hoc enim deficiens : et illud quidein
turpis est gentilium affectionis, qui varia deorum
genera conmmwenti sunt; hoc vero sordidz Judao-
rug ob mentis engustium trinum Deum non ad-
emittoatinm parcitatis. Redde vero Domíno dona-
vium, *5 4 quo omne datum optimum, non tuorum
laberum (ruetem offerens, sed illius virtutis et gra-
fie. Lueest quoque ín te virginitatis, v vel continen -
tis indef&ciens lumen : sie enim dignas fles, qui
intres, vel intreducas in Santcia; etenim sine san
cümoua e cordis munditia nemo videbit Deum **
(Paulo boc post Dominum affürmsnt credito) :
sicque divino ac mystico per angelum allato ac tra-
dito pane nutrieris ; siquidem sacerdos angelus

' Domini est, et dicitur, et creditur.

εἰ. απο sunt solemnitatis qua ctecundum
Chrisjum est praeclara emolumenta : £76 sic
Chrimiani festivitatibus suis ketificantur. Virgo es?
Virginitatis gloriam considera, δὲ quo illa adducat
οἱ perducat; et quo, et per quid nutrialtur : ac
non des in commolionem pedem tuum, neque dor-

τὸ τῆς ἀφ- D mitet lampas tua **, neque ascendat tibi mors per [ε-

nesiras, neque coinquines sanctitetem incorruptio-
nis, qua& revocari non petest. Quis enim sibi virgi-
sitatem unquam restituit, quantumvis carnes suas
macerarerit, quamvis insidiantibus, furis instar,
cogitationibus inaccessum se prsebuerit? Quod si
nuptiarum vincula injecta tibi sunt, vide ne nuptias
crimineris, quasi separationis a Deo sint causa,
neve alia vana prstexas : quandoquidem Joachiui
et Anna etiam sub matrimonii jugo uon longe a

5. ]] Cor. 11, 1δ. ** Jac. 1, 17. ** Hlebr. xii,

Varie lectiones et note.

9! Add. ex Cod. Oxon. οὐδὲ ovvüxav ὅτι.
5* Cod. Oxon. hie addit :

ad unam personam , seu hypostasin coarctes.

9? xat,
στενώσῃς εἰς Ev πρόσωπον εἴτ' οὖν ὑπόστασιν, hoc est. :
9? εἰσαγαγεῖν,

" μηδέν. " xai φωτός. — " χρῆσαι. 'Ἴθμέψον.

neque monarchiam

8 ἑκόντες. *'uyluma

$6 :pa.tay.

13

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

1Η

Deo crant. Sed hoc in ipsis omnino novum, quod, A yov * χαὶθνγατέρα Θεῷ δόντες, πατέρες θεοῦ εἶναι xat

quia generis successionem, quam nacti erant, di-
miserunt, memoriam omnis successionis ac vicis-
situdinis expertem sunt assecuti: filliamque Deo
dantes, Dei parentes esse atque appellari merue-
runt. Ad hac respielens et nuptiis convenientia
." redde tanquam Consari, 6ἱ Deo redde, qua Dei
.sent. *' Bilige uxerem tuam velut propriam carnem

(nemo enim semetipsum odio habet) : neque ultra do-

mum tuam oculos extendas. Bibe aquas de puteis
tuis **; angusti enim sunt alieni, qui tribulationem
carnis ex legibus etiam istic inducunt. Educa filias
tuas in disciplina et correptione Domini, pontificis
Heli veritus condemnationem : sicque sanctifica-
tus es nuptiis, οἱ nuptias sanctifleasti ; factusque es

χαλεῖσθαι ἀντέλαθον. Πρὸς τούτους βλέπων, xal τῷ

. Táqup τὰ εἰχότα λειτούργηπον, ὥσπερ Καίσαρι, xal

τῷ θΘεοῷ ἁπόδος τὰ τοῦ Θεοῦ. Στέρχε σου τὴν σύ-
(vov ὡς οἰχείαν σάρχα (Οὐδεὶς γὰρ ἑαυτὸν ἡμί-
σησε), xai uh περα!,τέρω aot τῆς σῆς οἰχίας ἑκ-
εχτεινέσθω τὰ ὄμματα. Πίνε ὅδατα ἀπὸ cow
φρεάτων * στενὰ γὰρ τὰ ἁλλότρια, θλίφιν τῇ σαρχὶ
χάνταῦθα τὴν ἐκ τῶν νόμων ἑπάγοντα. Τὰ τέχνα
τρέφε ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου, δεδοιχὼς τὸ
τοῦ ἀρχιερέως Ἠλεὶ χατάχριµα”. καὶ ἡγιάσθης τῷ
γάµῳ, xai τὸν γάμον ἡγίασας, xai γέγονας ἀμφιδέ-
ξιος, xai τὰ τοῦ χόσµου χατὰ θεὸν µεταχειρισάµε;
voz, xai τὴν Γραφὴν ἑπαληθεύουσᾶάν σοι ἀνέδειζας 6”,
ὅτι Παρὰ Κυρίου ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνὴ, τὴν καλην

ambidexter, quos sunt mundi, juxta Dei plscitum B ὄντως ἅρμοτιν **, xal στεφανῖτιν 5 θεῷ, τῷ πάντα

tractans : et Scripturam iibi veridice eientem oston-

κατὰ λόγον ἁρμόζξοντι.

dis : Α Domino (uxor) aptaiwr viro ** : 4 preclara utique aptatio est, quseque apud Deum, qui juxta

rationem disponit omnia, corenam meretur.

44. O utinam, fratres, festivitatem ita cele-
bremus, et festivitatis materia ipsi queque eva-
damus, ut tanquam animo virgines, omnique vitio
pure (quam veram esse virginitatem Scriptura sta-
tuit) ac lampades oleo benignitatis ac beneficeaus
splendidas gestantes, digni efficiamur ingredi in
perfectiora Sancia sanctorum, ubi precursor. pro
sobis iniroivit Ghrisius **, eam propositi οἱ opera»
tionis adjutricem habentes, quzxe tot (tantisque gra-
liis nos dignos effecit, quee nunc per hanc ejus so-
lenitatem sanctilicat , (unc. vero dignos eíficiet

v). Οὕτως ἑορτάξοιμεν, ἁδελφοὶ, οὕτως ἑορῖα-
ζοίμεθα, ἵνα δὴ χαὶ τῆς εἰς τὴν τελεωτέραν τῶν
ἁγίων ἁγίας εἰσόδου ἁ ξιωθείηµεν, φυχαὶ Ααρθένοι
καὶ πάντων χαχῶν καθαρεύουσαι ( frv ἀληθινην παρ’
θενίαν ὁ λόγος εἴθεται), τὰς λαμπάδας τῷ τῆς φιλ»
ανθρωπίας dal λαμπρὰς κατέχονόαι, Xov
πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆίθε Χρισεὸς, αὐτὴν
ταύτην συλλήκτορα καὶ τῆς προθέσεως χαὶ τῆς
πράξεως ἔχοντες τὴν τοσούτων ἡμᾶς χαρίτων xata-
ξιώσασαν, καὶ νῦν διὰ τῆς ἑορτῆς αὐτῆς ἁγιάζουσαν,
xai τότε τοῦ χάλλους καταξιώσουσαν, τῆς παν.

pulchritudine senctissims, atque omnibus magis C αγίας θά χαὶ πάντων ἑσωτέρας Τριάδος, τοῦ Πατέρος,

infimz Trinitatis, Patris, et Filii, οἱ Spiritus san-
cll, naius Dei, cui debetur omnis gloria, honor,
ek adoratio, nunc, et semper, et in seculorum se-
cula. Amen.

0 Matth. xxi, 21. *' Ephes. ν, 33. ** Prov. v, 15.

xai τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῦ ἑνὸς
θεοῦ : ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ mposxóvn-
σις, νῦν xaV del, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Ἀμίν.

5 Prov, xix, 14. ** Hebr. vi, 20.

Varie lectiones et note.

*ideitac. 09 ἁρμογήν.

55 στεφανοῦται, ϱ89 µακαριας.

145

IN UNDECIMUM EVANGELIUM. MATUTINUM,

116

ΥΣΤΑΤΟΝ ΜΕΡΟΣ
ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΕΙΣ ΤΟ ΙΑ’ ΕΩΘΙΝΟΝ EYAITEAION..

-.

PARS POSTREMA.

HOMILUE THEOPHYLACTI

IN. UNDECIMUM.EYANGELIUM MATUTINUM'.
Interprete Bonifacio Fjnetti ord. Predicatorum.

"Άλλοι δὲ βεθαιοῦνται, ὅτι χνρίως χεχοίµηται Α Alii. affirmant. Jeannem proprie obdormivisse,

Έχουν ἑτελεύτησε. Καὶ γὰρ μετὰ Δομετιανὺν ἔδα-
αἴλευσε Νερούας, ἔτος ἓν. "Oc ἀνακαλεσάμενος
Ἰωάννην ix τῆς Πάτμου τῆς νήαου, ἀπέλυσιεν οἱ-
πεῖν kv Ἠφέσφ. Μόνος τότε περιὼν iv. τῷ Dép £3
τῶν μαθητῶν, xal συγγραφάµενος «b καθ αὐτὸν
Εὐαγγέλιον, bv εἰρήνῃ ἀνεπαύσατο. Περὶ. οὗ καὶ ὁ
πολυΐῖστωρ Εὐσέδιος kv οῇ Exudnototi«m ἱστορίᾳ"
Θωμᾶς μὲν τὴν» Πάρθον elAnger ' Ἰωάννης δὲ
τὴν ᾿Ασίαν. Πρὸς οὓς καὶ διατρίφας, ἐν "Eo doo
ἑτελεύτησε. Καὶ πάλιν, Καὶ Ἰωάννης ὁ evarye-
εδ ιστὴς à» ᾿Κφέσῳ τῆς Ασίας εε]ουτῷ, καὶ
θάπτεεεαι πρὸς τῶν αὐτοῦ πίστων. 'Οµοίως καὶ
ΦίΊιππος ὁ éx τῶν ἑπτὰ διακόνων ἓν Ἱεραπόλει
τεριοῦται, καὶ θάπεεται μετὰ τῆς θυγαερὸς αὐτοῦ
Περὶ ὧν xat Πολυχράτης 6 τῆς kv Ἐφέσῳ παροικίας
ἐπίσχοπος, Οὐΐκτορι τῷ [ Ῥωμαίων] ἐπισκόπφ
γράφων, οὕτωφησίν * Καὶ γὰρ καὶ καεὰ τὴν Ασίαν'
peráda στοιχεῖα κεκοίµηται ' ἄευια xal. ára-
στήσονταιτῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ τῆς παρουσίας τοῦ
Κυρίου... Ἰωάννης ὁ ἐπιστήθιος Χριστοῦ, ὃς xal
τὸ xéra.lor. πεφορηκὸς [καὶ µάρευς] καὶ διδά-
σχα.ος, ἐν Ἐφέσῳ Τενόµενος , καχοίµηται. Καὶ
Φίλιππος ὁ dx τῶν ἑπτὰ διαχόνων, ὀν' ᾿Ἱεραπόλει
τεειοῦται. Οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν εὐγοῦχον βα-
ατίσας, καὶ τόν Σίμωνα κπατηχήσας. 00 μὴν δὲ,
ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Ἱππόλυτο ἙῬώμῆς, περὶ τοῦ
κηρύγματος xal τῆς τελειώσεως τῶν ἁποστόλων
δ.εξιὼν, ἔφη Ἱωάώγης d ἀδελφὸς "Iuxefov,
κ«ηρύσσων ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ τὸν «Ίόγον, ἑξωρίσοθη ἐν
Πάεμφ τῇ νἠσφ ὑπὸ Δομετιανοῦ βασιλέως "Po-
ῥιαίων * κἀκοῖθεν zd slg Ἔφεσο» ἀπὸ τῆς
ἀξορίας áraxAn0slc ὑπὸ Nespova* xal τὸ καθ
αὐτὸν Κὐαγτέ-ιον συγΊραψφάµεγνος, ἔνθα xal τὴν

seu mortuum esse. Etenim post Domitianum
imperavit Nerva annum unum qui Josn-
nem ex. insula Paime revocatum — permisit
habitare Ephesi. Hic cum solus ex omnibus
discipulis. supersles remansisse, cumque suum
scripsisset Evangelium, in pace quievit. De quo
et muliscius Eusebius in JKEcdesiastica. — Bisto-
ria (1) ait : Thomas. quidem Parthiam sortitus est,
Jeannes autem. Asiam : ubi diu commoratus, Ephe-
si. landem obit. Et rursus : Et. Joannes. esangelista
ERphesi in Asia moritur, et. α fidelibus, qui. ibi
erant, sepelitur. Similiter εἰ Philippus, ex. septem
diaconis «mua, Hierapoli extremum diem obit et eum
flia ea sepelitur. De quibus et Polycrates, Ephesi-
norum Ecclesie episcopus, ad Vicilorem.( Romana
urbis ) episcopum scribens (3), sie. ait :. Nam
εί in Asia magna quedam lumina . occubuerual ,.
que denuo exsurgeni in novissimo die. adpentya
Domini. . . . Joannes, qui supra pectus Domini
recubuit , fuitque sacerdos Dei laminam | gestans,
εί martyr, et. doctor., Kyphesi obdormivit (3) Et
Philippus, wnus ex septem diaconis, — Hierapoli
eonsummatur. Bic est qui et eunuchum. baptizavit,
εἰ Simonem fidei docirina insiruxit. Sed. et Hip-
polytus Romanus de praflicatione 6), olitu apo-
stolorum seribens bxc habet : Joannes, (rater da»
cpbi, cum in Asia uerbum Dei predicaret, relegatus
est in. Patmo- insula, Domitiano . Romanorum | im-
peratore ; et exinde rursus. Ephesum ab exsilio re-
Όθρρίνο sub. Nerva : ubi cum Evangelium conscri-
psisset, atque Apocalypsim seu revelationem ha-
buissel, moriuus est : cujus. reliquie diu οκαµία
inveniri non potuere. Verum et Caesarius inter-

Varie lectiones et note.

(4) Lib. 1m, cap. 1.

(2) Apud Euseb. lib. 111, cap. $1, et lib. v, cap. 24. .

(9) Sequentia verba. apud Eusebium non exstant.

* Vide Prfationem, num. XLIV, superioris tomi col. 471, et Dissertationem praviam tomo! presfixam,

nun. L.

i4

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

143

rogatus hae de re Constantinopoli in secretario A áxoxdAviriw θεασάµεγος, ἐτελεύτησεν * οὗ τὸ

li3 verbis respondit (4) : « Ipse Joannes 476" in
Evangelio prope finem rem hanc declaravit dicens! :
, Ei cum hoc dixisset , Jesus dicit ei , hoo est
Petro : Sequere. me. Conversus Petrus vidit illum
discipulum quem diligebat Jesus. sequentem . . . et
dixit : Domine, hic autem quid ? Dicit ei Jesus :
Si (5) eum volo manere donec veniain, quid ad te ?
Quoniam igitur Jesus, cum eum piscationi vacan-
tem invenisset, Petro soli mandaverat, ut ipsum
sequeretur, ille autem cupiens, ut etiam Joannes
simul veniret, dixerat : Hic autem quid ? volets
lesus, eum adhuc mapere ad piscandum, dicil :
Si eum volo hic manere et .giscari, donec iterum
huc veniam, quid ad te * Quare velut optime cor-

Aglyarov ζητηθὲν οὐχ εὑρέθη. Ὅ δὲ τοῦ peyá-
λου Γρηγορίου ἁδελφὺὸς Καισάριος, ἑρωτηθεὶς ἐν
Κωνσταντινουκόλει ἀπὶ σεκρέτου περὶ τούτου, ἆπ-
εχρίνατο λέγων οὕτως, « Αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐν τῷ χαθ᾽
αὐτὸν Εὐαγγέλιον πρὸς τῷ τἐλέι διεσάφησεν, οὕτω
φάσχων Καὶ τοῦτο εἰπὼν ó Ἰησοῦς, «Ίέγει αὐτῷ,
τουτέστι τῷ Πέτρῳ * ᾿Αχο.ἱούθει poc. Ἐπιστραφεὶς
δὲ ὁ Πέτρος, β.Ίέπει τὸν μαθητὴν, ὃν ἡἠγάπα ὁ
ἸἹησοῦς ἀχολβουθοῦντα, xal φησι ' Κύριε, οὗτος
δὲ εἰ; Λέγει αὐτῷ ὁ "Incovc* ᾿Εὰν αὐτὸν θέλω
μέγευ’ ὅως ἔρχομαι, cl πρὸς c6; "Enel οὖν ἁλι-

. εὔοντα αὐτὸν κατειληφὡὼς, τῷ Πέτρῳ µόνῳ προσ-

ετάγη ἔπέσθαι αὐτῷ * 6 δὲ, χαὶ τὸν Ἰωάννην συµ-
πορεύεσθαι βουλόµενος, ἔφησεν' Αὐτὸς δὲ tl; ὃν

rigens falsam eorum suspielonem, éónytue subdit E θεσπίσὰς ὁ ᾿Ρησοῦς προάµένειν ἐπὶ τῆς ἁλίας [f.

Joannes : Et non dixit ei Jesus : Non moritur. Vi-
delicet apostoli multoties errabant circa interfoga-
tiones et responsiones Jesu (adeo ut sIulti et tardi
corde ** 3b ipso aliquando audiverint), quousque ve-
miens Spiritus sanetus ipsos edocuit, et 93 iniukit
ih omnem verRatem, juxta dietum Christi Domi-
vi. Quod sí quis nihilominus contentiose et temere
cudiens sacfas voces et testimonia, importune
ezünle argumentando dicat, eum viventem relictum
fuisse ad annuhtrandum cum ΕΠΟΟΠΟ et Blia se-
candum adventum Domini, audiat ipsum Joannem
ih Apocalypsi ex persona Dei dicentem, iilos
tantum duos , nempe Enochum et Bliam, fu-
turos adventus ipsivs testes. Sic enim sit: δι
dubo duobns testibus meis, εἰ prophetabunt diobus
tlle ducentis sexaginta , amicti saccis. Hi suns
dug olive et duo candelabra in conspectu Domini
terra stantes. Et si quis voluerit eis nocere, ignia
eriet de ore eorum, et devorabit inimicos eorum . .
Ét cum finierint. testimonium suum, bestia, qua
ascendit ex abysso, faciet adversum eos bellum, et
s'ncet. illos, et occidet eos. Et corpora eorum jace-
bunt ín platéa civitatis magne . . . per tres dies in-
sepulta, ubi. Dominus . . . crncifizus est **. Frestra
j;itur laborant quiceungne Joanhem etiamnum | in
carne, tametsi nulli dolori aut carnis necessitati

ἁλιείας], φησίν * 'Eàr αὐτὸν 0£4o µένειν ἐνταῦθα
ἀλιεύειν ἕως ἂν ὑποστρέψφας ἔρχομαι πάλιν ὧδε, vl
πρὸς σέ; "Dove οὖν ἄριστα διορθοὐµένος τὴν
ἐσφαλμένην αὐτῶν ὑπόνριαν, εἰχότως ἔφη * Kal οὖν
εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Οὐκ ἀποθγήσχει. Καὶ γὰρ tv
πολλοῖς πολλάκις ὁμεσφάλλοντο πρὸς τὰς πεύσεις
Χριδτοῦ καὶ ἀποχρίδεις, ὡς xol ἀνούειν, dovr-
éróvc xal βραδεῖς τῇ χαρδίᾳ. ἕως ἐλθὸν «b
ΗΠνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐδίδαξεν αὐτοὺς, χαὶ Φὠδήγησεν
elc πᾶσαν εὴν ἀλήθειαν, κατὰ τὸν λόγον τοῦ
Χριστοῦ. » El δὲ εις ἑριστιχῶς το xal προπετώς
ἀχροώμενος τὰς ἱερὰς ταύτας φωνάς τε χαὶ µαρτυ-
plac, ἀκδίρως Urliev συλλογιζόμενος εἶποι, ὅτι πρὸς
τὸ χατχγγεῖλαι τὴν δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρου-
σίαν χατελείφθη ζῶν ἐν σαρχὶ μετὰ Ἐνὼχ καὶ Ἠλίας,
ἀχονέτω, ὄτιπερ μόνους αὗτὸς olco; διὰ τῆς ἆπο-
πχαλύφεως ἐχείνους kx προσώπου Κυρίουλέχει , τοὺς
δύο μάρτυρας γενῄήσεσθαι Ἐνὼχ καὶ Ἠλίαν, τοιάδε
φάσχων ' Καὶ δώσω toic δυσὶ µάρενσἰ pov,
zal προφητεύσοισι» ἠἡμόρας χιλίας διαχοσίας
ἐξήκοντα, Περιθεδθημένοι σάκκους. Οὗτοί εἶσο
αἱ δύο &Aaiar, καὶ αἱ δύο «ἑυχγίαι, αἱ ἑνώπιον
Κυρίου ἁπάσης τῆς γῆς ἑστῶσαι * καὶ et τις θ8-
λήσειαν αὐτοὺς ἁδικῆσαι, απὕρ ἑκπορεύεται ἐκ
τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ κατεεσθίει τοὺς ἐχ-
θροὺς αὐτῶν. Καὶ ὄταν τε.έσωσι τὴ» μαρτυρία»

subjectum, vivere eóntendunt. Scilicet hec prodi- αὐτῶν, ποιήσει |τὸ ἀναδαῖνον θηρίο ἐν τῆς
gia iHi non ex sacro ulle interprete habent , sed ex ἁθύσσου πόἍεμον μετ αὐτῶν xal γιχήσει αὖ-
proprio eerebro, sane periculose et temerarie, cont- p τοὺς, xul ἀποκτεγεῖ αὐτοὺς, xal τὰ πιώµατα
miniseuntur. αὐτῶν ἐπὶ τῆς sJarelac τῆς μεγά ης zódsec
εσοντάιε ερεῖς ἡμέρας ἄεαφα, ὅπου καὶ ὁ Κύριος ἑστανρώθη. Μάτην οὗν παραληροῦσί τινες, φάσκοντες
αὐτὸν ἔτι (ἣν ἐν σαργὶ, μὴ νοοῦντες μήτε ἄλγουσι [f. ἄλγεσι] τῷ ὄντι, µήτα σαρχὶ, περὶ τίνων δ.αθεδαιοῦν-
tat, οἴχοῦςν τοῦτο, χαὶ οὐχ ἔχ τινωνὲξηγητῶν ἱερῶν ῥιψοχινδύνως τε xat τολμηρῶς ὄντως Ἱερατενόμενοι.

Hic est discipulus ille, qui testimonium perhibet de
Iis, et ecripsit σε: et scimus quia verum est testi-
monitm ejns.

Sunt autem el alia mtfta, que f cit Josus, qua, si
seribantur per sinaula, 5538 nec ipsum. arbitror

* Joan. xxi, 19. seqq. ?* Luc. xxiv, 25.

9? Joan.

Οὗτός ἐστιν ὁ μαθητὴς ὁ μαρτυρῶν «περὶ τού-
ζω», καὶ γράφας ταῦτα, καὶ οἵδαμεν ὅτι ἀνληθής
ἐστιν ἡ μαρτυρία αὑτοῦ.

Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα s0A4Aà ὅσα ἑχοίησεν ó "In-
σοῦς, ütura ἐὰν γράφηται καθ ἓν, οὐδὲ αὐτὸν

xvi, 1. 3 Apoc. xi, ὃ, 8.

Varie lectiones et nota.

(4) Cay. 21, 19.

(5) Vulg. aic.

/
H9 -

IN UNDECIMUM EVANGELIUM MATUTINUM.

150

οἶμαι τὸν κὀσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμεγαβιδΊία. Α mundum capere pósse 605, qui scribeudi eunt, ου.

Ἁμήν.

Εἰπόντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ xaX μαρτυρῇῆσαντος περὶ
τοῦ διαδοθέντος ψευδοῦς λόγου, χαὶ διορθωσαµένου
τὴν τῶν πολλῶν ἑσφαλμένην ὑπόληφιν, ὡς [06] συνεω»
ραχότων ὃ περὶ αὐτοῦ εἶπεν ὁ Κύριος, ἀλλὰ νοµισάν»
των ὅτι οὐχ ἀποθανεῖται, ἐμπεδοῖ τὸν λόγον αὑτοῦ,
xal φησιν * Οὗτός ἐστιν ὁ µαθητ]ς, xaX οὐκ ἄλλος,
ὁ μαρτυρῶν περὶ ἑαυτοῦ. Ἐγὼ (φησὶν ὁ μαθητὴς ὃ
τῷ Κυρίῳ ἠγαπημένος, xaX ἓν τῷ στήθει ἀναπεσὼν
τῷ Δεσποτικῷ) διαθεδαιοῦµαι, ὅτι τεθνῄξοµαι vópup
φύσεως. "H' xaX ἄλλως Ὁ παρὰ τῶν ἁποστόλων κη-
ρωττόμενος, ὅτι οὐκ ἀποθνῆσχει, αὐτὸς οὔτόᾳ ἐσευ"
ἐκεῖνος d. μιαρτυρῶν περὶ τούτων. Ποίων ; Τῶν ὧν
ἐμνήσθη θαυμάτων Χριστοῦ xat τερβστίων τῶν δη.

Amen.

Postquam evangelista retulisset falsum sermo-
nem, qui de ipso percrebuerat, ac falsam multo-
rum correxisset opinionem, qui tanquam si perspe-
xissent, quid de ipso dixerit Dominus, putabant
eum moriturum non esse, €on(irmat quas dixerat,
subdens : Hic esi discipulus ille, et non alius, qui
testimonium perhibet de se ipso. Ego, inquit, ( ille
nempe discipulus a Domino dilectus, et qui in Do-
minieo pectore recubuit), testor me esse communi
nature lege moriturum. Vel aliter : ]lle, quem
spostoli dixerunt non esse moriturum, hic ipseest,
qui testimonium perhibet de his. De quibus? Sci-
licet de miraculis Cbristi, quorum mentionem fecit,

λονότι γενοµένων πρὸ τοῦ πάθους xat μετὰ τὴν ἀνά- B et de prodigiis quie cum ante passionem, tum post

στασιν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ, ὧν οὐκ ἐμνήσθη-

εν, οὐδὲ ἐγράφαμεν, ὅσα ἐποίησεν d "Incobe by

διδασχαλικοῖς λόγοις χαὶ θαύμασιν, ἅτινα εἰ ἐγράφετο
καθ εἰρμὸν ἀχριδῶς ὡς ἐχρῆν καθ) Ev, οὐδὲ αὐτὸς
ὁ χόσµος, τουτέστιν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ἐχώρησεν,
Ίγουν ἠδυνήθη δἐξασθαι xal καταλαθεῖν (ὡς ὑπολαμ-
θάνω) τοὺς περὶ Χριστοῦ γραφομένους θεοπνεύστους
καὶ ζωηφόρους λόγους. Τὸ δὲ, ᾽Αμὴν, βεθαιωτικόν
ἔστι χαὶ ἐπισφράγισμα τῶν λόγων αὐτοῦ * Nal, 6y-
toc οὕτως ὄχει «0. ἀληθές. Εὐχαριστήσαντες οὖν
Κυρίῳψ «ip θεῷ ἡμῶν, τῷ καταξιώσαντι xal χορηγή-
σαντι ἐλθεῖν ἕως ὧδε, ἵνα συντελέσωµεν ἐνταῦθα
καὶ τὴν ἐξήγησιν, ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα,
tip, xal προσχύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πα-
τρὶ, xal τῷ, παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ xai ζωοποιῷ αὐτοῦ
Πνεύματι, νῦν xal ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων, Αμήν.

1570841. xx, 30.

resarrectionem contigere. Sunt autem et alia multa
quá nos non marravimus neque conscripsimus, qua
fect Jesus ** (nempe sermones quibus populum
erudivit, e£ miracula quz» patravit), qus si accu«
rate, sue ordine et singillatim, ut congruum (oret,
scriberentur; neque ipse mundus, hoc est, humana
mens caperet, id est, posset percipere et intelli-
gere (αἱ quidem ego existimo) divinos atque vivi-
ficos Christi sermones. Illud autem Amen vox est
confürmandi vim habens, ac veluti sigillum narra-
tion] ipsius imponens ; perindeque valet ac, aii-
que, revera, iia se habet veritas. Jam vero gratias
agentes Domino Deo nostro, qui nog dignos fecit, ut
hucusque perveniremus, hie expositioni isti inem
imponimus ; quonjam ipsi debetur omnis gloria,
honor et adoratio , cum Patre qui est sine princi-
pio, et cum sanctissimo, optimo, et vivificante ejus
Spiritu, nunc et semper, etin seculorum ascula.
Ámcn.

15i

THEOPHYLACTI BUEGAREE ARCHIEP,

1.

ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΝ

ATION ENAOZON

IEPOMAPTYPON IE |

ΤΩΝ EN TIBEPIOYIIQAEI ΤΗ ΒΟΥΑΓΑΡΙΚΩΣ EIIONOMAZOMENH ΣΤΡΟΥΜΜΙΤΖΗ
ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ, ΕΠΙ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ TOY ΑΥΣΣΕΒΟΥΣ
ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ TOY IIAPABATOY

ΣΥΓΓΡΑΦΕΝ

ΥΠΟ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

TOY ATIQTATOY ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ. ΠΑΣΗΣ BOYAFAPIA?,

'^ MARTYRIUM
SS. QUINDECIM ILLUSTRIUM MARTYRUM

QUI IMPERANTE IMPIO. JULIANO.APOSTATA TIBERIOPOLI, QUAE. STRUMITZA BULGARICE DICITUR.
PASSI SUNT

CONSCRIPTUM

A THEOPHYLACTO

SANCTISSIMO TOTIUS BULGARL£& ARCHIEPISCOPO (*).
Interprete Bonifacio. Finetti erd. Predicatorum. |

A77 Ἰ. Jam divinum Evangelii przcopium A

per totum terrarum orbem diffusum erat ; jamque
sanctorum piscatorum sermo, velut sagena, supra
omnem terram expansus juxta propheticum illud :
]n omnem terram exivit sonus eorum, εἰ in fines or-
bis terra verba eorum **, Christo Domino animas cc-
lestibus mansionihus dignas. offerebat, cum invidiz
pater, pessimus daemon, cui intolerabile hoc eral
(neque enim poterat videre homines angelorum
gradum obtinere, iisque in sedibus collocari, ex
quibus ipse nequitia sua exciderat), reges omnes
' eerumque principes aggressus, ut per ipsos homi-
num saluti, quantum quidem posset, obsisteret,
eisdem persuasit, ut subditis quique auis. manda-
rent, Grecanicis quidem diis, eorumque simulacris,

a. "Hór μὲν τὸ θεῖον τοῦ Εὐαγγελίου χήρυγµα χυτὰ
πάσης τῆς οἰχουμένης txx£guto* xal ὁ τῶν ἁλιέων
λόγος οἷά τις σαγήνη ἐπὶ πᾶσαν τὸν γῆν ἐκταθεὶς,
χατὰ τὸ προφρητιχὸν λόγιον τὸ φάσχον ' Εἰς πᾶσαν'
τὴν γῆν ἐξή.θεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, xal εἰς τὰ πέ-
para τῆς οἰχουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν, Φψνχὰς
τῶν ἄνω ἁγίων μονῶν ἀξίας τῷ Χριστῷ προσέφερεν.
Ἁλλ) οὐχ ἦν ἀνεχτά ταῦτα τῷ τοῦ φθόνου πατρὶ.
τῷ πονηρῷ, φημὶ, διαδόλῳ, οὐδὲ ἔφερεν ὁρᾷν ἀνθρώ-
πους ἀγγέλων τάξιν ἀνα)αμδάνοντας, x&xst τιθεμέ-
νους, ὅθεν αὐτὸς πρότερον διὰ χαχίαν ἐξέπεσεν.
Αμέλει xal τοὺς ἑχάστοτε βασιλεῖς xal τοὺς τούτων
ἡχεμόνας, ἀποδυσάμενοι Ef. — νος] τῇ σωτηρίᾳ τῶν
ἀνθρώπων διὰ τούτων ἀντιπίπτων |f. tei] πείθων
[[.θει](1) αὐτοὺς προστάττειν πᾶσιτοῖς ὑπηχόοις, θεοῖς

qua templis altaribusque erectis, qua pinguibus B μὲν Ἑλληνίοις xàt τοῖς τούτων ἀγάλμασι πᾶσαν poa

sacrificiis muneribusque oblatis &7& honorem
omnem Ííinpendere; Christum vero ne neminare
quidem, velut hominem jure damnatum, ac eruce

** Ps3], xvtu, 4.

aye τιμὴν, Év- τε ναῶν ἱδρύσεσι xat βωμῶν, καὶ θυ-
σίαις πολυτελέσι xal ἀναθήμασι ' Χριστὸν δὲ μηδὰ
ὀναμάνειν, ὡς ἄνθρωπον γεγονότα χατάκριτον, xaX

Varia lectiones et note.

(1) ἴσ. ἀντέπιπτε πείθων ἢ ἀντιπίπτων ἔπειθεν.

() Nunc primum prodit ex codice Oxoniensi, Vid. Prefationem, num. XV,superioris tomi col. 425.

153

HISTORIA MARTYRJI XY MARTYRUM.

1*4

aycb τοῦτον [f. τοῦτο] σταυροῦ Άξιον" ὅσοι δὲ φωραθεῖεν A quam pertulit dignum : si qui vero Crucifisum co-

τῷ Ἑσταυρωμένῳ λατρεύοντες, τούτους ὡς ἀθέους
δειναῖς τιµωρίαις ὑποδαλλομένους, τῆς παρούσης
ζωῆς ἐχτέμνοσθαι, "Hy οὖν ἰδεῖν τοὺς ἀληθεῖς Χρι-
στοῦ τοῦ θεοῦ ἡμῶν δούλους, τοὺς μὲν Ev σπηλαίοις
xaX ὄρεσι χεχρυµµένους, xat λεληθότως τὰς ἀναιμά-
χτους θυσίας καὶ εὐχὰς, ὡς 6 χαιρὸς ἑδίδονυ, προσφέ-
povtac τοὺς δὲ χώραν ix χώρας ἀμείθοντας, xal
ἀπὺ πόλεως εἰς πόλιν φεύγοντας, xal τὴν ἀλλοτρίαν
τῆς αφετέρας οἰχειοτέραν νοµίδοντας, οὕτω τε τὴν
ἑαυτῶν σωτηρίαν ἀγατητῶς διαχλέπτοντας. Τοῖς δὲ,
θείου θάρσους αἱ χαρδίαι πληρούμεναε, ὡς στρατιώ-
ταις δοχίµοις, ἔπειθαν ἑαντοὺς ἐμπίπτειν τοῖς τῶν
ἀθεθῶν βασιλέων xai Άγεμόνων βήµασιν, ὥσπερ
τιαὶν ἐχθρῶν φάλαγδι, xal χηρύττειν Χριστὸν ἆλη-
ἑῶς θεοῦ Y'lbv ὁμοούσιον αὐτῷ, πρὸ πάντων μὲν τῶν
αἰώνων, ἐξ αὐτοῦ δὲ γεννηθέντα, εἶτα xaX ἄνθρωπον
γενόµενον ἐπ' ἑσχάτων, καὶ διὰ πάθους σταυροῦ
xa θανάτου τὴν ἀπάθειαν xal τὴν ἀθαναόίαν ἡμῖν
χαρισάμενον. "Όθεν xa πικραῖς τιµωρίαις παραδι-
δάµενοι, οἱ μὲν θηρίοις, οἱ δὲ πυρὶ, 1j ὕδατε, fj ξίφεε,
ἡ ἄλλῳ τινὶ θανάτῳ, τρόπῳ βιαιοτάτῳ, τὰς duy;
τῷ θεῷ ἀπεδίδοσαν.

β’. Ην ταῦτα xal πλείω τούτων, ἕως βαθεῖαν (2) ἐξ
[omnino legendum βαθεῖα vot] ἐπεκράτει τῆς àos-
θείας καὶ αὐτῶν βασιλέων xat ἠγεμόνων. Ἐπεὶ δὲ
ἔμελλε χαὶ βασιλείαν αὐτὴν φωτίσαι τῇ ἐπιγνώσει ὁ
σταυρὺὸς τοῦ Χριστοῦ, xal αὐτῷ τούτῳ βασιλείαν
ἀληθῶς δεῖξαι, μὴ χωφοῖς εἰδώλοις xai ἀφύχοις

δουλεύουσαν, οἷά τινας ἀχτῖνας, προδρόµους τοῦ τε- 0

λείου φωτὸς τῆς ἐπιγνώσεως, 6 τῆς δικαιοσύνης Ἡλιος
Χριστὸς προαπέστειλεν, ἅτε τὴν νύχτα πάντι |f.
πάντη] διαλυούσας, xal προφαινούσας τὴν ἡμέραν
ἐΥγίζουσαν. Ταύτῃ «ot καὶ καθιστᾷ μὲν ἐν τῇ χλινῇ
[f. αχλεινῇ] Ῥώμῃ βασιλέα, Κωνστάντιον (5) µέγαν
ἐχεῖνον, θύοντα μὲν χαὶ αὐτὸν τοῖς εἰδώλοις, xat τῆς
πατρφῴας τῶν Ἑλλήνων θρησχείας obx ἀφιστάμε-
vov (4), ἀλλ' ἀφέντα τούτοις ἔχειν [f. add. τὰ] τῆς
θρησχείας ὡς βούλοιντο, Eliot δὲ of φασιν, ὡς οὐ
µόνον οὐχ ἐδίωχεν, ἁλκὰ xaX τιμῶν Ἀξίου ιτοὺς Χρι-
στοῦ λατρευτάς. "Ds [f. "0;] ve καὶ τῆς αὐτὸν [f. αὑ-
τοῦ] φρονήσεως δεῖγμα τοιοῦτόν τι παρασχεῖν λέγε-
ται. Πτῖραν γάρ ποτε χαθῆχε Χριστιανοῖς, ὡς ἂν
διαγνῷ, τίς μὲν ἓν τούτοις ὁ στεῤῥός τε xaX δόχιµος,

lere deprehenderentur, ii. diris velut impii tormen-
tis excruciati, ex hac vita exscinderentur. Eratergo
videre Christi Dei nostri fideles gervos, alios caver-
nis ac montibus abditos, clam incruenta sacrill-
cia ae preces suas, ut. poterant, Deo offerre: alios
peregrinam habitationem domestica sua meliorem
reputantes, de regione in regionem migrare, et de
civitate In civitatem fugere ; ac contentos esse, si vel
bac ratione salutem suam quodammodo suffuraren-
tur. Fuerunt vero non pauci, qui peculiari in Deum
fiducia roborati, tanquam strenui milites, regum
principumque tribunalibus, ut cuidam inimicorum
phalangi, sponte irruentes, palam predicarent
Christum verum Dei Filium ipsi consubstantialem,
ante omnia szcula ab eo genitum, deinde hominem
factum, tandem passione, cruce et morte sua bea-
tam immortalitatem hominibus comparasse. Quam-
obrem diris cruciatibus primum exagitati, alii
bestiis, alii igne, quidam aqua, plures gladio, alii
alio mortis genere szvissime consumpti, animas
Deo tradiderunt.

9. [lec et alia plura mala perdurarunt, quandiu
ala nox impietatis etiam ἱροίφ regibus ac prin-
cipibus triumpharet. Quoniam vero futurum erat,
ut crux Christi regiam etiam celsitudinem ve-
ritatis luce collustraret , eamque eo magis re-
giam ostenderet , quo minus mutis inanimisque
idolis serviret, idcirco sol justitie Cbristus Dominus
quosdam veluti radios, future lucis procursores,
in antecessum emisit, qui noctem penitus dissolve-
rent, et diem jam appropinquantem prsenuptiarent.
Quamobrem in inclyta Roma magnum illum Con-
stantium imperatorem constituit, qui tametsi &
patria gentilium superstitione minime discedens,
idolis et ipse sacrificaret, integrum tamen cuique
fecit, ut, quam vellet religionem coleret ac retine-
ret. Sunt vero qui dicant, eum non solum Gbhri-
stianos nulla vexasse persecutione, verum etiam
honoribus ac dignitatibus auxisse. Fertur etiam
et istud singularis ejus prudentie argumentum.
Cum enim scire cuperet, quinam inter Christia-
nos strenui ac probi, et quinam ignavi ac improbi

εἰς δὲ 6 σαθρὺς xaX ἁδόχιμος᾽ xaX τὸν μὲν, τῶν µε- D essent, ut eos quidem, utpote fidelitatis tenaces,

qiotov χοινωνὸν ἔχειν, τὸν περὶ τὴν πίστιν δηλαδὴ
βέδαιον ' τὸν δὲ, μηδὲ τῶν ἑλαχίστων, τὸν μὴ τὴν
πίστιν φημὶ φυλάττοντα. Κήρυγμα τοίνυν ποιῆται
[f- ποιςῖτ.]. τοὺς μὴ ἀἁπωθοῦντας τὴν τῶν Χριστια-
νῶν πίστιν, τὰς τῶν ἀξιωμάτων ζώνας, εἴπερ εἶέν
τιαιν, ἀποθάλλεσθαι, καὶ «nc πόλεως ἑχόντας ἆνα-
χωρεῖν. ἐν µέρει χάριτης ἱχανῆς τιθεµένους, τὸ µη-
δὲν ἄλλο πάσχειν τῶν λυπηρῶν, μηδὲ τιµωρίαις (5)

summis gradibus honestaret, maximisque in ne.
gotiis adhiberet, hos vero tanquam infideles ne
minimis quidem dignaretur, hanc in rem hocce pe-
riculum 479 de illis fecit. Publico edicto. sanxit,
ut quicunque Christianam fidem retinere vellent,
dignitatum Insignia, si que baberent, deponerent
atque ex urbe excederent ; suflicientis beneficii loco
babituri, quod non aliud paterentur mali, neque

Varie lectiones et notre.

2) ἴσ.ἀλήθεια, f) εὐσέδεια.

. (3) Hie est Coustantius dictus Chlorks, id est
viridis, qui creatus est Cesar an. Christi 192 ; Au-
gustus vero declaratus est post abdicationem Dio-
«letiani et Maximiani Herculei, an. 304.

a) Eusehius in Vita Constantini M. 1l. ιτ. c. 17,
ait, hunc imperatorem unum quidem summum om-
uiwm Deum agnovisse, et eorum qui. plures deos co-
lerent, impietatem condemnasse.

(5) Rem hane paulo aliter. narrat. Eusebius in

155 . THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 155
suppliciis atque. tormentis subjicerentur. Ut hoe edi- A ἐχδιδόσθαι [[. ἐχδίδ. vel. ἐχδεδόσθ.]. "Ex:i δὲ ταῦτα

cium promulgatum fuit, ii quidem, qui supra are-
nam ' fundamenta (idej jecerant, animoque erant
imbecillo el infirmo, Christianam religionem prompte
ejuraruntut neque urbe exciderent, neque dignitati-
bus frustrarentur. Magis enim gloriam hominum ama-
verunt quam. gloriam Dei. Quicunque vero supra
firmam petram fundati erant, ii neque imperatorem,
neque ejus ministros, tametsi multi ae terribiles fo-
vent, reformidantes, atque ne hilum quidem perterre-
facti vel pavidi, ob ca qu:e potentissimi illi homines
comminabantur, excelso et erecto animoin medium
prodiere, omnique abjecto pavore, coram impera-
tore stantes, forti ac generosa voce: « Tantum ab-
cst, exclamaverunt, o imperator, ut nos Cbristia-
nam fidem abnegare parati simus, ut non solum
ejus causa dignitates omnes, ac splendidam hanc
jllustremque despiciamus civitatem , verum etiam
capita nostra, et corpora, et animas hodie lubentis-
sime pro Domino ultimo discrimini offeramus.
Edocii namque sumus non timere eos. qui occidunt
corpus, animam autem non vossunt. occidere ** : el
non esse condignas passiones hujus temporis ad [utu-
ram gloriam que revelabitur ** iis qui diligant Do-
ininum. » Cum hzc inaudisset imperator, tantam
fidei coustantiam, tantumque animi candorem ac
geuerosilatem vebementer admiratus, eos exinde
majore in pretio habuit , adeo ut et in concilium
vocaret, et in magnis negotiis socios et adjutores

adhiberet: illos vero qui Christum abnegaverant, C

velut homines nullius frugis, in otio et ignominia
torpescere reliquit : « Infelicissimi hi, inquiens, qui
el futura et. presentia. bona amiserunt. Quomodo
enim (addebat) hi mihi filem servarent, qui Deo
suo adeo facile infideles evaserunt ? ac quomodo in
consiliis ac sermonibus id quod. mihi expediens
eSt , suggerent, qui sibi ipsi adeo prave consulue-
runt? )

κεχήρυκτο, ὅσοι μὲν ἐπὶ τῆς ἆμμουν τοὺς θεµελίους
τῆς πίστεως χατεθάλοντο, xal τλς χΧαρδίας εἶχον
ἀθεδαίους καὶ ἀσθενεῖς, ἑτοίμως τὸν Χριστιανισμὸν
ἐξώμνυντο, ὡς ἂν µήτε τῆς πόλεως ἐκπέσειε», μήτε
τῶν ἀξιωμάτων ἀφαιρεθεῖεν ᾿ἩΗγάπησαν γὰρ ti
δόξαν τῶν ἀνθρώπων μᾶ.ὶ.Ίον ὅπερ [[. ἧπερ vel
ὑπὲρ] τὴν δόξαν εοῦ θεοῦ. Όσοι δὲ ἐπὶ τὴν στε-
ρεὰν πέτραν σαν τεθεµελιωμένοι, οὔτε βαδιλέα,
οὔτε τοὺς περὶ αὐτὸν πολλοὺς ὄντας xal φοδεροὺς
ὑποπτήξαντες, i] ὅλως πτοηθέντες. d δειλιάσαντες,
χαὶ φόθον τινὰ προσλαθόντες, Ex τῶν φοδερῶν xal

εγίστων ὀχείνων ἀνδρῶν τε xal ἀπειλῶν * ἀλλ’ εἰς
μέσον παρελθόντες , xol στάντες ἀνδρείως, xal Υεν-
ναίως καὶ πάντα φόβον xal spóuov ἐξ αὑτῶν ἀπορ-

D ῥίφαντες, τῷ βασιλεῖ ἀνθίσταντο ἀνδρειοφρύνως, μετ

ἑῤῥωμένου νοός τε xal λογισμοῦ Φφάσχοντες ε Ἡ-
μεῖς, ὦ βασιλεῦ, τοσοῦτον δέοµεν τὴν εἰς Χριστὸν πἰ-
στιν μὴ ἀρνήσασθαι, ὥστε µήτε τῶν ἀξιωμά-
των, μήτε τῆς λαμπρᾶς ταύτης καὶ περιφα-
νοῦς φροντίσωµεν |f. — σομ.] πόλεως * οὗ µόνον δὲ,
ἀλλά xal τὰς ἡμετέρας χεφαλὰς xal σάρχας ἡμῶν,
οὖν αὐταῖς ταῖς φυχαῖς, ἡδέως ἂν τήµερον διὰ τὸν
Δεσπότην τῷ θανάτῳ προύώµεθα, Δεδιδάγμεθα γὰρ,
μὴ φοδεῖσθαι ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα,
τὴν δὲ »υχἠν μὴ δυναµένων ἀποκτεῖναι' χαὶ ὡς
οὐκ ἄξια cà παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν
μέ.1Ίσουσαν δόξαν ἁποκαλυφθῆνγαι ταῖς ἡγαπηχόσι
τὸν Κύριον. » Ταῦτα ἐπειδὴ ὁ βασιλεὺς Ίχονσεν,
ἐθαύμασέ τε αὐτῶν τὸ περὶ τὴν πίστιν ἑδραῖον, καὶ
χατεπλάγη τὸ παράστιγχµα [[. παράστηµα] τοῦ φρο-
νήµατος * ἀμέλει, xal διὰ πλείονος εἶχε τιµῆς τοὺς
ἄνδρας ἀπ᾿ ἐχείνου τοῦ χρόνου, [ὥστε χαὶ εἰς βουλὰς
συγχαλεῖν], καὶ σχεμµάτων χοινωνοὺς προσλαμθά-
νεσθαι ' τοὺς μέντοι τὸν Χριστόν Ἡρνημένους, ἑχεί-
νους, οὐδενὸς ἀξίους, ὥσπερ xa ἣν δίκαιον, λογιζό-
µενος * ἀλλ £y ἀτιμίᾳ πἀσῃτὴν ζωὴν ἀφῆχε διάγειν,
« Τρισάθλιοι οὗτοι, λέγων, ol πρὺς τῇ στερῄσει

τῶν µελλόντων ἀγαθῶν, xal τῶν παρόντων ἐξέπεσον, Πῶς γὰρ ἂν, φησὶν, ἐμοὶ τὴν πίστιν φυλάξουσιν, οἱ περὶ
τὸν θεὸν αὑτῶν οὕτω ῥᾳδίως φανέντες ἄπιστοι; πῶς δὲ f| kv βουλαῖς, f| λόγοις, τὸσυμφέρον ἡμῖν ὑποθήσονται

οἱ περὶ ἑαυτῶν οὕτω χκαχῶς βουλευσάμενοι; »
ὦ. Talis erat. Constantius imperator, quem id-
circo Deus multis magnisque beneficiis cumula
vit : nam et vicloriis inclytum, et imperii amplitu-
dine gloriosum effecit; et filium ei donavit Con-
$tantinum, regum omnium gloriosissimum : eujus
quidem 'gloria, velut rivo decurrente ipse quoque
fruitur, memoria illius illustrior ipse factus. Ha-
uit vero Constantius 48 etiam alios filios ex Theo-
dora Maxiuiani Herculii filia, nempe Dalmatium,
Anabalianum, οἱ Constantium. Constantinus vero
ex beatissima Ilelena illi natus est: quique impe-
yium. adeptus paternz in Christianos clementize

«'. Τοιοῦτος μὲν fj» Κωνστάντιος ὁ βασιλεύς’ ὃν δὴ
καὶ 8cbg τῆς αὑτοῦ ἀγαθότητος οὐκ ἑστέρησε * τοῦ»
τῳ [f. τοῦτο | μὲν àv µάχαις xai ἐπιχρατείαις ἐθνῶν
δοξάσας, τούτῳ [f. τοῦτο] δὲ xal υἱὸν αὐτῷ χαρισά-
µενος Κωνσταντῖνον, τῶν [f. τὸν] πάντων βασιλέων

p ὑπέρτερον' οὗ τῆς δόξης αὐτὸς ἀπολαύει, καθάπερ

ῥεύματος ἀνατρέχοντος, ἑνδοξότερος τῇ μνήμη Tevó-
µενος. Εἶχε μὲν yàp xai ἑτέρους υἱοὺς ix Θεοδώ-
ρα; αὐτῷ τῆς Μαξιμιαγοῦ τοῦ "EpxouMou γεγεννη-
µένους θυγατρὸς, Δαλμάτιον, ᾿Αναθαλλιανὸν, καὶ
Κωνστάντιον. Κωνσταντῖνος δὲ ἐξ Ελένης τῆς ὡς
ἀληθῶς paxaplag αὑτῷ ἨΤεγεννηµένος ' ὃς καὶ τὴν

?! Matth. vir, 26. 35 Matth. x. 23. ** Rom. vir, 18.
Varie lectiones et nota.

Vita Constantini, lib. :, cap. 16, ubi ait, Con-
-tantium hujusmodi experímentum sumpsisse non
d^ omnibus generatim Christianis, sed solum de τοῖς
ὑπ αὐτῷ βασιλικοῖς ἅπασι μέχρι χαὶ τῶν ἐπ᾽ ἐξονσίας

ἀρχόντων, de palatinis omnibus, qui in ipsius auta
militabant, ad ipsos usque judices in summis pote-
statibus constitutos.

151 | HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM: 153

βασιλείαν διαδεξάµενος (0), οὐχ ἅττον καὶ τῆς εἰς Α haredem se statim probavit. Nam fideles, qui
τοὺς Χριστιαναὺς πατρῴας χρηστότητος xXnpovo- Roms erant, noa solum plena libertate donavit ,
μίαν (7) ἑαυτὸν ἀνέδειξε. Τούς vs yxp ἓν Ῥώμῃ πι- sed etiam honoribus ac dignitatibus auxit: ipsos-
στοὺς οὖχ ἀνέσεως πάσης µόνον, ἀλλὰ xal τιμῶν — que per omnem civitatem et regionem cum man-
filo», xo τοῖς (8) ἀνὰ καὶ πᾶσαν mÓXv χαὶ χώραν, — datis ad priesides mittens, suam erga illos bene-
διὰ προσταγμᾶτων πρὸς τοὺς ἑχασταχοῦ ἡγεμόνας — volentiam manifestavit; ac cunctis, qui sub di-
ἐχπεμπόμενος, τὴν οἰκείαν εὐμένειαν ἐπεδείχνυτο. — tione sua erant, districte precepit, ne ullius pri-
Πᾶσι γὰρ τοῖς ὑπ' ἐξουσιῶν [f. ὑπ' ἐξουσίαν] αὐτῷ — vilegii favore Christianos ullo pretextu privatos
οὖτι διὰ γραμμάτων ἐκέλευε, τὸ Χριστιανικὸν φῦ- µτοἰίοθι. Quare Deus noluit bonitatem tantam prz-
ον μηδενὸς ἁποστερεῖν προνοµίου. Διὰ τοῦτο καὶ Ó— mio suo fraudare , sed illi rependit tum presentis
θεὸς οὐκ ἠνέσχετο ἑημιωθῆναι τοιαύεης ψυχῆς ἀγα- — vitse bonis, nempe affluentia divitiarum, et omni-
θότητα ^ ἀλλ ἡμείδετο μὲν αὐτῷ, καὶ τοῖς τοῦ ἂν. — bus que exinde sequuntur commodis, tnm cun-
εστώτος αἰῶνος ἀγαθοῖς, πλούτῳ 5h, λέγω, καὶ τος ος imperii pulchris symbolis atque deliciis ac
ἐκ τοῦ πλούτου προσγινοµένοις, καὶ πᾶσι τοῖς t5; — insuper victoriis quas de omnibus suis hostibus
βασ.λείας ἀμθροῖς (9) αὐμθόλοις καὶ τρυφεροῖς, ἔτι .. reportavit, tum vero maxime vere fidei dono, e
τε νίχαις χατὰ πάντων ἐχθρῶν. ἡμείδετο δὲ xol — coslo illum, ut otim Paulum, vocans (decebat enim
πρὸς τὴν ἁληθινὴν χειραγωγείᾳ πίστιν, οὐρανόθεν — eiiam vocationem ejus magnificam οἱ plaue ϱ6δ-
αὐτὸν ἑλχύσας (10), ὡς καὶ Παῦλον τὸ πρότερον. lestem esse). Cum enim esset cum Maxentio aria
"Eó:t γὰρ xai τὴν χλῆσιν αὐτοῦ μεγαλοπρεπῆ εἶναι — collaturus, ostendit illi crucem in ccelo, quz ra-
καὶ ὄντως οὐράνων. Ἐπεὶ γὰρ Μαξεντίῳ πολεµή- — diantibus stellis media licet dic constabat, addi-
σων εἴη [f. fier], ἔδειξεν αὐτῷ τὸν σταυρὺν ἓν obpavip — Uis litteris, quie victoriam pet eam obtinendam sigui-
µεασούσης τῆς ἡμέρας δι ἁστέρων τετυπωµένον, xal — ficarent. Coelesti hac visione commotus, ille ostenso
γράμματα τὴν ἓν τούτῳ νίκην σημαίνοντα (41). O0x — signo usus est : compertaque ex felici exitu invicta
ἀπειθὴς δὲ véyove τῇ οὑρανίῳ ὁπτασίᾳ, ἀλλὰ τῷ — ipsius virtute, Sylvestro sanctissimo Romano Ρος”
τύπῳ τοῦ φανέντος αημείου χρησάµενος, xal μαθὼν — tiflei Christiana fide imbuendum se tradidit : factus-
ἐκ [f. ἐν] τοῖς ἔργοις τὴν ἁήττητον αὐτοῦ δύναμιν, — que Christianis virga virtutis ***, confestim tem-
καὶ Ἠχῆται |f. κατηχεῖται pro xaX fjy.] μὲν τὸν λό- — pla. idolorum claudi, et profanum altarium ignem
T^v τῆς ἁληθείας ὑπὺ Σιλθέστρου τοῦ θειοτάτου πᾶπα — exstingui jubet, accendi vero veritatis lucernam et
Τώμης, Υίνεται δὲ Χριστιανοῖς ῥάδδος Ισχύος. καὶ — oleum unctionis. "Terram quoque impuro animalium
χλείει μὲν ναοὺς εἰδωλιχοὺς, σθέννυσι δὲ τὸ ἐπιδώ- C sanguine, et aerem infectionibus ex sacrificiorum
µιον z0p * ἀνάπτει δὲ ev τῆς ἀ.ηθείας JagpzdÓa, — nidore et fumo manantibus purgavit, eorumque
xai τὸ ÉAaior τῆς χρίσεως ' ἐλευθεροῖ δὲ καὶ γην — joco pia sacrifleia et. suaveolentia thymiamatum
αἱμάτων, xat ἀέρα µολυσµάτων, τῶν ix τῆς χνίσ- — aromata, sacrasque necturnas stationes constituit.
σης xai τηῇ καπνοῦ * ἀντ αὐτῶν δὲ μᾶλλον ἂντ- Statuas, quibus tunc Roma referta erat, alias. in
e:ciyst θυσίας ἱερὰς, χαὶ θυµιαµάτων ἀρώματα — pulverem comminuit , alias igni aut alio modo
εὐῴδη, xal στάσεις παννυχίους τῷ Θεῷ εὐπροσδέ- — consumpsit , alias Byzantium (quam civitatem abs
κτους. Αὐτῶν δὲ τῶν ἀφιδρυμάτων [f. ἐφιδρ.], & — se ex parva magnam effectam e suo nomiue Con-
μὲν εἰς χοῦν λεπτύνει, & δὲ πυρὶ xal ἀφανισμῷ ta-.— stantinopolim appellavit) translatas, in theotro
ραπέμπει, ἃ δὲ εἰς Βυζάντιον ἀγαγὼν (5 δὴ αὑτὸς — atque plateis collocavit ac sacra demum tenipla
ix μιχροῦ μέγα χαταστησάμενος, xol πᾶσι χοσµή- — ubique terrarum erexit. Quare tum vel maxime im-
c2€ τοῖς τὴν βασιλιχὴν ἑἐπιδδικνυμένοις peyalenpé- —pletum esse compertum est illud Davidis regis :
πειαν, Κωνσταντινούπολιν bxsvópuacty)* ἐνταῦθα — Quoniam rez omnis terre Deus !: et, Domini es
τοένυν πολλὰ τῶν ἀγαλμάτων ἀχθῆναι χελεύσας, ἕν terra εἰ plenitudo ejus*: ac, Domini est. regnum et
τε τῷ θεάτρῳ χαὶ ταῖς πλατείαις ἱδρύσατο. Ναοὺς , ipse dominabitur gentium *. Hine vero factum est,
δὲ πανταχοῦ τῆς οἰἱκουμένης θείους ἀνέστησε * xoi D ut ipse imperator, ejusque omnes duces, adeoque
τότε δὴ μάλιστα τὸ παρὰ τοῦ Δαβὶδ ἐδείγθη λόγίον — et omnes populi, summa tunc pace ac tranquil-
σλτ ρούμενον, 691 Βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ὁ Θεός — litate fruerentur ; Domino 481 scilicet regem suum
xai ὅτι Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς —glorilicante, quemadmodum per prophetam pro-
xaX δτι Tov Κυρίου ἡ βασι.εία, καὶ αὐτὸς δεσπό- — misit, dicens* : Glorificantes me glorificabo.
ζεις τῶν ἐθνῶν. Λὐτὸς δηλαδη xaX οἱ περὶ αὑτὸν
Ἀνεμήνες, καὶ ἀπὸ τοῦδε. πάντα μὲν ἔθνη εἰρήνην ἦγον καὶ ἠσυχίαν, τοῦ Κυρίου πάντως τὺν αὑτοῦ
βασελέα δοξάζοντος, χαθὰ δεῖ [[. δη] καὶ ἑπηγγείλατο, Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς ps, qnot, δοξάσω, διὰ τοῦ προ»
φπτικοῦ εἶπε στόματος.

»9 Psal. cix, 5. ! Psal. Σιν], 8. * Psal. xxi, 1. ? Psal. xxi, 29. * H Reg. 0, $2.

Varie lectiones et note.

(6) Anno Christi 506, quo e vivis excessit Con- (9) ἴσ. ἀθροῖς.

stantius Chlorus. MO)fc. καλέσας. —— ..
(7) ic. χληρονόμον. (11) De hac apparitione agit Eusebius in Vila
(8) ic. αὐτοῖς. Constantini, lib. 11, cap. 28.

159

THEOPHYLACTI BULGARLIAE ARCHIEP.

160

4. At interea irreconciliabilis salutis nostrae ho- A — &*..*O δὲ τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἁδιάλλαχτος ἐχθρὸς

stis, pessimus ille draco, obarmato contra ortho-
doxam fidem Ario Alexandrino, bellum infensissi-
mum in Eeclesiam movit, quo gravissimum ipsi
intulit detrimentum. Verum imperator Constanti-
nus divino zelo e contra se armavit, atque convo-
cotis in civitate Nicea trecentis octodecim epi-
scopis, ipse etiam cum illis sedens, Arii errorem,
Dei Filium (τῷ scelestam linguam !) creaturam
ac servum praedicans, condemnat ipsumque
Arium ex Ecclesia, publice de illo triumphans, eji-
- cit : sieque splendido preconio firmat orthodoxam
fidem, clara et elata voce pronuntians Filium con-
substantialem Patri, [umen de [umine ac Dominum
ct Creatorem, non creaturam, At demum, cua diu
pie sancteque regnasset, Christoque semper placere
pro viribus studuissel, tribus post se relictis filiis,
excedit e vita ; atque ex temporario hoe terreno-
que imperio ad &ternum et incorruptibile transfer-
tur, destruetis primo quidem gentilismo, deinde
Arianismo, qui non minus et forte etiam magis illo,
Ecclesi: Dei nocuit , siquidem domestica mala ex-
traneis pejora esse solent.

. 5. Filius ejus major Constantinus Gallias et eze-
teras regiones, quz Occidentali Oceano adjacent, si-
mul cum Britanicis insulis in partem habuit : Con-
stans natu minimus Italiam acipsam Romam usque
ad lilyricum : Constantius autem inter utrumque

xai ἀρχέχαχος ὁράκων, "Αρειον τὸν "A)e£avbpta
xatà τῆς ὀρθοδοξίας ὁπλίσας, πόλεμον ἐπήγειρε τῇ
Ἐκχλησίᾳ πιχρόν * ὑφ' οὗ ταύτην οὗ µετρίως ἑχά-
χωσεν. AX ἀνθοπλίζεται τῷ θείῳ ζήλῳ Κωσταν-
τῖνος 6 βασιλεὺς, χαὶ χατὰ τὴν Νιχαέων mv, τρια-
κοσίους δέχα xai ὀχτὼ ἀρχιερεῖς µεταχαλεσάμενος,
συνεδριάσας δὲ χαὶ αὐτὸς αὐτοῖς, τὴν μὲν ᾿Ἀρείου
καχοδοξίαν, fj τὺν Ylbv τοῦ Θεοῦ (φεῦ τῆς μιαρᾶς
ἑχείνου γλώττης [). χτίσμα xal ποίηµα, χαὶ δοῦλον
ἐχήρυττε, τοῦτον phy πάσης Ἐχχλησίας ἀπελαύνει,
θριαμόθεύσας αὐτὸν δηµοσίως * λαμπρῷ δὲ χηρύ-
γµατι ἀναθόμενος τὴν ὀρθοδοξίαν, xal ερανῶς ἐν
παῤῥησίᾳ ἐχθδοῶν , ὁμοούσιον τὸν Υἱὸν ἀναγορεύει
τῷ Πατρὶ, καὶ φῶς £x. φωτὸς, χαὶ Δεσπότην xoi
Ποιητὴν, ἀλλ' οὗ ποίηµα. Ἑασιλεύσας δὲ εὐσεδὺς

. καὶ ὁσίως, χαὶ τῷ Χριστῷ εὐαρεστήσας ὡς ἣν ὄννα-

τὸν, ἐπὶ «piv υἱοῖς χαταλύει τὸν βίον, ἀπὸ τῆς
προσχαἰρου xai χαμαιζήλου μετατεθεὶς βασιλείας
ἐπὶ τὴν αἰώνιον xal ἀνόλεθρον (19), xaX ὥσπερ τὸν
Ἑλληνισμὸν πρότερον, οὕτω xa τὸν Ἀρειανισμὸν
ἀφανίσας ὕστερον, ὃς οὐχ ἧττον ἐχείνου, εἰ μὴ xal
μᾶλλον, τὴν Ἐκκχλησίαν ἑλύπησεν * αἱ γὰρ £x τῶν
οἰχείων χαχώσεις, βαρύτεραι.

ε’'. Τῶν δὲ viov αὐτοῦ Κωνσταντίνω μὲν τῷ πρώ-
τῳ, a£ τε Γαλλίαι καὶ τὰ πρὸς τῷ πέρατι τοῦ ἆσπε-
ρίου Ὠκεανοῦ, at τε Βρετανιχαὶ νῆσοι εἰς κλῆρον
ἀπενεμήθησαν * Κώνσταντι δὲ τῷ ὑστάτῳ, a: τε
Ἱταλίαι xal αὐτὴ dj Ῥώμη ἄχρι xai τοῦ Ἰλλυρι-

ielate medius Orientem cum Africa et Agypto obti- ( x09. (15) * Κωνσταντίῳ δὲ τῷ µέσῳ, fj τε "Ani (14).

nuit. Hisomnibus curarum summa fuit,ut orthodoxa
fides simul cum pietate firma consisteret. Quare
pietatem et veritatem omni studio prosequentes,
quietam ac tranquillam vitam in religionis omnium-
que virtutum cultu traduxerunt. Quanquam enim
Constantius interdum orthodoxos vexaverit, nibilo-
»inus etiam tunc nonnisi zelo ac desiderio pacis
Ecclesiarum (tametsi non. secundum scientiam * 2e-
lus is esset) operabatur. Quare et cuncta idolorum
templa et altaria ita exscindi mandavit, ut nec
vestigium illorum ipso superstite remaneret.

Verum et his mors vitam fatali falce pre-
cidit.

6. Constituitur vero imperator alius, nequissimus
et impiissimus (si tamen decet 489. eum impera-
torem appellare, qui contra Cbristum Dominum
cervicem attollens, ei dixit : Vias tuas scire nolo*),
nempe Apostata et przvaricator infamis Julianus :
de quo si paulo fusius hic dixero, nemo consilium
meum reprehendat, quasi extra metam excurram :

* Rom. x, 9. *Job στι, 14.

ἅπασα, xal Λιδύη, καὶ Αἴγυπτος. Τούτοις δὲ πᾶσα
σπουδὴ, xat µελέτη, καὶ ἐπιτήδευμα, περὶ τὴν τοῦ
Χριστιανισμοῦ σύστασίν τε καὶ εὐσέδειαν xat ὀρθο-
δοξίαν ἣν * ἵν' εὐσεδοῦντες, χαὶ ὀρθοτομοῦντες τὸν
λόγον τῆς ἀληθείας, fjpepov xal ἤσνχον βίον διάγω-
σιν àv. πάσῃ εὐσεδείᾳ xal σεµνότητι. El γὰρ καὶ
Κωνστάντιος παραλιπών τι τοὺς ὀρθοδόξους, ἔδοξεν
οὐκ ἀνεχόμενος τῆς τοῦ ὁμοουσίου φωνῆς, ἀλλὰ xal
τότε Clu καὶ πόθῳ τῆς τῶν Ἐκκλησιῶν εἰρήνης,
ἣν καὶ (15) κατ ἐπίγγωσιν ὁ ζῆλος εἰργάζετο,
ὥστε xal καθαιρεθὲν (16) πάντας τοὺς τῶν εἰδώλων
ναούς τό χαὶ βωμοὺς, ὡς μηδὲ ἴχνος αὐτῶν ἕναπο-
λειφθῆναι τῷ δίῳ, διεχελεύσατο. ᾽Αλλά καὶ τούτους
μὲν τὸ τοῦ θανάτου δρέπανον ἀποθερίζει τῆς παρού-

D σης ζωῆς.

€. Καθίσταται δὲ βασιλεὺς ἕτερος, παρανομώτα-
τος χαὶ ἀσεθὴς (sl ve δεῖ τοῦτον βασιλέα φάναι), ὁ
κατέναντι τοῦ Χριστοῦ τραχηλιάσας xat εἰπὼν πρὺς
αὐτόν * ᾿Οδούς σου δἰδέναι οὗ βού.Ίομαι , ὁ "Àmo-
στάτης xai παραθάτης x«t δυσώνυµος ᾿Ἰουλιανός *
περὶ οὗ µαχρά τινα βουλοµένοις ἡμῖν διηγήσασθαι,
μηδεὶς ἐπιμεμφέσθω, πόῤῥω τῆς µήσης (17) θέδιν

Varie lectiones et nota.

(19) An. 237.
(15) Et Illyricum ipsum, ac preterea Thra-

ciam, Macedoniam et Graeciam, Africam, Siciliam,
reliquasque insulas.

(14) Tc. 'Eoa.

(15) Tc. εἰ xa o5.

16) te. καθαιρεθῆναι.
t le. μέσης ἢ µητίως.

161
ἡμᾶς ἠγησάμενος. Μάλιστα γὰρ οὐκ ἄχρηστος τῇ
Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ, xal τοῖς Φιλομαθέσιν ἀχροα-
ταῖς, 4 τῶν πάλαι γεγενηµένων διήγησις. Τὸ γὰρ
πολ. ]ὰ εἰδέγαι πο λοῦ ἄξιον, ὣς τις ἔφησεν.
Ἔπειτα οὐδὲ τῆς τοῦ λόγου ὑποθέσεως πόῤῥω ταῦτα.
"Άθλησις μὲν γὰρ μαρτύρων, fj τοῦ λόγου ὑπόβεαις,
Οὗτοι μὲν οὖν χατὰ τοὺς Ἰουλιανοῦ χρόνους ἤθλη-
σαν * εἰ τοίνυν, ὡς ἕνεστι, κατὰ τῶν Χριστιανῶν
μανίας τοῦδε τυράννου ἐπεμνήσθημεν, ὡς ἂν περι-
φανῆς ἔσται τῶν μαρτύρων fj Ὑενναιότης, ὅτι πρὸς
χκαιροὺς τοιούτους ἱδρύσαντο [f. ἡνδρίσ.], xat τοιούτου
τυράννου τῶν προσταγµάτων Χατωλιγώρησαν, τοῦ
πάντας διώχτας ἀποχρύψαι φιλονειχήσαντος. Ἐπεὶ
xat τῶν ἄνω ῥηθέντων τούτων Évaxsy ἐπεμνήσθημεν,
ὡς ἂν χοφαλὴν ἡμῖν ὁ λόγος ἔχοι, καὶ εἴη ἀρτιμελής
τε xai τέλειος.

: QC. Ἱούτφ τοίνυν τῷ ᾽Αποστάτῃ, πατὴρ μὲν fv
Κωνστάντ.ος, ὁ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἀδελοὺὸς,
Κωνσταντίου μὲν ἄμφω πατρός ' μητρῶν δὲ, ὁ
μὲν Θεοδώρας τῆς Ἑρκουλίου θυγατρὸς, ὁ δὲ Ἑλέ-
vns τῆς πανευφήµον, χαθὰ xal φθάσαντες εἴπομεν.
"Hv δὲ Ἱουλιανοῦ πρεσθύτερος ἁδελφὸς , Γάλλος
ὄνομα τούτψ. "Exe δὲ Κωνσταντῖνος ὁ μέγος
ἀπηλθε τοῦ βίου, εἰς Κωνστάντιον δὲ περιέστη τὰ
τὴς Ἔφας σχῆπτρα, νεωτεριαμοῦ τινος ἐμπεσόντος
τοῖς στρατιώταις, Δαλμάτιος μὲν ὁ νέος ὁ τοῦ πα-
λαιοῦ Δαλματίου υἱὸς ἀνῄρηται σὺν ἄλλοις πολλοῖς,
τοῦ αὐτοῦ ΊΤένους καταγόμενος * Γάλλον δὲ καὶ
Ἰουλιανὸν, τὸν μὲν ἀῤῥωστία συμδᾶσα δεινἡ, καὶ

μετ ὀλίγον ἐπάξειν ἐλπιζομένη τὸν θάνατον - τὸν δὲ C

τὸ τῆς ἡλιχίας véov (ὀχτὼ γὰρ ἔτη τότε γενονὼς ὁ
Σατάρατος (18), καὶ διὰ τοῦτο πρὸς αὐτὸν ὁ βασι-
λεὺς ἐφιλανθρωπεύσατο * τὸ δὲ μεῖζον καὶ χυριώτε-
pov, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ χριµάτων ἄδυσαὺς, χολαστ]ν
πικρὸν Χριστιανοῖς ἀνατρέφοντος διὰ τὴν ἄνεσιν),
ix µέσου τῶν στρατιωτικῶν ξιφῶν Ίρπασεν. Ἐπεὶ
δι ῥᾷον ἔσχε τὰ τῆς νόσου τῷ Γάλλῳ, παραλαδὼν
τὸν ἀδελφὺν Ἰουλιανὸν, εἰς Ἰωνίαν ἄμφω χατέρ-
ῥουσι [f. χαταίρουσι]. πολλοῖς τηνιχαῦτα σοφισταῖς
xai φιλοσόφοις ἀνθοῦσαν * ἔνθα δᾗ xal διατρίδοντες
πᾶσαν µετῄεσαν παΐδευσιν, εὐγενῶς xai µεγαλο-
πρεπῶς, χαὶ αὐτὸ τοῦτο βασιλικῶς ἀναγόμενοι. "Hv
Τὰρ αὑτοῖς καὶ χρημάτων εὐπορία πολλὴ, πάντα τὰ
πατρῷα αὐτοῦ βασιλέως αὐτοῖς ἀνέντος. "Ότε δὴ xat

ναὺν Μάρτυσιν ἀνιστᾷν ἀρξαμένοις ἀμφοτέροις τοῖς D Cum vero. singuli peculiarem

ἀλιλφοῖς, καὶ διανειµαμένοις ἑχατέρῳ µέρος, Γάλλῳ
μὲν ἡ μερὶς χαλῶς εἶχε, xat ἀνυψοῦτο ὁσημέραι -
Ἱουλιανὸς δὲ , ὅσον ᾠχοδόμει, πάλιν αὑτομάτως
ἔθλεπε χαθαιρούμενον * οὐδὲ τῆς γῆς , οἶμαι, ὄννα-
Μένης βαστάσαι τὴν τοῦ ἀσεδοῦς ἐπιχεχρυμμένην
ἀοίθειαν. ᾽Αλλὰ τῶν μὲν ἄλλων (19) fj φιλανθρωπία
τοῦ βασιλέως Καΐσαρα χαθιστᾷ Ἰουλιανὸς δὲ περι-
fies, εὐτέλειάν το ἀσχῶν, xal φιλόσοφος εἶναι προσ-
ατοιούµενος.

Ώ. O0 μέν τι [f. μέντοι] Κωνστάντιον ἐλάνθανεν
ἡ τούτου δεινότης, καὶ dj ἐν τῷ Χριατιανισμῷ σα-

HISTORIÁ MARTYRII XV MARTYRUM.
À utilissima eni:n eat Ecclesie. studiosisque auditori-

162

bus rerum, quz vetustis temporibus conligerunt,
enarratio. Scire enim mulia multum valet ; ul
quidam dicebat. Deinde, neque ab argumento ora-
tionis hujus aliena sunt, qua dicturus sum. Certa-
men enim martyrum causa disserendi mihi nunc
est : qui, cum imperante dicto Juliano certave-
rint, congrue de ipsius tyranni furibunda in Chri-
Slianos insania mentio praecedit; ut sic clarior
fiat horum martyrum invicta constantia, qui tam
iniquis temporibus firmi stetere et immobiles , tà-
lisque tyranni, qui omnes alios persecutores supc-
rare voluisse videtur, mandata contempsere. Priora
etiam ideo a nobis dicta sunt, ut orationi nostr;e
instar capitis essent, eaque suis omnibus partibus
integra ac perfecta foret.

7. Hic igitur Apostata patrem habuit Constan-
lium, Constantini Magni fratrem. Hi. duo enim ex
eodem patre erant , non item ex cadem matre; sed
ls quidem ex Theodora Ilerculii filia , hic vero ex
celeberrima Ilelena, ut jam diximus. Erat vero Ju-
liano frater senior noniine Gallus. Statii autem ac
Constantinus vita excessit, atque Constantius Orien-
tis. imperium adeptus est, facta a militibus novi-
tatis. amantibus insurrectione, Dalmalius jupior
senioris Dalmatii fllius, perimitur cum caeteris ejus-
dem generls, preter Gallum et Julianum : quorum
alerum gravis superveniens inürmitas, qua ipsi
mortem brevi allatura credebatur ; alterum tene-
rior adhuc stas (nondum enim octavum annum
tunc excesserat scelestus ille ; quamobrem impe-
rator cum illo humanius sibi agendum putavit ,
sicque, quod majus et terribilius et Dei judiciorum
abyssus, sevum Christianis tortorem indulgentia
sua enutrivit), ες impendentibus militum glaiis
eripuerunt. Ut vero primum Gallus convaluit, as-
Suimpio secum fratre suo Juliano, in loniam rhe-
toribus et philosoplis, id temporis, inclytam com-
migravit : ubi ambo diu commorantes, integrum
disciplinarum curriculum absolverunt, ingenue ,
magniflce et regie educati. Cum enim imperator
cuncta patris bona eis dimisisset , facultatibus quam
maxime abundabant. Quare οἱ propriis sumptibus
templum sanctis martyribus zdificare aggressi sunt.
sibi templi partem
edificandam destinaseent, Galli quidem pars recte
se &83 habebat et. crescebat quotidie , Julianus
autem quidquid sedificabat, rursus ad terram 8ua
sponte corruere perspiciebat :scilicet neque terra, ut
puto, ferre poterat latentem hominis illius impieta-
tem. Cum vero postea imperatoris clementia Gallum
Csesarem creasset, Julianus interim frugaliter vivens,
ac philosophura simulans, huc illucque vagabatur.

8. Attamen Constantium non omnino fugit ipsius
perversitas, vacillatio in fide, et. in gentilisnum

Varie lectiones et note.
(18) Quinquennem euim tunc fuisse plerique affirmant.

(19) lo. «iv μὲν Γάλλον,

4 - ο

163

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

164

propensio. Quamobrem ex lonia accersitum, Nico- A θρύτης, xaX ἡ πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸὺν συνδιάθεσις.

mediam mittit, ut ab Eusebio illius civitatis epi-
scopo doctrina οἱ eruditione claro, non tam pro-
fanis disciplinis, quam Christiane religionis do-
cumentis penitius instrueretur : addiditque illi
mandatum, ne Libanii (qui Antiochia qua est ad
montem ortus, religione geutilis erat, atque per
id tempus rhetoricam Nicomedix edocebat, ma-
gnamque sibi ob eloquentiae vim famam et aucto-
ritatem apud omnes conciliaverat) scholam fre-
quentaret. At ille scelestus, imperatoris mandata
pro nugis habens , multo magis Libanjio quam
Euscbio praeceptore ulebatur : nam et sxpe ad il-
jum nocturno tempore ( scilicet tenebrosus ad
tenebrosum ob dignas tenebris confabulationes)
clam accedebat ; et mercede conducebat alios, qui
Libanium adeuntes ejus ad se lectiones perferrent.
Per id tempus vero lector in ecclesia Nicomediensi
ab Eusebio ordinatus est, ut sacros Dei libros le-
geret; el hoc quidem jussu imperatoris, ut multo-
rum est. sermone vulgatum : verius tamen, quja
ipse Julianus clericalem habitum induere sponte
voluit, ut hoc stratagemate a se jam conceptuin ab
omnibus de affectata ab ipso tyrannide suspicio-
nem amoveret , meliusque lateret anguis sub berba.
Tunc etiam fuit, cum Maximus quidam, qui sab
philosophis larva in oni prastigi:rum genere se
exercebat, et Eplieso Nicomediam venerat, Juliano
familiariter adh»rens, eum impiis ac fartareis

Ταύτῃ τοι καὶ μετακαλεῖται μὲν αὐτὸν £x τῆς Ἰω-
νίας, εἰς δὲ τὴν Νιχοµτδέων ἑἐξαποστέλλει , ὥστς
ὑπὸ Εὐσεθίῳ χαθηγητῇ (ἐπίσχαπος δὲ ἄρα τῆς Νι-
χοµηδέων ἣν ὁ Εὐσέδιος, οὗ μιχρὰν ἐν λόγοις ἔχων
δόξαν), τὰ Χριστιανῶν xat Ἑλλήνων παιδεύεσθαι.
Απείρητο δὲ αὐτῷ &x βασιλέως τῷ Λιθανίῳ ἔχφοι-
τᾷν, ὃς πατρίδος μὲν ἣν τῆς πρὸς τὸ ὄρος (20)
Αντιοχείας, Ἑλληνίζων δὲ τὴν θρησχείαν * xat
την!,χαῦτα σοριστεύων Νικομηδεῦσι, μέγα χράτος bv"
εὐγλωττίᾳ κατὰ πάντων ἐφέρετο. ᾽Αλλ' ὄγε θεομεσὴς
Ἰουλιανὸς , τὰ βασιλέως προστάγµατα Iso; καὶ
ληρήµατα θέµενος, μᾶλλόν τι συνεῖναι Λιδανίῳ ἢ
Εὐσεδίῳ * τοῦτο μὲν λαθραίως xal ὑπὸ σχότει πρὺς
ἐχεῖνον φοιτῶν, ὁ σχοτεινὸς πρὸς τὸν σχατεινὸν, διὰ
τὰς ὄντως σχότους ἀξίας ὁμιλίας" ἐχείνας * τοῦτο δὲ
καὶ μισθοὺς ἑτέροις διδοὺς, ὡς ἂν Λιδανίῳ προσφοι-
τῶντες, τὰς διαλέξεις Exslvou πρὸς αὑτὸν μετ ἐπι-
µελείας διαπορθµεύοιεν. Τότε δὴ xal ἀναγνώστης
ἐν τῇ Νικομηδέων ἐχκλησίᾳ καθίσταται, ὥστε τὰς
θείας ἁπαναγινώσχειν [f. ὑπαν.] τῷ θεῷ βίδλος,
ὡς μὲν ὁ τῶν πολλῶν λάγος προσταχθὲν τῷ Εὐσεδίῳ
παρὰ τοῦ βασιλέως * ὡς δὲ τ) ἀληθὲς ἔχει, αὐτὸς
αὐθαιρέτως τὸ σχημα τοῦ χληρικοῦ ὑποδὺς , ἵνα
διαπαίξῃ τὴν ἐπ᾽ αὐτῷ πάντων ὡς τυραννιῶντα [[.---τι]
ὑπόνοιαν, χαὶ λάθῃ βασιλίσκος ὑποτρεχόμενος. Τότε
δὴ καὶ Μάξιμός (31) τις, 6 πᾶσαν γοητείαν ὑπὸ τῆς
φιλοσοφία, μετιὼν προσωπείῳ, ἐκ τῆς Ἐφέσου τὸν
Νιχομηδέων ἐπιατὰς, συγγίνεται μὲν Ἰουλιανῷ,

mysteriis initiavit, firmioremque ipsi de imperio ϱ τελείται δὲ αὐτῷ τὰς ἀθέους xoi βαραθρώδεις ἁἆλη-

aliquando obtinendo spem injecit.

9. Interea Gallus, quod altius. sese quam Caesa-
rem decebat efferret, ac tradita sibi potestate ute-
retur immoderatius, occiditur : ac ipsemel Julia-
nus fraterne teueritatis ρα παπι — erat
subiturus. Verum imperatrix Eusebia non solum
istud repressit imperatoris consilium, sed etiam
ipsius animum adeo in contrariam partem inflexit
(multum enim valent muliebria verba, prsesertiun
apud faciles viros), ut eum in fratris sui locum
A84 Cxsarem creaverit , ac tradito insuper exer-
citu, miserit contra barbaros qui in Galliis tumul-
tus cjebant. Julianus, opportunitatem hanc nactus,
duces exercitus ac singulos militum ordines iden-
tidem alloquitur, ac sibi conciliat (omnes enim
regum mutationibus gaudere solent, sed preeseriim
milites, ut qui majus emolumentum exinde spe-
rant) : quare repente ab iis imperator salutatur.
Fama vero est, cum corona, qua novi imperatoris

caput redimiretur, in promptu non esset, unum ος

militibus torquem aureum, qui vulgo brachiale di-

θῶς *cÀezáq, καὶ τὰς τῆς βασιλείας ἑλπίδας, χατὰ
[[. ἔτι] βεδαιοτέρας ἑγκαθίστησιν.

6'. Ἐπεὶ δὲ Γάλλος μὲν μεῖζον τῆς τοῦ Kalgapoc
ἀξίας φρονῄσας, xat ἁμέτρως τῇ ἐξουσίᾳ χρησάµε-
vo; ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο * ἔμελλε ἂδ xal Ίουλια-
νὸς, τῆς τοῦ ἀδελφοῦ ἀπολαῦσαι θρασύτητος, ἡ
βασίλισσα Εὐσεθία τῇ τοῦ βασιλέως Ρβουλῇ ἐν Yn
κατέστειλε (23), καὶ οὕτως εἰς τουναντίον τὴν γνώ-
µην αὐτοῦ περιέτριψε (δύνανται γὰρ μεγάλα Ύνναι-
χὸς λόγοι, καὶ μάλιστα πρὸς ἄνδρα τὸ ἦθος εὔχολον),
ὡς τὸ |f. ὥστε] Kaigapa τοῦτον ἀντὶ τοῦ ἀδελφοῦ
καταστῆσαι Γάλλου, xal στρατιὰν αὐτῷ ἀξιόλογον
δοῦναι, xal στεῖλαι χατὰ τῶν ἐν Γαλλίαις Βαρζάρων.
'O δὲ χαιροῦ ὁδραξάµενος, συλλαλεῖ μὲν τοῖς Ίγε-
µόσι τοῦ στρατοῦ, συλλαλεῖ δὲ xal αὐτοῖς τοῖς τῶν
στρατιωτῶν τάγµασι (χαίρουσι γὰρ ταῖς βασιλέων
μεταθολαῖς καὶ πάντες μὲν, μάλιστα δὲ τὸ στρατιω-
τικὸν φῦλον, ὅσῳ xal πλείω κερδξαίνειν ἑλπίσουσι) *
χαὶ βασιλεὺς εὐθέως ἀναγορεύεται (25). Λόγος δὲ
ἐστιν ἐνταῦθα μετὰ τῶν ἄλλων, ὥς Φφασιν, ὅτι στε-
φάνου μὴ εὑρισχομένου ὡς τὴν αὐτοῦ χεφαλὴν ται-
γιώαουσιν, εἷς τῶν στρατιωτῶν τὸν χρυσοῦν αὗτου

Varie lectiones et nota.

(830) Si non sit mendum in codice, videtur. au-
ctor asserere voluisse, Libanium nou Antioebis in
Syria, neque in alia cognomine urbe (plures enim
sunt), sed Antiochize, quxe ad Taurum montein. po-
sita erat, natum fuissc. Plerique auctores eum ab-
solute Antiochenum dicunt.

(21) Huie Maximo Ephesio prascipue uribuendum
esse Juliani a Christiana üde apostasiam, constat
cx Libanii Panegyrico in Julianum, Socrate l. 111,
eap. 4; Sozomeno |. v, c. 2 ; Suida, aliisque.

99) lo. ἑγκατέστειλεν.

las Anno 961.

165

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

16

στρεπτὸν, ὃν δη xoi βραχίονα ἡ συνήθης οἷδς φωνὴ A citur, e dextera. sua detractum, capiti ipsius (ν-

καλεῖν, τῆς αὑτοῦ χειρὸς ἐξελὼν, bv τῇ κεφαλῇ τοῦ
τυράννου τέθεικεν. Elsa Κωνστάντιος μὲν «hv ἆπο-
στασίαν αὑτοῦ μαθὼν, xal ὅλοις θυμοῖς κατ’ αὐτοῦ
χωρῶν, ὡς ἀνάξ.ον αὐτὸν ἀμύνηται, χατὰ µέσην τὴν
ὁδὺν τοῦ βίου xai τῶν ἑλπίδων ἐχχόπτεται * ὑπὸ δὲ
τῷ ἀσεδεῖ καὶ ἁλιτηρίῳ, μᾶλλον δὲ Αποστάτῃ καὶ πα-
ῥαδάτῃ. τὰ σχῆπτρα τῆς εὐσεθοῦς βασιλείας γίνονται.

c. Καὶ ὅρα µοι τὸ βάθος τῆς παρανόµου αὐτοῦ
δολιότητος. Οὐκ εὐθὺς ἑξέρυξε |f. - ρέενξε vel ἑξέῤ-
ῥηξε] τὴν xaxlay ὁ δόλιος * οὖδ ἀπεγύμνωσε τὴν
ἀσέδειαν ὁ παράνομος * οὐδὲ τὸ διώχειν Ίρξατο ὁ
Αποστάτης (εἶδε [f. ᾖδει] γὰρ ὅτι τῆς βασιλείας αὖ-
τοῦ μήπω πῆξιν λαδούσης τελείαν, οὐχ ἀσφαλὲς [f.-
λῶς] τὰ Χριστιανῶν παραχινἠσοιεν [Γ.-σειεν ονεί
-30t ἂν], ὡς αὐτὸς ἐθούλετο, οὕτω χατὰ πάσης τῖς
οἰχουμένης ῥιξωθείσης xal ἀνδρυνθείσης [f. &5p.
sel ἱδρ.] τῆς πίστεως τῶν ὀρθοδόξων) ' ἀλλὰ τούς
τε ἐπισχόπους, ὅσοι κατὰ τοὺς Κωνσταντίου χαιροὺς
x21 χρόνους τῶν Ἐχκλησιῶν διὰ τὴν πίστιν ἐξ-
εδιώχθησαν, τῆς ἑξορίας ἀναχαλεῖται, xal τὰς Ἐκχλη-
σίας αὐτοῖς ἀποδίδωσι (34) ^ καὶ χτίσόαις δὲ ἐχχλη-
σιαστιχών εἴπερ τινῶν ἀφῃρέθησαν πρότερον παρ'
αὐτοῦ, ταῖς Ἐκκλησίαις ἀπεγχατέστησεν. "Ότε δὲ
πῆξιν αὐτοῦ τὸ κράτος τῆς βὰσιλείας ἔλαδε , τότε
διανοιγῖναι μὲν προστάττει τοὺς τῶν εἰδώλων χε-
κλεισμένους ναούς (25). ἅπτεσθαι δὲ τὸ ἐπιδώμιον
$Up * τελεῖσθαι δὲ xal τὰς ἐναγεῖς τελετὰς τῶν δαι-
µόνων, xal τὰς ὑπ) αὐτοῖς νενοµισµένας θυσίας τοῖς
Ἕλλησιν. ᾽Άλλὰ xal οἱ x&v τινες ἐπὶ Κωνσταντίου
ἢ vao χαθεῖλον εἰδωλικὸν, Ἡ στήλην εἰδωλιχὴν χατ-
έαξαν , τούτους f) τὰ χαθαιρεθέντα ἀνοικοδομεῖν
xai τὰ χατεαγότα χαινουρχεῖν, f| πιχραῖς τιµωρίκις
xai θανάτῳ, δυσοΐσταις χαὶ ποιναῖς ὑποδάλλεσθαι,
Ἐν οἷς $v καὶ Μάρχος ὁ Αρεθούσιος, ὃς τῶν σεσω-
χότων ἐξαγίστων eI; Ov, ὁπηνίχα τὸ σύμπαν αὐτοῦ
γένος σφαγῇ παρεδίδοτο, vabv μὲν χαθεῖλεν εἶδωλι-
xóv : ἀνεγείρειν δὲ τοῦτον ἀναγχαζόμενος, ἐπεὶ μὴ
ὑπήκουεν, ἄλλας τε δεινὰς xal πολλὰς τιμωρίας
ὑπέστη, xal τέλος, παισὶν Ex. παίδων µετέωρος ἀν-
επέµπετο, Υραφίοις ὑποδεχομένοις (36) τὸ γηραλαζον
ἐχείνου σῶμα τὸ (prov ^. χαὶ γῆς ὄντως xal τῶν
τῆς γῆς ὑψηλότερος. Τὰς δὲ τοῦ Θεοῦ ἐχχλησίας
χοινῶς καθαιρεῖσθαι προσέταξε, χαὶ µήτε µαθηµά-

ramni imposuisse. Constantius, ejus rebellionis
nuntio accepto, plenus ira contra ipsum movit, ut
de indigno illo ultionem sumeret. Verum medio in
Minere morte interceptus, spe omni frustratur :
sicque in manus impii illius Apostatz sacri imperii
sceptrum devenit.

10. Attende vero insignem bujus iniqui vergu-
tiam. Non enim statim nequitiam suam effudit
astutus , nec statim impielatem suam detexil sce-
lestus, nec statim. persecutionem inchoavit Apo-
siala ( sentiebat enim parum tutum sibi fore, si
jmperio suo nondum plene lirmato, Christianos,
quorum fides tam altas radices ubique terrarum

B egerat, exagitare aggre.eretur) ; sed episcopis qui

Constantii tempore, fldei causa ejecti fueraut, zb
exsilio revocatis ad ecclesias redeundi snas pote-
statem fecit; εἰ facultates etiam ecclesiis quibus
ablate fuerant restituit. Ut vero perspeszit impcrii
sul potentiam sa!is esse firmatam, tunc. nulla mora
templa idolorum reserari jubet, ac profanorum
altarium ignem accendi : exsecrabiles item d:cmo-
num ritus, atque ab ipsis inslituta cxcisque de.
mandata gentilibus sacrificia celebrari jubet. Qui
vero Constantio imperante idolorum aut templum
diruerant, aut monumentum aliquod confrcgeraut,
eos mandat, aut diruta rezdificare, et confracta re-
parare, aut diris tormentis et penis intolerabilibus
subjiei, aut etiam vita privari. Inter hos fuit Mar-
cus Arethusius, unus ex illis qui infausto sidere ad
servandum Julianum ipsum operam suam coutu-
lerant, cum totum illius genus neci trzderetur.
Porro hic templum idololatricum destruxer..t. Jus-

sus illud rezedificare, haud paruit. Quare postquain

multa alia tormenta sustinuit, tandem a pueris ad
pueros pendulus remittebatur, qui eultris pennariis
excipiebant venerandum senile corpus illius, qui
teri, 885 cunctisque terrenis reipsa sublimior
erat. Prater hzc, Julianus przcepit generatim
ecclesias Dei aJ terram dejici , vetuitque, ne Chri-
stiani Grecaunicarum disciplinarum participes fic.
rent, atque ab omni senatoria dignitate eos arcen-
dos constituit. Idcirco multi sponte 46 lubouter

των Ἑλληνικῶν µετέχειν Χριστιανοῖς [f.-voug]. pfe p) dignitatum insignia abjecerunt, omnia | arbitrantes

ἀξιωμάτων συγχλητικῶν (27). Πολλοὶ μὲ» οὖν ἡδέως

? Philipp. ni, 8.

ulsiercora, ut Christum. lucri[acerent ". (Ex quo-

Varie lectiones et notae.

(24) Causam hujus concessionis satis 3b hie in-
dicata diversam, οἱ magis iniquam affert. Sozome-
nus |. y, cap. 5, nempe: "(cce ὑπὸ νῆς πρὸς àÀ-
λήλους ἔριδος ἐμφυλίῳ µάχῃ molepgeioatat την 'Ex-
χλησίαν, ut domesticis litibus el contentionibus Ec-
clesiem oppugnaret. lloc idem innuit. Ammianus
Marcellinus l. xxi, c. 5 : scilicel, eo modo putabat
llle Christianum nomen posse perire de terris, si.....
sacrilegas dissensiones liberas esse permitteret, ut ait
Aug. ep. 166, num. 106.

(29) Tunc, inquit Ammianus ]. xxr, cap. 5, sui
pectoris patefecit arcana, et planis absolutisque de-

erelis aperiri templa, arisque hostias αἀπιονετὶ αι
deorum statuit cultum. Tuncetiam,inquit Socrates
l. ni, cap. 11, τὰ ἱερὰ τῶν "Ελλήνων tvégxte,
gentilium templa aperta sunt. Idem habet Tueodo-
retus l, v, c. 21. |

(26) Ἠσο pericope ita corrigenda ex Gregorio
Naziapzeno orat. 5 (ejus enim verbis hic auctor
manifeste utitur) : Ἠαισὶν ἐκ παίδων µετέωρος
ἀντεπέμπτετο Ὑραφίσιν.ὑποδεχομένων τὸ γενναῖον
σῶμα.
(27) Scilicet, ut ait Augustinus ]. xvut, De civ.Dei,
c. 52, Christianos liberales lilleras docere ac discere

161

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

1048

rum numero fuere Jovinlanus etValentinianus, quos A τὰς ζώνας αὐτῶν ἀπεθάλοντο, πάντα σκύδα-]α

postea Deus ad imperii fastigium, statuto tempore,
evexit.) Sed multi vanz glori: cupiditate verum
Deum ac Dominum nostrum Jesum Christum abne-
garunt.

11. Cunctis vero episcopis infensus erat Julia.
nus, sed in id presertim incubuit,'ut Athanasium
Alexandrize episcopum, utpote strenuum Christians
fidei propugnatorem et gentilismi aversorem vali-
dissimum, comprehenderet. Verum sanctus pontifex,
ut hoc rescivit, obediens latae a Christo legi?,
tempore quo persecutor alio distractus erat , op-
portune usus, conscensa navi, Alexandria solvit ,
seque in fugam conjecit. Cum autem imperatoris
navi persequentem vidisset, uauclero ut timorem
flecteret imperavit, quasi necesse illi esset Ale-
xandriam rursus sppellere. Quo facto occurrerunt
είς viri regii , quibus interrogantibus , num Atha-
nasium ex urbe fugieutem vidissent , ii qui inAtha-
nasii navigio erant, responderunt eum paulum
abesse , et fieri facile posse , ut ipsum, si remis
paulo alacrius incumberent, assequerentur. Sic igi-
tur illi decepti, Athanasium przteriere qui Alexan-
driam denuo ingressus , ihidem toto reliquo imperii
impii Juliani tempore delituit.

19. In. Macedonia vero Theodulus et Tatianus,

viri sanctissimi ac Spiritu ferventes *, tem- (c

plum idololatricum noctu ingressi, cuncta. idola
in eo reperta confregerunt. Quamobrem regionis
illius praeses ut tyranno rem gratam faceret , pluri-
bus quos id facinoris ausos süspicabatur, vio-
lentas manus injicere parabat. Αἱ Thcodulus et
Tationus, $ndignum se rati non procedere in me-
dium, seque non prodere facti illius auctores ,
sicque multos insontes objicere iracundis tyranni,
qui pro diis suis vindicandis ardebat , se ipsos in-
trepide prodidere : et omnem asseutationem ad
eos a consilio revocandos factam et. omnem poena-
narum subinde inflictarum acerbitatem constantis-
sime despexerunt. Demum ferreis ignitis cratibus
impositi, adeo jucundum ejusmodi discubitum re-

ἡγησάμενοι, iva Χριστὸν µόνον κερδήσωσι».
Οἷος fj» Ἰοξιανὸς xai Οὐαλοντινιανὺς, οἷς 65 καὶ τὴν
βασιλείαν ὁ θεὸς κατὰ τοὺς ἰδίους ἑχατέρου χαιροὺς
παραδέδωχε. Πολλοὶ δὲ τῇ τῆς χενῆς δόξης ἔπιθυ-
pig, τὸν ἀληθινὸν Gcby ἡμῶν xal Xpioxby ἐξωμό-
σαντο. ἱ

ια’. Καὶ πᾶσι μὲν οὖν ἐπισχόποις Ἰουλιανὸς ἐπ-
εμένατο [f. éxepalv.] * μάλιστα δὲ συλλαθεῖν ἡπεί-
γετο τὸν Αλεξανδρείας ἐπίσχοπον ᾿Ἀθανάσιον , ὡς
γενναῖον ὄντα τοῦ Χριστιανισμοῦ προστάτην xal

πρόμαχον, καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ xataluThv xol ἀν-

πίδικον. Ὁ δὲ τοῦτο µαθών, ὁ θεῖος τῷ ὄντι ἱεράρ-
χης, πείθεται μὲν Χριστοῦ νόµοις, xai ὑπὸ χάριν
τῷ διώκτῃ χαιρῷ κεχρηχὡς ἀποπλεῖ μὲν τῆς Αλεξ-
ανδρέων ' ἐπεὶ δὲ τὴν βασιλικὴν ναῦν ἐπιδιώχουσαν
εἶδε, χελεύει τῷ κχυθερνήτῃ τρίψαι [f. τρέφ.] τοὺς
ofaxas, ὡς δἑέον πάλιν εἰς ᾽Αλεξάνδρειαν χαταπλεῖν.
"OQ δὴ xol γεγονὸς, συναντῶσοι (28) μὶν αὐτοῖς οἱ
βασιλικοί». ἐπεὶ δὲ ἐπύθοντο ἐχεῖνοι, εἴπου τὸν
Αθανάσιον εἴδοιεν τῆς πόλεως ἀποπλεύσαντα * οἱ év
τῷ ᾿Αθανασίου πλοίῳ, μικρὸν αὐτοὺς προάχειν τὺν
ζητούμενον ἔφασαν, xal ὅσον ὡς εἰ ταῖς κώπαις
ἐρεμθδενέστερον (29) χρῄαοιντο, αὐτὸν χαταλήψεσθαι.
Οὗτοι μὲν οὖν οὕτω χατασοφισθέντες, παρΏλθον τὸν
᾽λθανάσιον (60). Ὁ δὲ πάλιν εἰς Αλεξάνδρειαν ela-
ελθὼν, κρυπτόµενος f» πάντα τὸν τῆς ἀσεθοῦς βα-
σιλείας χαιρόγ.

ιβ’. Ἑν Μαχεδονίᾳ (34) δὲ θεόδουλος xal Τατια-
νὸς, ἄνδρες εὐσεθεῖς χαὶ τῷ Πνεύματι ζέοντες, el;
ναὺν εἰδωλικὸν εἰσελθόντες νυχτὸς, τὰ ἐχεῖσε cuv-
τριφαν εἴδωλα. 'O δὲ τότε τῆς χώρας ἄρχων, τῷ
τυράννφ τὰ πρὸς τὴν χάριν ὑπηρετούμενος, πολλοῖς
ἔμελλε τὰς χεῖρας ἐπιδαλεῖν, ὡς δῆ τὸ ἔργον ἐχεῖνο
τολµήῄσασι. θεοδούλῳ δὲ καὶ Ταττιανῷ ἁγενὲς ἑδόχει
τὸ μὴ οὐχὶ παρελθεῖν εἰς τὸ μέσον, xai ἑαυτοὺς
ἐπιδεῖξαι τοῦτο τολµηθέντας ἑργάσασθαι, ἀλλὰ
προϊΐεσθαι τοὺς ἑναντίους (32) θυμῷ τυράννον, ὑπὲρ
τῆς τῶν οἰχείων θεῶν Κέοντος ἐχδιχήσεως. "0θ0εν
xai ἑαντοὺς ἑμφανίσαντες, καὶ πᾶσαν μὲν xolaxstav
προσαγοµένην αὐτοῖς διαπτύσαντες, πάντων δὲ
βασάνων ἑπαγωγὴν' καὶ πιχρίαν χαταφρονῄσαντες,
ὕστερον σιδηροῖς χραθθδάτοις πυρακτωθεῖσιν ἔπιτι»
θέντες [f. ἔπιτεθ.], οὕτω ὁροσερὰν ἡγοῦντο xal

putarunt, ut et festive cum tyranno jocarentur ἰἰ- D ἐπιτερπῆ τὴν ἀνάχλησιν [f. -χλισ.], ὥστε καὶ χα-

centes : Si quidem cupis, o praeses, assalis carnibus
saturari, jube satellitibus tuis ut inalterum quoque

5 Matth. x, 25. * Rom. xn, 11.

ριεντίξεσθαι πρὸς τὸν τύραννον. El γὰρ ἐπιθυμεῖς,
ἔλεγον, à ἄρχων, χρεῶν ἐμφορηθῖῆναι ὁπτῶν , χέ-

Varie lectiones et note.

veluit. Λι Ammianus l. xxv, c. 4, solum docere ab
ipso vetitum scribit; quod etiam ut inclemena notat,
tameisi auctor minime Christianus.

(25) Tc. συναντῶσι.,

en lc. ἑῤῥῥωμενέστερον.

90) Hanc historiam refert Socrates Histor.
Eccl. lib. 111, c. 14.

($1) Aut textus hie mendosus et mutilus, aut au-
etor memoria lapsus videtur. Nam ex Socrate lib. ir,
cap. 16, ex Sozomeno llist. Eccl. 1. v, c. 14, ei ex

Martyrologio Romano habemus Theodulum hunc
et Tatianum in Phrygia martyrium subiisse, non in
Macedonia ; sed alium passum cum ipsis esse no-
inine Macedonium. Martyrologii verba liec «unt ad
diem 12 Septembris : Mari in. Phrygia possio san-
c orum mariyrum Macedonii, Theoduli εἰ Tatiani,
qui sub Juliano Apostata ab Almachio preside post
alia tormenta snper crates ferreas ignilas positi, ex-
sultantes mariyrtum compleverunt.
(32) le. ἀναιτίους.

159

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM. -

170

»sugov τοῖς δηµίοις xal ἐπὶ θάτερον µέρος ἀναχλι- A latus nos convertant : ne ex dimidio tantummodo

θῆναι ἡμᾶς, ἵνα μὴ ἐξ ἡμισείας σοι ὀπτηθέντες,
ἁτπδέστεροι γενώμεθα (55). Ταῦτα Ἀλέγουσι τοῖς
ἁγίοις, τὸ µαχάρ'ον τέλος αὐτοῖς ἐπῃλθε, xal el;
ὁσμὴν εὐωδίας ὁλοχαύτωμα τέλειον τῷ ὑπὲρ ἡμῶν
ειθέντι [f. τνθ.] (54) Χριστῷ ἀνηνέχθησαν.

t. Ti; γὰρ Ἀόγος ἑξαριθμήσαιτο, ἃ xa0* Exá-
στην χώραν οἱ τῷ τυράννῳ ὑπηρετούμενο; τοῖς Xpt-
στοῦ δούλοις ἐπεδείχνυντο (55); Οἵ πού γε [f. ὅπου
γε] χαὶ «bv ἐπίσχοπον Αλεξανδρείας Γεώργιον (56)
σύροντες διὰ τῆς πλατείας ἀπέχτειναν' εἶτα χαμήλῳ
ἐπιτιθέντες [f. ἐπιθέντες], καὶ τὰ τῶν μελῶν σπα-
piypata θριαμθεύσαντες , καὶ τέλος, τῇ χκα͵εήἠλῳ
συγχαταχαύσαντες αὐτὸν, xal τὰ λείφανα τῆς τέ-
φρας διέσπειραν. "Αλλῳ δὲ σπλάγχνων ἀνασχισθέν-
των χριθὰς ἐπισπείραντες, εἶτα χοίρους ἑπαφέντες,
τοιαύτῃ τραπέζῃ τούτους ἑστιάσαντο (57). Ἐν
Τύρῳ δὲ, τὸν ἐπίσχοπον ταύτης Δωρόθεον, ὃς πολ-
λοὶς ἐν λόγχοις, xal συγγραφεὺς ἱστοριχώτατος τῶν
πάλαι ὁ &vhp Ὑέγονεν, ὃς xal ἐπὶ Διοχλητιανοῦ
xai Αυχινίου ὑπὲρ τὰ ἑξήχοντα ἕτη γεχονὼς, πολ-
λαῖς ἠτάσθη ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ τιµωρίαις, τοῦτον
iv Ἐδέσῃ τῇ πόλει οἱ τῆς πίστεως Σχθβοὶ, ἐν γήρει
πίονι π.ηθυγθέντα, ὣς φησιν 6 θεῖος Δαθὶὸ (ἑτῶν
γὰρ ἣν ἑχατὸὺν ἑπτὰ ὁ ἅγιος), θανάτῳ παρέδωχαν.
Τί δ ἂν λέγοιµι, ναῶν τε θείων βεθηλώσεις xal
σχευῶν ἱερῶν ἀφαιρέσεις; Καὶ γὰρ ὁ τοῦ τυράννου
θεῖος χαὶ ὁμώνυμος αὐτῷ ὅσα (28) κοινῷ καὶ βεδήλῳ
τόπῳ Ἱἱεροῖς ἁδύτοις , χρησάµενος, τέως μὲν τοῖς
θείοις ἑνυθρίζων , εἶπεν ἐν κχαρδἰᾳ αὐτοῦ: Obx
ἔστι θεός. — Κύριος δὲ 8x τοῦ οὐρανοῦ διέκυγε».,
χαὶ εὐθὺ γι’ώσχεται Κύριος κρίµατα ποιῶγ. Απ΄
ἐχείνης γὰρ τῆς ημέρας, σΏψις τοῖς τούτου σπλἀγ-
χνοις ἐπεγεγόνει' αἵ τε γὰρ συνῄθεις ἐχχρίσεις οὐχ
ἐχ τῶν χατὰ φύσιν πόρων, ἀλλ ix τοῦ ἀχαθάρ-
του χαὶ μιαροῦ στόματος ἐξεχρίνοντο.

ιδ’. ᾽Αλλὰ τούτων μὲν xal πλειόνων ἔτι γινοµένων,
πραότητα χαὶ φιλανθρωπίαν ὁ àv βασιλεῦσι παράνο-
gos, χαὶ ἐν φιλοσόφοις ἄνους xal φρενόληπτος, ύπε-
χρίνατο (29), βόθρους μὲν ὑποῤῥύσσων ἁδήλους, xpu-
Tib; ἔσωθεν ὡς ὕπουλος xai πανοῦρχος, ἔξωθεν δὲ
ὁμαλίζων τν ἐπιφάνειαν , τὸ φαινόµενον εἶναι τάχα
ὀρθόδοξον. "Ὥστε xal πηγὰς µιαίνειν προσέταττε
λύθροις ἑναγῶν θυσιῶν, xal αὐτὰ δὴ τὰ bv ταῖς
π)ατείαις χείµενα via. Ὢ τῆς ἀσυνίας (40) σου,

» distractum interfecerunt

assati tibi insuaviores videamur. Hzc dicentibus
sanctis illis beatus finis supervenit, atque in odo-
rem suavitatis perfectum holocaustuum Christo qui
pro nobis passus est , oblati sunt.

15. At. quis serio recensere valeat mala
omnia qux crudeles tyrannici imperatoris ministri
Christi cultoribus intulerunt ? Inter ciotera ii
Georgium, Alexandrinum episcopum, per plateas
: neque hoc contenti ,
sacrum ejus corpus eamelo impositum, «diu quasi
de dilaceratis ejus membris triumphum agentes ,
circumgestarunt : tandem illud una cum camelo
igni tradiderunt, cineresque in aera sparserunt.

D Alterius visceribus disruptis, 48 hordeoque in eis

immisso, porcos introduxerunt, quibus taleuw mea-
sam apposuerunt in pabulum. Et Tyri episco-
pum Dorotheum virum disertissimum ac rerum
antiquarum scriptorem peritissiimum, qui, Dio-
cletiano et Liciuio imperantibus, jam tunc sexa-
gesimum alatis annum excedeus , multis tormeptis
vexatus fuerat, imiranes fidei hostes in civitate
Edessena, in senectute uberi multiplicatum !*, ut at
David (erat enim septem supra centum annorum),
vita privarunt. Verum quis mihi dicat quot ct
templa profanata εἰ altaria ornameutis spoliata
fuerint? Sane-patruus tyranni , eique cognomen ,
sacris lemplis perinde ac profano communique loco
utebatur, tantoque divina queque contemptui

C habebat , ul diceret in. corde 810, Non est, Deus **.

ΑΙ Dominus de celo prospexit , statimque cognitus
est Dominus judicia faciens **. Ex ca enim die dira
tabes ejus viscera invasit, ità ut. consuet: ex-
cretiones non ex solitis naturze meatiLus, sed ex
impuro et iniquo ore erumperent.

14. Jam vero, cum haze ct pejora fierent,
nibilomiuus οἱ ille pravaricator et philosophus
amens , mansuetudinem et benignitatem prasefe-
rebat : scilicet u& fallax et versipellis foveas 1a-
teutes effoliebat , el. nequitiam intus cclabat : ex-
lrinsecus autem ita se gerebat, ut pene catholicus
videre posset. Et hinc etiam fontes , et. quze in
foris venalia prostabant, impiorum sacrificiorum
libaminibus infici curavit. Sed, o insipientiam tuam,

rapávoue | " τῆς ἀναισθησίας σου, ἀκάθαρτε! Ὢ D osceleste! o stoliditatem tuam , o iinpic! ο insci-

τῆς ἀγνωσίας σου, ἀνόητε | OO συνιεῖς ὁ τὰ πάντα
συνιέναι δοχῶν , ὡς οὐδὲν τῶν τοιούτων μολῦναι

5" Psal. xci, 15. !! Psal. xin, 1, 2.

tiam tuam , o demens ! Ánne tu, qui omnia scire
prasumis, ignoras, nihil horum infcere posse

1 Psal. 1x, 17.

Varie lectiones et note.

(33) fc. φαινώμεθα, ut habet Sozomenus Hist.
Eccl. lib. 5, cap. 11, ubi eadem fere. verba illis
ascribit.

(94) Te, παθόντι.

(35) Scilicet, copnivente Juliano, velut relaxatis
frenis, efferbuit in omnem saevitiam feritas pagano-
rum, inquit Ruliaus, l. 2, Hist. Eccl, cap. 28.

(66) Ilic non erat legitimus Alexandrinus episco -

uS. sed in Athanasii adliuc viventis loeum — ab

rianis intrusus,

Ῥλπποι. GR. CXXVI.

(37) Julianus tant. crudelitatis auctores et. mi-
nistros leniter scripto objurgare satis habuit. ]ta
Socrates Hist. — Eccl. lib. n1, c. 2, οἱ Sozomenus
lib. v, c. 7.

(58) ἴσ. ὡς.

(39) Clementiam et humanitatem suam erga
Christianos p'uribus in epistolis suis. commend:zt,
praesertim ep. 7 et 43.

(40) ἀσυνεσίας.

"n

TH EOPHYLACTI BULGARL.E ΑΠΟΠΙΕΡ. 115

3 es

A487 sumentes, przsertim si inscienter id faciant ? À δύναται τοὺς µεταλαμβάνοντας, καὶ μάλιστα ὅτε μή

Et quidem improbus ac insanus ille haud ignarus
erat evangelic:e doctrine, ad cujus praescriptum
Christiani actiones suas componunt, quaque di-
scrte. docet id quod intrat per os, hominem fidelem
non coinquinare !* : nihilominus insano in Chri-
stum abreptus furore, niliil intentatum relinquebat,
quod verz fidei quoquo modo adversari videretur.
Experta vero est ejus rabiem etiam ferme tota ea
civitas, quz bonis omnibus vincit, juxta sui nomi-
nis elymon, nempe Nicea (locus victorie contra
Arium, ubi orthodoxz fidei fundamenta a Leecen-
tis octodecim sapientibus arebitectis — posita
Sun!) : erat quippe illa Christianis plane referta.
Cum namque improbus ac furibundus imperator

eunciis civitatum praesidibus potestatem fecisset, D

ut quidquid vellent, in Christianos agerent ; quis
dicere queat acerbos cruciatus, dira tormenta, 1η”
tolerabiles oppressiones, et, ut verbo dicam, mala
omnia qu» piis illis hominibus intulere? Przler
hzc omnia, eos et facultatibus, et patria, et liberis
exspoliabant ; ac. demum non solum tanquam sce-
leratos iiiorti. tradebant, sed etiam tanquam diis ín-
visos qui ne sepulture quidem honore dignabantur.
Et hac ratione ille cunctis ducibus actuosior erat.
Erat autem illis. omne studium 2c cura, ut, quo
plures possent, de medio Lollerent Galilzeos. Sic
enim ille per contemptum vocahat Christianos. At
ego puto, et quia magnum et gloriosissimum Christi
nomen ore suo proferre non audebat ; quippe quod

κατὰ προαίρεσ.ν Ὑίνετα., Καΐτοι gr65 τοὺς τοῦ
Εὐαγγελίου νόμους ἀγνοῶν 6 δεινὸς xal ἀναίσθητος"
οὓς οἱ Χριστιανοὶ συµδούλους καὶ ὁδηγοὺς χρώμε-
vot, ὡς οὐδὲν διὰ toU σεόµατος κοιγοῦσθαι πι-
στεύουσι xal μο.Ἵύγεσθαι. ᾽Αλλ᾽ ὅμως ἐχεῖνος τῇ
χατὰ Χριστοῦ µανίᾳ παραφερόµενος, πάντα ἑτόλμα
χατὰ τῆς πίστεως. ᾽Απήλαυσε τῆς τούτου λύττης
xal fj «dea σχεδὸν πόλις γικῶσα πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς
Νίχαικ (41), τὸ τῆς κατά Αρείου νίκης χωρίον, ἐν
ᾗ τὰς τῆς ὀρθυδόξου Χρηπίδας πίστεως προσελά-
6ετο τριαχοσίοις δέχα καὶ ὀχτὼ σεφοῖς ἀρχιτέχτοσι
προσχρησάµενον. Πλήρης μὲν γὰρ ἣν αὕτη Χρι-
στιανῶν. Ἐπεὶ δὲ τῶν ἑκασταχοῦ πόλεων ἡγεμόσιν
ὁ δεινὸς xal παρόργητος βασιλεὺς ἀφῆχε θέληµα
χατὰ |f. χαχὰ] τοῖς Ἀριστιανοῖς ποιεῖν ὅπως xal
βούλοιντο αὐτοὶ, τίς ἂν ἐξισχύσοιεν ἐχδιηγήσασθαι
τὰς πικρὰς τιµωρἰας ἐχείνας, χαὶ τὰς δεινὰς βασά-
νους, xal τὰς ἀνηκέστους θλίψεις τε xal ὀδύνας,
xai ἁπλῶς πᾶσαν εἰπεῖν χαχουχίαν, χαὶ στενοχωρἰαν,
xal παροργισµόν; Πρὸς τούτοις δὲ, καὶ σὺν τούτοις,
xai μετὰ τούτων, στεροῦσι μὲν αὐτοὺς τῶν προσόν-
των, χαὶ πατρίδος ἅμα xal γένους᾽ τὸ δὲ τελευταῖον,
θανάτῳ παρεδίδοντο ὡς χατάδικοι (43), xal ταφης
09x ἠξιοῦντο ὡς ἀντίθεοι. Καὶ οὔτως αὐτὸς τῶν ἡγε-
µόνων ὁ ὁραστηριώτατος Tfjv. "Hv δὲ αὑτοῖς πᾶσα
σπουδῆ, xal µελέτη, xal τέχνη, xol ἐπιτήδευμα,
ὡς ἂν πλείους Γαλιλαίους Ex µέσου ποιῄσοιεν οὕτω
γὰρ αὐτὸς ἐφυσρίζων ἐχάλει τοὺς Χριστιανοὺς (45),
οἶμαι 6 ὅτι xo δεδ.ὼς διὰ γλώττης προφέρειν τὸ τοῦ

eliam daemonibus terribile est atque adversariis C Χριατοῦ μέγα χαὶ ὑπερένδοξον ὄνομα! ὃ xai δαίμοσι

cunctis timendum maximeque adinirabilc. Fortasse
etiam ipse ita edoctus fuerat a magis, quibus ma-
gistris utebatur , quique probe noverant tanti no-
minis virtutem, quod fortasse non semel experti
egscnt, illud sibi, in multis operibus.suis impedi-
mento fuisse.

15. Csterumi. commentariensis qui Nicawe erat,
ignarus aliquandiu. fuit mandati Juliani , quod
indicavimus. Ut primum vero ejus notitiam babuit,
exsecutioni ut quantocius illud mandaret, edictum
per lolam civitatem promulgari jussit, quo przci-
piebat, ut cuncti qui Christum adorabant, ea su.
perstitione dimissa, diis immortalibus sacrifica-
rent : secus, scirent se intolerandis cruciatibus

variisque generibus mortis puniendos. Imperatorem D

enim ferre non posse, ut ii quorum benevolentia
terr2 marisque imperium obiinuerat, non ab om-

53 Matth, xv, 11.

φρικτὸν µόνον ἐπιλεγόμενον, xai τοῖς ἑναντίοις
φοθερὸν xal πανθαύμαστον' xai τάχα ἀνεδιδάχθη
xal τοῦτο παρὰ τῶν ἁγόντων αὐτῷ |f. αὐτὸν] γοή-
των, σαφῶς εἰδότων xal ἐπισταμένων τὴν τοῦ óvó-
6 άτος δύναμιν, ὡς πρὸς πολλὰ τῶν ἔργων αὑτοῖς
lows ἐμποδίσαν.

t. Ὁ δὲ ἐν τῇ Νιχαίᾳ κομενταρίσιος (44) ἁμα-
θἡς ἣν τοῦ τοιούτου προστάγµατος ' ἁλλ' εἰδὼς
αὑτὸ, xai εἰς ἔργον ἀγαγεῖν ἔσπενδεν. Τοΐνυν καὶ
χηρύττει χατὰ πάσης τῆς πόλεως, ὡς ἂν πάντες οἱ
τῷ Ἐσταυρωμένῳ λατρεύοντες µετάθωνται τὴν
θρησχείαν, χαὶ τοῖς ἁθανάτοις θεοῖς προσελθόντες
θύσωσιν' f| γινωσχέτωσαν, τιµωρίαις ἀφορήτοις
xai ἀνθρωπίνης δυνάμεως χρείττοσι, xaX θανάτου
τρόποις ποιχίλοις ἐχδοθησόμενοι. Οὐ γὰρ ἀνέχεται
βασιλεὺς παρὰ τῆς ὧν εὐμενείας τὴν πάσης ὁμοῦ
γῆς xaX θαλάσσης κρατοῦσαν àpyhv δεςάµενος, μὴ

Varie lectiones et note.

(41) Nieza dicta est a verbo νιχάω, quod vincere
signilicat.

(42) Huc faciunt verba Socratis |. wi, c. 2 : Ad
haec est et ubi Christianos aris alligatos elut vwicti-
mas, imposuerunt, et multis. aliis modis incredibili-
ter debucchati stint. Sic ego verto ea. verba καὶ εἰς
πολλὴν ἄλλτν àpéntovpylav ἐξεθακχεύθησαν.

(43) Non solum ille Christianos Galileos vocabat,
se. cliani, teste Gregorio Nazianzeno, pag. 81, lege
lata praecepit, ut ab omnibus ita appellarentur.,

(44) Commentarienses olim dicebantur (ut ha-
betur ex Etymologico Magno Graecorum) ministri
causarum criminalium, qui etiam chartas ad id
spectantes servabant : unde postea chartularii sunt
dicti. Verum commentariensis iste Niczenus majo-
rem auctoritatem habuisse, aut. certe, connivente
impio Augusto, sibi arrogasse videtur. Est. etiam
Commenltarisius nomen proprium apud Suidam ir
Lexico : sed hic nomen esse oflicii, dubitanduna
non videtur.

118

HISTORIA MARTYRIT XV MARTYRUM.

τά

οὐχὶ τούτων ἔπιγνυμονας καὶ λατρευτὰς χαταστῆσα! A nibus, qui intra ejus ambitum degerent, agnosce-

φιάντας τοὺς ἑντὸς τῆς τηλικαύτης ἀρχῆς. Τούτου
6h περιαγγελθάντος τοῦ ἁλογωτάτου κηρύγματος,
εἰς «hv ἐπιοῦσαν πάντας εἰς θάατρον ἀγαγὼν ὁ xo-
µενταρίσιος, xal χαθίσας αὐτὸς ἐφ᾽ ὑψηλοῦ ῥήμα-
τος, τὸν. χόλακα λόγον πρὸ τοῦ στίφους διεξίει [f.
διεξῄει]. « Καὶ ὁρῷ μὲν ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες, ἔφησε,
σεµνότητός τε µεταποιουµένους, χαὶ φρονήµατος
ἐνξειχνυμένους χατάστασιν, δοχῶ δὲ µοι τοὺς πολ-
λοὺς ὑμῶν παιδείας μετασχεῖν ἱχανῶς. Λίαν οὖν
ἄτοπον si ποιούτους ἄνδρας τῇ τῶν Γαλιλαίων
ἀγροικίᾳ χαθυπαχθῆναι, xal προσκυνεῖν ἀνθρώπῳ
χθές που xai πρώην σταυρὺν ἐπὶ Πιλάτου καταχρι-
θέντι' οὗ xal ὁ τάφος πᾶσι τοῖς βουλοµένοις πρό-
δηλος. "Αλλως τε, εἰ μὲν ἀχίνδυνον ἣν τὸ θρησχεύειν

τηιούτῳ θεῷ, ἴσως ἂν εἶχε συγγνώµην fj ἀμάθεια τον Β

xpsiecovog* ὥστε [f. ὡς δὲ] καὶ παρὰ χρήματα, xat
τιμὰς, xal περὶ τὴν ζωὴν αὐτὴν, τὸ μεῖζον πάντων
ἀπολαυμάτων, ὁ xivüuvog* οὐχ ἁμαθείας µόνον xat
ἀνοησίας, ἀλλὰ xal παντελοῦς ἐστιν ἀναισθησίας,
τὸ vhv ἐπιχίνδυνον ταύτην λατρείαν αἱρεῖσθαι πρὸ
τῆς ἀχινδύνου xal τῷ ὄντι βααιλικῆς. Ei οὖν ἐμοὶ
πείθεσθε συ.θουλεύοντι τὰ λῴονα, Ἱπρόσιτα τοῖς
φιλανθρώποις θεοῖς' καὶ θυσίας αὐτοῖς προσενέγκαν-
τες, χερδῄήσεσθε μὲν προηγουμένως τὴν αὑτῶν εὖ-
µένειαν, οἰκειωθήσεσθε δὲ τῷ θεοφιλεῖ βασιλεῖ, καβ-
πώσεσθε δὲ xai πρὸς τούτοις τὰ ix τῆς οἰχειώ.
σεως ἀγαθὰ, ἃ φιλοτίµως τοῖς αὑτοῦ Φίλοις προτί-
θησιν. »

ες’. Ὡς οὖν ταῦτα τοῖς συναθροισθεῖσιν ἠχούσθη,
obx ὀλίγοι ukv ἑχδόντες πρὸς τὰ λεχθέντα, ὁμολό-
γησάν τε τὰ τοῦ βασιλέως φρονῆσαι, καὶ τοῖς αὐ-
τοῦ θεοῖς πᾶσαν ἀπονεῖμαι τιμήν. Οὓς ὁ χοµενταρί-
σιος τιμαῖς καὶ δώροις ἀξιωσάμενος [f. δέξιωσ.], ὡς
ἐδόχει, περιφανεατέρους ἐποίησεν. Όσοι δὲ τὴν εἰς
Χρ:στὸν πίστιν φυλάττειν ἠρετίσαντο βεθαίαν xal
ἁτερίτρεπτον, μιᾷ φωνῇ πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς στόµα-
τος ἐξεδόησαν ' « Ob. δννάµεθα ἡμεῖς ἀρνήσασθαι
Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν θεὸν, καὶ θύδιν εἰδώλοις xu-
qol; xai ἀλάλοις. '0θεν πρὸς τούτοις φαμέν * θεοὶ
ol τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, àxo-
Ἰέσθωσαν. Ὅμοιοι αὐτοῖς γἐνοιγτο οἱ ποιοῦγτες
αὐτὰ, «καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ αὐτοῖς.
Ἡμῖν δὲ εἷς eb, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάν-
των, καὶ ἐν πᾶσι. Καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦὺς Ἆρι-
στὸς ὁ ἀ.ληθινὸς θεὸς, CU οὗ τὰ πάντα. Τοῦτον
πιστεύοµεν, xal ὁμολογοῦμεν, xal προσκυνούὺµεν,
καὶ λατρεύοµεν ἐξ ὅλης ψυχῆς, xa ἐκ µέσης χαρδίας,
μετὰ χαθαροῦ τοῦ συνειδότος, xal ἀπεριτρόπτου
φρονἡματός τε xal λογισμοῦ, σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ
Πνεύματι, slg ἀτελευτήτους αἰῶνας «Gy αἰώνων. »
Ταῦτα αὐτῶν εἰρηχότων πρὸς τὸν τύραννον μετὰ
παῤῥησίας, αὖθις θυμοῦ πλησθεὶς οὐκ ὀλίγου, καὶ
μανίας ἀχατασχέτου, παρευθὺ τούτους δημοσίων
χολάσεις φριχταὶ xai θάνατοι διεδέχοντο. Πολλοὶ δὲ
καὶ λαθόντες, οἱ μὲν ὄρεσι καὶ ἑρημίαις ἑαυτοὺς

^

D

rentur 48$ οἱ colerentur. Hoc promulgato iniquis-
simo edittó, sequente die omnes in theatrum con-
vocat, cumque in sublimi tribunali consedisset,
hunc primo ad universum cotum blandum et adu-
latorium sermonem habuit : « Equidem video vos,
ο viri, multum maturitatis, judicii atque pruden.
ti: prz vobis ferre; haud dubito etiam plerosque
vestrum satis in disciplinis ac scientiis versatos
esse. Valde igitur. dedecens esset, tales viros Gali-
lorum ogresti rustieitate seduci, ac hominem ve-
nerari, qui paucis abhinc diebus, preside Pilato,
cruci addictus fuit, cujus sepulerum etiamnum om-
nium oculis patet. At si talem Deum colere omni
vacaret periculo, veniam fortasse mereretur igno-
rantia melioris consilii . verum, cum hac de causa
facultates, honores et ipsa, qua nihil charius est,

vita periclitentur, profecto non solius ignoran-

tie atque imprudentise res est, sed totius demen-
Liz: atque insanis, spreta tutissima ac — vere regia,
cam, qua tantis est. obnoxia periculis, religionem
velle sectari. Quare si mihi meliora suadenti credi-
Lis, actedite ad beneficos deos; quibus sacrificia
offerentes, primo quidem ipsorum, quod in hac re
caput est, benevolentiam captabitis : deinde impe-
ratoris amicitiam, bonaque plurima, quz amicis
suig liberalissime ipse dispensat, consequomini, »

16. lec cum audissent qui aderant, liaud
pauci dictis ejus persuasi, professi sunt, se idem
cuu imperatore de religione sentire ; ejusque diis
honorem omnem impendere velle : quos commen-
tariensis honoribus ac muneribus auctos, illu-
siriores, in speciem, fecit. At, qui (idem Christi re-
tinere constanter decreverant, ii una voce unoque
ore confestim exclamarunt : « Nos non. possuinus
Christum, qui verus Deus est, abnegare οἱ saeri(i-
care idolis surdis ac mutis, sed de iis dicimus :
Dii, qui celos ei terram non fecerunt, pereant. **.
Ει similes illis. fiant qui faciunt ea, εἰ omnes. qui
confidunt in. eis !**. Nobis autem snus Deus, qui
est super omnia, et in omnibus '* : et unus Dominus
Jesus Christus, per quem. omnia ", Ia. hunc credi-
mus, hunc confitemur et adoramus tota anima et
ex intimo corde, pura conscientia, firma. οἱ unmo-
bili sententia, cuim Patre οἱ Spiritu sancto per
infinita seculorum secula. » His auditis, qua sum-
ma cum libertate a fidelibus dicebantur, tyrannus
subita ira exscandesceus, violento furore repletus
est : slalimque coeptum est a satellitibus cruciatus,
ac etiam mortes quibusdam inferre. Hinc alii clain
montes et solitudines 489 petiere; alii per v.ria
loca dispersi sunt, dulcem patriam, domesticus,
amicos, et omnia quie possidebant, contemnentes ,
ul Christum solum lucrifacereut '*, qui est. verus

'Jerem. x, 1. !* Psal. cxur, 16, !* Ephes.iv, 6. '' E Cor. vin, 6. !* Philipp. ru, 8.

175

TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

e, 4
1J

Deus ac Dominus, Rex regum et. otunium sxculo- A ἐξέδωχαν, oi δὲ εἰς πλείους διεσγάρησαν τόπους, τὸ

rum οἱ ín szcula.

φίλον τῆς πατρίδος ἔδαφο:, καὶ οἰκείους, xai γνιω-

στοὺς, X3. πάντα τὰ προσόντα παρ οὐδὲν θέμενοι, Ίνα Ἀριστὸν µόνον χερδήσωσι, τὸν ὄντως ἆληθι-
νὸν θὲόν τε χαὶ Κύριον, xat Βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ πάντων αἰώνων καὶ ἐπ᾽ αἰώνων.

47. Ex horum numero |fucre Timotheus, Co-
masius, ( qui (45) et REiimasius ) Eusebius, et
Tueodorus: qui cum ferre non possent videre,
i.lolerum cultum ubique in dies augcri, ac corum,
qui fidem abnegabant, perditionem, illorum vero,
qui in fide perseverabant, cerumnas οἱ vexationes,
relicta Nicza , Thessalonicam commigrarunt. Sed
miodico. tempore inibi commorali, cua cjus quoque
civitatis przsides, impii imperatoris voluntati obse-
quentes, sedulam mavarent operam, ut cultum
ilolorum relevarent, et gentilisuum in pristi.
nam dignitatem restituucul, et ut Christianorum
res omnino pessundarent , ut si fieri posset, ncque
ipsum Christi nomen amplius in ea civitate et
circumjacente regione audiretur; Thessalonica
ctiam relicta, Tiberiopolim, ad borealem illius pla-
gam in principio terre lllyriorum positam , sese
coululerunt. Ubi nonnihil libertatis adepti, verbi
Semen in animarum agros rite spargentes, fru-
ctuosam uberemque agricolationem Christo Domiuo
coluerunt, Non niinus vero vita, quam divini verbi
praedicatio , in ipsis elucebat. Quamobrem Timo-
tleus Ecclesix: Tiberiopolitana episcopus eonsti-
tuitur ; videlicet lucerna supra candelabrum posita
est 1. Comasius autem, qui antea inter milites prze-
cipuum locum tenuerat, cingulum solvit; omnem-
que, que cum impiis est, gloriam iis, qui huic
terr? aíffixi sunt, abjecit: et crucem Christi am-
plectens, ac monasticum habitum, tanquam arma
lucis *?, indutus, ipse quoque verhum salutisin cir-
cumjacentibus Tiberiopoli locis przedicabat. Etiam
Lbusebius monasticam vitam amplexus, cum verbi
prasdicatione, tum vitae sanctitate multos ad bonam
'irugem adduxit. Ab avoritia vero velut malorum
omnium radice *! suminopere abhorrens, paucula,
qua possidebat, cum pauperibus, in hilaritate et
simplicitate cordis, coinmunicabat; adeo ut Pater
orphanorum et viduarum adjutor ** diceretur. Erat
item valde mansuetus ac suavis et (ut omnia uno
verbo complectar) verus Christi. discipulus, Tteo-
dorus autem fuit unus ex illis trecenUs octodecim
Leatis Patribus, qui ad concilium Nicznum conve-
i.erunt, complens et. ipse eorum beatorum nume-
rum, ulpote qui episcopali dignitate et gratia orna-
tus erat. llic etiam sancte orthodoxe fidei 490
lumen Tiberiopolitanis administravit.

!" [uc. xi, 95... !* Bom. χι, 12.

n

*! D Tim. νι, 10.

ιδ’, Ex τούτων σαν Τιμόθεος xol Ko..... καὶ
Ἐτιμάσιος, Εὐσέθιός τε xat θεόδωρος’ et μὴ φὲ-
ροντες 6pdv, μήτε τῆν εἰδώλων τιμὴν ἐπὶ μεῖνον
αἱρομένην ἑχάστοτε, µῆτε τὴν τῶν ἐχπιπτόντιων
xaX ἀρνησοχρίστων | [f. ὀρνησιχρ.] ἀπώλειαν, μήτε
τὰς τῶν ἐπιμενόντων τῇ πίστει χαχώσεις , τὴν N:-
χαέων ἀπολιπόντες, τῇ θεσσαλονιχέων ἐπιδη μοῦσ.ν.
Οὐ πολὺν 6B χρόνον ταύτῃ ἑνδιατρίφαντες, ἐπειδὴ
χἀνταῦθα ἐπέχοντες τοῖς θελήμασιν οἱ ὀκεῖσε ὄντες
διηχόνουν τοῦ ἀσεθοῦς ἀαὐτοχράτορος, xal τὰ μὲν
τῶν βεθήλων θεῶν ἑξαίροντες, xal τὸν Ἑλληνισμὸν
εἰς τὸ ἀρχαῖον ἆ ποχαθιστῶντες ἀξίωμα * ὡσαύτως Ek
χαὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ κχαθαιροῦντες, xal μηδὲ ὄνομα
τούτου ὑπολιπεῖν ἐν abt, τῇ πόλει καὶ τῇ περιχώριῳ
σπουδάποντες * τὴν θεσσαλονικέων πόλιν χαταλικόν-
τὲς, ἐπὶ Τιθεριούπολιν µεταθαίνουσιν, ἐπὶ τῷ Bo-
ρείῳ μέρει τῆς θεσσαλονίκης διακειµένην, καὶ ταῖς
ἀρχαῖς τῆς τῶν Ἱλυριῶν γῆς προσεχῶς συγχει-
µένην. Κάν ταύτῃ τοι μικρᾶς ἁδείας λαδόµενο., xai
τὸν τοῦ λόγου σπόρον ταῖς τῶν φΦυχῶν ἀρούραις ἐγ-
κατασπείραντες, εὔσταχυ xal πίον τῷ Χριστῷ
πεώργιον ἐφιλοπονήσαντο. Εἶχον δὲ σὺν τῷ λόγῳ xol
τὸν βίον ἐχλάμποντα. Τιμόθεος μὲν οὖν xax τῆς Ev
Τιθεριουπόλει Ἐχκλησίας γχατέστη ἐπίσχοπος, ὁ
AUxroc ἐπὶ τὴν «νχγίαν τεθείς' Κομάσιος δὲ
στρατιώτης (vy πρότερον, χαὶ στρατιωτῶν τις [f. v.
τοῖς] μάλιστα, xal ζώνην μὲν ἐχείνην, καὶ δόξδαν
τὸν μετὰ τῶν ἀσεθῶν, τοῖς τῇ Υῇ προσηλωμµένοις
ἀἁπέῤῥιφε ' τὸν δὲ τοῦ Ἀριστοῦ σταυρὸν ἄρας xav τὸ
povaytxby σχΏμα, ὅπερ ἐστὶ τὰ τοῦ φωτὸς ὅπλα,
κχαλὼῶς ἐπενδυσάμενος, xal αὐτὸς τὸν λόγον ἐν τοῖς
Τιθεριουπόλεως χωρίοις ἐχήρυττεν. Εὐσέθιος ἐξ καὶ
αὐτὸς μὲν ἑτέλει τοῦ μοναχιχοῦ τάγματος χτρύτς-
των δὲ τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, καὶ διὰ τοῦ βίου
μᾶλλον τοὺς πλείους ἐπήγετο * φιλαργυρίαν μὲν ὡς
ῥίξαν πάντων τῶν χαχῶν βδελυξάμενος, τέντσι δὲ,
xai αὐτῶν τῶν μικρῶν, ὧν εἶχε, μεταδιδοὺς ἐν ἰ{λσ-
ptt xal ἁπλότητι ' xal ὅλως εἰπεῖν, zarhp ὁρ-
φανῶν, ynpàv βοηθὸς, µειλίχιος, Άμερος, τὸ ὅλον
φάναι, Χριστοῦ μαθητής. θεόδωρος δὲ, οὗτος μέν γε
χαὶ τῶν tv. Νιχαίφ συνελθόντων ἁγίων καὶ µαγα-
ρίων τριαχοσίων δέχα γα) ὁχτὼ θεοφόρων Πατέρων
εἷς ἣν, συμπληρῶν xal αὐτὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν pa-
xap!ov* καὶ γὰρ τοῦ ἐπισχοπιιοῦ Ἀξίωται xat
ἀξιώματος xaY χαρίσµατος. "Oz xaY τοῖς ἐν Τ.6:-
ριουπόλει τὸ τῆς εὐσεθοὺς xal ὀρθοδόξου πίστεως
φῶς ὑπέδειξεν,

1 Psal. 1χν, 0.

Varie Ιορίίοιιος et note.

(15) Parvulam lacunam apographi ita ex conje-
clura. Ssuppleo σα Ko, Co, initium videtur csse
nominis Gomasii, Cum vero oporteat hunc. non
alium ab Etimasio esse (1liequin. non. quindecim,
sed sexdecim essent hi martyres), binc videtur {η
autographo ità scriptum exs'ilisse : Kopáotoz, 6;

xal Ἐτιμάσιος, Comastus, qui εί Elimasius; quo
scilicet Iindicaretur, sanctum istum martyrem bi-
nomiuem fuisse. Cujus rci illud etiam arguinentum
esse porest, quod, cum paulo post singulorum ho-
rum martyrum gradus et qualitates explicentur, de
Etimasio nulla amplius meutio fi.it.

171

píou ῥη0ὲν iv τ.ῖς θείοις Εὐαγγελίοις, καὶ xpv-
δήναι πόλιν ἑπάνω ὅὄρους αδιμένη», την τῶν ἰε-
ρῶν τούτων δηλαδη πολιτεἰαν ἐπὶ τοῦ τῖς ἀρετῆς
ὑφους ἀνφχισμένην, xaX τῆς τοῦ χοιλάδος χλαυθμᾶ-
vo; ὑπερηρμένην, τῆς τῶν γηΐνων xol χαμερπῶν
ταπεινότητος. ἸΑλλ' ὅσον λανθάνειν ἑσπούδαζον,
τοσοῦτον ἦσαν περιφανεῖς, xal μάλιστα τοῖς ἐρα-
σταῖς τῶν χαλῶν. Oi καὶ οὐκ ἀνεκτὸν ἡγησάμενοι,
διΦῶντες, μὴ -ᾗ πηγῇ προσδραμεῖν, εἶδὴ (46) μᾶλα
καὶ εἰδὲς [[. διειδὲς] (47) ἐχδούσῃ τὸ νᾶμα, δροµαῖοι
προσέδραµον. Πέτρος, οὗτοι, xai Ἰωάννης, xal
Σέργιος, καὶ θεόδωρος, χαὶ Νικηφόρος, ἐν καθέδρᾳ
πρεσθυτέρων αἰγοῦγτες tóv Κύριο» (48). σὺν
τούτοις δὲ Βασίλειος, xal θωμᾶς, οὗτοι διαχόνων
ὕντες βαθμοῦ ’ μοναχοὶ δὲ, Ἱερόθεος, xal Δανιῆλ,
xaX Χαρίτων. Σωκράτης δὲ, ὁ τὰ πάντα σαφῶς (49)
ἓν στρατιώταις τεταγµένος, πλούτου τε xal δόξης
ixavüg ἔχων, ὡς χκονιορτὸν πάντα ἑκτιναξάμενος,
τοῦ χαλοῦ τούτου τῶν Πατέρων θιάσου καὶ αὐτὸς
µέρος ἐγένετο. Ὡς οὖν ἐπὶ τὸ αὐτὸ πάντες συν-
ᾖλθον , ἀγγελιχὴν πολιτείαν τῷ ὄντι µετίεσαν, xat
ἐν τῷ vójup τοῦ Θεοῦ μελετῶντες ἡμέρας xal vv-
xcóc, οὐδὲν ἄλλο f| τὸ Δαυϊτιχὸν ἐχεῖνο παρεῖχον ἔτι
αὐτοῖς πληρούμενον Xóytov * "IOov Oy, τί καλὸν ἢ
tí τερανὀν, ἀ.11' ἢ τὸ κατοικεῖν ἁδε.λφοὺς ἐπὶ τὸ
αὗτό; Φωτίκοντες δὲ πάντας τοὺς ἑχεῖσε τὸ τῆς
γνώσεως φῶς, xal ψφυχῶν ἀσθενείας ἰώμενοι. ἀλλ'
οὐδὲ τοῖς [f. τοὺς] σωματιχοῖς χεχρατηµένους πάθε-
σεν, ἀθεραπεύτους παρέτρεχο» . "0 δωρεάν ÉAa6or,
δωρεὰν παρεῖχον τοῖς χρῄζουσιν, ἓν ἀπαιτοῦντες
τίµτµα µόνον, ὃ παντὸς ἄξιον, τὴν πρὸς Χριστὸν
πίατιν, τὸν πάντα δυνάµενον. Ἐντεῦθεν xai ὁ τῆς
διδασχαλίας αὑτῶν λόγος ἐγένετο εὐδρομώτερος *
πτερὰ γὰρ τῷ λόγῳ τὰ θαύματα, ὑψηλότερόν τε
αὑτῶν [[. αὐτὸν] ποιοῦντα τῶν διωχόντων, xaY εἰς
πλατείας παρασχευάζοντα φέρεσθαι,

Q0. Ἐπεὶ δὲ, τῆς τούτων φήμης πάντα τόπον
διςπταµένης ὀξεῖ τῷ πτερῷ, xal τὴν θεσσαλονίκην
πυολὺς é περὶ τούτων xasslyz λόγος , Οὐάλης καὶ ΦΙ-
λιππος, οὓς φθάσας ὁ λόγος ἑδήλωσεν, ἓν Θεσσαλο-

vixy καθηµένους, τῶν Ἰουλιανοῦ προσταγµάτων οὐκ -

ἀμελεῖς τυγχάνειν ἐκπληρωτὰς, ἀχούσαντες χαὶ αὖ-
το) τὴν πολιτεία» τῶν ἀνδρῶν, ὡς μιχροῦ χαὶ τῶν
ἁ γγέλων ἁμιλλῶντα τῇ ἁΌλίᾳ, xal τὸν λόγον, ὅτι
πολὺς tn, xai θείαν τινὰ ἔχων χάριν χαὶ δύναμιν
τερὸς [f. add. τὸ] τοὺς ἀκηχούτας ἐπάγεσθαι, xal ὅτι
οὐδεὶς τὰ "Ελλήνων πρεαθξεύων ὑπελείφθη ἐν τῇ
τῶν Τιθεριουπόλεως περιχώρῳ, πάντες δὲ οἱ τῇδς
Χριστοῦ µαθηταὶ xal προσχυνηταί’ ζηλοῦσι μὲν
ὕπερ τῶν πατρῴων αὑτῶν ἐθῶν καταλνοµέγων, ζη-
λοῦσι δὲ χαὶ ὑπὲρ βασιλιχῶν διαταγμάτων ἀθετου-
µένων.Ταῦτα τῶν τυράννων ἀχουσάντων, σχέπτονται
τρόπῳφ τοιῴδε. Καὶ πρῶτα μὲν, παρασχενάζονταἰ

1» Matth. v, 17. ** Psal. cvi, 22.

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.
τς’. Οὐκ ἣν δὲ ápa διαφευσθῆναι τὺ ὑπὸ τοῦ Ku- A

135 Ῥνκο],ι, 3

τς

18. At vero frustrari ποπ poterat, qnod dictum
est in Evangelio 33: Abscondi non potest civitas
supra montem posita, nempe sanctorum conversatio
ad culmen virtutis evecta, et supra hanc lacryma-
rum vallem, seu supra omnium terrenarum eadu-
carumque rerum abjectionem, elevata. Sed quanto
plus illi latere satagebant, eo illustriores et cele-
briores reddebantur, presertim apud eos qui pie-
tatis ac virtutis amatores erant : qui cum íntolera-
bile sibi esse putarent , si sitibundi, ut erant, ad
fontem, dulcem pulchrumque laticem effundentem,
non accederent, ad eos confestim accurrerunt.. [fi
fuerunt Peirus, — Joannes ac Sergius, Theodorus
ac Nicephorus, in cathedra seniorum laudantes Do-
minum **: Basilius οἱ Tho:nas ex ordine diacono-
rum : Hierotheus , Daniel, et Chariton, monachi , ac
Socrates, qui primum in militia przclarissime se
gerens, satis sibi divitiarum et glorix: comparave-
rat, sed his omnibus a se rejectis, et velut pulvere
excussis, eximio huic Patrum coetui. meruit adnu-
merari. lli igitur cum omnes simul convcuissent,
genus quoddaim|vitze plane angelicum aggressi sunt:
ac in leae Domini meditanles die ac nocte **, illu
Davidicum przstiterunt in seipsis completum **:
Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fra
tres in unum. lluminabant vero omnes loci illius
incolas verx cognitionis lumine, et ita quidem, ui
dum animarum mederentur languoribus, eos qut
corporalibus infirmitatibus detinebantur, absque
cura non praterirent ?! : et quod gratis acceperant
gratis indigeniibus dabant, non aliud exigentea
pretium, qvam illul omnium pretiosissimum ,
nempe fidem in Jesum Christum, qul omnia potest.
Et hinc verbum doctrinz velocius reddebawi : cui
miracula alarum loco erant , qux ipsis persecuto-
ribus reddebant sublimius, et ad plateas defc-
rebant.

19. Cum vero, illorum fama longe lateque celer-
rime pervagata, etiam Thessalonicz frequens de
eisdem sermo haberetur; Valens et Philippus.
quos antea diximus fuisse Thessaloniem se.lulos
mandatorum Juliani exsecutores, audientes οἱ ipsi
conversationem ipsorum, angelorum ferme materia:
expertium zemulautem naturam, et eorum sermo-

p nem potentem esse, divinamque ad persuadendo:

auditores gratiam et energiam habere, neminem
vero Tiberiopoli, et cireumJacentibus in locis, qui
gentilismum tueretur, spperesse , sed omnes osse
inibi Christi discipulos et adoratores; zelo inar-
descunt! pro dissolutis patriis ritibus, spreltisque
mandatis imperatoris. 4&9]. Quid igitur agendum
sil, serio dispiciunt : ac primo quidem decernunt,
mittere Tiberiopolii apparitores aliquot 56108 ac
truces, qui illos vel persuaderent, ut imperatoris.

15 Psal, cxxxir, 4... ?? Matth. x, 8.

Varie lectiones et note.

(46) fo. 155.
(47) lo. εδειδές,

(48) Προ est, presbyterali seu sacerdotali dignitate ornati.

(49) ἴσ. σοφῶς ἢ σοφός.

1” THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 180
ebsequentes voluntat!, diis macrificarent, sicque A τινας ταξεώτας elg Τιδεριούπολιν στεῖλαι στιδαροὺς

bonis omnibus fruerentur, qua imperator ipse
distribuere potest ; vel boc renuentes intolerandis
primum cruciatibus afficerent, ac dein gladio vitam
ipsis adimerent. Mox vero, mutata sententia, con-
sultius visum illis est, ut non aliis id negotii impo-
nerent , sed ipsi illuc abeuntes omnem industriam
ad finem consequendum adhiberent. Siquidem con-
tra murum firmiorem machinz graviores sunt ad-
movendz.

(ov ἐπιδείξασθαι. Πρὸς γὰρ τὸ στεῤῥότερον τοῦ
“πέρα ἡ ἀντίστασις.

90. Tiberiopolim igitur profecti, cum omnes fama
crudelitatis sue primum complevissent , sanetos
comprehendi et ad se adduci jubent. Quod ut factum
est, in sublimi tribunali , ut eorum aspectus njajo-
rem terrorem incuteret, et vox facilius ab astanti-
bus audiretur, considentes, ita loqui coeperunt :
« Cum omnis ferme quz sub coelo est, terra obe-
diat sacro imperatoris mandato, quo quisque pr»-
cipitur eos tanquam deos venerari , quos antiqui
sapientes tradiderunt, eisque templa excitare,
altaria erigere, sacrificia offerre, aliosque honores
impendere, novam vero superstitionem non aun-
plecti, neque novitii cujusdam ac nuperi Dei ratio-
nem ullam habere : quomodo vos $0li, quasi extra
nostrum hunc mundum nati essetia, ac sapientiora
divinis iis viris qui olim floruerunt invenissetis,
aut majus mentis acumen majoremque sapientiam,
quam imperator nosler, cui sapientes omnes primas
concedunt, beata quadam sorte haberetis, nihili

penditis sapientum de diis nostris testimonia : sper- €

nitis quoque imperatoris mandata, ac hominem
nuper in Palestina natum ex muliere (utique pau-
pereula , fabri enim uxor erat), et crucifizum cum
latronibus, velut Regem ac Deum colitis, illique
bonorem omnem exhibentes, magnam vos religio-
. mem exercere arbitramini 1 Cur, et quomodo ista?
Dicite. »

91. Ad hzc sancti nihil bzesitantes responderunt:
« Equidem oporteret, o presides, apud judices
przjudieiis eL affectibus omnino vacuos, responsa
nos esse daturos; sic enim veritas clarius et evi-
dentius sese visendam przberet, Αι quoniam eos-
dem aceusatores et judices habere cogimur, facile
pervidemus, apud vos veritati prevaliturum esse
inendacium. Sed neque lac quidem ratione silebi-
mus : confidimus enim in Christo Domino qui factus
est nobis sapientia a Deo, et dat verbum evangelizan-
tibus, in A99. apertione oris, quique dal os el sa-
pieniiam ** et sermonem suis pugilibus ac testibus,
ut ipse promisiL, cui non puterunt resistere et con-
iradicere omnes adversarii **. Nos igitur neque soli
inter homines sumus, qui deos vestros rejiciamus,
neque soli, qui ortliodoxam fidem et religionem
profileamur : iununtera enim. hominum millia in

τὸ $0oc, τῇ γνώµη πικροὺς, ὡς &y πείσωσι τοὺς
ἄνδρας τὰ βασιλέως ἑλέσθαι καὶ θῦσαι τοῖς θεοῖς,
xol πάντων ἀγαθῶν ἀπολαῦσαι ὅσα χεὶο βασιλέως
βουλομένου δίδοσθαι δύναται. Ἡ μὴ πειθοµένους

κοῦτο ποιεῖν, ἀφορήτοις τιµωρίαις ὑποθαλλομένους τὸ

πρότερον, τῷ ξίφει τὴν τελευταίαν ὑπέχειν δίχην.
Ταῦτα λογισαμένοις αὖθις ἔδοξε χρεῖττον, μὴ ἑτέ-
ροις ἐπιτρέφαι τὸ ἔργον, ἀλλ αὐτοὺς ἀπελθόντας
ὅλην τὴν οἰχείαν δραστηριότητα [f. add. εἰς] τὸ Ep-

τείχου [f. τείχους] χαὶ fj τῶν μηχαντµάτων βαρυ- ᾿

. Ἐπιστάντες οὖν τῇ Ἐιθεριουπόλει, καὶ πᾶσαν
qorhy τῇ τῆς ὠμότητος αὐτῶν φήμῃ προκαταστή-
σαντες, συλληφθῆναι τοὺς ἁγίους κελεύουσιν. Ἐπεὶ
δὲ συλληφθέντες Ἠχθησαν, ἐφ᾽ ὑψηλοῦ δὲ οἱ τύραν-
vot καθίσαντες βήματος, ὡς ἂν ἵνα xal fj θέα αὐτῶν
μᾶλλον φέρει χατάπληξιν, χαὶ ὁ λόχος αὐτῶν t&-
ἆκουστος Υίνεται, οὕτως ἔφησαν '«᾿Απάσης τῆς ὑφ᾽
fov, ὡς εἰπεῖν, γῆς, τῷ βασιλικῷ θείῳ πρηστά-
γµατι πειθοµένης, ὅπερ Eo: θεοὺς μὲν νοµίξειν,
οὓς οἱ πάλαι αοφοὶ παρέδοσαν, xal τούτοις ναούς τε
ἀνιστῷν, καὶ βωμοὺς ἱδρύνειν, xal θυσίας προσφέ-
ρειν, καὶ τὰς ἄλλας ἀποδιδόναι τιμὰς , χαινοτοµίαν
bk θρησχεἰας phy παραδέχεσθαι, μηδὲ νεαρῷ xav
προσφάτῳ τινὶ προσέχειν θεῷ' πῶς ὑμεῖς μόνοι,
ὥσπερ ἔξω τῆς χαθ) ἡμᾶς οἰκουμένης ὄντες, fj σο-
φώτερά τε τῶν πάλαι γενοµένων θεσπεσίων ἀνδρῶν
ἑξευρόντες, f| μείζονα μὲν δύναμιν, πλείω δὲ σοφίαν
τοῦ αὑτοχράτορος ἡμῶν εὐτυχήσαντες, ᾧ πάντες
σοφοὶ τῶν πρωτείων παραχωροῦσι, λἡρους μὲν ἡγή-
σασθε τὰς τῶν σοφῶν περὶ θεῶν μαρτυρίας, διεπτύ-
σατε δὲ καὶ τὰ βασιλικἁὰ προστάγµατα, ἀνθρώπῳ δέ
τινι &y Παλεστίναις γεννηθέντι &x γυναιχὸς πενι-
Xpà:, (καὶ τί γὰρ, εἰ τέχτονι ἀρμοσθείσης εἰς Υά»
pov;) sica σταυρωθέντι μετὰ λῃστῶν, τούτῳ δὴ ὡς
Βασιλεῖ xai θεῷ προσέχετε, xai πᾶσαν ἀποδιδόντες
τιμὴν εὐσεδεῖν οἴεσθε; Πῶς ταῦτα; Εἴπατε. »

κα’. Πρὸς οὓς οἱ ἅγιοι, μηδὲ μικρὸν ὑποσχόν-
τες |f. ἀπισχ.], « Ἔδει μὲν ἡμᾶς, εἶπον, ὢ ἡγεμό-
vig, ὑπὸ χριταῖς ἁδιαφόροις ποιεῖσθαι τὰς πρὸς
ἐρώτησιν ἀποκρίσεις' οὕτω yàp ἂν ἐδείχθη περι-
φανέστερον 1j ἀλήθεια. Ἐπεὶ δὲ τοῖς αὐτοῖς χρώ-
µεθα χατηγόροις xal ἁμκασταῖς, δῆλον μὲν ἡμῖν à
συµθῄσεται, τὸ τὴν ἀλίθειαν δηλαδη παρευηµερη-

B θῆναι τῷ φεύδει. Πλὴν ἀλλὰ χαὶ οὕτως οὐ σιωπή-

σωµεν [f. σιωπήσομεν]. θαῤῥοῦμεν γὰρ Χριστῷ, ὃς
ἐγενήθη ἡμῖν ἀπὸ θεοῦ σοφία. xa δίδωσι ῥῆμα
τοῖς εὐαγγελιζομένοις ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος,

καὶ παρέχει στόµα xal σοφίαν xaX λόγον τοῖς αὐ- -

τοῦ ἀθληταῖς καὶ µάρτυσιν, ὡς αὐτὸς ἑνετδίλατο (50),
$ ov δυνήσονται ἀντιστῆναι οὐδὲ ἀντειπειν'
πάντες οἱ ἀγτιχείμεγοι. Ἡμεῖς οὖν, οὔτε μόνοι
τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τοὺς ὑμετέρους θεοὺς διαπτύο-
μεν, οὔτε μόνοι εἰς τὴν αὐτὴν πίστιν χα) εὐσέδειαν

3* ] Cor. 1, 20; Psal. rxvir, 5; Ephes. vi, 17, * Luc. xxi, 15.

($0) fo. ἐπηγγείλατο,

I3!

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

183

«hv ὀρθόδοξον παρεισέχθηµεν. ᾿Αναρίθμητοι y^p À υυπήο sunt, qui Jesu Christi fidem vere puram et

μυριάδες εἰσὶν ἓν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ οἱ τὴν ec
Χριστὸν πίστιν ἑπεγνωχότας, τὴν ὄντως καθαρὰν
xai ἁμώμητον. Την δὲ τῶν Ἑλλήνων παιδείαν τε
xal θρησχείαν, ὡς µαταίαν καὶ ψευδώνυμον, χλεύην
τιθέµενοι διαπτύουσι xal ἀποστρέφονται. Elc πᾶσαν
γὰρ τὴν γῆν ἐξῆ.1θεν ὁ φθόγγος τῶν ἁποστόλων
xa μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, xal εἰς «à πέρατα τῆς
οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. 'AX)* οὐδὲ τοῖς καθ)
ὑμᾶς ἀπιστοῦμεν σοφοῖς. 'AXÀ* εἰ δεῖ τε xal παρά-
δοξον μὲν, ἀληθὲς δὲ εἰπεῖν, ἡμεῖς μᾶλλον αὐτοῖς
πειθόµεθα, fj ὑμῖν (51). "Ὅταν γὰρ σὺ μὲν ἀχούων
τοῦ ποιητοῦ, τὸν Δία καὶ μοιχὸν εἰσάγοντος, καὶ
ἀρτοποιὸν (52), χαὶ ἁπατῶντα xat ἁπατώμενον, xal
δεσμούμενον, καὶ δαχρύοντα, εἶτα προσχυνεῖς αὐτὸν
ὡς θεόν ' ἐγὼ δὲ πούτων αὐτῶν ἀχούων περὶ αὐτοῦ
λεγομένων, διαπτύω τοῦτον, καὶ οὐχ ὅπως θεὸν
ὀνομάζω, ἁλλά παντὸς ἐναγοῦς xaX φθόνου, xa τίνος
Υὰρ οὐχὶ τῶν διαδαλλοµένων, χείρονα τίθεµαι ’ πό-
τερος ἡμῶν ἀχόλουθα δοξάξει ταῖς περὶ τοῦ M;
ὑπολήφεσι; Περὶ δὲ τῶν ἄλλων θεῶν, τί δεῖ καὶ λέ-
Υδιν, οὕτω καὶ iri τοιούτοις ἐληλεγμένου τοῦ χο-
ρυφαίου; ᾽Αλλὰ ποιηταὶ μὲν τοιαῦτα xat περὶ τῶν
ὑμετέρων θεῶν, ol καὶ πηγαὶ δοχοῦσι πάσης σοφίας
εἶναι, καὶ πάσης διδασχαλίας θεµέλιοι. Τῶν φιλο-
σύφων δὲ, ὅσοι xai θθσπεσιώτεροι δοχοῦσιν ὑμῖν,
τοὺς παρὰ ποιηταϊς ὀνομασθέντας θεοὺς πῦρ slvat,
ΥΏν, ἀέρα, ὕδωρ, fitv τε xal σελήνην, χαὶ τοὺς
λοιποὺς ἀστέρας ἑδόξασαν. Οἷς οὐδὲ αὐτοῖς πάντως

προσχυνητέον. Κτίσµατα γὰρ ὄντα, καὶ δι ἡμᾶς τὸ C

εἶναι λαθόντα, τίς 0 ἂν φρονῶν xal νοῦν ἔχων αὐ-
τοὺς τιµήσνιεν; Τίς δὲ ἐῥῥωμένας ἔχων τὰς φρένας,
λατρεύσοι τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα; Τίς δὲ νοῦν
ἔχων xal φρόνιµος θεοῖς ἀφύχοις σεδάζεται, οἷς
obx ὅσει σύνεσις, ἀλλὰ τροπῆς παραλλαγὴ; TU
τοῖς δούλοεις ὡς δεσπόταις λατρεύσειεν; ᾿Ανθρώπου
Υὰρ δ2ῦλα πάντα xa ὑποχείρια ὅτι τὰ μὲν, ἄψυχά
τε xalüAoya* ὁ δὲ λόγος τετιµηµένος xal πάντων
ἄρχει, ὡς εἰχόνα σώζων xazà |f. καὶ] τοῦ θεοῦ.
Περὶ à τοῦ βασιλέως ἔστι μὲν ἡμῖν χαὶ µαχρότερα
λέγειν * ἀλλ ἑπίτομόν τινα ποιησόµεθα τὴν ἀἁπύ-
κρισιν, ἵνα μἣ τὸν χαιρὸν ἑνδιατρίδομεν, ὡς ἐπὶ τὸν
ἀληθινὸν βασιλέα. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ Ἱρνήσατο
Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Ocbv ἡμῶν, xai παραθάτης
τῆς πρὸς αὐτὸν ἐγένετο πίστεως, ἀθετίσας τὰς
θείας ἐντολὰς αὐτοῦ xal τὰ ζωηρὰ προστάγµατα.
Oóx ἀξίως [f. ἄξιος| δ᾽ ἂν εἴη προρέρειν ἡμῖν τὴν
τῶν ἱδίων προσταγµάτων ἀθέτησιν, xal κολάζειν
ἀπειλῶν ὡς ταῦτα παραθαίνειν ἐθέλοντας. 'O μὲν
YXp ἀπέστη τοῦ αεσωχύτος, xal ἀπέστη xai αὐτὲς
ἀπ αὐτοῦ, χατὰ τὸ προφητικὸν λόγιον τὸ φάσκον»
Απέστη ἀπὸ θεοῦ, xal áxéctn xal ὁ θεὸς dx"
αὐτοῦ ' xal, Obx ἠθέλησεν εὐ.ογίαν, xal µα-
κρυ}θήσεται da' αὐτοῦ * καὶ ἠγάπησε κατάρα»,

3* Psal. xvi, δ. *! Psal. xxxi, 9.

immaculatam agnoscunt, gentilium vero doctrinam
et religionem velut vanam ct confictam lud.hrio
habent, rejiciunt et exsecrantur. Ju omnem cnim
terram exivit sonus apostolorum Christi Domiui,
el in fines orbis terre verba eorum '*. Neque etiam
nos sapientibus vestris fidem omnem detrahimus:
quin (si dicendum quod verum est, tametsi para-
doxum videatur) nos magis quam vos, eisdem
credimus. Cum enim vos audientes, Jovcm a poeta
induci modo adulterum, modo raptorem, iuterduin
deceptorem, aut deceptum, aliquando victum et
plorantem, deinde ipsum adoratis ut deum : ego
vero audiens ista de eo dici, ipsum despicio, nc-
que ullo pacto deum appello, sed quacunque re
exsecranda (qua enim non?) pejorem ipsum habeo:
quisnam nostrum de Jove magis congrue, et ad
praenotiones qux: de ipso habentur, magis consen-
tanee judicat ? De aliis diis quid attinet dicere,
cum de talibus ac tantis eorum princeps convictus
fuerit? Et quidem poetz, qui omnis sapientia fon-
tes ac fundamenta cujusvis doctrinz videntur esse,
talia de vestris diis habent. Quoad philosophos
attinet, profecto ii, qui majore zstimatione apud
vos florent, quos poete deos appellant, ipsi ignem,
terram, aerem et aquam, solem ac lunam reli-
quasve stellas esse existimant. Neque hac sane
adoranda sunt. Cum enim creaturz sint, et quidem
propter nos factz, quis prudens ac sapiens ea ho.
noraverit? et quis sanx mentis adorabit creaturam
pre Creatore? aut quis intellectum habens vene-
retur deos inanimos, quibus non est intellectus*!, sed
tantummodo conversionum vicissitudo? quis de-
mum servis tanquam dominis serviat? Homiui euim
serviunt hsc omnia, eique subduntur; siquidem
anima et ratione destituta sunt: ratio autem prz-
stantissima est, et omnibus dominatur; utpote
que Dei imaginem et similitudinem servat. De
imperatore autem plura nobis dicenda forent : bre-
viter tamen respondebimus, ne multum temporis
insumamus, 49939 quasi de vero quodam impera-
tore sermo nobis habendus esset : ille enim Chri-
stum Dominum, qui verus Deus est, abnegavit, et
prevaricator factus est ejus quse in ipsum est

D fidei ; sprevit etiam ipsius mandata ct vivifica pre-

cepta. Indiguum itaque est, quod is nobis manda-
torum suorum contemptum objiciat , direque com-
minetur, quod eadem nequaquam servare velimus.
llle enim recessit a Salvatore, et Salvator recessit ab
illo, juxta propheticum illud dictum : Recessit a
Deo, et Deus recessit ab eo : et noluit benedictionem,
et elongabitur ab eo, et dilexit"maledictionem, et ve-
niel. ei?* : et noluit videre lumen, et ambulavit!in
viis tenebrarum. Nos autem recedimus ab istius-

*3 Psal, cviu, 18.

Varie lectiones et nota.

(51) tc. ὁμεῖς.

(59) Te. ἁρπακτήν,

183

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

184

modi domino et rege, qui non solum neminem sal- A xal ἤξει αὐτῷ. Οθὺκ ἠθέλησεν ἐπιγνῶναι τὸ φῶς,

vum facere potest, sed qui et seipsum perdit, et
nos perdere, seu in eamdem ruinam iinpellere co-
natur, Sed ille quidem, quo vult, feratur : nos vero
Christum l'eum | immortalem non abnegabimus,
neque si unica dies futura idcirco sit vita nostra
super terram. Nemo nos separabit a charitate Chri-
sti * : in ipso enim vivimus , movemur el sumus ?* :
eub eujus solius iinperio subjicimur, et cujns sen-
tentiam solam considerantes, qua dixit *5 : Qui ne-
gaverit me coram hominibus, negabo et ego eum co-
ram Patre meo, qui in calis est, et sanctis angelis,
pavemus et terrore concutimur.

. 92. « Eum igitur confitemur, et usque ad extre-
mum spiritum confitebimur, neque unquam ab eo
desciscemus ; ipsum enim cognoscimus el agnosci-
mus Deum verum ac Dominum, qui natus quidem
ante omnia szxeula ex Deo, incorporee, et absque
corruptione, quemadmodum et verbum mentis ge-
nerari novimus : deinde, cum videret humanam
naturam, quam ipse bona voluntate ornatam con-
diderat, passionibus ignominice ** deditam, et ju-
mentis irrationali vita sua similem evasisse, quiu
ea turpibus actionibus etiam superasse, ac pr«-
terea idolorum et reptilium οἱ belluarum adorationi
et eultui addictam ; voluit secundum viscera mise-
ficordie sua, naturam ipsam in semel assumere, ut
eam divinitate sua sanctificaret atque illustraret.
Quamobrem nascitur ex sancta et omnimode ün-
maculata Virgine Maria ; fasciis involvitur ; lacta-
tur et enutritur ; atque omnia qua naturz nostra:
sunt, suscipiens, omnia in se audimplet, excepto
peccato. Peccatum enim non fecit, neque inventus
est dolus ín ore ejus *' : non. enim natura opus
est peccatum, A944 scd ex desidia minus attentis
ingeneratur. Cum vero triginta essel annorum,
compendiariam nobis viam salutis ostendit, nenipe
sanctum baptisma, ipse primus illud suscipiens :
in quo etiam testimonium accepit a Patre de ccelo,
quod csset Filius Dei, juxta evangelieaim illam vo-
cem qua dixit : Hic est. Filius meus dilectus, in
quo mihi complacui ** : dedit etiam nobis, ut cre-

xai ἐπορεύθη ἐν ὁδοῖς σκότους. Ἡμεῖς δὲ χαὶ σώ-
ζειν δυνάµενοι (55) δεσπό-ου xai βασιλέως ἀποστα-
τοῦμεν, ἀλλὰ xai ἑαυτὺν ἀπωλολεχότος, xal ἡμᾶς
συναπολεῖν σπουδάζοντος , xaX εἰς τὸν αὐτὸν ὠθεῖν
χίνδυνον, 'AXA' ἐκεῖνο; μὲν, ὅπου δ᾽ ἂν βούλσται
φερέσθω ἡμεῖς δὲ Χριστὸν cox. ἀρνησόμεθα τὸν
ἀθάνατον bv, οὐδ' ἂν ἡμέρα µία d ζωὴ ἡμῶν.
Οὐδ:ὶς ἡμᾶς χωρίσει τῆς ἁγάπης τοῦ Χριστοῦ.---
Ἐν αὑτῷ γὰρ ζῶμεν, xal κινούµεθα, καὶ ἐσμέ».
*Q µόνῳ βασιλευόµεθα, καὶ οὗ τὴν ἀπόφασιν µόνην
λοχιζόµενοι, φρίττοµεν, xai δειλἰᾷ συνεχήµεθα,
Tóv ἀρνησάμενόν µε, εἰπόντος, ἀργήσομαι κἀγὸ
αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Πατρός µου τοῦ àr οὐραγοις
χαὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων.

xf'. « Ὁμολογοῦμεν τοίνυν, καὶ ὁμολογήσομεν
ἄχρι τελενταίας ἡμῶν ἀναπνοῆς, χαὶ οὐκ ἀποστήσο-
μεν. Tbv αὐτὸν yàp ἐπιστάμεθα χαὶ Υινώσχομεν
Θεὸν ἀληθινὸν καὶ Κύριον Ὑεννηθέντα μὲν πρὸ
πάντων τῶν αἰώνων Ex τοῦ Θεοῦ xal Πατρὸς ἆσω-
µάτως καὶ ἁπαθῶς, ὥσπερ xai τοῦ νοῦ γεννᾶσθαι
τὸν λόγον οἴδαμεν * εἶτα, ἐπειδὴ την ἀνθρωπίνην qu-
σιν ἑώρα, ἣν αὐτὸς τῷ ἀγαθῷ θελήματι συνεστήσατο,
τοῖς πάθεσι τῆς ἀτιμίας ἑκδιδομένην [f. ἐκδ:δ.].
xai τοῖς κτήνεσιν ὁμοιωθεῖσαν χατά τε |f. ve] rv
ἄλογον ζωὴν (ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ ταῦτα ταῖς &xó-
ποις παρήλασε πράξεαι) ' πρὸς δὲ xax κατενεχθεῖσαν
εἰς εἰδώλων τε προσχυνήσεις, xal ἑρπετῶν, καὶ
χνωδάλων τιµάς * θελέσαντα διὰ σπ.ιέγχνα ἐ.έους

6 ταύτην τὴν φύσιν iv ἑαυτῷ προσλαθεῖν, καὶ ἁγιά»

eat, xai λαμπρῦναι τῇ οἰκείᾳ θεότητι, Ὅθεν γευνᾶ-
ται μὲν ἐκ τῆς ἁγίζς Παρθένου καὶ παναχράντου
Μαρίας, xa σπαργανοῦται, xal θηλάζει, xot ἆνα”
τρέφεται" καὶ πάντα τὰ τῆς φύσεως ἡμῶν &va^t-
ξάμενος ἐκτληροῖ ἑχτὸς ἁμαρτίας. Αμαρξίαν γὰρ
οὐκ ἐποίησεν», οὐδὲ εὑρέθη δόΊος ἐν τῷ στόµατι
αὐτοῦ. 00 γὰρ φύσεώς ἐστιν ἔργον tj ἁμαρτία, ἀλλὰ
παρὰ φύσιν ἐξ ἀπροσεξίας τοῖς κουφοτέροις ἐγγί-
vetat. Τριάχοντα ἔτη δὲ γεγονὼς, ὁδὺν ἡμῖν σύντο-
pov σωτηρίας ὑπέδειξε τὸ θεῖον xal Πνευματιχὸν
βάπτισμα, αὐτὸς Λρῶτος τοῦτο δεξάμενος. "Ev ᾧ
καὶ μαρτυρηθεὶς οὐρανόθεν παρὰ τοῦ Πατρὸς ὡς εἴη
Yi; θεοῦ, κατὰ τὴν εὐαγγελιχὴν qovty τὴν Aiyoo-
σαν. Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου ὁ ἀγαπητὸς év ᾧ εὐ-

deremus, nos filios Dei fieri per baptisma ; quod D δόχησα. Δέδωχε δὲ xa ἡμῖν πιστεύειν, ὡς καὶ

enim ipse est pir naturam, illud nos evadimus per
gratiam. Deinde postquam homines docuit, atque
edjtis miraculis, beneficiis cumulavit, concitata in
eum hostium veritatis invidia, cruci affixus, mor-
Iuus oc sepulius est : quemadmodum vos ejus cul-
toribus exprobratis. Verum haudquaquam diu per-
mansit mortuus, sed tertía die resurrexit. Cunique
quadraginta dies cum amicis et discipulis versatus,

35 Rom. vini, 37.

δν Act, xvi, 928.
[1 11.

35 Mattb, x, $9.

ἡμεῖς viol Θεοῦ Tiróps0a διὰ τοῦ Δαπτίσµατος *
ὅπερ Υάρ ἐστιν ἐχεῖνος φύσει, τοῦτο ἡμεῖς Ἰαμθάνο-
pev χάριτι. Εἶτα διδάδας, xaX διὰ θαυμάτων τοὺς
ἀνθρώπους εὐεργετήσας, xal φθονηθεὶς ὑπὸ τῶν τῆς
ἀληθείας ἐχθρῶν, ἑσταυρώθη, καὶ θανὼν ἑτάφη, ὥσ-
περ ὑμεῖς τοῖς αὐτὸν τιμῶσε προσονειδίφετε. "AA"
οὐκ ἑναπέμεινε τῷ θανάτῳ ἀναστὰς δὲ apifuspn;
καὶ τοῖς αὑτοῦ φίλοις xot μαθηταῖς συνὼν δι ἡμε-

9 Rom. 1, 396. ?' 1 Petr. 1, 33. 3 Matth.

Varie lectiones et note.

(53) le. οὗ δυναµένου.

185

Qova καὶ τελειότερα, ἀνέθη τελευταῖον εἰς τοὺς οὐ-
ρανοὺς, ὅθεν καὶ χατΏλθᾶν. »
xY'. Ἐνταῦθα μελλόνεων τῶν ἁγίων xài τὰ ἐφ-
εξῆς συνερεῖν, καὶ πλατύτερον διηγήσασθαι, περί τε
τοῖς ἁποστόλοις (54) xal χαθόδου τοῦ Πνεύματος,
χαὶ περὶ τῆς δοθείσης τοῖς ἀποστόλοις χάριτος καὶ
δυνάμεως, xal περὶ τῶν ἄλλων ἁπλῶς, ὅσα περὶ
τούτου πιστεύοµεν ' ἐνέχοψαν τὸν τοῦ λόγου εἰρμὸν
οἱ τύραννοι, xal, « Τί δὲ, ἡμῖν |f. ὑμ.], ἔφησαν,
ἅπαξ ἁδείας ἑνδοθείσης πρὸς τὴν ἐρώτησιν &xoxpi-
νεσθαι, ῥήτορες ἡμῖν ἀνεφάνητε, ὥσπερ ἐν θεάτρῳ
τῶν τοῦ λόγου δύναμιν ἐπιδεικνύμενοι, ἀλλ οὐχὶ
πρὸς κρίσιν δικαστιχῷ καὶ φοθερῷ βήµατι παριστά-
pzvot ; Τέ τὰ πολλά; Θύειν ὁμολογεῖτε τοῖς ἀθανά-
τοις θεοῖς, f] o0; ᾽Αποχρίνεσθς.,----ελΙἡ γένοιτο, εἶπον
οἱ μάρτυρες, δαίμοσι xal τοῖς αὐτῶν εἰδώλοις θῦσαι
Ἰμᾶς, τοὺς ὑπὸ Χριστοῦ τοῦ θεοῦ τῆς δουλεία: τῶν
δαιμόνων ἁπαλλαγέντας. » Οὕτω τῶν ἁγίων δόντων
vh» ἀπόχρισιν ἐπίτομον ὁμοῦ καὶ ἁπότομον, τὸ τοῦ
θυμοῦ Onplov Οὐάλεντι xal Φιλίππῳ προσερεθίζε-
ται’ xai ἀπεὶ δημοσίων προσταγµάτων (55) διοικἠ-
σεις ἐπὶ τὴν Θθεσσαλονίχην αὐτοὺς κατήπειγον, οὐκ
ἔχοντες ἐπὶ πολὺ ἐν Τιδεριουπόλει ἑνδιατρίθειν,
ζονται.
χδ. Ἡγοντο μὲν οὖν τὴν τελευταίαν xat µακαρίαν
95v, τὴν xal πρὸς ζωὴν xal οὐρανοὺς φέρουσαν,
τὴν αἰωνίαν xal ἀτελεύ-ητον xai ἀπέραντον * ἡγαλ-
λιῶντο δὲ χαρᾷ ἀνξχλαλήτῳ, καὶ τὴν Evbov χατάστα-
σιν τῇ ἔξωθεν φαιδρότητι ἑπεσήμαινον, ὅτι βασιλέα
πονηρὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ δηµίους χαταλιπόντες, τῷ
φιλανθρώπῳ Βασιλεῖ καὶ ἀχαταλήπτῳ, χαὶ Ἐκκλη-
σίᾳ πρωτοτόχων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, χαὶ
µυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει προσελθεῖν µέλλουσιν,
"Ev τοῦτο µόνον αὐτοὺς ἑλύπει, ἡ τῶν τυράννων
πρὸς τὸ τῆς ἁληθείας φῶς ἐχούσιος τυφλότης, xal
5) πολλοὺς τῶν ἀσθενεστέρων, ix τοῦ τὰς κρίσεις
οὕτω προθαίνειν, περὶ τὴν πίστιν σαλεύεσθαι. Τὸ
γὰρ παρανόμως Υενόµενον τῶν ἐξετάσεων, δυναστείας
καὶ ἀδιχίας dj ὑπόθεσις δείχνυται. Δικαστηρίου γοῦν
ὁλόσχημα καὶ χρίσέως Ev vópup τοὺς δικάζοντας πλάτ-
τεσθαι, οὐ μιχρὺν τοῖς ἀθεθαιοτέροις περιποιεῖται τὸ
σχάνδαλον. Εἴεντε (56) γὰρ ὡς ἡ τοῦ διχαστηρίον
ἀ)Ίθεια οὓς εὗρε τῷ ὄντι ὑπευθύνους, τιµωρίαις
καὶ θανάτῳ χατέχρινεν. E; οὖν τῶν ἁγίων Πέτρος
ὄνομα, διὰ ταῦτα θείῳ ζήλῳ πνυρωθεὶς τὴν χαρδίαν,
πρὸς τοὺς τυράννους ἀντέστη. « ὮὪ παραθάται τῶν
ἔργων, ἑδόησε, χαὶ τῆς ἀληθείας ἐγθροὶ, πῶς δικα-
τῶν προσωπεῖον ἑαυτοῖς περιθέντες, xai Χρίσεως
σχῆμα πλασάμεγνοι, αἴἵματα δικαίων ἀναιτίὼς ἐκ-
χέετε, ἐφ᾽ ol; οὐδὲν ἄξιον εὑρέθη θανάτω, ὅτι pif
x3 μᾶλλον πάντα τιμῆς xal στεφάνων ἄξια: »
Iluo ὀργῖς τοῖς τυράννοις ἐπὶ τῷ λόγῳ ἀνάπτεται.

»1 Petr. 1, 8.

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

ρῶγ τεσσαράκοντα ' xal διδάσχων αὑτοὺς τὰ μεί- A m

146
ajora etperfectiora eos edocuisset, ascendit tan-
dem in eclum , unde primum descenderat. »

25. Hic vero, cum sancti cetera etiam que se-
cuta sunt, fusius essent dicturi, ut de missione et
descensu Spiritus sancti, de gratia οἱ virtnte apo-
stolis collata, uno verbo, de omnibus aliis qua nos
credimus ; Lyranni sermonis filium abrumpentes,
« Quid hoc, inquiunt, anne ob eoncessam vobis
respondendi libertatem rhetores nobis constituti
estis, quod facundiam ostentatis, quasi in theatro,
et non ante formidabile tribunal judicandi staretis ?
Sed non plura : assentimini, diis immortalibus sa-
crificare, vel non ? Respondete. » — « Absit, dixerunt
martyres , ut nos, qui a Christo Deo e daimonum

D servitute liberati sumus, ipsis dz:emonibus, eorum-

que simulacris saeriicemus. » Brevi hac et perem-
ptoería responsione a sanctis data, furoris bellua
Valenti et Philippo vehementius irritatur, et quo-
niam publica negotia eos Thessalonicam ut quan-
tocius redirent, urgebant, eum nou possent diutius
Tiberiopoli iumorari, absque mora sanctos capte
damuant, .

εὐθὺς τὸν διὰ ξίφους θάνατον τῶν ἁγίων χαταξηρί-

24. Ducebantur igitar illi per extremam beatare
viam, quz ducit ad vitam et ad celum et ad glo--
riam &ternam, inteeminabilem et. immensam, Ex-
sullabant vero letitia inenarrabili ?*, et internum
gaudium externa alacritate significabant : quoniam
impio rege cum satellitibus suis relicto, ad beni-
gnissimum ac immensum Regem, ad ÉFcclesiam
primogenitorum, qui descripti sunt in colis, et ad
festivum angelorum cetum properabant. lilud
solummodo eo in casu illos affligebat, quod per-
spicerent spontaneam tyrannorum cacitatei A95
ad lumen veritatis ; εἰ quod futurum prazvidebant,
ut ob judicia hoc modo facta multi debiliorum
forent in (ide vacillaturi. Pravus enim modus in-
quisítionis argumentum est poientie οἱ injusti
tig * αἱ judicii forma a judicantibus conficta haud
modicum infirmioribus scandalum ingenerare solet :
putant enim judicii verita:em eos, quos reipsa rees

D comperit, ad tormenta et mortem eondemnavisse

Quamobrem unus san:torum nomine Petrus, divino
zelo ob hzc inflammatus, (tyrannis sese opposuit,
et, « O. pravaricatores, exclamavit, bonum ope-
rum el veritatis inimici ! siccine judicum perso-
nam assumcentes, et judicii formam mentientes,
justorum sanguinem sine causa effunditis,in quibus
nihil dignum morte inventum est, sed potius qua
omni honore sunt. digna οἱ remuneratione ? » [gnis
iracundie in tyrannis ad liunc. sermonem rursus

Yarie lectiones et note.

(58) fc, τῖς ἀποστολῆς.
(50) la. πραγµάτωγ.

(6) ἴσ. οἵονται.

151

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIITEP.

158

accenditur : quare exspoliari sanctum imperaut, A Καὶ 6$ προστάττουσιν ἀποδυθῆναι μὲν τὸν ἅγιον,

et ad terram dejectum virgis cedi, deinde manus
ac demum caput ipsi ampulari. Lt μας omnia
facta sunt, manus quidem ille canibus in cibum
$unt projecte : quarum dexteram. cum mulier
quedam a nativitate 668, sibi ad pedes forte ac-
- cidentem sensisset, tulit et tegumento capitis quod
gestabat , involvit ; domumque quam potuit celer-
rine remeans, eum non baberet aliud quod erga
inventum illud suum faceret, (quid enim non fecis-
set 1) osculabatur , amplectebatur et ad oculos ad-
movebat. Et ecce subito (o mirabilia magna '* tua,
Christe Salvator 1) aperti sunt ejus oculi, statim.
que videns lucem, voce magna Christi el sancto-
rum ejus virtutem pr:xdicat, et ubicunque benedi-
cii Dominum, qui , sicul scriptum est , facil
mirabilia, el portenta quorum non. est numerus **,
Post paucos vero dies illa lumine utique digna
femina eam secum sumptam detulit in magnam
Thessalonicensem civitatem, cupiens rem adco
pretiosam in loco lhicnoratissimo collocare. Reperit
vero locum tanto thesauro dignum, nempe veuera-
hilissimum Anastasix martyris inclite sacellum :
3c in eo manum 'illam servandam depasoit. Ei hic
quidem fuit eventus sacra illius manus.

χατὰ yf δὲ ταθέντα ῥάδδοις χαταιχκισθΏναι εἶτα
καὶ τὰς χεῖρας ἀπρτμηθῆναι, χαὶ τελευταῖον τὸν διὰ
ξίφους ὑποστῆναι χαὶ αὐτὸν θάνατον. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα
τέλος εἶχον, χεῖρες μὲν ἐκεῖναι χυσὶν εἰς βρῶτιν
ἐῤῥίφησαν. Tuvh. δέ τις ἐκ γενετής τυφλὴ, οὕτω
παρὰ τυχὸν [f. παρατυχ.], τῆς δεξιᾶς τοῦ ὁσίου
Πέτρου χσιρὸς εἰς τοὺς πόδας αὐτῆς πεσούσης ai-
σθοµένη, λαδοῦσα ταύτην ἀνείλατο * xal τῇ τῆς
κεφαλῆς αὑτῆς καλύπτρᾳ ταύτην ἐνειλήσασα, xol
τὴν οἰχίαν ὡς εἶχε τάχος χαταλαθοῦσα, οὐνθεῖχεν ὃ
καὶ χρήσετο [f. χρήσαιτο] τῷ εὑρέματι., Τί δὲ οὖχ
ἂν ἐποίει; Κατεφίλει, περιεπτύσσετο, τοῖς ὃαμασι
ταύτην ἐπετίθει. Εὐθὺς (ὢ τῶν µεγά.ῖων σου 0av-
µασίων, Σῶτερ Χριστέ!) ἀνεῴχθησαν αὐτῆς οἱ
ὀφθαλμοὶ παραχρῆμα, χαὶ τὸ φῶς ἰδοῦσα, µεγάλη
τῇ φωνῇ τὴν τοῦ Χριστοῦ xai τῶν ἁγίων αὐτοῦ
ἐχήρυττε δύναμιν * χαὶ διὰ παντὸς ἣν εὐλ,γοῦσά τὸν
θεὺν, τὸν ποιοῦντα, χαθὼς γέγραπται, θαυμάσιά τε
καὶ ἑξαίσια τέρατα, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμές. Ob
πολλαὶ παρΏλθον ἡμέραι, xal τὴν χεῖρα ταύτην
ἄρασα ἡ τοῦ φωτὰὸς ἀξία γυνη, τὴν θεσσαλονιχέων
µεγαλόπολιν χαταλαμόάνει. Σχοπὺς δὲ fw ἀὐτῇ, iv
τιµιωτάτῳ τόπῳ κατατεθΏναι [[ καταθεῖ-αι] τὸ τί-
µιον. Εὐρίσχει τοίνυν χαὶ τὸν τόπον τοῦ θησαυρί-

σµατος ἄνιον, τὸ τῆς Καλλινίκου μάρτυρος Αναστασίας πάντιμον τέμενος, χαὶ τούτῳ τὴν χεῖρα
ἑναποτίθεται. Καὶ τὰ μὲν τῆς τιµίας χειρὸς τοῦ ἁγίου οὕτως ἔσχεν.

25. Porro, cum consummati essent hi sancti,
die vicesima octava Novembris, per multos dies
eorum eorpora indecore jacuere projecta iu cibum
canibus, bestiis et volucribus, quin vel debitam
communi natura sepulturam assequerentur. Ser-
vabantur quidem ea plane inviolata et illasa,
omnipotenti divina dextra illius, qui omnia videt,
et protectione sanctissimi Spiritus, qui omnia ope-
ratur : quicunque etiam illa spectabat mirabatur in
ipsis Christum Deum. Auamen 96 accedere et
sacris pignoribus honorem tribuere sepulturz nemo
audebat, quod Valentis et Philippi crudelitatein ad-
hiuc prz oculis baberent. Αἱ postquam illi Thessa-
lonicam redierunt, Christiani resumpto paululum
animo, congregati sunt, ac sacra illa martyrum
corpora reverenter, ut decebat, sublata, et mundis
linteis. involuta, omnibus qua lex Christiana prz-
scribit, rite persolutis, cum ardentibus facibus et
suffimentis (ut iis quidem perpetuam beatitudinis
lucem, his vere gaudíum et fragrantiam paradisi
significarent) Tiberiopoli reposuerunt, singulos in
Singulis urnis : quibus etiam singulorum marty-
rum nomina, vite genus et dignitates quas in
Christo habuere, inscripta sunt.

96. Miracula vero non solum indigenis, sed etiam
aliis ad extremas usque regiones large dispensa-
bant sancti martyres, Dei virtute jam nullis termi-
nis cireumscripti. Quotquot enim vel a dz:emonibus
yexabantur, vel alia quacunque detinebantur infir-

95 Psal. cxxtv, 4. ! Psal. Lxxi, 18.

κε’. Ἐπεὶ δὲ, τελειωθέντων τῶν ἁγίων xac τὴν
εἰχοστὴν ὀγδόην «o9 Νοεμθρίου μηνὸς , ἐπὶ πολλὰς
ἡμέρας ἀτίμως ἔχειντο ἑῤῥιμμένα τὰ τίμια τούτων
σώματα εἰς βρῶσιν τοῖς χυσὶ , xai θηρίοις, xat πε-
τεινοῖς, μηδὲ τῆς νενοµισµένης τῇ χοινῇ φύσει t2-
qs τυγχάνοντα * διετηροῦντο μὲν τῇ παντογρατο-
ρικῇ θείᾳ δεξιᾷ τοῦ τὰ πάντα ἑφορῶντος, καὶ τῇ
ἐπισχιάσει τοῦ παντουργοῦ xal παναχίου Πνεύμα-
τος, ἀνύδριστα καὶ ἁλώθητα” ἐθαυμάζετο δὲ καὶ ἐπὶ
τούτοις παρὰ τῶν βλεπόντων ἄριστὸς ὁ θεός, O5
μέντοι προσελθεῖν ἑτόλμων, καὶ ταφῆς ἀξιῶσαι
ταῦτα, τὴν Οὐάλεντος χαὶ Φιλίππου πιχρίαν πρὸ
ὀφθαλμῶν ἔχοντες. Ἐπεὶ δὲ ἐχεῖνοι μὲν εἰς θεσσα-
λονίχην πόλιν ὑπανεχώρησαν, ἀδείας δὲ βραχείας οἱ
Χριστιανοὶ ἐπιλαθόμενοι, συναχθέντες, χαὶ τὰ τίµια
τῶν μαρτύρων σώματα ἐντίμως, ὥσπερ xat fj» εἰ-
χὸς, ἀνελόμενοι, xai χαθαραῖς σινδόσιν αὑτὰ ἑνειλή-

D σαντες, xal ὅσα ὁ νόμος Χριστιανοὶς δίδωσιν, ἀφ-

οσιωσάµενοι μετὰ λαμπάδων xal θυµιαµμάτων (ἵνα
ταῖς μὲν τὸ διαδεξάµενον ἀνέσοπερον φῶς, ταῖς δὲ
την ἀγαλλίασιν τῆς τοῦ παραδείσου εὐωδίας ἔπι-
σηµαίνωνται), Τιδεριουπόλει ἑναποτίθέενται, ἔχα-
στον àv ἰδίᾳ λάρναχι * αἷς τό τε ὄνομα ἑχάστου ἑπ-
εγέγραπτο, χαὶ τεἰνα βίον ἔσχε, χαὶ ποῖον χατὰ Χρι-
στοῦ ἀξίωμα.

κς’. Τὰ μέντοι θαύματα οὗ µόνοις τοῖς ἔγχω-
ρίοις ἐχορήγουν ἀφθόνως, &XX' εἰ δη [f. Ιδη] καὶ
ὄχρι τῆς ὑπερορίας φθάνοντα, τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνά-
pet ἀπερίγραπτοι τυγχάνοντες μάρτυρες. Όσοι γὰρ,
fj δαίµοσιν ἑνοχλούμενοι, 7| σώματος ἑτέραις ἆσθξ-

140 HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

190

welatz ταλαιπωρούµενοι, ταῖς τῶν ἁγίων προσίεσαν A mitate, accedentes ad urnas sanctorum, sanitatem

λάρναξιν. ἑτοίμως τὰς lácet; ἑλάμόαχνον. Ὥστε xaX
πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων τοῖς θαύμασι τούτοις ἕνα-
χθῆναι πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, xaX προσ-
ελθόντας τῇ τοῦ Χριστοῦ πίστει σηµειωθηναι τῷ
sip βαπτίσµατι, xal μήτε ἐν Τιδεριουπόλει ἑνχπο-
λειφθηναί viva τῶν ἀσεθῶν, μήτε bv πάση τῇ περι-
χώρῳ xai τοῖς ὁρίοις αὗτοῖς [f. αὐτῆς] * μᾶλλον μὲν
οὖν, ὃ καὶ μικρὸν ἀνωτέρω εἴρηται, xat τοῖς λοιποῖς
τις Δύσεως µέρεσιν ἑφαπλωθῆναι τὴν πίστιν ἐκ
τὰς τῶν θαυμάτων δυνάµεως' ὥστε γενέσθαι τὴν
Τιθεριούπολιν περιφανῆ τινα πύργον, ταῖς ἄλλαις
δυτικαῖς πόλεσι τὸ τῆς πίστεως φῶς πυρσεύουσαν,
xa τοῖς [f. τῆς vel τοὺς] ἓν τῷ πελάγει τῆς ἀπιστίας
σχοτεινῆς πλάνης ἀναχαλουμένους (51). "Αχρι μὲν

prompte recipiebant. Quare multi gentilium tot
miraculis ad veritatis cognitionem adducti, ad
Christi fidem «aecedentes sacro sunt consignati
baptismate ; ut jam nemo ex impiis Tiberiopoli, ac
in circumjacentibus vicis ac montibus residuus
esset, Imo, quod etiam paulo ante innuimus, eorum-
dem miraeulerum virtute ad reliquas Occidentig
partes fides protendebatur; adeo ut Tiberiopolis
aliis Occidentis civitatibus esset ad instar conspi-
cus cujusdam turris, quae fidel facem preferret,
et exaistentes in pelago infidelitatis a tenebricoso
errore avocaret. Ad multum igitur temporis res
illic quiete ac eptimo in ordine se habue;
runt, et tota civitas ae regio in firma tran-

οὖν πολλοῦ εἰρήνην τε ἥγε τὰ πράγµατα, xaX πἀν- D quillitate cultum Christo, vt par erat, persolve-

τοίαν χατάστασιν καὶ εὐταξίαν ' χαὶ πᾶσα πάλις xai
χύρα Ev γαλήνῃ σταθηρᾷ τὸ mph, Χριατὸν σέδας,
ὡς οἰχὼς (58), ἑνδιεφύλαττε,

χζ. Ἐτεὶ δὲ μετὰ πολλῶν κύκλους ἐνιαυτῶν, ἕθνος
τι βάρθαρον Ὅμβροι λεγόμενοι, £x τοῦ μεσημθρινοῦ
χλήματος |f. χλίμ.] ὀπελθόντες τῆς [f. τοῖς] Τιθε-
ριουπόλεως µέρεσιν, ἄλλας τε πόλεις πολλὰς xal
ταύτην Ἡρήμωσε, τοὺς μὲν τῶν οἰχητόρων Εξίφει
χαταναλώσαντες, τοὺς δὲ καὶ ἄνδρα δηαάµενοι (59),
τά «& τῶν ἄλλων οἰχοδομημάτων χάλλη, xaX τὰ τῶν
θείων ναῶν διηδάφισαν, xal χαταπεπτωχότων ἕως
ἐδάφους, ὅτε δὴ xat αἱ τῶν ἁγίων λάρναχες τῷ περι-
έχωντι ταύτας νεῷ καταπεσόντι ἐγκατεχώφθησαν ᾿
ὥς τε τῇ Yi] σνγχεχαλύφθαι καὶ εἶναι τοῖς xat
ἄγνωστοι.

xqy. 'Ex ποδῶν δὰ γενοµένου τούτου τοῦ ἕθνους,
ἕτερον ἐπεισῃλθεν ἀνομώτατον xal ὠὡμότατον, ol λε-
όμενοι Βούλγαρο. ix τῶν τῆς Σχνθίας μερῶν, πο-
ταμὸν Ίστρον οὕτω λεγόμενο» διαπεράσαντες, xal
βαρεῖα μάστιξ παρὰ θεοῦ ἀφεθὲν τοῖς τῆς Δύσευως
µέρεσιν (60). 0? Χριστοῦ μὲν ὄνομα οὐδ ᾖδεσαν"
Σχυθικῇ δὲ ἁφροσύνῃ δονλεύοντες, ἡλίῳ «e χαὶ σε-
λήνῃ xai τοῖς λοιποῖς ἄστροις ' εἰσὶ δὲ, oi xal τοῖς
xu3i θωσίας προτέφερον. Οὗτως ἑἐπεσχοτίσθη ἡ
ἀσύνετος αὐτῶν καρδία, καὶ ἑλάτρευσαν τὴν χτίσιν
παρὰ τὸν ἹΚτίσαντα. Ἐπεὶ δὲ πᾶσαν τὴν Ἰλλυρίδα
χώραν, τὴν τε παλαιὰν Μακεδονίαν, ἄχρι τῆς θεςσ-
σαλονιχέων πόλεως, τά τε τῆς παλαιᾶς θράχης, τὰ

bat.

4]. Cum vero multis interjectis annis, Barbari
quidam populi, Ombri appellati, e meridionali cli-
mate irruentes in partes Tiberiopoleos, tum alias
multas civitates, (um hane ipsam (hlabitatoribus
partim ferro peremptis, partim in captivitatem
abductis) devastarent , ac, ut przclara queque alia
cedificla, ita et sanctorum templa disjieerent ac fun-
ditus everterent ; accidit αἱ horum sanctorum urne,
corruente templo, in quo erant, ruinis obrue-
rentur, e£ terra obducta, cunctis ignota evade-

C rent.

$8. Ut vero Ombri recesserunt, gens alia flagi
tiosissima et ferocissima, nempe sic dieti Bulgari

*e partibus Seythie, trajecto flumine lstro, velut

grave flagellum a Deo Ocoidentis regionibus immis-
sum, supervenerunt. Hi ne quidem Christi nomen
cognoscebant, /497 sed Scythica amentia servie-
bant soli, lunze ac reliquis astris. Erant vero ex iis
qui etiam canibus sacri(icia offerrent. Adeo obte-
nebrata erant illorum oorda, ut creaturam adora-
rent potius quam Creatorem. Cum igitur illi totam
lllyridem regionem, ac veterem Macedoniam, usque
ad Thessalonicam, et partem veteris Thraciz, nempe
qua circa Beroam est, et Philippopolim, et supe-

περὶ Βερόην φημὶ xat Φιλιππούπολιν, τά τε ἀνώτερα D riores quoque partes subjugassent; retinuerunt

ὑφ᾽ ἑαυτοὺς ἔποι]σαντο, χατέσχον μὲν τὰς χώρας
ὡς οἰχίτορες βέθαιοι"’. ἥμειθον δὲ τοὺς ἑκάστης οἱ-
' xf1opa;, τοὺς μὲν τῶν ἑχατέρων πόλεων εἰς τὰς
ἁνωτέρω µετοιχίζοντες, τοὺς τούτων δὲ πάλιν εἰς
ix:zlvag μετάγοντες * ὡς δούλοις μέντοι πᾶσιν ἁπλῶς
χαταχρώμενοι οἱ πάσης ἀπονοίας δοῦλοι, xal τοῦ
ἀλτθινοῦ Δεσπότου ἁποστάται. 'AX)' of γε ὑπὸ τού-
τους Χριστιανοὶ, την πατρῴαν καθαρωτάτην πίστιν
Χχτέχοντες, by ταῖς ἑχάστοτε πρὸς αὐτοὺς ὁμιλίαις

quidem eas regiones, tanquam validi habitatores ,
at veteres utriusque incolas perinutarunt : scilicet
eos, qui in inferioribus civitatibus habitabant, ad
superiores, harum vero incolas ad inferiores,
transtulerunt. Caeterum omnibus tanquam servís et
captivis abutebantur, cum ipsi essent omnis lgna-
viz servi, atque vero Domino rebelles. At Chri-
stiani eis subjeeti paternam purissimam retinentes
fidem, in omnibus, quz cum ipsis babebant, collo-

Varie lectiones et note.

(51) lo. ἀνακαλουμένην.
(58) ὡς εἰχὸς ἦν.
(59) ἀνδραποδισάμενοι.

(60) Prima Bulgarorum in imperium Ἡοπιαβυπη
irruptio contigit circa finem szculi auinti ut ex hi-
storicis Grecis probat Du Cangius.

191

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

19?

auiis, Christi doctrinam. intrepi!e p'oferebant, et Α τὸ κατὰ Χριστὸν πορεισήγαγον [f. παρε.αἴγον] 827

E: angeli lucem, ut poterant, imauifestabant. Vo-
rum illi claeudebant oculos suos, nequando vidercnt ,
et auribus graviter audiebant **, juxta. prophetienm
dictum quod ait: Videntes videbunt, et non vi-
debunt, audientes audient, et non intelligent : exce-
calum enim est cor eorum, me videant oculis, et
auribus audiant, et corde intelligant, et convertan-
(ui, et sanem eos! ; quare cum non cognoscerent,
nee intelligerent, in tenebris ambulabant.
ἀκούσωσι, xal ἐπιστραφῶσι καὶ ἱάσωμαι αὐτούς.
διεπορεύοντο.

39. Cum vero Crubus quidam princeps Bulgaro-
rum multas Romanorum civitates invasissct, et
celebrem cepisset Adriauopolin ; ejus incolas in
servitutem redactos, ad magisdissitas, quas autea
possidebat, civitates transferendos curavit, Fuit
vero inter illes vir quidam Cinawon nomine,
externa quidem specie elegans et decorus, sed quo-
ai aniuige ornamenta, sociis suis multo illustrior
atque. splendidior. Hic in captivorum partitione
sorte obtigit Ombritago filio Crubi.Diligebatur autem
ab hero suo et reliquis, quod cuuctis absque con-
troversia przestaret, Hoc vero solum illos angebat,
quod in religionis cultu ab ipsis discreparet.

Quare Barbarus ille nibil intentatum rcliquit, ut
eum a CGluisto abalienarel. Primum autem hoc
experimento fidem ipsius tentavit. Celebrato splen-
dido sacrificio, atque opipara parata mensa, jussit
etiam strenuum Cinamonem invilari, nt cum aliis
principibus convivio interesset. At ille. qui illud
Pauli didicerat, vel ut verius dicam, qui praeclare
jam pridem institutus erat, * mon esse Christo
conventionem cum Belial ; et uon posse Christi fide-
les calicem Domini bibere, et calicem demonio-
rum *5 ; ad convivium 498 illud accedere penitus
recusavit.

30. Quoniam vero Barbarus eum ad participan-
dum de idolotliytis urgebat, is divina fiducia replc-
lug est : « Ego, inquit, Christianus sum, et Christo
servio , qui est verus Deus, quique fecit ccelum ct
terram et omnia visibilia et invisibilia : hominem-
que propriis formatum manibus, et ratione abs sc
donatum, cum postea cecidissct, misericorditer
erexiL; veramque Dci cognitionem nobis ratione
prieditis elargitus est. Ipse etiam venturus est. ju-
dex vivorum, et. mortaorum, ac redditurus unicui-
que juxta opera sua '5, οἱ repetiturus ab. uno-
quoque quod illi contradidit. Hoc ego credo, ct

9 Mauh. xi, 19. Marc. iv, 12 ; Matth. xui, 45.

iH, 9.

(61) Cruübus iste, ni fallor, ille es* quem. Graci
scriptores Crumum et Crumnum appellant , quique
in Francorum Aunalibus dicitur Crumas Σ΄ ac circa
annum $07 Dulgaris imperare cepit. saltem Sige-
bertus co anro. primam de. illo mentionem facit.

Διὸ, ὡς οὐδὲ ἐγίνωσχον, οὐδὲ auvisoav,

6

γμα, xai τὸ τοῦ Εὐαγγελίου ςῶς, ὡς ἑνῆν, αὑτοῖς
ἀπεχάλυπτον. Ἐκεῖνοι 65 ἑκάμμυσαν τοὺς ὀφθα.ῖ-
μοὺς αὑτῶν τοῦ μὴ βἀέπειν, καὶ τοῖς ὡσὶν ab-
τῶν βαρέως ἤχουσαν, κατὰ τὸ προφητιχὸν λόγιον,
τὸ φάσχον ' β.1έποντες γὰρ β.ἐπουσι [υκίρ. 846-
Ψουσι], xal οὗ μὴ ἴδωσι' xal áxobortsc ἀχού-
σωσι [vulg. ἀκούσουσι], καὶ οὗ μὴ συ»γίσουσιν.
Ividg. συνῶσι]. Πεπώρωται γὰρ αὑτῶν ἡ καρδία
ἵνα μὴ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἴδωσι, καὶ τοῖς ὡσὶν
iv αχότει

χη’. Κ.ρούδου (61) δέ τινος τῶν Βυυλγάρων &oyov
τος ἄλλας τε πολλὰς πόλεις τῶν ᾿Ῥωμπίων καταδραᾳ-
µόντος, xal τὴν περιώνυµον ἑλόντος ᾿Λδριανούτη-
λιυν, χαὶ τοὺς ταύτης ἐξςανδραποδισαμέν»ου οἰχήτορα”,
καὶ πρὸς τὰς πορωτέρω [ [. ποῤῥωτ. ] πόλεις, ἃς
προχατέχων ἣν, µετοικίσαντος, ἐν τοῖς μετοικισθεῖσι
τούτοις ἣν τις ἀνῆρ Κινάμων ὀνόματι, καὶ τὸ μὲν
ἔξωθεν εἴδος λαμπρὸς χαὶ ὡραῖος, τὴν δὲ ψυχιχῖν
εὐπρέπειαν τῶν χατ αὐτὸν γενοµένων ἐπιτημότερος
καὶ θεοειδέστερος. Οὗτος Ev τῇ τῶν αἰχμαλώτων δια-
νομῇ τῷ τοῦ Κρούδου υἱῷ Ὁμόρ.τἆἀγῳ ἀπεχληρώθη.
᾽Αγαπώμενος δὲ ὑπὸ τούτου δὴ τοῦ δεσπότου xaX ttv
λοιπῶν πάντων, διὰ τὸ Ev πᾶσιν ἁπαράμ,λλον προ-
κρινόµενον, τοῦτο [ f. τούτω ] µόνον ἐχείνων [ f.
ἐχεῖνον ] ἀνιῶν ἣν, ὅτι περὶ τὴν θρησχείαν αὑτῶν
διεφέρετο. "O0ev καὶ πᾶσαν ἑποιεῖτο σπουδὺν ὁ βάρ-
6τρος, ἀποστῆσαι τοῦτον Χριστοῦ. Καὶ 55 πρῶτον
ταύτην πεῖραν καθίστησι’ Λαμπράν τινα θυσίαν ἐπι-
τελέσας, xal ἐπὶ ταύτῃ, πολυτελῃ παρασχευασάµενος
τράπεζαν, χελεῦει τὸν γενναῖον Κινάμωνα συνανα-
χλιθῆναι, xaX συνεστιασθῆναι τοῖς }οιποῖς ἄρχουσιν.
0 δὲ [ f. &' ἐκ | τοῦ Παύλου μαθὼν, ?| τό ys ἁλη-
θέστερον εἰπεῖν, ὅτι μεμνημένος ἣν καλῶς πρότερον,
ὡς οὐκ ἔστι Χριστῷ πρὺς BeAlap συμφώνησις,
οὐδὲ δυνατὸν τοὺς Χριστῷ πιστεύοντας, ποτήριον
Κυρίου πίνει xal ποτήριο» δαιµογίων, τὴν συν-
εστίασιν παρῃτήσατὂι

X. Ὢ: δὲ ὁ Báp6apog ἑνέχειτο ἀναγχάζων αὐτὸν
τῶν εἰδωλοθύτων µμεταλαθεῖν, ἐνθέου παῤῥησίας
πλησθεὶς ὁ àvho, ὡμολόγησε τρανῶς, xat ὅτι « Χρι-
στιανὸς ὢν χαὶ Χριστῷ λατρεύω τῷ ἀληθινῷ θεῷ, ὃς
obpavóv τε xal γῆν ἑποίησε, χα) πάντα τὰ ὁρατὰ καὶ
τὰ ἀόρατα καὶ τὸν ἄνθρωπον οἰχείαις πλάσας χερσὶ,
xai λόγῳ τιµήῄσας, εἶτα καὶ παραπεπτωχότα, φιλαν-
θρώπως ἀνορθωσάμενος, xal τὴν ἀληθη θεογνωσίαν
τῷ λόγῳ τιμιθεῖσιν ἡμῖν παρεχόµενος, μέλλει πάλιν
ἔρχεσθαι χριτὴς ζώντων xal νεκρῶν, ἁποδώσων
ἑχάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὑτοῦ, καὶ ἀπαιτήσων Exá-
στῳ ὃ παρέθετο. Τοῦτο οὖν πιστεύω, καὶ ttv παρα-

«5 tom.

** Il Cor. vi, 15. " [ Cor. x, 20.

Varie lectiones et note.

Crumum eamdem ac Crubum hunc esse, non . sola
nominis aflinitas, sed etiam gestorum similitudo
probat : siquidem historici Greci Crumum viclo::ia
inclytum faciunt, et speeiatim Adrianopoliin ab ipso
expuguatain essc narrant.

193

TIISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

10i

xaraüfjxnv τῆς πίστεως vnpfjsat σπουδάζω. O2; ok A depositum fidei custodire studeo. Omnigenos vero,

παντοίου; ὑμεῖς σέβεσθς θεοὺς, 621u6vta ὄντως ἴσημι,
ὥς παρὰ τῆς θεἰας ἐδιδάχθην Γραφῆ:, Πάντες γὰρ
οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν, λεγούσης, δαιμόνια. El δὲ pot
προφέρεις ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ τὴν τούτων λαµ-
πρότητα θαυμάζειν ἀναγχάζεις, ἄχουε, ὅτι θαυμάζω
μὲν χαὶ αὐτὸς ταῦτα, πλὴν ἀλλ ὡς χτίσµατα καὶ
δοῦλα xaX ὑποχείρια, οὐ µήνον 8:02, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν
τῶν ἀνθρώπων. Ὥστε γὰρ ἡμῖν ὑπηρετεῖν ὑπὸ τοῦ
Δημιουργοῦ Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη-
cav, xal διὰ τοῦ χάλλους τούτων χειραγωγοῦμενος
ἀναθαίνω πρὸς τὸν δηµιουργήσαντα. Ἐκ γὰρ µεγέ-
θους καὶ Χχαλλονῆς κτισμάτων, ἀναλόγως ὁ Δημ.ουρ-
vh; χαθορᾶται’ xai ἡ ἀῑδιος αὑτοῦ δύγαμις καὶ
θειότης, àrb χτίσεως χόσµου ἐμφαίνεται τοῖς ποιῇ-

µασιν. El γὰρ ταῦτα τοιαῦτα, ὁποῖον τὸ κάλλος ἐχςί- B

νου; 09 τοίνυν ταῦτα προσκυνήσω, pr; Υένοιτο ] ἀλλά
τὸν ταῦτα πεποιηχότα xal προσχυνήσω xat σεθα-
σθήσομαι πᾶσι τρόποις, ὃς ἐστι Χριστὸς, ὁ σὺν Πατρὶ
καὶ Πνεύματι παρ ἡμῶν λατρευόµενος. » "Op6pi-
τάχος δὲ o) πράως ἐνεγχὼν ταῦτα, ἀλλὰ θυμοῦ πλη-
σθεὶς, ( xal τί γὰρ, fj βάρθαρος doy) καὶ αἱμοχαρής ;)
προσέταξεν ἀνηλεῶς αὐτὸν τύπτεσθαι, « Mh ἐξουθέ-
vit, λέγων, τοὺς ἡμετέρους θεεὺς, ὧν δυνάµεως µέγα
σημεῖον τὸ πᾶσαν τὴν Ῥωμαίων ὑπέγχειν [ f. ὑπεί-
χειν ] ἡμῖν, τοῖς προσκυνοῦσιν αὐτοὺς. El γὰρ ὁ σὸς
Χριστὸ- ἀλιθὴς Θεὸς ἣν, ὡς σὺ φὴς, πάντως ὃν ὑμῖν
συμμαχῶν ἀχαταδουλώτους ὑμᾶς ἐτήρησεν, ὡς ἀγα-
πώμενος xal λατρευόµενος παρ ὑμῶν. Ἰαῦτα εἰ-
πὼν, χελεύει σιδηρώδῃ { [.--δη νεί---δει | τοῦτον πα-
ραδοῦναι εἰρχτῃ. "Hv οὖν χαθειργµένος ὁ τοῦ Χρι-
στοῦ δεῦλος ἄχρι τῆς τελευτῆς Ομθριτάγου (02).
λα’. Ἐτεὶ δὲ οὗτος ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο, ἐπὶ τρι-
olv olei; καταλύει τὸν βίον. ὧν τῷ μὲν πρεσθυτέρῳ
ὄνομα, Ἐνραθωτᾶς ' τῷ δὲ ἑτέρῳ, 2θηνίτζης ' τῷ δὲ
λοιπῷ, Μαλλωμηρ»ς (65). ᾧ δὴ καὶ dj τοῦ πατρὸς
ἀπεχ)ληρώθη ἀρχῃ. 'O δὲ Ἐνραθωτᾶς, ὃς χαὶ Βυΐνος
ἐπωνομάζετο, ἐπεμνήσθη Οεἰᾳ πάντως προµηθείᾳ
τοῦ Χριστιανιχωτάτου Κινάµωνο;, xaX δη πρὸς τὸν
ἀδέλφὺν αὑτοῦ Λἰαλωμηρὸν πέμφας, ἀξιοῖ ἀναζητή-
om | [.--τῆσαί ] τε τὸν Πινάµωνα μεμεριμνημένως,
xaX εὑρεθέντα, πρὸς αὐτὸν στεῖλαι. Ὁ δὲ, οὐχ £v παρ-
ἐργῳ τὴν ἐντολὴν τοῦ ἀδελφοῦ θέµενος, ἐζήτησε τὺν
ἄνδρα: καὶ εὑρὼν ἐν τῇ φυλαχῇ, ApoU, εὑρῶτος ἀνά-
µτστον, ἄχροον, ἑκτετηχότα, τοῦ πάλαι Κινάµωνος,
ὡς εἰπεῖν, εἴδωλον * ἐξαγαγὼν, xax χκομιδὴ | f. ---δῆς ]
ἀξιώσας, ὡς ἑχώριν ἣν | f. ἐχώρει νῦν vel ἐγχωροῦν
Tv (64), στέλλει πρὸς τὸν ἁδελφὺν αὑτοῦ Ἐνραδω-
zd». Ἑλθόντα δὲ ὡς ἰδεν ἐκεῖνος διὰ πάντων τὴν ἐκ
τῆς εἰρχτῆς ἐμφαίνοντα χάκωσιν, καὶ τὴν τοῦ σώμα-
τος ἀλλοιωθέντα χατάστασιν, xai χρόνου πρὸς τὸν

*? Psal], xcv, 5. 5 Vom, 1, 20.

quos vos colitis, deos ego damonia esse scio;
quippe ita edoctus a: divina Scriptura que ait:
O mnes dii gentium demonia *', Si autem mihi pro-
fers solem et lunam, ct illorum splendorem me de-
mirari suades, audi ;: Etiam egoipsa demiror, sed
ut creaturas et quidem subjectas subditasque non
solum Deo, sed etiam nobis bominibus : ut enim
ea nobis inservirent, ex nihilo a divino Opifice
produeta sunt. Et ego eorum pulchritudine veluti
manu ductus, ascendo ad illum qui ea creavit :
nam ex magnüudiue ct pulchritudine creatura-
rum Opifex illarum proportioue quadam cognosci-
tur, Sempiterna quoque ejus virlus εἰ divinitas ex
creatione mundi perspicitur **. Si enim hzc talia
sunt, qualis erit pulchritudo illius ? Non igitur ista
adorabo ; absit ! sed eum qui ea fecit, et adorabo,
et omni prosequar honore : qui est Christus Domi-
pus, qui simul cum Patre et Spiritu sancto a nobis
adoratur. » Ombrigatus haud zque animo bec
ferens, sed furore repletus, (quid enim aliud a
barbara et sanguinolentà anima exspectandum
erat?) jussit, illum verberibus immisericorditer
eszdi, inquiens :« Noli deos nostros aspernari, quo-
rum potentie validum argumentum est, quod no-
bis, qui eos adoramus, omnem Romanorum ditio-
nem subjecerint. Si vero vester Christas verus Deus
foret, pro vobis utique pugnans in libertate qua
fruebamini, vos conservasset ; qnandoquidem a
vobis diligitur et colitur. » llis dietis, jussit eum
in ferreum carcerem conjici, in quo Christi servus
mansit usque ad mortem Ombritagi.

91. Moriens vero iste tres reliquit filios, Nomen
majoris erat Enrabotas : alter appellabatur Suinit-
zes, tertius Malomirus, qui etiam paternum prin-
cipatum obtinuit, Enrabotas vero qui et Boinus
A99 vocabatur, divina providentia, recordstus
est Chrisuianissimi Cinamonis : et misso ad fra-
trem suum Malomirum nuntio, rogavit, ut diligen-
ter eum conquireret, inventumque ad se mitteret.
]le haud insuper habens fratris sui mandatum,
quasivit virum, reperitque in carcere, fame ac
squalore plenum, pallidum et tabiduiw, ac merum,
ul ita dicam, prioris Cinamonis simulacrum. Eum

D itaqne eduxit, et diligenter quoad fleri potuit, re-

fectum et ornatum ad Enrabotam misit. Venien-
Lem vero ut vidit iste omni ex parte referentem
carceris zrumnas, et adeo loto corporis habitu
mutatum, ut non nisi tempore dignosci possel,
causam Lantze mutationis percontatur. Is vero, ex -
positis primum carceris molestiis, deinde de cor-

Varie lectiones et note.

(62) Ombritagus iste videtur esse Mortagon ille
quem tertium a Crumo imperasse ait Dufresnius.
Eum Mutragon appellat Porphyrogenitus; Omortag
vero Eghinardus, et Hermannus Contractus apud
ipsun. Sed an Crubi filius is esset, silent auctores.
Mortuus dicitur anno 826,

(65) Hune, qui Malomirus hic vocatur, Baliri-
rum seu Uladimirum alii vocant apud Dufresniuny
qui recle ait, eum fuisse Cruimi ex. filio. nepotem:
erat enim, ui hic dicitur, filius Ombritagi, qui pa-
Lrem lhiabelia& Crubum.

(64) ἴσ. ἐχώρεε, f) χωρῶν fjv.

a — --- X. —— ----ν-- ----------- -

195 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 195
poris nostri abjectione οἱ tenuitate sap enter disse- A ἀναγνωρισμὸν 6eopivou, τὴν alc(av Πρώτα τῆς ἄλλοι-

rens : « Quid , inquit, novi, $i quod corruptibile
est, ac vermes el pulredinem generat, corruptio-
nem recipiat ? Allerius rei curam nos gerere opor-
tet, nempe ejus, que incorruptibilis est et immor-
talis, animz; quaque est interior ac proprie
hono: quei profecto, quo magis exterior homo
altenuatur et corrumpitur, eo magis renovari et
excitari el levius faciliusque in coelum evolare,
novimus » logatus yero ab Enrabota, ob quam
causam ea omnia passus esset, respondit, tidem in
Clirigtum unicam sibi erumnarum causam esse :
«Propter quam pati, subdidit,non calamitatem ego
esse reputavi, sed summam voluptatem et gaudium.
Et quomodo aliter me habuisseu,, cum considera-
rem, tot ante me mortyres omnla tormentorum in-
Strumenta contempsisse ; et ignem , gladium, be-
stiarumque furorem non plus quam puerorum tcr-
riculamenta, aut (infantilia spicula pependisse,
dummodo fidem Christi integram atque illzesam
custodirent ? qui et morientes ad itterpam οἱ im-
mortalem vitam translati sunt, »

92. lgitur Eurabotas quasi dulci telo, sauciatus
amore suavissimi Jesu, et tota mente complectens
verba sapientissimi Ciuamoenis, atque velut hamo
escam, eadem arripiens, desiderio fldei corripituev
et inflammatur. Amabat itaque virum, ac frequen-
tissimis cum eo habitis colloquiis de rebus Chti-

Magnum pietatis Sacrainentum 0, et cum aliquan-
diu cum hujus puritate Bulgarice superstitionis
impuritatein, et cum divini verbi firmitate eorum
irrationalem] putremque doctrinam contulisset ;
impietatem detestatus, pietatem amplectitur, credi
et baptizatur. Ex quo tempore assidue jejuniis,
orationibus, aliisque omnibus vacabat 500 ope-
ribus, quibus verus Christanus insignitur et di-
gnoscitur.

95. Ista cum rescisset ipsius frater Malomirus,
inique ferens, eum ad se accersivit ; el venientem
non tanquam fratrem, sed ut paterne religionis
desertoreim excepit, ac zelo pro diis suis accensus:
c Impero, dixit illi, ut ab extranei dei cultu rece-

das : Secus, pro certo labeas te in horunt (satel- D

lues gladium tenentes monstrabai) manus hodie
tradendum esse. » At ille mortem eligens, camque
magis sitiens, quam frater ipsius sanguinem, hzc
sine mora ad illum reposuit : « Nihil nte separabit
a charitate Christi **, non ignis, non gladius, non
flagella, neque aliud quodvis quantumvis dirum
tormentum. Melius est. mihi pro nomine Christi
mortem perferre, quam cum impiis turpiter οἱ
praeter (as vivere, Annon audio prophetam Da-
videm exserte clamantem et dicentem : Odivi eccle-

* | Tim. ut, 10. " Rom. vini, 59.

ώσεως. 'O δὲ, την ἐκ τῆς εἰρχτῆς xai τῶν aibfipuv
ἐξηγησάμενος χάχωσιν, τελευταῖον περὶ τῆς τοῦ σώ-
µατος Φιλοσοφίας (05) ταπεινότητος» « Τί χαινὸν,
λέγων, εἰ τὸ φθαρτὸν τὰ τῆς φθορᾶς ὑποδέχεται, ὃ
σχωλήχων xaX σἠψεώς ἔστι Υένεσις; Ετέρου δεῖ
φροντίζειν ἡμᾶς, τοῦ ἀφθάρτου xat ἀθανάτου, λέγω
6h τῆς φυχῆς, τοῦ ἔσω xai χυρίως ἀνθρώπου. ὃν
ὅσῳ μὲν ὁ ἔξωθεν ἄνθρωπος φθείρεται, τοσοῦτον &va-
χαινούμενον xal ἀνεγηγερμένον καὶ εἰς οὑὐρανοὺς
χούφως xal ῥᾳδίως ἀνιπτάμενον, τὸν ἔσω εἴδομεν. »
Ὡς δὲ χαὶ τὴν αἰτίαν Ἱἠρωτήθη παρὰ τοῦ "Evpa-
θωτᾶ, καὶ τὸν τρόπον δι’ fjv ταῦτα πάθειεν, διὰ τὴν
εἰς Χριστὸν πίστιν Ἑννάμων αἰτίαν αὑτῷ Ὑενέσθαι
τῆς τοιαύτης χαχώσεως ἀπεχρίνατο΄ « AU fjv οὗ χά-
χωσιν ἐγὼ ταῦτα νοµίζομαι, φησὶν, ἀλλὰ πάσης vpu-
φΏς ἤδυσμα Ίγημαι. TI δὲ οὐ µέλλω, τοσούτους πρὸ
ἐμοῦ ὁρῶν μάρτυρας, Ππαντὸς μὲν ὀργάνου βασανι-
στηρἰου καταφρονῄσαντας, πῦρ δὲ, χαὶ ξίφος, καὶ θν-
μοὺς θηρίων, ἴσα xal παίδων λογισαμένους νηπίων
φόδητρα xai τοξεύματα, µόνον ἵνα τὴν εἰς Χριστὺν
πίστιν ἁλώδητον διασώσωσιν; OU καὶ θανόντες, cic
vhv αἰώνιον καὶ ἀθάνατον ζωὴν µετετέθησαν. »

λβ’. Τοίΐνυν ἘἙνραδωτᾶς ἰωνὶ τροθῆς (66) την xap-
δίαν τῷ γλυχεῖ βέλει τῆς ἀγάπης τοῦ γλυχντάτου
Ἰησοῦ, εἰς νοῦν τε λαθὼν τοὺς λόγους τοῦ σοφωτάτου
Κινάµωνος, καὶ ὡς ἀγγίστρῳ δέλεαρ τούτους ἆφαρ-
πάσας, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ποθεῖ καὶ συμφλέγεται”
Ἠγάπα τε τὸν ἄνδρα, χαὶ συνεχῶς εἰς λόγους lv

sliang fidei interrogabat. Cum igitur didicisset : C ota περὶ τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως. Καὶ pav-

θάνων τὸ µέγα τῆς εὐσεδείας µυστήρῳων, καὶ συγ-
χρίνων τῇ τούτου χαθαρότητι τὴν τῆς Βουλγαριχῆς
θρηαχείας ἀχαθαρσίαν, xai «fj τοῦ θείου λόγου
στεῤῥότητι, τῆς τε [ f. γε ] ἑχείνων ἁλογίας σαθρό-
τητα, τὴν ἀθεῖαν βδελυξάµενος, τὴν θεοσέθειαν ἔπι-
σπάζσται, [ f. ἀντασπ. ], πιστεύει τε, xal τὸ βά-
πτισµα δέχεται. Καὶ ἀπὸ τοῦδε νηστείαις σχολάζει,
xa προσευχαῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν, ofc ὁ ἀχρ:θὴς
Χριστιανὸς χαρακτηρίζεται xal γνωρίζεται.

A['. Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ ἁδελφλς αὐτοῦ Ἀξαλλωμη-
ρὸς, xaX £v δεινῷ τὸ γεγονὸς θέµενος, μεταχαλεῖται
τὸν ἁδελρὸν αὑτοῦ Ἐνραθωτᾶν, xai δη ζπλώσας
ὑπὲρ τῶν πατρφων θεῶν, οὐχ ὡς ἁδελφῷ προσηνέχθη
τῷ Ἑνραδωτᾷ, ἀλλ ὡς ἁκοστάτῃ πατροπαραδότου
θρησχείας, « Ἡ ἀποστῆναι παρεγγυῶ τοῦ ἀλλοτρίου
θεοῦ, f| ( τοὺς δηµίους δείξας χαὶ τὸ ξίφος) ἐχείνοις,
φησὶν, ἴσθι τὴν σήμερον παραδοθησάµενος. » 0 δὲ,
τὸν διὰ Χριστὸν ἑλόμενος θάνατον, xal διγῶν toutov
μᾶλλον, ἡ ὁ ἁδελφὸς αἷμα, εὐθέως πρὸς τὸν ἀδελφὸν
τοιάδε ἀποχρίνεται λέγων’ « 0ὐδείς µε χωρίσει τῆς
ἁγάπης τοῦ Χριστοῦ, οὐ Kip, ob ξίφος, ο) µάστιγε.
οὐκ ἄλλη τις δεινὴ βάσανος. Καλόν pot τὸ ἀποθανεῖν
ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἤ (fjv µε μετὰ ἁσξ-
65v αἰσχρῶς xai παρανόμως. "H οὐχ ἀχούω τοι
προφήτου Δαθὶδ διαῤῥήδην βοῶντος xai λέγουτ.ς᾽

Varie lectiones et note.

(65) ἴσ. φιλοσοφῄσας,

- (66) ἴσ. οἱονξὶ τρωθείς.

191

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

198

Ἐμίσησα ἐκκ.1ησίαν πογηρευοµένω», καὶ μετὰ A siam malignantium, et. cum tmpiis non sedebo. 9' ?

ἀσεδῶν ob uà καθίσω; Καὶ πάλιν, Ἐξελεξάμην
ααραῤῥιαστεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ 8500 µου μᾶ.ἳ-
Jov, 1) olusiv µε ἓν σχηγώµασιν ἁμαρτω.ῶγ, τῆς
τῶν ἀπίστων δηλαδὴ ópovolac καὶ συναφείας. ᾽Αλλά
xal ὁ Σολομῶν, θυσίαι ἀσεθῶν, φησὶ, βδέΊυγμα
Kuplhp* xal γὰρ παραγόµως προσφέρουσιν ab-
tác. — Τίς κοινωνία σκότους πρὸς φῶς; Η cle
Ιιετοχὴ Χριστῷ αρὸς Βελίαρ, tic δὲ συνάφεια
πιστῷ μετὰ ἁπίστου, καὶ καθαρῷ μετὰ ἀχαθάρ-
tov; Ὅμως, τί τὰ πολλά; "En λόγῳ, τὰ μὲν ἀγάλ-
pata τῶν Ἑλλήνων ὡς ἄθεσ xaX ἀκάθαρτα βδελύσσω
καὶ ἁποστρέφομαι σὺν πάσῃ τῇ λατρείᾳ αὐτῶν. Τὸν
δὲ Χριστὸν, ὡς ἀληθῆ θεὸν xaX Δημιουργὸν, σέδοµαι
xai τιμῶ, χαὶ τὴν χατὰ σχέσιν προσχύνησιν ἁπονέ-
pto. » Ταῦτα ἀχούσας ὁ ἄθεος καὶ παράνομος ἆδελ-
φὺς αὑταῦ, εὐθὺς τὴν διὰ ξίφους ἀπόφασιν αὐτῷ
ἑναμήνεται (07). Ἐν ὅσψ δὲ πρὸς τὸν τῆς σφαγῆς
ὑπήγετο τόπον, θείου μὲν πληροῦται Πνεύματος,
ἐχλαλεῖ δὲ προφητικῶς xai περὶ τῶν µελλόντων, ὡς
ἄρα « Ἡ πίστις αὕτη, λέγων, δι ἧς ἐγὼ τελειοῦμαι
σήμερον, ἐφαπλωθήσεται χαὶ πλατυνθήσεται χατὰ
κάσης τῆς Βουλγαρικῆς γῆς, xv opel, τῷ ἑμῷ 0a-
νάτῳ συστεῖλαι ταύτην νομίζετε. παντὶ δὲ τόπῳ τὸ
σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἐμπαγήσεται, χαὶ οἱ θεῖοι οἶκοι
ἀνοιχοδουμηθήῆσανται, καὶ ἱερεῖς χαθαροὶ τῷ χαθαρῷ
Θεῷ καθαρῶς λειτουργήσουσι" χαὶ ÜOvalataivéaeo xat
ἑξρμολογήσεως τῇ ζωοποιῷ Τριάδι προσαχθήῄσονται.
Ῥΐδωλα δὲ xat οἱ αὐτῶν fupe καὶ ἀνίεροι ναοὶ συν-
τριθήσηνται, χαὶ el; τὸ μὴ ὃν ὡς οὐχ ὄντες ἔσονται.
K2Y σὺ δὲ αὐτὸς, αὖ πολλῶν ἑτῶν tv τῷ µέσῳ πχρα-
ριέντων | f. παραῤῥνέντων ] (68) τὴν ἁθλίαν φυχὴν
χαχκὼς ἀποῤῥίψεις, μηδὲν τῆς ὠμότητος ἀπονάμενος,
Ταῦτα λαμπρῶς ἀποθεαπίσας 6 τοῦ Χριστοῦ ἀθλητῆς,
την χκεφαλην τῷ δηµίῳ ὑπέχλινε, xai τὸν ζωηρὸν
διὰ τοῦ ξίφους ὑπεδέξατο θάνατον, τὴν τιµίαν ψυχὴν
εἰς χεῖρας Θεοῦ παραχθέµενος. Μαλωμηρῷ δὲ μετὰ

Et rursus : Elegi αΏ]εεί1Σ esse in domo Dei mei,
magis quam habitare in tabernaculis peccatorum **,
hoc est in concordia et communione cum infid.li-
bus. Verum et Salomon : lJostie, inquit, impiorum
abominabiles Domino, quia offeruntur ex scelere "*.
Quo societas [uci ad tenebras 2 Aul que conventio
Christi ad Belial ? Aut qum pars fideli cum infideli,
tel puri cum impuro '*'1 Sed quid plura? Uno verbo :
Simulacra gentilium cum omni cultu jpsorum,
tanquam impia el impura exsecror detestorque :
Christum autem verum Dcum veneror et bonoro,
debitamque illi presto servitutem. » His auditis,
impius et . iniquus frater, confestim capitis senten-
tiam in ipsum pronuntiat. Cum vero ille ad sup-
plicii locum duceretur, divino Spiritu repletus, de
rebus futuris prophetice loqui ccepit : « Fides, in-

: quiens, pro qua ego hodie occumbo, extendetur et

dilatabitur per uuiversam,Bulgarix regionem, tam-
eisi vos mei czede eam reprimendam et coercen-
dam existimatis. Et quidem in omni loco signum
crucis collocabitur, et. sacerdotes puri Deo puro
pure ministrabunt, et sacrificia laudis et confessio-
nis vivifica Trinitati offerentur "* : idola vero eo-
rumque altaria et profana templa penitus conteren-
tur, et in nibilum, ac si nunquam fuissent, redi-
gentur. Et tu ipse non multis posthac annis, nullo
ex innta immanitate fructu percepto, miseram
auimam infeliciter efflabis. » [ο ut clare prenun-

C tiavit egregius Christí miles, cervicem inflexit,

porrexitque caruiüici przcidendam, sicque gladio
feriente vivificam mortem recepit, ac pretiosam
auimam 501 in Dei manus deposuit. Malotiro
autem, cum tres adhuc transegisset aunos, divinae
justitiz falx. vitam immature dernessuit, ac Bul-
girorum principatum obtinuit Suipnitzis filius, nepos
Malowiri.

ταῦτα τρεῖς ἐπιθεδιωχότι ἐνιαυτοὺς, τὸ vij. δίκης ἄωρον δρέπανον τὸν τῆς ζωῆς θερισμὸν αὐτῷ ἑπή-
νεΥΧΕ. Διεδέξατο δὲ τὴν τῶν Βουλγάρων ἀρχὴν ὁ τοῦ Ζθηνίτνη υἱὸς, αὐτοῦ δὲ ἀνεγιός.

AU . ᾽Αλλὰ γὰρ ἐνταῦθα βλέπε µοι τὴν τοῦ θ:.ὅ
ἆμετρον αοφίαν * ὃς πολλάχις (007, (09) πρὸς τὰ ἄνω
την ἀνθρωπίνην φυχὴν, διὰ θλίψεων χαὶ στενώσεων,
ὥσπερ ὁ ὑδραγωγὺς ὕδωρ διὰ τὴν τῶν σωλήνων
στενωσίαν ἑχθραζόμενος, "Opx δὲ καὶ φυχῆς ἁγαθῆς
σύνεσιν, ἐπιγνούσης τὸ θεῖον θεοῦ θέληµα. Ἐπεὶ
γὰρ τὴν ἀρχὴν ὁριθῆς (70) διεδέξατο Βωρίσης (11) ὁ
θαυμάσιος, Φράγγων νέφος τὴν Βουλγαρίαν πᾶσαν
ἐχάλυφς. Συνεπετέθη 8$ τούτῳ χαὶ λιμὸς δεινός (72).
Είχε δὲ τὸ τῶν Βουλγάρων οὕτω γένος χαχῶς καὶ

94. Mie vero considera mecum immensam
Dei sapientiam, que multoties hominis an.
mam ad superiora extollit per tribulationes et an-
guslias, ad instar aquxductoris qui, per angusies
canales, aquam sursum extrudit. Considera etizim
anim bons perspicientiam, quz divinam volun-
tatem intellexit, Cum enim predictus mirabilis
Borises principatum cepisset, Francorum — nubes
Bulgariam totam obtexit; superaddita etiam et
gravissima fames, adeo ut Bulgari pessimo loco

" Pgal, xxv, 5. "' Psal. Lxxviu, 11. 9? Prov. σχι, 27. ** lH Cor, vi, 14. "* lg2. ιι, 18.

Varie lectiones et note.

(67) ἴσ. ἑναμείδεται

(68) Ic. παριέντων, Ἡ παριόντων 7] παῤῥεύντων,

(49) ἴσ. ὡθεῖ.

(70) Ic. ὁ ῥηθείς.

(11) Malomiri seu Uladimiri successorem, pri-
wumque ex Bulgarie regibus Curistianum Greci
Latinique scriptores non DBorisen, seu Vorisen νο-
cant, sed Dogorim. At Theophylactus non solum

hic s:zpius, sed etiam, ut pu, in epistola ad Se-
bastocraioris filiwun, eum Borisen appellat; qua de
re fortasse alibi.

(72) Fortasse ex hoc loco definiri potest, quod
velut incertum inanere ai Ducangius, nempe nou
Uladimirum, sed Bogorim fuisse eum, in quem
arma movisse Lotliarium imperatorem tradit Auo-
nymus in lib. De miraculis sancti Furonis.

199

TIIEOPHYLACTI DULGARLE ARCHIEP.

200

essent ; quippe qui eodem tepore. cum bellico Α πηλεµίῳ ξίφει, καὶ λιμοῦ ἀγχόνη φθειρόµενον. Αλλ’

gladio, tum famis laqueo prrimebantur. Verum
Borises, tametsi adhuc adolescentulus, agnovit
Dei flagellum, simulque illud immitii a corripiente
Patre et Douino, ut filios et servos ad veritatis
cognitionem adduceret ? de quibus filiis ille Dei
progenitor David inquit 155 Ego dixi : Dii estis et fi-
lii Excelsi omnes. lgitur ad Romanum imperatorem
et senatum legationem mittit. (Michael Theophili
fiiius tune Romauum moderabatur imperium), ut
pace cum illo firmata, de reliquo tranquillam et ab
omni perturbatione liberam, in omni pietate et
honestate vitam agerent: quid enim aliud esse po-
terat, si revera in. fraterna. concordia et charitate
viverent ? Addidit vero et. validum su:e rect: vo-

luntatis argumentum, quod ipse etiam sacrum ba- B

ptisma suscipere vellet : quem in finem rogabat,
ut sacerdotes ad se mitteret, qui cuucta qui ad
Christianam fidem pertinent, eos edocerent. Ro-
mani lubenter accepto, quod nunquam a Bulgaris
sperassent, pacis signo, cuncta celeriter exsecutioni
mandarunt. Baptizatur igitur Dorises, et Mi-
chael ex sacro fonte appellatur : ut eniin (dicunt)
gratiam apud Rouanum imperatorem inirct, eodem
quo ipse nomine appellari voluit : quandoquidem
et illi placuit eum ex sacro fonte suscipere, tametsi
praesens corpore non fuerit. Simul vero cum prin-
cipe baptizati sunt quotquot inter Bulgaros gene-
ris nobilitate, dignitatum fulgore ac divitiarum ame-
plitudine cwteris prastabaut. Horum exemplum
reliqui etiam secuti sunt, prier nounullos, quo-
rum iudoles plane ferina erat. Verum hos quoque
Borises exiguo contra ipsos comparato exercitu
(quandoquidem 509 Christi suffultus auxilio haud
wgre illos devicturus erat) ad sanctum baptisina
suscipienduu adegit.

99. Exiude vero et episcopi constituti. sunt,
el sacerdotes ordinati, et sacra templa zifi-
catà : et qui prius non populus, sed gens barba-
ra, nunc populus Dei" fit et appellatur « et non
misericordiam consecutam Dulgarorum hereditatem,
tüisericordiam conszecutam ** vocat. Deus, qui. vocat
€a que non sunt, tanquam εα que sunt "? (simul
cum Osee etiam Paulus loquatur), et populus qui
prius sedebat in tenebris ignorantiz, vidit lucem
magnam **, ver scilicet cognitionis, qua illumi-
nat omnem hominem venientem in lunc mundum *.
E» eo igitur tempore videre crat celeriter multiplicari
Ecclesias, Nam sacra templa, qua praedicti Ombri
et ipsimet Bulgari primum diruerant, tunc a fun-

*5 Psal, Lxxxt, 6. 5 Ose. 1, 9.

55 T Petr. n, 10.

ὅ Ye Βωρίσης χαίτι [ f. xaísov] παῖς ὧν, ἐπεγνώσθη
[f. ἐπέγνω τε vel ἐπιγνούς τε] τὴν θείαν μάστιγα.
καὶ ὡς ἐπάχει ταύτην ὁ παιδευτῆς Παττρ καὶ
Δεσπότης, ἐπιστρέψαι θέλων τοὺς υἱοὺς καὶ δούλους
πρὸς τὴν ἀλήθειαν (περὶ ὧν viov ὁ θΘεοπέτωρ
Δαθίὸ φησιν ᾿Εγὼ εἶπα" θεοί ἑστε, καὶ viol
Ὑψίστου πάντες ἀμέλει τότε τῷ ῥβασιλεῖ
Ῥωμαίων xai τῇ συγκλἠτῳ διαπρεσθεύεται (Mtyat)
&p' 6 [ f. ἄρα ] τότο τὴν βασιλείαν εἶχεν ὁ θεοφίλου
υἱὸς), ὡς ἂν συνθήκας εἰρήνης ποιησάµενος, του
λοιποῦ γαλινιαῖον βίον καὶ ἁτάραχον, Πρεμόν τε χαὶ
Ἰσύχιον διάγειεν [ f. διάγοιεν |, ἓν πάσῃ εὐσεθείᾳ
χαὶ σεµνότητι : καὶ τί γὰρ εἰ ἀληθῶς ἁἀδελφιχῶς μετ)
ἀλλήλων διάγχειεν kv ὀμονοίᾳ χαὶ ἀγάπῃ; Kat πρυσ-
ετέθη [f. -τίθη ] πίστιν ἀσφαλῃη, τὸ xal αὐτὸς τὸ
θεῖον δέξασθαι βάπτισμα. ἘἨξίου δὲ, xal Ἱερεῖς
πρὸς αὐτὸν σταλῆναι, ὡς ἂν πάντα τὸν Χριστιανι-
σμὸν αὐτοῖς παραδώσοντας. Ῥωμαῖοι δὲ, τὸ μηδέποτε
παρὰ Βουλγάρων ἐλπιαθὲν αὐτοῖς τὸ περὶ τῆς εἰρή-
νης μήνυμα ἀσμένώς δεξάµενοι, πάντα διὰ τάχους
ἑτέλεσαν. Βαπτίζεται τοίνυν Boplanc (73) , καὶ M:-
χαἡλ ἐχ τοῦ λουτροῦ τῆς ἁγίας χολυμθήθρας ἔπονο-
µάζεται, τῷ βασιλεῖ ᾿Ῥωμαίων (αὐτοί φασι) χαρι-
ζόμενος, τῷ ἐπ) ὀνόματι ἀντοῦ χληθΏναι. Καὶ yàp
δὴ xal αὐτὸς ἔδοξεν αὐτὸν ἀναδέξασθαι, xax (74) μὴ
σωματιχῶς παρεῖν (15). Σννεθαπτίσθησαν δὲ αὐτῷ,
καὶ ὅσον ἐν Βουλγάροις γένος, ὄγχον τε καὶ πλούτυν
βάην τῶν ἄλλων εἶχον ἐξαίρετον. "Ex τούτου δὲ xal

C οἱ λοιποὶ (76) τὴν φωτοποιὸν ἑδέχοντο xáÜapo:v,

πλὴν eb τινες θηριώδεις παντάπασιν, οὓς xal αὖ-
τοὺς, στρατείαν xav' αὐτῶν ἀθροίσας οὗ .πάνυ πολ-
λὴν, ἐπειδὴ δὲ Χριστῷ βοηθούμενος, οὗ ταλαιπώρως
χατετροκώσατο |f. add. xa] πρὸς τὸ θεῖον ὑπη-
γάγετο βάπτισμα.

λε’. "Ex τούτου δὲ bmloxonol τε καθιστανται, xai
ἱερεῖς πλείονες τελοῦνται, xal ναοὶ ἅγιοι ἀνεγείρον-
ται" xal ὃ πρὶν οὐ Aaóc, ἁλλ' ἔθνος βάρθαρον,
vuv Aaóc θεοὺ Ὑίΐνεται χαὶ χαλεῖται. Καὶ τὴν
οὐκ ἠ.ἑεημένην τῶν Βουλγάρων κληρονομίαν, ἡ.]ε-
ἡμένην καλεῖ θεὸς, ὁ cà μὴ Órca κα ]ῶν ὡς ὄντα
(συνφθεγγέσθω μὲν καὶ Παῦλος τῷ Ὡσηέλ): xai ὁ
Aaóc ὁ καθήµεγος πρότερον ἐν σκότει τῆς ἀγνοίας,

D εἶδε τὸ νῦν φῶς μέγα καὶ ἀληθινὸν τῆς ἐπιγνώσεως,

ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν xó-
σµον. " Hv οὖν ἰδεῖν αὖθις ἀπὸ τοῦδε, πληθυνθείσας
τὰς Ἐκκλησίας, at (17) oi τε προειρηµένο: "Opn6pot,
ot τε Βούλγαροι καθεῖλον, θείους ναοὺς, χαλῶς &vg-
κοδόμησαν xai ἀνήγειραν tix βάθρων, xal τὴν

5ο Rom. vit, 17. ** Isa. 1χ, 2. *! Joan. i, 9.

Varie lectiones et nota.

(15) His consentanea narrat Leo Grammaticus,
pag. 462 ed. Regie.

(74) ἴσ. εἰ xot.

(19) Tc. παρεῖναι f) παρῖν.

(76) Bulgarorum ad Christum conversionem ple-
rique historici tigunt ad an. 816 ; nonnulli tamen
eam ad an. 865 differunt, Fortasse. uno tempore

cepta, alio completa est : vel aliquandiu interru-
pta, postea instaurata fuit. Varie ctiom feruntur
rationes, quz regem Dogorim, vel Vorisen ad am-
pleetendam Christianam religionem pepulerunt ;
οἱ plures simul concurris:e, ut in magnis rebus
usuvenit, verisimilius est,

(11) ἴσ. καὶ oU.

$01

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

202

Tür &üear ἐπ.λήρουν ἐνταῦθα τῆς δόξης xal τῆς A dameutis erigentes, magnifice rexdificarunt, az

αἱνέσεως Κυρίου. Ἐνταῦθα μὲν ἑπληροῦτο τὸ
ὑπὸ τοῦ προφήτου Ἱεξεχιῆλ εἱρημένον * Καὶ π.Ἱἡ-
nc δόξης ὁ οἶκας Κυρίου ' xai πάλιν ὁ αὖ-
τὸς (78), Πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης Κυρίου.
᾽Αλλὰ xal ὁ Λαθὶδ, Η αἴνεσις αὐτοῦ, cto, àx àx-
χ.]ησίᾳ ἑἐσίων * xal πάλιν, ὃν ἑκκλησίαις εὐ.ο-
γεἶτε τὸν θεὺν Κύριο" ἐκ anqyow Ἱσραὴμ, ? ἐχ
φυλής Βουλγάρων. Γεγόνασι μὲν xal οὗτοι χατὰ τὸ
εἰρημένον’ Βασί.Ίειον ἱεράτευμα, ἔθγος ἅγιον, Aaóc
περιούσ.ος (19) χλῆρος ἀναφαίρετος. Mía πίσεις,
ἓν βάπτισμα, slc Θεὸς ἐπὶ πάντων», καὶ διὰ πάν-
tur, xal ἐν πᾶσιν.

Ac". "Hys δὲ xa fj ἀρχὴ τῷ Βωρὶς γαλήνην σταθη-
ρὰν, οὐκ ὀλίγων ἐθνῶν ὑποταγέντων αὐτῷ. Ἐπεποί-
θει γὰρ βεθαίως ἐπὶ τῷ τοὺς ποέμους συντρί-
έοντι, καὶ τόξα συν λῶντι, καὶ θυρεοὺς ἐν πυρὶ
κατακαίοντι, καὶ σχο.λἀζειν διδόντι, xaX αὐτὸν ἑκι-
Τιγὠσκειν µόνον Θεόν. Afca; δὲ ἕτη τριάχοντα
πρὸς τοῖς ἐξ ἐν τῇ βασιλείᾳ, xax τὴν πίστιν στηρί-
ξας, εἶτα xal ἀῤῥωατίᾳ δεινῃ περιπεσὼν, αὐτὸς μὲν
καὶ διὰ τοῦτο εὐχαριστήσας θεῷ, τὸν προφητιχὸν
ἐχεῖνον λόγον ἐφθέγξατο, Αγαθόν pot, λέγων, ὅτι
ἑταπείνωσάς µε, ὅπως ἂν μάθωτὰ δικαιώματά vov.
᾿Αποχειράμενος δὲ, τὸν νοῦν πρὸς Osbv µετήνεγχε *
τῷ δὲ πρώὠτῳ τῶν παίδων αὐτοῦ, Βλαδιμήρῳ (80) τοῦ-
νοµα, tt» βασιλείαν παρέδωχεν. Οὐκ ὀλίγων Gb
χρόνων x&v τῷ μοναχιχῷ σχήµατι ζήσας, εἰς τὴν
ἀτελεύτητον μετῆλθε ζωὴν, δοξάσαντος αὑτὸν τοῦ

omnem terram repleverunt gloria et laude Domini **.
Uude impletum est illud prophete Ezech. : 6) Plena
gloria domus Domiui, et rursus ipse: Plena est
omnis terra gloria Domini. δν Sed et David : *5* Laus
ejus, inquit, in Ecclesia sanctorum, οἱ rursus : **in
ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel,
gentis scilicet Bulgarorum. Siquidem et isti facti
sunt, juxta Scripturam, *' Regale sacerdotium, gens
sancta, populus acquisitionis, sors immobilis. ** Una
fides, unum baptisma, unus Deus, super omnes, per
omnía et in omnibus.

36. Porro regnavit exinde Borises, summa
cum pace et tranquillitate, nec paucz notiones illi
subject: evaserunt : firmam enim fiduciam in eo
habebat, qui aufert bella, arcum conterit et con-
fringit arma, el scuta comburit igni, qui vacare fa-
cit, et videre, quoniam ipse (solus) est Deus **. Cum
auteni regnasset amos sex supra triginta, in gra-
vem morbum incidit : ob quem etiam gratias agens
Deo illud Davidicum usurpabat : '* Bonum mihi
quia humiliasii me, ut discam justificationes tuas.
Dein vero detonsus, totam mentem in Deum trans-
tulit ae regnum primogenito suo Uladimiro con-
tradidit. Haud paucis vero annis in mionastico
etiam habitu exactis, ad :xternam gloriam commi-
gravit, glorificatus a Deo post inortem multis mi-
raculis qua, mediantibus ossibus ejus, patrate

Κυρίου ἐν ἐπιδείξεσι θαυμάτων xal l&acov, kx τῶν C divinitus sunt.

ὁστῶν αὐτοῦ τελουµένων θεοπρεπῶ»;.

Aq . Ev δὲ τοῖς χαιροῖς τούτου, ἑφάνη μὲν 6 ἅγιος
1 ερμανὸς ἐπὶ τῆς Βουλγαριχῆς χώρας ΄ ἐφάνησαν
δὲ χαὶ οἱ ἅγιοι οὗτοι, οὓς ὑπόθεσιν τοῦ παρόντος
λόγου ἑνεστησάμεθα, ἑναργεστέρας τὰς ἆμφα-
veia; ἐν Τιθεριουπόλει ποιούμενοι, xal νῦν μὲν,
ἐν τῷ τόπῳ τῆς αὑτῶν καταθέσεως ὁπτανόμενοι,
wév δὲ νυχτὸς βαδίζοντες διὰ τοῦ τείχοις ὁρώμε-
voi* πᾶτι δὲ τοῖς δξομάνοις δαφιλεῖς τὰς ἱἰάσεις
πηγάκοντες, περιδόητοι πᾶσιν σαν. Φθάνει τοί-
νυν ἡ περὶ τούτων φήμη εἰς τὰς τοῦ βασιλέως
Βουλγάρων Μιχαἡλ ἁχοάς. 'O δὲ, olog ἦν éxsivog
περ; τὰ ΟΌεῖα θερµότατος, προστάττει ναὺν τοῖς
ἁγίοις ἀνεγερθῖναι ἐν τῇ τῆς Βραγαληνίτζης ἐπισχο-

37. Hujus regis tempore ápparuit sanctus. Ger-
manus jin Bulgarorum regione : apparuerunt
et sancti isti, de quibus presentem instituimus ser-
nonem : illustriores tamen eorum apparitionts
facte sunt 5603 in civitate Tiberiopoli, ubi visi
sunt modo stantes in loco, ubi depositi erant, modo
nocte ambulantes supra templi parietem : cumque
omnibus orantibus sanitatem large impertirentu?,
ab omnibus etiam celebrabantur. Pervenit de his
fama etiam ad aures Michaelis Bulgarorum regis,
qui utpote erga sacra quaqus» ferventissimus,
jussit, ut templum illis in episcopio Bragalinitzz
cdificaretur (quod statim fuit exsecutioni man-

«f (ὃ xat véyovev), χαχεῖσε μετακομισθῆναι τὰ D datum) et illuc sanctorum reliquias transferren-

ἱερὰ τούτων Leljava: ὅπερ οὑχκ ἡμελίθη. Τοῦ δὲ
περοστάγµατος τούτου πρὸς Ταριδῆνα Ὑενοµένου τὸν
χόμητα, ἄνδρα Βούλγαρον, οὗ µόνον εὐγενέστατον, ἀλλὰ
xa δραστηριώτατον, οὐκ ἀμελῆς περὶ τὸ Épyovó Ta-
Ωιδῆνας Egávn ἀλλὰ τῷ φύσει δραστηρἰῳ λαθὼν καὶ

οἱ Ίνα. vi, ο. ** Ezech. xvii, b.
23, 9.

** |sa. vi, 2.
5 Ephes. iv, δ. *' Psal. xtv, 10. ?* Psal. cxvin, 71.

tur : quod etiam tuinime neglectum est. Cum enim
hoc negotium Taridinz comiti, homini Bulgaro,
non solum genere tmobilissiuro, sed. etiam summe
industrio, demandutum esset; is nullo modo se-
gnem in eo con(ciendo se prestitit. Sed super-

95 Psal. cxLix, 1. ** Psal. rxvu, 97. *' 1 Petr.

Varia lectiones et note.

(18) Non Ezechielis, sed Isai: sunt. verba quae
sequuntur.

(79) Ic. si; περιποίησιν, ut habet Apostolus.

(80) De lioc Uladimiro mentionem. nuilam inve-
nio apud alios auctores. Flurtasse is fuit qui, a
peolerea pietate recedeis, cum totum se ebrictati

PaTROL. Cn. CXXVI.

dedisset, ac subditos etiam ad gentilismum revo-
care studeret, a. patre, qui, divino zelo repletus,
regimen, deposito interim monastico habitu, re»
sumpsisse dicitür, victus, regno oculisque exutus,
πο e»rceri niancipalus est.

4

203

ΤΗΕΟΡΗΥΙΙΑΟΤΙ BULGARL£ ARCHIEP.

201

addito naturali solertiz sus ctiam zelo fidei erga A τὸ ζέον «zc πρὸς τοὺς θαυματουργοὺς πίστεως, τὸν

mirificos martyres, teirplum multa cum celeritate,
multorum manibus usus, perfecit. Dciude, congre-
gatis pontificibus, sacerdotibus, principibus ac in-
genti populi magnitudine, cum hymnis, thymiama-
tis Tiberiopolim contendunt. Stantes vero in loco
ubi sancti apparere solebant, facta fervidis cum la-
crymis prolixa oratione, effodere incipiunt, et hu-
mum asportare : cumque satis effodissent, inve-
niunt sanctorum urnas tabulis ex polito marmore
operias, quibus inscripta erant cujuscunque no-
men, forma statura, genus vit, dignitas et linea-
menta visus. Sublatas vero tabulas ista8 marmo-
reas hominibus, qui eas ad domum episcopalem
Bragalinitzze deferrent, tradiderunt, ut cum illuc
translatze essent sanctorum reliquie, ac in sacro
loco positze, denuo illis operimento essent. lpsas
vero reli auias mundis linteis obvolutas in arculis
ligueis, quas ad earumdem comportationem de in-
dustria fecerant, repoguerunt : rursusque prolixa
oratione ad Deum mirabilem in sanctis suis 7! facta,
ejus in se misericordiam implorarunt.

μὲν vabv, τάχει πολλῷ αυνετέλεσε, πολυχειρίᾳ πρὺς
τὸ ἔργον χρησάµενος. Συναγαγὼν δὲ xai ἀρχιερεῖς
σὺν ἱερεῦαιν, ἄρχοντάς τε xal πλῆθος πολὺ τοῦ λαοῦ
μεθ) ὕμνων xat θνµιάτων καταλαμδθάνουσι την Τι-
θεριούπολιν. Ἐπιστάντες δὲ τὸν τόπον, ἐν ᾧ οἱ
ἅγιοι ἑπεφαίνοντο, ἐχτενὴν [f. ἐχτονὴῆ] τε δέησιν
μετὰ δαχρύων θερμῶν ποιησάµενοι, ὠρύσιν (81) ἤρ-
ξαντο xat τὸν χοῦν ἐχφορεῖν. Ἐφ᾽ ἱκανὸν δὲ ὀρύξαν-
τες, ἐντυγχάνουσιν Ίδη ταῖς τῶν ἁγίων λάρναξιν, Ex
λίθου μᾶν µαρµαρίνου πριστοῦ τὰς σχεπούσας αὖὐ-
τῶν σανἰδας ἐχούσαις, ἄνωθεν δὲ ἐπιγεγραμμένυυς
ἑχάστους [[. --νον ἑχάστου] τό τε ὄνομα, τό τε σχῆ-
μα τοῦ εἴδους, χαὶ τὸν «prov τοῦ βίου, xal τὸ ἀξίω-

Β δ., καὶ τὸν χαραχτῆρα τῆς ὄψεως. ΄Αραντες οὖν τὰς

μαρμάρων ἑχείνων αανίδας, εἰς τὴν τῆς Βραγαλη-
νίτζης ἐπισχοπὴν φέρειν ἔδωχαν ' ὡς ἂν µεταχο-
μισθεῖσιν ἐχεῖθεν τοῖς τῶν ἁγίων λειψάνοις, xat
χατατεθεῖσιν Ev τόπῳ ἱερῷ, αὖθις δι’ αὐτῶν τούτων
ἡ σχέπη yévotto. Αὐτὰ δὲ τὰ λείφανα, χαθαραῖ» τε
σινδόσιν ἐνειλήσαντες, xal ξυλίνοις χιθωτίοις ἓἕν-
θέντες, ἃ ἑπίτηδες εἰς τὴν τούτων συγχομιδὴν Exatv-

ούργησαν, ἄρχονται μὲν αὖθις ἐχτενοῦς δεήσεως πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις θαυμαστὸν Κύριον, τὸν ἐξ αὐτοῦ

ἐπικα)ούμενοι ἔλεον.

38. ἰπίοτεα dum hzc flerent, jamjamque arculaa in

lumeros sublaturi essent, ex lectoribus quidam,
qui à mulis annis ob indispositionem quz ipsi
acciderat, liugua ita iimnpedilus erat, ut. vocem
emittere omnino non posset, accessil et ipse cum

aliis inspecturus qus fiebant. Et ecce momento C

temporis (o mirabilia magna tua, Christe Dei Ver-
bum!) solutis linguz ipsius vinculis , procurrit
velut furens, et Φδίτο percitus ad sacras illas the-
cas quz reliquias claudebant; 3ο clariore voce
usus, recepti beneficii praeco factus est, eodem
organo gratias referens, quas potuit maximas :
sicque sanctorum in se experius est virtutem,
504 locutione rependens acceptam loquendi [a-
cultatem. Quod cum populus vidisset audiissetque,
illum multo tempore voce penitus destitutum fuisse,
indeque miraculi magnitudinem perspexissel, qus
sanctorum .polestatem declarabat, circum arcas
sanctorum effusi, eas osculabatur, amplectabatur,
aique arctiss me tenebat, ut inde avelli non posset,

99. At Tikeriopolita reliquis adhuc vehemen-
tius commoti, ad comitemn et ad episcopos : « Non
dimittemus unquam, dixerunt, bonum nosirum ;
neque &i unica tantum die vita nobis protrahenda
foret , patiemur privari Dei dono, quod superna
Providentia nobis in salutem animarum nostrarum
concessit. [αμα feremus ex manibus et sinibus
nostris rapi illesum atque inviolatum thesaurum.

τε Psal]; rixvn, 531.

Aw. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἑτέλουν, xal τὰ κιθώτια
αἴρειν ἔμελλον, τῶν ἀναγνωστῶν τις πρὸ πολιῶν
ἑτῶν ἔχ τινος πάθους συµθεθηχότος αὑτοῦ [f. αὐτῷ]
τὴν γλῶσσαν πεδηθεὶς, ὡς παντελῶς συνῆν/[/. συνεῖναι]
ἀφωνίᾳ, συνῆλθε μὲν τοῖς πολλοῖς κατὰ θέαν τῶν
Υινοµένων. ᾿Αθρόως οὗτος (ὢ τῶν μεγάλων σου θαυ-
µάτων, Χριστὲ Λόγε!), λυθέντων αὐτοῦ τῶν τῆς γλὠτ»
της δεσμῶν, προστρέχει, οἷά τις ἐκμανεὶς xai σεσο-
θηµένος, ταῖς τὰ λείψανα φερούσαις ἐχείναις θείαις
θήχαις, γεγωνοτέρᾳ δὲ τῇ φωνῇ προσχρώµενος, κΏρυξ
τῆς εὐεργεσίας ἐγένειο ΄ µεγαλοφώνως δι’ αὗτου τοῦ
ὀργάνου ἀποτεινῆς [[.ἀποτιννὺς](82) τὰ κατὰ δύναμιν
χαριστήριΣ, εἰς οὐ x&v |f. εἰς ὃ καὶ εεί ἐφ᾽ οὗ xax] (53)
τῆς τῶν ἁγίων ὀπειράσθη δυνάµεως, καὶ λόγῳ τὴν
ὑπὲρ τοῦ δύνασθαι λέγειν ἀποδιδοὺς ἁμοιδήν. Ὡς δὲ
à λαὸς ἴδε τὸ γεγονὸς, xai ἀκούσιε |f. ἀχούσειε] (84)
τόν τε τῆς ἀφωνίας χρόνον, ὅτι πολὺς, καὶ τὴν τοῦ
θαύματος ἑνέργειαν τὴν ἓν τοῖς ἁγίοι τοῦ Θεοῦ
ἑχφαίνουσαν δύναμιν, περιχυθέντες ταῖς τῶν ἁγίων
θήχαις, χατησπάζοντο, προσεφύοντο, ἀδιασπάστως
εἶκον αὐτῶν.

16’. Οἱ δὲ Τιδεριοπολῖται, οὗτοι µέν γε xal τι
πλέον παρεκινοῦντο θερµότερον, καὶ πρὺς τὸν xó-
pnta xal πρὸς τοὺς ἐπισχόπους, « UO χαταπρο-
ησόμεθα τὸ ἡμέτερον ἀγαθὸν, λέγοντες ' οὐδ' ἂν εἰ
[f- 5] ἡμέρα µία ἡ ζωὴ ἡμῶν, ἔλεγον, Υένοιτο, τὴν
τοῦ Θεοῦ δωρεὰν στερηθείηµεν, ἣν ἡμῖν πρὸς σω-
τηρίαν ψυχῶν καὶ σωμάτων ἔδωχεν ἡ ἄνω Ηρόνοια.
Ob περιοφόµεθα, Ex µέσου τῶν ἡμετέρω» ἁρπαρό-

Varie lectiones et note.

81) lc. ὀρύττειν, 7] ὄρυξιν.
(83) ἴσ. ànosl;uv, ἢ ἀποτίσας.

(83) fo. ἐφ) ᾧ, f) καὶ e.
(85) fc. Ίκουσε. .

305

HISTORIA MARTYRII XY MARTYRUM.

206

M$70V χειρῶν, xai kx τῶν χόλπων ἡμῶν ἀφαιρού- Α Parati sumus et vincula et verbera et ignem et

psvov τὸν ἁσινήη xal ἀσύλητον θησαυρόν. Οἶδε ἡμεῖς,
χαὶ δεσµεῖσθαι, xai χολάξεσθαι, καὶ εἰς πὺρ παρα-
πεμφθηναι, xav θάνατον ὑποστῆναι ἑτοίμως ἔχομεν.
Οὐκ εὐχλαιῆς [f. ἀχλεὴῆς] οὐδὲ οὗτος ὁ θάνατος ἡμῖν
ἔσται. Εἶτε περὶ τὰ χιθώτια στῶμεν, αὐτοῦ τὰ
δώματά χαταθύσομεν, καὶ τὰς ψυχὰς ἀποῤῥίφομεν.
Mi μαλαχισθῶμεν τὰ γνεῦρα τῆς προθυµίας” μὴ
φανῶμεν ὄντως ἀνάξιοι τηλικαύτης χάριτος. Φανη-
σόµεθα δὲ, εἰ ἄλλοις ταῦτα παραχωρῄῇσομεν. Πόσοι
πίπτουσιν ἐπὶ παρατάξεων ὑπὲρ ἀναθῶν δωρεὰν
(f. — ρεᾶς] τῶν xaX φθειροµένων, xal Gv πολλάκις
οὐκ αὑτοὶ χύριοι, ààÀ' ἕτερος δεσπότης, ᾧ µισθο-
φοροῦντες ἐκεῖνοι, τὸν πόλεµον ὑποδύονται |. 'Hyiv
δὲ, καὶ οἰχεῖον τὸ ἀγαθὸν, xal ἄφθαρτον, χαὶ αἰώ-

mortem omnem potius tolerare. Mors hujusmodi
chara nobis erit : et circum arculas istas stantes,
et corpora saerificabimus, et projiciemus animas.
Absit ut deficiat aniui nostri robur, ac videamur
tanta gratia indigni; ut videremur sane, si ista
aliis dimitteremus ! Quam multi in preliis cadunt
ob corruptibilia hona, et quorum spe domini non
fiunt ipsi, sed alius, cujus stipendiis militant ! No-
bis vero et proprium est hoc bonum, et inéorru-
ptibile, et ternum. Quante igitur ignavim foret,
illud subripere volentibus cedere! Et quo olio in
loco sanctius sepulcrum habere possumus, quam,
in isto, qui sanctos hos tegit, ac ubi panlo aute
simul praudium sumpsimus ? »

viov. Πόσης οὖν µαλαχίας ὑπεχστῆναι τούτους τοῖς λαθεῖν θέλουσι ! Ποῖον ἄλλον τόπον τάφον [f. τάφων
wel τἀφονυ] ἱερώτερον ἔξομεν, 7| τοῦτον τὸν xai τοὺς ἁγίους καλύψαντα, ὑπὲρ ὃν νῦν διασυνδεινεύσωμεν

[f. ὑπὲρ ὧν νῦν διακινδννεύσομεν] (85) ; »

-

p'. Τοιαῦτα λάγοντος τοῦ πλήθους, xal 8pacuvo- B. — 40. Hzc cum diceret populus, et animosius se

µένου πλέον τοῦ δέοντος (θερμὸν γὰρ ὁ ζᾖλος, xat
μάλιστα τοῦ χοινοῦ πλήθους), ὡς χουφοτέρας ὕληφ
ὁραξάµενο-ς, Ex μιχροῦ σπινθηρος πυρσὺς ἑἐγείρετο"
ὁ χόµης σὺν τοῖς ἐπισχόκοις μόλις χατασιγάσας
τὸν πρλὺν ἐν τῷ κοινῷ θόρυδον, «Τί τοῦτο, ἔφησεν
ἁδελφοὶ, xaX τέχνα ; τίς ἡ ἀλόγιστος αὕτη θρασύτης
xai ἑπανάστασις : El μὲν οἴχοθεν αὐτὸς ἐπεθαλλό-
µην τῷ πράγματι, xol αὐθαιρέτως ἑνβργουν τὴν
ὁδυνηρὰν ὑμῖν ταύτην τῶν ἁγίων µετάθεσιν, εἶχεν
ἂν λόγον ὑμῖν ἡ ἀντίστασις * εἰ δὲ πρόσταγµα τοῦτο
τοῦ θεοφιλοῦς ἡμῶν βασιλέως, ἡμεῖς δὲ ὑπηρέται
χαὶ ἐχπληρωταὶ τοῦ προστάγµατος ἀπεστάλημεν ΄
τίς ὁ λόγος, δούλους slvat ὁμολογοῦντας, δεσποτικῷ
μὴ ὑπκοχύπτειν κελεύσματι; Οὐχ [ove πικρὰς βασά-
νους ἀποχειμένας τοῖς τὰ βασιλικὰ προατάγµατα
Ῥαραθβαύουσι,; ὉΟρᾶτε, μὴ τὸν µέχρι vov πρᾶον
xai χριστοήθη |f. χρηστ.] βασιλέα, πρὸς τὴν xa0'
ὑμῶν ὀργὴν ἀναστῄσητε τῷ πολλῷ θράσει, τῆς φν-
σιχῆς ἑχστῆναι χρηστότητος βιασάµενοι. Μη οὕτως
ἀπονενοημένις ὡς χατὰ μαχαιρῶν xai δίφων πηδή-
σητε. "Αδοξος ὁ τοιοῦτος θάνατος οὐχ ἀρεστῆ
Υὰρ ἡ θρασύτης, εἰ xat δόξης ἀποφέρητε στέφανον.
M ποιῄσητε τὸν θεῖον xai ἱερὸν τόπον τοῦτον, πο»
Ἀνάνδριον * μὴ τὸν ἅγιον βεθηλώσητε µιανθέντα ἐμ-
quvÀhp ἑνάγῶς αἴματι. » Τούτων ὅτι λεγομένων παρὰ
τοῦ χόµητος, τὸ πλῆθος ἐπὶ μᾶλλον ἀνῆπτε τὸν θόρυ-
θον , χαὶ τῶν πρὸς τὸν θάνατον προθυµίαν, προθν-
μοτέραν xal θερμοτέραν ἅπαντες ἐπεδείχνυντο.
Ἑνταῦθα ὁ κόμης παντοῖος ἐγένξτο |f. ἐγίν.], νῦν
μὲν τῇ χρηστολογίᾳ µαλάττειν, vuv δὲ τῇ τῶν ἄπει-
λῶν αὐστηρίᾳ καταστέλλειν πειρώμενος. Ὡς δὲ ὁ
Χρόνος ἑτρίθετο, xat μηδέν τι διαπρᾶξαι ἰσχύωντες
ἑχάτερα τὰ µέρη, ἀλλ ἄπραχτο. διαµένοντες οἱ
ἁμφότεροι, τέλος, συνεθίθασαν ὥστε τρεῖς &x τῶν
ἀπισημοτέρων ἁγίων μόνους ἄραντες, λέγω ob, Τι-
µόθεον, Κομάσιον, xal Εὐσέδ.ον, τοὺς δὲ λοιποὺς, ἐν
ἜΤιδεριουπόλει χαταλιπεῖν.

laberet quam decebat, éiquidem violentus est
zelus, presertim in gregaria mulitudine, ceu
ignis in leviore.materia accensus : adeoque ex parva
scintilla jam incendium parabatur.Quare comes cum
episeopis :gre impetrato in tania perturbatione
silentio : « Quid est hoc, clamavit, fratres et filii?
Qu2nam heec absque ulla ratione audacia et insur-
rectio? Si ego a me ipso animum appulissem ad
hoe opus, et sponte mea urgerem hanc adeo vobis
molestam sanctorum translationem, equa utique
foret hzc resistentia vestra. At cum tale sit pien-
tissimi regis nostri mandatum, nosque solummodo
ministri et exsecutores illius simus; quxnam ratio
est, ut ji qui servos sese agnoscunt et fatentur,
nolint dominico subesse mandato? An vero igno-
ratis diros cruciatus iis paratos esse, qui regia
mandata inlregerint. Videte ne clementissimi ac
milissimi regis iracundiam in vos concitetis, ac ne
vestra hac nimia 508 audacia eum a naturali
mansuetudine sua recedere cogatis. Non adeo de-
meutes sitis, ut in secures et gladios ultro insilia-
tis. Íngloria foret hzec mors : 46 non placeret ve-
stra Lemeritas, etiamsi glori: coronam exinde rc-
ferrelis. Nolite sacrum bunc locum facere mortuo-
rum sepulerum. Nolite profanare hoc templum,
sacrilege illud polluentes civili sanguine. » Duin
bac a comite dicerentur, multitudo majore adhuc
tumultum ciebat, omnesque ad mortem subeun-
dam sese exhibebant proimptiores. Quare comes
in omnes sese versabat portes, ac modo suavitate
verborum eos delinire, modo minarum asperitate
eos deterrere conabatur. Verum, cum tempus te-
reretur, ac neutra pars quidquam proficeret, adeo-
que otiosi pernianerent, tandem convenerunt, ut
tres tantum ex illustrioribus sanctis tollerentur,
nempe Timotheus, Comasius, et Eusebius : reliqui
Tiberiopoli relinquerentur.

Varise lectiones et noto.
(85) ἴσ. διασυνδειΓνήσαµεν ἢ διασυνδεινάζοµεν ; id est, pro quo nunc contendimus et contrisiamur.

901

THEOPHYLACTI BUI.GARLE ΑΠ(ΠΙΕΡ.

208

41. Sublatis igitur illis, Bragalinitzam cum prx- À µα’. Ἄραντες οὖν μετὰ πολλῆς δοξολογίας xai

claro hymnorum concentu, multorum luminum
gestatione, suaviumque odorum effusione perrexe-
runt. Cum vero ab ea civitate viginti circiter $!a-
diis abessent, obviam illis venit vir distertos habens
pedes, ac ΠΛΗΡΗ voce clamans : « Saucti Dei, mi-
seremini mei infelieis, qui bac corporali iufirmi-
tate pripeditus, haud potui ad vos cum aliis acec-

9 * V
dere : sttamen cogitatione et fie semper vos com-

plexus sum, vestramque viitulem invocavi : eicut
et nune inlirmitati mex violentiam inferens, liuc,
priusquam ad civitatem perveniatis, accedo, subsi-
dium vestrum atque adjumentum implorans. Si
quid igitur potestis, adjuvate me, miserti mei, vog
rogo et obtestor, ego miserrimus. Ne, quaeso, con-
fundar quoniam speravi in vos, neve revertar hu-
miliatus et confusus, ac ne, roge, defrauder spe
mea et protectione vestra, » Ista cum lacrymis
εἰαυιίο illo dicente, subito Dei gratia egi ea quz
propria ipsius sunt; οἱ mirabilis in Sanctis stis
Dominus "** virtutem suam ostendit, Tlec enim
sanctorum, quae eo usque 3dmodum leviter fere-
bantur, repente adeo graves evaserunt, ut amplius
eas ferre non possent. Quare illas ibidem deposwe-
runt. lile autem qui distortos: pedes habebat, eis-
4em accidens, dum omne lamentationis genus ad-

hiberet, nibiique ad miserationem commovendam ΄
idoneum pretermitteret , exteinplo animadvertit, ^" πόδας ἐχεῖνος διάστροφος προσπεσὼν αὐταῖς, xal

pedes suos naturalem se movendi virtutem recu- —

'

φωταγωγίας, καὶ εὐωδίας, καὶ Όμνων, elc την Boa-
γαληνίτζαν ἀπῄεσαν. "Exv δὲ τῖς πόλεως ἀπεχόν-
των ὡς ἀπὸ εἴχοσι σταδίων δ.άστηµα, ὑπαντᾶ τις
àvho αὐτοὺς [f. αὐτοῖς] (56) τοὺς πόδας διάστρο-

. φος Qv, µεγάλῃ τῇ φωνῇ Boov:« Ἐλεήῆδατέ µε,

ἅγιοι τοῦ Θεοῦ, τὺν ταλαίπωρον, τὸν διὰ τὴν σωµα-
τικὴν ταύτην ἀαθένειαν ἀπολειφθέντα µε |f. μὲν]
εὓς μετὰ τῶν ἄλλων πρὸς ὑμᾶς σννελεύσεως, τῇ δὲ
διανοἰᾳ καὶ τῇ πίστει ἀεὶ ὑμῶν [f. ὑμᾶς] ἑχδεχόμε-
voz, χαὶ τὴν ὑμῶν ἐπικαλούμενος δύναμιν ' ὃς γε
καὶ νῦν τὴν ἑμαυτοῦ ἀσθένειαν βιασάµενος, πρὶν 1j
τῇ πόλει ἐπιφοιτῆσαι ὑμᾶς, fixo, τὴν ὑμετέραν àv-
τίληψιν καὶ βοῄθειαν ἐδαιτούμενος. 'AXX εἴ τι δύ-
νασθς, βοηθἠσατέ po: σκλαγχνιοάµενοι Em ἐμοί.
A) δέοµαι καὶ ἀντιθιλῶ, ὁ πολλῶν δαχρύων καὶ
θρήνων ἄξιος, μὴ χαταισχυνθείην, ὅτι Ἠλπισα kg
ὑμᾶς, μηδὲ ἀποστραφείην τεταπεινωµένος xai κατ-
ησχυμμένος , μηδὲ στερηθείην τῆς ἑμῆς προσδο-
χίαςς καὶ ὑμῶν ἐπισχέφεως. » Ταῦτα σὺν Χλανθμῷ
ποῦ γωλοῦ βοῶντας, εὐθὺς ἡ τοῦ Κυρίου χάρις ἐποίσι
τὰ ἑαυτῆ:ς, καὶ 6 à» τοῖς ἁγίοις θαυμαστὺς Κύ-
ριος, τὴν οἰχείαν δύναμιν ἐπεδείχνντο. AL γὰρ θηχαι
τῶν ἁγίων µέχρι τότε χούφως φερόμεναι, ἀθ ρόον
οὕτω βαρεῖαι τοῖς φέρουσιν ἕδοξαν, ὥστε μὴ παρε-
τέρω [f. περαιτέρω] (87) φέρειν δύνασθαι ταύτας.
Αμέλει xal κατατίθενται μὲν αὐτοῦ, Ὁ δὲ τοὺς

τί μὲν οὐχ ἔτι χέγων ἐλεεινὸν, cl δὲ οὗ ποιῶν οἴχταν

perasse. Deambulabat itaque Ώθυπι glorificans, aC & ἄξιον, εὐθὺς ὁρᾷ τοὺς πόδας τὴν φυσιχὴν δύναμιν

eum qui omui tempore, et ubique in sanctis suis
mirabilis, vocibus gratiarum aetionis laudabat, ma-
£nifüicabat 506 stque benedicebat. Hic vero inge-
mihet mecum sanctus David ilud psalmi sui di-
*€tum : 5 Mirabilis Dess in sanctis suis, Deus Israel.
Et rursus : '* Mirifica misericordias Γκαν, qui salvos
facis sperantes in te. Ac. rursus : '* Corroboraeit
(Grece mirificavit) misericerdiam suam super (imen-
tes ee. Et h»c quidem ita se habucre. Nos autem
ad propositum revertamur.

42. Facta a sacerdotibus prolixa oratione, ite-
rato aggressi sunt thecas gestare; el ille rursus
leves ut eraut. antea, evaserunt, Et sic tnultut
benedicentes οἱ luudantes Dominum Bragalinitzam
pervenerunt : ibique omnibus, qux decebant, dc-
functi, sacras illas thecas deposuerunt in dextra
parie templi, qued iu eorum honorem exstructum
erat, vigesima octava. die praedicti mensis. Consti-
tuti eliam eunt pro hoc saero templo clerici, qui
scirent $acra faecre Bulgariea lingua, ut ci prxsi-
defent, ac in perpetuum sacras laudes concine-
rent. .

45. At vero is qui pedum sanitatem receperat,

** Psal. Lxvii, 56. "* Ibid.

τν Psal. xvi, 7.

xai χίνηαιν Éyovsa;. Περιεπάτει τὸν θεὸν δοξάνων,
xoi σὐχαριστηρίοις φωναῖς τὸν διὰ τῶν ἁγίων a$-
τοῦ ἓν παντὶ χαιρῷ χαὶ τόπῳ θαυμαζόµενον Κύριον
xaX θεὸν ὑμνῶν, καὶ μεγαλύνων, xai εὐλαγῶν, καὶ
δοξάζων. ᾿Ενταῦθά pov συμφθεγγέσθω ὁ θεῖο; Aa-
6:8 τὸ φαλμικὸν λόγιον ἐκεῖνο' Βαυμαστὸς Ó θεὸς
ἐν τοῖς ἁγίοις αὑτοῦ, ὁ θεὸς "IepariA* καὶ πάλιν,
θαυιιάστωσον τὰ &Aéq σου, Κύριε, ὁ σώζων τοὺς
éAa(ortac ἐπὶ σέ " χαὶ πάλιν ᾿Εθαυμάστωσε
Κύριος τὸ ÉAsoc αὐτοῦ, ἐπὶ τοὺς φοδουμάνονς
αὐτόν. Καὶ ταῦτα μὲν ἓν τούτοις. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὸ
προχείµενον ἑπανέλθωμεν.

pp'. Ἐκτενοῦς δὲ παρὰ τῶν ἑερέων γενοµένη:
δεῄήσεωώς, αὖθις ἐπεβάλλοντο ταῖς τῶν ἁγίων θήχαις
βαστάσαι ' αἱ δὲ, χοῦφαι πάλιν σαν xal ἐλαφραὶ
ὡς τὸ πρότερον. Καὶ οὕτως ἐπὶ πλέον δοξάζοντες
χαὶ εὑλογοῦντες τὸν θεὸν, φθάνουμ:ν ἄχρι Βραγα-
ληνίτζης * xal ὅσα εἰχὸς ἀφοσιωσάμενοι, χατατι-
θέασι τὰς θείας θἠχας ἐχείνας, ἐν τῷ δεξιῷ µέρει
τοῦ εἰς ὄνομα τῶν ἁγίων οἰχοδομηθέντος ναοῦ, el-
xozt3 ὀγδόῃ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἄγοντος. ᾿Αφωρίσθη
δὲ τῷ θείῳ τούτῳ ναῷ xoi χληρος, Βουλγάρων γλὠτ-
t1) τὰ θεῖα πεπαιδευµένος, ὥστε προσεδρεύειν τούτῳ,
καὶ τὰς ἱερὰς πυιεῖσθαι ὑμνολογίας ἑχάστοτε.
μγ’. Ὁ μέντοι τοὺς πόδας ἰαθεὶς ἐκεῖνος, ox

76 Psal, cn, 11.

Varie lectiones et nota.

(86) ἴσ. ἀμφοτέρους.

(81) fc. ποῤῥωτέρῳω,

500

HISTOPIA MARTYRII XV MARTYRUM.

219

εἰς καλὸν τὴν ὑγείαν &yplticazo* ἀλλ οἴχαδε àm:2- A haud recte tanto usus est beneficio : domum enitn

θὼν, καὶ γυναιχὶ ἀνδρὶ voptpap ἀυνηιμένῃ λοιγίους
[f. µοιχίους]΄ ἐπιθαλὼν ὀφθαλμοὺς, καὶ λόγοις ὑπο-
χλέφας ἁπατηλοῖς (εΌχυλον γὰρ εἰς ἁπάτην Tovh), καὶ
ῥήμασιν ἑρωτιχοῖς εὐένδρτον ἄρας αὐτὴν, εἰς ἑτέραν
χώραν μεταναστεύουσιν ἀμφότεροι. ᾽Αλλὰ γὰρ οὖν
εἰς μαχρὰν ἐπ αὐτῷ ἡ θεία δίκη ἐνύστατεν, ἁλ)λὰ
πινρὸν ἔνιδηῦσα τὸ γενόμενον αὐτοῦ πονηρ)ν, xol
τὸ τῆς ποινῆς ἔργον ἐπάγει’ xol στοξθλοῖ τοὺς
πόδας τῷ ἀλλοτοίῳ υἱῷ, τῷ φευσαμένῳ τὴν χάριν
τῶν ἁγίων. xai ἀπὸ τῆς θείας χαὶ εὐθεία; τοίβου
χωλάναντι, καὶ πρὸς ἁτόπους ὀξοὺς χαὶ ποντρὰς
διαῥραµόντι. Περὶ τῶν τοιούτων pot δοκεῖ εἰρηχέναι
πὺν Σολομῶντα, ὡς xaX τὸ ἁληθὲς ἔχει" 'Ο πορευό-
/.ενος ὀρθῶς, πορεύεται πεποιθώς * ὁ δὲ σχο.ιά-
ζω» ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, γνωσθήσεται. Τί οὖν Exet-
voc; Ἐπιγινώσχει τὸ πταΐσμα, xal εὐθὺς τὸν τῆς
παρανόµου συξυγίας ῥηγνύει σύνδεσμον * ἀφίησι cv
Υυναῖχα τῷ προτέρῳ ἀνδρὶ, αὐτὸς δὲ τοῖς ἁγίοις
προσδραμὼν, xal ταῖς lepai; προσπεσὼν θήχαις,
Υοεράς τε ἀφίει φωνὰᾶς, καὶ τὸ ἁμάρτημα ἑξομολο-
Ὑούμενος ἐν συντετριμμένῃ χαρδία xai πυεύµατι
ταπεινώσεως, ἡτεϊτο μὲν συγγνώµης ἐπὶ τούτῳ
τυχεῖν, ἠτεῖτο δὲ χαὶ τὴν πρὸς τὸ εὐθὺ τῶν ποδῶν
ἁποχατάστασιν. 'O τοίνυν τῶν μετανοούντων θεὸς,
ἅμα xai τοὺς ἁγίους αὐτοῦ δοξάζων, ὡς εἴωθεν,
ἀπενθύνε: πάλιν τοὺς πόδας αὐτῷ * ἣν Υὰρ, ὡς ἔοιχε,
Ψψυχῆς πρὶς τὸ xaXby ἐχούσης οἰκείωσιν. Ἐντεῦθεν
επλήρωται τὸ τοῦ προφήτου 'Hoatou ῥητὸν, τὸ
cásxo)* Τότε ἀλεῖται χω-ῖὸς ὡς Φλαφος, καὶ τρα-
x] ἔσται γλῶσσα poqiAd ov * χαὶ πάλιν, Ἰσχύσα.
τε, χεῖρες ἀνειμέναι, xal γόνατα παραΊεΛλυμένα,
παρακα1έσατα. Τί δὲ τὸ ἀπὸ τοῦδε; Πολλὰ χαίρειν
εἰπὼν κόσμῳ καὶ τοῖς ἓν χύσμῳ, τὸ πάλαι μὲν ἱερὸν,
νῦν δὲ ἅγιον ὄρος λεγόμενον κοταλαμδάνει. πρόσ-
εισί τε τῇ µεγίστῃ τῶν ἐχεῖσε μονῶν, xax τὰ τῶν
μοναχῶν ἐνδὺς, µόνου θεοῦ χαὶ τῶν θείων γίνεται,
χαὶ μόνος πρὸς μόνον τὸν θεὸν οἰχειοῦται. Τοιοῦτο
μὲν οὖν τὸ θαῦμα τοῦτ».
μδ.. Ἕτερος δέτις Ex μακρῶν τῶν χρόνων ἀκαθάρτῳ
πνεύματι τυραννούµενο;, χ-ὶτοσοῦτον, ὅσον [ f. ὡς οὗ]
μόνον ἁλύσεσι περιαυχενἰςεσθαι, ἀλλὰ καὶ σιδῄροις
τοὺς π/δας ἑνέχεσθα, ἐπιτηδείο.ς, µάστιξ Ov χαρ-
ίαις xax zt Any) xaAezi) καὶ δυσίατος" ἑλύτει γὰρ

reversus, cum avidos oculos in mulierem, viro suo
junctam, conjecisset, eamque fallacibus sermoui-
bus seduxisset (proclivis enim in deceptionem est
femina, οἱ amatoriis verbis facile capitur), simul
cum ea in aliam regionem commigravit. At diu non
distulit divina justitia; sed tantam ejus iniquita-
tem perspiciens, debitam ipsi pxnam inflixit. De-
torsit igitur denuo pedes filio alieno, qui receptam
2 sanctis gratiam fine suo fraudaverat, et. claudi-
cans a semita recta Τό, pravas et iniquas vias per-
currebat. Desimilibus hominibus videtur mihi Sa-
lomon disisse, quod sane verum est : Τ Qui ambu-
[at recte (88), ambulat confidenter : qui autem. de-
pravat vias suas, manifestus. erit. Quid vero ifle?

b Aguovit peccatum suum ; ac statiun, iniqua disso-

|uta consuetudine, mulierem priori viro dimisit :
ct ad sanctos accurrens, ac ad ipsorum tliecas pro-

. volutus, flebiles voces emittebat, atque peccatum

coufilens suum, in corde contrito οἱ spiritu. hi-
miliato, veniam, pedumque &uorum ad rectum stà-
tum restitutionem enixe precabatur. ]lle igitur,
qui est peenitentium Deus, sanctos suos glorificans,
ut so'et, iterum iliius pedes ad. rectitudinem perfe-
clamque sanitatem restituit (erat enim animo, ut
videtur, alias a4 bouum propenso). Quare imple-
tum est illud Isaiz dicentis : ** Tunc saliet sicut
cervus claudus, et aperia erit. lingua mutorum. Et
rursus : 7 Confortate manus dissolutas, et. genua
debilium roborate. Sed quid postea ? Mundo et om-
nibus 50 qux in eo sunt, valedicens, ad mon-
tem qui olim quidem 84065, nunc sanetus appella-
tur, se confert, ct ad monasteriorum maximum
accedens, ibi monastico. sumpto habitu, se totum
soli Dco, rebusque divinis dicat, ac solus cum solo
Dro exinde conversatur. Ita quidem se habuit mi-
raculum istud.

44. Alius vero vir erat, qui a multo jam tem-
pore, immundo spiritu adeo crudeliter vexabatur,
ut eum non solum catenis circum collum vinciri,
sed etiam ferreis compedibus ejus pedes constringi
necesse foret. Quare cordibus suorum flagellum

αὐτοὺς, οὕτω πιχρῷ ποινηλατούμενος δαίµονι' ἐπεὶ D erat, ac plaga gravis, et insanabilis *?, summopere

μηδὲν ἕτερον ἔχοντες ópásat, τὴν πρὸς τοὺς ἁγίους
χαταφυγὴην ἔγνωσαν, συλλαμθάνεται μὲν ἁλύσεσι
χραταιῶς, ἄγεται δὲ εἰς τὸν τῶν ἁγίων vaóv. Ἐπεὶ
δὲ μὴ κατέχει» αὑτὸν Ἠδύναντο, δένδρῳ µεγίστῳ ἔξω
τοῦ ναοῦ ἑστῶτα προσέδησαν. "Hv οὖν τῷ δένδρῳ
προσδεδεµένος ἡμέρας τρεῖς, πᾶσ: τοῖς ὁρῶσι θρήνου
καὶ ὁαᾳχρύων ἄξιον θέαµα. TOv δὲ φυλασσόντων
αὐτὸν, τῶν μὲν εἰς Όπνον χατενεχθέντων, τῶν δὲ,
ἅλλου ἀλλαχόσε δ-αχεχινηκότων, τὰς ἀλύσεις xal
πάντα τὰ χατέχουτα ῥίζας, βοῶν εἰς τὸν vaby εἶσ-

το Psal. xvi, 46." Prov. x, 9.

18 δα, xxxv, 6.

enim dolebant videntes eum a tam immiti d:enione
excruciari, Cum vero nihil illis aliud agendum
superesset, ad sanctos istos confugere decreve-
runt. Catenis igitur fortiter vinctum ad sanctorum
templum trahunt. Cum vero ipsum detinere non
possent, ad magnam arborem extra templum
stantem alligarunt. Stetit igitur ipse arbori alliga- -
tus dies tres, exhibens omnibus qui eum intue-
hantur, spectaculum fletu et lacrymis dignum.
Cum autem qui eum custodiebant, partim somno

T |bid. ** Isa. xiv, 6.

Varie lectiones et nota.

(SS) Ταν. habet, simpliciter.

211

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

218

correpti essent, ac partim alio abiissent, is cate- A επήδησε" xat προσδραμὼν τῇ τοῦ ἱεροῦ Εὐσεδίου

nis, el si quie alia. ipsum detinebant, disruptis,
clamans in templum prosilivit atque ad urnam
sancti Eusebii procurrens, marmoreum urn: ope-
rimentum tollere conabatur. Apparuit vero illi ex
theca vir terribilis et totus igneus, qui consurgens
graviter immundo spiritui interminatus est :
« Quomodo ausus es (dicens) domum Dei ingredi,
et ejus creaturam. ita. dire vexare? » His ab eo
dictis, urnam denuo subire visus est. Dzamoniacus
vero ille eo momento sanatus admirationi otmni-
bus ioiposterum fuit, gloriam assidue Deo referens
et sanctis ejus. |

45. Alius rursus paralyticus, qui nec se movere
ullo pacto poterat (unde et naturales excretiones
in ipso discubitus sui loco faciebat, quixe res ipsum
malo odore et putredine compleverat) sublatus a
suis affinibus, prope sancti Eusebii arcam positus
est, eo quidem redactus, ul sola respiratione a
mortuo secerneretur. Porro, apparens el sanctus
tribus consecutis noctibus, oleo sancto eum per
totum corpus inunxit, ac demum dixit: « Ecce
sanus factus es ; abi in. domum tuam, gratia illius
qui paralyticum sanavit et dixit ei: Tolle grab-
batum tuum, et ambula **, ν Tunc. ille surgons
ambulabat coram omnibus sanus ac robustus,
deposita paralysi, haud minus faciliter, quam si
se levi palliolo exuisset.

λάρναχι, ἐπεχείρει μὲν αἴρειν τὸ &x μαρμάρου τῆς
λάρνακος σχέπασµα ' ἀφάνη δὲ αὐτῷ ix τῆς θήχης
àvhp φοθερὸς xai πύρινος ὅλως [[. ὅλος], ὃς ἅμα τε
διανέστη, xal τῷ ἀχαθάρτῳ ἐνεθριμήσατο πνεύματι,
c Πῶς ἑτόλμησας, λέγων, τὸν τοῦ Θεοῦ οἴχον εἰσελ-
θεῖν, xai τῷ αὐτοῦ πλάαματι πικρὺς ὀξετάσειν: »
η αὔτα εἰπὼν, xai πάλιν εἰσδῦναι τὴν λάρναχα ἔδο-
ξεν. Ὁ δὲ δαιμονιῶν ἐχεῖνος ἰαθεὶς, θαῦμα πᾶσιν
ἦν τὸ ἁπ᾿ ἐχείνου, δόξαν ἀναφέρων Θεῷ, xat τῶν
θεραπύντων αὐτοῦ.

µε’. Ἕτερος πάλιν παράλυτος, οὐδὲ χινηθῆναε
ὅλως δυνάµενος, ἀλλὰ καὶ τὰς φυσιχὰς ixxct-
σεις bv αὐτῷ τῷ τῆς καταχλίσεως τόπῳ ποιούτ
µενος, ὡς xai δυσωδίας αὐτὸν γέµειν xat σήφεως,
ὑπὸ τῶν κατὰ γένος αὐτῷ προσηχόντων ἀρθεὶς,
πλησίον τῆς τοῦ ἁγίου Ἑὐσεδίου ἑτέθη λάρναχος,
μόνη πνοῇ τὸ νεχρὸς εἶναι μὴ συγχωρούµενος. Ἐπι-
φανεὶς οὖν ὁ ἅγιος αὐτῷ τρεῖς ἐφεξῆς νύκτας, xal
ἑλαίῳ ἁγίῳ ἀλείφων αὐτὸν καθ ὅλου τοῦ σώματος,
τελευταῖον ἔφη” « δε ὑγιῆς Ὑέγονας, ἄπελθε εἷς
τὸν οἶχόν σου, χάρ'τι τοῦ Κυρίου τοῦ ὑγιάσαντας τὸν
παράλωτον, xal εἰπόντος πρὸς αὐτόν Ἂρ:» τὸν
xpá6aróv σου καὶ περιπάτει. } Αναστὰς δὲ ἔμ-
προσθεν πάντων, περιοπάτει ὑγιῆς, εὕρωστος, ὦσ-
περ ἱμάτιον ἐλαφρὸν ἀποδυσάμενος την παράλυ-
dw.

46. Accedat vero et alter, qui etiam dissolutio- C µς’. Παρίτω xai ἕτερος, ὃς ἐχ διαλειµµάτων μὲν

nibus a spiritu immundo vexabatur. Is aliquando
adactus est proficisci una cum uno ex cursoribusg
regis. Quanquam 50$ vero per id temporis
eaeooniaci mali recursu correptus esset, attamen
urgens cursorum iter ipsum discedere tunc com-
pulit, Porro gravem illum daemonis vexationem
sustinens integram diem exegit. Ut vero paulo
melius habere se sensit, proprio conscenso equo,
laxatis habenis, properabat, ut regiam. viam quie
scilicet ad istos sanctos ducit, quam citissime
decurreret. Itaque equo continenter vectus ad
vestibulum templi pervenit ; statimque equo desi-
liens, templum ingreditur, atque ad magui Eusebii
urnam procidens, rugiium altosque clamores
emittebat, dein marmoreum urna operimentum
sublatum ad parietem reclinavit: interea vero os
jpsius in utramque partem distorquebatur. At
segnis non fuit hac quoque occasione divina gra-
tia; sed homo ille cito a flagello daemonis libera-
tur, ore illi ad naturalem statum restituto, ut eo
cum ad communes loquendi necessitates, tum ad
Deum glorificandum uteretur. Tot igitur tantaque
miracula patrabat Deus, sanctos suos glorificans,

9! Joan. v. 8.

ἀκαθάρτῳ πνεύματι καὶ οὗτος Ἠνοχλεῖτο * ἐπεὶ δέ
ποτε ἀγγαρευθεὶς, ἑστάλη µετά τινος των βασιλι-
χῶν ταχυδρόµων, ἔτυχε μὲν τῇ δαιμονιώδει ταύτῃ
περιόδῳ τηνικαῦτα ἄλλους (89). Ἐπεὶ τῶν ταχυδρό-
µων Exelvo [f. ἐχεῖνον] ἡ κατεπείγουσα ὁδὺς Ἀνάγχαζεν
ἁπᾶραι, ὁ την δεινην ἑἐκείνην περἰοδύν τοῦ δαίμονας
ὑφιστάμενος, δυσημερεύσας (90) ἐν ταύτῃ, ὡς ἔγνω
ῥᾷον γενόμενος, ἀναθὰς τὸν οἰχεῖον ἵππον, Ίλαννεν
ἀκρατῶς. Σπεύδων καταλαθεῖν τῶν βασιλικων (91),
τὴν παρὰ τοὺς ἁγίους φημὶ ἀπάγουσαν, καὶ τῷ
ἵππῳ ἐλαυνόμενος, xal συνότερον [f. Guvtovürse-
gov] (92) ἐποχούμενος, ἐν τῷ τοῦ ναοῦ προαυνλίῳ
εὑρίαχεται' xa αὐτίχα τοῦ ἵππου χαταπηδήσας.
εἰς τὸν ναὺν εἰσέρχεται, χαὶ τῇ τοῦ μεγάλου Εὖσε-

D 6(ou λάρνακι προσπεσὼν, βρηχιμῷ (95) τε xal ύλα-

καῖς &yplio* xal τὴν ἐκ pappápov σχέπην τῆς
λάρναχος ἀνελόμενο:, τῷ τείχει ταύτην προσῄρει-
σεν. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἐποίει, διεστράφη αὐνοῦ τὸ
στόμα ἐπὶ θάτερον µέρος. Ἁλλ' οὐχ ἡμέλησεν Ἡ
θεία χάρις οὐδὲ ἐνταῦθα * ἀλλ᾽ ἐλευθεροῦται μὲν της
τοῦ δαίµονος μάστιγος ὁ ἄνθρωπος, ἀποκαθίσταταιε
δὶ αὐτῷ καὶ τὸ στόµα, εἰς τὰς ἄλλα; τοῦ λόγον
χρείας ὀρθωθὲν, xal εἰς τὸ δοξάζειν τὸν θεόν. Οὕτω

Varie lectiones et nota.

(89) ἴσ. ἁλούς,
90) ἴσ, δ.ημερεύσας.
91) fe. τν βασιλιχήν,

(92) fe. συνεχώτερον.
(65) to. βρυχηθμῷ.

213

HISTORIA MARTYRII XV MARTYRUM.

211

τηλικαῦτα θαυμάσια ἐποίει ὁ θεὸς διὰ τῶν ἁγίων Α et ab ipsis glorificatus, juxta illad qiiod ait: Qui-

αἱτοῦ δοξα-ό ενος * Τοὺς δοξάζοντάς µε, φτοὶ,
δοξάσω.

pt. Ἑλαδίμηρος δὲ ὁ υἱὸς τῷ Βορίσει γεγενηµέ-
voc, ὡς ὁ λόγος φθάσας διέλαδε, τὴν βασιλείαν ἀπ
ἐχείνου παρέλαθε. Τέσσαρας τῇ ἀρχῇ ἐπιθξθιωχότος
ἐνιαυτοὺς, ὁ νεώτερος αὑτοῦ ἁδελφὺς, ᾧ ὄνομα Σ.-
μεὼν (91), ἐπὶ τῶν πραγμάτων χαθΐσταται. Οὗ
χελεύσαντος Δίστρος ὁ χόµης µετεχόμισεν ἀπὸ
τῆς Τιθεριουπόλεως sl; τὴν Βραγαληνίτζαν τοὺς
ἁγίους, Σωκράτην τε xa θεόδωρον. Ot. 65 xaX αὐτοὶ
ἓν τῷ αὐτῷ vau τοῖς προδιαληφθεῖσιν ἁγίοις συγχα-
τετέθησαν. Πλείων |f. πλείω] τοίνυν τὸ ἀπεχείνου
ἐπήγαζε χαὶ τὰ θαύματα * ἃ πανταχοῦ χτρυττόµενα,
πάντας συνεχάλει πρὸς τὴν τῶν θείων χαρ:.σµάτων
ἁπύλανσιν.

µη’. Ὥσπερ οὖν xal γυναϊχά τινα Ex τῖς ἑπαρχίας
τῆς Βραγαληνίτζης οὖσαν, ἐφ᾽ υἱῷ δὲ μονοχενεῖ τὰς
ἑαπίδας σαλεύουσὰχν. "Oz ἑπταετῆς (v, χωφός τε
xai ἅλαλος ἣν ' ταύτην d τῶν ἁγίων χάρις ἐλχύει.
Καταφρονῄσασα μὲν τῆς γνναιχείας ἀγθενείας, xa-
ταθαῤῥήσασα δὲ χαὶ τῆς μαχρᾶς ὁδοῦ, xai δη παρα-
λαδοῦσα τὸν παῖδα, τὴν τῶν θαυμάτων χαταλαμδά-
νει πηγη», τὴν τοὺς ἁγίους ἔχουσαν δηλαδη, ἱερὸν
χαὶ θεῖον vaóv* xai μετὰ δαχρύων ἑδέετο νυχτός τε
καὶ ημέρας ὡς ἂν, τῷ παιδὶ μὲν τὴν &zovlav, αὐτῇ
δὲ τὴν λύπην λύσοιεν. Ἐν μιᾷ δὲ τῆς νυχτὸς, bre
τὰς δεήσεις θερμοτέρας ποιησαµένη, xápacov ἔλα-
6zv, ἐξῆλθε μὲν ἐπὶ τὰ πρόθυρα τοῦ ναοῦ. ἔναγχα-

cunque glorificaverit me, glorificubo eum **.

41. Uladimirus antem Borisis filius, ut jam
diximus, ab eo tempore regnum administrandum
susceperat. Cumque quatuor annos in principatu
supervixisset, junior illius frater, cui nomen
Simeon (94), rerum administrationi adinovetur.
Hujus jussu Distrus comes sanctos Socratem ct
Theodorum Tiberiopoli Bragalinitzam transtulit
ac in eodem templo prope alios reposuit. Porro ex
ευ die plura adhuc miracula ex iis profluxerunt
qur ubique depredieata, omnes ad divinorum
charismatum fruitionem invitabant.

48. Hinc et. mulierem quamdam ex provincfa:
Bragalini:zze, qux ob filium suum unigenitum,
qui, cum jam septennis esset, surdus erat et mutus,
animo summopere afflicto erat, sanclorum gratia
ad se attraxit. Porro ista, contempta imbecillitate
muliebri, et ad itineris longitudinem imperterrita
assumpto secum puero, ad miraculorum fontem,
qui sanctos continebat, nempe ad sacrum et divi-
num ipsorum templum accedit: ibique perfusa
lacrymis die noctuque sanctos rogabat, ut fllio suo
dirum lingux: impedimentum, sibique acerbum
merorem exsolverent. Quadam vero nocte post
ferventiorem orationem, cum nimium defatigata

λισαμένη δὲ τὸ τἆκνον, πρὸς ὕπνον ἀνεχλίθη. Εὐθὺς (C essel, exiit ad vestibulum templi ; ubi filium com-

οὖν à nal; ix τῶν ἀγχαλῶν τῆς μητρὸς ἀνέθορε, xai
πρὸς τὸ φεύγειν ἐξώρμησε. Καὶ ἡ µήτηρ t£ava-
τᾶσα, τεταραγµένη τῷ πάθει τοῦ παιδὸς, ἐπυνθά-
νετο. 'O δὲ καθαρᾷ τᾗ γλώττῃ, ε Μῆητερ, ἔλεχε,
µήτερ, ςοθερός τις ἀγλρ ἀπὸ σοῦ ἁρπάσαι µε ἔμε)-
λεν. » Ἡ δὲ ἔχθαμόος ἐπὶ τῷ πράγµατι γενομέν»,
οὐδὲ πιστεύειν εἶχεν. ᾿Ἑῴχει γὰρ ὅραμα βλέπειν
(Φιλεῖ γὰρ τὰ δυσέλπιστα, xal μετὰ τὸ τελεσθῆναι
εὐθὺς νοµίζεσθαι ἄπιστα, χρόνου πρὸς πίστιν δεό-
(μενα). Eig ἑαυτὴν οὖν ἐλθοῦσα, xal γνοῦσα ὕπαρ
καὶ οὐχ ὄναρ αἶναι τὸ θαυματούργημα, xal ὡς ἁλη-
θῶς τῷ παιδὶ τὰ τῆς ἀφωνίας ἑλύθη δεσμὰ, φωναῖς
«ὐχαριστηρίοις τὴν θείαν χάριν ἡμείδετο.

μθ’. Παρίτω τε [f. δὲ] xav ἑτέρα γυνἠ. Αὕτη µέν
qs ἀπὸ χώρας εἰς χώραν ἑλαυνομένη ἀχαθάρτῳ

551 Reg. τι, 0. ** Act. xi, 9.

plexa, se $609 ad paululum somni capiendum recli-
navit. Mox vero puer ex matris ulnis exsiliens,
fugere occepit. Tunc mater a somno consurgeus,
ac rei novitate perturbata, puerum, quid ei acci-
disset, interrogat. Isvero, clara voce, « Mater,
dixit, mater! terribilis quidam vir e sinu tro
rapere me volebat. » llla attonita ad rem tantam,
neque eam credere polerat; sed existimabat so
visum videre ** (solent enim ea, qus vix sperari
possunt, etiam cum facta fuerint, incredibilte
videri, ac tempore egent, ut credantur). Verum ad
se reversa, et cognoscens veritatem, non somnium
esse quod videbat, et revera puero soluta esse
vincula que mutum detinebant, elata voce, gra-

D tias quas potuit, maximas divin:e egit bonitati.

49. Accedat vero et mulier altera. Hzc a loco in
locum ab immundo spiritu agebatur; solitudines

Varie lectiones et nota.

(94) Symeonem hunc, Vladimiri, qui ante Bogo-
rim imperavit, filiam fuisse scribit Ducangius ex
Constantino Porphyrogenito lib. De administr.
imp. e. 52. An ex hoc loco corrigendus sit, vide-
rint ii, qui. de auctoritate hujus, quem edimus,
scriptoris definire voluerint: hic enim eum filium
Borisis, seu Bogoris esse, perspicue docet. For-
tasse Symeon isteis junior Bogoris filius fuerit,
quem, oculis exuto et carceri mancipato seniore
lilio degenere, antequam iterato monasticum habi-

tum indueret, rezno przefecit. Quod οἱ admittatur,
ei illud sit probabile, illum Michaclem, cognomente
Vorisen , quem post Bogorim atque Presiamum
regnasse, scribit Ducangius, non alium esse quam
Michaelem ipsum Bogorim (sane nomen fere con-
sentit, et quod magis est, ἃ uostro auctore non
Bogoris, sed Borises ille ipse appellatur, cum.
resumplo diademate, iterum aliquandiu imperavit
donec degenerem seniorem filium in ordine;r
redigeret.

210

THEOPHYLACTI BULGARIE ΑπΠΟΠΕΡ.

«16

13men potissimum frequentabat. Tandem. singulari A πνεύµατι, xoY µάλιστλ τὰς ἑἐρημίας διο:χοῦσᾳ. Αὕτη

Dei dispositione venit ad sanctorum templum atque
in vestibulo quiescens, videt per somnum senes
duos splendJidos ac lucidos qui ipsi dixerunt ;
« Ingredere ctiam tu cum aliis templum, ingre-
dere, οἱ sacerdoti quem videris, lumen lampadibus
olei admoventem, praebe capitis velamentum quod
gestas; et ipse orabit pro salute tua. » Cum hac
audiisset, ea statim exsecutioni mandavit et salu-
teu confestim obtinuit.

50. Verum, nec claudus a nobis silentio prater-
mittatur. Dc pauper quidem opibus erat adeo, ut
ad necessarium sibi victum capessendum domos
(virgis ligneis pro pedibus utens) circuire cogerc-
tur ; non tamen pauper erat fide, iino valde dives :
habebat etiam propinquos ab orthodoxa (ide neu-
tiquam alienos. l'lis itaque post multa tandem
persuasit, ut se ad sanctos deferrent; quod et
fecerunt. Tunc ille fidei opera ostendens cum
lacrymis et orationibus, juxta propheticum di-
ctum, ** saliil sicut cervus claudus, domumque
propriis pedibus reversus es!, suspensis primum
in templo virgis ligneis in trop'i:eum pro expugnata
infirmitate, el in monumentum virtutis sanctorum,
gratizque ab ipsis recepti. Verum cuc ct alium
paralyticum simul et czecum in medium non afferat
oratio :ostra, narretque ipsum et a paralysi sana-
tum et liberatum a czitate? Sane (luminis instar

affluunt mihi sanctorum miracula. Quare nimiam C

loquen:li prolixitatem effugiens, via breviore per-
gam, ac sequentium tantuzmmuodo mentionem ad-
huc faciam,

51. Yir quidam, prope fluvium qui Bardarius
dicitur habitans, a maligno obsessus spiritu, omne
turpiloquium ex ore emittebat, ignorans omnino
quid diceret aut faceret. Πίο ad senctos ductus,
510 atque sanitatem adeptus, recuperato etiam
mentis lumine, quod damoniaca caligine jamdu-
dum obiectum illi fuerat, elegit eo in templo
magna cum alacritate servire, dicens et ipse cum
David 55; Concupiscit et deficit anima mea in atria
Domini : et : Melior dies una in atriis (uis super mil-
lia : et : Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis
quam habitare in. angustia cordis peccatorum **.
Cumque tres integros annos eo in ministerio
exegisset, domum reversus, perpetuam servavit
tante gratix a sanctis rTeceptzc memoriam.

52. Alius lepra toto corpore albicans, pedes
etiam luxatos haheus, ex Mosglenis veniens, rogabat
in anxielale spiritus **, quemadmodum ait. Serip-
tura, ut ex duabus infirmitatibus alterutra libera-
retur. At ille Dominus, qui abundantius dat quam
nos petamus, illum sanctorum | intercessione. ab
utraque liberavit. Alius a nativitate mutus, cum

«ott χατὰ Οξίαν πάντως οἰχονομίαν, τῷ τῶν ἁγίων
πρωσήλθε vs. zai τῷ προνάῳ διάγουσα, ὁρᾷ καθ”
ὕπνον γέροντας δύο λαμπροὺς καὶ φωτοειδεῖς, οὓς
xai πρὸς αὐτὶν, « Εἴσελθε, qvas, μετὰ τῶν ἄλλων,
εἴσελθς καὶ σὺ εἰς τὸν vabw, xai ὃν ἂν Dor: ἱερέα
τοῖς ἐξ ἐλαίου λύχνοις τὸ φῶς ἐπανάπτοντα, ἐπίδος
αὐτῷ τὸ φορούμενόν cot χεφαλοδέσµιον, xal δώσει
σο, εὐχὰς ὑγείας. » Ἠχλυσε ταῦτα, χαὶ εὐθὺς ἐποίπ-
σε τὰ διαταχθέντα. xal τῆς ἰάσεως οὐκ Ἱστόχτ-
σεν.

v. ᾽λλλὰ μηδὲ ὁ χωλὸς ἡμᾶς παραδράµῃ. Ὃς
xaY πένης (v, χαὶ οἰχίαν ἐξ οἰχίας ἀμείθων cl; πο-
ρισμὸν τῆς ἀναγχαίας τροφῆΏς, ola ποσὶν εἷς τὴν
πορξίαν ῥάθδοις ἐχέχρητο, Οὐ μὴν πἐνης ἣν καὶ τὴν
πίστιν, ἀλλὰ ᾿χαὶ σφόδρα πλούσιος χαὶ τούτου Υε
τὸ γένος οὐκ ἅμοιρον τῆς ὀρθοδόξου πίστεως γένονεν.

ὗτος πολλὰ xal πολλάκις τοὺς τῆς κατὰ γένο; οἱ-
χίας τέλος πείθει της πρὸς τοὺς ἁγίους αὑτὸν ἆγω-
γῆς. "O On γεγονὸς, xa πίστεως ἔργα δείξας, Ev. τε
δόχρυσ: καὶ δεῆσεσι, τοῦτο δη τὸ τοῦ προφήτου,
"Η.1ατο ὡς EÉAagoc ὁ χω-]ὸς, χαὶ οἴχαδε ἀπῄεσε [f.
ἀπῄει] τοῖς ποσὶ χρώμενος. Τὰς μέντοι ῥάδδου-ς, τῷ
ἱερῷ ναῷ ἐγχατέλιπεν, οἷά τινα τρόπανα τὴν κατὰ
τῆς αὑτοῦ ἁσθενείας τῶν ἁγίων δύναμιν xal χάριν
στηλιτεύοντας. Τὸν δξ xal παράλυτον xai τυρὸν,
πῶς οὐκ ἂν ἄρας ὁ λόχος, εἰς τὸ μέσον χειραγωγή-
σοιε [f. -σειε] xat δείδαι τοῦτον, καὶ τῆς παραλύσεως
ἁπαλλαγέντα, xai της τυφλότητος ἐλενθερωθέντα;
Ποταμηδὺν ἐπιῤῥδεϊ pot τὰ θαύματα τῶν ἁγίων, ὅθεν
xal τὸν κόρον τοῦ λόγου φεύγων, τὴν ἐπιτιμοτέραν
[f. ἐπιτομωτ.] βαδίσω, καὶ ἁπλῶς τούτων ἐἔπιμνη-
σθήσομαι.

να. Ανήρ τις παρὰ τὸν οὕτω χαλούµενον Βαρδά-
prov ποταμὺν οἰκχῶν., δαιμονίῳ χατείχετο πνεύματι,
πᾶσαν αἰσχρολογίαν ἀφεὶς 1f. ἀφιεὶς] &x τοῦ στόµα-
τος αὐτοῦ, χαὶ μηδὲν τῶν παρ) αὐτοῦ λεγομένων, ἢ
πραττοµένων εἰδώς. Οὗτος elg τοὺς ἁγίους ἀχθεὶς,
καὶ τυχὼν τῆς ἰάσεως, καὶ τὸν ὑπὸ δαιμονιχοῦ ζόφου
συγκεχαλυμμένον νοῦν, ἀναλάμψαντα πάλιν ἐσχηχὼς,
δουλεύειν ἓν τῷ vai μετὰ πολλης ἀγαλλιάσεως ᾗρε-
τίσατο, μᾶλλον xal αὐτὸς μετὰ τοῦ Δαθὶ», Ἔπιπο-
θεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ γυχή µου, λέγων, εἰς τὰς
αὐ.]ὰς τοῦ Κυρίου. xal ὅτι Πρεῖσσον "par
μίαν [vulg. κρείσσων ἡμέρα ula] ἐν ταῖς αὐ-λαῖς
σου ὑπὲρ χιβιάδας" xa, Εξεἰεξάμην παραῤ-
ῥιατεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ µου ua Aor, 3)
οἰκεῖν µε ἓν σκηνγώμασιν ἁμαρτωλῶν. Τρία οὖν
ἔτη ἓν τῷ vatp τῶν ἁγίων τελέσας, ἀπῆλθεν οἴκαδς,
της τῶν ἁγίων ἀεὶ μεμνημένος χάριτος.

νβ’. Αλλος λέπραν ἐξανθήσας καθ) ἕλου τοῦ σώ-
µατος., καὶ τοὺς πόδας πδ-ηρωμένος &x τῶν Μογλέ-
νων ἐλθὼν. ἡτεῖτο ἐν συγοχῇ πνεύματος, ὃ φησιν
ἡ Γραφὴ, τῶν δυοῖν παθῶν θατέρου ἐλευθερωθῆναι.
"'AXX à ὑπερεχπερισσοῦ διδοὺς ὧν αἰτούμεθα Κύριος,
διὰ τῆς τῶν ἁγίων πρὸς αὐτὸν παῤῥτσίας, ἀμφο-
τέρων αὐτὸν ἀπίλλαδεν. "Άλλος Ex γεννητῆς ἅλαλος

* Ίνα, xxxv, 6. 35 Psal. nxxxiu, 4. 18 Ibid. 1. "* If. Cor. m, 4.

917

HISTORIA MARTYRII XY MARTYRt M.

218

iv, ἔφθασέ τε xai sig γῆρας ποῖον [f. r1ov], καὶ Α jam consenuisse!, omni curationis amisga spe,

πάσης Ίδη θεραπείας ἁτπεγνωχὼςι διῆγεν olxot, t5.c
ἐπὶ τῇ ἀφιωνίᾳ λύπης μόνον ἰατρὸν τὸν θάνατον
ἐχδεχόμενος, Ὑπνώττοντι γοῦν, ἐφάνησαν αὐτῷ ἓκ
τρίτου οἱ ἅγιοι, τὴν τε πρὸς τὸν να)ν προσέλευσιν
ἠγούμενοι, xal τὴν θεραπείαν ἑπαγελλόμενοι, Πει-
σθης οὖν εἷς (95-96) ἴδεν, ἄπεισιν εἰς τὸν θεῖον ναὸν,
γατ᾽ αὐτὴν τὴν λαμπρὰν xol μεγάλην Kupiazt, τοῦ
Ἡάσχα. Μετὰ δὲ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀναγβρυςιν,
προπελθὼν ὥστε τὴν ἱερὰν τοῦ Εδαγγξελίου βίθλον
ἁστάσπαθαί (ὢ τοῦ Üa3242310;!1), ὁ ἐν τῇ ἀπωνίᾳ
γεγηραχὼς, τὸ, Κύρις, ἐλέησον, ἐδόα λαμπρᾷ τῇ
φωνῇ. Καὶ οὕτως ἰαθεὶς, οἴχαδς ἑπανηχκε, πασχα-
λίους ὄντως διάγων ἡμέρας, οὗ τὰς τῆς τότε µόνον
ἑνεσταχείας [f. -στηκ.] ἑορτῆς, ἀλλὰ καὶ πάτας τὰ;
«Tg ὑπολειπομένης αὐτῷ ζωῆς.

νγ’. Γυνὴ δέ τις πλούτῳ χομῶσα, μοχ” ηροῦ τινος
χυμοῦ ἐκ τῆς χεφαλῆς ἐπὶ τυὺς ὀφθαλμοὺ», αὐτῆς
χα:αῤῥεύσαντος, ἀφηρέθη τοῦ βλέπεωυ καὶ ob
τοῦτο µόνον ἀλλὰ xai ὑγρὸν ἰδεῖν ἀειδὲς |f. ἀπδὲς ]
ix τῶν ὁὀμμάτων αὐτῆς ἀπέῤῥεεν ' ὥστε μὴ µόνον
τοῖς ἀλλοτρίοις, ἁλλ᾽ ἤδη xai τῷ συζύγῳ βδελυχτὺν
εἶναι τὴν ἐλεεινὴν ἑἐχείνην θέαμα. Λύτη, ἰατροῖς
αχεδ)ν τὸν ἅπαντα βίον προσαναλώσασα, ἐπειδὴ
πάντα τοῦ πάθους ἀσθενέατερα εὗρεν, ἐπὶ τὴν ἁδά-
κπανον ἰἱατρείαν ἔγνω x35aguysiv καὶ τοῖς λειφάνοις
πρόσεισι τῶν ἁγίων, αἱτεῖται τυγεῖν ἑλέους, xal
στΏναι xdv yovv την τοῦ βδελυχτοῦ ἐχείνου ὑγροῦ
Ex τῶν ὀμμάτων ἁπόῥῥοιαν. Ὅτε «c(vuv εὐδόχησεν
6 Θεὸς τὴν ἴασιν αὑτῇ δοῦναι, ὕναρ ὁρᾷ τοιοῦτον
χαθάπερ αὐτὴ διηγἠσατο * « Ἑδόχουν, qnoi, ἀετὺν
ὑψόθεν χαταπτάντα, ἐπὶ τῆς ἑἐμῆς χαθεσθῆναι χε-
φαλῆς, xal σχεπάσαι µε zal; αὑτοῦ πτέρυξι. Δια-
τχραχθεῖσα £k ἐπὶ τούτῳ, διανέστιν τε τοῦ ὕπνου, xat
τὸν μὲν, οὐχ ἔτι clóoy* βλέπω δὲ, ὡς ὁρᾶτε, ὑγιῶς xal
ἀνεπιθολώτως. » Αλλά μηδὲ τὸ παρὸν ἡμᾶς παρέλ-
θο: ἀνεχδ.ήγητον' Ἐπηλθόν ποτε στρατιῶταί τινες
«iv τῶν ἁγίων xóvtv θρασύτερον, ἄνδρες ἁδιχφόρως
ζῶντες, xat τὴν ἀγωγὴν τοῦ βίου ἀμελεστέραν ἐπι-
τηδεύσαντες. Ὡς εἶδον αὐτοὺς οἱ τῆς ἐχκλησίας,
τοῖς λεγοµένοις Κατηχουμένοις προσφυγόντες, τὰς
θύρας ἐπέχλεισαν. El; 66 τις τῶν στρατιωτῶν ἰδὼν
αὐτοὺς, ἱππότης (ὢ γνώµης τολ.ιηρᾶς! ὢ ἁτάκτου
φορᾶς !) ἐπὶ τὴν ἐχχλησίαν εἰσβλάυνεν. Αλλ' οὐκ
ἔσωεν [[. ἔφθασεν] τὸ προαύλιον εἰσελθεῖν, xat σὺν
τῷ ἵππῳ, πάντων ὀρώντων, ἀφανλς γίνεται. Τοῦτο
τοῖς ἄλλοις ἰδοῦσι φόδον ἐμποιῆσαν, δροµαίους àva-
χωρῆσαι τῆς μονῆς Γαρεσχεύασεν.

νὺ, Ὀύκ ἔστι µοι χόρος τὰ τῶν ἁγίων ἐχδιηγεῖ-
σθαι τεράστια. "00εν οὐδὲ τὴν ἐπὶ τῷ ἀνδρὶ ysvo-
μ ένην θαυματουρΥγἰαν παραλίποιµι ἁδιήγητον,. "Og
σεολλάχις μὲν ὀχτὼ µεγέστους ἄρτους φαγὼν (οὓς
εἴωθε τὸ τῶν Βουλγάρων γένος ποιεῖνι, ὡς εἶναι τὸν
ἕνα ἄρτον ixavbv εἷς ξέχα ἄνδρας, ἡ voi πλείους

domi manelat mortem exspectans tanquam unicun
medicum tristitiie q:«am ob. loquendi. impotentiam
patiebatur. Ac dormienti sancti isti ter apparue-
runt, suadentes, ut ad templum ipsorum accederet,
ac sanitatem, si id faceret, promittebant. Persua-
sus ille iis que viderat, ad sacrum templum per-
git, ipsa illustri ac magna die Dominica Paschatis,
Ubi post. decantatum | Evangelium, accedens, ut
sanctum Evangelii librum oscularetur (oh miracu-
lum!) is qui in omnimodo loquendi impotentia
consenuerat, tunc elata voce clamavit: Kyrie,
eleison. Hac ratione sanatus domum suam repe-
tit, acturus dies vere paschales, non solum
decurrentis tunc. solemnitatis, sed euam reliquos
omnes vit3 su,

53. Mulier vero quadam divitiis suis superbiens,
maligno quodam liumore ex capite in oculos
defluente videndi facultate privata erat : ac praeter-
ea sordidus quidam fadusque humor ex oculis
cjus indesinenter defluebat, adeo ut misera illa
non solum alienis, sed etiam viro suo molestum
spectaculum esset, Porro, cum ipsa facultates fere
omnes suas in medicos insumpsisset, ouniaque
comperiisset infirmitate sua debiliora, ad indefi-
cientem medicinam confugere decrevit. Accedit
itaque ad sauctorum reliquias, postulat miseri-
cordiam, et ut aliquando sistatur tetri illius
humoris ex oculis fluxus, enixe rogat. Quando
igitur Deo placuit, sanitatem ei impertiri, talc illa
somnium halwit, quemadmodum ipsa postea nar-
rabat. « Videbar mihi, inquiebat, videre aquila:n,
qua ex alto advolans supra caput meum considc-
ret, meque alis suis obtegeret: qua re turbata,
evigilavi, et aquilam quidem non amplius vidi.
Oculis autem nunc perfecte 511 valeo, ut vide-
tis. » Sed neque istud nos tacitum pratereat.
Milites quidam aliquando ad saüctorum cineres,
audacius quam par erat, accesserunt ; erant quippe
homines indiscrete viventes, quique nullam mode-
randa vite curam gerebant. Porro cum eos vidis-
sent custodes ecclesi», ad sic dictos catechumenos
profugientes, fores clauserunt, Unus vero ex illis
militibus, cum eos fugientes vidisset, equum, cui

D insidebat (oh audaciam! oh temeritatem!) eccle-

$iam versus impulit; sed neque usque ad ingres-
sum vestibuli pertingere potuit; nam protinus
simul cum equo omnibus spectantibus evanuit, ld
cum c:eteros milites terruisset, satis abunde fuit,
ut veloci cursu à monasterio recederent.

δὲ, Satiari vero non possum in narrandis sanc-
torum mirabilibus. Quare neque miraculu n, quod
in viro alio patratum est, silentio przteribo. Ia
cum spe octo panes ex iis sane maximis, quos
Bulgari facere solent, ut singuli decem et amplius
liominibus piene saturandis sufficiant, fame adlise

Vario lectiones οἱ noto.

(95-96) ἴσ. πςισθεὶς οὗ» οἷς.

219

THEOPHYLACTI BULGARDLE ARCHIEP.

229

d^tinebatur: Ali juando etiam, cum arietem inte- À τυχὸν ἐμπλησθῆναι εἰς κόρον), ἔτι πείνης [f. πείνη]

grum devorasset, adhuc jejunus sibi videbatur.
Quin ipse affirmabat, interdum nec taurum inte-
grum ad famem expellendam satis sibi fuisse.
Quadam die etiam tercular integrum uvarum
devoravit. Erat utique d:emonum effectus fames
ísta : qua enim prxter naturam sunt, passiones,
eas demonum perturbationes ipse puto. Porro vir
ille intelligens pravam affectionem suam, erubesce-
bat quidem ; at quid sibi agendum esset, Ignora-
bat. Loca ómnia miraculis inclyta circumire
capit: unde et Romam profectus est, ut magni
illius apostolorum principis Petri virtutem invoca-
ret. Adiit quoque sanctum Ireneum, qui etam
miraculis valde celebris erat. Cum vero nullibi,

quod postulabat, impetrasset, vix tandem in men- B

tem illi venerunt sancti nostri. Ad eos igitur ire
contendit. Cum autem adhuca longe civitatis
monia, et templum in quo sancti jacebant, vidis-
set, venit ad quemdam rivum aqua, ubi reperit
senem prope decursum ipsius sedentem. Erat vero
senex ille gratiosissimus aspectu, cui alba cani-
ties decorem ac venerationem conciliabat: ante
ipsum autem erat panis. 19 igitur qui praedictam
passionem coercere nunquam poterat, volebat a
sene illo cibum petere. Αι cogitans inodico illo
pane famem suam adeo sedandam non fore, ut
potius acrius esset incitanda, voluntatem petendi
comprimebat. Interea ipsum liec. secum cogitan-
tem, vocat senex, dicens: « Huc adsis, frater, ac
mecum recunibe, ut ambo de isto pane comeda-
mus, » Ille rursus eadem, qua prius mente revol-
vens, panis illius parvitatem cum 514 inexplebili
fame sua conferebat. Hinc aliquandiu ambiguus.
lzesit, num humanam adeo invitationem accepta-
ret. Sed. demum aquiescens, assidet venerando
seni : qui bifariam primum fracto pane, et rursus
altero dimidio in duas partes secto, ex bis unam,
hoc est quartam panis totius partem insaturabili
illi homini comedendam tribuit. Hic eam come-
dens, adeo brevi saturatus est, ut etiam portio ipsi
superfuerit, Qua secum sumpta, roonasterium
ingressus est, usque ad illud tantummodo tempus
insatiabilis, in posterum vero ea infirmitate penitus

χατείχετο. Ποτὲ δὲ χαὶ χριὸν ὅλον βεθρωκὼς, ὡς
γῆστις διέχειτο. Έλεγε δέ ποτε χαὶ ταῦρον ὅλον μὴ
ἀρχέσαι εἰς βρῶσιν αὐτῷ. Ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν,
χαὶ ληνὺν ὅλον βοτρύων χατέφαχε. Πάντως δὲ τοῦτο
δαιμόνων ἣν. Τὰ γὰρ παρὰ φύσιν πάθη, δαιμόνων
ἑνοχλήματα τίθηµι. Αἴσθησιν δὲ τοῦ πάθους λαθὼν
ὁ ἄνθρωπος, ἠσχύνετο μὲν, obx ἔχων δὲ ὃ καὶ δρά-
σοιε [f. -σειε], τοὺς ἀνὰ πάντας τόπους bv ἁγίοις
θανματουρχοὺς περιῄει’ ὥστε xal τῆς "Ρώμης [[.
τῇ 'Ῥώμτ] ἐπιφοιτῆσαι, τὴν τοῦ μεγάλου xal xopu-
φαίου Πέτρου τῶν ἁ ποστόλων ἐπικαλούμενος δύναμιν.
Ἐπεζήτησε δὲ καὶ τὸν ἅγιον Εἱρηναῖον, πολὺν xal
αὐτὸν ἀδόμενον Ev τοῖς θαύμασιν. Ὡς δὲ τῆς αἰτή-
σεως οὐχ ἐτύγχανε, µόγχις εἰς μνήμην ἔργεται τῶν
καθ ἡμᾶς τούτων ἁγίων καὶ δὴ τὴν πρὸς αὐτοὺς
πορείαν στέἐλλεται. "Ότε δὲ τὰ ἐπιτείχια τῆς πόλεως
εἶδε πόῤῥωθεν, καὶ τὸν ναὺν ἕνθα οἱ ἅγιοι ἔχειντο,
ᾖλθεν ἐπί τι ὕδωρ, χαὶ εὗρε γέροντα παρὰ τὴν 5:££o-
δον τοῦ ὕδατος ἀναχείμενον. Καὶ ὁ γέρων χαριεντέ-
στατος τῷ εἴδει, την «Tj πολιᾶς λευχέτητα ἔχων
ἐπιεικῶς αὐτῷ ἐπιπρέπουσαν " xal ἱδοὺ ἔμπροσθεν
τοῦ γέροντος ἄρτος. Ὅ τοίνυν τῷ ῥηθέντι πάθει
ἀχατάσχετος ἄνθρωπος, προεθυμεῖτο μὲν ζητῆσαι
τρορὴν τῷ γέροντι * λογιζόµενος δὲ ὡς βραχὺς μὲν ὁ
ἄρτος, οὗ μᾶλλον αὐτὸν παύσει τῆς πείνης, f) τὴν
ὄρεξιν ἐρεθίσει, τὴν προθυµίαν ἐνεχόπτετο. Ἐν ὕσω
δὲ ταῦτα διελογίζετο, προσχαλεῖται τοῦτον ὁ γέρων,
χαὶ, « Δεῦρο, φησὶν, ἁδελφὲ, χαὶ συναναχλίθητι, xat

C τοῦ ἄρτου ἄμφω γευσώμεθα. » Ὁ δὲ πάλιν τὰ αὑτὰ

λογιζόμενος, xat τὴν τοῦ ἄρτου βραχύτητα, τῷ &xo-
ῥέστῳ αὑτοῦ πάθει ἀντιμέτρει [f. -μετρῶν], καὶ διὰ
τοῦτο πρὸς τὴν φιλάνθρωπον τοῦ γέροντος ἀναδαλ-
λόμενος πρόσχλησιν, τέλος, πείθεται, χαὶ συ(χάθ-
7121 τῷ γέροντι. Ὁ δὲ διχή χλάσας τὸν ἄρτον, xal
θάτερον τῶν διχοτοµηµάτων πάλιν εἰς δύο t&v, τὸ
ἡμισυ τῶν δνυοῖν τούτων τµηµάτων, τὴν τοῦ ἄρτου
φημὶ τετάρτην μερίδα εἰς βρῶσιν τῷ ἀχορέστω
ἐχείνῳ δέδωχε. Καὶ ἔφαγε χαὶ ἑνεπλήσθη, xal τι
µέρος αὐτῷ ἑπερίσσευσεν. "O ἐπιφερόμενος εἰσηλθεν
εἰς τὴν μονὴν, ἕως τούτου µόνον ἀχόρεστος (v* τοῦ
λοιποῦ δὲ τὴν εἰς τὸν Θεὸν χαὶ τοὺς ἁγίους εὐχαρι-
στίαν οὐ διέλιπεν ἀναφέρειν ᾖ[[. -ρων] καθεχά-
στην. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως τὰ κατὰ τῶν ἁγίων

liber, nunquam intermisit Deo O. M. gratias agere. p) ἱερομαρτύρων.

Et hiec quidem de sanctis istis martyribus.

55. Ego vero similis videor bomini, qui abyssum
cavitate manus haurire studet, aut astra coeli,
guttas pluvie et arenam maris dinumerare; vel
qui propriam umbram persequitur, quam compre-
hendere nunquam potest, sed in vanum laborat,
nibil plane proficiens, ut qui inutilia ac impossibi-
lia conatur. Perinde enim se habet, qui horum
sanctorum niiracula per ordinem enarrare aggre-
diatur. Hic igitur finem dicendi faciens, hanc
narrationem absolvam. Illa vero tanquani fluvius
revera perennis οἱ torrens voluptatis et fons inex-
haustus fluunt. indeficienter et fluent : suntque. iis
qui credunt, pignus et argumentum fruitiopis

νε. "Eyó) δὲ ἔοιχα ἀνθρώπῳ ἀντλοῦντι τῇ χοτύλῃ
τὴν ἄθυσσον, καὶ τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ ἀριθμοῦντι,
xaX σταγόνας ὑετοῦ, καὶ ψάμμον παρἆλιον, xat τὴν
σχιὰν αὑτοῦ χκαταδιώχοντι, xal μὴ χαταλαµδανο-
µένῳ, ἀλλ’ εἰς χενὸν xaX µάτην χοπιοῦντι [f. -ὤντι]
καὶ μηδὲν ὀνουμένῳ, ἀνόνητα μοχθοῦντι χαὶ ἀτέλε-
στα. Ἴσον γὰρ τοιούτοις ἔργοις ἐπιχειρεῖν, καὶ
πειρᾶσθαι τῶν ἁγίων ἐφεξῆς διηγεῖσθαι τὰ θαύματα.
"AX! ἐγὼ μὲν ἐνταῦθα, πέρας λαθὼν τοῦ λόχου,
στήσομαι τὴν διἠγησιν. Τὰ δὲ ποταμ)»ς ὄντως ὄντα
ἀένναος xal χεἰµαῤῥος τρυφῖς, xai πηγὴ ἀνεξάν-
πλητος, ῥεῖ τε ἀκαταπαύστως xai ῥεύσοιεν [f.
«σειεν] ἀῤῥαθὼν πιστενόµενα, xat δόγµατα τῆς

221

. LIBER DE IIS QUORUM LATINI INCUSANTUR.

222

τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπολαύσεως, d ὁρθαλμὸς οὐκ A coelestium bonorum, que oculus non. vidit, nec

8108 , καὶ οὕς obx ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἂν 9ρῶ-
που oUx ἀγέδη, d ἡἠτοίμασε» ὁ θεὸς τοῖς dyaxo-
σι αὐτόγ' χαθὼς ἓν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ἡμῶν
xai 8zb; ἸΙησοῦς Χριστὸς εἴρηχε * Δεῦτε, οἱ εὐ.ὶο-
Tnuévos τοῦ Πατρός µου, κ.ηρογομήσατε τὴν
ἡἠτοιμασμένην ὑμῖν Bacilslar ἀπὸ xaca6oAnc
κόσμου. "Qv καὶ εἰσμεθέξουσιν [f. συμμεθ.] γυµνό-
τερὀν τε xal τελειότερον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ
Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, «tut, xai προσ-
χύνησις, σὺν τῷ ἀῑδίῳ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ, xal
τῷ παναγίῳ χαὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι,
νῦν καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους ξύμπαντας αἰῶνας
τῶν αἰώνων, ᾿Αμήν.

'

** | Cor. 1, 9. ** Math. xxv, 5k.

auris audivit, neque in cor hominis ascendit, que
preparavit Deus diligentibus se *' : quemadmodum
et in Evangelio Duminus dixit: Venite, benedicti
Patris mei, percipite regnum quod . vobis paratum
est a constitutione mundi **. Quorum bonorum
purius et perfectius participes sunt hi (sancti) in
Cliristo Jesu Domino nostro, cui gloria, honor et
adoratio, simul cum zierno ingenito ipsius Patre
et cum sanctissiino optimo et vivificante ejusdem
Spiritu, nunc et per omnia infinita seculorum
secula. Amen.

TOY ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΚΥΡΙΟΥ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΠΡΟΣΛΑΛΙΑ

TINI ΤΩΝ AYTOY OMIAHTON

HEPI QN

ΕΓΚΑΛΟΥΝΤΑΙ AATINOI.

BEATI BULGARLE ARCHIEPISCOPI

"DOMINI THEOPHYLACTI

'ALLOCUTIO

AD QUEMDAM EX SUIS FAMILIARIBUS
DE IIS QUORUM LATINI INCUSANTUR (?).

Iuterprete Bonifacio Finetti ord. Prsedicatorum.

Εἰσήλθε τὸ ἀξίωμά cou ἑνώπιόν µου, εὐλαθέσταέ B. S19 Intravit postulatio tua in conspecta meo !,

pot lv Κυρίῳ vli, xal χατενόησα μὲν αὐτὸ χαλὸν,
xat ὀφθαλμῶν ἀρχιερατιχῶν ἄξιον:' πλὴν ἀλλ᾽ ὑπὸ
τοῦ νῦν χαιροῦ, ὥσπερ θυρωροῦ τινος αὔστηρου xat
ἁγνώμονος, ἑπωθούμενον. Ἠξίωσας μὲν γὰρ ἡμᾶς
ἀντειπεῖν διὰ βραχέων, ὡς olóy τε, τοῖς τῶν Λατίνων
περὶ τὰ ἐχχλησιαστικὰ σφάλματα [f. -σι], πολλοῖς τε
οὖσιν ὡς ἔφησας, xal περὶ τὸ σχίξειν τὰς Ἐχχλησίας,
o5 μιχρὰν ἰσχὺν ἔχουσιν. Ἡμεῖς δὲ οὕτω μὲν φρονεῖν

! Psal. cxvin, 170.

religiosissime mi in Domino fili, eamque perspexi et
rectum esse, οἱ archiepiscopi conspectu dignam ,
tametsi a. praesentis temporis conditione, tanquam
ab austero et improbo janitore, repellatur. Etenim
rogasti nos, ut Latinorum circa res ecclesiasticas
errores, breviter quoad fleri potest, refelleremus ;
quoniam, inquiebas, et multi sunt, et ad scindendas
Ncclesias liaud modicam vim babent. Nos tamen,

1

Varie lectiones et noto.

() Prodit ex codice Caesareo-Vindobonensi. Yide Przfationem, num. XXV, superioris tomi col. 444

993 THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 994

etsi plures, οἱ tantum non. omnes ita sentire, no- Α περὶ αὐτῶν, καὶ τοὺς ἄλλους εἰδότες σχεδόν τι σύμ-

vin;us, non ita sentimus : neque enim multoseorum
errores esse scimus ; neque tales, qui ad discin-
dendas Ecclesias sint idonei , quandoquidem nul-
ium est, quod ad ipsum fidei caput pertineat.
ldeirco piget nos tot hominibus adversari, et ani-
inas turbare, qu: alias turbari facile possunt ; eo
«quod refriguerit jam. charitas *, et quidem in. me
proxsertiim, ob presens tempus, in quo. (ut audivi-
mus) abundat iniquitas. Non enim fíraterue susci-
pimus, qui à fratre inducuntur; sed. iis lubenter
adversamur: et satagimus unusquisque videri
iemulum suum retro pepulisse: putamusque nobis
primatum theologos inter adjudicandum, si pluribus
B1/$ herescos notam affricuerimus, ac fore, ut
perspicaces oculos nos habere videamur, si lucife-
rum nigrum esse sustinuerimus. ldeirco mihi liz
silentio premen.la videntur ei, qui tempus (silendi,
et tempus loquendi) intelligit, ut vetus habet pro-
phetia. Aliunde tamen probe sciens, haud justum
esse, ut benevolentia charitatis tuz« ex aliorum im-
probitate damnum patiatur, AEgyptios qnidom di-
mittam palpabilibus in tenebris languere, et loco
aquse sanguinem habere ; quemlibet vero Isracli-
tam lJubenter videbo et lumine ad opera, ct aqua
ad vitam frui : et simpliciter gaudebo considerans
divina portenta aliis quidem in penam, aliis vero
ad salutem esse.

2. Multa itaque, ut dixi, videntur Latini peccare :
nempe quod οἱ azyma offerant, et jejunii ante Pas-
sionem dies, non uti nos, enumerent ; et quod cle-
ricorum matrimonia dissolvant, laicorum vero in-
discriminatim permittant : addam, mo:lo non ri-
deas, quod barbas tondeant, ctiam qui sacri sunt
ordinis: quorum ctiam manus aureis micant an-
nulis, vestemque sacerdotalem gestant sericis con-
fextam staminibus οἱ variis coloribus pictam : ct
ascetze seu. monachi ipsorum carne vescuntur: et,
cum Dominum adorare sese. inclinando oporteret,
ipsi genua flectunt. Et hoc. quidem communiter
omnes peccant. Videbis vero etiam aliqnos sicara-
nos et suffocata comedentes : indeque Romanam
abominaberis Ecclesiam, quz talia docet. Fortasse
vero insurgeus hic aliquis ex valde fidelibus, et
fervidioribus orthodoxim zelatoribus nos etiam
insciliz, 46 crassioris in rebus sacris judicii, vel
incuris, ac nestrarum rerum proditionis con:em-
nahit, ipse autem et alia multa recensebit. Ást ego
et ista ipsa, alia quidem nullius emendationis in-
digere puto; alia autem mediocris, οἱ talis, ut si

* Matth. xxiv, 19. ? Ecclo. inm, 7.

παντας, αὐτοὶ δὲ οὐχ οὕτω φρονοῦντες. Οὔτε γὰρ
πολλὰ τὰ σφάλματα οἴδαμεν, οὔτε σχίζειν Ἔκκχλη-
cla; δυνάµενα. "Ort p μόνον ἓν τὸ φέρον πρὸς
αὐτὸ τῆς πίστεως ἡμῶν τὸ χεφάλαιον, ὀχνοῦμεν τὴν
ἑναντίαν θέσθαι τοσούτοις xal ταράσαι φυχὰς εὖθο-
λώτους, διὰ τὴν τῆς ἀγάπης ἀπόψνξιν, fj» ὁ vov
καιρὸς bv ἐμοὶ πρώτῳ εἰργάσατο, πηθύνας τὴν
dvojluy, ὥσπερ Ἱκούσαμεν. Οὐ γὰρ ἁδελφικῶς δε-
χόµεθα τὰ παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ εἰσαγόμενα, ἀλλ &v-
τιθετικῶς αὐτοῖς προσφερόµεθα, xat σπεύδοµεν
αὑτὸς ἕχαστος δόξαι τις, τὸν φρθάσδαντα παραΥχωνι-
σάµενος. Καὶ κριθήστσθαι παρὰ τοῖς πολλοῖς τὰ
πρῶτα τῶν τὰ θεῖα σοφῶν, οἱόμεθα, el τοῖς πλείου-

g ο (1) αἴρεσίν τινα ἐπιτρίψαμεν [f. --ϕομ.] κ.ὶ

C

D

φανῄσεσθαι δοχοῦμεν, ὄμματα ἔχοντες, εἰ ἑωσφόρον
μελαναυγΏ παρεισάξοµεν. Διὰ (2) ταῦτα δοχεῖ µοι
σιωπητέα εἶναι, αυνιέντι τὸν καιρὸν, ὡς fj παλαιὰ
τροφητεία. Συνιδὼν δὲ ἑτέρωθεν τὴν εὐγνωμοσύνην
τῆς σῆς ἀγάπης, οὗ διχαιοῦταν ix τῆς ἑτέρων ζτ-
μιοῦσθαι χαχοηθείας, τοὺς μὲν Αἰγυπτίους τῷ ὑπὸ
τῷ Ψτλαφητῷ τε αχότει ἀρχεῖν, xal τῷ ὕδατι ἓν-
τυγχάνειν αἵματι' σύμπαντα δὲ τὸν Ἱσραηλίτην,
ἡδέως ὁρῶ τοῦ τε φωτὸς πρὸς τὰ ἔργα, καὶ τοῦ ὖδα-
τος πρὸς τὴν ζωὴν ἀπολαύοντας * ἁπλ)ῶς τε τὰ Octa
τεράστια yalgu Βλέπων τοῖς μὲν κολαστήρυΣ, τοῖς δε
σωτήρια.

B'. Ilo33X μὲν οὖν, ὡς ἔφην, δοχοῦσι Λατῖνοι
σφάλλεσθαι ἄκυμά τε προσφέροντες, xat ἓν Σαθθάτῳ
νηστεύοντες, χαὶ τὴν πρὸ τοῦ πάθους δὲ νηστείαν
o) χαθ᾽ ἡμᾶς ἀριθμοῦντες, γάμους τε τοὺς μὲν τῶν
ἱερωμένων λύοντες, τοὺς δὲ τῶν λαϊκῶν χύδην καὶ
ἄνευ φραγμοῦ τινος ἐπιτρέποντες. El δὲ μὴ γελά-
σειν µέλλεις, xoi ξυρόµενοι τοὺς πώγωνας. of τε
ἄλλοι, καὶ τὰ γένη τὰ ἱερά ὧν τε χαὶ δαχτυλίοις
ypocol; αἱ χεῖρες ἀστράπτουσι, καὶ τὴν ἱερατιχὴν
o5? 1v σηριχοῖς ὑφασμένην νήµασι, χαὶ ποικιλόχρονν
ἑνλύονται' ἀλλὰ xai κρεοφαγοῦντες οἱ ἁσχηταὶ (5)
xai προσκυνῆσαι δεῆσαν τῷ Κυρίῳ, τῷ ἑδάφει κολ-
λώμενοι. Τοῦτο μέν γε πάντες χοινῶς ἁμαρτάνον-
τες ' ἴδοις δ'ἂν τοὺς σιχαράνους (4), καὶ πνικτῶν
χατευωχουµένους * χαὶ βδελύξῃ τὴν 'Ῥωμαίων "Ex-
χλησίαν, ὡς τοιαῦτα διδάσχουσαν. Táya δ' ἄν τις
ἐπαναστὰς τῶν λίαν πιστῶν τε χαὶ θερµοτέρων, xal
ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας ζηλούντων, ἡμῶν μὲν ἁμαθίαν
χαταγνοίὴ, καὶ ἀχκρισίαν περὶ τὰ θεῖα, ἡ ψυχρότητα
καὶ προδοσίαν τῶν ἡμετέρων. Αὐτὺς δὲ xai ἄλλα
πλείω τῶν ῥηθέντων ἀπαριθμήσαιτο. "Evo δὲ xal
τούτων τὰ μὲν, οὐδεμ.ᾶς ἐπιοτροφῆς δεῖσθαι νοµί-

Varie lectiones et note.

(1) Cod. Bonon., τοῖς πλησίον.

(2)tc. διὀ. Vel si retineatur διὰ ταῦτα fortasse
legendum σιωπττέον loco τοῦ σ,ωπητέα,

(5) μοναχοὶ habet cod. Bon. eodeinque. modo le-
git Clioma'enus, Cod. vero. noster habet compen-
diarie duplex a * quod legendum esse. ἁσκηταὶ ex
aliis codicibus, in quibus simile compendium oc-

currit, deprehendi.

(4) llanc voeem ut in Greco textu. se habet ver-
tendo posutz, quod neque ex lexicis, neque ex ρα.
ritissimis Graece nationis hominibus, qui in hac
urbe sunt quosque ipse consului, cjus significatio -
nem assequi poluerira, Simili causa Mingarellius
eam penitus oinisit.

225

LIBER DE IIS QUORUM LATINI INCUSANTUR.

236

ζω», τὰ δὲ, µετρίας, καὶ οἵας, εἰ μὲν ἀνύσειέ τι (7), A quis eam perficiat, modieum Ecclesiz beneficium

μιχρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ χαρίζεσθει ’ εἰ δ' o0, ἀλλὰ μηδὲ
np lav (& τιθέναι τὸ ἀνεξάνυστον. "O δὲ µάλιστά µοι
Cóxel τὴν πρὸς Λατίνων κοινωνία» tol; φρονοῦσι (U)
ὁποιεῖν ἁπότομον (7), xai ὃ ph. χκατορθούμενον µε-
γάλην προξενεῖ τὴν ζημίαν τῇ -οῦ Ylou κληρονορίᾳ,
Ἆν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἔλαδε, τοῦτό σοι xat δείξω. xal
διελέγξω χαθόσον ἔνεστιν. El δὲ μὴ μαχρὸν ὀρῶμεν
τὸν λόγον, xal τινα τῶν ἄλλων μετρίως ἐπισχε}ό-
μεθα.

Υ.. Ἔστιν οὖν τὸ µέγιατον ἐχλίνων σφάλμα, xal
τοῦτο δὴ τὸ τοῦ Σολομῶντος "Αδου πεταύρῳ ποιουν
συναρτᾷ», ἡ tv τῷ τῆς πίστεως Συµμθόλῳ κα:νοτο"
µία, ἣν ἐποιῆσαντο ἀναχπούττοντες τὸ Ηνεῦμια ὂν
τοῦ Πατρὸς xal τοῦ Yloo ἐκπορευόμενον. Ast Ux
Σύμθολον εἶναι τοῦ πιστοῦ τὸ Σύμδολον πάσης ἀπτλ-
λαγμένον παραποιῄσεως. Ob0b γὰρ ἄν, οὐ δ' οἱ παρὰ
τῷ Ἰεζεχιὴλ πεεκυρόροι τῶν σεσημειωμένων'
ἐφείδοντο, οὗ |f. si] μὴ ἑνεώρων αὐτοῖς v» σημεῖον
ἁπαραποίπτον. Io; οὖν πρὸς t2» χαινοτοµίαν àrav-
τησόμεθα, ἁπλῶς τε xal ἀφελῶς, χαὶ τὸ ὅλον, ὡς
τοὺς ἁλιέων προσΏκε µαθητάς; El μὲν γὰρ ἄλλον
διδάσχαλον προὐστησάμεθα, εἴχομεν ἂν ἐκ τῶν ἐχεί-
νου συµπείθειν τοὺς τοῦ αὐτοῦ μαθητὰς, xai τῶν
ἑναντίων λόγων προστάτας. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀπ' ἀρχῆς
αὐτόπται xai ὑπηβέται τοῦ Λόγου τοῦτον αὐτὸν παρ-
έδοσαν ἡμῖν, τὸ Πνεῦμα , χαὶ ἀ.ληθείας λέγοντα
Πνεῦμα, χαὶ παρά τοῦ Πατρὺς éxzopsvép&vor,
ἁπλοῦς ὁ λόγος ' ἢ ἄλλον διδάσχαλον ἀντεισάγαγε,
τοῦ Λόγου τρανότερα λέγοντα, xat τῆς σοφίας σοφώ-
τερα, παρ' οὗ τὸ νέον τοῦτο δόγµα λαδὼν ὑπερφυῶς
ἕστερξας. 1] τοῦτον μὴ ἔχων, δέξαι τὸν ἕνα καθηγη-
τὴν ἡμῶν, tóv Χριστὸν, περὶ τοῦ συγγενοὺς δι-
δάσχ2ντα Πνεύματος, Ex τίνος, xal πῶς ἔχει τὸ elvat,
xa: μαρτοροῦντα «ip αὐτοῦ jidgrupu, ὅτι παρὰ τοῦ
Πατρὸς ἐἑχπορεύεται. Καΐτοι καθ) ὑμᾶς, εἰ xat Ex
τοῦ Υἱοῦ ἑχπορεύεται, τί ἐκώλυεν εἰπεῖν * Ὅ παρὰ
τοῦ Πατρὸς καὶ ἐμοῦ ἐχπορεύεται; οὕτω μὲν εὑρέθης
οὗ χαταχολουθών τῷ τῶν ατωχῶν εὐαγγελιστῇ
Χριστῷ * εἰ καὶ τὸν αὐτοῦ σταυρὸν αἴρειν λέχεις. El
δέ τινι τῶν ἐγχεχριμένων Πατέρων τοῦτο ἐπείσθης,
δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, xal ἀρχεῖ ἡμῖν. Ἁλλ
οὐχ ἂν ἔχοις δεῖξαι, κᾶν πολλὰ χάμοις' ἢ γὰρ ἔγκε-
χριµένος οὐκ εἶπεν, ἢ εἰπὼν οὐκ ἐγχέχριται. Ἔπειτα,
xiv εἰ τοῦτό σοι δῶμεν, ἀλλ oU τί Υε τὸ σπάνιον
ἑλχύσομεν εἰς ὑπόδειγμα. Νόμος χαὶ τούτο ἡμέτε-
po; (8). Ὅπου γὰρ µυρίων θεολογούντων μὲν περὶ
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μηδενὸς δέ τι τοιοῦτον λέγον-
τος, εἰ μὴ τὸ δι Υἱοῦ πεφηνέναι ' καὶ δι Υἱου éx
θεοῦ εἶναι. εὑρίσκεταί τις sig, fj xal δεύτερος
τἀναντία παρεισηγούµενοι, τὸ μη ἐχείνοις, ἀλλὰ
τούτοις προαθέσθαι, γεµόντων ἐστὶ τοῦ τῆς πλάνης
πνεύματος.

* Psal. 11, 8.
1 Joan. xiv, 12.

* Prov. 1x, 19... * Ezech. i1, 0.

Y Joan. xy, 96.

impendat ; sin vero, non sit hoc inter damna com-
putandum. Quod autem mibi omnium maxiuc
videtur Latinorum communionem iis, qui sapiunt,
exosam facere, quodque wi corrigatur, magnut
allerre poiest. detrimentum haereditati lilii Dei,
quam in-gentibus acquisivit *, illud tibi indicabo,
οἱ quoad licuerit, refellam. Tum vero, nisi oratie-
nem nostram justo longiorem fleri viderinus, ali-
qua etiam.ex caeteris mediocriter disculiemus.

9. Sununus igilur eorum error est, quodque ín
Salomonicum /Inferni profaudum incurrere. fac.t *,
cst innovatio in Symbolo fidei, quam ii fecerunt,
euuntiantes, Spiritum sanctum ex. Patre. Filioque
procedere: $15 oportet euim tidelis Symbolum esse

D Symbolum omnis adilterationis immune ; nam neque

securiferi illi apud Ezechielet, siguatés pepercis-
sent *, nisi in eis minime falsatum signuu) vidissem.
Quomodo igitur iunovationi isii occurremus? Et
simpliciter et. caudidé, et omnino ut piscatorum
discipulos decet. Si enia μιβρῖδιογ alius proposi-
tus nobis esset, ex cjus dictis discipulos ipsius, eb
adversa sententia palrouos utique persuaderemus.
Cum vero ii, qui ab inilio oculati testes, εἰ mi-
nisri fuere Verbi, tradidere nobis eum dixisse,
Spiritum &anctum esee Spiritum veriéatis, eà ex
Patre procedere, sunplex, ct absoluta haec est ratio :
vel tu magistrum alium profer, qui Verbo clariora,
el sapientia sapientora doceat, a quo novum
istud dogina, quod adeo mirifice amas, acceperis ;
vcl alium non habeus, ainplectere sang muagisirum
nostrum Christum *, doeentem de cognato Spiritu,
aquo οἱ quomodo esse liabeat, et attestantem testi
suo, eum e Paire procedere. Et quidem si ex Filio
eiiam, ul vos €ontenditis, procedit, quid prohibul,
ne diceret :Qui ex Patreet ex me procedit? sic quidem
tu convinceris non sequi pauperum evangelizatorem
Christum ὃς elsi. crucem. ipsius tollere te dicas. Si
vero ab aliquo οχ probatis Patribus hoc edoctus
es , oslende nobis Palrem ei sufficit mobis **: at
ostendere non poteris, etiauigi mullum, diuque fati-
geris: si eniin probatus est, non dixit; οἱ si diiit,
probatus nom est. Peinde etsi hoe tibi daremus,
altamen quod rarius est, non utique in argomen-

D tui traliendumi : quod legi quoque vestr:e 6ΘΗ6ΟΝ-

tauevuin est. Si enim. plurimi theologi de Spiritu
sancto disserentes, nemo quid tale dieat, sed tan-
tumimodo per. Filium. apparuisse, et per Filium ex
Deo esse, reperiatur vero unus, vcl alter qui contra-
rium doceat, profecto nom illis, sed istis adlizrere,
res est illorum qui spiritu erroris pleni sunt.

* Mattb, xxi, δ. * Luc. 1v, 18.

Vario lectiones οἱ nota.

(5) Chomatenus, ἀνύσειέ τις.
(6) Chonrat., εὐφρονοῦσι,
U) ἀπώμοτον Chounat.

(8) Cod. Bon. ὑμέτερος. lane lectionem ego
quoque ut verisimiliorem secutus sum.

*

ΦΥ] THEOPHYLACTI DULGARUE£ ARCHIET. 993
4. Verum scriptum est, inquiunt, Spiritus Fi- A — 9. ᾽λλλὰ γέγραπται, qnot Πγεῦμα t00 Υἱοῦ, xaX

lii, et Spiritus. Christi **. Et ego similia appono ,
wan Spiritus veritatis et Spiritus vit !* est etiam
Filius ; ad/am etian, et sapientio, et fortitudinis *..
[ια igitur dicitur Splritus sanctus, non quia ex
Filio profluat, scd quia proprius ipsius est (co-
gnatus enim illi est, et non alienus), et quia in ea
conquiescit, et ab ipso dignis immittitur, tribuitur
ae donatur. Sed alacriter prosequamur orationem,
quopiam progrediens jam ad id qued precipwum
est, nos perduxit. Videmini enim mihi vos, qui
qua sursum dicta. stunt, sapitis !'*, non tam animi
improbitate, quam ignoratione veritatis errare.
Putantes enim, idem «esse procedere, ac. tribui, et
donari ; quoniam 516 reperitur Sp;ritus sanctus
a Filio mitti, disiribui et donari ; uullatenus vos
impingere existimatis, si ipsum etiam ex Filio pro-
cedere dixeritis. Sed liec profecto non ita se ha-
beut: quin ea omnino differre affirmamus. Siqui-
dei procedere significat modum quo Spiritus san-
eius esse liabeat. Quemadmodum enim Filius est
ex Patre, sed generatione, et non.alio quocunque
modo; iia et Spiritus sanctus est ex codem prin-
cipio, nempe, ex Patre, non generatione (non enim
sunt duo Filii) sed processione. Igitur procedere est
modus, quo Spiritus sanctus habet esse a Patre:
quod etiam proprietas ipsius esse dignoscitur. Mitti
autem, dari et donari liaud significant, quomodo
Spiritus sanctus sit ; sed his verbis signiflcatur
ditatio quzdam, ac veluti effusio bonitatis, quae a
Patre quidem habet esse: sed a Filio in dignos
effunditur: quibus etiam per Filium apparuisse
dicitur; quoniam iis qui verbum receperunt, non
vero Verbo, aut raiione carentibus Spiritus appa-
ret : et quoniam hujus divinitatem, nulli antea clare
cognitam per Filium didicimus ex eo quod eum
Patri, et sibi iu divini baptisinatis forma copulavit,
lac etiam ratione insufflasse dicitur Dominus Spi-
ritum sanctum post resurrectionem, non tanquain
productor ipsius (non enim substantiatio, αἱ ita
dicam, seu productio substantialis, Spiritus erat
insufflatio illa : et alias neque totus tunc datus, est:
sed unum tantum donum, scilicet, remissionis
peccatorum; totus enim ut tantuinmodo Pentecostes
lempore daretur, decretum erat) sed qustenus
eliam ipse eum habet substantialiter ; et quando
vult, ipsum dat ; εἰ quibus vult, et quomodo vult :
id est aliquibus quidem secundum unam speciem
Joni ; aliis autem secundum plures ; aliis demum
totum ipsum alium Parucletum "5. Desinamus igitur
jn unum conferre, qua diversa sunt (dari, scilicet
non sunt.

9. Quod si hoc le. quoque scire mihi dixeris, ac
Patrem 6556 Spiritus sancti auctorem per mo-
dum processionis, sicutest Filii per generationem ;
nihilominus te affirmare, Spiritum sanctum proce -
dere ex Filio non eadem significatione sumendo eam

*! Galat. 1v, 6, !* lom. vin 9, 1? Jga, ασ, 01,

' Coloss, 1, 3.

ΠγνεῦΌμα Χριστοῦ. K&vó τίθεµαι * Execbi xaVIlveo-
µα τὴς ἁληθείας, καὶ Ilyevia τῆς Conc 6 Yió;-
προσθέσω δὲ xai σοφίας καὶ ἰσχύος. Καὶ ταῦτα
γὰρ ἐχεῖνος, ἆλλ᾽ οὐχ ὡς &E Exzlvou προϊὸν, ἀλλ ὡς
οἰχεῖον αὐτοῦ (συγενὲς Υὰρ, xal οὐκ ἁλ)ότριον), καὶ
ὡς αὑτῷ ἑνανακανόμενον, χαὶ ὡς παρ αὐτοῦ τοῖς
ἀξίοις πεμπόμενον xal χορηγούμενον χαὶ µεταδιδό-
µενον. "AXA' εὖγε τοῦ λόγου ὅτι προἠχων ἐπ) αὐτὸ τὸ
καιριώτατον Ἠγαχεν. Ἐοίχατε Ὑάρ pot, ὦ τὰ dro
gporoUrctec ὑμεῖς, οὗ χαχίᾳ Υνώµης τοσοῦτον, ὅσον
ἀγνοίᾳ τῆς ὁρθότητος σφάλλεσθαι. Τὸ γὰρ éxxo-
ρεύεσθαι, νοµίκοντες ἴσον εἶναι τῷ χορηγεῖίσδαι,
xai μεταδίδοσθαι, ἐπειδὴ τὸ Πνεῦμα εὑρίσχέται
παρὰ τοῦ Υἱοῦ πεμπόµενον, xaX χορη}ούμενον, xat

D µεταδιδόµενον, οὐδὲ οἴεσθε προσχόπτειν, εἰ xai

ἐκπορεύεσθαι τοῦτο ix τοῦ Υἱοῦ φαίητε. "Εστι δὲ
οὐχ οὕτω aot" ἔχοντα. Πόθεν, ἄγε [f. & ve] καὶ
παντί φαμεν διαφέρειν; Τὸ μὲν γὰρ ἐκπαρεύεσθαι,
τοῦ πῶς ἐστι τὸ Πνεῦμα δηλωτικόν. Ὡς γὰρ ὁ Υἱὸς
ἔστιν ix τοῦ Πατρὸς, γενν ητῶς δὲ, χαὶ οὗ χατ᾽
ἄλλον τινὰ τρόπον’ οὕτω xal τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς αὖ-
τῆς μὲν ἀρχῆς, τοῦ Πατρὸς 5h λέγω, οὗ yevv toc
δὲ (οὗ γὰρ δύο ΥΙο)), ἀλλ ἑχπορευτῶς. Τὸ μὲν οὖν
ἐκπορεύεσθαι, τρόπος ἐστὶ καθ ὃν ἔχει τὸ Πνεῦμα
τὸ εἶναι 6x. τοῦ Πατρός: ὅπερ δὴ καὶ ἰδιότης αὐτοῦ
γινώσχετα'. Τὸ δὲ πέµπεσθα! καὶ χορηγεῖσθαι xa
µεταδίδοσθαι, ο) τοῦ πῶς ἐδτι τὸ Πνεῦμα δηλωτι-
xbv, ἀλλὰ πλουτεισµός τις bv τούτοις δηλοῦται, xol
olov χύσις τῆς ἀγαθότητος, τῆς Ex τοῦ Πατρὸς μὲν
ἐχούσης τὸ εἶναι, tap τοῦ Υἱοῦ δὶ εἰς τοὺς ἀξίους
ἐχχεομένης» of; xal δι Σἱοῦ πεφηνέναι λέγεται.
"Ott δὲ τοῖς τὸν λόγον δεξαµένοις, ἀλλ o5 τοῖς ἆλο-
γίστοις τὸ Πνεῦμα ἐμφαίνεται * xal ὅτι τὴν τούτου
θεότητα ph πρότερόν τινι γνωσθεῖσαν τρανῶς, διὰ
τοῦ Yio) µεμαθήχαμεν, τῷ Πστρὶ xal ἑαυτῷ τοῦτο
συντεταχότὀς ἐν τῷ θεοποιοῦντι βαπτίσµατι. (ὕτω
xaX éugvo gr λέγεται τὸ Πνεῦμα τοῖς μαθηταῖς ὁ
Κύριος μετὰ την ἀνάστασίν, οὐχ ὡς προθολεὺς αὖ-
τοῦ (οὐ γὰρ οὐσίωσις, ἵν οὕτως εἴπω, τοῦ Πνεύ-
µατος, 1] ἐμφύσησις ' ἄλλωςτε, μηδὲ ὅλου τότε δσ-
θέντος, ἀλλ ἑνὸς χαρἰσµατος, τοῦ tf, ἀφέσεως τῶν
ἁμαρτιῶν' τὸ γὰρ ὅλον τοῖς τῆς Πεντηχοστῆς χαιροῖς
ὥριστο) , ἀλλ᾽ ὡς ἔχων xal αὐτὸς αὐτὸ οὐσιῳδῶς,
χαὶ ὅτε βούλεται τοῦτο διδοὺς, καὶ οἷς βούλεται, χαὶ
ὡς βούλεται' ὅπερ ἑἐστὶ τοῖς μὲν χαθ᾽ ἓν εἶδ-ς χα-
ρίσµατος, τοῖς δὲ, κατὰ πλείω, τοῖς δὲ ὅλον αὐτὸν
τὸν dJAAov Παράκ.ητον». Παυσώμεθα τοίνον εἰς
ταὺτὸν ἄγοντες τὰ ἀσύμθόατα, µετάδοχιν χαὶ ἑκπό-
ρευσ.ν, καὶ συγχλώθοντες τὰ ἀσύγκλωστα.
et procedere) et simut conjungere qui conjuncta

ε’. EL 66 pot τοῦτο xal αὐτὸς qiios: εἰδέναι, x5
ὡς αἴτιος τοῦ εἶναι τῷ Ηνεύματι ὁ Πατῆρ χατὰ τὸν
τρόπον τῆς ἐχπορεύσεως, ὥσπερ χατὰ τὸν τῆς γεν"
vijc&uc, τῷ Ylp: ἐχπορεύεσθαι δὲ λέγεις τὸ Πνευμα
ἐχ τοῦ Υἱοῦ, οὐ κατὰ τοῦτο τὸ σηµαινόµενον, ἁλλὰ

!5 Joan. xiv, 6.

-

2329

LIBER DE 1IS QUORUM LATINI INCUSANTUR.

250

χατὰ τὸ χεῖσθαι χαὶ διαδίδοσθαι' χαὶ ὑγιαίνων Α vocem ; sed ut perinde sit, ac effundi, οἱ dari :

τὸν νοῦν βιάζη πρὸς τὸ τ/οι]οῦτο πενίᾳ λέξεων, xal
Λατίνου γλὠττης στενότητι’ ἑνταῦθά σοι δείξω τὴν
µακαριξοµένην πτωχείαν τοῦ Πνεύματος (9), xa!
τὴν ἀδελφιχῆν πρόσληψιν * βδελύξῃ δὲ χαὶ αὐτὸς τὴν
τῆς ὑψηλῆς καρδίας ἀκαθαρσίαν * xax οὕτως ἐν ἑνὶ
Πνεύματι φρονήσαντες τὸ αὐτὸ, δοξάσοµεν ὁμοῦν-
μαδὸν τὸν Πα-έρα, χαὶ τὸν Yibv, xai τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅγιον *. τὸν μὲν, ὡς Tevvorta xoi προδθά.λυοντα *
τὰ δὲ, τὸν μὲν, ὡς TEYYOL&EYOY, τὸ δὲ ὡς ἔχπο-
ῥρευόµενο». El γὰρ ἀληθῶς sl πτωχὸς τὸν πλοῦτον
τῆς γλώττης, xal σοι ἁπορία τῶν ἱματίων τοῦ vou
xai τῶν λέξεων, xai διὰ τοῦτο διελεῖν οὐχ ἔχεις τὴν
παρὰ τοῦ Υἱοῦ γινοµένην χύσιν τοῦ Πνεύματος, 7)
µετάδοσιν (ἡ ὡς ἄν τις λέγειν ἑτέρως βούλοιτο) ἐκ

adeoque te quidem recte senlire, ad ifa tamen
loquendum cogi penuria vocum, Latipnzeque lingu:e
egestale ; si bxec, inquam, mibi dixeris, ego pro-
tinus exhibeo tibi beatiflcatam illam paupertatem
Spiritus !*, 3c excusationem tuam f[raterne susci-
piam: abominaberis vero et ipse elati cordis im-
puritatem: sicque in uno Spiritu idem sentientes
unanimiter glorificabimus l'atrein, $1" et Filium,
et Spiritum sanctum: eum quidem ut generantem
εἰ producentem ; alileruim υἱ genitum ; hunc autem
ut procedentem. Si itaque revera panper es lingua,
et vocabulorum inopia laboras, et idcirco verbis
distinguere non vales effusionem Spiritus, vel com-
municationem (seu quomodocunque aliter quis di-

τῆς ἐκπορεύσεως, χαθ᾽ fjv ix τοῦ Πατρὸς µόνου τὺ D cere malit) a. processione, secundum quam a solo

εἶναι τῷ Πνεύματι’ ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις συγχωρῄσω
χρῆσθαί σε τούτοις, ὡς ἡ γλῶττά σοι δίδωσιν, ἐν
χοινοῖς λέγω καὶ ὁμιλίαις, εἰ βούλη [f. Bout] σοι,
ἐχχλησιαστικαῖς xal τοῦτο, μετὰ τοῦ προσδιορι-
σμοῦ τοῦ προαῄχοντος, ὥστε μὴ ἀγνοεῖν τοὺς ἀχούον-
τας τὴν ἐν μιᾷ λέξει διπἸόην τῶν νοημάτων. Ἐν δὲ
τῷ Συμδόλῳ shy ἐκπόρευσι» ἀναχηρύττειν x µόνου
τοῦ Πατρός ἐνταῦθα γὰρ ἡμῖν ἡ ὁμοιογία τῆς
πίστεως ἣν δεῖ χαθαρὰν εἶναι xal φωτοειδῆ xal
ἁπλην (τοιαῦτα γὰρ xai τὰ πιστενόµενα), xol µη-
δὲν συγχεχυµένον, Ἡ σχοτεινὸν, f) πολλαπλοῦν ἐν
ἑαυτῇ φέρουσαν * ὥσπερ οὖν ἔχει xal ἡ καθ) ἡμᾶς
της πίστεως Ἔχθεσις, ἐχφώνησίς τε οὖσα τοῦ iv τῇ
δευτέρᾳ σννόδῳ νιχήσαντος Ηνεύματας. Οὗπερ ἕμ-
πνοια, xal ἡ ὑπὲρ αὑτοῦ τῶν Πατέρων σύμπνοια,
χαὶ πάσαις τηρουµένη ταῖς Ἐχχλησίαις * alg τὸ
μὲν ἀξίωμα, μὴ ταπεινότερα φρονεῖν ὑμῶν δίἑωσιν
(toov γὰρ), ὁ δὲ ἀριθμὸς, χαἰνικητικώτερα * πλείων
γάρ.

ς’. Προσλγισαι δέ poi καὶ τόδε ^ εἰ μὴ τὸ παρὰ
τοῦ Υἱοῦ χορηγκῖσθαι τὸ Πνεῦμα, ἕτερόν ἐστι τοῦ ἐχ
τοῦ Πατρὸς ἑκπορεύεσθαι, ὃνοῖν ἀνάγχη θάτερον *
ἡ xaX τὸν Υἱὸν αἴτιον εἶναι τοῦ Πνεύματος, ἢ τὸν
Πατέρα χορηγὸν µόνως , ὡς xai τὸν Υἱόν. El μὲν
οὖν ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος αἴτιος, δύο ἀρχαὶ τοῦ ἑνός.
Τὸ δὲ πλειόνων δεόµενον εἰς τὴν ὕπαρξιν, f) μεῖζον
ἔσται τοῦ ἐξ ἑνὸς τὸ εἶναι ἔχοντος, f| leor, fj ὅ-Ίατ-
τον * à))' [gov μὲν, οὐχ ἂν cU * ἣν γὰρ ἂν ἐξ

Pate esse halet ; ego quidem tibi veniam facile
dabo, utin aliis, boc est in familiaribus, ac etiam
in ecclesiasticis, si velis, sermonibus, vocibus, ut
tua tibi lingua concedit, utaris, adjecta tamen
congrua declaratione, ne, qui audiunt, ignorent, du-
plicem inesse eidem dictioni intelligentiam. At in
Symbolo exprimas processionem ex solo Patre : id
enim continet confessionem nostra (dei, quam pu-
ram, claram ac simplicem ease oportet (talia enim
sunt etiam qux creduntur) nihilque confusum, vel
obscurum, vel ambiguum in se continere: ca-
jusmodi se liabet etjam nostra fidei Expositio, qua
est enuntiatio ejus qui in secunda synodo vicit,
Spiritus sancti (cujus sane inspiratio etiam fuit ea
Patrum pro ipso conspiratio) quxque ab omnibus
cuetoditur Ecclesiis: quibus profecto propria sua
dignilas concedit, ut viliora vobis noun sentiant: -
wqualis enim est ; numerus autem, ut et prestan-
tiora: est enim major.

6. Verum et istud yerpendas, velim. Si Spiritam
sanctum dari a Filio diversum non est a processione
ejusdem a Patre, duorum alterum sequi neces.e
est , vel etiam Filium suctorem esse Spirilus san-
cti ; vel Patrem esse tantummodo datorem, sicut
est Filius. Si vero Filius Spiritus Sancti aucter
est, jam duo sunt. principia unius persona. Quod
autem pluribus principiis opus habet ad exsisten-
dum, vel majus erit eo, quod ex unico principio

ἑνὸς, xai οὐ λείπεται τοίνυν εἶναι ἡ μεῖζον, 1j D egae habet (10), vel equale, vel minus, Sed a'quale

ἕ.1αττον. Καὶ τὸ Πνεῦμα &pa ἢἡ μεῖζον ἔσται τοῦ
You (καὶ ὅρα «t,» τῆς ἀσεθείας χαινοτοµίαν * οὐδεὶς
γάρ πω τοῦτο τῶν χατὰ τοῦ Yiou θρασυνθέντων
εἰπεῖν ἑτόλμησεν), fj ἕλαττον ἔσται * xal ἀναξῇ Μα-
κεδόνιος. Ei δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς χορηγεῖται µόνως,
ὡς παρὰ τοῦ Ylou- ἡ ἄναρχον ἔσται χαὶ αὐτὸ, χα)

1ο Mattb, v, o.

esse non potest ; alias esset illud quoque ex uno
principio. Restat igitur, esse aul majus aut minus.
Igitur etiam Spiritus sanctus aut ηλίου erit Filio
(et ecce impiam innovationem : nemo enim iliorum,
qui contra Filium audacius insurrerzerunt, hoc di-
cere ausus esi); velerit minor, et sie reviviscit

Varic& lectiones et nota.

(9) In nostro codice ascripta bic est ad margi-
nem bzc alia lectio, την µαχαρίαν πτωχείαν µαχα-
Ρριζοµένου τοῦ Πνεύματος, hoc est, beatam pauper-
tatem illius beatificati Spiritus.

(19) Mingarellius hic vertit: Aut majuserit,quam
nnum, qwod ersistentiam habet, inlierens scilicet

codici suo, in quo deest particula à, ez, quam
babet codex noster, ac necessariam hic esse, con-
sideranti patet : insijtuitur enin comparatio inter
cum qui ex uno principio tantum, οἱ inter euin qui
ex duobus principiis procedit.

- 231

THEOPHYLACTI DULGARIE ARCITIEP

233

Saccdlonina. Si autem a Patre solummodo datur, A ποὺ τῷ Πατρὶ τὸ ἀξίωμα; πῶς δὲ ἡ ἰδιότης χε-

ut a Filio, vel Spiritus sanctus erit absque omni
principio ; et sic, ubinam Patris dignitas ? ac quo-
modo proprietas evasit communis ? Vel aliam Spi.
ritus Sancti auetorem perquiremus : sicque qua-
ternitas (42) nobis introducetur personarum, ct
daalitas divinitatum, altera videlicet $518 il!'orum
trium ; altera vero quarti illius introducti, qui
uobis ex mira ista innovatione tua. procedit. Pra-
terea, si idem est procedere ac dari, quero : qus-
uam alia dictio signiffcat modum, quo Spiritus
sanctus esse habet 4 Patre? Amplius: Si Pater
major est ilio propterea quod auctor cjus sit,
erit. esdem de causa major etiam Spiritu sancto.
Si vero etiani Filius auctor estSpiritus sancti, erit

xolvywxat ; "H ἄλλον τούτου ζητῆσομεν αἴἶτιον, xol
τετρὰς (14) μὲν ἡμῖν clcay0ficexat προσώπων, δυὰς
δὲ θεοτήτων, ἑτέρα μὲν ἡ τῶν τριῶν, ἑτέρα δὲ ἡ τοῦ
ἐπεισάχτου τετάρτου, ὃς Ex τῖς θαυμαστῆς σου χαι»
νοτοµίας ἡμῖν ἐχπορεύεται (12). "Ett, εἰ ταὺτὸν τὸ
ἐκπορεύεσθαι τῷ χορητγεῖσθαι , ζητῶ , τίς ἑτέρα
λέξις δηλοῖ τὸ, πῶς ἔστι τὸ Πνεῦμα Ex τοῦ Πατρός;
"Ett, εἰ τοῦ Υἱοῦ μείζων ὁ Πατηρ τῷ αἰτίῳ, ἔσται
xaX τοῦ Ηνεύματος τῷ αὐτῷ * el δὲ καὶ 6 Ye αἷ-
τως τοῦ Πνεύματος, ἕσται xaY οὕτως μείζων αὐτοῦ.
Καὶ ποῦ σοι τοῦτο ἐξεύρηται μείζονα τὸν Ὑπὸν τοῦ
Πνεύματος λέγεσθαι; Ἔτι, εἴπερ ἡ τοῦ Κυρίου εἰς
τοὺς μαθττὰς ἐμςύσησις, δηλοῖ τῶν ἐξ αὐτοῦ χαθ'
ὑμᾶς ἑχπόρευσι τοῦ Πνεύματος, fitt; ἐστὶν ὅλου

etiam pari modo major ipso. At ubinam tu reperi- D δηλαδη, οὐχ ἑνὸς χαρίσµατος ' τηνικαῦτα Παράχλτ-

sti, Filium dici majorem Spiritu sancto ? Ad hiec.
Si Domini in discipulos insufffatio significat juxta
vos, Spiritus sancti. ab ipso processionem, quie
neinpe est totius, ac non unius tantum doni, pro-
fecto tune illis sanctum dedit Spiritum : ubi
ergo, quod dizit : Si ego non abiero, Paracletus nen
teniet ad vos ὉἹ ? Rursus. Si tunc Paracletus datus
est per insufflationem, et non. tantum. donum rc-
missionis peccatorum (solet enim Scriptura etiain
dona appellare spiritus) adventus, qui contigit die

τον αὐτοῖς δέδυχε * χαὶ ποὺ «b, "Eàv. μὴ ἐγὼ dxéA-
θω, ἐχεῖνος οὐκ ἑ.εύσεται πρὸς ὑμᾶς ; "Est, εἰ
αὐτὸς ὁ Παράκ.Ίητος ἑδόθη τότε διὰ τῆς ἐμφυσή-
σεως, ἀλλὰ μὴ τὸ χάρισμα τῆς ἀφέσεως τῶν ἅμαρ-
τιῶν (οἴδε γὰρ ὁ λόγος xol τὰ χαρίσματα χαλ.ἵν
πνεύματα) * fj κατά τὴν Πεντηχοστὴν παρουσία, 1
τοῦ αὐτοῦ, Χαλ περιττή» 3$ ἅλλου Πνεύματος, xoi
ποῖον «υντο, ζητήσομεν. Ταῦτα μὲν οὖν map! ἡμᾶν
εἰς σύστασιν τοῦ ἑχτορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα ἐκ µύ-
νου ἑοῦ Πατρὸς, ἁλλὰ μὴ xai ἐκ τοῦ Υἱοῦ.

Pentecostes, vcl fuit ejusdem Spiritus, et sic fuit snperfluus , vel alterius, et hunc quis. fuerit, inqui»
remus. Et liec quidem α΄ nobis in confirmationem yrocessiouis Spiritus sancti a. solo Patre, dicta

sunt.

1. Porro nonuemo ex antiquis. sapientibus alia (;

eiiam, quibus nos ad presentem orationem nulla-
teuus usi sumus, illud Pauli ratum habentes, non
oportere super alienum fundamentum edificantes,
ex iisque parala sunt, gloriari !* : scd conandum,
ut quod proferimus nostri proprium sit; si tamen
quidpiam boni proprium habet nostra tenuitas, et
non totum sit gratie. Audio vero οἱ hodierno tem-
pore nonnullos hac de re libros haud exiguos c«on-
scripsisse. Et fortasse illi aurum, et lapides pretiosos
et purpuram !'*. ad Dei isbernaculum ottulerint :
in vero nune accipe mex c"assitudinis pelles, qua
siu aliud, saltem rtbrícata ** sunt ex divino Verbo,
quod propter me crassum faetum est. (135) quique
sanguinem effudit, αἱ uibhi pasnderet cum alia
mysteria, tuin qux ad Spicitum sanctum pertinent,
et me regalem cenglitueiel, et. unctum, obsignaus,
ct ungens sanguine *!, ei Spiritu.

8. Quoniam vero de azymoruni oblatione multis
ingens est zelus, et igne, quod dici solet, ferven-
tior, adeo ul vitam potius quam suam de istis
opinionem desererent (sic enim nonnulli propri:e

17 Joan. xvi, Ἱ. !* Rom. xv, 90 :Ἡ Cor. x, 15.

Q. Εἴρηται δὲ καὶ ἄλλα τινὶ τῶν παλαιοτέρων
σοφῶν, ὧν οὐδενὶ πρὸς τν παρόντα λόγον, συν-
εχρησάµεθα, τοῦτό γε κατὰ Παῦλον φρονῄσαντες, τὸ,
ph ἐπ᾽ d Morplo θεμµε.ίῳ οἱκοδομοῦντες, εἰς τὰ
ἔτοιμα καυχᾶσθαι ' ἀλλ εἴπερ ἄρα ὡς οἰχείῳ
ἐμφιλοτιμεῖσθαι τῷ ὄλῳ, eU γέ τι οἰκεῖον ἀγαθὸν ἡ
ἡμετέρα ἔχει ἀσθένεια, ἀλλὰ μὴ τὸ πᾶν ᾗ τῆς χάρι-
τος, ᾿Αχούω δὲ xal τῶν νῦν τινας πολύστιχα βιδλἰχ
περὶ τούτου συντάξα: τοῦ δόγµατος, xal τυχὲν ἂν
χρυσὀν , xaX «ίθους τιµίους, χαὶ zopgüpar τῇ
τοῦ θεοῦ σχηνῇ συνεισήγαγον ' ἀλλὰ σύ γε νῦν δέ--
yov τὰ τοῦ ἐμοῦ πάχους δέρµατα, εἰ µή v [f. τι]
ἄλλο, τὸ Youv ἑρυθρὸν ἔχοντα Ex τοῦ δι’ ἐμὲ πα--
χυνθάέντος Λόγου, xol τὸ αἷμα χενώσαντος, ἵνα
ἐμὲ μυσταγωγήσῃ , τά τε ἄλλα χαὶ τὰ περὶ τοῦ
Πνεύματος, xal βασιβικὸν δείξῃ, καὶ χρισζόὀν-ι
σφραγίσας, xoi χρίσας τῷ αἵματι xa τῷ Πνεύ-
ῥατι.

v/. Ἐπεὶ δὲ xai περὶ τῆς προσφορᾶς τῶν ἀνύμεων
πολὺς ὁ ζήλος τοῖς πολλοῖς, xal πυρὸς θερμότερος,
ὃ δη λέγεται, χα πρότερον ἂν τὰς Φυχὰς πρόοιντο, 3A
τὴν πεὶ τούτων δύξαν αὐτῶν ᾖΛαραλύσαιεν , οὓδέ

12 Exod. xxv, 9. ** lbid. δ. *! Il Cor. 1, 9t.

Yarie leetiones et nota.

(14)Mingarcllius bic verti monstrum — persona-
fim ; in $80 cnim codice. pro τετράς legit. «£-
ρας. Scd uostri codicis lectionem praeferendain esse
nullus dubito: perspicuum. enim. est, Theophyla-
ctim lioc sopliisiate suo concludere velle, ex. dog-

mate nostro sequi, quatuor esse divinas personas e&

duas deitztes.
(12) Ce. Bon., ἐχπεπόρουνται.

(15) Neupe per assumjtau carnem in incava:a-

lioue.

$13

LIBER DE IiS QUORUM LATINI INCUSANTUR.

234

τινες (14) oix:üp mà30:: καταχαρίκονται, ὃ xpipa A passioni indulgent, quod judicium, et laqueus. dia-

καὶ παγὶς τοῦ διαξόΊου Παύλῳ Coxzt * ἃ μὲν δεῖ
.ρὸς τούτους εἰπεῖν, ἐν ὑστέρῳ λέξομεν τῶν μὲν,
τὸ ἅμετρον τοῦ ζήλου χολάζοντες * τοῖς δὲ, τατεινὸν
δειχνύντες τὸ ἁταπείνωτον. Πρὸς 6b τοὺς Λατίνους
οὐ τὴν πρὠτην παρεξηγησόμεθα τῶν ἀζύμων, φά-
ὄχοντες εἶναι ταύτην, την τοῦ μηνὸς δεκάτη», καθ)
fv τὸ πρθατον ἑλαμθάνετο. Οἴδαμεν γὰρ τὸν νόµον
πρώτην tor ἀἁζύμων τὴν c6' ἡμέρᾶν λέγοντα * sl;
Ey d νὺξ ἐπεφώσχει τῆς τοῦ πάσχα 8poc&uc. "0-

£9 xai τις τών παρ᾽ ἡμῖν θείων διδασκάλων, ἐς-
ηγούμενος τῆν παρὰ τῷ εὐαγγελιστῇ λεγομένην πρώὠ-
τη» τῶν ἀξύμων, πρώτην, qno, τῶν ἀζύμων τῷ
λ[ατθαίῳ, τὴν πρὸ τῶν ἀκύμων ἡμέραν λέχεσθαι,
εἶδυς μὲν τὸν νόµον χατὰ τῆς πόστης ἡμέρας τοῦ-
νοµα τίθησιν, ὡς δὲ καινόν τι τοῦτο παρὰ τοῦ εὖαγ-
γελιστοῦ Aeqóusvov ἐπισημαινόμενος. Αλλ' οὐδὲ
τὸν Κύριν παρεισάξοµεν, f) μὴ τελέσαντα τὸ πάσχα
τὸ Ψομικὸν, ὡς ἂν μηδὲ τῶν ἀζύμων µεταλαθόντα
συναποδείξωµεν ^ f] τελέσαντα μὲν, ἀλλὰ πρὸ τοῦ
Χαιροῦ τοῦ thv ζύμην αἴροντος ' ὥστε xal ἄρτον
ζυμίτην εὑρίσχεσθαι. Ταῦτα γάρ τινες ἤδη xal τῶν
ὑπὲρ λίαν ἐθάῤῥησαν, Οὖχουν αὐτός τινος τῶν οὕτω
λεγομένων ἀνάξομαι (15) ' οὗ γὰρ θέµις σπτύδειν
συνιστᾷν ἐκ τοῦ ψεύδους τὰ τῆς ἀληθείας μυστήρια.
Ei δὲ xal ἔστιν ἡ ὁδὺς xal dj ἀ.λήθεια ὁ Χριστὸς,
οὔτε τῆς ὁδοῦ ἐχὼν εἶναι ἁποπλανήσομαι, οὔτε τῆς
ἀλτθείας τὸ μὴ ὃν γαταφεύσημαι. Τίς οὖν 6 ἑἐμὸς
λόγος ; Φαγεῖν μὲν τὸ πάσχα τὸν Κύριον £v xatpip,
xai ὅτε ἡ ὥρα ἐγένετο, ἑτοιμασθὲν αὐτῷ παρὰ τῶν

μαθητῶν καὶ τοῦ οἰχοδεσπότου , χατὰ τὸ ἔθος δη- C

λαδᾳ, xai οὐκ ἄλλως ( ᾗ yàp ἂν ἐπεσημήνατο τὴν
χαινοτοµίαν, τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ xai τ ἄλλα, οἷς
τὸν vóaov ὑπεραναθαίνων ἐχρῆτο, οὗ μόνος αὗτὸς,
ἁλιὰ χαὶ οἱ µαθηταί * olov, τὸ ἐν Σαθδάτῳ πη.1ὸν
ποιον, τὸ χελεύειν αἴρειν σὺν xpá66azov, τὸ γώ-
zer τοὺς στάχυας, τὸ τὸν ἄρτον ἐσθίειν ἀγίπτοις
X£pcí) * φαγεῖν δὲ τὸ νομικὺν πρότερον, εἶτα xal
5) μυσατήριον τοῦ κατ αὐτὸν [Πάσχα παραδοῦναι
τοῖς μαθηταῖς, δηλονότι, ὡς ἓκ τοῦ παρευρεθέντος
ἄρτου ᾿ εὕρητο δὲ ταπνικαῦτα ἄζυμος. Οὐ μὴν
ἐπειδῇ ἐκεῖνος ὁ ἄρτος ἄζυμος Tv, τῆς ἀνάγκης τοῦ
νόµου tovto ποιούσης, ἤδη xai fusi; ol τῆς ἐν
Ἀριστῷ ἐλευθερίας χαταπολαύοντες, ἄζυμον ἐξ
ἀνάγχης ποθήσοµεν, τὸν ζυµίτην ἀποῤῥαπίσαντες.
"H οὕτωχε (ὠ χεῖρον γὰρ xai τοιουτοτρόπως συµ-
πλαχῆναι τοῖς ἄλλον τρόπον περιεχοµένοις τοῦ
γράμματος), ἐπειδὴ τὸν ἄρτον ἐχεῖνον, εἰκὸς, μᾶλ-
AOV δὲ xal πλεῖον τοῦ εἰχότος , εὐτελῆ τινα elvai,
καὶ τυχὸν χρίθινον (o0 γὰρ ἀδροδίαιτος c00* ὁ ἑστιά-
τρ, o00' οἱ δαιτυµόνες : ἀλλὰ τῇ τε ἄλλῃ εὑτελείᾳ
τού βίου σύντροφοι, xat τῶν χριθίνων ἅἄρτων ἐθάδυ

boli ** Paulo censetur) : qu quidem ad hos dicere
oportcat, inferius declarabimus, ubi aliorum quidem
zeli immoderantiam castigabimus ; alis vero
ostendemus, vile et abjectum esse, quidquid humi-
litate caret. Quoad. Latinos attinct, non nos prave
interpretabimur, 519 illis priiam. diem azymo-
rum **, l'icentes hanc esse decimam | wensis, qa
sumcebatur agnus. Novimus enim a. lege primam
diem azgmorum dici decinam quintam, circa quam
illucescit nox in qua pascha comedebant **. Quare
οἱ quidam ες nostris theologis exponens diem
qua ab evangelista prima azymorum dicitur, ait,
primam azymorum 3 Matthizeo dici diem qua Azyma
praecedit, sciens quidem ille, cui diei nomen istud

) lex imponeret, at insinuans, novo quodam sensu

ab evangelista hoc dietum esse. Át ncque dicemus,
Dominum vel Pascha legale non perfecisse, ut sic
neque oazymis usum esse ostendamus ; vel perfe-
ciáse quidem, sed ante diem qua fermentum
exterminabatur, ut et tunc. quoque panis fermen-
tatus reperiretur. Πο enim nonnulli nimis auda-
cter dixerunt. At. ipse nihil horum in medium
afferam : neque enim fas cst, velle mysteria ve-
ritais mendacio confirmare : οἱ ego sane, cum
Christus Dominus sit via et veritas *', neque a via
spoute aberrabo, neque falsitati contra veritatem
patrocinabor. Qua: igitur scntentia mea. est ? Ώο-
minum comedisse Pascha tempore et hora prz-
Scripta paratum sibi a discipulis et a domino
domus, juxta. consuetudinem, et non aliter (si
enim quidquam praeter legem hac occasione. Domi-
nus fecisset, novitatem ejusmodi —aduotasset
Evangelium, quemadmodum adnotavit alia quo
ipse legem supergrediendo peregit , et non solum
qua ipse, verum etiam quz ciscipuli ejus perege-
runt cujusmodi eunt, Sabbato utum facere **,
jubere paralytico, ut tollat grabbatum ; vellerespicas;
non lotis manibus manducare! , elc.); comedisse vero
legale Pascha prius, deinde mysterium Paschatis
sui tradidisse discipulis, nempa ex psne, qui
lunc repertus est, reperiug autem est. azymus. ΑΙ
won propterea quod panis ille azymus fuerit ne-
cessitate a lege inducto, nunc. eliam nos, qui li-

p bertate in. Christo [ruimmr, necessario azymuim

[f. £955], ἐξ ὧν καὶ χιλιάδες αὐτοῖς ἑτράφησᾶν, -

»* X Tim. n, 6. 35 Mattb. xxv, 17.
15 v1,38.

*Exod.xnu, 5.

procurabimus rcjecto. fertentato. Si enim ita se
res habeat (pari juce hioc modo argumentari possu .
mus contra eos, qui aliter liters. adherent), quo-
niam verisimile, imo plus quam verisimile est, pa-
nem illum viliorem fuisse, el fortasse bordeaceum
(neque euim delicati cibo erant convivator, noque
convivz, οἱ alias frugalitati innutriti erant, et pra-
sertim hordeaceis panibus assueti, ex quibus etiam
*5 Joan, ix, 6.

*! Joan. xiv, 6. ?' Matth. χι

Varie lectiones et note.

(1j Choitatenus, οἱ δὲ τινες χαί,

PATROL. απ. CXXVI

(15) Cod. Bonon., ἀνέξομαι.

235

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIIILEP.

256

aliquot hominum millia saturarunt, ut hinc discas, Α tva σὺ µάθῃς τερατουργὸν (16) την εὐτέλειαν) "τί

frugalitatem. etiam. prodigia operari), cur igitur
etiam nunc, non Lalem quxremus panem, et prz-

entem | similagineum procul ab altari. amandabi-
mus ? quasi etiammodo Dominum audiremus di-
centem : Si of[feratis similam, &9Q [rustra **. Idem
de calice diccre possumus, quoniam fortasse illud
fuit vini aqua diluti, vel etiam vappidi (hoc ex alio
sequitur, nec infra Dei humilitatem es!) : nunc vero
vinum generosuim et odoriferum sape offertur : an-
ne ergo boc quidem abjiciemus pretiosum; illud
vero seligemus, quod frugalitatem redolet ? Quid
vero ? etiamne ex Palestina ipsum procurabimus, et
ex eodem agro, ex quo illud erat, quod Domini
calicem implebat ? addam, si hoc non sit nugas
congerere, eliam ex eadem amphora! (multa sane
et in bis mentium imbecillitas). Quin etiam tupost
cenam, et recumbens hocce mysterium sumes, et
«cnaculum etiam ad hoc requiras et alia que
tunc quidem in usu erant teinporis. conditione ita
exigente, nunc vero in aliain formam sunt trans-
lata, pietate ita przscribente ac fide.

9. Fortasse vero etiam quispiam legens in libro
Actuum apostolorum multoties factam mentionem
fractionis panis, idemque reperiens et apud Pau-
lum, talem fuisse inferet panem tunc temporis
mystice fractum, qualis et ad mensam communem
prostabat, quicerte azymus non erat : hujus enim
usus ad certas quasdam dies et sacrifieia deter-

γοῦν χωλύει χαὶ νῦν τοιοῦτον ζητοῦντες [[.-τας]
ἄρτον, παρόντα τὸν σεµιδαλίτην τοῦ θυσιαστηρίου
ποιεῖν ὑπερόριον; ὥσπερ καὶ νὺν ἀκούοντας τοῦ
Κυρίου Xéyovcoc * ᾿Εὰν προσφέρητέ uoi σεμίδαιν,
μάταιο. Τὸ 5' αὐτὸ καὶ περὶ τοῦ ποτηρίου ἔχοι-
pev ἂν εἰπεῖν, ὣς ἐχεῖνο μὲν , olvou τυχὸν ἂν ἂν
ὑδαροῦς, f| xal ἐκ portio [f. ἑχτρ.]. (ἀκολούθως :ῇ
ἄλλη οὐ χάτω θεοῦ ταπεινότητι) * νῦν δὲ ἀνθοσμίας
πολλάκις πρὀσφἑέρεται ' áp' οὖν τοῦτον μὲν &mo.
πεµφόµεθα τὸν πολύτιμον, ἐχεῖνον δὲ ἑγχρινοῦμεν
τὸν τῆς εὐτελείας ἁπόζοντα, εἰ χαὶ Παλαιστιναῖον
ἀξιώσαιμεν εἶναι τοῦτον, χαὶ τοῦδε τοῦ χωρίου, ἐξ
οὗπερ fjv xal ὁ τὸ τοῦ Κυρίου πληρῶν ποτήριον, εἰ
δὲ μὴ λήρους ἐπισυνείρω, xal τοιοῦδε τοῦ χερα-
µίου (17). Πολλῆς ὄντως ταῦτα τῆς τῶν φρενῶν
εὐτελείας. "Ἠπου σὺ xal μετὰ τὸ φαγεῖν µεταλήψῃ
τοῦ μυστηρίου, xat ἀναχείμενος, xal ἀνώων γε (18)
ζητήσεις, xol τἆλλα, ὅσα τότε μὲν ἐἑτελεῖτο τῷ
χαιρῷ ἀπαιτούμενα, νῦν δὰ πρὸς ἄλλον τύπον µετ-
εσχηµάτισται, οὕτω τῆς εὐλαδείας νομοθετούσης
ἡμῖν χαὶ τῆς πίστεως.

0'. "Iow; δέ τις ἀχούων xal τῆς βίδλου τῶν Πρά»
ξεων, πολλαχοῦ μεμνημένης κ.Ίάσεως ἄρτου, εὑρί-
σχων δὲ ταυτὸ τοῦτο χαὶ πσρὰ Παύλῳ, τοιοῦτον εἴναι
συλλογίσεται τὸν μυστικῶς τότε χλώµενον, ofo: xot
πρὸς την χοινὴν βρῶσιν προὔκειτο. Ἠσθίετο δὲ οὗ
πάντως ὁ ἄζυμος * οὗτος Υὰρ ῥηταῖς τισιν ἡμέραις
xai θυσίαις ἀποχεκλήρωτο. Ei δ' οὖχκ ἀναγχαῖς

mimatus erat, Etsi vero liec. necessaria non sunt, c ταῦτα (ῥέπει γόρ τοι xal ἐπὶ θάτερον), dX" ἔμοιγε,

(ponderont enim et in alteram partem) nihilominus
plus mihi certe lanx tribuit, quod satis est ad vi-
ctoriam : nam etiam cursor coronatur, qui unico
passu aliis precurrit. Verum amplius te persuadet
multitudo orientalium sacerdotum Dei, et Ilieroso-
Iymitanz Ecclesie dignitas, a qua lanquam a fonte
fides et apostolica traditio promanarunt ; que
etiam panem fermentatum offerre solet. Ad quid
Orientales tibi dico, in quibus recte adnurmeraveris
et Indos et. /Ethiopes ? respice, queso, et ad /£gy-
ptum εἰ partes siiculosze Libye, qua esi circa Cy-
venem **, et vide hic omnes idem sentientes, eidem-
que reguli insistentes circa panes mysticz propo-
'aitiomis. Verum et Corinthiorum Ecclesi: panem
cxpende, quam profecto non incusabis veluti non
servantem traditiones ** : nam qui eas tradidit,
cai ut. servantem. commendavit : cui refragari
omnei excedit audaciam, ne te contristem di-
cendo, impietatem. Audis, bene novi, et Sardos
tuos testimonium ferentes contra azymorum obla-
tionem. Sed surdum te simulas. Ego autem et hos
acute audio, et vetus adagium, Domeslicus testis,

15 Ίσα, 1,23. ?* Act. 11, 10. ?* 1 Cor. 1,16.

τὸ πλεῖον fj πλάστιγξ νέµει, ἐξ οὗ xal τὸ νιχᾷν
δίδοτα:, xaX δρομεὺς δὲ στεφανίτης Ev βήµατι προ-
τερῶν. Καὶ πρός γε δυσωπείτω σε τὸ πλῆθος τῶν
Ἔφων τοῦ θεοῦ λειτουργῶν, χαὶ τὸ τῆς [f. add. ἓν]
Ἱεροσολύμοις "ExxXnoíag ἀξίωμα, ἀφ᾿ fc €x πη-
γῆς ἡ χύσις τῆς πίστεως , xal τῆς ἀποστολικῆς
παραδόσεως, fc xal τὸ τοὺς ἄρτους ζυμίτας προσφέ-
ρεσθαι. Τί τοὺς Ἑφους σοι λέγω, ἐν οἷς εὑριθμίή-
σεις [f. ἀριθμ.] τοὺς Ἰνδούς τε καὶ τοὺς Αἰθίοπας;,
Απόθλεφόν pov xal πρὺς τὴν Αἴγυπτον, καὶ tà
ιέρη Λιδύης τῆς κατὰ Πιυρήνη», καὶ αὐτῆς δὲ
τῆς διφτρᾶς * καὶ ὄψει πάντας τὸ Ev φρονοῦντας,
τῷ αὐτῷ xavów στοιχοῦντας περὶ τοὺς ἄρτους της
μυστικῆς προθέσεως. Αλλὰ xal τὸν τῆς Κορινθίων
Ἐκκλησίας ἄρτον ἐπίσκέφαι, fv οὐ διαγράψη ex
ph τὰς παραδόσεις χατἐχουσαν. ὍὉ γὰρ παραλους
ἐπῄνεσεν ὡς κατέχουσαν * ᾧπερ ἀντιψηφίξεσθαι,
πᾶσαν ὑπερδάλλει αὐθάδειαν, ἵνα μὴ λυνπήσω λέγων
ἀσέδειαν. Ακούεις, oll ὅτι, xal Σαρδῴφων τῶν σῶν
καταμαρτυρούντων τῆς τῶν ἀζύμων ἀναφορᾶς, ἀλλὰ
προσποιῇ «tbv χωφεύοντα. Ἐγὼ δὲ xai τούτων
ὀξέως ἀχρύω, xal vhc παλαιᾶς παροιµίας, Οἴκοθεν

Varie lectiones et note.

(46) Cod. Benon, τερατουργῶν. Quare wertit
Minyarellius, ut appareat, quanta essent [rugalitate,
vel dum prodigia parabant.

(17) Gud. Bon. pro χεραµίου habet κεραµωές,
mide Mingarellius. hic vertit ejusdem | etiam figuli.

*-

Lectio nostri codicis mihi magis arridet, quod noa
intelligo ad quid figulus hic nominari possit -
anne enim vinum calicis Domini fuerit alicujus
figuli ?

(18) ἀνώγεων.

331

LIBER DE 15 QUORUM LATINI INCUSANTUR.

258

ó µάρευς, ἐπιθοώσης, καὶ τὴν λευκἣν διξούσης Α inclamans, mihique albuni calculum tribuens. Quo-

ἐμοί. TL τοίνυν τοῖ; τοσούτοις, ἐρῶ δὲ xai τηλικού-
τοις, ἀντινομοθετοῦντες, οὐδὲν ἁμαρτάνειν οἴἵεσθε,
χαὶ παρὰ τὴν συνήθε!αν τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ
τελοῦντες. τὴν ἀφρὺν αἴρετε; χαὶ δἑον συνυπαχθῆ-
vat, ὑμεῖς δὲ συναπάχειν βιάκεσθε, xal χατηγορεῖτε
ἡμῶν, τῶν, εἰ θελήσαιµεν, χατηγορησύντων ἂν δι-
Χαιότερον. Ἡμεῖς μὲν vig εὐλαδούμεθα τούτου γε
ἕνεχα πράγµατα παρέχειν ὑμῖν, xal προσερεθίζειν
τὸ φιλότιμον xal φιλόνεικον * ὑμεῖς δὲ οὐ φειδοµέ-
νων οἴδατε φείδεσθαι.

" Ἐπεὶ ἄλλως ve xal τὴν ἓν τοῖς Σάδδασι νη-
στείαν ὑμῶν, εἰ βουλοίµεθα πικρῶς ἐξετάζειν, δεί-
ξομὲεν οὔτε ἀποστολιχαὶῖς, οὔτε Πατρικαῖς διδασχα-
λέαις ἀχόλουθον. Οἵ τε γὰρ ἀπόστολοι, τῶν «hv
Κυριαχὴν ἡμέραν, ἢ τὸ Xá66acov νηστευόντων,
ἑνὸς ὑπεξῃρημένου, χαταψηφίζονται , λαϊχῶν μὲν
ἀφορισμὸν, χληρικῶν δὲ καθαίρεσιν. Καὶ οὐ δήπου
παρεγγράπτους τούτους τοὺς χανόνας χρινεῖς, οὓς ἡ
Ext" σύνοδος iscÓácato. "H δογματιζούσῃ μὲν
παρησαν οἱ τοῦ ὑμετέρου ᾿Αγάθωνος τοποτηρηταί :
χανονιξούσῃ δὲ, ὁ ᾿Οτρυναίων Βασίλειος οὕτω πολὺς,
ὡς πάσης τῆς χαθ' ὑμᾶς συνόδου τὸν τόπον πληροῦν.
Ἁλλὰ καὶ οἱ ἐν Λαοδιχείᾳ Πατέρες, οἷς καὶ αὐτοῖς
1 ἕκτη πᾶσαν τιμὴν ἀποδέδωχεν, οὐ δεῖν εἶπον, ἓν
Τεσσαρακοστῇ προσφέρειν ἄρτον, εἰ μὴ £v Σαδθάτῳ
χαὶ Κυριαχῇ * οὐχ ἂν τοῦτο νοµοθετήῄσαντες, εἰ τὸ
Σά6ῥατον νηστείας ἡμέραν ᾖδεταν. "Ort δὲ τοῦθ'
οὕτως Éyst, xal ob παραστοχαζόµεθα, χαὶ τὰ γενέ-
Όλια τῶν μαρτύρων, εἴτουν τὰς µνήμας, οὐκ ἐν τῇ
Τεσσαραχοστῇ τελεῖσθαι νομοθετοῦσιν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς
Ῥαθθάτοις xal ταῖς Κυριακαῖς * ἑορτῆς γάρ εἰσιν,
o) καχώσεως, ἣν ἡμῖν fj νηστεία βούλεται * sl δὲ
Μαρτύρων µνήµης φαιδρότερον; Ἠούλει Got xal
βασιλιχὸν (19) ἐπιδείξω ψήφισμα ; Βασίλειος ἐχεῖ-
νος, οὗ τὸ ἐν λόγῳ καὶ Πνεύματι χράτος, πᾶσαν
ἐπέσχε τὴν γῆν, &v οἷς Περὶ νηστείας ὠμίλησε τῇ
δι αὐτὸν χα)ῇ καὶ µεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν Καισα-
Ρέων, πενθήµερον τὴν νηστείαν ἀπαριθμούμενος,
την καθ) ὑμᾶς ἐξαήμερον παρεμδθόλιμον ἀποδείχνυ-
σιν. Ὥστε xal πρὸς ὑμᾶς, εὐστόχως ἄν τις τοῖς τοῦ
"Hsatou χρήσαιτο * OD ταύτην τὴν νγηστείαν ἑξ-
ἑ.1εξάμη»ν, «1έγει Κύριος.

modo igitur vos, dum tam multis, dicam etiam,
tam magnis contrarium stiatuitis, nihil vos peccare
existimatis, et praeter Ecclesiarum consuetudinem
facientes supercilium attollitis, et cum oporteret
521 vos cedere, nos vob'scum abducere conamini ;
nosque incusatis, qui, si hxc nobis esset voluntae,
potiori jure vos accusare possemus? Sed nos qui-
dem refugimus molestiam vobis hac de causa
creare, vesiramque ambitionem lacessere : at. vos
neque parcentibus parcere nostis.

10. Alias enim, si vestrum quoque Sabbaticum
jejunium severius discutere nobis lubitum csset,
ostendere utique possemus, illud nec apostolorum,
neque Patrum doctrinz consentaneum esse. Nam
et apostoli contra eos qui Dominicam, vel Sabba-
Urm, (uno excepto) jejunaverint, si laici quidem
sunt, excommunicationem, si vero clerici deposi-
tionem decernunt. Neque vero eupposititios hosce
canones recte judicabis, quos sexta. synodus vene-
rata est ; cui quidem dogmata condenti interfue-
runt Agathonis vestri legati ; canones autem san-
eieoti adfuit incitator episcopus Basilius tan&e au-
ctoritatis, ut integr:ze vestrz? synodi locum impleret.
Verum et concilii Laodiceni Patres, quibus etiam
sexia synodus bonorem detulit omnem, non opor-
tere sanxerunt. in. Quadragesima offerre panem,
praeterquam in Sabbato, et. Dominica : quod sane
Don przscripsissent, si Sabbatum tanquam jejunii
diem agnovissent. (Quod vero ita sese Tes habeat,
et nos non male conjectemur, argumento est,
quod etiam natalitia martyrum, sive memorias iu
Quadragesima celebranda mon esse, sanxerunt,
praterquam | in Sabbatis et. Dominicis : ea enim
festivitatis, seu l:etitie sunt, non afllictionis, quam
4 nobis exigit jejunii dies : quid vero martyrum
memoria letius? At vero vis etiam, ut regium tibi
suffragium proferam. Basilius ille, cujus in verbo,
et Spiritu virtus omnem obtinuit terram, in suis
De jejunio sermonibus ad Cesariensem nobilem
magnamque propter ipsum Ecclesià-, quinario
dierum numero jejunium in hebdomada deflniens,
senarium vestrum numerum illegilime insertum

esse demonstrat. Quare in vos quispiam illud lsaize usurpare posset *! : Jejunium istud ego non elegi, dicit

Dominus.

ια. "A μὲν οὖν ἔδει πρὺς τοὺς Δυτιχοὺς εἰπεῖν D

141. Jam vero, quz ad Occidentales 4 veritatis

τὸν ἀλτθῆ xal μαθητὴν, xai διδάσχαλον, περί τετῶν — et discipulo et magistro, cum de azymo, tum de
ἀξύμων καὶ τῆς ἐν Σαθδάτῳ νηστείας, κατὰ τὴν — jejunio Sabbati dicenda sunt, jam pro virili mea
δύναμιν ἡμῖν εἴρηται. ᾿Αξιώσειε δ ἄν τις λόχου ^ satis exposui. Operae vero pretium quispiam puta-
xa τὸ περὶ τοὺς γάμους αὐτοῖς, ὡς δοχεῖ, πληµµε- ὑΡίί 6656, ut de eo etiam, quod cirea connubia ii

λούμενον. Ἐμοὶ δὲ οὐ σχολη τὴν
τά τε ἄλλα, χαὶ ὅτι παρ) ἐχείνων ἡμῖν ὁ γάμος τῶν
ἱερωμένων ἐγκαλεῖται, xat οὐ µόνος οὗτος, àXX, ὥς
Φασι, χαὶ ἄλλα δυσεξαρ/θµητα. Τοιοῦτον γὰρ ἡ φιλο:
vitxla, περὶ τὰ ὄντα τυφλὸν, πε ph τὰ μὴ ὄντα

?1 ]s2, εν, 5.

Udoplvav χινεῖν, 7 peccare videntur, sermo habeator. Verum mihi mi-

nime lubet, camerinam hanc novere, eum aliis de
causis tum quod ab illis sacerdotum nostrorum
connubia reprehenduntur ; et quidem non ea solum,
sed et alia que, ut inquiunt, haud facile numerari

Varie lectiones et note.
(19; Alludit ad nomen Basilii, quod Grece idem est ae regius.

909 ThEOPRYLACTI BULGARLE ARCHIED. 2s

mpossunt. Sic enim se labet ambitiosus vincehdi A ὀξνδερχές' τὸ μὲν κατορθώματα, τὸ δὲ, ἑλαττώματα.

amor : circa ea qux sunt. Seu recte facta) Cx cus
est; circa qux non 522 sunt, (seu defectus) lin-
ceus. Quando igitur hos defendendos süscipiemus a
criminibus quae uobis objiciuntur, tune. eiiam de
counubiis disserere opportunum erit, et inquirere an
illi, vel nos circa. il'a peccemus, vel vtrique recte
agamus, juxta diversum scopum quem nobis prz-
figimus. Reliquum vero est, ul monecamus popula-
res nostros, qui zelum quidem habent, sed non secun-
dum. scientiam 33, c cos qui, quod. gravius est, ex
exco sui amore Christi: corpus dilacerant. Et pri-
wo quidem ad simpliciores verba faciemus.

49. Non omnia ab omnibus sunt exigenda, o [Γᾶ-
Ves ; quemadmodum neque oinnia omnibus condo-
nanda : at si quz sint, quibus noo constitulis, ma
gnum in rebus capitalibus infertur. detrimentum,
his manibus pedibusque, ul dicitur, insistendum,
ac tanquam quoddam vectigal inexorabiliter cxi-
genda, scientes ex borum pensitatione haud Πιο”
dicam rebus affereudam essc utilitatem. Quorum
vero uec. multum nocet absentia, et si violentius
procurentur, damna imminent majora; ea relin-
quere uti se habent, bominis est judicio pollentis,
et negotiationis callentis leyes, quibus prascribi-
tar magnis parva, von. minimis maximuma commu-
iare. ldem a medicis in corporum curatione obser-
vari video. li enim, cuin cerebrum, aut cor, vel je-
eur inale affecta sunt, omnem adhibent diligentiam
cwm in vietus qualitate, tum in usu inedicamento-
rum, aliquando etian, arté. non proficiente, ad na.
turales antipathias confugiunt, el. incautamenia
quoque submurmurant, : quin οἱ collectionem ali-
quam muli generis materiarum patienti applicant,
et non. magis ab ipso illa pendere faciunt, quam
ipsi ab eorum adjumento pendeant. FA quauquam
videànt aliquod ex minus principalibus , membris
ejusmodi curatione lai, parvi vel nihili id fa-
ciunt, licet alias quam maxime cuperent, et illam
carporis partem optime 56 habere : at, si ulrum-
que obtinere non possunt, winus malum eligunt
prz majore. Eamdem quoque methodum ín przci-
puis ignobiliorum membrorum infirmitatibus ser-
vant. Nam si aliquo illorum zgrotante, ex illius
curatione quodpiam ex nobilioribus , damno affici
perspexerint, confestim al eo curando desistunt.
Hoc item in pulcherrimo Ecclesie corpore ab iis
qui illius curam liabent, servandum. Si enim fides
ae doginata lesa. fucrint, dignum censeo, αἱ om
nem ad horum curationein impendant. squdium et
verbis ei factis morbi causas impuguando. Post-
quam vero propria medicamenta adhipuerint, imo
antequam ea adhibeant, veram e coelo deposcant
sntipathiam, et incantationem, qui omnia potest,
odmurmurent Jesu Christi nomen, qui poriavit
isfirmitates nostras, morbos nostros tulit. εἰ languo-
vem omnem sanatit ?*, qui 593 est Verbum. Dei,

3 jtom. x, 2. ?? [δα. Liu, 4.

τε τοίνυν ἀπολογεῖσθαι τούτοις xatph; πρὸς «à
καθ ἡμῶν ἐγχλήματα, τότε χαὶ περὶ τοῦ Υάμου
λέγειν χαιρὸς. εἴτ᾽ ἐχείνοις εἴθ᾽ ἡμῖν ἁμαρτάνεται,
εἴτε xal ἆ αφοτέροις ἔχει χαλῶς πρὸς τὸν σχοπὺν ὃν
ἕχαστοι τοῦ πράγµατος προϊστάνομεν. Λοιπὸν ὃξ
νουθετῆσαι καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν ἠμετέρων, ὅσοι
ζη.Ἰοῦσι μὲ», ἀ. οὗ xac ἐπίγνωσιγ, xa ὅσοι,
τὸ δεινότερον, ὑπὸ φιλαυτίας τὸ Χριστοῦ αμα
σπαράττουσι. Kal mpóitpóv γε, πρ» ὲοὺς ἁπλου-
στέρους τὸν λόνον ποιῖσοµαι. 77

8’. Οὐ πάντα πάντας ἁπαιτητέον, ἄδεκφο:, ὥσπερ
οὐδὲ σι πάντα αυγχωρητέον * ἀλλ ὅσα μὲν pi
καταδαλλόµενα φέρει τὴν ζημίαν ἐπὶ τὰ xalpi,
τούτων ἀνθεκτέου xal χεραὶ καὶ ποσὶν, ὃ λέγεται,
καὶ ὥς τινα «όρον εἰσπραχτέυν ἁπαραιτήτιυς, εἰ -
δότας τὴν τούτου συντέλειαν οὐ p otpàv εἰσφἔρουταυ
τοῖς πράγµασι Ἰυσιτέλειαν. "Osa δὲ pfit: τῇ ἆπο-
στερἠσεί ζημιοῖ εγἆλα, xiv προαδιατσθεῖὲν ὣστέ
ἀερδανθῆναι ζημιώσει τὰ μέγιστα, ταῦτα καταλεί-
πειν ἔχειν ὡς ἔχει, ἀνδρὸς κριτιχοῦ, χαὶ τοὺς τῆς
πραγματεῖαξ εἱδδτος νόμους, μεγάλων ἑλλατωμέ-
νόυς |f. ἀλλαττομ.] μ.κρὶ, ἀλλὰ μὴ τῶν ἑλαχίστων
τὰ μέγιστα. Οὕτω xàv ταῖς τῶν σωµά-ων Όερα»
πείαις , ἐρῶ τοὺς lavooug κρίνοντας * ἓγκεφάλου
μὲν, ἤ καρδίας, ἢ ἡτατὸς πασχόντωνι πᾶσαν εἰσφέ-
ῥοντας ἐπιμέλειαν Ey τε διαίτης τρότοὶς xal q3p-

C µαχείαις * ἔστι δ᾽ ὅτε, τοῦ τῇ; τἐχντς λόγου μτδὲν

ἀνύοντος, ἐπὶ ἀντίπαθείας φυσικὰς µεταθαϊνοντας,
καὶ ἐπῳδὰ; ὑποθαρθαρίζοντας, xil τινα συρφετον
πολὐειδῶν ὑλῶν τῷ xax ἔχοντι προϊάπτοντας
[[. περιάπτ.], καὶ οὐ μᾶλλον ixifvoo ταῦτ) ἔξαρ-
τῶντας, ἢ αὐτοὺς τῖς τούτων θυπΏείας ἑξτρτωμέ-
νουζ. Káy τι t&v ἀχυρωτέρων ὁρῶσιν ἓχ τῆς τοι-
αύτης ἐπιμελείάς βλαπτόμενου, σμικρὰ τούτου, f
οὐδ' ὅλω; φροντίζοντας" xai μάλιστα μὲν εὐχομέ-
νους κἀκεῖνο τὸ µέρος τοῦ σώματος ἁμέμπτως
Έχειν καὶ ὑγιῶς * εἰ δ ἀμφότερα, pf) ἐνδέχετᾳι, τὸ
μεῖον καχὸν προαιρουµένους τοῦ μείζονος * xàv
ταῖς πρωτοπαθείαις δὲ τῶν ἀχύρωτέρων, τὴν αὐτὴν
κρὶσιν φυλάττοντας. Καὶ γάρ τινας τούτων νενοστ-
κότας, bm AJ ἂν τὴν θεραπεῖαν ποιούµενοι χατασκέ-
Ψωνταί τι τῶν χυριωτέρων ἐνταῦθα χαχοπραγδ»ν,
τοῦ Όεραπεύειν ἀφίστάνται. Ταὐτὸ Ξοῦτο καὶ ἐπὶ
τοῦ χαλοῦ τῆς Ἐχχλησίας ζώματος Τηρητέον Tol;
τούτου θεραπευταῖς. OU τὰς πίστεως pi) χακῶς
πασχοὺσης Xat τῶν δογμάτων, ἀξιῶ πᾶσαν εἰσφέρει
πρὸς vh» θεραπείαν σπουδὲν, xal Ἀόγοις xal ἔργοις
mp»; τὰς νοσοποιοὺς αἰτίας ἑνισταμένους, χαὶ μετὰ
τοῦ τὰ οἰχεῖα εἰσφέρειν, μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τούτου
την ἄνωθεν ἐξαιτεῖσθαι τὴν ἁληθινὴν ἀντιπάθειαν,
καὶ «hv πάντα ἰσμύουσαν ἐπῳδὴν ἐπιλέγειν τὸ τοῦ
Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ ὄνομα, ὃς τὰς ἀσθεγείας
ἡμῶν "pps, xal τὰς νόσους ἐδάστασε, καὶ πᾶσιο’
μαλακίαν lácato * ὃς ἔστι Λόγος τοῦ θεοῦ xat σο-

241 | LIBER DE 115 QUORUM LATINE INCUSANTUR. 222

φία, vat δύναμι;, xal χεὶρ δεξιὰ xai βραχίων, χαὶ Λα sapientia, et virtus, cl — manus dextera, οἳ

67a ἄλλα θείας ἐπιστέμτ: val Ισχύος ὀνόματα. Τῆς
δὲ το.αύτης θεραπείας μὴ εὐοδυυμένης διὰ τὸ τῆς

νόσου δυστράτελον xai Ὑαχόηθες, ἃς ὁ Παῦλος
Υαγγραΐνας καλεῖ, ἐνταῦθα παραληπτέον τὸν tic
ἀχοινωνησίας , j| τοῦ ἀναθέματος σἶδερον, Ἆ «hy
καῦσιν, Ἡ την τομὴν ἐνεργήσοντα, ἵνα μὴ vog
ὁ πονηρὸς λόγος ἕξει, καὶ τῶν τέως ὑγιῶν ἐπιλά-
έηται, Οὕτως ὁ τεχνίτης ἐχεῖνος ἰατρὸς τὰς xav

αὐτὸν γαγγραΐνας ἐχειρίτατο, τοὺς μὲν παραδοὺς'
σῷ Σατανᾷ, ἵνα παιδευθῶσι μὴ β.1ασφημεῖν,
τοὺς δὲ παρὰ τῆν αὑτοῦ διδασχαλἰαν εὖα]ε.Ίιζομέ-
ους, ὑποδαλὼν ἀγαθέματι, xà» τῶν δοχούντων
ὧσι, κἂν ἀξιωματιχώτερον Éytost, Τοῦτο γὰρ αὐτὸ
Βούλετα: ὁ ἄγγε.ῖος τῷ λόγῳ ἐπεισαγόμενος.

t. Kal τοῖς Δυτικοῖς τοίνυν, εἴ τι μὲν περὶ τὸ
δύγµα διαµαρτάνεται, τὴν Πατριχὴν πίστιν σα)λεῦον,
efoy δὴ τὸ àv τῷ Συµθόλῳ περὶ τοῦ ἁγίου Ηνεύμα-
τος προστιθέµενον, ἕνθα καὶ ὁ χένδυνος μέγιστος,
τοῦτο pid διορθώσεως ἀξιούμενον, ὁ συγχωρῶν ἁσυγ-
χώρη τος, χᾶν ἀπὸ τοῦ θρόνου τοὺς λόγους ποιῶνται,

ὃν ὑψηλὸν ὑψηλοὶ προτιθέασι (20), xdv τὸν τοῦ
Πέτρου ὁμολογίαν προθάλλωνται, x&v τὸν ἐπ' ἐκείνῃ
μαχαρισμὺν ἀπιφέρωσι, χἂν τὰς χλεὶῖς τῆς βασιλείας
ἡμῖν ἐπισείωσιν * ofc ὕσῳ τιμᾷν ἐχεῖνον δ,κοῦσ.,
τοσοῦτον ἑχυτοὺς ἀτιμάζουσι, ἃ ἐχεῖνος Ἡδρασεν,
αὐτοὶ χαταλύοντες, xa τοὺς θεμελίους ὑποσπῶντες
της "Ex ;alas, ἣν ἐχεῖνος ἀνέχειν πιστεύεται. Ἐν-

brachium, ct quicunque alia. divinze scientix ct
fortitudinis nomina. Quod si hujusmodi curatio
haud feliciter procedat propter morbi contumaciau
et malignitatem (qux:» Paulus gangraenas vocat ?*),
tunc arripiendum separationis, vel anathematis fer-
rum, quod vel exustionem, vel przcisionem elfi-
ciat, ne pabulum error habeat, et membra, quz
laetenus sana fuere, corripiat. Ίου modo sagax
ille medicus sui temporis gangr»nas tractavit,
quesdam quidem tradens. Satane, ut discerent "non
blasphemare ; alios. vero, qui contra ipsius do-
ctrinam evaugelizabant, subjiciens auathemati?t, la-
meisi person: spectabiles ac in diguilate consti-

tutze forent. loc enim signilcatur per. angelum ab

eo in sermonem inductum.

13. Igitur Occidentalibus, $i quidem circa ali-
quod dogma errent, quod Patrum fidem lxda,
cujusmodi est additamentum illud in Symbolo,

ubi οἱ periculum est maximum, qui hoc minime '

correctum . condonat, ipse venia est indignus,
etiamsi ex tlirono, quem sublimem sublimes ο6ῦ-
teris praponunt, verba faciant; etiamsi Petri con-
fessionem proferant; quamvis claves regni ο-
lorum nobis quaüant: quibus quanto .honoraro
ipsum putant, tanto se dehonorant, cum, quz ille
constituit, ipsi dissolvant et. fundamenta subruant
Ecclesie quie illi sustinenda concreditur. (29).
Hac in re, si quis es pugnator alios mitis, succin-

va30áí uot μαχητὴς, ὁ τἆλλα πραῦς, περίζωσαι τὴν C gere gladium spiritus, utere verbo Dei, quod divi-

τοῦ Πνεύματος páyjatpav, xoa τῷ ῥήματι τοῦ
6:99, τῷ µερίζοντι σάρκα καὶ αγεῦμα, φον
χοσμιχὸν, xal θεῖα μυστήρια, καὶ χριτιχῷ τῶν
ἀνθρωπίνων καὶ σφαλερῶν ἐνθυμήσεων . ἀποχέντη-
σον ὡς Λευΐτης xai θεοῦ λειτουργὸς τοὺς µαχοποι-
οὕντας (21) τὰ τῶν οἰχείων λογιόμῶν ἀναπλάσματα,
καὶ προτιθέντας τὴν χεφαλᾗν εἰς προσχύνησιν καὶ
ματι.

εδ. "Av δὲ τοῦ δόγματος αὐτοῖς εὐθετηθέντος, καὶ
τῆς χαινοτοµίας ᾠπεχατάσης τοῖς πρεσθυτέροις, τὰ
περὶ τῶν ἀζύμων : xal τῶν γηστειών ἐγχκάλπια στὲρ-
Υπται, καὶ ἆπ τοπηδῶσιν. ἡμῶν αἰτούντων iv τῷ τῆς
αεραότητος Ἠνεύματι τὸ χαὶ ἐν τούτοις ὁμόγνωμον -
χενοῦ [Jap.toc . iv τούτῳ τοῖς ὑπὸ γόμον, ὡς ὑπὸ
Φέμον φαιγόµεγος, : χαὶ τοῖς epxhr ἕ χουσι συγ-
αγνιζόμε,ος καὶ Ευρόμεγος. χαὶ πρὸς τὰς «θυσίας
τοῦ ἀγνισρᾳοῦ δωδισώμενος, | xal περιτέµνων Τι-
ϱιόῦεον, 6 τὴν v νόμφ διχαιοσύνηγ Ἠγησάμενος
coxótala* ὁ Γαλάταις περιζεµνοιιέγοις, ἄχρηστον
ὑτερδειχνὺυς τὸν Χρισότὸν, καὶ τὸ τῆς εἷς τοῦτον

? Tin. τν 11. 25 Tim. t, 10. ** Galat. 1,18.
Philipp. 11, 6, 8. ** Galat. v, 2. UU

P! [,Cor. ix, 24: Act. στι, 25, 24.

dit carnem et spiritum , tumorem mundanum et di-
vina mysteria, ac damnat fal'aces hominum cogita-
tiones : punge et feri sicut Levita οἱ Dei minister,
eos, qui pro cogitationanm suarum figmentis belluui
gerunt et capuL adorationi proponunt, ei omnes
succumbere volunt iu:perii sui auctoritatt

πάντας ὑποπίπτειν ἀξ.οῦντας τῷ τῆς ἀρχῆς ἀξ.ώ-

11. Si vero eo dogmate recte constilulo, a« novi-
tate eublata, presbyteri corum azyma ct jejunia sua
impensius adament ac recusent, tametsi uos in
mansuetudine Spiritus postulemus, in iatis quoque
nobiscum concordes fieri; in hoc tu esto ?*, Pau-
lus, qui iis, qui sub lege erant, quasi sub lege es-

D. set, factus. est, εἰ cum votum habentibus se purifica-

pit, et rasit, et. pro sacrificiis purificationis impen-
dit, seu sumptus fecit, el I imotheum circumcidit
(tametsi ipse justitiam, que ex lege est, avbitrare -
tur, ut stercora?) : qui Galatisenuntiavit Christum,
si circumciderentur, nihil pro[siurum **. Ut quid

6 Act. νι, 9;

Varie lectiones et note.

(20), Cojl. ,Don., προστ:θέασι. Textus a Chomateno
a Hiatus cum .nosuro apographo omnimode consen-

"en Cod. Bonon. pro μαχοποιοῦντας hahet
μοσχοπριοΌντας : unde Mingarellius ^ vertit, qui e
p]sopriarum coqitationum figmeníis quasi "vitulum
CC nfcnl. Quae si vera lectio esl, ut est sane probabilis,

allusio fit. ad eilulum ab, Tebrzis in deserto con(la-
tum.

(33) Verii etiam potest quam ille creditur. susli-
mere, nt vortjt Mingarellius; qui etiam ainotat,
his verbis Romani pontificis primatun | aper ιο indi-
cari. lem autc ipsumadnoltaverat cl. auctor Disscrt.
praevio in liane editionem, n. 93.

20)

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

πα

vero lucraretur hac arie? Nempe innumeros illos Α. πίστεως ὄνομα ἵνα τι χερδάνῃ, τεχνώμενος ἐχείνες

fídeles Ecclesixw llierosolyimitans, atque 59/4 pro-
cellam contra Evangelii praedicationem | appa-
rentis dissensionis eausa excitalam sedaret. Sic
etiam navium gubernatores faviunt : laxare. enim
solent funes, ut vela naufragium minantia eva-
cuent, et simul cum navi salvum fiat ejus onus.
Snnile quid ars gubernatoria tua. a 1e postulat, ut
nempe non omnia urgeas, εἰ przsertim, cum ni-
mius flat ventis arroganti: et ethniez existimatio -
nis. Praestat hoc. in casu remittere et. laxare pru-
denter, et navigationem facere tarditate incolumem
potius quam festinationem lethalem;et navim cur-
sus imminutione servare potius, quam ejus immo-
dicitate naufragium facere. Sane enim pulcherri-

mum quidem foret fidelium corpus, si preter inte- B

gritatem membrorum, haberet etiam in capillis, et
unguibus venustatem, tanquam corpus filie Regis,
ac sponsa: Christi, speciosi pre filiis hominum 9,
et completi et perfecti, ac similem sibi adjungere
expetentis. Attamen pulchrum etiam est, si nullum
membrum ei desit, ac presertim oculi (quibus Tri-
nitatis solem intuemur, et per eum etiam alia, qui-
bus ad confirmationem Spiritus indigemus), ctiamsi
capilli et ungues reliqux pulchritudint non-respon-
deant; sed il quidem paulo nigriores sint, et non
similes capillis regis David. qui rufuserat. et pul-
cher aspectu ** ; neque sicut capilli fratris sponse,
qui erat candidus el rubicundus V : isti vero, seu
ungues vel nimium prominentes, vel justo brevio-
res sint : unde parva festues vel nullo modo, vel
minus commode capi possint. Tu non propter ista
reliquum despicies corpus ; sed potius neque re-
spicies ista, voluptatem ex aliis capiens, et in illo-
rum pulchritudinem ita defixos tenens oculos,
wt neque nietent aliorsum. Sic et magis fervebis
Spiritu, et Domino famulaberis velut servus
bonus εἰ fidelis ", si Dominice domus curam
habueris : habebis autem curam, si non patieris
eam detrimeutum pati : detrimentum autem ea pa-
tietur, $i parum plena fuerit : parum vero plena
est, dum nos conservos persequimur : persequimur
sutem, eum ergaillos obdurescimus * obduresci-
mus vero, cum non indulgemus. Indulgeamus igi-
tur, neve simus duri : si non duri erimus, fratres
suscipiemus * : suscipientes autem Domini domum
replebimus : replentes vero, eam ditiorem facie-
mus : ditantes autem, benevolentiam nostram de-

€ Psal, xtjv, 9. " I Reg. xvii, 42.

Ü

τὰς µυριάδας τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ Ἐχχλησίας, xol
στήσῃ τὸν τοῦ χηρύγμστος (25) σάλον, διὰ τῆς δοχού-
σης διαφωνίας ἐπεγειρόμενον. Οὕτω xal χυθερνῆται
ποιῶσιν [[. ποιοῦσιν ], ἑνδιδόντες τὸν πόδα, ἵνα τὸ
ἱστίου βάπτου ἀπογενώσωσι , xal συνδιασωθῇ τῇ
vrt τὸ πλέρωμα. Τοῦτο χαὶ αὐτὸς ἁπαιτεῖτο παρὰ
τῆς σῆς χυθερνττιχΏης, pij πάντα ἐντείνειν — xal
µάλιστα ὅπου περιττὸν τὸ πνεῦμα τοῦ τύφου, χαὶ
τῆς ἐθνικῆς οἱήσεως' ἀλλὰ χαλᾷν ἐπιστημόνως, xal
ποιεῖσθαι τὸν πλοῦν µετὰ τῆς βραδυτῆτος βιώσιμον,
f$ μετὰ τῆς ταχυτῆτος θανάσιμον * xai πλοῦν φυλάτ-
τειν διὰ τῆς ὑφέσεως, fj διὰ τοῦ ἀπαχωρήτου [f.
ἁπαραχ.] τιθέναι νανάχιον. Κάλλιστον μὲν γὰρ εἰ τὸ
σῶμα τῶν πιστῶν, ματὰ τοῦ ἀρτιμελὲς εἶναι, xci
τῶν τριχῶν εὖ ἔχοι xal τῶν ὀνύχων, ὡς σῶμα
θυγατρὸς βασιλέως, γύμφης Χριστοῦ, τοῦ ὡραίου
κά.ὶ.Ίει παρὰ τοὺς vlobc τῶν ἀνθρώπων . xa
πλήρους, καὶ ἑντελείου {[ [.-λοῦς ], καὶ Ἰδέως
ἁρμοζομένον τὸν ὅμοιον καλὺν δὲ καὶ εἰ µη-
δενὸς μὲν λείποιτο μέλους, xal μάλιστα ὀγθαλμῶν
(ol; ὀρῶμεν τῆς Τριάδος τὸν ἤλιον, xat διὰ τούτου
καὶ τἆλλα ὧν πρὸς σύστασιν τοῦ Π Ξύματος χρᾖνο:
μεν] * αἱ τρίχες δὲ αὐτῷ καὶ οἱ ὄνυχες, οὗ χατὰ τὸ
λοιπὺν κάλλος ἀλλ αἱ μὲν, βραχύ τι μελάντερα»,
xai ob χατὰ τὰς τοῦ βασιλέως Δαθὶδ (ὃς ἦν
πυῤῥάκης μετὰ xá dove ὀφθαλμῶγ), εἴτουν τὰς
τοῦ ἀδε.1φοῦ τῆς νύμφης τοῦ Aevxov καὶ ποροῦ
| f. πυῤῥοῦ] : οἱ ὄνυχες δὲ ἢ ὑπερέχοντες, ἢ ἑλλεί-
ποντες, ὡς ἐντεῦθεν αὗτοῖς τὰ μιχρὰ χάρφη, ii
µηδόλως, 7] ἀδεξίως περιλαμβάνεσθαι. Οὔὕκου» δ.ὰ
ταῦτα χαταφρονήσεις τοῦ λοιποῦ σώματος ' ἀλλὰ
τοὐναντ[ον οὐδὸ ὄψει ταῦτα, τοῖς ἄλλοις ἐντρυφῶν
καὶ πρὸς tb ἐκείνων κάλλος πεπατταλευµένος τοὺς
ὀφθαλμοὺς, ὡς μηδὲ νεύειν ἑτέρωσε, Οὕτως ἂν
μᾶλλον xal ζέοις τῷ Πνεύματι, xai τῷ Κυρίῳ
δουλεύοις δου.Ίείαν ἀγαθοῦ καὶ πιστοῦ, εἰ τοῦ
Δεσποτικοῦ οἴχου φαίνῃ χηδόµενος * xfjboto b^ ἂν, εἰ
μὴ ἀνέχῃ ζημιουµένου * ζημιοῦται δὲ, ὅταν ὀ2ἴγον
ἔχη τὸ πλήρωμα ' ἔχει δ ὀλίγον, ὅτε τοὺς συνδού-
Aoug διώχοµεν * διώχοµεν δὲ, ὅτε πρὸς αὐτοὺς
σχληρυνόµεθα * σκληρυνόμεθα δὲ, ὅτε μὴ συνγχατα-
θαίνομεν. Συγχαταθῶμεν οὖν, μὴ φανῶμεν σχλη-
pol" μὴ σχληρυνόµενοι γὰρ, xpoc Anyr'óps0a '. προσ'

D λαμθάνοντες δὲ τὸν τοῦ Κυρίου olxov πληρώσομεν ᾿

9 Cant. v, 10.

πληροῦντες δὲ, πλουσιώτερον ἐργαζόμεθα * πλουτί-
ζοντες δὲ, τὴν εὔνοιαν δείξοµεν ' ἐκ δὲ τῆς [[. ταύτης],
ἀγαθοὶ δοῦ.Ίοι μαρτυρησόµεθα, καὶ πιστοί * &x 8k

6 Matth. xxv, 94, ** Rom. xv, 7.

Varie lectiones et note.

(25) Cod. Bonon. pro κηρύγματος mendose habet
xnpópatoc. Doctissimus Mingarellius facile vidit
Jegendum esse χηρύγματος, ut habet codex noster :
sed neque hanc lectionem sibi satisfacere subdit.
Cur ja vero, non pandit. Ipse non video quid eam
wnpetere possit : nam sensus, ut ego quidem
verti, recte procedere videtur. Cum enim Hierosoly-
mis millia'essent in Judaeis, qui credidissent, uL inquit
lacobus ad l'auluim (Act. 21, 22) e( omnes amula-

tores essent legis, ipsi turnultum ciebant contra pra-
dicationem Pauli, quoniam de illo audierant, quod
discessionem doceret a Moyse eorum, qut per genles
erant, Judeorum. Ad eum tumultum sedandua
Jacobus suasit Paulo ut cum votum habentibus ρκ--
rificaretur : quod et Paulus fecit. Caeterum Minga-
rellius, voce illa abjecta, ita vertit, ftmuliumque
ob dissensionem, qua in speciem erat, excifalueps
compesceret.

215

LIBER DE Π5 QUORUM LATINI INCUSANTUR.

216

τούτου, el; «hv χαρὰν τοῦ Κυρίου εἰσαχθησόμεθα. A monstrabimus : ex hae servi boni. et fideles decla-

'Opd; wol φέρουσα ἡμᾶς dj συγχατάθατις ὕψωσεν ;

w'. Οὐ τοΐνυν, οὔτε περὶ τῶν ἀζύμων, οὔτε
περὶ τῶν νηστειῶν ἀντισχληρυνθησόμεβα τῷ ἄχαμ-
πεῖ «oU ἔθνους φρονήµατι. Τοῦτο γάρ ἔστιν ὀστράχῳ
αυγχολλᾷν ὄστραχον, μηδὲν εἴδους ὑγροτέρου παρ-
εντιθέντας ὅπερ ἑἐγένετ' ἂν ἴσως ἐχέχολλον. Θὐδὲ
πολλοῦ δεῖ περὶ τῶν ἀπηριθμημένων λθιπῶν, ἅπερ

ὁμολογοῦντες xal αὐτοὶ τηρεῖν, ἐκτὸς τῆς x*uxto-.

φαγίας (ταύτης γὰρ αὐδὲ τοῦνομα τοῖς Λατίνοις σώ-
φροσιν ἀνεκτὸν, ὥσπερ οὐδὰ παρ ἡμῖν τὸ τῆς
λῃστείας, Ἱ πορνείας * xàv οἱ θηριώδεις, xal
κτηνώδεις, ταῦτα ἐπιτηδεύωσι), δοχοῦσι πολλοῖς
ἀσύγγνωστα σφάλλεσθαι. "vu μὴ αυντίθεσθαι τοῖς
λόγοις, ἀνδρός ἔστιν, ὡς οἷμαι, ταῖς ἐχχλησιαστιχαῖς
ἱστορίαις ἐγγυμνασθέντος, καὶ µοθόντος, ὡς οὐ
πᾶν ἔθος ἁἀποσχίζειν Ἐκχχλησίας ἰσχύει, ἀλλὰ τὸ
πρὸς διαφαρὰν ἄγον δόγµατος. "Εθη δὲ πάντως καὶ
ταῦτα τὰ παρὰ τοῖς θαυμαστοῖς χριταῖς αφἀάλµατα:
τὰ μὲν, ἐξ εὐλαθείας, ὡς τὸ προσάχειν τοὺς ἆσπα-
σμοὺς τοῖς θείοις ἐδάφεσι (ih. γὰρ δὴ παραδεξό-
ψεθα (24) τὴν σατανιχὴν ἑκείνην συχοφαντίαν͵, ὡς ἄρα
Λατίνοις οὐ παραδεκτέα ἡ τῶν εἰχόνων προσχύνη-
σις) * τὰ δὲ ἐξ οἰχονομίας οἰκοδομούσης ἀσθένειαν,
«άχα μὲν καὶ ψυχῆς, πάντως δὲ τὴν σωματικὴν, ὡς
τὸ τοὺς πρώτους àv ταῖς νόσοις μµεταλαμδάνειν
κρεῶν, χαὶ τοῦτο χεχολασµένως xal τῷ ὄντι πνενυ-
ματικῶς. Ei δέ τινες αὐτὸ χυδαιοῦσιταῖς ἁδιαφορίαις,
ἕτερος οὗτος λόγος (25), o5 πρὸς τοὺς πρώτους τοῦτο
κατὰ λόγον οἰχονομήσαντας, xol ἄλλά χατ᾽ ἄλλους
τινὰς λόγους ἐμπαγέντας (26) ταῖς Δυτιχαῖς Ἔχκλη-
σίαις * ὧν οὐδὲν διασπᾷν ἡμᾶς δύναται, οὐχ ἣν γε
τοὺς κρίνοντας ἔχη, τὴν φῆφον φέροντας (27) πατρι-
κοῖς νόµοις ἀχόλουθον.

'&. Καὶ εἴ γε μὴ µαχρός pot ὃὁ λόγος ἔμελλεν
έσεσθαι, καὶ ἱστορίας ἐγγὺς, ἔδειξα ἄν σοι µυρία
ἐπὶ µυρίοις ἔθη τοῖς παλαιοῖς Πατράσι παραχωρη-
θέντα πρὸς τὴν τῶν ἁδελφικῶν ψυχῶν περιποίησιν.
"Ἠδεσαν γὰρ ἐχεῖνοι μὴ ἑαυτοῖς ἀρέσκχειν, dAA
ἕκαστος τῷ π.2ησίον slc τὸ ἀγαθὸν πρὸς οἱἰχοδο-
µήν. ᾽Αλλὰ νῦν (φεῦ τοῦ ὑδερικοῦ ἡμῶν ὄγχου),
Kal τίς &ccl µου π.Ἰησίον ; λέἐγομεν, xat µυρίους
χαταθάλλομεν ἱσταμένους, ἵνα τὸ οἰχεῖον στἠσοι-
μεν (28) θέληµα (5 οὐχ ὅπως ἴστασθαι, ἀλλὰ καὶ χατα-
χωννύεσθαι ἄξιον) *. xat πάντα μεταστοιχειοῦμεν
xai µετατάττοµεν, ἵνα τὸ ἀνούσιον οὐσιώσωμεν, xal
µοωρφώῴσωμεν τὸ ἀμόργωτον * x&v τι ῥῆμα προέσθαι
φθάσωµεν, xa εἰ τῶν Υελοίων φαίνοιτο γελοιότερον,
Θιοῦ φωνὴν ἀποδεῖξαι τοῦτο σπουδάξοµεν, ἀξίαν
ἀχοης ἩΜωσέως τυχὸν χαὶ "Aapüv( ταπεινὸν γὰρ

* Rom. αν, 1,2. ** Luc. x, 29.

rabimur : et hinc in. gaudium- Domini introduce-
mur. Vies, quousque indulgentia nos sublimave-
rit?

525 15. Non igitur neque propter azyma,
neque propter jejunia durius nos habebimus erga
inflexibile gentis hujus genium. lloc «niim esset
testam test copulare velle, nulla adhibita molliore
materia qu: sgglutinandi fortasse vim habuisset.
Multo vero minus propter reliqua supra enumerata,

. quae se ipsi fatentes. servare (excepto suffocato-

C

"rem esu ; hujus enim ne nomen quidem bene mora-

tis Latinis ferendum videtur, sicut neque apud nos
furti, aut fornicationis : quanquam hzc etiam ho-
mines quidam ferini ac brutales exerceant) multis
irremissibiliter peccare videntur : quorum non astipu-
lari sententie hominis, ut puto, est in ecclesiastica
historia exercitati, quique exinde didicit, non om-
nem diversam consuetudinem 8d Ecclesias scinden-
das validam esse; sed tantum qux diversum dogma
inducit. Porro merz consuetudines sunt etiam ista,
que apud preclaros istos judices sunt errores.
Quzdam enim ex pietate, ut sicra pavitnenta deo-
sculari (neque enim sataniez illi assentiemur
calumniz, quasi Latinis sacrarum imaginum vene«
ratio non probetur ) : alia vero ex provida dispo-
sitione ob imbecillitatem, fortasse quidem animz,
certe autem corporis ; ut quodascetze seu monachi
sgrotantes vescantur carnibus, parce tametu, ef
vere religiose. Si vero id aliqui laxant ad vulgarem
usum, alia res hecest, quae minime spectat ad
priores illos, qui secundum rationem ista: dispe-
suerunt, sicut et alia ob alias rationes, qua iu
Occidentalibus vigent Ecclesiis, et. quorum nihi
nos ab invicem divellere jare potest : neque sane
divellent unquam, si judices habeant, qui patre.
legibus consentaneum calculum ferant.

16. Et quidem, si sermo meus longior, ac pene
historie similis evasurus non esset, ostendere uti»
que possem, innumeras. consuetudines a priscis
Patribus ad fraternarum animarum acquisitionem
toleratas. Noverant enim illi κον sibimet ipsis pla-
cere, sed unusquisque prozimo suo in bonum ad
edificationem **. At nunc. ( o hydropicum nostrum

D tumorem !') Et quis est meus proximus **? dicimus :

et innumeros stantes dejicimus, ut nostram statua-
mus voluntatem (quam nullo modo stare, sed
obrui, dignum est) et omnia. transformamus et
transmutamus, ut non exsistenti esse tribuamus, et
forma donemus, qued informe est : et si quidem
vel verbum a nobis proferatur, utut omnium perri-
diculum, vocem Dei esse contendimus, dignam
quam Moses et Aaron attente audiant (parum enim

Varie lectiones οἱ note.

(21) Sic etiam Chomatenus ; at cod. Bonon. ha-
bet. παραδεξώµεθα.

(25) Chomatenus hic addit πρὸς τούτους,

(26) Chomatenus, ἐμπαγέντα : quod. mili magis

placet.
(27) Chomatenus ἐχφέροντας.
(38) Chomatenus συστήσωµεν.

τα. -

911 THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEP. 218
ad dignitatem esset dicere, Jihamar, et Eleazar ; Α εἰπεῖν Ἱθάμαρ χαὶ "EAcd£ap, καὶ ἔτι ταπεινότε-

et minus adluc, si dicerem : Gregales Israelite,
etsi triduo ante $4946 sanctificati). Et non animad-
vertimus, nos dupliciter peccare, cum ob ea quis
initio male dicimus ; tum ob ea 486 postea prima
prepugnando superaddimus. Perfectus enim ille
quidem est, qui nen offendit in verbo ", ut quidam
Jixit : sed laudandus etiam, qui postquam pecca-
vit, peceatum deprebendit, cognoscit, ac ut horri-
dum aspectu detestatur, tanquam scilicel monstrum
quod in nocte partum, sod de die visum, horrori
est, et procul abiieitur. Cur vero non. imitamyr
Domini humilitatem, qui αρ] sibi ipsi placuit 5,
ted nobis homuncionibus , et uf inutilis alligatus
οί, ut nos sibi, et nobis mutuo colligaret in vinculo

pacis : et sanguinem profudit, µί filios Dei disper- B

505 congregaret in unum, et unum fieret ovile *, ex
omnibus ovibus cidem subjectis Pasteri, et fugien-
libus plus quam lupos, carentiam gubernationis,
qua non minus quam illt, dilacerare valet ; imo
ipsa illis ad gregis dilacerationem vires validiores
subministrat?

41. Quid Pbhariseos deploraliles effecit ? Nunne
wubitio et pralationis amor, et telle ab hominibus
vocari Rabbi 5 ? Nonne hoc ipsum etiam deicidas
infelices illos reddidit ? Quis sit fumus furoris Do-
tini "!, scire desidero : et Isaias inihi respondet,
esse illud : Noli me tangere, a superbis iis prola-
tum quibus Deus resistit **. Ostendam vero ego tibi

pov cc» zoAA4o0y τοῦ Ἱσραὴμ, xaX ταῦτα xaünpa-

quiér ov. πρότριτα), χαὶ οὗ συνίεµεν ἀσχημονοῦντες

διπλῇ * οἷς τε τὴν ἀρχὴν χαχῶς λέγομεν, xoY οἷς
ἑπαγωνιζόμεθα, Μακάριος μὲν γὰρ ó μὴ ἁμαρτὼν
ἐν «όγῳ, χαθώς τις ἔφησεν ΄ ἐπαινετὺς δὲ καὶ 6,
μετὰ τὸ ἡμαρτηκέναι, τν ἁμαρτίαν eüpiov καὶ γνοὺ:,
xai ὡς εἰδεχθή βδελυξάµενος, οἷόν τι τέρας ἐν ννχτὶ
τεχθὲν, εἶτα ἓν ἡμέρᾳ ὀφθέν τε xal βδελυχθὲν, xat
διὰ τοῦτο ἀποῤῥιφθέν, 00 µιμησόµεθα «rv. τοῦ Κυ-
ῥίου τα πείνωσιν, οὐχ ἑαυτῷ ἀρέσαντος, ἀλλ' ἡμῖν
«ol; πολλοῖς, χαὶ ὡς δυσχρῄστου δεθέντος, ἵνα tud
ἑαυτῷ xal ἀλλήλοις συνδήσῃ Ev τῷ τῆς εἱρήγης
συνδέσμῳ * xaX τὸ αἷμα χενώσαντος, Ἱνατάτέ-
χγα τοῦ Θεοῦ tà διεσκορπισµένα cvráym
[f. συναγάγῃ] εἰς &r, καὶ ποίµνη µία εῶν προθά:-
των ἁπάντων γένηται 0g! ἐνὶ ταττοµένων ποιµέτι,
καὶ διαφευγόντων πρὸ τῶν λύνων τὴν ἀνεπιστασίαν,
οὐδὲν ἧττον ἑχείνων σπαράττουσαν, μᾶλλον δὲ xi-
xslvop; αὐτῖν πρὸς Tbv τῆς ποέµνης σπαραγμὸν
ἐνισχύουσαν ;

εἰ. TU τοὺς Φαρισαίους ἐποίησε καλανίζεσθαι ; O2
&b φιλότιµον, xat φιλόπρωτον, xal τὸ θέλειν xa-
χεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων 'Pa6l ; 05 τὸ αὐτὸ τουτο
Gsoxtóvouz; τοὺς ἀθλίους εἱργάσατο; Τίς ὁ καπνὲς
τοῦ θυμοῦ τοῦ Κυρίου, ζητῶ μαθεῖν καὶ Ἡσοῖςς js
ἀποχρίνεται, ὅτι τὸ, Mi] µου ἅπτου, παρὰ τῶν ὑπερ-
ηφάνων λεγόμενον, οἷς ὁ Κύριος ἀντιτάσσεται.

Phariseum aliqnem imitatione dignum, nempe C Asl£ σοι xaX Φαρισαῖον ἀξιοζήλωταν τὸν Γαμαλιδλ,

Gamalielem, qui nihil pliarisaicum eontra apostolos
protulit, sed.e contra pium pro ipsis ac religiosum
consilium dedit. Nos vero, qui justitia supra PAa-
riseos abundare ita necessario debemus, ut. non
etiler possimus iurare in regnum. colorum ", ad
quod abeo, qui nos justéficavit, vocati sumus οἱ
destinati ; plus quam Pbarisai superbe sapimus,
ut haud scio, an ab Ecclesia fratres nostros, vcl
nosmetipsos a regno celorum .excludamus. Nen
xides, ut Poulus Evangelii sui judicem Petrum se-
bgerit ? Non vides. Petrum a Paulo :reprehenusum,
et reprehensiones sequo animo toleraniem. Tu vero
$i ad tonitru vocis ἐς rfon. omnes trementes ac
vgnerabundos videas,.ct ad verbi twi fulgur .pronog
corrgentes (quemadmodum sacer textug testatur,
in Thabore accidisse apostolis ad fulgorem mani-
festat:e deitatis), tunc gane, tune Simones et Mar-
cionas a te e tumba rcfodiuutur et demonstrantur,
«quos recte tempns .defoderat οἱ contexerat ; et
conum movetur Gnosticorum, et Sabellii refingun-
tur prastigie, εἰ Arii.rabies, et tenebrosus Plioti-
nus, el reliqua turba filiorum perditionis (ne.omnes
recensendo vel ipsis.eorum nominibus inüciam
orationem meam),et hos fratri tuo, ο cxcitat:m ! et
quidem uni eidem, tametsi inter se dissentientes et
contrarios, vclut longos quosdam funiculos , 597
annectis, ut fugientem comprehendas ; et non tu

v J.c. 11, 2. Joan. xi, 52. Joan. x,. 16.

v,9. — ? Matth, v, 20.

οὐδὲν Φαρ'σαϊχὸν κατὰ τῶν ἀποστόλων εἰσηγγσάμε-
yov, πᾶν μὲν οὖν τοὐναντίον θεοσεθῶς ὑπὲρ ἑκείνων καὶ
εὐλαθῶς συμθουλεύσαντα. ᾿Ημεῖς δὲ, οἱ cg διΧβιο-
σύνῃ περιασεύει’ ὑπὲρ τοὺς Φαρισαίους óvaY-
κλίως ὀφείλαντες, ὡς οὐχ ἄλλως .ἓν |f. ἑνὺν vel ἔνι]
τῆς βασιλείας τυχεῖν, εἰς fjv ὑπὸ τοῦ ξιχαιώσαντος
ἐχλήθημεν xai ἑτέθημεν, ὑπὲρ τοὺς Φαρισαίους
φρονοῦμεν, obx οἶδα, πάτερον, ἵνα τῆς Ἐκκλησίας
κοὺς ἀδελφοὺς, f| ἑαυτοὺς τῆς βασιλείας ἐκαλείσω-
μεν. Οὐχ ὁρᾶς Παῦλον τοῦ κατ᾽ αὐτὸν Εὐαγγελίου
κριτὰς τοὺς περὶ Πέτρον αἱρούμενον ; οὐχ ὁρᾷς Mé-
«ρον ὑπ) αὐτοῦ ἐλεγχόμενον, xal τοὺς ἐλέγχους iv
ατραότητι φέροντα ; Αὐτὸς δὲ el μὴ πρὸς (την βρον-
τὴν τοῦ σοῦ λόγου πάντας.ὁρᾷς ὑποπτήσαοντας, xat
πρὸς τὴν ἀστραπὴν πρηνεῖς πίπτοντας .(Ύπερ ὁ λό-
γος ἐν θαβὼρεἰσάγει παθόντας τοὺς μαθητὰς πρὺς
αἡν.λάμψιν τῆς παραδειχθείαης θεότητος), τότε δᾳ.
πότε Σίµωνες xal Μαρχίωνες ἀνορύστανταί σοι καὶ
ἀναδείκνυνται (οὓς καλῶς ποιῶν ὁ χῤόνος κατώρυξξ
ριλὶ κατέχρνφε), wat ὁ βόρύορος ἀναχινεῖται τών
Γικωστικῶν, καὶ fj τοῦ Σαδελλίου «ἀναπλάντεται τε-
ῥρατεία, καὶ ἡ τοῦ Αρείου λύασα, καὶ ὁ σχοτεινὸς
Φωτεωὸς, xal ὁ ἄλλος ὁρμαθὸς «τῶν «τῆς ἀπωλείας
υἱῶν (fva μὴ πάντας ἀπαρ'θμούμενος, µολύνω τὸν
λόγον καὶ τοῖς ὀνόμασι), xal περιάπτεις τούτους τῷ
ἀδελφῷ ( τῆς τυφλότητος !), τῷ αὐτῷ τοὺς πρὸς
ἀλλήλους διαφωνοῦντας, ὥσπερ τινὰ σχοινία μαχρὰ,

-* Mati. xxi, 7. 5 νὰ. Lsv, 5. στ 16.

coU.

219

INSTITUTIO REGIA.

*

250

ly ὀπιλαμθάνῃ ἁποδιδράσχοντος, xat μὴ μόνος αὖ- A solus, sed ut aiios etiam liabeas, qui tecum appre-

τὸς, ἀλλά χαὶ ἄλλους ἔχῃς συνεπιλαµμθανρµένους, οὓς
προσχαλεῖ τῷ τῆς φ'λευσεδίας πρρσχήματι, πολλά-
xt; οὐδὲ εἰδότας τίς ἡ εὐσέδεια, πλην ἀλλ ὄνομα
λαθεῖν ἐρῶντας ix τῖς τοῦ ἁδελφοῦ κατακρἰσεως.
Ραθαὶ τῶν τοῦ Ποντροῦ τεχνασµάτω» ! θεοποιοῦν-
49: χαὶ νῦν τὰ εἴδωλα, «καὶ kv χαχίαν ἀρετὴν ἑἐτι-
γράφοντος, καὶ ποιοῦντος προσχυνεῖσθαι καὶ σέθεσθαι.

vy. ᾽Αλλὰ μὴ οὕτω, δοῦλοι Χριστοῦ xal φίλοι καὶ
ἀδελφοὶ. μὴ οὕτως ἡμᾶς αὐτοὺς ἆλλοτρ:ὤμεν Oso,
τοῦ πάντας διὰ τῆς χΓηστότητος ἕλχοντος, αὐτοὶ διὰ
την ὑπερηφάνειαν» πάντας σχεδὺὸν ἀπωθούμενοι *
prók τοὺς θρόνους ποιῶμεν xaxlag ἵδρυσιν ' μιδὲ
€) τῆς ἀξίας Doc, πύργον χ,υφότητος (τοῦτο γὰρ
ἐμοὶ ἡ διὰ φ.λοδοξίαν xai οἵησιν ἕἔνστασις) ^. ἀλλ
ὄσῳπερ ἂν ὤμεν f] ἰσχυροὶ, τοὺς ἀδυνάτους βαστά-
ζωμεν, Tj ἰατροὶ τοὺς συντετριµµένους ἰώμεθα. "Av
6$ xal αὐτοὶ ἐπιτρίόωμεν, φείδοµαι μὲν εἰπεῖν, Eco
ὃ ὅμως, ὡς ληστῶν τοῦτο ἔργον, οὖχ ἰατρῶν. Ταῦτά
σοι χαὶ πρὸς τοὺς χατοιοµένους xai χαταφρονττάς *
οἳ οὐδὲν οὗ μὴ περαγοῦσι, λέχει τὸ Πνεύμα τὸ
ἅγιον. Σὺ δὲ uoc παραλαδὺν. ὁ τραπεξίτης, τὸ τά.
Ίαντον, xal τὸν τὀκον ὡς ἁποδώσεις àv χαιῷ
φρόντισε ΄ ὁ δέ ἐστι, κατ ἐμὲ χριτὴν, τὸ χαὶ αὐτὸν
$$ προσεξευρίσχειν ὅσα τῷ φιλοπὀόνῳ τὸ Πνεῦμα
δίδωσιν. OU τῇ χάριτι δυναμούμενοι, αὐτοί τε χαθα-
ρῶς καὶ ἀχιθδήλως αὑτὸ χαὶ χατὰ τοὺς Πατριχοὺς
ὄρους ἀνακηρύττοιμεν, καὶ τοὺς ἄλλους ταὐτὸ δι-
δάσχοιµεν Ev θεῷ Πατρὶ .τῷ διδάσχοντι ἄνθρωπον

hendant, quos sub specie pietatis advocas, tametsi
pleruuyyie neque ii sciant, quid sit pietas : at nomen
amant sibi comparare ex fratris condemnatione. Vah
maligni spiritus artificia ! qui et nunc deificat
idola, et malitiam appellat virtutem, seque adorari
facit et co!i.

48. Verum non sie, servi Christi, amici et fra-
tres, non sic nosmetipsgs abalienemus a Deo, qui
omnes benignitate sua ad se trahit, duni nos per
snperbiam omnes fere repellimus : neque tlironos
faciamus iniquitatis sedem, neve dignitatis altitu-
dinem turrim vanitatis (hoc enim mihi videntur esse
lites ob amorem glorie et existimationem sui), sel
si sumus fortes, debiles portemus ; ct si iredici,
contritos sancmus. Quod si etiam nos ipsi insuper
conteramus, vereor quidem dicere, dicain tamen :

8 Buc latronum est, non medicorum. Et hoc
dicta sint etiam ad arrogantes et contemptores, qvi
niil. omnino proficient *, inquit Spiritus sanctis .
Tu vcro trapezita, qui accepisti talentum, cura, ut
et usuram reddas in tempore suo : qua est, me ju-
dice, in eo sita, quod etiam tu. suporaddas, qui
homini solerti et Jaborioso Spiritus tribuit, cujus
gratia confortati ipsimet pure et sincere ipsurma
juxta. Patrum. definitiones prazdicemus, et alios
hoc idem doceamus, in Deo Patre, qui docet homi-
nem scientiam 5 et Jesu. Christo Domino nostro,

γνῶσιν, xai Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Kupli ἡμῶν - ᾧ δόξα ς cui gloria in secula. Amen.

εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾽Αμήν.

5) Psal. Lxxxvit, 95.

9 Psal. xxvix, 10.

THEOPHYLACTI INSTITUTIO. REGIA,

INDEX CAPITUM OPERIS.

PARS PRIOR.— PANEGYRICA.

828 Cap. l. Dignitas et pretium operis.
Cap. II. De officio magistri principis.
Cap. 1]. Constantinus a patria fel...

Cap. IV. Dotes eximie corporis in Constantino.

Cap. V. Ingenium ejusdem et memoria.
Cap. VI. De avo ας patre Constantini.

Cap. Vil. Nobilitas et religio matris Constantini.
Cap. VIII. Matris Constantini misericordia,

Cap. IX. Ejusdem liberalitas non ambitiosa

Cap. X. Digressio in quosdam ambitiose munificos.

Cap. ΧΙ. Largitiones Marice Augusta.
Cap. XH. Ejusdem studium el eruditio.

Cap. XIII. Cura ejus laudabilis instituendi filii.

95]

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIITEP. 52

PARS ALTERA, — PAIUENETICA.

Cap. Y. Princeps qui acceptis α Deo bonis non ad bonum utitur, miser est.

Cap. ll. Regia dignitas regias virtutes non habenti, dedecori est,

Cap. IIl. Virtutibus non vestitu commendari regem.

Cap. IV. Voluptas regi vincenda.

Cap. V. Labores regi honesti et utiles.

Cap. VI. De tribus bonis totidemque malis regiminis formis.

Cap. VM. Primus tyrannidis character : violenta invasio.

Cap. Vill. Secundus tyrannidis character : crudelis et. contumcliosa grassatio in subditorum bona
et corpora,

Cap. IX. Miseria populi tyrannide oppressi.

Cap. X. Tyranni timores anzii et perpetuum tormentum.

Cap. ΧΙ. Justi regis ingressus pacatus et letus subditis.

Cap. XII. Quam necessaria, quamque utilis sit principi religio excellens.

Cap. Xlll. Instrumentum necessarium regni bene gerendi amici fideles.

Cap. XIV. Amici maximum bonorum principum bonum, quo alii carent.

Cap. XV. Veri amici erga principem officia.

Cap. XVI. Adulatorum pernicies principi cavenda.

Cap. XVII. Amicorum monitis docilem εἰ patientem esse oportere principem.

Cap. XVIII. Quomodo probandi principi amici.

Cap. XIX. Favoris regum perspecti mira. vis est ad sludia subditorum provocanda.

Cap. XX. Quam indignum et noxium sit sceleratos apud principem gratiosos esse.

Cap. XXI. Reipublice, uti navis, gubernatorem assidue laborare oportere.

Cap. XXII. Ut curare atque administrare rem bellicam princeps debeat.

Cap. XXIII. Exercitationes militares in pace (requentande, honorandique veterani.

Cap. XXIV. Exercitatio corporis salubris principi.

Cap. XXV. Mimis et scurris dare operam regem uon decere ; sed doctos εἰ prudentes viros secum
habere.

Cap. XXVI. De clementia principi necessaria.

Cap. XXVII. Quatenus regi gladio et suppliciis utendum.

Cap. XXVIII. Preeminere subjectis virtute ac sapientia regem debere.

Cap. XXIX. Hujus operis clausula et promissio alterins.

Cap. XXX. Promittitur Constantino. divinus favor, si et huic parenesi et matris preceptis obtem-
peret.

INSTITUTIO REGIA.

TOY EN ATIOIZ HATPOZ HMON

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΠΑΙΔΕΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ

ΗΡΟΣ ΤΟΝ Π)ΡΦΥΡΟΓΕΝΔΝΔΗΤΟΝ KONZTANTINON.

S. P. Ν. THEOPHYLACTI

BULGARLE ARCIHEPISCOPI

INSTITUTIO REGIA

AD PORPHYROGENITUM CONSTANTINUM".

IIPOTON ΜΕΡΟΣ,
PARS PRIOB, PANEGYRICA.

ΚΕΦΑΛΛΙΟΝ IIPOTON.
'A£la xal τιμὴ τοῦ συντάγματος.

Δῶρόν τοι xal ἐγὼ, βασιλεῦ φίλε, τοῦτο δίδωµμι -
δῶρον ἐμοὶ διδόναι χαὶ cot λαμθάνειν ἱλαρῶς olxstó-
τατον. Καὶ τάχα χρεῖττον τῶν ἄλλων, ἃ δαπάνη τε
χρόνου xaX φθόνου, καὶ λῃησταῖς εὐπορία, xoi κλέ-
πταις ἅρπαγμα. Οἱ μὲν Υάρ σου τοῦ κράτους ὑπήχκοοι
δασμοφοροῦσιν ἐτήσια, οἱ μὲν χρυσίον, οἱ δὲ ἀργύ-
pov, ol. δὲ ὅσα ἄλλα εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει,
χαθά φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, Λόγος δὲ, χρυσοῦ τιµ-
αλφέστερος, ἀργύραυ λαμπρότερος, πάντων ἁπλῶς
μενιμώτερος. Κάκεῖνοι μὲν ὑποτελοῦσι xal ἄχοντες,
τῆς ἡμετέρας χατακρίσεως τὸ βαρύτατον * σοφία δὲ,
ἄνετόν τι χρῆμα, xal τῷ ὄντι ἀδέσποτον, αὐθαιρέτως
μὲν οἰχεῖον φέρουσα «φιλοπόνημα, εὐεργετοῦσα δὲ
οοὺς, οἵτινες τὰ δῶρα προσδέχονται.

A

ITANHIYPIKON.

CAPUT PRIMUM.
599 Dignitas et pretium operis.

Donum tibiego quoque, princeps charissime, hoc
affero : donum accommodatione ad res rationesque
tuas 3ptissima dignissimum, quod et ego dem liila-
ris, et tu serenus accipias. Quippe haud paulo
praestantius, quam illa cetera temporis aut invidiae
dente absumenda, et plerumque vel profutura
furibus vel armatz audacia cupiditati latronum
optimz rapinz gaudium Jatura. Et istorum quidem
tibi copia redundat ex collatione legitima eorum qui
tuo imperio subjecti annuum majestati tu:e tributum
pendunt, aurum quidam afferentes, alii argentum,
sivo alia ejus generis sui usu in corruptionem
abeuntia, ut divinus Apostelus loquitur. Caeterum
doctrinam utilem sermonemque sapientem satis con-

venit et auro pretiosiorem et splendidiorem argento, ei possessione omnino quavis stabiliorem haberi

oportere. Atque 5930 lli qni hec exhibent, pro nostra subditorum contumaci erga principes

et

plurimum vituperabili tenacitate, maligne inviteque suppeditant. At sapientia pro suo libero et liberali
nulliusque- patiente servilis necessitatis ingenio, quidquid ex se gignit ac confert benefica profusio-

ne citra vim ullam excipientibus largitur.
ΚΕΦΛΛ. B'.
Περὶ τοῦ καθήκοντος τοῦ βασι.λικοῦ διδασκἀ.ου.
Κάἀγὼ τοίνυν ὁ οὓς διδάσχαλος (πτεροῦμαι γὰρ τῷ
ὀνόματι xal δεκάπηχυς γίνομαι, βασιλέως χαθηγη-
τὴς προσκαλούμενος), xal ἐθελοντῆς ἄγω σοι τοῦ
λόγου τὸ δὗῶρον τήµερον, xal σοι εὐάγγελον γίνομαι
(y ἀπιστήσηῃης φωνῇ διδασχάἀλου), ὡς εὐδαιμονίας
ποταμοί σοι ῥυήῇσονται, εἵπκερ ἐπὶ σὴν χαρδίαν, ὡς

* Vide Prafationem, superioris to:i col. 465.

CAPUT Il.
De officio magistri principis.

Hujus ego ex peculio hoc tibi utilis allocutionis
munusculum irrequisitus hodie ac voluntarius ecce
affero magister tuus. Quo nomine non dissinulo
gloriari me, efferriqueac crescere, tolerabili, opi-
nor, certe non de nihilo concepta superbia, quod
praeceptor ac moderator principis appeller. Cujus

25b THEOPHYLACTI BULGARL.E ARCHIEP. 2'6

quidem tibi officii auctoritate ac fide polliceor jam A ὑετὸς, καταθαίΐνῃ τὰ ἐμὰ ῥήματα. '00εν τὰ Exodato.

hinc ac denuuntio, quod credere tanquam a magistro
traditum debeas, flumina felicitatis in tiam vifam
plenis aiveis confluxura, si verba mea in cor tuum
ut. pluvia deseenderint : quemadmodum fleri est
consequens, cx quo voluntaria oris mei beneplacita
te habere declarasti. Non enim imperstorem te
meum adulatione ambiam, aut mulcebo anres tuas
verbis fallacibus etgriem sopbi: ticam przferéntibus ;

τοῦ στόματός pou εὐδόχησας. OU Υὰρ κολαχεύσια
τὸν ἐμὸν αὐὑτοχράτορα, οὐδὲ θρύφω σου τὰ Oto
λόγοις ἁπατηλοῖς, xaX τὸν σοφιστὴν ἐπιφαίνονσιν '
οὐδὲ τὸν Λύὐδιον ἁρμόσομαι νόµον, ἀλλὰ τὸν σύντο'
νόν τε καὶ Δώριον. Λίαν Υὰρ ἂν ἀδικοίην xaX την τοῦ
λαχόντος µε βίου προαίρεσιν, χαὶ την σὺν φύσιν *
ἡ πάντως ἀγαθοὺς καρποὺς χαὶ οὐὖχ ἀγενεῖς δοῦναι
δύναται, µόνον el σπέρµα βασιλιχὸν ὑποδέχοιτο.

nec fldes meas ad Lydium mollem illum ec muliebriter blandum aptabo modum : verum ad. conten-
tiorem alterum et virilem Dorium. Saneenimvero οἱ aliter facerem, deficerem nimium ab instituto
eusceptae vitz, professionique ipse mez atque ordini f»cerem injuriam ; non minus quam nature indo-
lique. (μα. Quz. profecto vim habet 4ο materiam bonis generosisque gigneudis fructibus idoneam ,
modo regie instiintionis congruum in eam jaciatur semcp.

CAPUT lil.
Constantinus a patria feliz.

Quid enim non tibi ad vitze optim», cumque omni
laude conjuncti; susceplionem velificatur ? Cui
primum qnidem patria contigit yrbs regnatrix, om.
nium maxima puleherrimaque whiuw ; cujus ip
ccelo atque temperie ne Momus quidem invenerit
quod reprehend.t, aut requirat quidquam : adeo
cum ad utilitates , tum ad volujitates, aeris ac tem-
pestatum exacte dimens: natura ratioque est. Non hic
indomitis velut rebellans insultibus exsurgit hiems,
non przescriptos transiliens terminos,illa in Scythiae
montibus ac sylvis usitata sibl feracia grassatur in
nos quoque, usque ad congelandum in venis ani-
mantium sanguinem, et fluvios glacialium compe-
dum injectione sistendos. Non stas immodicis
ardoribus vires exhaurit vigoremque solvit corpo-
rum, neque horum ad statum roburque labefactan-
dum rabiosam et vi malefica formidabilem concitat
caniculam. Verum hiems quidem tantum afflat
frigidioris aur quantum opus modo est ad. colli-
gendos in nobis diffluentes spiritus, ipsamque531
* elementorum sese per tepores relaxautem connexio-
nem renodandam, ne, penitus soluta, dissipetur.
/Estas autem in eum duntaxat modum atque vsum
effervescit, ut superfluitatibus excoquendis difflan-
disque corporum, salubri ea vitalique vapore conufo-
veat. Porro tempestates relique harum lineamenta,
velut sororum, referunt, pari temperamenti pro-

portione conformatz. Enimvero autumnum mibi vide, fructusque — illos felicium plantarum,

| ΚΕΦΑΛ. T*.
Κωγσταντινος ἐκ τῆς πατρίδος εὔμοιρος.
ΤΙ γὰρ οὔ σοι ανντρέχει πρὸς τὸ βίον ἑλέσθαι «
|f. τὺν]δεξιώτατον ; ᾧ γε xal πατρὶς βασίλισσα »
μεγαλόπολις ya καλλίπολις, ἧπερ οὐδ' ἂν 6 Μῶμος
αὐτὸς ἐγχαλέσειε τὸ μὴ οὐ πρὸς τὰς ὥρας χεχρᾶ-
σθαι, χαὶ τρυφᾶν ἀέρων εὐμοιρίᾳ xal συμμετρία.
Οὗὔτε γὰρ χειμὼν ἐγτᾳῦθᾳ νεωτερίζει, xai τοὺς ὄρους
ἐχδαίνων Σκυθικώτερον,ἡμῖν ἐπιτίθεται, ὡς τὸ αἷμα
τοῖς ζώοις πηγνύναι, xal τοῖς ποταμοῖς ἐπιθάλλειν
δεσμἁ κρυστάλλινα * οὐδὲ βέρος ἐχλύον καὶ πᾶσαν
καταθάλλον τὴν δύναμιν, ὡς xat τὸν χύνα φοθερὺ)
ἐπεγείρειν τοῖς σώµασι κατὰ τῆς τούτων εὐσταθείας
ἁγριαινόμενον )Αλλὰ χειμὼν μὲν οἷος τὴν ἡμετέραν
συγχροτεῖν δύναμιν, καὶ συνάγειν τὴν τῶν στοιχείων

6 παράταξιν, οὐκ ἑῶν αὐτὴν máp. xav διαφορεῖσθαι χ2ὶ

σχίδνασθαι * θέρος δὲ, olov θάλψιν διδόναι τοῖς σώ -
pact χαὶ περιττωµάτων διάπνοιαν ' αἱ δὲ λοιπαὶ
τῶν ὡρῶν, πρὸς τὴν τῶν ἁδελφῶν ἰδέαν ἀναλόγως
μορφούμεναι, Οὐχ ὁρᾷς γάρ τι |f. τοι] χαὶ τοὺς τῶν
δένδρων χαρποὺς, οἷς ἐντρυφῶμεν οἱ τῆς εὐδαίμονος
οἰχήτορες πόλεως; Οὕτω μὲν γὰρ μεγέθους ἱχανῶς
ἔχουσιν, ὡς µηδένα λόγον εἶναι τοῖς ὁρῶσι περὶ τῆς
χατὰ γεῦσιν ἡδύτητος * οὔτιυ 6X τὴν γεῦσιν ἠδύνου-
σιν, ὡς Ev. τούτῳ τῷ μέρει τὸ μέγεθος ἀποχρύττε-
σθαι. Καὶ γὰρ οὖν τοὺς μὲν ἀλλαχοῦ μεγάλους τῇ
ἡδονῇ ὑπερθάλλουσι ' τοὺς δ' ἡδονῇ πρρΌχοντας, τῷ
μέγεθος προφαΐνειν ἐξαίσιον * τοὺς δ ἄμφω ταῦτα
ἐπαινετοὺς, τῷ βασελίδος εἶναι γεννήµατα.

quibus

ad delicias fruimur heate inquilini civitatis, ut magnitudine przcellenti eam exhibent speciem, quae
ad cos citra gustus suavitatem mer:to commendandos valere possit. Rursum tam delicati saliva sapo-
ris palatum imbuunt libantium, ut si moles et species deesse!, abunde is defectus — dote succi
mitissimi compensaretur. Nunc cunctis una confluentibus laudibus, et eos qui alibi magui naseun-

lur, exquisita saporis dulcedine superant, et si qui

uspiam
pares, mole certe ac magnitudine precellant. Quod si qui utroque isto a capite

succi przcipui feruntur, nostri et in boc
laudentur, ii

Lainen inferiores nostris eo sint nomine, quoJ hos urbs regia p oduxit.

CAPUT lv.
Dotes eximie corporis in Constantino.

Πας tibi corpus efformavit ài omnem usum ha-
bile, ac quasi volucre : vividisque micanti 'motihus
snima ministrum subdidit njllo molis impedi-
mento tardaturuim velocitatem illam vigoris igucei,
Nempe non id tibi grave, non lentum, aut zgre
mobile, multisque vix excitaudum stimulis ; non

KE9AA. ὀ..

Δωρεαὶ τοῦ σώματος ἐν Κωγσταντίνῳ ἑξαίρεεαιε.

Αὕτη σου χαὶ τὸ σῶμα πτερώσασα πρὸς πᾶν
ὁτιοῦν ἔπλασεν ἐπιτήδειον, καὶ ταῖς ψυχικαῖς ἑνερ-

Ὑείαις ὑπέθηχε διάκονον ἀνεμπόδιατον. Οὔτε yàp

βαρύ σοι τοῦτο, καὶ νωχελὲς, καὶ δυσχίνητον, «a
πολλῶν κέντρων δεόµενον * cos ab πάλιν εὐνινητὸ-
τερον τοῦ προσήκοντος, ὥστε xa) ἅττειν ἀχράτειτα»

mai
- — - m ERR oou

257 INSTITUTIO REGIA. 953
ἁλλ ἀμφοτέρων τὴν ἀβετρίαν διαφυγὸν, tot; ὅροις A idem rursus ultra deeori rationem ususve modutn

τή: µεσότητος ἑγχαθίδρυται. Ἔνθα μὲν γὰρ ἵππον
ἀναδτΏναι δεῖ, xal πυχνοῖς δρόµοις ἑαυτὸν ἐγγυμνά-
σασθαι, xal τὸ δὀρυ εἶδε καὶ τῖδε περιαγαγεῖν
δεξιαῖς ταῖς στροφαῖς, xal πολεμικαῖς ταῖς ὀρχή-
σεσιν, ἐνταῦθά σοι xb σῶμα κουφότατον ἀλλὰ δὴ
χαὶ τὸ ἐν χυνηγεσίαις tiv ἄλλων πρρεφιππάσασθαι,
xaY προφθάσαι τοὺς ἄνδρας, xaX χαταθαλεῖν Ov lov,
6 καὶ νεχρὸν ἰδεῖν τὴν atv ἄλλος ἄγων ἡλιχίαν οὐχ
ὃν ὑπέμεινε ^ {ό τε τοξεύειν ἀφ᾿ ἵππου πετοµένου
τοῖς δρόµοις, xdi τοςεύειν ἐπίόχοπα * ταῦτα δὴ
πάντα τῆς εὐχινησίας γνωρίσματα. δι; δὲ τὸ
χόσμιον τοῦ βαδἰσματός, xal 4b τετυγμένον τοῦ
«0 ἐγµατος, xaX τὸ ἕννουν ἁπλῶς ἓν πᾶσι χαὶ οἷον
Ὁιλόσόφον, καὶ τὸ jh περιιέσθαι xazà τοὺς νυµφο-

λέπτους xal ἁλόγιατα περιστρέφεσθαι, δηλοῖ την B

τῶν στοιχείων σοι χρᾶσιν, οἷόν τινι ζυγῷ διατεθεῖ-
σαν ὑπὸ τοῦ Κρείττονος.

petulcum ϱἳ saltitans, effrenique levitate insta-
bile contigit ; sed quod extremi utriusque infaiiia
vitata, meditullitm virtiti sacrüm quadam t maiure
Strenuitalis meeratione insidens obtinet, Éigo

ubi insilire in equum et decurrere ludicrum, auliela

contentione perplexíis fl. xibus; ubi torquere sudeni,
ac rude batuere ; ubi hastam incítatione huc οἱ
huc ingrita el scita rotaiione raptim obverteie,
sicque bellicos illos agitare thiasos res et tempus
poscit, tum sane velocissimo uteris corpore. Iu ve-
rationibus queque cum effusa equitatione comites
antevolas, cum jactus occupas collimantium, et
transverberas manu coram bestiam, quam ne aspi-
cere qiiidem niortuam state puer tua sustineret
alius. Quid jam dicam arcu sagittas jacere 1e ex
equo volante rapidissiinis cursibus, αἱ vel sic in
scopuni rectissime jacete ? llc qualia quantaque

ajilitatis docamenta maxima! Quibus si ádjungatur decora majestas incessus tul, grata concinnitas

scdatz vocis, circumspectissima in omuibus

et philosophicam
agendi ratio, siue ulla circeumactione précipiti, et vcl prima eruptione impetus minus sani,

haud dubie gravitatem praferens
profecto

palam crit aptissune commistam in tui concretione corporis, et libratis exactissime momentis attem-
peratam peculiari velut quadam attentione sumnii Numinis, eiementorum fui;se naturam.

ΚΕΦΑΛ. E.
Tov abcov νοὕς καὶ urrqm.

Τὸ δὲ πρὸς τὰ µαθήµατα πεφυχὸς, τὸ δὲ ἀγχῖνουν,
τὸ δὲ μνημονικὸν, ποῦ θήσοµεν, ὦ πανδέξιε; Ἐγὼ
τούτων ἁπάντων ἀφευδὴς µάρτυς xal ἀπαράγρα-
πτος συ αμάρτυρ:ς 66 µοι χαὶ ὁ χρηστότατος οὗτος

539 CAPUT V.
Ingenium ejusdem et memoria.

Quid jam ingenium, et mir: capacitati discendi,
solertiz: pervidendi momento quodlibet, fidam ad-
dilam memorie custodiam praedicem ? Hxc, in-
quam, quorum rarissime cocuntium beato confluxu

γοβὸς, οἳ σης ἐπειράθησαν φύσεω;. Πολλάχις γὰρ C felix es, bona quo lóco ponam ? Q:te quidem inesso

ἀναγινώσχεται μέν τις ἀνδρῶν παλαιὼν, ?| πρᾶξις,
* λόγος ἀξιανάγνωστος * προφθάνεις δὲ σύ µε ὁ
μαθητὴς τὸν διδάσχαλον, καὶ προαρπάζεις τὸ νόημα
val ἁρπάσας, οὐκ εὐθὺς ἀπολώλεχας, ἀλλὰ τοῖς τῆς
«υχῖς ταµείοις ἑναπέθηκας χειμήλιον ἀναφαίρετον.
1]ολλοὶ γὰρ ὀξέως µανθάνουσιν, ὀξύτερον δὲ πάλιν
ἀπομανθάνουσιν * ἃμά τε ἐπέδαλον, xal ἅμα ἀπέδα-

λον * ὅμοιον ὥσπερ eU τις Υράφῃ χαθ᾽ ὕδατος * τα-

}έως μὲν γὰρ χινῄήσει τὸν χάλαµον, ἆλλ᾽ ὁ”δ᾽ ἴχνος
τῇ ταχύτητι τῶν κινήσεων Ἔφεται. Zo δὲ τὰ δι-
αστῶτα ἡ φύσις fjwose, xal τάχος µαθήσεως, xat
μνήμης ἀσύγχριτον. Καὶ παντὸς μὲν el κηρ.ῦ πρὸς
τὴν ἐγγραφὴν εὐτυπώτερος, πάσης δὲ πλαχὸς πρὸς
τὴν συν: Ίρησιν ὁτερεώτερος.

tibi oculatum expeitus, nec recusabile opinor, aut
suspectum dicam testimonium, cousona suffraga-
Lione roboratum leet/ssiui consessus, cui experi-
menta Quz mirabilis in hoc genere idolis coram
usurpare przsentbus sensibus vix aliter credibi-
lia licuit ; cum tu sxpius videlicet recitata e libro
actione, sententiave memorabili cujuspiam vete-
TUI, przcurreres me magistrum discipulus, nec
exspectata enarralione mia, facinoris aut apo-
phthegwiatis vim intimam volatu mentis praver-
tens raperes, utique non statim amittendam, se
tiesauris memori: committendam. ad. fidem ziter-
nz possessionis. Multos scimus ad perdisccndum
celeres, qui fere velocius dediscant cito percepta.

Rimosis animis simul influit, simul effluit, veri notitia ; nec diuturniora sui vestigia doctrina pervo-

lans i.uprimit, quam queis otiosus in aqua scriptor irrita in fluxo vibratione calawi,
rara consociatione mirabilis celeritati

ret. Tua vero natura rerum distantium

liquorem μίηρο:
perceptiouis peren-

n.tatem recordationis adjungit : cera quavis ad appressi exceptionem sigilli mollior; rursu:m qua-
cunque lamina rigidior ad diuturnitatem servandz figura quam seuel expresserit.

' KEQAA. 6.

Περὶ τοῦ πάππου xal πατρὸς τοῦ Κωνσταντίνου:

᾽Αλλὰ γὰρ 05 µε διέλαθς τὰ τῶν σῶν γονέων καλὰ,
οἷς καὶ αὐτοῖς σε θεὺς εἰς πᾶν χαλὸν συνεχρότησε.
I) yip, ὢ χαλὶ mal, xal πάντων βασιλέων ipa

ποθεινότε pt o) thv μὲν φύσιν τοιαύτην ἔτγες,
ei2v μετρίως ὁ λόγος ὑπετυπώσατο, τῇ δὲ τῶν
γονέων ἐπαιαχύνῃ φαυλότητι, ὡς τοὺς ἑτεροςθάλ-
μυς πάσχειν φησὶ παροιμία. καὶ τῇ μὲν ἑλλάμπε-
902:, τῇ δὲ χαταλύεσθαι, Αλιὰ σοὶ xal βασιλικὸν

CAPUT VI.
De avo ac patre Constan.ini.

At enim ita ego luis propriis celebrandis im-
moror dotibus, quasi qux pr.edicem majorum tuo-
rum decora desint. Atqui οἱ preclara sunt et mibi
notissima ornamenta omnis generis in eorum vita
rebusque gestis elucentia, quorum e sanguine te
Deus stirpis nobilissim:e generosissimum produxit
sureulum,. Non tu, inquam, beate puer, et prie
cunctis mihi principibus desidcratissime, naturam

25) THEOPHYLACTI BULGARL£E ARCIHIEP. 250
quidem talem nactus es, qualem obiter oratio A πατρόθεν τὸ γένος Καὶ δικαιότατον * xal τῷ µαχα-
modo designabat mea, iis autem parentibus natus — pí« σου πάππῳ, μᾶλλον τῆς ἀρχῆς, τὸ tv ταῖς χοί-
es, quorum tibi sordes aut tenuitas pudorem affe- Ἅσεσιν ἰθυτενὲς καὶ ἀπροαχκλινές * τῷ τε θειοτάτιρ

rant. Coclitemque, ut sic dicam, faciant honoris
vultum, cujus oculorum (quod habet parosmia) vel-
υἱ astrorum, alterum luceat, alterum occubuerit :
ingrataque ac deformi umbra virtutis prefulgen-
tis quasi fuminibus obscuri generis bumilitas ob-
struat. Verum tibi regalis jam ab avo et patre, ju-

σου πατρὶ ποῖον ἀρετῖς εἶδος thv φυχὴν οὗ pepóp-
Φφωχεν; f τίνι παρῖΏχεν ἄλλῳ τὰ πρῶτα φέρεσθαι,
ταῖς τε φιλοµαθείαις xal ταῖς περὶ «b θεῖον φρον-
είσιν; "Q ve xoi fj βασιλεία οὐδὲν ἣν ἕτερον ἡ
Ρίθλοι, xat λογίων ἀνδρῶν ὁμιλίαι, καὶ τὸ εἰπεῖν
τι xal ἀχοῦσαι παλαιὸν σπούδασµα.

φ]έήφᾳιο precipua laude celebris prosapia est. Nemo tuum hodieque avum non eo nomine bcatum
celebrat, quod rectitudine in judiciis indeclinabili, jurisque et qui constantissima custodia, magis
quam principatus apice studuerit eminere. Divinissimo vero patri tuo. qua virtutis species animum
non expinxerat? aut cuinam is alteri vel in bumanilatis studio primas, vel in sacre doctrinz accu-
rata exquisitione concessit ? cul totum imperium nihil! fuit aliud nisi libri et dissertationes docto-
rum hominum; et aut proferre ipsum ?x sese, aut ab alio audire quiddam ex antiquitate scitu

dignum.
533 CAPUT Vil.
Nobilitas et religio matris Constantini.

De maire deinceps tua dicere paranti optandam
inihi video, simul fluide liquidam, suaviterque fu-
sam Herodoti copiam, simul nervose strictam, et
stipatis deusatam sensibus dictionem Aristidis ; ha-
rum enim rerum conjuncto auxilio duarum, for-
lasse assequerer, ut eorum quz tale argumentum
varia et dictu dignissima suggerit, nibil przter-
irem. Principio ità conspicuum Auguste parentis
tuz genus est, ut non patrem modo, avum, pro-
avumque ciere nobilissimos οἱ late illustres queat ;
sed reges etiam innumerabiles in majorum serie
suorum rara felicitate censeat, Verum eadem ge-
nerositatem liabet ab indole ae virtutibus animi
majorem : cui e mentione gentilis decoris putare
ornamentum posse accedere, non aliud nempe fue-
rii quam margarita commendationem ac pretium
4 concha atque ab ostrei testa petere. Enimvero
quid attinet. magnopere in ea jactare dignitatem
originemque regiam, quz cuncta, sicut ait Aposto-
lus, arbitraia ut stercora, Christum lucrifacere so-
lum optavit : cujus et opem in discrimine przsen-
lem experta, eam tali grati& vicem reddidit, ut
vitam ejus illam absconditam affectaret, coleretque
studio ac devotione mentis intima, cni vitze usu-
ram corpore; recenti bencflcio assertam se
debere sentiebat. Atque hac instincta religione
puella regia sic a regni apice, quem velut bara-

ΚΕΦΑΛ. 7,

Εὐγένεια xal εὐσέδεια τῆς μητρός Κωνσταντίνου.

Τὰ δὲ τῆς µητρὸς (ἀλλὰ τίς ἄν po: δώσει τὴν
Ἡροδότονυ γλυκύτητα, xal τὴν ᾿Αριστείξου πυχνό-
τητα, ἵνα μηδὲν ἀξιόλεχτον παραλείψαιµι;) * ἡ τοί-
νυν σοι µήτηρ βασιλικη μὲν αὑτὴ καὶ πανολδίου
toU σπέρματος, οὗ πατέρας µόνον λαμπροὺς xal
πάππους xal ἐπιπάππους ἀριθμεῖν ἔχουσα, ἀλλὰ
µυρίους ἐπὶ µυρίοις προγόνους βασιλεῖς εὐτυχή-
σασα, xal βασιλιχωτέραν δὲ τὴν dqoyhv ix τῶν
οἰχείων πράξεων ἐπιδείξασα * ἣν τὸ σεμνύνειν ἀπὸ
τῖς βασιλείας, Ex τοῦ ἐλύτρου σεμνύνειν τὸν µαρ-
γαρίτην ἐστίν. Τί γὰρ αὑτῇ τὸ τῆς βασιλείας πχρά-
δοξον; "τις πάντα λογισαµένη σχύδαλα, χατὰ τὸν
Απόστολον, Χριστὸν µόνον χερξῆσαι εἴλετο, ὑφ οὗ
xai θανάτου τῆς σαρχὸς ἀνεῤῥύσθη, τὴν ἐν αὐτῷ
χρυπτοµένην ζωὴν ἀγατήσασα ' xal οὕτως ἀθρόου
τὸ βασιλιχὸν μὲν Όψος ἑνόμισε βάραθρον, τῆς 6i
χατὰ Χριστὺν ταπειγότητος Όφος τῷ ὄντι οὐράνιον,
ὥστε μᾶλλον μὲν τῆς μεταθολῆς τὸ ἀθρόον θᾳυμά-
ζεσθαι, μᾶλλον δὲ τοῦ ἀθρόου τὴν ἐπὶ τὸ ἄκρον
µετάστασιν. Τὸ γὰρ ἐπὶ τὸν µονέρη βίον µετεν-
εχθῆναι, πολλαϊῖς xal δῆ προσεγένετο *. ἀλλὰ γνναις
χωδέστερον, ἁλλὰ μαλαχώτερον * τὸ δ' οὕτω θερμῶς
πτωχεῦσαι τῷ πνεύματι, µόνης τῆς µακαρίας
Μαρίας xai σπούδασμα xai µελέτημα. "Ett τοίνυν
al μὲν ἄλλαι τάχα µυρίαις ἀνάγχαις ἐχθιασθεῖσαι,
τὴν μοναχικὴν πολιτείαν ἑἐσχηματίσαντο, xal τινι
χέντρῳ πρὸς τὸν ζυγὸν ὑπήχθησαν ἄχουσαι ' τὸ δὲ

thrum aversabatur, ad humilitatis Christianz cel- pp ἀχούσιον οὐδὲ πιστὸν, οὐδὲ µόνιμον * τῇ δὲ xol

sissimum ac vere celeste fastigium contendit, ut
mutationem tantam miranti, mirabilior occurreret
mutationis celeritas ejusdem : porro impetum istum
ipsum conversionis velocissimz — admirabilitate
przecelleret vitae in religiosis septis post eam insti-
tutze summa perfectio, Scio commune plurimarum
et quotidianum esse facinus ad vitauu monasticam
transitum. Verum hoc plerzeque mollius, atque, ut
sic dicam, muliebrius mulieres defunguntur. At
festinatione tam calida, studioque sic flagranti ad
spiritus paupertatem e maximis evolare divitiis,
nostr: videlicet Marie Jaude hac precipua felicis
propria virtus est εἰ singularis gloria. Imo, si

τοῦτο μετὰ τὼν ἄλλων θαύματος πρόξενον, ὅτι
tbe διωχοµένη δεινῷ, µηδένα τὸν ἐχθιαζόμενον
ἔχουσα, ὅτι μὴ µόνον τὸν Χριστοῦ ἔρωτα, εἰς ὀσμὴν
µύρων αὐτοῦ ἕδραμε, xal àv τῇ σχιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύ-
µησε χαὶ ἐχάθισε. Καΐτοι εἰ xal τὰς πένητι Piu
συσπαργανωθείσας θαυμάζοµεν, ὅταν ἕλωνται ταὺ-
τῆν thv ἀγωγὴν τοῦ βίου τὴν σχληρὰν καὶ ταλαί-
πωρον, πόσον τὸ θαῦμα τῇ δεσποἰνῃ ὀφείλομεν, f
τρυφερῶς μὲν γεννωµένη, τερυφερωτέρας δὲ τῖς
διχγωγῆς xal τῆς ἄλλης ἀγωγῆς εὐμοιρήσασα, βίον
ἀνθείλετο χκατάπικρον xal xatámovov! τὰ τρύχινα
μὲν τοῖς μαλακοῖς ἀντιτάξασα τὸ δὲ μέλαν xol
πενθικὸν, τοῖς ὑπερλάμπροις στολίσµασι’ ταῖς ἀθραῖς

261 | INSTITUTIO REGIA, 263
δὲ διαΐταις, € ὁλιγόσιτόν τε xax ασιτον. Kay ἁπλῶς, A fateri quod res est volumus, fit plerumque ut ali:e
ὁδοὺς σχληρὰς διὰ τοὺς τοῦ Κυρίου λόγους ἐφύλαξε. αι socrum habitum induunt femiuz, plurimis
undique ad eam professionem — necessitatibus*compellantur; nec nisi stimulis adigeutibus jugum
istud invite subeant. Porro nec fides nec constantia ei cxepto inessa. potest, wnde voluntas arbitriume
que abfuerit. ο autem in. €o prz cseteris adumirationem ciet, quod nullo laborans incommodo,
salvis rebus, integro statu, nemiue, prater Christi amorem, cogente, e complexu sese avulserit for-
una biandientis, post Christum in odorem unguentorum * ejus cucurrerit, οἱ in umbra illius
quem desideraverat, sederit *. Quocirca si tenues etiam — mirari virgunculas solemus in re non co-
piosa natas, quin et a cunis primisque panniculis in pauperiei velut sinu misere nutritas, quas adut-
tas ultro aspirare ad duritiem vitae mronasticz cernimus : qua, qusso, admiratione, quibusve
laudibus exeipere nos por est domioam Mariam, mollitiem augustorum natalium, regiique victus ae
cultus delicias 5344 affluentes, vita tristi et austera ultro mutare suslinentem ; quietique ορι-
lentzz, $rüumnosawm operam, tunicis mollissimis, cilicinam asperitatem, vestibus florentissimi colo-
ris, pullos et lugubres centones, mensis denique ac cibis palatinis, monasticam (rugalitatem, imo
famem ac jejunium praferre ausam, ut dicere cum regio Propheta Domino posset * : Propter verba la-

biorum tuorum ego custodivi vías duras.
ΚΕΦΑΛΛ. H'.
Τῆς untpóc Κωνσταντίνου àAenuocórn.

Táxa τοίνυν ἵσταταί τις πάλαι τῷ λόγῳ µεμφό-
ψονος, ὅτι pi] τὴν φιλανθρωπίαν διέξεισι χαὶ τὸν
ἔλεον. 'O δὲ λόγος βούλεται μὲν χαὶ αὐτὸς, ἆπο-
δειλιᾷ Ck. πρὸς τοσοῦτον ἀφεῖναι πέλαγος. Ποίᾳ γὰρ
ἂν xai λέξῃ δυνάμει πόσοις τὰς τοῦ λιμοῦ ἀγχόνας
διέῤῥηξας, πόσων τὴν γύμνωσιν ἔθαλφας, πόσων
παἰΐδων ἀποθολλς ἐπελάφρννας, πόσους ἐπὶ πατέρων
στερήσεσι παρεχάλεσας, πόσαις ἀνδρῶν θανάτους

ἐχούφισας ; Οὐδὲ τοῦτο τῆς Ἡσαῖου παρεῖδες φωνῆς,

à τρ:σολθἰα σὺ, τὸ Χχτεινοµένους ἐχπρίᾳσθαι * ἀλλ)
αὐχένων πολλῶν τὸ ξίφος ἀπήγαγχες, χαὶ τὸ τοῦ
GAváxou σχότος ἄρτι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐχείνων ἐπιχεό -
μενον, ὁ του ἑλέους ἥλιος ἀπεσχέδαχσας.

CAPUT VIII.
Matris Constantini misericordia.

Verum his imniorantem me jandudum incri pat
impatiens quispiam, quod ab humanitate miseri-
cordiaque, rebus adeo in Mariz Augustz vita emi-
nentibus, celebrandis, ejus laudator cessem tandiu.
Ac sentiebat ipsa oratio co se pridem vocari offi -
cii suscepti conscientia : cunctabatur autem metu
quodam et sui diffidentia ; ne temere in tam va-
stum zquor inermem cymbulam abripi sineret.
Cujus enim sane facultatis fuerit pro merito exse-
qui quam tu mnitorum e jugulis etringentes famis
laqueos fregeris? quot miserorum nuditalem veste
data foveris? quot parentes amissis merentes pi-
gnoribus allocutione levaveris? quot pupillis pa-

trum mortes, atque orbitatís malum consolando minueris ? quot modo exstinctis consternatas viris
officio et alloquio mulieres recreaveris? O te ista ter felicem beniguitatis inünit:e conscientia | cujus
ad gloriam et iliud quoquo cuinulandum est Isaiz voce przdicatum * 4 te non neglectum facinus he-
roice in hoc genere virtutis, quo vitas sub necis ipso ictu positas a fato prasenti redemisti ; inmi-
eaentemque cervicibus repellens gladium, affusas jam oculis desperatorum certe mortis tenebrss,

s9] velut quidam tisericordiz radiis opportunissimis liberalis grati:e dispulisti.

ΚΕΦΑΛ. €.

Ἰῆς αὐτῆς Aapapal ἐπιδόσεις οὐκ dAatorixal.

0ὐδ) αἱ νυκτεριναἰ σου διαδόσεις λανθάνουσι, xàv
σὺ λανθάνειν ἑσπούδασας * ἀλλὰ χἂν ἐν νυκτὶ vl-
νωνται, τὸ φῶς αὐτῶν διαλάµπε:, χἀντεῦθεν ὁ Πὰ-
hp δοξάζεται ὁ οὐράνιος. Λανθάνει μέντοι fj δεδά
σον πρᾶξις τὴν ἀριστερὰν, xal τῆς ἑναντίας µερί-
δος. Τὸ μὲν γὰρ ἐφαπλοῦσθαι τὸν ἔλεον, τῆς δεξ.ᾶς
i τρᾶξίς ἐστι: τὸ δὲ μη τἀγαθὸν ἐπιδείχνυσθαι,
μηδὲ σαλπίζειν τὸ φιλανθρώπευµα, τοῦτό ἐστι λαν-
θάνειν τὴν τῆς χενοδοξίας μοῖραν fv ἀποπεμπομέ-
νην εἰς γέενναν. Οὕτως ἐγὼ τοῦ, Mà) vote ἡ
ἀριστερὰ εἰ ποιεῖ ἡ δεξιά σου, συνίηµ.ε.

CAPUT IX.
Ejusdem nberalitas non. ambitiosa,

Tu vero quanquam lucem istam beneficenliz,
studio vitandz glorize clam largiens, obscurare sis
coua!a, nec latere ipsa tamen, ac ne istos quidem
in admirationis auram publice trans omnem mo-
desii:: obtentum eruimnpentes opprimere fulgores
nocturnarum largitionum potuisti; quarum emi-
cante per tenebras luce, Pater haud dubie coele-
lestis glorificatur, ut liabet Evangelium *, cujus tu
ex prescripto dexterz tui: opus sinistram adversa
partis nescire Jubes *. Nam liberalitatem quidem
late spargere opus ego dexterz appellaverim : ca-

were autem ostentationem in dando, nec beneficium 1uba promulgare, id vero esse arbitror bo-
nam operationem a leva partis (nempe vanz glorie in gehennam provolventis) maligno quodam
fascino protegere. Sie ego illam sententiam interpretor : — Nescias sinistra tua — quid — faciat deziera

ικα.
ΚΕΦΑΛ. l'.
Κατά τινων ἀ λαζονγικῶς φιλοτίμων παρέκδασις.
ha:sot γε, τίς οὐχ οἶδεν ὡς ὁ νῦν χαιρὺς περί

CAPUT X.
Digressio in quosdam ambitiose munificos.
Verum cninvero quis non sentit quid in hoc

! Cant. 1, 5.. * Cant. i, 5. ? Psal. ανα, 4... * Isa. xxv, 8. xxvi, 19. * Matth. vi, 58. * Mattb, vi, 90.

δι πα

vat

MA

263 TIIEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. C01
genere nostra haec zlas, (€ usus, nescio $98 unde, A τι πρᾶγμα ἑνεωτέρισεν ; οὐχ οἶδα μὲν ὅπως γενό-
aut qua ratione hodie przvalens innovaverit, con- — jsvov (εὐξαίμην δ᾽ ἂν ὁρθοῦ σκοποῦ τὸ πρᾶγμα xoza-
tra ista exempla preescriptaque, Equidem quoreum στοχάνεσθαι), πλην» τοῖς πο)λοῖς σχανδάλου παρ-
id spectet vereor : optoque (utinam nme frustra !) — aíztov.. "Apyata μὲν γὰρ ψυχῶν φροντιστήρια τῷ
faustum ut in finein. publiceque utilem desinat. χρόνῳ αΣχµηχότα, xal χειρὸς ἀντιλαμδανομέντς
Ceterum hoc scio, causam inde offensionis pluri- δεόµενα παρεώσαντο ^ Χαινίζονται δέ τινα νεαρά
mis objici. Excitata olim domicilia receptui cultui- τε xal πρόσφατα ἐπὶ τοῖς τῶν χαινουργούντων ὀνό-
que animarum suz aliengque saluti studentium, — gagc* xal αὐτὸς ἔχαστος νευυργός τε εἶναι προθυ-
quae temporis passa dentem, longique evi debili- — petra, xal δεσπότης τοῦ νἐουργήµατος' ὥσπερ
iata vitio, auxiliatrices ad sui restaurationem im- ἂν εἴ τις υἱὺν περιορῶν νοσοῦντα ἀθεράπεντον,
plorant matus, negliguntur, et solvi ac f«tiscere ᾖζητοίη σὐζυγον ἄλλην, ἵν ἐξ ἐχείνης παιδοποι{-
senio sinuntur; eriguntur autem de integro novi σητάι, μηδὲν ἔχων ἐγχαλεῖν τῷ νοσοῦντι. ᾽Αβέλτερε
operis recentísque designationis zediflcia; fundato- ἄνβρωπε, xat νοσῶν ὄντως ἀνίατα, παΐῖδα ἔχιον
rum nominibus appellata ; parisque lioneris illéce- ἀγαθὸν, εἶτα τοῦτον Εξὸν θεραπεῦδαι περ'ορῶ»,
bra tracti jam plures ceriatim in similia écepta ἑτέρου γάμου φροντίσιν ἑαυτὸν ἐπιῤῥίπτεις, xol
sumptum opeuinque ostentant, ainbitiosa patrocinia, D περιττοῖς προτεσαὶ Oca movf sadi !

titutosque ad decus durabiles, quippe cum vulgari :wternorum operum nomenelatiame. conjunctos, non
male sese vel magna pecunia cmpturos rati. Mihi vero. isti. non. ninus ineonsulté. videntur agere
quam si quis filium zgrotantem habens, ejus eura. neglecta, novam uxorem quaereret, ex. qua suscip?-
zet aliam prolem, cum laborantis filii nee ingenium, nec indolem aecusare posset. fleus, tu homo
imprudens, et aliquanto graviorl, minusque medicabili quam tuus filius morbo «eger, filium habens
domí aJultuin, bone spei, probis aioribus, valetudine non difficili jaeentem, hune modica diligentia
&urabilem negligis, ct stulto presentis commodi contemptui desiderium düihilo sauius pr.ctexis gi-
guende educeandzque novi sobolis; aninumque in curas, rem in sumptus iminsu:cos inutilesquo
projicis, duni uxote conquirenda nuptiisque apparandis longam spem — inclicare mavis, quam partis
atqhe In sinu positis bonis frui |

CAPUT Xl. ΚΕΦΛΛ. IA.
Lürgiiiones Marie Auguste. Μαρίας Αὐγούστης JAapapal ἐπιδόσεις.
Non his ambitionis invonsulte laquels capi se Ἁλλ) οὐχ ἡ ob µήτηρ, ὦ βασιλεῦ, ἑάλω τ’ἲς τοιού-

irretirijue iua matet, o imperalor, passa est. tuv διχτύοις, ἀλλὰ πάντας ἀνθρωγτίνους λογισμοὺς
Verdi omnes humanas cogitátiones respuens; οἱ C διαπτύσασα, xai τὸ ἐπικαλέσασθαι τὸ ὄνομα ἐπὶ
tóvuri nomina sud in ferris suis 7 terrena sapfenti- τῶν γαιῶν τοῖς γεηροῖς ἀπυῤῥίψασα, vabv ἑαυτὶῖν
bos relinquendum censens, templum se ipsa siru- κατεσχεύἁσεν, οἷον ὁ ἀρχιτέκτων Παῦλος ἡμῖν ύπο-
xl ornasítque, secutà deliucátionem — architecti τίθεται, τῷ θεµελίῳ Χριστῷ, xal ἄργυρον xat λίθους
Pauli *: quippe fundamento usa Christo, cui Ίδη τιµίους διὰ τῶν πενήτων ὡς ὑπουργῶν ἑποιχο :
argentum et lapides pretiosos ministerio pauperum δοµμίσασα. Πολλὰ μὲν γὰρ χαὶ τῶν πολιτῶν τοῖς
inzdilicavit. Multa praterea egentioribus civium μάλιστα δεοµένοις ἑλέους διένειµε" πολλοῖς δὲ xol
misericorditer distribuit; multis item donativis τὸ μοναχιχὸν ἐψυχαγώγησε σύνταγμα, ὅσον τε Or) v,
monasticos ulriüsque sexus revreavit cctus, qui — xai ὅσον ἄλῥεν, ἅπαν χατὰ τοῦ χοσμοχράτορος ἀν-
duce Chrisio adversus principem hujus ss$culi δριζόµενον. Οὐδὲ τὰς ἀντιπέρας νῇσους ἀφῆχας
professam militiam viriiter tolerant, expedito ὀἑχτὸς εἶναι τὶς σῆς χατασχέσεως, ἀλλὰ κἀνταῦθα
etiam uftra continentem, cursu quódam elfusissi- . τὸν σπόρον σου ἔσπειρας, ὃν ἓν ἀγαλλιάσει χαιροῖς
m liberalitatis, usque in oppositas nostris linori- — iblotg μὴ ἐχλυομένην θερίσεις. "ste xat σὲ λέγειν
bus ihsulas, quibus semente misericordi3 large δύνασθαι' Ἐγκαιγίζεσθε πρός µε, νῖσοι, τὴν ἄρτι
injecta spem non mendacem commendasti laeissi- Ὑενομένην ὑμῶν σώτειράν τε xat θρέπτειραν. Τὰ δ᾽
marüm frugum, quas olim in exsuliatie non D εἰς τοὺς χαθεκάστην παραδἀλλοντάς Got γινόμενα,
deficieus metes, ut illud tibi e propheta sumptum πῶς μὲν ἕκαστον αὐτῶν ὑποδέχῃ ὡς ἄγγελον θΞοῦ,
non vanz gralulationis usurpare verbam liceat * :.— ὡς Χριστὸν Ιησοῦν ' πῶς δὲ ἡ δόσις μεθ) ἱλαρότη-
Renovamini ad me insule et quasi festo indute — «oz: πῶς δὲ σὺν ταύτῃ xxi fj δαγίλεια" τίς πάντα
cullu ostentate vos mili sospitatrici alirieique δυνατὺς ἐξηγήσασθαι; μᾶλλον δὲ τίς πᾶσιν πιδαλ.-
vestri. Omitto quotidianam bospitalitatem, qua Ἅλόμενος οὗ χατἀγέλαστος ἔστται: Ἡρότερον piv γὰρ
quemvis ad te divertentem, nec curz parcens, nec &v τις ἀριθμήσῃ ποσάχις τῆς ἡμέρας ἀνέπνευτας, 1)
sumptui, plane ut Dei angelum, ut Christum ipsum ποσάκις Ἠλέητας. Σοὶ yàp (cov τὸ ἀναχνεῖν καὶ τὸ
excipis, benignitate prolixissima, hilaritate libe- — &Aseiv.

ralitatem cuinulante simul et commendante, 536 Quis autem. omnia narrando complecti possit $
imo quis id quidem suscipere ausit, ut se ridendum non propinet? Siquidem facilins nnmerave-
rit quispiam quoties in die reciproces spiritum, | quam quoties misericordiam exereeas, Neo
Aim tibi frequens aut familiare minus est misereri quam spirare.

! Psal. xvii, 15: * I Cor, 11, 19. ? Iga.. xti, 4.

965 ÍNSTITUTIO REGIA. 206
ΚΕΦΑΛ. IB. ΛΑ CAPUT XII.
Τῆς αὑτῆς ἐπιτηδεύματα xal xoAv[trabía. Ejusdem studium εἰ eruditio

Ἡ δὲ πραότης πόση ! τὸιδὲ φιλομσθὲς ὑπὲρ τᾶσαν Jam mansuetudo ejusdem quanta! studium qvi-
ἀνθρωπίνην ὑπόληψιν, Ταύτην, ποία μὲν βίδλος dem certe doctrinarum fllem ac suspicionem ho-
xil τῶν πεπυχνωµένων xal στιθαρῶν διέφυγε, — miuum excedit. Quis, quantumvis spissus, prolixus
ποῖον δὲ πατρῷον διήγημα; fjv ποτὲ μὲν ἓν τοῖς τε- et. verbosus, liber inflnitam bujus diligentiam
λεωτέροις ἑνδιαιτωμένην εὐρήσει τις, οἷόν τινατρο- — effugit ? Quae traditio aut. narratio vivo sermone,
Φὴν στερεὰν προσιεµένην τὰ δόγµατα, not& δὲ τοῖς — patrumque ad filios transmissione propagata, non
ἁπλουστέροις ἐνδιατρίδουσαν, ὡς ἄνθεσι λειμῶνο;ς — illi audita, comprehensa, cotnperta est? Nec ordo
ἐπιτερποῦς xal χαρίεντος. Kal συντόμως εἰπεῖν, ac vices alternz studio desunt. Interdum enim
v4 vópq τοῦ Κυρίου νυκτεὸς xal ἡμάρας ἐμμελετᾷ' — hanc reperias perfectioris mediation doctrine
καὶ ἑγειρομένη xal περικατοῦσα , χαὶ ἐγειρομένη — intentam, et exquisitione dogmatum, velut cibo
xa χαθεζοµένη, τὰ θεῖα µέτεισι λόγια, χαὶ τρισσῶς solido pascentem animam. Nonnunquam rursus
ταῦτα πλαξὶ xopblac ἑναπογράφεται, ὡς 4a615, xoV — a divinis ad humaniora descendentem, oblectantem -
Μωῦσῆς, καὶ Σολομὼν ἀπεφήναντο. que 66 velut carpendis floribus vernantis prati :
receptu tamen ad celestia tam crebro, ut brevi ac vere dici queat, meditari eam in lege Dei, die ac
nocte ἳ'. Decumbentem, inquam, stantemque, ambulantem juxta ac. sedentem, upum ubique perpetuo
agere, unam animo volvere considerationem ac memoriam sacrorum oraculorum; qua cordis
velut quibusdam lamimis triplici exemplo sculpta cireumfert; alte perceptis attentissima lectione iis
oenibus, quie vel David, vel Moyses, vel Salomon scripto edita nobis reliquere.

ΚΕΦΑΛ. IT*. B CAPUT XIII.
Τῆς τοῦ olov αὐτῆς παιδείας ἀξ,όλογος Évrroia. Cura ejus laudabilis instituendi filii.
Τί ἔτι; Καλὸν τεχνογονία, xal ἀγωγὴ παίδων Quid his addam preterea? Honesta εἰ commen-

ἐπαινετὴ xai θεάρεστος, χαὶ τῇ µητρὶ ἀρχοῦσα πρὸς — dabilis res est susceptio institulioque liberorum,
αωτηρίαν, εἴ τι δεῖ Παύλῳ πιστεύειν, τὰς μητέρας — Deo quoque grata ipsi, ac matri ad. salutem suffi-
φώζεσδαι ix τοῦ τῆς «ὧν παίδων ἐπιμελεῖσθαι σω- ciens, si quid Paulo credimus, matres salvari per
Φροσύνης ἐγγυησαμένῳ. Καὶ τίς οὕτω ὀεμνῶς ἡλι- flliorum exactam educationem promittenti. Quos
xíav παιδλς ἐπισφαλῆ διεξάγει; τίς δε πλείονας σω- — vero unquam mater sanctius severiusque lubricam
φρονεστὰς ἐφιστᾷ τῷ παιδί’ τοὺς μὲν γλῶτταν ἔξευ- οἱ ancipitem filii eatem excoluit ?. qua; plures nato
γενίφοντας, τοὺς δὲ τὸν νοῦν καταρτίζοντας,τοὺς — moderatores ac magistros imposuit? quoiuin . alii
ὁ Ἱστορίαν kpavizovtac, πάντως δὲ πάντας τῷ νέῳ τι os fingerent, linguamque formarent pueri, alii
συνεισάγοντας» Ἐρυθριᾷς τοῖς ἐπαίνοις, ὦ περιστερὰ — subigerent diseipliuarum — preceptis -animum;
Κυρίου, xai χαλὴ, xai {ελεία» οὐχοῦν διὰ τοῦτο — historia alii notitiam rudi αἀ]ϊεσοτοοί : omnes om-
μᾶλλον ἀξιεπαίνετος. 05 γὰρ εὐρημητέος ὁ τοὺς — nia qua simul absolvere institutionem perfectam
ἐπαίνους θηρώµενος (ἀλανὼν ykp), ἀλλ ὑμνητέος — possunt, in adolescentulum couferrent. Erubescis
μᾶλλον ὁ τούτους ὑποστελλόμενος * φιλόσοφος Υάρ. C tuis laudibus, pulchra et perfecta columba Domini,
eo videlicet laude dignior. Laudanius siquidem non est qui laudari ulüro expetens vituperabilis se
reum arrogantiz peragit. Qui vero se in jnodestiam contrahit, hoc. maxime se commendabilem decla-
rat, non dubio edito vere philosophie, hoc est virtutis non fucatas, documento.

$ 108. 1, 8.

ΜΕΡΟΣ ETEPON, ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΝ
PARS ALTERA, ΡΑΒΑΙΝΕΤΙΟΑ.

m

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ, D 537 CAPUT |.
Πάθος ὁ Baotsbc ὁ ταῖς θεολήαπτοις δωρεαῖς — Princeps qui acceptis a Deo bonis non ad bonum
xataypxupneroc. ulitur, miser est.

'Àxoótig, αὐτοχράτορ' o0 γὰρ µάτην ταῦτά pot ÁÀudis, imperator, neque enim illa frustra reci-
ῥαγῴδηται, o08 ἵνα χενὰ ψάλλων [f. -λλω], τοῦτο δὴ — tata sunt & me, et ut inania canerem, quod diei
τὸ τῆς παροιµίας ἁλλ᾽ ἵνα δείξαιµί σοι πὀσοις — s0let ; sed ut tibi ostenderem, quot bonis a diviuo
ἀγαθοῖς παρὰ τοῦ Κρείττονος χεχορήγησαι, χαὶ ὡς — Numine ornatus sis , quamque tibi sit facile his
Táp:g:| σοι πάντως ὑπ:ρδαλέσθαι τοὺς πώποτε — instrumentis paranda viriutis adjuto, omnes, qui
αὐτοχράτορας, τοσαύταις ἀφορμαὶῖς βοηθουμένῳ πρὺς — unquam ante te fuerunt, imperatores antecellere.

Ρατκοι.. 08. CXXVI. , 9

961

ΤΠΕΟΡΗΤΙ.ΑΟΤΙ BULGARTI/S ARCITIEP,

969

knimvcro quis te (ortunatior uno fuerit, modo A τὸ xaXóv. Tí; μὲν γὰρ ἔσται μαχαριώτερος, εἰ

his tantis tanque przeelaris inducas in. animum
colophonem addere virtutis tu2? quis e eon.
trario tmiscrior, si tam excellentia Dei dona
puilendis deinde ae vituperabilibus aetis corru-
peris?

| CAPUT Il.

Regia dignitas regias viriutes non. habenti, dedecori
est.

Ne ehiin arbitreris principatum tibi ad gloriam.

profuturum, nisi diguos imperio mores ostenderis :
nam isto modo furiosus ille Camhyses, et effeii-
natus Sardanapalus, Aristidem οἱ Epaminondam
splendore pracellerent. lino tanto magis rideberis,
dignitatem — regiam vite improbitate maculans,
η ΠΛΗ istud tuum vitium illustriori ediusn loco
Pongins aberit à commoditate latendi. Privati si-
quidem eupiditatibus olsequentis spreta ratione,
legesque virtutis intemperanti furore calcantis,
ígnorahilis etiam vicinis nequitia est. Propterea
quod qu a eive vulgaris sortis in vita pezcantur,
non fere in notitiam enianant vulgi, domestie;s

clausa sept's ac latebris. Principum contra ea sors est, uL ne prinia quidem ac

τούτοις πᾶσι προσθείης τὸν κολοφῶνα τῆς στς ἁρ:-
της; vig δὲ ἁθλιώτερος, εἰ ταῦτα καταρυπάνγε δ.ὰ
τῶν σῶν μετέπειτα πράξεων»

ΚΕΦΑΛ. D'.
'" βασιΑικἡ ἀξία τῷ τῶν βωσ!λικῶν ἀρετῶν
ἀποροῦντι, ale yorn.

Mà Υὰρ οἵου τὴν βασιλείαν σοι πρὸς δύξαν συµ-
ἑαᾳλεῖσθαι, εἰ μὴ καὶ τὸν τρόπον βασιλιχὸν ἐπιδεί-
ξαις (ἐπεὶ οὕτω γε xai ὁ µαινόμενος Καμθύσης, xot
ὁ θήλυς Xapéavár ταλος, Αριστείδου xal "Emapet-
νώνδου λαμπρότεροι) ' ἁλλὰ τοσούτῳ μᾶλλον γελα-

σθήσῃ τὴν βασιλείαν ὑθρίκχων, ὅσῳρ χαὶ ὑθρίξεις

D περιφανέστερον. ἸἹδιώτου μὲν γὰρ ἁλ'γως ῥιώσχον-

τος, καὶ tol; τῆς ἀρετης νόµοις ἐμπαροινοῦντο",
Xiv ὁ γειτονῶν ἀγνοῄσειεν. Οὐ γὰρ εἷς πολλοὺς δνα -
θαΐνειν τὴν ἰδιωτιχὴν ἁμαρτάδα, ἀλλὰ τῷ οἰχ/δίῳ
ἑμπεριχλείεσθαι πέφυχε. Βασωεὺς δὃ οὐχ οὕτως.
ἀλλὰ καὶ λογισάµενος µόνον, ὡς ἁμαρτίσει, 105;
πολλοὺς οὐ λήσεται.

(σεἰια designatum co-

gitatione facinus ipsorum sese a vulgi tueri notitia. possit.

CAPUT 1l.
Virtutibus, won vesiitu commendari regem.

Nec porro tihi persuadeas, auro texias istas et
purpura, palmotasque vestras tunicas ac togas

KEDAA. [r'.
To» ἀρεεῶν ἔνεχα. xal oix ἐνδυμάτων, ὁ Bacti-
ἀεὺς éaxanemcat.
Μιδὲ νόμιζε σθι τὴν χατάχρυαον xal περιπόρφν-
pov τήθενναν ὑπαγαγεῖν ἄνδρας θεράποντας Ἂρηος,

iutgore solo fexuras ad venerationem tni. beli- € ἄνδρας δεινὸν δερχοµένους xai λεοντῶδες, εἰ µἡ σε

69509 et torvum tuentes, leoninisque feroces anl-
miis viros, nisi te quoque loricatum manu cominus
rem gerere ipsum, et stragem in praeliis dare vide-
rint, Nou enim conturbatur aspectu Barbarus
compii nuptialiter adversarii ; a& aureis insignein
ornamentis, ut puerulum irridet, imbecilleuique
ac junceum reputans, pugni unum impulsum, 538
merito confidit. —
CAPUT IV.

Voluptas regi vincenda.

Qud si vero te pellaces voluptatuin pr:wstigize
subegerint, egregium te tum nobis imperatorem ,
diganumque in primis qui regnet in alios, cum se
ipseilliberalissinia voluptatibus probrosissima sei-
vitute mancipaverit! Talis sane princcps qua
fronte aliis przecipiet, ne cupiditates suas anii-
quiores legibus habeant ? Exemplo enim nimirum
cos ad id invitavit suo. Eos igitur quomodo idem
audiluros vocare, qui tam male bonis ad officium

CAPUT V.
Labores regi lronesti et. wtiles.-

Exterminanda igitur tibi est, et omni ope, vel
igui etiam ac ferro, exscindenda pessima bellua
voluptas; cujus iu dejecte locum substituendi la-
bores sunt, qui eorpora imperatorum exercent, et
contra hostes (irma validaque nutriunt. Hi et ju -
venibus aiatis flurem non &inunt marcescere, et

?" t

xat χαλχεοβώραχα β)έποιεν χαὶ αὐτουργοῦντα τὸν
πόλεμον. Οὐ γὰρ ἐχπλῆττεται Ῥάρθαρος ὁρῶν νυµ-
φικῶς ἕχοντα, ἁλλὰ xa:aychd χρυσοφοροῦντος ὡς
πχιδαρἰου * καὶ διαπαἰζων ὡς πα.δικόν τε xai ἄνλλ-
ιν, οἴεται δ.χαίως, ὡς οὐδὲ χονδύλου πρὸς τὸν φόνον
τούτου δεῄσεται. |
eiiam lalitrum, ad eadem ejus suffecturum

ΚΓΦΑΛ. A'.
Τὴς φιἸηδογίας xarazzpoveir τῷ BaciAst
χ{θήχει.
Ei δὲ σου xa τῶν ἡδονῶν ἡ γοητεία χρατεῖ, χαλός

ο Τε ἡμῖν ὁ αὐτοκράτωρ, xal τῶν ἄλλων βασ,λεύειν

ἐπάς.ος] Ὁς τρἰδουλον ἑαυτὸν ταῖς ἀνελευθέροις
{δηναῖς ὑποτέθειχε, πῶς ἄλλους παιδεύσει pi] τους

ενήµους δευτέρους ἡδονῆς τίθεσθαι; πάνυ γὰρ ἑαυτὸν

προςπαίδευσε. Πῶς ἑτέροις ἡγήσξται πρὸς τὸ βἐλ-
τιν» οὐ γὰρ αὐτὸς τῶν νουθετητῶν χαταχλύξ;.

ipse dux pre're ad honestatem poterit , post. seque
vocantL:ibus obteinperet monitoribus ?

KEPAA. E.
Ἡ zuozovía τῷ βασιἀεῖ πρέπ.υὐσα καὶ χρήσε-
μος.

Ἐξοριστέον σοι τοίνυν xal ἐκχοπτέον πάσῃ μηχανη
xai πυρὶ καὶ σιδἠρῳ τὸ δεινότατον θηρίον τὴν ἡδο-
νήν ἀντεισακτέον δὲ σο' χαὶ ἀντιτακτέον τοὺς πό-
νους, oi σωμασκοῦσι τοὺς αὐτοχράπορας, καὶ xac
κῶν ἀντιπάλων σοδαροὺς τρέφουσιν. Οὗτοι γὰρ καὶ
τοῖς νέοις τὴν ἄνθην τῆς ἡλικίας oüx ἑῶσι uapzlvs-

26093

INSTITUTIO REGIA.

219

s^at, χαὶ τοῖς γεγηραχόσι τὸν Ex τοῦ γήρως ἔπικου- A provectis tate senectuiis gravitatem levant; ne-

φίσουσι χάκωσιν, ἠλιχιῶται τούτων ὄντες xal σὺν-

τροφοι.

ΚΕΦΑλ. T.
Τρία δόκιµα καὶ τρία ἄδεκτα τῆς κυδερνἡσεως
etàn.

᾽Αλλὰ γὰρ δεῦρο xai µάνθανε βασιλείας τύπον,
ὡς οἷόν τε συντοµώτατον. Τρεϊς εἰσι πολιτειῶν γατα-
ατάτεις χαθολιχώτεραι' ὧν fj μὲν μοναρχία, xai
ἔννομος xax βασιλεία καλεῖται, βάσις οὖσα λαοῦ καὶ
στήριγμα, χατὰ τὸ ἔτνμον τοῦ ὀνόματος. Ἡ δ' ix
πολλῶν μὲν ἀρχόντων, ἐνομωτάτων |f. ἑννόμ.] δὲ
ποὐτων. συντέθειται ' ἀριστοχρατία ταύτῃ τὸ ὄνομα.
Ἡ δέ τις τοῦ δήμου παντὺὸς συνδροµὴ πρὸς τὴν τῆς

cessitudine velut quadam ipsos ac familiaritate
complexi, quod ipsorum quodammodo equales, nu-
triti cum ipsis una simul adoleverint,

CAPUT VI.

De iribus bonis totidemque malis regiminis
formis.

Verum adesdum, et accipe regni formain quam |

potest fieri brevissime collectam. Tres sunl in
universum rerumpublicarum status, quarum sjon-
archia quidem proprium obtinet regni vocabu-
lum, vulgari quoque adjuncto legitima vocata :
fundamentum stabije ac firmum quoddam populo
ac publica tranquillitati prebens, juxta vim pecu-
liarem Greci nominis quo regnum designatur.

moMt&la; διοίχησιν, fi» δηµοχρατίαν 'ὠνόμασαν. B Altera. est quae multorum consensu magnatum

Ἁντιχάθηνται: δὲ ταύταις ἕτεραι τρεῖς, τῆς ἀξίας
ἐχθιαζόμεναι, Καὶ τὴν μὲν βασιλείαν τυραννὶς bv-
εδρεύει. τὴν-δ) ἀριστοχρατίαν, ὁλιγοκρατία τοξεύει,
ὅταν πλούσιοί τινες xal βίαιοι τοὺς ἀρίστους ὑπο-
πρινόµενυι ἄρχωσι δηµοκρατίαν δὲ dj ὀχλοχρατία
ὁρᾷ ἀντιπρόσωπον, συγχεχυµένου τοῦ πλήθους συν-
όλευσις ἄνομός €& καὶ παντάπασιν ἄταχτος. Περὶ
μὲν οὖν τῶν ἄλλων οὐδ' ὁτιοῦν διαλέζομαι.

bonum publicum maxime spectantium conflatur,
aristocratie. verbo appellari vulgo solita. Terua

'denique populi concursum et conspirationem uni-

versi ad gubernationem concordem civitatis demo-
crotiz vocabulo exprimit. Porro hisce tribus bonis
ali: ex adverso respondent totidem ab zqui orbita
per vim injuriamque declinantes. Monarchia siquí-
dem insidiantem sibi tyrannidem patitur. Aristo-

eraija vero infestam habet oligocratiam, hoe est, coitionem factiosam paucorum opulentorum , sps-
cie probitatis et beni communis potentiam et arbitrum rei summas ad privatum commodum affe-
ciantium. - Pestremo democratiam. e — diametro respicit oclloeratia, sic appellari potest confuse

Siultitudinis temerarius conftuxus,

enim ad rem nostram "Taciunt.
ΚΕΦΑΛ. Z.

Πρῶτον τυρἀνγου τεχµήριον, τὸ βιαίως ὀπέρχε-
cat.

Topavv:bog δὲ xa βασιλείας ἄχουσον τὰ γνωρί-
σµατα * Πρῶτον μὲν ὁ τύραννος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἐκ-
θιάζετα:. Οὐ γὰρ ὑπὸ τῶν πολιτῶν τὰ χαλινὰ τῆς
ἀρχῆς ἐχδέχεται, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἁρπάζξει ταῦτα σφαγαῖς
€: xat αἵμασι ΄ τοιαῦτα μὲν αὐτῆς cà προοἰµια, καὶ
οὕτως ἐξ ἀρχῆς τοῖς αἵμασι περιραἰνεται.
gistratus auspieia nanciscilur ; sic a primo vestigio
tisque g'gnatus maculis.

ΚΕΦΑΛ. H'.

Δεύτερον τυ(/α»γίδος σηµαῖον, ἐς τῶν ὑποχει-
µένων ὑποστάσεις καὶ &Aevüeplay ἁπάνθρωπος
xal ἑφύδριστος ἐγχωτάσχηψις.

Ἐπὰν δὲ εἰσέλθῃ πρὸς τὰ ἀνάκτορα, ποίας τὰς
τε)ετὰς ἐκτελεῖ ; Πάσας μὲν ἡδονὰς πρεσθεύει τοῦ
σώματος, πάσας LY λύπας τοῖς ὑπηχόοις ἐπιτεχνά-
ζεται, οὐδενὶ πιστεύων, οὐδένα φίλον ἔχων, πάντας
ἐχθροὺς xa ποιούµενος xal ἡγούμενος ' τοὺς μὲν
ἀγαθοὺς, ὅτι νομίζει τούτων μισεῖσθαι * ἀγαθοὶ γὰρ
ὅντως µισήσουσι τὸν ἀνόμοιον. Τοὺς δὲ πονηροὺς δι)
αὖτ) τοῦτο πάντως, ὅτι πονηροὶ xai τῶν αὐτῶν
ἐφ'ἐμένο; " ἀγωνιᾶ γὰρ µή τις αὐτοῦ πονηρότερος
c8 ἀρχῇ ἐπιθήσοιτο. "Asl τοίνυν χόπτει τῶν ἁστα-
χύων τοὺς πρλὄχοντας, xal πάντας ἀπεργάζετα. πέ-
νητος, χαὶ πάντας ἀναγχάνει πενθεῖν xol χόπτε»
GÓÜx ἵνα ph τρυφῶν τις, not, σχολάζη, xai
αχολάνων περιεργάζητα:, καὶ περιεργαζόµενος qoo-

legitime rationis ordinísque plane omnis expers. Posteriores
duas species regiminis cues aliis cohtra ipsas comparalis, mentione attigisse sola satis

Sit : nihi]

"849 CAPUT Vil.

Primus tyrannidis character υἱοίειιία invasio.

Tyrannidis vero ct regni eharactercs exsequar,
quos audias velim annotesque. Primum omnium
tyrannus per vim in imperium irrumpit, nec suf-
fragio aut consensu civium delatas principatus
habenas sumit; sed rapit atque extorquet, cde
ac crudelitate lJate grassans. llc inominata ma-

ingressuque regni, civili respersus sanguine crucn-

CAPUT VII].

Secundus tyrannidis character crudelis εἰ contu-
meliosa grassatio in subditorum bona et cor-
pora.

Inde ubi regiam introierit, qua jam in illis
adytis mysteria celebrabit? Se quidem ipsum in.
gurgitabit voluptatibus obscoenissimis : miseris
vero subditis aerumnarum doloruinque ac calami-
tatum omne genus architectabitur, nemini fidens,
neminem charum habens, omnes aeque hostium
loco ducens : bonos quidem, quod sibi dissimilibus
se non dubitet exosum : malos vcro quod ipse

improbitate provectus pari, eadem appetat, et ri-

vales cupiditatum suarum non ferat: metaens
praterea ne quis exsistat in malitia simili poten-
tior, qui regnum ipsi conetur extorquere. Papave-
rum igitur ac spicarum sumia semper capita de-
cutit, attenualque studiose ditiores quosque, atque

nq

gi

THEOPHYLACTI BULGARLE ΑΠΟΠΙΕΡ. '

$72

""inergentes premit, lugendi causas gemendique À vois νεώτερα. Νόμους τε µεταπτεττεύει xal μετατί-

Ἔθδμιρερ accumulans, ne in copia ferum otium
"forte nactus cireumspicere se quispiam, et ubi sui
fiducia intumuerit, rebus quoque siucere audeal
novis. Jar leges pro arbitrio Judibundus, ut talos
aut calculos, versst 'mutatque, vcl avaritiz, vel li-
bini, vel simili eupiditatll proprie serviens. Et
exercitui quidem juslum 2c discipline patientem
in verum usum reipiblice ne cogere quidem aut

alere novit; satis autem ducit robustos circum se habere satellites, quibus large pastis,

013:v, ἢ τῷ φιλοχρημάτῳ τῆς Quyfs, ἢ τῷ ἀχολάστῳ,
πάντως δὲ πάθει τινὶ χαριζόμενος. Καὶ στρατιωτι-
xbv μὲν οὗ τρέφειν οἵδεν ὑπὲρ τῆς πολιτείας, οὔτα
συνίστηαι’ δορυφόρους δὲ περὶ αὐτὸν συναγαγὼν τοῦ

σώματος φύλαχας, τούτους σιτίζει xal πιαίνει, χατὰ

τῆς πολιτείας tpíquy τοὺς σύμπαντας, xal πᾶσα»
αὐτοῖς ἐφιεὶς τὴν ἡνίαν σφάττειν, ἐξουθενεῖν, ἆτε-
χνοῦν.

εἰ sagi-

natis praeda publica, paratis ad omne scelus adwinistris utitur; pro stipendio ipsis effusissimam
jn omnes donans csedendi, violamli, orbandi, quidvis manu, gladio, invadendi perpetrandique licen-

tiam. ν
| CAPUT IX.
Miseria populi tyrannide oppressi.

Tali ergo dominante principe agricola quidem
von alios culturz Iruetus quam lacrymas metit,
qui miserrimus ubi continuatis totos dies laboribus
eluxit segeles usque in spem proximam, videt
ecce tyrannico velut quodam turbine messem
abripi; proque uva, quz in exculiis annua cura
vitibus longo ejus sudore maluruerat, solos sibi
relictos doloris tribulos, precordia ejus $440 ac
cor ipsum convulnerantes seufu acérbissilno vio-
lente rapinz, velut spinarum acerrimis aculeis.
Nec miseriarum hc summa: nam a praeclari
principis emissariis nudato iterum hostium 12le
eustodito limite irrumpentium experiunda szvitia
est. [ο custicus. Quid nauta? nisi ventos ac flu-
ctus diris devovet, quod sese jamdiu non demer-
serunt; adeo concitatiora 1naria, procellasque
ditiores in portu infelix atque in littore patitur.
Cives denique oppressz tali monstro civitatis in-
cal: co intolerabilius contipentiusque vexantur,
quo in istius Minotauri vicinia opportuniores ad
quotidianas injurias sunt, velut ad cibum famelicae
ac sanguinarice objecti bellus. ltaque hujus qui-
dem repeute pecunia tollitur, resque diripitur :
alterius filia sanctissima eatenus custodia virginei

thalàm] servata, illinc ad contumeliam rapitur, deploratissimo patre nuptiale gaudium οἱ
sponsalium filie in questus inconsolabiles mujante : ac pro laery»is

canius speratoru:mn — aliquando

Letitiz quas illi dulcissimas provocaturus erat hymen:eus natz, fletus vi. doloris acerbissimi
cujus uxor a valentibus satellitibus in tyranni cubile
quam acuto desperatissimi furoris cor telo transflzitur? Atqui si inutierit, si verbum

libertatis sicariorum statini

sos coacto fundere: Quid illi

seril, pcenas. prasentés — inte:npestivae

ΚΕΦΑΛΛ. 8'.

B Tov Jaco) τυραν»ίδι ὑποκειμένου, ζαλαιπωρία.

Ίνράννου χρατοῦντος, καὶ γεωργὸς χαρποῦται τὰ
δάχορυα, πόνοις μὲν χαθ᾽ ἡμέραν τρυχόµενος, ὑπὸ
τυραννικῷ δὲ λαίλαπι συναρπαζόμενον ὁρῶν τὸ
γεώργχιον, xal τὴν τῆς λύπης βάτον ἀντὶ σταφυλῆς
γεωργεῖ, χεντοῦσαν αὐτοῦ τὰ σπλἀάγχνα τῇ τῆς ἀκάν-
θης ὀξύτητι xal τὸ δεινότερον, ὅτι χαὶ τοῖς ἐχθροῖς
xal τοῖς οἰχείοις ἅρπαγμα Υίνεται. 'O θαλάσσιος δὲ
τοῖς ἀνέμοις ἁρᾶται xal τῇ θαλάσσῃ, ὅτι μὴ αὐτὸν
χατεθύθισαν' οὕτω πιχροτέρας θαλάσσης χαὶ τυραν-
νιχωτέρων ἀνέμων πεπείραται. Οἱ δὲ τῆς πολιτείας
ἐπώνυμοι, οὗτοι μὲν πᾶσαν συμφορᾶς ὑπερδολὴν
παρελαύνουσιν, ὅσψ καὶ συνοιχοῦσι τῷ Μινοταύρῳ,
xat πρὸς βρῶσίν εἰσι π;οχειρότατοι, Tou μὲν vip ὁ
πλοῦτος µε:αχομίζεται * τοῦ δὲ Üuyátnp θαλα-
µευοµένη σεμνῶς τὸ πρὶν, εἰς ὕθριν ἀοπάζεται * xal
ὁ χρότους ἑξεγείρειν ἑλπίζων ἐπὶ τῇ παστάδι xol
τοῖς νυμφεύμασιν, οἰμωγὰς ἀνεγείρει τὴν ὕδριν &va-
πλαιόμενος, xal 6áxpuat χαρμονῆς, τῆς λύπης &vtt-
χέει τὰ δάκρυα. Tou δὲ γυνὴ πρὸς μισαρὰν ἀπαγ»-
µένη κοίτην οἷον τὸ βέλος τῇ xapbig ἐμπήγνυσι!
Kàv γρύξωσί τι ῥῆμα ἑλεύθερον, τὸ ξίφος «005;
χατὰ σπλάγχνων βαπτίνεται. Τοῦτο µόνον {δὺ τοῖς
ἐλεεινοῖς xaX ἁσπάσιον, ὅτι τοιούτων θεαµάτων διὰ
τοῦ ξίφους ἁπάγονται,
festos

expres-

abducitur,
liberum mi-
opera immni:sorum 2adacto in

viscera ferro crudelissime confossus luet. Quanquam ista non poma, sed consolatio unica infeli-
cissituis superest : quod talibus spectaculis gladii beneficio subtrabuntur.

CAPUT X.
, Tyranni timores anxii et perpetuum tormentum.

Sic per urbem grassatur cruenta hac fera : quid
domi autem? nec. conjugem libenter, nec liberos
aspicit, unus necessitudinis dulcedinem nullius
scntieus, eliam ab ipsa, dum in sinu cubat suo
sibi conjüge tremens metuit, somnumque exhor-
ret, suspectaus, ne is commissum ipsi tyranni
caput sorori su:e inorti eonsignet ac tradat. Jam
cum vulgo cunctis exporrigant frontem epule,
Curisque inducias remissione hilari faciant, huic

ΚΕΦΑΛ. ΓΡ.

Φόδοι ἐναγώγιοι καὶ διηγεκὲς βάσανος τοῦ tv-
ράννου.

Ἐκεῖνο τὸ θηρίον ὁ τύραννος, οὐδὲ τὴν γυναῖχα
ἡδέως βλέπει, οὐδὲ τὰ φίλτατα" ἀλλὰ xal ταύτην
ὑποπτεύδι χαὶ συγχοιμωμένην τρέμει, xal τὸν ὕπνον
ὑποφρίττει, μήπως αὐτὸν τῷ ἁδελφῷ θανάτῳ xapa-
χατάθηται ' xal πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις παρέχει τὴν
εὑφροσόνην fj τράπεζα ὁ 6b τότε μάλιστα πέφριχε,
μὴ δηλητήριόν τι τοῖς βρώμασιν ἀναμέμιχται, μὴ τὸ
ποτὴρ:.ον αὐτοῦ, θανάτου ποτήριον γένηται. Οὐδὲ
τοῖς δορυφόροις ἔχει πιστεύσι) ὁ ἁλιτήριος. Πόθεν,

£i3

INSTITUTIO ΒΕΟΙΑ.

27,

οὓς τῶν ἅ)λων μάλιστα δέδοικεν, ὅσῳ xat. ἔιφοφο- A conff.ctationis inquietissimz tempus istud est, ad

ροῦσιν ἔγγιον. "Ask γὰρ ἐννοεῖ, μήπως, οὐχ ὑπὲρ
ἑαυτοῦ, χατ᾽ αὗὑτοῦ δὲ τοῖς Είφεσι χρῄσωνται. Κατὰ
μὲν γὰρ τῶν ἄλλων ὀπλίζει τούτοὺς, κατὰ δὲ τῶν
δορυφἑρων ojx ἔχει τίνας ὁπλίσειεν. "Αξιός ve ὁ
τρόμος οὗτος τυραννικοῦ xal ἀπίστου φρονήµατος.
ὡς ojx ἔστιν ᾧ ἄν τις ποινηλατίσῃ πλέον τὸν τύ-
pavvov, ἡ ὅσον αὐτὸς ἑαυτὸν τιμωρεῖται τοιαύταις
ἀνάνχαις ἐγχατασ-ᾖσας.

$ecumq.te

oinnem anxie morsum atque haustum exhorre-
scenti ne submistum alimento venenum fuerit, ne
toxicum clam vino infasum bibentem fallat. Ac
ne stipatoribus quidem supra modum infelix, fidit;
suos, inquam, custodes ipsos ac satellites eo stt-
spectiores liabet, quo propius suis lateribus ferrom
gestant : mala enim conscientia quid se dignum
sit sentiens, perniciem a presidiis timet propriis :

reputat, foris quidem si motus exsistat, habere hos sese domesticos, quos armet
contra ; ipsis porro in eumdem se insurgentibus, qui alii suppetunt, quos opponat ? Quse. tam

mi-

sera (trepidatio digna sane merces est tyranniel fastus istims atque perfidi : ut. imuletare. tyran-
num pro eo ac meretur cupienti, quzrrendus tortor non sit alius, cum se in hos cruciabiles déstug
Serumnosissimarum formidinum ultro infelix ipse conjiciat.

ΚΕΦΑΛ. IA.

Elonvixà) τοῖς ὑποχειμένοις καὶ χαροποιὰ toU
διχκαἰου βασι.]έως ἡ εἴσοδος.

EU τὴν τυράννου μορφὴν, ὡς βδελυρά τε xal
ἁπητρόπαιος, ὅρα λοιπὸν καὶ τὸ τοῦ βασιλέως χάλ-
λος, ὡς ποθητὺν, ὡς ἑράσμιον ἄντικρυς, olov τὸ
σὺν, εἴ vs βούλοιο. Καΐτοι τρόπον μέν τινα καὶ τὴν
Ῥασιλείαν συνειωγράφησα οἷς ἔγραφά σοι τὸν τύραν-
voy. Καὶ γὰρ ἑναντίος ἂν εἴη ἑχείνῳ οὗτος ὁ βασι-
Atóg * πλην ὀλίγα τινὰ προσεπιδάλλω [f. - βιλῶ]
τούτῳ τὰ χρώματα. Καὶ πρῶτον ὅρα τοῦτον εὐθὺς
ἑναντία τῷ τυράννῳ ζωγραφοῦντα τὰ πρόθυρα * xal
οὗ Bia thv ἀρχᾶν χτώµενον, οὖὐδε τὸν πέπλον αἷ-
µατι βάπτοντα΄ ἀλλ εὖν,ἰᾳ πλήθους xal λαοῦ συν-
δρομῇ χαὶ σώφβρονι xal εὐγνώμονι. ᾽Αρετῆς vip

ἆθλον τὴν βασιλείαν ἐχδέχεται, καὶ πάντες ἀποχω- σ

ροῦσι τῶν χρειττόνων τῷ κρείττονι. Οὕτω — xàv
µελίσσαις ὁ βασιλεὺς αὐτοφυής tow, χαὶ πᾶν τὸ
πλῆηθος ἠγεμόνα µτοῦτον πεποίηται, Οὕτω μὲν
αὐτῷ τὰ τῆς βασιλείας προαύλια, ὡς ἰλαρὰ xal
εὐπρόσιτα, οὗ σχυθρωπὰ χαὶ δυσένιευχτα. Βαΐνω-
μεν δὲ Ίδη προσωτέρω, xal τὴν βασ.λείαν θεώς
μεθα.

σδὶ CAPUT XI.
Just regis ingressus pacalus et letus. subditis.

Vidisti tyranni effigiem, ut abominanda. et exse-
crabilis est : intuere deinceps formam justi prin-
cipis, u£ suavis, uj blanda, ut cunctorum ad se
amores cunclis gratiorum illieiis rapiens ; nec ini-
nus jucundam offerens animis speciem, quain tuus
(si dicere sinis), tuus, inquam, hac etate, lioc gra-
tx flore vulius statusque. pulcherrimus oculis ob-
jici : qux et eadem, si volueris, olim imperantig
tui effigies fueril. Ac quanquam videri poteram
veri justique regiminis jam Informasse ideam cum
tyrannum pinxi, cujus speciri tristibus ill:xetabili-
busque lineamentis, qui contraria omnia cogitave-
rit, is in effigiem boni principis necessario incur-
ret. Superaddam hic tamen velut ad. absolvendam
picturam, aliquos adbuc colores. Primum omnium
vide hunc mihi verum regem sditum ipsum, ac
quasi valvas imperii longe alio quam tyrannus so-
lcat fuco colorantem : non enim per vim ac cedem
irrumpit in solium ; nec illam, insigne mox futu-
ram potestatis, cruore civium inficit purpuram ;

sed gratia stu/íisque multitudinis et concursu libero moderatoque in commune consulentis populi,
regni apicem virtutis privatze premium accipil ; nemine non zequissimum censente prastantiora ci
excipi, extraque sortem deferri, qui omnibus praestet. Ergo ut apes naturalibus przsignem nolis
»on tam eligunt quam agnoscunt principem : ita hunc populus non nisi domestice laudis praroga-
tiva velut quadam, morumque sanctorum commendatione designatum, suffragiis ornat et evehit le-
tus ac gratulans liberrimis. Talis huic ingressus in principatuus, ac quasi vestibulum regni est, ut .
renidens, ut blande pellax, ut niliil inauspicatum aut triste olferens. Procedamus ergo aue ulterius,

introque progressi reguum ipsum spectemus cominus.

ΚΕΦΛΑΛ. ΙΒ’,
- * Ma elc ἄκρον θεοσέδεια, τῷ βασιεῖ χρειώδης xal
καρποφόρος.

Οὐχαῦν ὁ ἁληθὴς βασιλεὺς εἰδὼς, ὅτι χαθάπερ
οἶχίας καὶ νεὼς [f. veo] δεῖ τὰ χάτω ἀσφαλέστερα
εἶναι, οὕτω 6h xal τὴν βασιλείαν προσίκει βαΐνειν
ἁσφαιῶς, τῖν εὐσέδειαν ποιεῖται θεµέλιον. Οὕτω
μὲν εὐσεθὲς ὧν, ὡς μηδὲ τοῖς ἱερεῦσι πρωτείων παρα-
χωρεῖν οὕτω δὲ πάντα ποιῶν χαλλέγων, ὡς θεὸν εἰδὼς
σεάντων ἔφορον καὶ πάντων ἐπήχοον. Φιλόθεος δὲ ὢν,
ἀναχινώσχεται ὡς ἔστι θεοριλἠς᾽ φιλῶν γὰρ θεὸν, ὑπ
Q3 φιληθήσετα:. "002v αὐτῷ τὰ πάντα ἔσται θεὸς xal
σζατὴρ xai ἀδελφὺς, xal στρατιώτης, xay σύμμαχος,
ὃν πολέμῳ κατορθῶν χαὶ συνεγείρων τὰ τρόπαια’ i

CAPUT XJ.
Quam necessaria quamque utilis sit. psáneipi
religio. excellens.

Principio sui nominis. officium impleturus rex,
gnarus ut domus ac navis, ita regni qyoque basim
ac fundum esse firmum solidumque oportere, reli-
gionem imperio fundamentum ponit ; sic divino se
mancipans. addjcensque cultui, ut ne sacerdotes
quidem 3c sacrorum antistites pietate in Dcum
vera sibi prastare patiatur, adeo verbo semper
atque opere religiosus, ubique istud officium tuc-
tur, et illud omnia intuens omniaque audiens nus-
quam non spectat presens numen, Deum porro
aians mon deerit quin ct sit et agnoscatur Dee

-»
19

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

216

clarus :: nam utique nunquam sine quasiuoso re- A εἰρήνῃ τὰ τῆς εὐνομίας συμπροθυμούμενος. Τίς οὖν

ditu gratie reciproce Deus amabitur, qui omnium
inde necessitudinum affectus induet, offieiaque
reddet diligenti se principi ; patrem se illius et fra-
Lrem ferens; militem quin etiam et socium, ita in
bello fortem illi ac felicem navabit operam profli-
gandis hostibus, tropxisque statuendis, ita idem in
pace politicze tranquillitatis statum, inoffensumque

ὀλθιώτερος τ.ῦ τὸν θΕεὺν φίλον ἔχαντος; τίς μᾶλλον
ἐν ταῖς μάχαις ἁήττητος: τὶς ἐχξεχειρία εἰρπνίχω-
τέρα; Τῷ ὄντι γὰρ κινδυνεύει μόνος οὗτος τοῦ x^-
σµου βασιλε-ειν παντός. El Υὰρ Θεοῦ μὲν ὁ χόσµος,
ἐχεῖνος 0b θεοῦ φίλος ἀνωμολόγηται, τὰ δὲ τῶν ol-
λῶν κοινά’ δεσπότης ἔσται τοῦ κόσμου βασιλεὺς ὁ
θεοφιλέστατος.

rerum cursum efficaci providentia fortunare perget. Quis hoc igitur beatior, qui Deo cordi sit?
Quis isto magis invictus 5/59 in praliis ? Quie securior otiique fecundior conventio pacis, hac tauü
adjutoris tàn certa fiducia? Enimvero mec jactabunda, nec falsa divinatio sit, si quis tali principi
orbem universum subjiciendum auguretur : cum enim totius utique orbis Dominus Deus sit, porro
into nos conveniat Deo hune amicum esse ; quam illud certum est vulgi ore celebratum, amicorum
communia esse omnia, tam exploratum haberi debet principis Deum amantis imperio, nullam mund!

quamlibet late patentis partem esse subtrahendam.
B ».. ΚΕΦΑΛ.Π’.

CAPUT XIII.

Instrumentum | necessarium regni bene gerendi
amici fideles.

Quomodo autem tante ac tam ΥΓ, solus pro-
curationi sufficiet 2 Qut : poterit unus universis ita
preesse, ut nemini ac nusquam desit? Qua ra-
tione, inquam (quod omnia gubernantis officium
est), qux ubicunque fiuht coram intuiturus, asse-
qucetur οἱ spectabit presens? Et hoc quidem pro-

"Οτι φ/.Ίοι πιστοὶ τῆς Sacidslac, ὀρθῶς ποι-
τεύεσθαι µε. 1ούσης, ἀγαγκαῖον ὄργανογ τυγ-
χάνουσιγ.

Πῶς οὖν τοῖς σύμπασιν Σπιστήσεται; πῶς τοῖς
ἑκασταχοῦ πραττοµένοις παρέψεται, xat ἑπόψεται,
καὶ τὸν μὲν ἑπαινέσει, τῷ δὲ προσµέμψεται, τὸ δὲ διορ-
θώσεται; Πῶς ταῦτα πάντα, βούλει μαθεῖν ; Διὰ τοῦ
τῶν φίλων πτερωτοῦ ἅρματος. Αὐτὸς μὲν Υὰρ sk
ἐστι, πολλαπλάσιος δὲ διὰ τῶν φίλων γίνεται.

Ῥαδίε, illud reprehendet, aliud corriget? ITis tam, multis, tam diversis quo pacto unus sufficere ro-
gendis et administrandis queat, si discere vis, sic accipe. Paratus presto est bono principi currus
volucris quoquoversum celerrime mobilis fidorum amicorun:, cujus beneficio íÍmmotus ipse cuncia,
unus idemque multiplex, adeat, inspiciat, curet, gerat ; quoniam quacunqne per fideles agit admi-

nistros, per se ipse censetur agere.
CAPUT XIV.

Amici maximum bonorum principum bonum
quo alii carent.

flic quando in amieorum mentionem incidi,
utar occasione docendi te super hoc argumento
plenius. Res enim est magna in primis ac plane
tanta, ut cum in regno pleraque ampla magnifiea-
que sint, nihil tamen ad mentionem auspicatius,
ad rem usumque przstabilius flngi possit amico
, vero probatoque. Nec temere est quod regi bonum
jstud adjudieo. Tyrannus ejus expers omnino est,
"quippe qui metu se ac formidine succinctum osten-
tare amef, et minis sese plagisque ac caxlibus,
veluy muris ferreis aut adamantinis omni ex parte
communiat : cujusmedi ei propugnaculum tu ne
invideas censeo ; verum affectibus te amicorum,
concordizque impenetrabili textu, munimenti ge-
rere longe omnium firmissimo circumda. Sic porro
habe : nihil esse infirmius eo, quicunque est, ho-
mine quem oderuit oinnes, utcunque ille ferreis

pratorianorum cohortibus custodiatur assidue. Veneratur illum quidem ac pronus salutat

ΚΕΦΑΛ. ΙΔ’.

Τῶν βασι.Ίέων τὸ ἓν xadotc ἄκρον καὶ μέγιστου,
οὗ τῶν ὅ.]1ων οἱ π.ἳεῖστοι ἀμοιροῦσιν, οἱ plot
ὑπάρχουσή..

AX? ἐπειδὴ φίλων ἐμνήσθην, ἀναδιδάξω σέ τι περὶ
τούτων πλατύτερον. Πολλῶν γὰρ ὄντων τῇ βασιλείᾳ
καλῶν, οὐδὲν τοιοῦτον ὡς τὸ τοῦ φίλου πρᾶγμα χαὶ
ὄνομα. Τύραννος μὲν γὰρ τῷ φόδῳ περιστοιχίζεται,
xal τὰς ἀπειλὰς ἔχει, καὶ τοὺς ἑκάστοτε Φόνους,
στεῤῥόν τι xat ἀκαθαίρετον πρ/δθληµα. Xu δὲ ἀλλὰ τὰ
φιλίᾳ τειχίζου, καὶ τῇ εὐνοίᾳ μάλιστα πάντων φράτ-
του. Οὐδὲν γὰρ οὕτω ἀσθενὲς ὡς ὁ παρὰ πολιῶν
μισούµενος ἄνθρωπος, χἂν ὑπὸ πολλῶν δορυφόρων
φυλάττηται. Προσκυνεῖ μὲν ἴσως ὁ πολίτης, χαὶ µε;
γαλύνει καὶ εὐφημεῖ, καὶ προσθήχην ἡμερῶν αἱτεῖ-

D ται παρὰ τοῦ Κρείττουος * ἁλλ' dj γλῶσσα ὁμώμογ,

$ δὲ φρὴν ἔστ ἀνώμοτος" χαὶ τὰ χείλη μὲν ἑδέη-
νεν, ὑπερώην δ οὐκ ἐδίηνε. Καὶ δέδο.χε μὲν ἑξει-
π:ῖν, ὅτι μισεῖ χαὶ βδελύττεται χαιροῦ δὲ λαθό-
µενος. οὗ λόχοις, ἁλλ᾽ ἔργοις τὸ μῖσος δείχνυσι, Χαν
τῶν ἁπάτων ὠμῶν ἀπογεύεται.

civis,

mirarique videtur ac celebrat, vota palam faciens quibus multos ei annos felicis imperii optare se
precarique a Deo simulat, Sed (quod babet verbum vetus) jurante lingua injurata mens manet, nec
gratia compositi ad adulationem oris ultra ldbioruni renidentiam, usque ad animi serenandam in-
lemperiem proficit. Ergo nunc quidem oppressa metu loquendi libertate, quo ardet flagrantissimo,
dissimulare odium cogitur: at idem olim captato tempore non verbis, sed factis id expromct, et cjus
ipsius adorati principis, cui nunc blanditur obnoxius, cruda furens intestina gustabit.

»*

271

ΚΕΦΛΛ. IE.

&tAmqpurouc πρὸς βασι.λέα gíAov ὑπηρεσία.

᾿Αλλ᾽ οὐχ 6 φίλος οὕτω: νυχτὸς δὲ καὶ ἡμέρας veo
Φίλου βασιλέως φροντίζει, xai ταῖς ὑπὲρ ἐχείνου
γάμνει µερίμναις * οὐχ ὅπως χερδάνῃ, τοῦτο μόνον
ακακῶν, xal τὴν ἀρχὴν ἐχχαρπῶσηται' ἀλλ ὅπως
ὁραρότως ἕξτι τῇ βασιλείᾳ τὰ πράγματα ΄ καὶ λωπή-
σει μιχρὸν, ἵνα μεῖζον εὐφράνῃ' καὶ δριμύςεται
τοῖς ῥήμασιν, ἵνα Ὑλυχάνῃ τοῖς πράγµασιν * οὐχ
ὑποχλινόμενος τοῖς τοῦ βασιλέως θελήµασ.ν, οὐδὲ
σχιᾶς ἔργον πο:ῶν, καὶ συνεπινςεύων τοῖς νεύμασι,
καὶ συγχινούµενος τοῖς χινόµασιν * ἁληθῆς δὲ (v,
«φαὶ αθέχαστος, καὶ τὰ ToU φίλου δι ἀγάπην ἑξ-
ιδιούµενος.

'NSTITUTIO REGIA. $1

-

5bA3 CAPUT XV.
Veri amici erga principem officia.

Non sic verus amicus principis : is enim l(ieli
penitus benevolentia instinctus, noctem. ultro
diemque de eo eegitat: eum curat, laboribus ejus
sollicitudinibusque participat : non id spectans ille
quidem, ut quam maximun potentie suse fructum
tranquilla (ruitione voluptatum ituperans capiat :
verum id agens, ut ihperium quam firmissime
constitutum illi sit, non dubitat. molestia. illum
interdum aliqua pungere, ut eum postmodum
deleciet uberius : verbis, inquam, eum aliquando
winus jucundis affabitur, ut successu rerum, qui
ex monitis austerioribus &xpe pros;.errimus exsi-

$1.1. 4 audium.ei conficiat liquidissiunum. Ergo bie nequaquam se ad regis voluntates. serviliter fleetet 5

neque unib:iz n:odo motus omnes. annuentis abnuenlisque, pariter assentans nutibus ac

totidem exprimel ; '

renutihug

sed 'verus severusque nihil obiter transigens, cuncta singillatim suis momen-

is libraes,.sie se geret plane, ut qui propter eximiam benevolentiam res spesque amat princi"

pis sibi proprias fecerit.
ΚΕΦΑΛ. Ισ. -
.Tor κο Aaxsvórczar e 8Ad6mqx 6 βασι.Σεὺς psv-
γέτω.

Καὶ μέντοι χαὶ βασιλεὺς οὐ βαρὺν σωφρονιστὴ»,
«ἀλλά Ύλυχυν νουθετητὴν τὸν φέλον οἱήσεται ^ xal
-ποῖς μὰν χολαχεύαυσιν ὡς ἐχθραίνοναιν ἔμπικρα-
νεῖται, καὶ βαρὺ συνάξει τὸ ἐπισχύνιον. "Tip ὄντι
"yip οἱ τῆς χολαχείας θεραπευταὶ θανάσιμον χιρ-
νίυσε µελίχρατον * xai φιλοῦσιν, ἀλλὰ χαὶ δάχνον-
τες’ xal σαΐνουαιν, ἁλιὰ καὶ σπαράττοντες xai
«Μέλι μὲν ἀποστόζονοιν, ἀλλὰ πικροτέρας χαλῆς τὰς
ἀναδόδεις ποιούµενον. Τούτοις μὲν οὔτε τὰς τῶν βα-
συ είων ἀναπετάσει θύρας, οὔτε τὰς τῶν ὠτίων ' ἀλλ)
«ὡς Σειρῆνας παραπλεύσεται xnpi χαλ λόγοις σο-
φοῖς τὰς ἀχοὰς ἑμφραξάμενος.

CAPUT XVI.
Adulatorui pernicies principi cavenda.

Vieissim artem princeps non censoris odiosi,
sed jucundi monitoris hane habebit loco; iram
autem colliget effundetque omnei in adwlantes :
hos supercilii atwtactione, hos ctera. minacitate
vultus. oculique fastidio, lios verhorum aeerbitate
submoveat tup maxime cum blandissime adrepere -

€onantur. Vere enim nihil aliud id genus homiues

nisi mellitum venenum offerunt : et oseulantur illi
quidem, at simul mordent; m.ulcent, sed codem.
momento dilaniant : inel denique instillant, sed. quud
baustum venisque conceptum (clle quovis amarius.
ac pernieiosius sumentem afficit. Bis ne. aule qui-

dem su: fores patere-sinet bonus princeps, nulto autem minus aures ptoprias: quas potius sapien.

νι sermonibus,

velut cera quadam Ulyssea, praoccupabit atque preumnunict, uf sine sciusu ct

«4033 tnalesuados istarum sirenum caBtus queat praetervehi,

ΚΕΦΑΛ. 12.
"τῶν φίλων ταῖς γουθεσίαις τὸν βασιέα πειθ-
apygiv καὶ ὑπομόγνειν πρέπει.

Tot; δὲ qo ἑαυτὸν παρέξει xol τέµνειν χα)
εκαίειν ὡς ἰατροῖς ἐπιστήμοσε, καὶ πάντα τὸν ἑαντοῦ
συνετώτερον εἱσχαλέσει πρὸς τὰ βασίλεια, χαὶ πολ-
"λοὺς ἐκ τῆς γωνίας ἁἀνασπάσει πρὺς τὰ μειρᾶκια
Ψεθνρίζοντα [[.---τας], οἷς παραδοὺς ἑαυτὸν δεξαµε-
νὴν τὴν ξανυτοῦ καρδίαν ποιῄσεται, xdv δεχοµένην
'πάλλιστον yoprua.

CAPUT XVIF.
Amicorum monitis docilem et patientem csse oportere
principem.

Porro amicis seipsum prxbebit velut. peritis
medicis ad quamvis paratum sectionem . ustio-
nenive, curandis suis reique publice εμας uti-
lem : neque se ultro solwm — offerentes. exci-
piet, 4ἱ quemrunque sapientiorem se ipso sciet,
ulito invitabit accersetque. in aulam : atque adco.
multos ex. angulis ahr'piet ad greges puerorum

clementaría precepta susurrantes, quibus operam dans, seque supponens, corrivabit in suum atni-
mun salutares ex limpidis illorum fontibus virtutis et sapientie liquores.

ΚΕΦΑΛ ΙΗ’.
"Ποϊῖον ερόπον χρηστοὺς φίῖους ὁ βασιλεὺς :δο-
κιµάσοει. |

Τούταυς μέντοι τοὺς φίλους ἐπιστῆσει ταῖς τῶν
"οτόλεων διοιχήσεσε, πάντως πεῖραν λαθὼν αὐτῶν ὅτι
«γαλῶς ἐπιστήσονται. Τίς δὲ dj πεῖρα; Kal pot συν-
ακολούθει τῷ λόγῳ προσεχτιχώτερον * τάχα Ὑάρ σοι
παραδώσω τὴν λίθον τὴν χρυσογνώµονα * Tela ταῦτα
spi τὴν πεῖραν ταύτην ἔχομεν θεωρεῖν ἄνθρω-
σοῦ, οἶχον, xai πόλιν. Πρῶτον μὲν ε«ὖν σκόπει τὸν

CAPUT XVIII.
Quomodo probandi principi. amiet.

Jam ex hoc, amicorum genere dceliget quos
regendis urbibu3 peetlciat, ubi per&i.e industrie-
que B4/$ ipsorum ad eam administrationem prz-
clare fungendam experimentum apte. idoneum
ceperit. Quieres forte, quis sit. experimcnti hnjus
capiendi modus? Fac paulo attentiorem advertas
ánimam, lapidem mox a me accipies Lydium,

?19

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. ^

9280

cujus ab indicio veracissimo nullus aurei coloris A ἄνθρωπον, εἰ τὸ οἰχεῖον ἦθος χατήρτ’τισεν * ὡς µή-

fucus sequioris materie metallum proteget. Expe-
rimentuim boc capere volenti tria consideranda
sünt : homo, domus, civitas. Primum, inquam,
observa hominem, ui se erga se gerat. Ecquid
cupiditates et irrationabilis partis efferos motus
rationi, ut por est, subjectos habeat: an sese
efferre dominarique permittat. Hoc satis explorato
ad gubernationem domus fac gradum, in qua οἱ
tibi satisfecerit, tum demum licebit civitatis ei
gubernacula credere. Qui enim moderari sibi
nescit ipsi, quomodo is familiam recte constituat ?
Aut qui domum sapienter suam non rexerit, quo-
modo sperari de illo poterit urbi eum recte prz-
futurum? Hanc regulam secure magistratuum
lectionis nunquam defuturam habe, juxtaque illam

τε *9by θυμὸν, μήτε τὴν ἐπιθυμίαν, τὰ δοῦλα ταῦτα
xai ὑποχείρια τοῦ λογισμοῦ *2a:act5oat ἑγχρατῆ τε
xai χύρια. Κάπειδὰν εὕρῃς τοιοῦτον, ἐπὶ τὴν τοῦ
οἴχου διρίχησιν ἀναθίδασον * εἰ δὲ xal περὶ ταύτην
εὖρῃς tv δόχιµον | f. εὖὐδ.], πρὸς ἄλλον αὐτὸν ἀναθα-
θμὸν ὕψωσον, χαὶ πόλεως διοίχητιν πίστευσον. Ὁ γὰρ
μὴ ἑαυτὸν ἰθύνας, πῶς olxou χατὰ τὸ δέον ἔπιστα-
τήσειεν; Ὁ μὴ οἶχον εὐθετήπας, πῶς πόλιν ἐθύνειεν ;
Οὗτος ἕστω σοι γνώμων τῶν ἀρχόντων ἀἁπαραλόγι-
στος, xai τοὺς ἓν τοῖς εἰδιχωτέροις δοχιµασθέντας,
ταῖς χοιναῖς προσάγχαχε διοικἠσεσιν. Ὁ γὰρ ἐν ὁλί-
γῳ πιστὸς, χαὶ iv πολλῷ πιστός ἐστιν, ὡς ἐμάθο.
μεν * ὥσπερ eU τις τοῦ οἴχου οὖχ οἵδε προϊῖστασθαι,
οὐδ' Ἐκχλησίαν αὐτῷ µπαραδίδωσιν ὁ ἈΑπόσιο-
λος,

quos in minoribus probaveris, majoribus deinde impone provinciis. Nam, ut ex Evangelio discimus,

Qui in modico fidelis est, εἰ in. magno fidelis erit *!

: uti neque illi Ecclesiam committit. Apostolus qui

specimen industriz non edidit in gubernatione proprie domus.

CAPUT XIX.

Favoris regum perspecti mira vis est ad studia
subditorum provocanda.

Quod si ejusmodi prefecti ac magistratus fue-
pint, non leve felicitatis augmentum reipublicze
cito adjicient: quippe quam sibi similibus multis
efficacis exempli fecunda vi reddendis, magno
bonorum virorum numero besbunt. Id enim jom
fere sic feri solere animadvertimus, ut genus
quodcunque hominum ii qui rempublieam mode-

ΚΕΦΑΛ. 18"

Τῆς τοῦ βασιΛέως εὐνοίας ἡ δοκιμασία τὰ τῶν
ὑποκειμένων ἐπιτηδεύματα θαυµασίως xa0£A-
κει.

Τοιοῦτοι δ’ ὄντες ol. ἄρχοντες, ταχέως τὴν βασι-
λείαν αὐξήσουσι πρὸς τὸ βέλτιον, πολλοὺς καὶ ἄλλους
ἑαυτῶν ὁμοίους ἐξεργασάμενοι. Φιλεῖ γὰρ τὸ παρὰ
βασιλέων σπουδαζόµενον αὔξεσθαι, κὰν φιλορήτωρ
ὁ αὑτοχράτωρ, βαθαὶ τῆς εῶν σοφιστῶν ἑπομόρίας ὶ
περιχεῖται τοῖς ἀἁναγνώσμασι τὰ &váxtopa. Κὰν δόξῃ
φιλοσοφἰᾳ προσέχειν, χαὶ περὶ τὰ µαθήµατα στρέ-

»antur universam, charum sibiesse prae se tule- C eo0at, παρὰ τὰς βασιλικὰς θύρας ol τοῦ Πλάτω-

rint, id continuo accessu studioque plurimorum
celebretur in dies, effciaturque numerosius, sive
ar$ ea est, sive disciplina, professio, aut secta.
De'ectetur, exempli «2158, imperator studiis arti-

busque rhetorum, greges statim undique affluent, et veluti nubes. depluent sophistarum,
teneri philosophia videbitur, et matbermaticis delectari,

tium vocibus palatium personabit. Sin

νος γέµοντες, xal οὐδὲ τοῖς τὰς πύλας τηροῦσιν Ó
Αρχιμήδης, 6 Εὐχλείδης, 6 'Υψικλῆς ἀνεπίγνωστοι.
Αν δὲ φίλιππος νοµισθῇ, στενοχωρεῖται τὰ βασίλεια
Νησαίοις ἵπποις xai Ἰταλοῖς.

declaman-

ebsidebunt ostium, aulae pleni Platonis homines, et ne janitoribus quidem Archimedes, Euclides,
Hypsicles ignoti fuerint. Idem equorum amorem ostenderit, equis ecce vel insularibus vel ltalis
undecunque mox gregatim affluentibus capiendis vix ulla satis regiarum sedium atria pateant.

CAPUT XX.
Quam indignum et noxium su sceleratos. apud
princípem gratiosos esse.
Qua igilur in aula bonorum hominum raritas
crit, si 606, nec nosse, nec ubi sint scire, nec

ΚΕΦΑΛ. K'.

"Or, dvd£iov καὶ ζημίας αἴτιον εοὺς ἀδίχους
δαρὰ τῷ βασιᾶει εὐδοκιμεῖν.

Καὶ τοίνυν μὲν τοὺς µετιάντας ἀρετῆς [[.--την]

οὐκ οἵδεν οὐδὲ ὅποι γῆς διατρίδθουσιν, οὐδὲ quib

veniepnübus congressns conspeciusque sui 545 p θέαν τούτοις παρέχεται. ᾽Ανθρώπους δὲ χακοηθείας

facere copiam princeps euraverit ? loco autem
istorum perditissima capita, notissimas officinas
fraudum scelerumque omnium habeat, adhibeat,
dignitatibus ornet, donis cumnlet? [lis civitates
condonet totas ad nundinationes iniquorum quz-
stuum, ad predarum rapinarumque sordidissimas
pactiones. Denique istis cives, vclut miseras
victimas, conscindendos excarnifilcandosque per-
mittat, ea duntaxat lege, ut pro mercede concessz
licentis, pinguissima ipsi qurque servent, nihil
sane pensi habeuti, si divina humanaque confun-

* Matth. xxv, 23.

πάτης περιφανῆ ἑργαστέρια, χαὶ é&uopagt δωρεῖ-
ται, xal δεξιώµααι, xal τούτους ταῖς πόλεσιν EX
αφίτησι, χερδῶν ἀδίχων ἑμπόρους, xal ῥυπαρῶν ληµ-
µάτων προσαγωγῆς |f.—vyelc] * καὶ δίδωσι τούτοις
χαταμαγειρεύειν τὰ πρόδατα, µόνον εἰ αὐτῷ à λι-
παρώτερα φέροιεν᾿ xal πάντα συμφύρει θεῖα καὶ
ἀνθρώπινα δίχαια, µόνον el ὁδολὸν ἀναδέξαιτο. Ὁκνῶ
μὲν ἐγὼ τοῦτο" Πέρσαι δ᾽ ἂν χάπηλον εἴποιεν, ὥσ-
πέρ ἐχεῖνον Δαρεῖον. Τάχα δὲ οὐδὶ χάπηλον (φιλαν-
θρωπότατον γὰρ, εἰ xat ἀνελεύθερον τοὔνομα), ἀλλὰ
λῃστην xo µιαιφόνον καὶ ἴν' οὕτως simo, spada -

931 INSTJTUTIO REGIA, 223
τήριον, ἵνα µόνον χερδάνη τοὺς ἄλλους φονεύοντα, A dantur omnia, modo inde Illi proveniat obolus.
καὶ θλίψεις τοῖς ὑπηχόοις πραγµατευόµενο», ἵν αὐ- — Talem suo appellare nomine cunctor equidem ; at
τ)ς ἀφθόνως ἑννέρίζῃ ταῖς t6ovatz, eum Persz cauponem opinor dicerent, ut Darium
ilium. Quanquam hoc vocabulum, illiberalis quidem, verun humane atque bospitalissima notio-
mem professionis ferens, minus aptum est ad importunitatem designandam istius monstri, cui
latronis sanguinarii melius quadraverit appellatio ; aut, si ne hsec quidem sufficit, vocemus licet
abominabilem ac perniciosissimam pestem, quippe nibil dubitantem vel carnificina subditorum eruen-
(um $ibi lucrum conficere, miseriisque ac gemitu cunetoru:n uni sibi exprimere copias, quibus per

nequiiam ei contumeliam ad ingurgitalionem voluptatum abutatur.

ΚΕΦΑΛΛ. KA".
Ti xo.lcselg, ὃν τρόπον τῇ νηϊ τὸν κυδερνήτη»,
πρεσέχειν χρή.

Aet δὲ οὐχὶ τῶν ἡδονῶν πλέον ἔχειν τὴν βασιλείαν,
τῶν δὲ πόνων xal τῶν φροντίδων τὸ βάρος ἔθελον-
«ἣν ἀνατίθεσθαι. Ἡ οὐχ ὁρᾷς καὶ ἐν χυδερνήτην,
ὅτως ἀεὶ ἑνεργός ἔστι, xaX τῶν ἄλλων ἡδὺ χαθεν-
δόντων, χαὶ βαθὺ χῦμα διαγόντων, αὐτὸς τῇ ἀγρυ-
πνίᾳ προστέτηχε; χἂν ἡμέρας ὑπνώσῃ χαιροῦ δρα-
ξάμενος, ταῖς διαχοπαῖς ὁ Unvoc εἰς γρήγορσιν αὐτῷ
περιίσταται * ὥστε πυχνῶς αὐτὸν λέγειν * Τὴν 006-
vr. περίστειλον, τὸν πόδα ἑξάπλωσον, τὸ πιδάλιον
περιάγαγε, ἀλλά τρίζει τὸ χέρας, ἀλλὰ προθλῆτα
σκόπελον ἔχφυγς; xal σχεδόν τι πλέον ἐνεργεῖ τῶν
ἐγρηχορότων αὑτὸς xat χοιμώμενος. Πόνοις οὖν ὁ
βααιλεὺς ἑαυτὸν ἐχδότω, uh ερυφῆς χωρίον, ἀλλὰ
φροντίδων τὴν βασιλείαν ποιούμενος.

CAPUT XXI.

Reipublice, uti ncvis, gubernatorum assidue [abo-
rare oportere.

Atqui rectum fuerat, non copia magnitudineve
voluptatum antecellere privatis principem, — sed
curarum laborumque gravium susceptione volun-

B (aria; sane: cum quod navi gubernator, boc reipu-

blicz imperator sit. Gubernatoris porro vides quam
non feriata securave sit functio, ut omnem io
partem micat, ut se cireumagit, ut aliis in suavem
compositis somnum atque altum stertentibus,
ipse inconvenlenti acrimonia vigilis excubans
obdurat. Qui pervigilatis noctibus, tuto Jam tem-
pore diei, aliquid ad necessariam qaietem lassis
oculis indulserit, quam non altus illi supinusque
.omnus est ; expergiscenti subindeillee voces erum
punt: Velum contrahe, laxa pedem, clavum circum-

age, αἱ stridet. cornu, at prominentem scopulum effuge. Sic fere ipse dormiens plus quam vigiles
salagi. Αά hoc exemplum dedat se laboribus princeps, nec.voluptatum diversorium, verum sol-

licitudinum sese adeptum in regno putot.
ΚΕΦλΛλ. KP.

Ὅπως τῶν πο]εμικῶν διαχειρίζειν xal &v αὐτοῖς σ

ποιιτεύθεσθαι τῷ βασωεῖ dvayxator,

Καὶ τοὺς μὲν πολέμους αὐτὸς ἑνεργείτω , πᾶσι
παρὼν, xal πάντα θεώμενος. Οὐ μέντοι γε τοῖς
χινδύνοις ἑαυτὸν παραλόγως προῄσεται οὔτε στρα-
ειώτου θάνατον ἀποθανεῖται, ἀλλὰ στραττγοῦ λελο-
γιδµένου, xal πολλὰ τρόπαια στῄσαντος.

ΚΕΦΑΛ. KI".

Thc στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ πο. όμων oxide
εἱρήνης καιρῷ συχγάζειν δεῖ, καὶ τῶν στρα-
τιωτῶν τοὺς γέροντας τιµᾳ».

Ἐἱρηνεύων δὲ, ἀσχείτω τὸν πόλεμον, ἑαυτὸν μὲν
ἐχπονῶν ἑχάστοτε πρὸς πᾶν εἶδος πολέμου, xal
μηδὲν τούτων ἀπαναινόμενος, συγγυµνάζων δὲ
xai στρατιώτας ὁμοῦ xal ξύμπαντας, διδασχάλους
δὲ xal θεατὰς τῶν γυµνασίων ποιούµενος ὅσον Τε-
ρο»τιχὺν xal ἁπόμαχον. 'H πολιὰ γὰρ |

"Exe: τει Aé£as tv. νέων σοφώτερο».
Γέρων δὲ &vhp, χαὶ νέος, ἕτερος. 'O μέν ἐστι νοῦς,
ὁ γέρων :ὁ δὲ, χείρ ' θάτερος θατἑρου δεόµενος. Ὡς
οὐδὲν οὕτω τὰ τῶν Ῥωμαίων διέφθειρεν, ὡς τὸ µη-
δένα εἶναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων στιθαρὸν γέροντα,
. ῥυτιδωθέντα μὲν τῷ χρόνῳ τὸ ἔλυτρον, τὸν δὲ χαρ-
σὺν ἔνδοθεν τελειώσαντα, χαθάπερ τὸ xápuov.

CAPUT XXII.

Ut curare atque administrare rem bellicam princeps
debeat.

Àc bella quidem per ee gerat, se ipse presens
omnibus, cunctaque coram intuens ; non tamen ut.
non idoneis de causis sese objectet perieulo, nee
committat, ut militis mortem oppeltere possit,
quem imperatoris eximii ritu, non nísi erectis
trepeis plurimis sero tandem occumbere par
fuerat.

CAPUT XXIII.

Exercitationes militares in pace frequentandes,
honorandique veterani.

Porro in pace bellum meditetur, sese identidem
ipsum praformans ad omnes partes militarium
5456 functionum, nulla quamvis laboriosa recu-
$ata. simul autem secum milites quoque universos
Tariter exercens, speciare ac judicare de re tota
jussis veteranis emeritis. Capities enim, quod dici
solet, )

Habet quod aiat quam juventa sanius.
Differunt enimvero non parum senex et juvenis.
lie quippe mens, hic manus est; alter altero
indiget. Nec vero quidquam rem ita hodie Roma-
nam perdit, quam quod inter eos qui rebus pre-
sunt , nemo quisquam exstet senex vegetus adhue,
ct negoliis par, qui rugis »vo contractis, velut
squalenti nucis corticc vescum intus ct salubrem
occultet fructum.

£t)
CAPUT XXIV.
Lxercitatio corporis salubris principi.

Hanc legem sibi princeps dicat: Nunquam vesci

ο quin prius Shidaverit. ld. si faciet, prseter. ezeteros
ejus exercitationis fructus, etiam hoc. eonseque-
tur, uf corpore utatur valeptiore; quippe exone-
rato superfluitatibus, quos sedentaria voluptariaque
via colligit. Mentis vero istelligentia multo

TiIEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

28,
KEPAA. KY.
"Yyific τῷ θασιλεὶ τοῦ σώματος ἡ ἄσχησις.
Καὶ τοῦτον ὀχέτω νόμον ὁ βασιλεὺς, τὸ µηποτε
ἀνιδρωτὶ σἶτον αἱρεῖσθαι. Ἐκ ταύτης vàp της àc-
χήσεως τό τε σῶμα αὐτοῦ ὑγιεινότερον ἔσται xal
ἀπεριττότατον * xal τὸ λογιχὸν οὐκ ἐμποδισθήσετα,
π.λλοῖς ἐπιχωννύμενον τοῖς περιττώµασι. Tig οὖν
τοιούτῳ πολέμιος αὐτοχράτορι ;

experrectiori vigent : quippe quam minus multi obducant. soporentque ex arvina pituuis alvi ερίςοο
^ vaporantes fumi. Quis sie acri vigilem animo, sie prompto agilem corpore, principem nou exhor-

rescat adverse irium babere?

CAPUT XXY.

Minis et scurnis dare operam. regem non. decere ;
sed doctos ei prudentes viros secum habere.

Quomodo autem mimis et ludionibus dare ope-
yam talis poterit? aut quomodo non omnes in. sui
amorem rapiet, qui eum viderint tum curas animi,
tum contentiones corporis, tum actiones serias,
tun exercitationes ludicras ad sua ipsorum com-
1noda conferentem? Si vero contrario se gerat
inodo, si scenicis et flagitiosis id genus capitibus
vegis fores puteaut, si barathro dignos palatina
domus et excipial εἰ penitissime admittat, usque
ad intimam consuetudinem domini rerum huma-

Jjarum, turpiter collusuri cum scurris nequissimis,
et sacrilegos infames, detestatione obrutos publica,
non modo sodales et colloeutores liabituri, sed

£üam auctores consiliorum, quorum e sententils C

deliberationes eoucludat, remque gubernet publi-
xam; iaterim dum viris cuivis imperio admini-
strando, propter excellentem sapientiam, paribus,
uhi se vel ad primum limen obtulerint, janitores
Yepente valvas in es obtrudent. Si, inquam, hono-

ΚΕΦΑΛ. ΚΕ’.

Τοῖς θυμε.1ιχοῖς xal γελωτοποιοῖς προσέχειγ, to
βασι.εἳ ἄπρεπον ' μᾶ.1.Ίον δὲ πρέπον τοῖς Φρο-
γίµοωις συμθιοῦν, καὶ τοῖς πεπαιδευμέγοις
gvrojadew. —

Il; δὲ σχολάσει µίµοις xal φελωτοποιοῖς ὃ τοιοῦ-
τος» f| πῶς 00 πάντας πρὸς εὔνοιαν ἑπισπάσεται,
ὑπὲρ αὐτῶν ὁρῶντας φροντίζοντά τε xal γυμναζύ-
µενον; "Ezsi τούναντίου, εἰ τοῖς μὲν σχηνικοῖς καὶ
τοῖς ἀτελγέσιν ἀνοίγονται τὰ βασίλεια, xaX τοὺς
ἀξίους βαράθρων ὑποδέχονται τὰ ἀνάκτορα, συν.
ασχημονῄσοντας τῷ τῆς οἱκουμένης δεσπότῃ, xai βω-
µολόχους σωμφθεγξοµένους, xaX δ,φροῦντας τὸ λογι-
ζόμενον τοῖς δὲ xai βασιλεύειν ἀξίοις, xai τὴν
πρώττν πύλην χατὰ τῶν προσώπων οἱ πυλωροὶ tv.
τινάσσουσι » xol ὁ μὲν τιµηθήσεται, ὃς φιτταχὸν
ὑπεχρίνατο, xal ὡς ἀηδὼν ἑτερέτισεν ’ οἱ δὲ ἀνθρώ-
πινα λέγοντες, μᾶλλον δὲ θεῖα φθεγγόµενοι, περιελεύ-
αονται ἄτιμοι, αὐτοὶ μὲν παρ᾽ οὐδὲν τρεφόµενοι, πα-
χεῖς δὲ τοὺς φθεῖρας τοῦ σώματος ἀποτρέφοντες, xa
ὕδρεως μὲν ἆθλα καὶ ἀσχημοσύνης προχείσονται, ἀρε-
τὴ δὲ uáta:ov χρῆμα καταλειφθήσεται, αὐχμου xal
εὐρῶτος ἀνάμεστος * πῶς οὖν ἔξειν olet ταύτοις τὰ"

“πράγματα; Ἡ πᾶσι δηλον, κἂν ἡμεῖς ph λέγωμεν'

retur qui psittacum, quique lusciniam fracta imitari voce quiverit, spreti autem irrisique repellan-

Jur qui que — dccent hominem, vel

petius qvx homines ad Deum cveliant, loquuntur. Si probi et

docti propter neglectum principis, impasti ipsi densos pediculorum greges pascant, si petulantia
quidem οἱ lascivixet contumelia affluentibus honorum bonorumque pramiis felice& florentesque voli-
tent; virtus. vero, inane jam nomen, silu et squalore cooperta, consenescere sinatur in anguli; ς

quo loco futwra sit tali regimine respublica, .faeile iutelligere quivis poterit, ut nos taceamus.

f σε) CAPUT XXVI.
De clementia principi necessaria.

At clementi principis quem tandem przscribi-
mus modum? Volumus eam, quoad licebit ei, csse
parem, quam Deus in homines exercet. Nunquam
princeps prima et ultro suscepta voluntate utetur
gladio, sed necessitate adactus, postquam alia
expertus omnia est. ld enim suadebit obversans
ili ob oculos exemplum- Regis celestis, cujus
exempli si pondus apud ipsum esset minus, quain
ut imitationem sui traheret, justo pudore obrueret
comparatione sui regem hominem rex apis. Regem

ΚΕΦΑΛ. KG'.
Τὸ gi AdvOposxor v BactAsi χρήσιμον.

D Ἡ φιλανθρωπία δὲ πόση τις ἔσται τοῦ αὑτοχράτορος;

Όση θ:ῷ πρὸς ἀνθρώπους. Οὐ yàp προηγουμένως τῷ
ξίφει χρῄσεται, ἀλλ᾽ ἀναγχαίως χαὶ βιαζόµενος” Tw
γὰρ ἄνω Βασιλέα µιμήσεται εἰ δὲ μὴ τὸν Βασιλέα,
τὴν μέλισσαν αἰσχυνθήσεται, ἣν τῶν ἄλλων μελιττῶν
µόνην fj φύσις παρήγαχεν ἄχεντρον. Ὅστις δὲ ῥᾳ-

᾿δίως ἀπογυμνοῖ τὸ ξίφος, οὗτος οὐ βασιλεὺς, ἀλλὰ δή-

µιος * οὐδὲ Θεὸν ἔχων ἀρχέτυπον, οὐδὲ τρὺς ἐχεῖνον
τυπούµενος, ἀλλὰ δαίμονας ἁλάστορας ἀνθρώπων
τρεφοµένους αἴμασι.

quippe apum inter apes omnes unum sine aculeo natura finxit. Porro quisquis ad stringendum gl2-

dium facilis pronusque

est, carnifex is potius quam rex dicatur, nec putetur a divini principatus

"archetypo formam polestatis suze ducere ; sed. furiarum immanium sanguinarios furores et humari

sitim cruoris aunulari.

285
κεφ. KZ'.
Εις ὅσον ξίφει καὶ βασάνοις χρῆσθαι καθῆκον
τῷ £aciJsi.

Καὶ oüx ἀμθλύνω τὸ ξίφος παντάπασι, pf) τις
ἐπιφνέσθω τῷ λόγῳ, µηδἐ µου σπαραττέτω τὰ ῥή-
µατα. Οἶδα (ὰρ, à κράτιστε βασιλεῦ, ὅτι τὰ χόχχινά
σοι ὑποδήματα xai ἑἐνδύματα, τοῦ πυρός εἰσι σύμ-
έολα. Tou δὲ πυρὸς διπλῆ τις ἡ δύναμις, φωτιστικἡ
τε xal καυστική’ ὅπερ ἐστὶν εἰπεῖν, ἑνεργητιχή τε
χαὶ τιµωρητιχή. Xou τούνυν ταῖς τιµωρίαις, ἀλλ
ἐπ᾿ ἐλάχιστον. Φώτιζ6δ μὲν συνεχέστερον, χατάχαιε
δὲ ἀργότερον. Touxo xat t, λαμπὰς 3) προπορενοµένη
τοῦ αὐτοκράτοβος βούλεται, ᾗ πρὺς τὸ φωτίζειν µό-
yov, ἀλλ᾽ οὐχὶ xal πρὺς τὸ χαΐειν προσχέχρηται.
Λάμπε τοίνυν καὶ σὺ τοῖς ἀγαθονριήμασιν.

INSTITUTIO REGIA.

236
CAPUT XXVII.
Quatenus regi gladio et suppliciis utendum.

Ne vero, ne, qu:zes0, criminetur orationem mea:n
quispiam, quasi exarmare coner majestatem
regum, et mucronem hebetare ac prorsus elidere
dati eis a Deo gladii. Scio enim, scio, princeps
maxime, rubris uti te calceis, indumen!isque pur-
purei, hoc est ignei, coloris. Ignis porro duplex
qedam vis est, llluminat nimirum idem οἱ urit:
quibus symbolis vis benefica visque ultrix adum-
bratur regum. Utere igitur sane, von probhibco,

.8uUppliciis ; sed parcius rariusque ; atque ut ignis.

plura illustrat quam consunil, sic tu quoque be-
neficam vim latius et conlinentius exerce : ure

autem mujto segnius. Hac te docet illa que more majorum aute imperatorem praefertur lampas : ea
enim lucendi solum illic usum habet, neque ad urendum adhibetur: ita tu, quantum in te est, (ua
nature impetu, propensioneque voluntatis, late fundendis in omnesque spargendis beneficiis in-

dulge unice.
KEQAA. KH'.
Aper] xal σοφ!ᾳ τοῖς ὑποκχειμένοις oxepéyeiw
τῷ faciei με. ήσεται.

Ἐπὶ τᾶσι, τοῦτό uot παραφύλαττέ. Pr pY γὰρ τὸν
ἄρξειν ἀνθρώπων μέλλοντα, δεῖν εἶναι τὴν ἀρετὴν
ὑπὶρ ἄνθρωπον. Ὡς γὰρ ὁ τῶν προδάτων ἄρχων,
οὗ πρόθατον, ἁλλ᾽ ἄνθρωπος δήπουθεν ' xal ὁ τῶν
βοῶν, οὗ βοῦς, ἀλλὰ λογικὸς ἐπιστάτης, χαὶ τῶν
ἀγομένων μακρῷ thv φύσιν ὑπέρτερος * οὕτως ἄρα
vai τὸν ἄρχοντα τῶν ἀνθρώπων ὑπερχεῖσθαι δεῖ

τσοῦτον, Όσον προθάτων ποιμὴ», καὶ βρῶν ὁ βου-

χόλος.

ΚΕΦΑΛ. K8'.

Ταύτης τῆς πραγµατείας συμπέρασμα, καὶ ὁμοίας ο

ης éxádyyeApa.

03 καταθαρυνῶ σε τῇ Λλησμονῇ τῇ τῆς παραι-
νέσεως, ἀλλὰ τάχα χαὶ εἰς ἑτέβαν ταμιεύσοµαι «pá-
πεζαν χαὶ θεοὺ διδόντος παβασκευάσω σοι τὰ λει-
πόµενα, µόνον ἴδοιμί σε ταῦτα μετ ὀρέξεως mpos-
ηχάμενον, «al πέψαντα τὰ βριωθέντα, χαὶ πρὸς τὴν
πνευματιχὴν ἡλιχίαν ἁπολαύσαντα.

CAPUT XXVIII.
Preeminere subjectis virtute ac sapientia
regem debere.

Super amnia hoc milii observa, quod dicturus
modo sum, Aio eum qui hominibus imperaturug
sit, virtute pracellere homines debere : siquidem
ut ovibus pascendis ductandisque qui preelicitur,
ovis non est, nee boum armenta bovi regenda -
commitiuntur; sed rationis participi capiti, et per-
sona haud paulo superioris nature : sic utique et
principem tantum excellere supra subditos jus
fasque est, quahbtum supra oves pastor, supra bo-
ves bubulcus eminct.

CAPUT XXIX.

Ifujus operis clausula el promissio alterius.

Non te obtandam infinita congerie przeceptorum.
Satius sit enim in alteras tibi velut epulas servare
eztera, quam hic saturo fastidienda oggerere. Nec
deerit quin, juvante Deo, alteram tibi similis opso-
nii mensam instruam, qua ea exponam qua bic
desunt, si te modo vlderím $458 hec avide ac fa-

melice percepta ita etixin concoxlisse, ut et habitior inde sis, et staturam (spiritualem utique, non

' corporeau:) altiori dignitate substruxeris.
KEPAA. A'

Ὅ θεὸς Κωγσταντίνῳ βοηθὸς ἐπαγγό.Ίεται,
ἐὰν τῇ ααρρύσῃ παραινέσει, xal taic τῆς
μητρὸς ávcolaic πειθαρχεῖν θελήσῃ.
Λόγοι τιμῶσί σε, τίµα χαὶ σὺ τοὺς λόγους, χαὶ τῇ

CAPUT XXX.

Promittitur Constantino divinus favor. siet lic
parrenesi et mairis preceptis .obtemperet,

Honorant te ltterze, honora et ti litteras, traditis

ὁσίᾳ του µητέρι χαταπειθῆς ἔστω [ f. ἔσο ] εἰσαεί. ϱ tibi pereas preceptis obtemperans : sancte quoque

Τοῖς γὰρ ταύτης χαλινοῖς ὑπαγόμενος, θεὸν ἕξεις
ἀεὶ xal τῶν ἔργων συµπράκτορα, xaX τῆς βασιλείας
συλλήπτορα. Πάντως δέ σοι τοῦτο δώσει µητέρος
ἀρετῆ καὶ εὐλογία, ἐπὶ χεφα)ῆς χαταδαίνουσα, xal
τὸν οἴχον τόν τε ῥασιλιχὸν xal τὸν Ψυχικόν σοι στηρἱ -
ζουσα.

matri Luz fac te obedientem przbeas semper. Nam
si ejus babenis duci te facilem docilemque permi-
seris, Deum comitem, fortunatoremque coptorum,
twin gerendi fegni auctorem adjutoremque habebis
maximum, Hac omniuo tibi dabit matris virtus et
benedictio in caput descendens, ae domum tibi tum
regiam , tum spiritalem fundatissima fir.nitate
construens. .

257

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.,

-------σ-ϱ---- EN UD οσα θα... una.

ANNJE COMNENJE

DE CONSTANTINO PORPHYROGENITO TESTIMONIUM.
Ex libro III Alexiadis, pag. 71! ed. Reg.

Erat ea justissima matris cura pro puero festi- Α

vitatis et eleganti: admirabilis, adhue septenni
(liceat enim mihi, ubi res sinunt, indulgere lauda-
tioni meorum), cujus suavitas, sive loquentis,
sivo ludorum genere vario, quos ferebat etas,
corpus scitissime — moventis, judicio spectan-
lium comparatione omni superior erat. Flava
czsarles, cutis candore lactis, vivido, ubi opus foret,
rubore resperso, florens; qualis est rosarum pri-

mum calices rumpentium. Oculi non albi sed quales '

accipitrum scintillantes sub ciliis, et tanquam ex
aurea pala gemmeum fulgorem incredibili astan-
tium voluptate vibrantes. Colestis plane forma,
εἰ terrenz concretionis usu major, quam qui eer-
neret dignam putaret, qu: amori tribueretur.

"Hy γὰρ τὸ παιδίον καὶ ἄλλως ὡραῖον καὶ ἔτι vlov"
οὕπω τν EObouov χρόνον ὑπερελάσαν (xai οὗ
νέμεσις εἰ τοὺς ἐμοὺς ἑπαινοίην, ὑπὸ τῆς τῶν πρα-
γµάτων ἀναγχαζομένη φύσεως) * ἡδὺ μὲν οὐκ ἐν λό-
Υοις µόνον, ἀλλὰ xol ἐν παντοίαις χινήσεσι καὶ
περιστροφαῖς παιγνίων ἁπαράμιλλον, ὡς οἱ τότε
παρόντες ὕστερον ἔλεγον, ξανθὸν xal λευχὸν, ὥσπερ
γάλα. ἐρυθήματος μεστὸν ὅπου δέοι, xaX ὁποῖον [ f.
ὁποῖα ] τὰ τῶν χαλύχων ἄρτι ἑξαστράπτοντα ῥόδα.
Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ οὗ λευχοὶ, ἀλλ᾽ ἱέραχος ἑοιχότες, χαὶ
λάμποντες ὑπὸ ταῖς ὀφρύσιν, ὥσπερ ἓν χρυσᾖᾗ σφεν-
δόνη * κχἀντεῦθεν ποιχίλαις τέρφεσι τέρπον τοὺς
ὁρῶντας , οὐράνιόν γε καὶ οὐχ ἐπίγειον χάλλος δα-
κοῦν καὶ τὸ ὅλον, εἶπεν ἄν τις ἰδὼν, ὁποῖαν τὸν
ἔρωτα Υράφουσιν.

Hec ibi Anna, qua et alia alibi plura de Constantino habet.

AM €—ÀMÀ——ÓÓ—— |
«προς

ΟΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΟΓΟΣ EIZ ΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ

ΚΥΡΙΟΝ ΑΛΕΞΙΟΝ ΤΟΝ ΚΟΜΝΗΝΟΝ

THEOPHYLACTI

ORATIO IN IMPERATOREM

DOMINUM ALEXIUM COMNENUM

Interprete Bonifacio Finetti ord. Praedicatorum.

Mc,

—

a. "Aváye μέν µοι tbv λόγον ὦ, αὐτοχράτορ,
εἰς τὰ βασίλεια καὶ ὁ θεσμὸς τοῦ ἔθους ὁ τῷ ὄντι
βασιλιχώτατος, ὃς τοῖς ἑκάστοτε σοφισταῖς ἀνφπετάν-
νυσι τὰ ἀνάκτορα πλὴν xàv εἰ μὴ τοῦτ) ἣν, αὗτο-
κέλευστος ἄν σοι τὴν εὐφημίαν προσἠγαγον. Λίεν

5A9 1. Equidem utin hacregía ipsenunc verba ς
faciam, o imperator, urget 114, quze vere maximeque
yegia est, consuetudinis lex, qua viris doctis atque
disertis regias z2edes semper et ubique pandit. At-
lamen eisi ea in causa non foret, ipse hodie ad

P'rodit nune primum ex codice Bavarico-Mouachiensj. Yide Prafationem, pim. XL, superieris tomi col. 467.

23)

ORATIO IN ALEXIUM COMNENUM.

290

γὰρ ἂν ἦν σχαιλς τὴν γνώμην xal ἑπαρίστερος, καὶ A fausta tibi omnia precanda, et laudes tuas dicea-

Χάλλους ἔργων ἀνέραστος, εἰ σιγῇ παρεῖδον τὴν τῶν
cuv πραχτέων (pav, γλῶτταν ἔχων καὶ δυνάµενος
φθέγγεσθαι * μᾶλλον δὲ δυοῖν ἐνειχόμην ἐγχλήμασι’
τὰς σάς τε χαρὰς ἠδίχουν, δι ἃς ἔχω τὸ ἐλεύθερα
' φθέγγεσθαι, xal thv αὐτὸς ἁμαυτοῦ φύσιν διέδαλον,
ὡς ἀγαθοῖς τοσούτοις ἀνάλωτον xal µισόχαλον. "Ott
τοίνυν ix. τοῦ λέγειν τοσαῦτα χερδαίνομεν τῷ τε
διχαίῳ γώραν ὅ:δόντες, xal thv πονηρὰν δόδαν ἀπο-
πεµμπόµενοι, πῶς οὐκ ἂν εν τῆς Τρωάδος ἑκείνην
εὐχὴν προσευξαίµεθα Ὑενέσθαι, φθόγγον ἡμῖν àv
βραχίοσι χα) χερσὶ xol χόµαισι χαὶ ποδῶν βάσει,
ἵνα παρ ὅλων τῶν μελῶν ὁ τῆς εὐφημίας προα-
ἆγοιτο ἔρανος, ἐπεὶ πᾶσιν αὐτοῖς τὴν ix τῶν Βαρ-
θάρων ἄνεσιν ἔδωχας; Ἔμελλον δὲ ἄρα, ὥσπερ

τῶν πρἀξεὠν σου χρηστὰ ἀπελαύσαμαν, οὕτω δὴ B

xai τῶν ἐπὶ ταῖς πράξεσι λόγων οὐ μικρὸν ὕνασθαι *
χαὶ αὐτοὶ γὰρ τὸ µέρο; ἀγαθὸν νοµιζόµεθα, ὅτι τοῖς
Gol; ἑπαίνοις thv γλῶτταν ἀπεχληρώσαμεν σήμερον.
Ἁ)λ' ὦ γέρον Ἰσόχρατες, σὺ μὲν ἀδημονοῦντι ἑῴ-
χεις, ὅτι μὴ καιρὸν εἶχες χαταδαίνειν εἰς θέατρον,
xal τῷ τοῦ δήμου σαυλλόγῳ τὸ χάλλος τῆς φωνῆς
ἑκιδείχνυσθαι. ᾿Ημεῖς δὲ, ὃ μὲν ἐπόθεις ἑλάδομεν'
ὅπερ Ok εἶχες, οὐχ ἔχομεν. Λόγων μὲν γὰρ ἁγὼν,
xal δη μέγιστος σοφιστῆς δὲ παρὰ πολὺ τῆς
δόξης ἐρχόμενος, ἄλλος (f. ἄλλως] τε xat τηλιχού-
τοις ἔργοις ἀντιταλαντεύων τούτου δύναμιν. Οὐκ
ἁπορῶν γὰρ Όλης nop οὐκ ἔχω τοσοῦτον, ὅσον πυρ»
cw ἐξάψαι τηλεφανῆ xoi ἀέριον. Τὰ piv οὖν ἄλλα
παρῄσειν got δοχῶ * πολλοῖς τε γὰρ ἑχεῖνα λελο-
γογράφηται, xal ἡμεῖς δὲ τούτοις τὴν γλῶτταν ἔχο»
σαήσαμεν ἄλλο τῆς [[. ἄλλοτε] τῶν δ' ἀρετῶν dx
μέρους τοῦ βασιλέως µνησθήσομµαι, xal ταύτῃ τῷ
χαιρῷ τὰ εἰχότα χαρίσοµαι.

longe lateque splendentem atque. sublimem accendere valeam.

das, non ab alio, quam a me ipso jussus accede-
rem. Valde enim levus mente οἱ ineplua essen,
operumque pulchritudinem amore nullo prose-
querer, sj linguam habens, ac potens loqui,
facinorum tuorum claritatem silentio pra,terirem.
imo duplici erimine eodem me tempore obstrine
gerem, et quod gaudia tua, quse mihi Joquendi 1l-
bertatem faciunt, injuria afficerem ; et quod. indo-
lem meam, velat tot boni$ non ec»ptam atque
virtutis inimieam, dehonestarem. Quoniam igitur
dicendo tantum lucri facimus, nempe el justitia
lecum damus, et pravam de nobis opinionem '
repelliimus , quomodo non jexta illius Troadis
votum, optsbimus, vocem nobis fleri in brachiis,
in manibus, in pedibus ; ut per omnia membra
fiustse precationis et. laudis ουρία redendet, cam
tu omnibus illis libertatem a Barbaris requiem-
que donaveria? Et sone quemadmodum omnes
tuarum actionum (íructus gustavimus, ita haud
psrvam oblectationem de eiadem disserendo ea
omnia perciperent ; et ipsi enim inter fausta
recensemus, quod laudibus tuis hodie linguam
nostram consecramus. $550 Verum, o senex l1so-.
crates, tu quidem homini dolore confecto similis

eres, cum tibi per tempus non licebat in theatrum

descendere, tuque vocis pulchritudinem osten-
tare, Nos vero quod tu optabas accepimus, at
quod habebas non habemus. Orationis quidem
thema prz-to est, et quidem maxiaum ; at. orator
gloria multum inferior; qui alias tantis talibus-
que facinoribus facultatem tuam parem iantummo-
do reputaret. Ego quidem materia abundo ; verum
tantum ignis mihi non suppetit, quo facem banc
Cetera igitur mihi pratermittenda

duco, quod 4 pluribus satis descripta sunt, ct nos quoque illis linguam aliquando excoluimus. Nunc
fortitudinis aliarumque virtutum, qua imperstorem maxime decent, mentionem aliquam faciemus
et bis, prout. opportunitas temporis exigere videtur, gratificabimur.

β’. Μεγάλου δέ µοι δοχοῦσιν ἑστέρεσθαι |[. ἐστε-
ρΏσθαι] τοῦ παραδείγματος, ὅσοι τῶν φιλοσόφων περὶ
τῆς τῶν ἀρετῶν ἑπραγματεύσαντο φύσεως * el γὰρ
χἀχεῖνοι τοὺς ἡμετέρους τούτους χρόνους εὐτύχησαν,
εἴχον ἂν οὐχ ἁρμαρτύρως λέγειν πρὸς τὸν αὐτοχρά:
*opa βλέποντες * οἱ ὃξδ (οὗ γὰρ εἶχον πρὸς ὃ xal
βλέφονυσι) ψιλοὺς χαὶ ἀνεγχείους |f. ἀνεγγύους]

2, Magno aliquo exemplari destituti fuisse mihi
videntur quotquot philosophi de natura virtu-
tis olim disseruere : si enim in nosira tempo-
ra incidissent illi, habuissent utique unde absque
errore de eadem loquerentur, si vel solum ad*
imperatorem nostrum oculos intendissent. At. cum
non haberent ad quid respicerent, imbecillos ac

τοὺς λάγους προῦφερον. 'O δ᾽ ἡμέτερος βασιλεὺς, D minus exaclos sermones protulere. At nosier

ἅπερ ἐχεῖνοι νεχρὰ τοῖς Υράµμµασιν ἑναπέθεντο,
ἔμφυχα xax ζῶντα φαίνει τοῖς πράγµασιν * ἀνδρείαν
μὲν την ἀληθῆ καὶ γενναίἰαν τῆς οἰχείας ἀρχῆς προ-
δαλόμενος, o) τὴν νόθον xai ψενδοµένην τὸ ὄνομα,
ἁλλ' fjv ἀρετὴ θυγατέρα γνωρίξει καὶ ἐγχολπίξεται,
εὖν αὐτὸ τὸ χαλὸν προσησαµένην [f. -στησαμ.|, xai
6: αὑτὸ χινδυνεύουσαν * fv τάχα xal matho ὑπὲρ
cau. ἀγαθός τε xal ἀγαθοῦ xal παῖς ὑπὲρ ἐπι-
δείξχιτο. Σὺ μὲν οὖν, ὦ βασιλεῦ, ἔχων τὸ πρᾶγμα
της ἀνδρείας, οὐδὲν δέῃ τῶν ἐπὶ ταύτῃ λογικῶν

imperator, qua illi mortua litteris consianarunt,
animata et viventia factis suis ostendit : veram
quidem alque geuerosain fortitudinem ex proprio
fundo proferens, non spuriam ac nomime tenus ;
sed quam velut filiam virtus ipsa agnoscit et am-
plectitur; quaque ipsius virtutis pulchritudinem
auget, ct pro ipsa periclitatur : qualem fortasse et
pater pro filio, bonus pro bono, et filius pro patre
exerceret. At vero ta. quidem, imperator, habens
rem ipsam fortitudinis, nihil profecto opus ad

Varie lectiones et nota,

(1) In textu Graco hic. aliquid decase videtur : quod ex conjectura utcunque supplevi.

301

THEOPHYLACTI DULGARUE ARCHIEP.

291

hane labes logicis divisionibus. Mihi vero et hoe A 6ip£oeny * Egol Cb xal τοῦτο συγχώρει τὸ quo-

eoncedit studium operis, quod prae manibus labeo
adeoque, ut pauca quadam de ea nunc. dicam, ve-
niam (acile dabis : neque fortasse ingrata tibi erit
parva ista digressio. Et quidem exstat vera fortitudo
pomenque suum nou ementiens, quam videlicet iu
habes, quaque militum cordi insidet, ac est :
Circa ea que homini terribilia sunt, honestamque
werten imperterriia animi iranquillitas : quam qui
habuerunt, non solum hostes, verum eliam teu-
pus superabunt: hostes quidem stalim; tempus
wien, quousque genus Lominum aleterit. Cze-
tere vere owunes forüitudines aliquid de ista
panticipare videntur : nempe sive quis propter
peritiam mascule se gerat, ut naute contra 8551
proecllas et fluctus ;. sive propter metum, ut an-
qui Xerxis milites flagellis ad pugnam compulsi ;
sive ob {εδ excessuin , ut sues in yladios ruentes ;
sive ob fideutiam, ut qui szpe adverssvios suos
vicerunt, ideo rorsus audacius eum illis manus

conserant ; sive ob amentiam, ul qui nesciunt

se fortioribws resistere; postquam vero id noverint,
terga vertunt. Bee vereomnia fortitudinum genera
a verse fortitudinis laude longius absunt ; neque te
haec ad audendum provocant. Procul enim est tua
agendi ratio cum a temeritate, tum a trepidatione:
inexpugnabile enim pectus tibi est, et cor tanquam
ignis officina. Rationem enim in regem constituisti,
elque pro satellite iram dedisti, qua idcirco, ea
tantum jubente, insurgit. Fortitudinem hanc tuam
etiam Barbarus iie, qui in Persia dominatur, et
duin ludít, et dum scrio agit, reformidat; adeo ut
et iu. compotationibus pro ttia salute crateres pro-
pinet, ex auditu te agnoscens, atque per famam
complectens : In omnem enim terram ezivit sonus!
geuerositatis tus; et quod celeberrimis Francis
M nulle nec verbis, nec actis cedas. Sed et. gesta
Lua ipsorum excessere spem, qua deecpti bellum
gessere ei verba tua magnifica et excelsa Barbaro-
rum audaciam fregerunt. lila, te,: o generose, illa
te et Hunnis terribilem effecerunt, multarumque,
utique per tuas manus, urbium amicitiam compa-
rarunt, quz? se in auxiliares copias contra exse-
crandos Scythas conseripsere, illud solum peten-

ves, ut invielam tuam dextcrau contra ipsorum D

hostes extolleres.

9. Neque vero Scytia hisce przvenienti-
bus dormitavit; at supra Barbari conditionem
prudentius sapiens, ac seipsum vincens, meliore
consilio viam arripuit prio:i quidem contrariam,
sed mulio meliorem ; ac dexteram non gladio

armatam extendit, sed in amplexus protulit; atque.

elegit imperatorem non armatum — venerari, quem
armatum ferre non valebat; οἱ dominum halere
pacilicum, quem ex adverso pugnantem | existima-
bat invincibilem. Et sane quis non videt Scytharum

! Psal. xvii, 5.

τίµηµα, xat µιχρά τινα περὶ ταύτης 05; διαλέξα-
σθαι * τάχα γὰρ οὐδέ σοι ἄχαρι ἔσται τὸ ἐπεισόδιον.
Ἔστι μὲν γὰρ, ἔστιν ἀληθὲς ἀνδρεία, καὶ μὴ τὸ
ὄνομα χαταισχύνουσα, fv αὑτός τε ἔχεις, xo ταῖς
τῶν στρατιωτῶν xapola:c ἐγχαθιστᾷς, ᾿Η περὶ τό
ἀνθρώπῳ φοδερὰ xal τὸν προσήχογτα θάνατον
áréxxAnxtoc καρδίας κατάστασις * ὃν σχόντες
οὗ µόνον ἐχθροὺς, ἀλλὰ χαὶ χρόνον ἑνίχησαν,- τοὺς
μὲν αὐτίχα, τὸν δὲ, Emo; ἂν τὸ τῶν ἀνθρώπων
γένος συνίστηται * al δ' ἆλλαι κᾶ:αι κατὰ τὸ ἔσχα-
τον ἀπῄχημα ταύτης µετέχονααι φαίνονται. Εἶτε
γὰρ διὰ τὴν ἐμπειρίαν ἀνδρίζοιντο, ὡς οἱ ναῦται
πρὸς χειμῶνας xat κλύδωνας * εἴτε διὰ φόθον πλτ-
γῶν, ὡς οἱ πάλαι τοῦ Ξέρξου στρατιῶται ὑπὸ µά-
στιγι πρὸς τὸν παράταξιν συνωθούµενοι *. εἴτε διὰ
θυμοῦ περιουσίαν, ὡς οἱ succ χατὰ ξιφῶν ὡθιςζό-
μενοι » εἴτε διὰ τὴν εὐελπιστίαν, ὡς οἱ πολλάχις
τῶν ἀντιπάλων χρατήσαντᾶ-, χαὶ διὰ τοῦτο πάλιν
θαῤ/αλεώτερον συμπλεχόμενοι * εἴτε OU. ἄνοιαν, ὡς
οἱ ἁπατώμενοι, τῷ pf δοχεῖν τοῖς χρείττοσιν αὐ-
τῶν ἀντιτάσσεσθαι, μεθ ἃ μὲν δῆ γνῴεν, τὰ νῶτα
τρέποντες * ταῦτα γοῦν πάντα τὰ εἴδη πὀῤῥω τῆς
ἀνδρίας ἑσχήνωται. Σὺ δὲ οὔτε παρακαλεῖ |f. -Afj
πρὸς τὰ τολμητέα (πὀῤῥω γὰρ τῆς σῆς πρακτιχῆς
τὸ θρασύ τε χαὶ ἔμπληκτον), οὔτε τοῖς µενοειχέσι
τὰ νῶτα ἑίδως λάσιον γάρ σοι τὸ στῆθας, χαὶ
ἡ ναρδία πυρὸς ἐργαστήριον ^ βασιλέα δὲ τὸν λόγ2)
χειρυτονῄσας, τὸν Cup, αὐτῷ δορνρόρον ὑπέθηκας,

C ἧπερ ἂν ἐχεῖνος νοῄσῃι ταύτῃ ἀλλόμενον. Ταύτην

σου tiv ἀνδρίαν, xai ὁ τῶν Περσῶν κατέχων Βάρ-
6αρος, xaX παίζων καὶ σπουδάζων ἐκπλήστεται *
ὥστε χὰν τοῖς πότοι; ὑπὲρ τῆς orc ὑγείας χρατῆ-
pas ἵστησιν, ἱδών σε τοῖς ὠτίοις, χαὶ διὰ της φήμης
περιπλεχόµενος Εἰς γὰρ πᾶσαν εἡν 1η ἐξη.ἲ-
θε» ὁ φθόγγος τῆς σῖς γενναιότητος) xaX 6 τι [f.
ὅτι] τοῖς περιθοήτοις Φραχτοῖς |f. Φράγχοις] οὐδὲν
οὖτ᾽ kv Ἰόγοις, οὔτ' kv. ἔργοις ἑνδέδωχας * ἀλλά xat
τὰ Épya σοι πχρὰ τὰς ἑκείνων ἑλπίδας, al; ἅπατη-
θέντες ἑστράτευσαν * χαὶ οἱ λόγοι μεγαλουργοῦ xa
μεγαλογνώμονος, Βαρδάρων θράσος σνστέλλοντες.
Ἐκεϊνά σε, ὦ γενναῖε, Exs?cà σε χαὶ τοῖς Οὄννο'ς
φοδερ)ν ἀπειργάσαντο, χαὶ πολλῶν, ναὶ μὰ τὰς σὰς
χεῖρσς, πόλεων τὴν σΏν φιλίαν ἑπρίαντο, καὶ εἰς
συμμάχους ἑαυτοὺς κατὰ Σχνθῶν τῶν χαταράτων
ἐνέγρα-αν, τὴν ἀθττητόν σου δεξιὰν ἑπαναταθῆναι
Κόνην τοῖς σφῶν Eyfipol: αἰτησάμενοι.

Υ. Οὐ μὴν ὁ Σχύθης τούτοις προδαίνουσιν ἔπενἊ -
ὅταξεν, ἀλλὰ κρεῖττον μὲν φρονῄἠσας 7) χατὰ Bàp-
6αρον, ἑαυτὸν δὲ νιχήσας τῷ βελτίονι σχέµµµατ:,
685v ἐθάδισε τῶν προτέρων χαταδρομῶν χερδαλσιυ-
τέραν τε πολὺ, καὶ «hv δεξιὰν o0 μετὰ ξίφους &v-
ἔτεινευ, ἀλλ εἰς δεξιώσεις προέτεινε, καὶ προσχυνεῖν
τὸν βασιλέα ἄοπλον εἴλετο, ὃν ὠπλισμένον φέρειν
οὐκ ἴσχυε * καὶ δεσπότιν ἔχειν εἰρηνιχὸν, ὃν ἀντὲ-
μαχον ἑνόμιζεν ἅμαχον. Καΐτοι τὶς οὑκ ο-ὓ- τὴν
τῶν Σχυθῶν ἀτοπίαν, οἷς ὁρμὴῆ μὲν ὕση χαὶ ἁστρσ-

233

ORATIO IN ALEXIUM COMNENUM.

ης

τῆς; ἀφοριὴ δὲ βαρεῖἁ τε ὁμοῦ καὶ ταχεῖα, τὸ A absurditatem ? Illorum incursus et ad mar

μὲν, τῷ πλήθει τῆς λείας, τὸ δὲ, τῇ περὶ τὸ φεύγειν
ὀξύτητι; "Aet τε γὰρ ἐπιόντες τὴν φήμην προφθά-
νοσι, xai ἀπιόντες, οὐδ' ἀγούειν διδόασι περὶ αὑ-
τῶν τοῖς διώκουσι. Τὸ δὲδ μεῖζον, ἀλλοτρίαν μὲν
χατατρέχουσι, σφετέραν Ó' oüx ἔχουσιν * ἁλλὰ χἄν
τις εἴη Δαρείου τοῦ Ὑστάσπεως τολμηρότερος, ὡς
χαὶ ζεῦξαι τὸν "Ίστρον, xal Σχύθας ἀναζητεῖν, cout
ἐχεῖνο, διώξει φρενοδλαέὼς τὰ ἀχίχητα. Αὐτοὶ μὲν
«ὰς πέτρας περιδαλοῦνται καὶ ταῖς λάχμαις ἐνδύ-
σονται * ὁ δὲ οὐδὲν π)έον, Ἡ ὄρη τε χαὶ δάση περι:
ελεύστται, µόνα τῆς τῶν διωχοµένων φύσεως ἀγριώ-
τερα, χαὶ «ης T λλῖς δὲ ἐχείνης τῶν Σχυθῶν ἐρη-
µίας µόνης θεατῖς καταστῄήσεται, ἣν οὐδὲ |
παροιμία Ἰγνόησε, Κἂν προσθιάξηται τὴν φύσιν
τοῦ πράγματος, αὐτὸς μὲν ἀπολεῖται, οὗ μᾶλλον
ἐλεούμενος τῆς ἀτνχίας, 7) τοῦ θράσους µισούμενος;:
οἱ δ Σκύθαι δεῖξουσι πετρῶν ὄντες καὶ δρυῶν
ἔχγονοι, xal ὁδράσουσι µόνον, ἀλλ’ οὐχὶ πείσονται’
ὥστε ἔμοιγε, εἰ μὴ πάντα τοῖς μύθοις ἐπιτρεπτέον,
xai ὁ Ε ύγης ἐκεῖνος Σχύνης ἣν ἐξ ἀφανοῦς βάλλων,
αὐτὸς ph βαλλόμενος. Ἰσύτοις συμφορὰ μὲν βίος
ἀπράγμων, τὸ δὲ ἠσυχάξειν, ἁῤῥώστημα, xol τὰ
τῆς εὐδαεμονίας ἄκρα πατεῖν δρχοῦσιν, ὅταν f)
πολέμου καιρὸν εὔλογον ἔχωδιν, ?) ταῖς σπονδαῖς
ἑνυθρίσωσι. Καὶ οὗτος αὐτοῖς 6 πολεμιχώτερος, ὃς
ἂν Φανείη βαρέαριχώτερός τε xal ἀπιστότερος,
μαινομένῃ τε χειρὶ θύων, xai ἀπονοίᾳ δουλεύων.
Και τὸ χεέριστον, ὅτι τῷ κλ{θει νικῶσι τὰς µελίσσας
τοῦ ἔαρος, xal οὐδείς ποτε τούτων εἶδε χιλιάδας, ff
µυριάδας, ἀλλ ἀριθμὸς τούτων τὸ ἀναρίθμητον,
Αλλά Υὰρ τούτοις, τοῖς τοιούτοις τὴν ὁρμὴν, τοῖς
σοσούτοις τὸ πλτθος, ὁ σὺς φόθος ἀντὶ µυρίων πολά-
pev Ίρχεσε, xai τὸν ἵππον μὲν ἀναπαῦσαι, χατα-
πῖδαι δὲ τὺ δο,άτιον, λῦσαί τε τῆς ἀσπίδος τὸν
πόρπαχα Tánsuxev. .

fulguris, recessus autem gravis et celer : gravis
quidem ob prede multitudinem, celer vero ob
fugiendi promptitudinem ; semper enim, dum
veniunt, famam praveniunt ; 4ο dum discedunt,
neque $ui vestigium relinquunt iis qui eos perse-
quuntur. Et, quod majus est, alhenas regiones
pereurrunt, propriam non habent. Sed eisi. quis
Dario Hystaspide sudentior junxerit Istrum, wt.
Scythas quaerat, ille persequetur insane, quze de-
preheudi non possunt. llli enim petarum eavita-
tes subibunt, οἱ sylvarum densitate se tegent ;
5543 adeoque i$ montes. tantummedo et nemora
circumibit, quse sola sunt indele corum, quos
persequitur, asperlora ; sicque vasta illius solitu-

B dinis Seyihics spectator exsistet, quam neque

ádayium ignoravit. Quod si violeutius negotiuin
istud urgere velit, ipse quidem peribit ; alij sutem
non tam illius ob infortunium miserabuntur, quam.
eum ob audaciam condemnabunt : Scytlie. vevo
sese petris quercubusque vere. progenitos osfen--
dunt, quippe qui illis tecti feriunt quidem, nihil
vero patiuntur ; ut propterea, si omnia non sint
fabulis ascribenda, Gyges ille, qni ex invisibili lo-
co tela jaciebat, ipse autem, utpote itivisibilis,
impceti non poterat, Scytha miti fuisse videatur.
Eis vero vite tranquillitas calamitas est, ac quies
infirmitas : tuncque ad felicitatis culmen se per-
tigisse existimant, cum vel belli congruam occa-
sionem nacti foerint, vel foedera ac pacta impu-
denter violaverint : ileque inter eos magis betli-
cosus 46 sirenuus habetur, qui magis barbarus ac
perfidus fuerit, furenti manu jugulans et vecordiz
scrviens. Illad vero pessimum, quod multitudine
apes veris superent, ut nemo hucusque ipsorum
millia numerare potuerit ; sed proprius ipsorum

numerus sit esse innumerabiles. At vero his talibus impetu, totque multitudine pavor tui pro bellatorum
niillibus fu.t : isque illis el equa requiem dare, et lrastam hurm:o deligere, et scuta deponere persuasit.

8. A2XX' olóv µε τόδε μιχροῦ διελάνθανε τοῦ Σχύ-
θου τὸ τέχνασμα. Τῆς γὰρ εἰρήνης ἐρῶν, χαὶ ἡδέως
ἂν ὑπὲρ ταύτης καὶ τὰ φίλτατα ἀποδόμενος, ὁ δὲ
μετεχειρίζετο τὸ πρᾶγμα σοφώτερον. Πρέσδεις γὰρ
σχηµατίσας τῷ χραταιῷ δεσπύτῃ προσέπεµπεν, ἐρεῖν

4. Verum singulare illud ΟΥ artificium me
pene fugiebat. Pacem enim cupiens, ac pro
ea charissima quaque lubenter daturus, ut eau
absque honoris dispendio obtineret, hoc calli-
dius stratagema arrlpuit, Legatos ad potentein

χελεύσας οὐχ ὅτι εἰρήνης δέονται, ἀλλ ὅτι δεομένῳ D dominam transmisit, jubens illis, ut dicerent se

váp&tgt τὰς ὁμολογίας θησόμενοι. Ὅ δὲ xol ἄλλως
μὲν £v ταῖς πρὸς Βαρθάρους ὁμιλίαις πάντας ἆπο-
χρύπτεε xal φιλοσόφους xal ῥήτορας τῶν νοημάτων
τῇ στιθαρότητι, καὶ τῶν ῥημάτων τῇ χαθαρύτητι,
εὔπορος εὑρεῖν, εὔχολος εἰπεῖν, πολὺς μὲν νοῆσαι,
ἐδὺς δ᾽ ἑρρηνεῦσαι, μεγαλοφροσύνης τε τὴν διά-
7εξεν ἐμτιπλῶν, xal βασιλιχοὺυς τοὺς λόγους xa
ἀνατεταμένους ποιούµενος * τότε bb xol πρὸς τὴν
ἁπάτην τοῦ Βχρθάρου ἐμπιχρανάμενος, τοὺς Ὅμη-
ρικοὺς ἑκείνους δηµηγόρ.υς ivíxa, τοῦτο μὲν λι-
γέως καὶ παῦρα χαταρητορεύων τοῦ Σχυθ,χοῦ, τοῦ-
«o δὲ 2 ιεράδεσσι ἑοικότα χειµερίησυ (2). Ἐν οἷς

adesse, non ut pacem pelerent, sed uti petenti
pacta et conditiones prastituerent. Ille autem, qui
alias dum Barbaros alloquitur, philosophos omues
ac rhelores cum argumentoruin gravitate, tum ver-
borum nitore longe superat (quippe qui fecuncus
in Inveniendo, facilis in. dicendo, in. excogit2nido
copiosus , iu interpretando suavis , magnilicentia
dictionem suam replet , ac sermones suos regios et
sublimes facit), tunc vero et detecta Barbari fraude
exacerbatus, homericos illos oratores vincebat,
modo acute Seythas perstringens, modo verba
imbribus nivalibus similia proferens, Ubi enim.

Varie lectiones et note.

(2) Homer. [liad. lib. n, vers. 222.

9”

veliententiore impetu opus erat, in eo erat Ulys- A

ses ; Cum vero tonum remittere decebat, tunc erat
Menelaus. Quo vero res cessit ? Hil liaud immodi-
ca confusione affecti, quod sese viderent a propria
decipiendi cupiditate deceptos, larva detracta,
facies $uas nudaverunt, ac confessi sunt. se pacem
sitire, $553 quod a longe ignis tui vim persensis-
sent. Ac ii, qui antea solo sanguine dignosceban-
tur, litteris ac pactis se suaque tibi coucredide-
runt. Sie profecto et contumax Barbarus. cedit
virlutis magnitudini, regiumque numen ferarum
quoque vincit naturam.

6. O faustam iliam diem, qua pacis tropeum
ereximus | O imperatorias manus que attulerunt
ου, antequam inferrent bellum! ο tempora

felicia quibus pacem non accepimus, sed dedimus! B

Si quis igitur cupit victoriam nullo labore partam
siuu suo complecti, is laudibus imperatoris replea-
tur. Et quidem οἱ periculis, exercitus labore mul-
tique sauguinis effusione bellum coronasset, et
muaguum [foret opus, et multorum linguas in sui
laudem deviuxisset : nunc vero quid multo mira-
bilius operi accedit; nam neque przlii initium
hostes exepectarunt, sed seipsos condemnantes
suffragium justum tulere : in boc solo illi nec
Barbari, nec Scythe, quod priusquam damnum
sentirent, id quod consultius erat, elegerunt. Alius
vero quispiam neque gentis illius legationem, ad«
inisissel ; sed justo rigidior supercilium extulisset
teinporis conditione sublimius , atque non prius ab
ultione destitisset, quam belluinum furorem suum
S. ytico sangüine explevisset. Tu vero et hoc per-
quam novum przstitisti, quod prostratos non pro-
culeasti, neque supplicantes repulisti. Verum quem-
admedum, cum —eos ferocientes ferreamque
jactantes cervicem conspiciebas, tu, severitatem
ac rigorem ostendisti ; ita cum eos cedentes, et,
posita ferocitate, subinissos animadverteres, ipso-
rum fortunz misertus es : illudque, Ne quid nimis
ficto tuo comprobasti, persuasus tunc recte se
habere praeclarum illud sapientis regis effatum :
Noli esse justus multum *. ldcirco non quod illi pati
merebantur intulisti, sed quod te facere decebat.
Et sane neque regium neque divinum, sed furio-
sum ac diabolicum, imalignisque naturis et pote-
$talibus reservatum est sese vindicta exsalurare.
Nonne enim et. Scripturain testantem audis, quod
Tribulatio per angelos malos immittatur ? : et Deus
ipse Non vult mortem impii*, neque Leta:ur in per-
ditione viventiutn *? David, Ezechiel ct Salomon
μας mihi testimonia subininistrant. Igitut. neque
tu, Deo quidem subjectus, nostri rex, indignatio-
nem in Scythas effudisti, sed et dexteram porrexisti,
et confaederationem — pelentibus non nmegasti, οἱ
Romano imperio multas civitates in capitivita-
tem redactas, velut. matri filias, resiituisti. Hiuc
vero esi, quod nunc agricola placidos somnos

rd

THEOPHYLACTI DULGAR[U/E ΑΠΟΠΙΕΡ,

^-^

296
μὲν γὰρ ἔδει ἀφοδροτέρας χαταδρομῆς, Ἱνταῦθ' ὁ
Ἰδυσσεύς * iv οἷς δὲ μικρὸν ὑφιέναι τοῦ τόνου,
ἐνταῦθά σοι ὁ Μενέλαος. Εἶτα τί; Αἰσχύνην o5
μικρὰν προσοφλήσαντες, xai Ὑνόντε ὡς αὐτοὺς
ἡ τοῦ ἁπατᾷν ἐπιθυμία ἹἩπάτησε, τὰ προσωπεῖα
διασχόντες ἀπογυμνοῦσι τὰ πρόσωπα, καὶ ὧμο-
λόγισαν ὡς διφοῦσι τῆς εἰρήνης, πόῤόωθέν σοι
τοῦ πυρὸς ἁπολαύσαντες ' χαὶ οἱ πρότερον αἵματι µό-
λες διακρινόµενοι, γράµµασι καὶ συνθήχαι; τὰ xaO
αὑτοὺς ἐνεπίστευσαν. Οὕτως ἅμα |f. ἄρα] συγχωρεί
xai φιλόνειχος Βάρδαρος τῷ τῆς ἀρετῆς ὑπερέχοντι,
xal νικᾷ θυριώδη φύσιν βασιλιχὴ θειόττς.

ε’, Ὢ λευκῖς ἐκείνης ἡμέρας, àv ᾗ χρόνιοι δὴ µάλα
χβόνιοι τρόπαιον εἰρηνιχὸν ἀνεστήσαμεν! ὢ βασι-
λέως χειρῶν ἐργασαμένων τὴν νίχην πρὶν ἐνεργῆσαι
τὸν πόλεµον{ ὢ καιρῶν εὑδαιμόνων καθ) οὓς τὴν
εἰρήνην δεδώχαµεν, οὐχ ἑλάδομεν. EU τις οὖν ἐπι-
θυμεῖ, νίχην ἀχμητὶ γενοµένην ἑναγχαλίσασθαι,
ἑμφορείθω τῶν παιδικῶν τοῦ βασιλέως. Καίΐτοι xàv
εἰ χινδύνοις, xal στρατοῦ πόνῳ, xal ῥείθροις αἱμάτων
ἑστεφανώσω τὸν πόλεμον, µέγα τ' ἂν fjv. «b ἔργονν
xai πολλῶν γλώσσος ἐχάλκευεν εἷς τὸν ἔπαινον. Nov
δὲ πολλῷ πλεῖον τοῦ θαύματος τῷ ἔργῳ περίεστιν,
ὅτι μηδὲ τὴν χεῖρα ἀνέμειναν οἱ πολέμιοι, ἀλλ᾽ ἑαυτῶν
παταγνόντες, δικαίαν dios ἐξήνεγχαν xol τοῦτό
γε µόνον &xslvot, οὗ Βάρδαροι, οὐδὲ Σχύθαι, ὅτι πρὸ
τῆς βλάέης, τὸῦ χρεἰττονος ᾖσθοντο. "Άλλος μὲν οὖν
o20' ἂν tijv τοῦ ἔθνους πρεσδείαν ἑδέξατο, ἀλλ᾽ ἆτε-
νέστερος ἐφάνη τοῦ δέοντος, καὶ τὴν ὀφρὺν τοῦ χαιροῦ
ὑψηλοτέραν ἀνέτεινε, καὶ οὗ πρὀτερ»ν τῆς δίχης ἐπα;-
cato πρὶν αἵμασι Σχυθικοῖς εὐωχῆσαι τοῦ Ov ioc τὸθη-
plov. Σοῦ δὲ xal τοῦτο χαινότατον, ὅτι μὴ τοῖς χειµέ»
vers ἑπανέθης, μηδὲ τοὺς ἱχέτας ἀπώθησας' ἀλλ ὥσπερ
ὅτε φρυαττοµένους εἶδες, χαὶ νεῦρον σιδηροῦν δειχνύν-
τας τὸν τράχηλον, ἀντεπεδείχνυσο τὸ ἀνένδοτον οὕτως
ὅτε συστελλοµένους εὗρες, xal καθαιροῦντας τὸ φρύ-
aya, τὴν τύχην ἠλέησας, χαὶτὸ, Μηδὲν ἆγαν, ἑντοῖς
ἔργοις ἐπῄνεσας * τότετοῦ σοφοῦ βασιλέως εὖ ἔχειν νο-
µίσας, Mf) γένου δίχαιος ποὺ, παγχάλως φιλοσογή-
σαντος, οὐχ ὅσον ἑἐχείνοις ἔδει παθεῖν ἐπήγαγες, ἁλι
ὅσον cot προσΏχε ποιεῖν, kv ἑχείνους ἔδειξας.0ὐδὲ yàp
οὔτε βασιλιχὸν, οὔτε θεῖον τὸ τιμωρίας ἐμπίπλα-
σθαι, ἀλλ ἐριννυῶδες xat δαιμονιῶδες, xal πονηραῖϊς
ἀφωρ.σμένον xal φύσεσι xat δυνάµεσιν. OO. γὰρ
ἀχούεις xai τῶν Λοχίων, ὅτι Oye δι ἀγγέλων
πονηρῶν ἁποστέ-.εται; καὶ θεὺς δὲ αὑτὸς οὐ
0454s. τὸν θάνατο» τοῦ ἀσεδοῦὺς, οὐδὲ ej ἁπω.είᾳ
τῶν ζώντων τέρπεται; Δαθίδ µοι ταῦτα xal Ίεζε-
κι]λ καὶ Σολομῶν.ἐμαρτύρησαν. Οὔκουν οὐδ' αὐτὸ:,
ὁ θεοῦ μὲν ὕπαρχος, ἡμέτερος δὲ βασιλεὺς, τὴν yolk
τοῖς Σχύθαις ἐπέχυσας, ἀλλὰ xal ὃν ξιὰν ἐπιδέδλη-
xag, xal σπονδὰς ζητοῦσι προσδέδωχας, X2. τὰ
Ῥωμαίων βασιλείᾳ πολλὰς πόλεις ὡς μητρὶ θυγα-
τέρας αἰχμαλωτισθείσας ἀπέδωχας. Καὶ vov γεωργὸς
εὐονείρους ὕπνους ὑπνώττει διὰ τὴν ot,» ὑπὲρ ἡμῶν
ἀγρυπνίαν, καὶ οὗ φαντάζεται, ποτὲ μὲν διώχοντα,
ποτὲ δὲ χατέχοντα, xol ἄρτι μὲν δεσμοῦντα, ἄρτι δὲ

* Eccl. vi, 16. * Psal. &xxvir, 49. * Ezech. xxxii, 41. * Sap. s, 15.

291

ORATIO IN ALEXIUM COMNENUM.

205

τὸ ξίφος ὁπάγοντα’, ἁλλ ἀνέτει.εν ὁ dlc, xal A ex tua pro nobis vigilantia eaplt; neque amplius

ἐπὶ τὴν ἑργασίαν abrov ἄχρις ἑσπέρας éCÉpxe-
tat. — Ὁ ἤμλιος Erro τὴν δύσιν, xaX ἀναλύει
τοῦ ἔρχου, καὶ τράπεζαν ἱστᾷ τῇ ἀφοδίᾳ χατάχοµο»,
χαὶ κρατῆρα πλήσας ἐλεύθερον, τῷ σῷ μὲν χράτει
συνῄδεται, τῶν δὲ Σχυθῶν χατερεύγεται, χαὶ τοῖς
φιλτάτοις προσπαίζξει, καὶ ῥδέως ἑναγχαλίζεται, διὰ
τὸν µέγαν Αλέξιον ὁρᾷν ταῦτα, καὶ ὑπ ἑχείνων
ὁρᾶσθαι διατεινόµενος. Τί μὴ λέγω τοὺς ἐκ τῆς
Ἕφας σοι προσχωρῄσαντας (τοῦτο μὲν ἰδίᾳ, τοῦτο
δὲ χαὶ xowf); "Ov ἀμφιαθητοῦσι μὲν ἀνδρεία xol
πραότης, ὁποτέρα προσἢγαγεν ' ἑχατέρα γὰρ τούτων
µεταπεποίηται. Ὁποτέρα ὃ) ἂν κριθείη νιχᾷ», ὁ
βασιλεύς ἐστιν ὁ νιχῶν, ὅστις ἀποῤῥήτους ἴνγγας
ἡμῖν ἐπετήδευσε, xat τοὺς ἀμειλίκτους µειλίσσεται,
xai τὸ θειότερον, ὅτι θεὺν αὐτοῖς προμνηστεύξται,
χαὶ ε«ἰσάγει τοῦτον εἰς τὴν αὐτῶν βασιλείαν, χαὶ τῆς
ἐχεῖ συγχλήτου µέρος voti: xaX ἄνδρας αἱμάτων»
ἀποπλύνων ταῖς τοῦ Σωτηρίου πηγαῖς, τέκνα quse
δειχνύει, xat τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἱμάτιον ἀμφιάννυσε,
καὶ πλάττει τούτους πλάσιν ἡμερινὴν xat σωτήριον,
ἵνα xal παρ) αὐτοῦ τὴν προσφορὰν τῶν ἑλνῶν ὡς
παρὰ Παύλου Χριστὸς προσδέξηται. Αλλ' ὁρᾶτε ὡς
καὶ ἁπόστολος ἡμῖν ὁ αὑτοχράτωρ ἑἐχδέδειχται, xat
ἀνέχυφε τοῦτο τοῦ λόγου οἷόν τι πόρισμα. Xo δὲ pot
λέγε Προμηθέα καὶ μὺθον ἀνθρώπους πλάττοντα "
ἀλλ ἐγὼ σοι μετὰ τῆς ἀληθείας ἀντιπαράγω τὴν
βασιλέως προµέθειαν µεταπλάττοντος Βαρύάρους
ἐπὶ τὸ ἀνῦρώπινον, 9$ Όειότερον, ὃς ve xal διδάσχα-
Xov ἑθνῶν ἑγχατέστισας, ἓν πίστει χαὶ ἀληθείᾳ, τὰ
τοῦ Παύλου σοι λέγω ἐρθοτομήσοντα τοῦ λόγου τὴν
αὔὕλαχα, πληθυνοῦντα θεῷ τὸ γεώργιον.

n

Barbarum modo persequentem, modo vincentem,
modo gladium intentantem imaginatur ; scd stctim
ac Ortus est 55A, sol, erit od o erationea. suam
usque ad vesperam * : cum vero eol cognovit occa-
sum *, cessat ab opere, et. copiosam meusam in-
struit securus; liberumque poculum replens, tua
quidem fortitudini plaudit, in Scythas vero per
contemptum eructat, atque. cum amicis ludit, eos-
que suaviter complectitur, innuens, se lic omnia
ob magnum Alexium babere, et ab ill. quoque
haberi. Sed cur ex Oriente populos sc tibi deden-
tes hic non describo (illud enim privatim, hoc
publice se habet)? De iis disceptant fortitudo et
benignitas, vtra magis eo& adduxerit; utraqwo
enün cos devicit. Verum alterutri victoria adjudi-
cetur, imperator est, qui vincit : qui tacitas nobis
illecebras suppeditavit, quique asperos indole
affabilitate sua lenivit, quodque sanctius est, Deum
ills conciliavit, eosque in ejus regnum introdurit,
ipsiusque consessus consortes cffecit; οἱ viros
sanguinum salutari fonte abluens, filios lucis con-
siituii, et stola immortalitatis induit : ae demum
exornavit forma diei et salutis, ut ab ipso etiam
oblationem gentium, quemadmodum 4 Paulo,
Cbristus recipiat, En vero, quomodo etiam apo-
stolus imperator ncster cstensus est, istaque ora-
tionis nostre pars coroliarii cujusdam — instav
subnata nobis sit, Modo vero dicas mihi, si placet,

C fibulusum ium Prometheam, qui homines effor-

mabat, cgo sunuma eum veritate reponam pron e«
theiazm, seu providentiam imperatoris, Barbarcs

in humanos, vel in quid divinius trausformasse : quique et sese gentium magistrum in flde ct. veritate
verlki suleum ducentem, segetemque [ο multiplieantem exhibuit,

€'. Ti µοι τὰ΄ πὀῤῥῥω λέγειν; Τί δε πρὸς «iv
"στρον xai τὴν Ἔφαν ἀπάγομαι; Τί δὲ μὲ ἀφ' ἑστίας
ἀρχομένην τὴν φιλανθρωτίαν τοῦ αὑτοχράτορος δεῖ-
xvupt ; Ανέστη γάρτις o9 πολὺς ἐξ οὗ χρόνος βᾳσι-
xou στέρµατος ἑαυτὲν ποιούµενος ἄσταχυν (ἐγέρ-
Ίειαν απ.]άνης εἶπεν ἂν αὐτὸν ὁ ᾿Αποστόλος), ὃς
κούφοις τισὶν ἀνθρώποις καὶ παρᾳσήµοις xat ἀδίοις
αὐτοῦ προσφυεὶς, Ἡσίοδος χηφῆσιν, ᾿Αρχίλοχος π'-
Ὀήχοις. Ὦ βασιλείων ὕψος χαὶ μέγεθος, xat áva-
κτόρων λαμπρότης, xal θρόνων μµεγαλειότης ἁσύ-
Ύχριτος, olov ἡμῖν ἑνυδρίζειν ἑτόλμα, ἄρπαγμα τὰ
ξῶρα τῆς ἀρετῆς ἠγησάμενος, 'AXX οὖν μετὰ τῶν
συνωμοτῶν Ó μωρὸς ᾿Αδωνίας ἑδασιλεία, xai τοῦ
πονηροῦ κόμματος. Τί δε; 'O ἀποκαλύπτων βαθέα,
καὶ ἑρμηνεύων μυστήρια, ἀπεχάλνυψε τῷ ὠτίῳ τοῦ
βασιλέως τὸν πονηρὸν σύνδεσμον, καὶ τὸ ὀλέθριον
δ.αθούλιον ἀταλαιπώρως φωρᾶσαι πεποίηχε. Τί γοῦν
ἔνταῦθα σχοπεῖτε: Τὸ πικρὸ» τοῦ βασιλέως xaX ἅπαρ-
αἴτητον; Πῶς τοὺς ἀπράχτους φονευτὰς ἠμύνατο ;
Flog τοὺς ἄχειρας ξιρηφόρους ἠμείφατο; Ἐψίλωσε
μὲν αὐτοῖς τὰς κεφαλὰς, τοῦ φυσικοὺ Χόσμου στερἡ-
σας, ὡς περὶ τὴν χεφαλὴν ἀσχημονῆσαντάς τε xai
ἐξυθρίσαντας , ἑφίλωσε καὶ τὸ γένειον, τὸ, οἶμαι,

* Psal. ciu, 322. " Ibid. 19.
PaTROL. Ga. CXXVI

* |] Thess. 11, 10.

D

6. At quid in. iis qua procu! sunt, üinmoro: ?
Cur ad lstrum et Orientem abducor? Cur non a»
ipso lare imperatoris clementiain demonsiro ? 1n-
surrexit. enim nen multo pridem quis cx 'semino
regio sc prognatum ementiens (operationem erroris
illam diceret Apostolus *), qui levibus quibusdam
atque obscuris hominibus (ex eorum videlicet
genere, quos llesiodus fucos, Archiloclus simios
Sppellat) sese adjungens, velut-si illi imperli su.
blimitas et magnitudo, palatiorum splendor, thro-
norumque magnificentia comparari nou posset,
nobis ipsullare ausus est, rapimam arbitrans esse
dona virtutis : et jam cum suis conjuratis, et ini-
qua turba stulus isle Adonias regnabat. Quid
vero? lile qui rewelat profunda *, et manifestat
mysteria, perfüdam conspirationem — imperatoris
auri delexit, pernieiesumque consilium feliciter
deprehendi fecit. Quid. igitur hie cogitatis? Rez's
acerbam et implacabilem iram? Quomodo illos
necis machinatores ullus est? Quid pon ignavis
illis gladii portatoribus rependit? Natorali orna-
mento tantummodo privans, depilavit $555 illis
capita, utpote qui in caput suum turpiter, atquo

* Dan. i15, 93.
10

259

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

300

imprudenter egissent: barbam abrasit, ut, puto, A ἄνανδρον αὐτῶν καὶ ἁγενὲς ἑκπομπεύων διὰ συµ-

imbellem ipsoram animum atque ignaviam hoc
symbolo propalaret. Patibulum vero etiam erexit,
eique impostorem illum alligavit : sed patibulum
ipsam delusit mitissimus imperator, ct eo tantum-
modo tanquam terriculo ad majorem timorem in-
cuüendum utens, cetera existimavit alienum ab
Alexii imperio esse, necis hominis Romani specta-
ter essc. Porro quot heroicis facinoribus par tibi
lioe esse videtur? Annequid simile apud veteres re-
perias ? Narrant equidem de celebratissimo Constan-
Lino, cum populus quidam insolens et arrogans (est
enim populus omnis nequitie et conviciorum re-
ccpiaculum ac sedes) statuis ipsius e foro direptis,
facies saxorum ictibus deformassent, idque impe-

θολικοῦ τοῦ προσχήµατος. Ὡχόλοπα δὲ.ἀνέστησε μὲν,
γαὶ τὸν πλάνον Exclvoy ἐπέδισεν, ἐπεγέλα ὃξ ἄρα τῷ
σχόλοπι Ó φιλάνθρωπο;, φοθήτερον [f. φόδητρον]
αὐτὸν µόνον ὀξύνας καὶ οἷον μορμολύχειον τεχτηνά-
pevog* οὐδὲ γὰρ εἶναι τῆς ᾽Αλεξίου βασιλείας &v-
δρὺς Ῥωμαίου φόνον θεάσασθαι. Τοῦτὸ σοι πόσων
ἀριστευμάτων ἀντάξιον Τούτου; τί ἂν εὗροις περὶ
[f. παρὰ] τοῖς παλαιοῖς ἱσοστάσιων; Λέγεταί τι
περὶ τοῦ πανευφήῆμου Κωνσταντίνου, ὡς ἄρα δῆμος
μέν τις ὑθριστῆς xal ἀγέρωχος (καὶ τί γὰρ ἢ δηµος
παντοἰας κακίας συµφόρηµα xal ὕόρεως τελεστή-
ριον ;), στήλας αὑτοῦ τῆς ἀγορᾶς κατασπάσας, λίθων
βολαῖς τὰς ὄψεις διαλωθήσαντο. ᾿Αγγελθὲν δὲ τοῦτο
τῷ βασιλεῖ, πολλοὶ μὲν σχέτλια παθεῖν, xoi μετὰ

ratori renuntiatum esset, multique ipsius animum B τῶν σχετλίων τὸ πρᾶγμα ᾿τίθεσθαι, τοῦ βασιλικοῦ

concilarent, ac malos male perdendos suggere-
rent ; eum faciem sibi leniter attrectantem dixisse :
Numquid contra hanc lapides adhibuerunt, vel
contumelia illata in genis meis impressa est ? Πο-
pouentibus vero illis, regia in facie nullum injuriz
signum apparere, lgitur, subdidisse, dimittamus
dcbacchantes illos : non enim nobis quidpiam in-
tulerunt mali ; sed in ss tantummodo szvierunt.
Maguum profecto hoc, o iünperator, ae Constan-
tini animo dignum, verum ad te, tuumque facinus

asque magnum.

A sol surrexit. linquens pulchri equoris undas,

«t reliqua astra sese occuluerunt. lis enim, qui

θυμοῦ τὸ βέλος ὀξύνοντας τὸν δὲ, πράως διαφη-
λαφῶντα τὸ πρόσωπον, Μή τι, φάναι, κατὰ τούτου
τοῖς λίθοις ἐχρβσαντο, ἢ τὰ τῆς λώδης ταῖς παρειαῖς
ἑνσεσήμανται; Ὡς δ᾽ obx ἔφασαν ἐχεῖνοι τῷ βασι-
λικῷ προσώπῳ ἴχνος ὕδρεως ἐπιφαίνεσθαι, Οὐχκοῦν,
εἰπεῖν, ἑῶμεν τοὺς παροινῄσαντας' οὗ γὰρ ἡμᾶς
xaxov τι διέθεντο, ἀλλὰ τῷ χαλκῷ ἐπελύττησαν.
Τοῦτο μέγα μὲν, βασιλεῦ, xai τῆς Κωνσταντίνου
joy"; ἑπάξιον, ἀλλὰ µέχρι σοῦ µέγα χαὶ τῆς of;
πράξεως.

'HéAtog δ' ἀνόρουσε «ιπὼν περικα..]έα
[A/urn* (5),
xai ol. λοιποὶ ἁστερες ἐχρύθησαν. Ἐκχείνοις μὲν γὰρ

tantum in. umbras debacchati erant, ΡΘΡΠΔΛΙ con- C εἰς τὰς σχιὰς ἑξυδρίσασιν, ob τοσοῦτον μέγα τὰς

donasse, non adeo magnum, cum nullum re ipsa
malum iutulissent; at scelesta ea societae tuo
ferme gutturi gladium intulit : quibus, cum gra-
tiam impunitatis feceris, nullum comparationis
locum veleribus reliquisti. Sic doces, erga offen-
sores noslrus mites nos exhibere. Quanquam enim
alias Salomone sis justior, in hoc tamen sponte ab
exacta mensura recedis. In distribuendo quidem
justus es, ia eorrigendo excellis: at in vindicando
4ned;ocrius te habes; visque potius eos qui in te
peccaverunt debitores remanere, ut, cum multain
debentibus multum dimiuatur, ianto plus justi-
tiam diligant, quanto plus illis donatur !*. Optime
siquidem nosti evangelicum illud oraculum. Solet

τιμωρίας χαρίσασθαι μηδὲν μέγα λυμµηναμένοις τὰ
πράγματα coU δὲ τῷ αὐχένι µόνον οὖχ ἔπιχατ-
ἤνεγχεν fj πονηρὰ φατρία τὸν αἴδηρον, οἷς χάριν τῆς
ἀθωώσεως τοῖς παλαιοῖς οὗ δίδως χώραν συγχρί-
σεως. Οὕτω διδάσχεις ἡμᾶς τοῖς ἁδιχοῦσι προστέ-
ρεσθαι. Καὶ γὰρ κἂν τοῖς ἄλλοις Σολομῶνος ct δι-
χαιότερος, ταύτῃ γοῦν ἑχὼν τῆς ἀχριδείας ὑφίεσαι,
xai «ὺ μὲν διανεμητιχόν σοι δίχαιον, xal τὸ ἐπανορ-
θωτιχὸν ὑπερευχατώρθωται; τὸ δὲ xaxà τὸ ἀντιπὲ-
πονθὸς, ἐνταῦθά σοι μετριώτερο». Καὶ βούλει μᾶλλον
ὑπόχρεως ἔχειν τοὺς cl; ck πλημμελήσαντας, ὡς
πολὺ μὲν ὀφεί[ίλοντάς, πολὺ δὲ ἀφεθέντας, xat τὸ δί-
χαιον ἀγαπῄσαντας τοσοῦτον ὅσον ἀφείθησαν. Οἶδας
πάντως τὸ εὐαγγελικὸν ἀποθέσπισμα” φιλεῖ γὰρ

enim bomo resisieotia exasperati, cedere autem D ἄνθρωπος πρὸς μὲν «b ἀντιτεῖνον ἀντισχληρήνεσθαι,

Jemulcenti, persuasionis pharmaco, tanquam oleo,
mollior effectus. Αη vero tibi mansuetwdo huj"s-
modi ex molliore, $eu minus generosa indole

indita est, uL non prserogativa sit, sed defectus ? -

Nos non adeo insanire possumus, ut credamus,
regie virtutis tux (aciem maculis quibusdam, aut
avulsionibus deturpari. 5568 Indoles enim tua;
et regali majestate eminet, et suavitatem prodit
ac leporem : non aspera est tibi virilitae, neque

ο bue, vit, 43.

ὑπείχειν δὲ τῷ µαλάττοντι, χαθάπερ ἑλαίῳ τῷ τῆς
πειθοῦς φαρμάχῳ Ὑινόµενος χαλαρώτερος. "Apa δὴ
σοι τὸ πρᾶον ἀπὸ φρενὸς µαλαχωτέρας ἐμπέφνχεν,
ὡς μὴ εἶναι προτἐρηµα, ἀλλὰ νόσηµα, Mi, οὕτως
ἡμεῖς τὰς φρένας vocfjoatuev, ὡς τῆς βασιλιχκῆς
ἀρετῆς τὴν μορφὴν λελωδησθαι πιστεύειν οὐλαῖς
τιδι xal σπαράγµασι. Καὶ γάρ σοι τὸ Ίθος ἐπὶ τῆς
ἀρχιχῆς μεγαλειότητος ἔστηκε, χαὶ τὸ ἡδὺ προδεξ-
Χνυσι xal τὸ χάριεν' καὶ οὔτε σκληρὺν τὸ ἀνδοιχὺν,

Varie lectiones αἱ nola.

(3) llomer. Odyss. 1. UI, v. 1.

30]

ORATIO IN ALEXIUM COMNENUM.

302

οὔτε κορασιῶδές αοι τὸ ἐπίχσρι, ὡς μήτε τὸ σεανὸν A gratia. feminea, neque serietas tua in arrogan-

el; ἁλαζονείαν ἑχτραχηλίζεσθαι, μήτε καταβῥι-
πτεῖσθαι τὸ ἑλαρὸν εἰς εὐτέλειαν. Σὺ μαλακίσῃ ποτὲ,
ὁ ἁδαμάντινὸς, ὁ ἀνένδατος; ὃς ἐπειδὰν οχολάσῃς
τῶν τοῦ πολέμου χινῄσεων, οὐχ ἵππων ἀμίλλαις xà
δήμων μανίαις σεαυτὸν ἐπιῤῥίπτεις, οὐδ ἐνθηλύ -
vet; τὴν ἀχρὴν τοῖς τῆς ἀνάνδρου μουσικῆς xpou-
αμασιν, ἀλλὰ θήραις καὶ χυνηγεσίαις ἀνεγείρεις τοῦ
θυμοῦ τὸ κοιµώµενον, xal τοὺς εὐγενεῖς παΐδας
γεύων τῶν τῆς ἡἠλιχίας ἀριστευμάτων ὡς σχύλα-
χας.

C. Σωφροσύνης δὲ elo, ὅτι οὗ ξητεῖτε µαρτυρίαν,
οὕτως αὐτὸν πιέζοντα τὸ σῶμα θεώµενοι xai ταῖς
ἑχάστοτε θυραυλίαιφ, xaX τοῖς ξηροτέροις γυμνά»
σµασιν, ὃς Υε χαὶ µίαν ἐξ ἀρχῆς ἔστερξε τὴν χαλὴν
Ev γυναιξὶ, τὴν βασιλείας ἀξίαν σύζνγον. "O0ev αὖ-
τοῖς προφήχοντα τῇ τοῦ γάμου ῥίζῃ xa τὰ βλα-
στήµατα. Καὶ νῦν τοῖσδε ἔρταις [τοῖς γενέταις ?] ὁ
παλὸς, ὁ µυριοπόθητος, «b ὀψιμώτατον θέαµα, ὁ τῶν
ἀετῶν νευττὸς, ὀξὺ μὲν ὁρῶν Ίδη, περιµένων δὲ τὰ
ὠκχύσπτερα. ᾽Αλλὰ εί, ὦ πάτερ, πρὰς τὸν παῖδα βρα-
ἑύτερος ἐγένον εἲς φύσεως; Tí ph τὸν βασιλέα
υἱὸν καὶ βασιλέα γνωρίζεις, ἀλλ’ ἀναδύῃ τὴν ποθου-
µένην ἀνάῤῥησιν, Τί μὴ µεταδίδως ὀνόματος τῷ
µετασχόντι φύσει τοῦ πράγματος; ᾽Αλλὰ xàv σὺ μὴ
θέλης, θεσμός ἐστιν ἀδραστείας ἀχίνητος, λέοντα τὸν
σχύμναν εἶναι τοῦ λέοντος.

η’. 'H φρόνησις δέ σοι αᾳὕτη μέν γε xat τῶν ἔξω, C

xai τῶν ἔσω μεταπονεῖται, x&v πόλεμον χατορθώ-
epe, μερῖτιν ἑαυτῇ παρεντίθησι, καὶ τὴν ταύτης
ἁδελφὴν, τὴν ἀνδρίαν, οὐχ ἀξιοῖ σχεσλιάζέιν, εἰ τὸν
χλῆραν τῶν τροπαίων à ἀδελφὴ συμμερίζεται ταῖς
τῶν πόλεων διοικήσεσιν, αὐτὴ μόνη ἐπιστατεῖν δια»
τείνεται, ἹἸαύτην γὰρ ὡς ὄντως νοήµων ἔχτήσω
TA. ἀρχῆς σου κυδέρνησιν. Ἰαῦτα ἄρα καὶ
δ.ατάττεται, ἄρχοντας μὲν αἱρεῖαθαι τοὺς ὡς αχ”
τέρες παίδων ἐπιμελησομένους τῶν Ümnxóov. "H
οὐχ ὁρᾷς, φηαὶ, τὸν µέγαν βασιλέα xal σοῦ ἀρχέ-
συπον, ὅπως ἄλλαις ὁρίοις ἄγγελον ἄλλον ἐθνῶν

ἐκέστὴσε, πάντας πρὸς ἐχεῖνον ἐπεστραμμένους

συµφέροντας, οὐ καταμαγειρεύοντας τὺν ὑπήκοον,
οὐδὲ αὐτοὺς μὲν πιαίΐνοντας, τοὺς δὲ πολίτας ἰσχναί-
ψοντας; ἸΑνάλωμα δὲ πᾶν μὲν, βωμολόχοι, xai τῷ
θεάτρῳ τελούμενοι, xal πρὸς τὸ Ὑελασθήναι σπου-
δάζοντες, τῶν βασιλείων ἑλήλανται. Καὶ cov ἁρ-
χοὺς χηφῆνας πρὸς τὸ xaxbv µόνον τὰ χέντρα φέρον-
τας, τούτους ὁ βασιλεὺς σὺ τοῦ σοῦ σμήνους ἀκήγα-
γες, ἵνα μὴ τῶν χαμνόντων τὸ μέλι βλίστωσι. Καὶ
μόνος εἶ τοῖς ἀνθρώποις διδάσκαλος, ἔργῳ τούτους
παιδεύων ὡς im ἔργοι ἁγαθοῖς διεπλάσθηµεν.
λΕαθὼν γὰρ ἔχεις, ὅτι πᾶσαν χαχίαν ἡ ἀργία i5i-
$265, χαὶ ὡς ἐπίπαν ἀνὰ τοὺς [ἀνθρώπους 3] μὴ βουλο-
µένους ἐργάζεσθαι, τὰ τῶν ἑτέρων περιεργάδεσθαι.

V. Σωφροσύνην δὲ καὶ εὐχοσμίαν περὶ τοὺς βασι-
2 ἕως οἴχους ὅσην περὶ τοὺς ἱερεῖς ἀπαιτεῖν γινώσκχα-
μεν (καὶ µήποτε τούτων ἑατὶ τὸ βασίλειον ἱερά-
ezupa ;). Ἐθαύμασα τοῦτυ πολλάχις byà xav ἑμαυτὸν

tiam, neque hilaritas in vilitatem degenerat. Tu-
ne vero molliori vite te tradas unquam, qui ada-
mantinus ac plane indefessus es? Qui quando a
belli motibus te vacare contingàt, non equorum
certaminibus popularibusque iueptiis oblectaris,
neque mollioris musice modulis aurem" accommo-
das; verum 2aucupiis ct venationibus sopituni
excitas spiritum, atqne ingenuis pueris prxclara-
rum illius retatis actionum gustum, quasi catulis,
insinuas.

T. Temperanti vero ejus testimonium vos non
querere, satis novi, cum videatis cum corpus
suum οἱ assidua sub dio vita, et asperioribus
exercitiis castigantem : qui etiam ab initio uni-
cam adamavit feminarum optimam, ac regno
plane dígnam consortem : unde et congruentes
nuptiarum radici orti sunt surculi ? ac ille, qui
nunc spectatoribus adest, pulcher ac millies desi-
derahilis, scd nimis aerum spectaculum : ille, in-
quam, aquilarum pullus, acute quidem jam vi-
dens, sed celeres adliuc alas ad volandum ex-
spectans. Verum cur, o pater, erga puerum to
tardiorem, quam natura pr»bes? Cur non regem
filium renuntias, et desideratam differs appellatio-
nem? Cur ei qui rem jam natura participat, ct
nomen ipsum non communicas? Attamen, si vcl
nolis, immobilis nature lex est, catulum leonis
leonem esse,

$. Prudentia vero ea enines, qus externis et
internis rebus :xque prospicit. Et quidem si bei-
lum geras, illa partem sibl aliquam vindicat :
neque putat, sororem suam fortitudinem :egra
ferre, si sortis tropsorum soror ,particeps fiat.
Δι eivitatum gubernationi ipsa sola przsidere per-
tendit. Hanc enim tu, utpote plane intelligens,
possides imperii gubernatricem. [lec propterea
jubet, magistratus eligas, qui parentum instar,
subditorum, utl fillorum, curam gerant. Nonne
vides, inquit illa, summum regem, primumque tui
exemplar, queniadmodum alios aliia gentibus re-
glonibusque przfecerit angelos, qui omnes illum
respicientes cominunem utilitatem curant, subdi-
tos non opprimunt, neque semcelipsos pingue-

D faciunt, et cives. extenuant ? Omnes inutiles ex-

pense, scurre theatrales, risus provocatores ex
regiis sdibus espulsi sunt. fgnavos eliam fucos
ad malum tautummodo stimulum ferentes, tu, o
imperator, e tuo alveari abegisti, ne laborantium
mel exsugant. Et quidem tu, ipse hominibus πια»
gister es, cos facto erudiens, quod ad bona opera
formati simus : probe cnini nosti, otio nequitiam
omnei edoceri, ac generatim B5'7 eos, qui nun
opetantur, in aliorum facta operosos esse.

9. Moder.tionem vero et decentiam tantam circa
regius wes, quantam circa sacerdotes te exigere
novimus : (nonne enim θἱ horum est regale sacer-
dotium ?) Rem banc sxpius mecutn perpendens ini-

303

THEOPHYLACTI DULGARLAE ARCHIEP.

304

ratus sum ; et iterato in tem lianc inquisivi, cum A συσχοπούµενος * χαὶ γὰρ aU xat αὐτῷ διαπορΏσαί uo:

ipsius consideratio animo occurrit : ac vix tandem
comperi, praecipuam tante concinnilatis causam
esse beatam illam vestri radicem, optimam matrem.
Si enim delibatio sancta eat !!, omnino et massa.
lila igitur eat vobis omnis boni conciliatrix εί
causa. llla et unitatem vobis impertitur tanquam
ramis jn duas quidem divisis personas, sed radice
conjunctis, ab eademque qualitatem suam attra-
hentibus. (En vero quomodo oratio mea statim ac
illius mentionem attigit, vos quoque simul copu-
lavit : antea quidem allocutione ad regem solum
fruebar; mentione autem illius facta , protinus et
magni illius honorabilisque mihi capitis, primi
videlicet post primum, et fortissimi regis post for-

tissimum memini.) Ejusdem autem aurez lacrym:e B

victoriam lacrymarum expertem nobis donarunt.
Illius assidui per noctem gemitus, exsultalionis cla-
mores, εἰ triumplalia cantica suppeditarunt. llla
te, ο imperator, tropzo contra Scythas coronavit.
Vin' igitur, ut tibi canam illud ex sacro cantico,
quandoquidem tempus cst victori: et celebritatis :
Egredimini, et videte regem in diademate, quo coro-
navit eun mater sua in die [etitie cordis sui 3 (4)?
Idcirco etsi non adsitis, rebus ipsis adestis; omnium
enim curas, sicut nemo unius tantum, illa excipit:
οἱ si adestis, perinde est, ac si prasto non essetis,
magna ejus menii omnia comwitlentes. Mult
filie congregaverunt divitias, tu supergressa es uui-
versas **. Salomon tuum nobiscum encomium ccele-
brat; cujus tu prudentia mirum quam longius pro-
gressa es. Verum et David te matrem in filiis
letantem psallit **. At, o beatissime, ne dicas tan-
tuiimodo in 6iliis; sed adde οἱ natis natorum, for-
tasse , οἱ qui nascentur ab illis, ut beatitudinem
eificias clariorem. O felicissima ob inexplebilem
aspectum ! magis quldem mirabilis propter seipsam,
magis eliam propter eos qui ex ea sunt : qui scipsos
efficacem legem omnibus hominibus proponentes,
ex sese ipsis praedicant fraternam dilectionem, fa-
-eundo silentio vitam nostram moderantes, Cum
. enim.antea regia potestas vel nullo modo, vel d:ffi-
cillime -communiceri posset (hinc enim Thyestece
cena in proverhium abierunt, nec temporis diutur-
nitas infamem illam mensam delere potuit), hi duo
$umma cuim hilaritate eain communem eibi fece -
. runt οἱ duobus cura est de uno, et uni de 558
duobus (uon enim suppetit milii quomodo aliter me
exprimam), ut idcirco mihi videatur Deus alteram
novamque rerum conditionem ostendere voluisse,
duo in imperii coelo Luminaria magna constituens.
Et hoc quidem spectabat sapiens illud Ecclesiasue
dietum : Doni sunt duo super unum !* (5). O vos
-$oli zqualiter invicem commutabiles! soli, qui

Μ Rom. χι, 40. ** Cant. n1, 4$.

15 Prov, xxxi, 99.

παρέστη ky ἐπιστάσει γενομένῳ τοῦ πράγματος, xat
Μόλις εὗρον τῆς τοιαύτης εὐχοσμίας τὸ ἀρχιχώτατον
αἴτιον, τὴν µαχαρίαν ῥίζαν ὑμῶν τὴν ὁσίαν μητέρα.
Ei γὰρ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, πάντως που xal τὸ φύραμα.
Ἐχείνη παντὸς ὑμῖν χαλοῦ xai χορηγία xai πρόξε-
Voc * ἐχείνη xat τὴν ἔνωσιν ὑμῖν δίδωσι, χλάδοις μὲν
οὖσι xal σχιζοµένοις εἰς διάφοβα πρόσωπα. τῇ ῥίζη
&' ἑνουμένοις, xaX ἀπ᾿ ἑχείνης ἕλχουσι τὴν ποιότητα
(ὁρᾶτε γοῦν, πῶς xaX ὁ λόγος ἅμα τε ἐχείνης ἐμνή-
σθη, χαὶ ὑμᾶς Ίνωσε | Πρῶτον μὲν γὰρ τῆς πρὸς τὸν
βασιλέα µόνον ἁπέλανον προσφωνῄσεως * ἑχείνης δ᾽
ἐπιμνησθεὶς, εὐθὺς ἐμνήσθην τῆς µεγίστης χαὶ τι-
plac µοι χεφαλῆς, τοῦ πρώτον μετὰ τὸν πρῶτον,
χαὶ κρατίστου βασιλέως μετὰ τὸν χράτιστον)’ ixst-
νης τὰ χρυσᾶ δάχρυα τὴν ἅδακρυν ἡμῖν νίχην δι-
δόασιν * ἑχείνης οἱ πάννυχοι στεναγμοὶ τὰς τῖς χα-
ῥᾶς ἐκθοῄσεις, χαὶ τὰ ἐπινίχια ὥσματα . ἐχείνη σε,
βασιλεῦ, τροπαίῳ τῷ χατὰ Σχυθῶν ἑστεφάνωσε,
θέλεις ἄσωμαί σοι τὰ Ex τοῦ Ἄσματος, ἐπεί µοι χαι-
ρὸς xaX νίχης χαὶ πανηγύρεως; "E£éA0ece καὶ ἴδετα
ἐν τῷ στεράνῳ, ᾧ ἑστεράνωσεν αὐτὸν ἡ μήτηρ
avtov ἂν ἡμέρᾳ εὐφροσύγης καρδίας αὐτου. Διὰ
ταῦτα xlv μὴ παρῆτε, τοῖς πράγµασι πᾶρεστε' τὰς
ἁπάντων γὰρ φροντίδας ὡς; οὐδεὶς ἑνὸς ἀναδέχεται.
Κὰν παρῆτε, οὗ πάρεστε, τῇ ταύτης µεγαλονοίᾳ τὸ
πᾶν ἐπιτρέποντες. Πολλαὶ γυναῖχες ἐποίησαν δύνα-
piv ' σὺ δὲ ὑπέρχεισαι xal ὑπερηῆρας πάσας. Σολο-
μῶν λειτουρχεῖ σοι μεθ) ἡμῶν τὸ ἐγχώμιον, οὗ σὺ
τῆς φρονῄσεω; βαδθαὶ ὅσον προώδευσας! Αλλά χαὶ ὁ
Δαθίδ σε μητέρα ἐπὶ τέχνοις εὑφραινομένην ψάλλει,
οὐχ ἁπλῶς τέχνοις, ὦ σὺ µακάριε, ἀλλὰ πρόσθες xol
τέχνοις τέχνων» τάχα δὲ χἀκείνων ἐχγόνοις, ἵνα
τὴν εὐδαιμονίαν παραστήσῃ σαφεστέραν. Ὦ πανολθία
τοῦ ἀνεμπλήστοωυ ὁράματος, μᾶλλον μὲν θαυµασία
δι ἑαυτὴν, μᾶλλον δὲ διὰ τοὺς ἐξ αὐτῆς ^ οἳ νόμον
ἔμπρακτον ἑαυτοὺς προθέντες ἀνθρώποις ἅπασι, δι᾽
ἑαυτῶν χηρύττούσι τὸ φιλάδελφον, λάλῳ σνωπῇ ov
βίον ἡμῶν σωφρονίζοντες. Τὸ γὰρ πρὶν ἀχοινώνητον
τὸ χρῆμα τῆς βασιλείας, f δυσχοινώνητον * διὸ τὰ
θυέστεια δεῖπνα πεπαροιµίασται, καὶ οὐδ' ὁ πολὺς
χρόνος τὴν μιαρὰν ἐχείνην συνέστειλε τράπιζαν.
Αλλ' οὗτοι μεθ) ἑλαρότητος ἑχοινώσαντο xat δυο
ἑνὸς µέλει, xaX τῷ EX τοῖν δυοῖν. Οὐ yip ἔχω πῶς

D X); φθέγξωµαι, ὅθεν ἐμοὶ δοχεῖν βουληθεὶς ὁ 8:5;

τῶν πραγμάτων ἑτέραν χτίσιν χαὶ νεωτέραν ἑνδείζα-
σθαι τῷ τῆς βασιλείας οὐρανῷ τοὺς δύο φωστηρας
τοὺς μεγάλους ἑγχαταστήσασθαι. Καὶ τούτο ἦν ἄρα
τοῦ Ἐκχλησιαστοῦ τὸ σοφὸν, ᾽Αγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ
τὸν &va. Ὦ μόνοι τοῖς ἴσοις ἀλλήλους ἀμειφάμενος,
µόνο: μὲν νιχῶντες ἅπαντας, μόνοι δὲ ἀλλήλων νιχώ-
µενοι. Μαχάριοί τε χαὶ ὑμεῖς οἱ ἀρχόμενοι, xal τῶν
πρὺ τούτου µαχαριώτερο:, τῶν μὲν ὑφ' ἑνὸς, ὅτι ὑπὸ
δύο ἀρχόμεθα, τῶν δὲ ὑπὸ δύο, ὅτι ὑπὸ τοιούτων. Οἱ

εν Pg4), οχι, 9. !5 Eccles. iv, 9.

. Varie leetiones et note.

(4) Fortasse hic aliquid deest.

45) lta LXX. Vulg. habet: Melius esi. esse duos simul quam unum.

305

"ORATIO IN ALEXIUM COMNENUM.

306.

δὲ ὑμῖν πλησιάξοντες ἡμῶν μᾶλλον µαχαριώτεροι, A viucaut omnes, ae soli, qui mutuo vincantur. Feli-.

ὅτι τοὺς ὑμετέρους yapaxtr pac ταῖς ἑαυτῶν quyalc
ἐνσημαίνονται, xaX χατέχουσι τούτους μᾶλλον, f) οἱ
ῥαχτύλιοι τὰ γλύμματα. Ἠ οὐχὶ xol οὗτος ὁ περὶ
ὑμᾶς χύχλος πρὸς τὸ µέσον τῆς ἀρετῆς ὑμᾶν νέ-
γευχε, χἀντεῦθεν ἴσας τὰς εὐθείας γνώµας ἑχδέχεται;
σοφίας τε εἰς τὸ ἀχρότατον Έχουσι xal σεµνότητος
πάντες xal τοῦ δικαίου χατάµεστοι. Elva τοιαύτην
βασιλείαν οὗ μαντευσαίµην ἐγὼ xat ὀρνίθων γάλα
παρέξειν ἡμῖν; xáv τις µε μάντιν ἑρῇ, οὐχ ἆπο-
ποιήσομαι *' οὔνομα, ἁλλὰ χαὶ οἰωνιστὴν αὑτὸν
ἐνερνθριάστως προσονοµάσαιµι, εἰς σὲ τὸν ἀετὸν
ἐπιδέξιον βλέποντα, κἀντεῦθεν δεχόµενον τῆς xo-
αιιχῆς εὐετῆρίας τὸ σόµόολον Μελάμποδος ἀληθέστε»
pv, Πολυδάμαντος ἀχριδέστερον, Βαλαὰμ εὐσεδέ-
στερὀν.

ces οἱ vos, qui subditi estis, et iis qui vos preeces-
seruat, feliciores : iie quidem, qui sub uno fuerunt,
quia nos duobus regimur; iis vero, qui sub duobus
(uere, quod nos sub talibus simus. At qui prope
vos sunt, magis adhlitie felices; quoniam charaete-
reg vestros ipsorum animis imprimunt, magisque,
quam annuli sculpturas suas, servant. Noune vero
et iste, qui circa vos est, circulus ad medium vir-
(utis vestre oculos intendit, indeque rectos sensus
vqualiter haurit? omnesque ad sapientie culmen
properant, morum severitate et justitia repleti.
Post hiec vero non ego jure vaticinabor, tale im-
perium nobis et avium lac prabiturum? Quod si
quis me vatem dicere velit, nomen istud haud re-

B cusabo : quin et augurem me absque rubore appel-

larem, cum te fausil omiiis aquilam respicio; indeque sumo mundane prosperitatis symbolum
Melampodo verius , Polydamante exactius, ac Balaamo religiosius.

v, Απολαὖσει μὲν οὖν xai χοινη τῶν χοινῶν ἆγα-
θῶν ἡ σοφιστιχή. Σὺ δὲ ἀλλά xat ἰδίᾳ ταύτῃ βοήθη-
σον’ χινδυνεύει Υὰρ οὐχ ἐπὶ yóvo, ἀλλ ἐπὶ στόµα
πεσεῖν. O5 δέχοµαι τὸν ἐμὸν βασιλέα ᾿Αδριανῶν xal
Μάρχων xal Κομμµόδων ἀφιλολογώτερον φαίνεσθαι,
of δηµοσίοις σιτῄσεσι σοφιστιχὴν γλῶσσαν Écpsqov:
οὐ δέχοµαί σε τῶν πρὸ σοῦ βασιλέων xaX μὴ ταύτη
τὸ xpsivvov παρὰ δικαζούσῃ τῇ θέµιδι φέρεσθαι.
Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἔθος ἐχλιπὲς τῷ χρόνῳ γενόµενον
ἐπεισήγαγον, χαὶ τὸ λέγειν ἐπὶ βασιλείων ἀπέδωχαν'
σὺ δὰ, χαὶ τὸ προθυµότερον Mew, τῷ θεμελίῳ
ἐποικοδόμησον. ᾽Αλλ’ ἐγὼ μὲν, ὦ παῖδες, τῷ πέπλῳ
τῆς βασιλικῆς εὐφημίας τὸν στήµονα προῦπέστησα,
ὑμεῖς δὲ χαὶ δὴ τὴν χρόκην προσεπιδάλετε. Ἐγὼ

την τέχνην ὑμῖν παρέδωχα, ἵνα ποικιλώτερος ὁ πέ- C

πλος xal τελεώτερος γένηται. .

10. Gaudebít igitur simul communibus bonis
etiam oratoria. Tu vero eam peeuliariter juva:
periculum est enim, ut non solum in genua, sed
el in faciem corruat. Ferre ego sane nou possum,
imperatorem meum Adrianis, Marcis et Commodis
minus philologum videri; qui ex publica annona
oratoriam linguam enutriebant. Non fero, te vel in
bac parte anteactis imperatoribus potiorem a The-
mide non judicari. Illi enim morem, qui tempore
defecerat, instaurarunt, ac facultatem in regiis
mdibus dicendi concesserunt. Tu ut promptius οἱ
alacrius dicere liceat, positio jam fundamento, su-
peredifiea. AL vero ego quidem, o pueri, debitz
imperatori nostro fausta precationis ac laudis teke
siamen jam posul. Vos subtegmen adjicite. Ego
vobis artein monstravi, qua elegantius picta atque
perfectior tela fiat,

TOY MAKAPIDTATOY ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

KYPOY ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ
| EIIIETOAAI K'

—À

BEATISSIMI EPISCOPI DULGARLE '

DOMNI THEOPHYLACTI
EPISTOL/E XX.

Interprete Bonifacio Finetti ord. Predicatorum.

B59 Ι. — Sire nomine (1). A A', — Αγώδυμος.

Vir iste non. amplius idem eet, rureus abnuit (2). “Οδ ἀγὴρ οὐκ ὅτ αὐτὸς ἐχνεύει πάλ. Οὕπω
Noudum ego Actiridam ascendi, et urbem, quie vos τῆς Αχρίδος ἐπέδην, xal τὴν ὑμᾶς ἔχουσαν πόλιν
habet, meis in amoribus infelit, jam coneupisco. ὁδύσερως ἐπεπόθησα. Maxpólev γάρ µοι προσέθαλ-
Α ionge enim ad me pervenit balitus quidam letlia- λεν &éxogopá τες θανάσιµος, οἷας ἀτεχνῶς ἁποπνέουσι
lis, cajusmodi revera exhalant Plutonia barathra. τὰ Χαρώνεια. Ti μὲν οὖν Ἐμπεδοκλεῖ τὸ νῖχος, xóp-
Empedocli igitur victoria capita progignit destituta σης ἐχφύει ἀναύχενάς fj δ' ἐνταῦθα τῆς ἀνεπιστχ-
cerviee ; sed iste infidelitatis principatus eervice3 — cfag bmiavasía, αὐχένας ἁχορσώτους µυρίους ἐπὶ
absq:e capitibus wíllenas supra millenas effudit. µυείοις ἐξέφυσε. Ἐές γὰρ "Aypibuorne οὐκ ἔατιν
Quis enirn Achridensis non esteervix absquecapite, αὐχὴν ἀχέφαλος, οὔτε βεὺν, οὔτ᾽ ἀνέρα τίειν εἰδώς;
qui nequd Deum neque lótinem revererj novit. Τοιούτοις ὀυνεῖναι χαταχἐκριµαι τάρασι’ xal τὸ
Ego autem ad babitandum talibus cum monstris δεινότατον, ὅτι μηδ' ἐλπίς ἐστι τοὺς αὐχένας τούτους
damnatus sum. Et, quod gravius est, neque ulla µκεφαλωθηναί ποτέ τισι δυνάµεσι χρείττοσιν ὥσπερ
spes est cervices istas capiti aliquando, vel supe- ἡ τοῦ Αχραγαντίνου σοφοῦ φιλία ἀτελεῖς χόρσας
riore aliqua virtute, jungendas fore; quemadme- συνάγει πρὸς τῆν ἐντέλειαν. Αλλά µοι τὰ πτερὰ -τῶν
dum alioquin memorati Agrigentini sapientis amor D χρηστοτέρων ἐλπίδων ἀπεῤῥύη av ánact, xai ó
imperfecta capita ad perfectionem adduxit. At inihj ἐπὶ τῷ σκήπτρῳ τοῦ Διὸς ἀετὸς πεζεύει φεῦ | xat τῇ
spei melioris penna diffluxerunt omnes : et aquila — Ut ἑνίσχεται, καὶ τῆς μετὰ βατράχων ζωῆς ἀνέχε-
cujus supra Jovis sceptrum sedes est, nunc pedibus — tat, οἵ γε xal δεινὸν οἰόμενοι, xal τῶν χαιρῶν τῆς
incedit, heu! et ceno inbzerescit, et vitam cum αὐτῶν τύχης ἀνάξιον, εἰ μὴ πάντα ἐντρυφῷεν ἐπὶ
ranis trahit : quae molestum quoque sibi reputantes τῆς σφετέρας τῷ Διὺς ὄρνιθι, ἐπιβαίΐνουσί τε ἐπὶ
et fortuna qua fruuntur, indignum, si Jovis aliti; τὰ τούτου νῶτα, πηλοῦ xal ὀνσωδίας ἀνάμεστοι,
omnimode non insultent, supra dorsum ejus, υἱ xal ἐπιθάντες βοῶαι δύσηχον μέντοι καὶ ἀναρμόνιον,
sunt luto οἱ fetore' plene, conscendunt : et eon- καὶ τί yàp ή τελµατώδους ψυχῆς ἐπάξιον. Ἐοίκασι
scendentes elamant 590 dissonum quid, et inhar- — youv ἄδειν παιᾶνά τινα ὀπινίχιον. Ti δὲ οὕπω μὲν
monicum, Intulenta scilicet anima ipsorum dignum. οὔτε τὸ) ῥάμφος, οὔθ) αἱ τῶν ὀνύχων ἀχωκαὶ Ἠμθλυν-
Videntur igitur illi triumphalem quenidam Paana — «at, ἀλλ ἔτι σπαράττειν, xai ἀποχνίζειν σάρκας
canere, Attamen. αφ] nondum vel rostrum, «cl. ἔχουσι, Μείζω δὲ ὕθριν τιθεὶς ἑαυτῷ τὴν ἐπιστροφὴν,
unguium acies reluse sunt; sed adhuc dilaniare καὶ ἄμυναν τῆς ἐκείνων ὄθρεως τερὸς τὰς τοῦ ἡλίου
carnesque ἀῑδοσγρετὸ valet, Verum majorem ipsa µόνον ἀχτῖνας ὁρᾶ ἁτενές τε xal ἔντρανον, καὶ οἷον
sibi reputans inferre injuriam, si animadvertat, et C αὐτῷ τοῖς ὀφθαλμοῖς (5) ἑχάτερον ἡ φύσις ἠρμόσατο,

Vari lectiones οἱ nota.

(1) Non est epis:ola, sed pars epistole. illius (3) Euripidis in Phaonissis versus 9257, juxta
sciliret qux inter Lamianas Maguo! Domestico in- — edit. Cantabrigiensem, Kingii an. 1720.
scribitur, Υιός infra col. 507 B 1. (9) Te. «oi ὀφθαλμοῖν. -

* Prodeunt nunc primum cx codice Vaticano. Edit. Venu, — Vid. Prefationem, num. XLII, tom: superioris ου]. 469.

909

EPISTOL£ XX EX COD. VATIC.

7t

καὶ ξοιχέ τε τὸν, ὅστις ποτὲ οὗτος ὁ oc, μάρτυρα A injuriam. ab illis illatam ulcisci aggrodisdur, ad

ποιεῖσθαι τοῦ πάθους, χαὶ «b ἀντωπεῖν, τοῦτό ἐστιν
αὐτῷ δυσωπεῖν, xal νεμεσητὸν δειχνύναι τὸ, τοιοῦ-
τον τοιούτοις καίζεσθαι. Riva, ὦ πρὸς τῶν τοῦ ἡλίον
τούτου καθαρῶν ἀχτίνων, alc αὐτός γε ὀσημέραι φω-
τίζει, xat φωτίζεις οὓς ἀξτιδεῖς ἀπογεννᾶς, Φφιλοσο-
φώτατε ἀνθρώπων xal χαριέστατε. 'O ταῦτα ὑθρι-
ζόμενος ἀετὸς, µάτην ποθεῖ τὸ μεθ) ὑμῶν διάγειν
τῶν µαχαρίων ἔνθα μάλ᾽ αἴθρη πέπταται xal ἀνέφε-
λος ἐκσπασθεὶς τοῦ πηλοῦ xal τοῦ τέλµατος, ob»,
ἔχωχε οἶμαι, ἐρεῖς, ἡ τὴν ἐνταῦθα τῶν xaxov λίµνην,
καὶ τοὺς ταύτης ἐχγόνους χατακριθείης βατράχους.
Οὐδὲ γὰρ ἔχω τί ἄν σοι ἑπαρασαίμην ἄλλο καὶ τῆς
συνήθους ποδάγρας ἄλγιον. Τρνφᾷν σοι δοχῶ maí-
ζων οὕτω, καὶ val μὰ τοὺς λόγους τοσοῦτόν pot γέ-
μεις χαρίτων, xai οὕτω διαχέεις µε xol μνηµονευό-
µενος, ὡς χαὶ τοῖς πρὸς σὲ γράµµασιν, αὐτὸ τοῦτο
ἐπισημαίνεσθαι, xol πάσης τηνικαῦια λύπης µε
λύεσθαι, xai ἄνετον πρὸς τὰς σὰς χάριτας φέρεσθαι,
ἄλλαις δή τισι χάρισιν. ᾽Αλλὰ δοίη ποτὲ ὁ τῷ ὄντι
χαριτοδότης θεὸς χὰμοὶ παντελῆ τῶν ἐνταῦθα λόσιν
καχῶν, 1| παράκλησιν, καὶ aol τῆς ἀμειλίχτου θηρὸς
ἁπαλλαγὴν τελείαν, fj ἄνεσιν. O0 γὰρ δη 3) μόνοι
τῆς xav' αὐτὸν ἑδοῦ ἀπεσφάλημεν, ἢ µόνοις ἡμῖν
ἀπένειμεν ἄχρατον τὸ χόνδυ τῆς πτώσεως.

s0li$ radios uuice, inlente et pure respicit, prout
ad hoe utrumque illi oeulum aptavit natura. Et
quidem decet, quicunque demum fuerit sol iste,
testem eum facere afflictionis suz csterum pudori
sibi dueit vel contra illos intueri, seque merito re-
prehendendam putaret, si talis cum talibus conten
dere aggrederejur. lgitur per puros soli» |rujus
radios, quibas ipse quotidie illuminat, et. aqui-
linos, quos progignis ," pullos illuminas,. sapientis»
sime e& suavissime bominum, aquila, que tales
injurias patitur, fustra desideret vobiscum heatis
versati, ubi ni&gna est serehila8, atque innubilug
spirat aer secretus a luto et coeno. Non, puto, in-
quies. Ergo ad istam malerum paludem, et ad pre-
genitas ex ea ranas condemneris. Neque enim ba-
beo quidquam, quod consueta etiam podagra
molestus iibi imprecer. In deliciig ne agere tibi
videor, dum ita ludo? Sed tu adeo erga me abun-
das gratiis, et ita vel si solum in montem: veneris,
Ime Trecreas; ut non possim non id οἱ datis ad te
significare litteris, et omni interim tristitia exsolvi,
ac libero etiam animo erga gratias [uas aliis gra-
tiis ferri. Verum det aliquando verus gratiz largi-
tor Deus et mihi omnimodam a praesentibus malis

exsolutionem ; el tibi ab implacabili bellua perfectam liberationem ac requiem : »5on enim vel .soli
nes ab illius via discedimus ; vel ea solis nobis ruine poculum propina.

B'. — TQ Σεδαστῷ ἸΙωάνγῃ τῷ Τυγαικαδέ19ῳ τοῦ
tAéuc.

TU, ἄν µοι σχολὴν ἔδωκε πρὸς λόγους, πανσέδαστέ

Il. — Joanni Sebasto Auguste fratri.

Quis, augostissime mi fautor, tantum, ul cupio,

μου ἀντιληπτορ, ὅση µοι βούλησις, ἵνα σοι πρὸς αἱ otii mihi dederit, ut ad praeclari facinoris tui gle-

vij τοῦ χανορθώµατος δόξαν, thv γλῶτταν ἤρμοσα ;
τίς δ ἄν µοι ῥητόρων χορὸν συνεχρόπησεν, ἵνα τού.
των κορυφαῖος Ὑενόμενος, ὅπερ, ἦν ποτε, εἶτα δοὺς
αὐτοῖς τὸ ἑνδόσιμον, κοινῇ τὴν λοχικὴν χορείαν
ἐπλήρωσα; Eo γὰρ βοηθὸς ἐν θ1/ψεσι ταῖς εὑρού-
σαις ἡμᾶς σφὀδρα παρὰ τοῦ βοήθειαν ἑξαποστεί-
Ίαγτός σοι ἐξ ἀγίου καὶ ὑπερασπίσαντος ἀναδέ-
δεξαι (4). Σὺ συνέτριψας τὰς χθφα.ὰς τῶν δρα-
κόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος : σὺ συνἐθλασαως τὴν
xeoaAiw τοῦ ópáxorcoc, x&v νῦν σπαίρῃ τῷ obpalu
xai δοχῇῃ Qv υὕτῳ παρὰ ποῖς οὐκ ὀρθῶς κρίνουσιν,
ὡς ἡμεῖς γε παρὰ σοῦ τοῦ λαδόντος δύναμιν πατεῖν
ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ τὸ ξῇν ἀπει-
ληπότες, ἐγγελώμεν τὸν καυχησάµενον εἰς τὰ

riam exitollendam linguam eeam aptare possüu ?
Quisve mihi rhetorum adjunxerit chorum, ut illo-
rum corypheus factus, ut olim eram, dato illus
melodias themate, una cuin eisdem choream orato-
riam persolvam. Tu cnim: Adjutor in tribulationi--
bus, que invenerunt nos nimis, ab eo, qui auxilium
misit tibi de sancto "8, ei protexit te, exhibitus
wobis es. Tu contrihulasti capita draconum i*
aquis *! : Tu confregisti capita draconis '* : tamolsi
enim eaudam etiamnum moveat, ac vivere iis, qvi
non recte judicant, videatur; nos tamen, qui a tc.
BG qui recepisti potestatem calcandi super om-
nem viriuwem inimici 1, vite donum accepimus,
irridemus eum, qui gloriatur in immensum '*, ac

ἄμετρα, καὶ clmóvca: Τῇ χειρί µου καταἸήψομαι D dixit: Manu. mea comprehendam universum, et de-

τὴν οἰκουμιάνην, καὶ ἐξα λείψω τὴν θάλασσα»,
καὶ ὡς κατα λελειμμένα ὡὰ τοὺς σύµπαντας ἑξαρῶ.
AXÀà γὰρ οὐκ ὀ]κατάλιπες τοὺς ἐκζητοῦγτάς
σε, Κύριε. Ἐπέδ.εψας δὲ ἐξ οὐρανοῦ καὶ εἴδες
τοὺς υἱοὺς τῶν τεδανατωµένω», καὶ ᾠχτείρησας
(c, καὶ ἐπὶ viór ἀνθρώπου, ὃν ἑκραταίωσας
φαυτῷ xal ἐπὶ ἄνδρα διεξιᾷ σον ἐξαπέστει.Ίας

'* Psal. xpin, 3.
μοι, IX, 1t.
19 Psal. Lxx, 94.

ο Psal. xix, 3.
9?! Psal. xxn, 13.

18 Psal. rxxur, 19.
ες. Lxxvur, 11.

lebo mare, et velut derelicta ova, omnes levabo "'.
At enim Non dereliquisti quarentes (e, Domine ὃν:
sed respexisti de calo **-*^, οἱ vidisti filios moriifica-
torum, et misertus es nostri **, el super filium homi -
nis quem confirmasti tibi **, et super virwn dextera:
(xe emisisti [(ncem. tuam et veritatem (uam ?! : el
multiplicati super Augustum magnificentiam (παλι).

19 Luc. x, 19. **1Cor. 1, οἱ. *! Isa. x, 14.
56 Psal, Lkxix, 16.. *' Psal. χει, 9.

Varie lectiones et nota,

(4) 7c. àvabi0::Zat,

311

THEOPHYLACTI BULGARLE ABCHIEP.

211

et docens manus ejus ad prelium, et digitos ejus qd A4 τὸ φῶς σου xal εὴν ἀ.λήθειάν cov, *al ésJsóra-

bellum **, contrivisti brachia peccatoris ** ; et con-
Jractis vectibus ferreis , . eduxisti vinctos in fortitu-
dine ?! ; et dixisti iniquis, Nolite inique agere, et de-
linquentibus, Nolite exaltare cornu**. En vero, augu-
stissime, quomedo Dei in te dona Dei ipsius verbis
coneinni : neque enim decet, quz» homine seperiora
$un!, ea humano eloquio depriimere. Perge igitur di-
vinam bonitatem imitari, neque unquam ulli/malum
velis, quin benelicentiam tuam in omnes exerceas,
presertim vero in ees, quorum ab initio misertus
cs, quales sumus nos; quibus profecto bencficiam
summum conferes, si nostros in Euripo consan-
guineos et affines benignitate tua complecti digne-
ris, ae cunctis qui in Gracia sunt, msnifestum
facias, archiepiscopum apud te, augustissimum
omnium adjutorem, majore quapiam considera-
tiune dignum censeri. Comple igitur gaudium
meis, in oamibus ipsos juvans: et ἰὸ Deus am-

plius, ampliusque exaltet et glorificet te, qui bont-
' iate. (ua ipsum quotidie vicissim glorificas : Kf
inimici (ui terram lingent.

σας ἐπὶ τὸν Σεθαστὸν τὴν µεγαλωσύνη»ν cov, xal
διδάξας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς παράταξιν, xal
τοὺς δαχεύὺ.ους εἰς xóJAegov, συνέτριψας ἆμαρ-
τωλοῦ βραχίονας, xal μογ.οὺς σιδηροὺς συγ-
έθλασας, ἑξῆξας πεπεδηµένους * xal εἶπας τοῖς
παρανομοῦσι, Mi) παρανομεῖτε, xal τοῖς παρακι-
κραίνουσι, Mi) ὑψοῦτε κέρας. Αλλ' ὁρᾷς, ὦ παν-
σέδαστε, ὅπως τὰ Θεοῦ τὰ περὶ σὲ δωρΏματα τοῖς
φοῦ θεοῦ λογίοις ὡς δυνατὸν ὕμνησα ' ἐπιὶ xai δεῖ
μὴ] ἀνθρωπίνῃ γλὠώσσῃ τὰ ὑχὲρ ἀνθρώπους χατα-
σµικρύνεσθαι. Φύλαττέ µοι τοίνυν τὴν ἐπὶ ἀγσθότητι
θεομιµησίαν, καὶ µήδέποτε μηδενὶ μηδὲν θεκἠσεις
[f. — σῃς.] χακὸν καὶ πρὸς πάντας μὲν ἀγαθωσύνην
ἐπιδειχνύμενος, μάλιστα δὲ πρὸς τοὺς i$ ἀρχῆς
ἑλεηθέντας cot, ὁποῖοί ἕσμεν ἡμεῖς, οἷς μάλιστα ἂν
χαρίσαιο χαὶ τὰ µέγιδτα, eU γε τοὺς kv τῇ Εὐρίπῳ
συγγενεῖς ἡμῶν ἑλέους ἀξιοῖς, xal δείξοις τοῖς Ev
τῇ Ἑλλάδι ὡς παρὰ co τῷ πανσεθάστῳ πόντων &v-
τιλήπτορι πλείονος ὁ ἀρχιεπίσχοπος λόγου lux.
Πλέρωσον οὖν poo τὴν χαρὰν ἐν τοὶς ἐμοῖς ἓν πᾶσιν
αὐτῶν ἀντιλαθόμενος, καὶ ας θεὸς ἔστι͵ xaX ἔστι (5)

, ὑψώσειε, δοξάζων σε τὸν διὰ τῆς ἀγαθότητος αὐτὸν ὁσημέραι ἀντιδοζάναντα, xal οἱ ἀχθροί σου χοῦν

AdSovcir 3.
Ilt. — Machetari.

Si Deus charitas est **, ut dilectus Christi disci-
puluà divinitus docuit, jure ego arbitror, litteras
qux ex eharitate proficiscuntur, non descensum 9
Deo, sed ascensum ad Deuin esse ; scalaunque esse
illam quam vidit Jacob, qu: angelorum loco allo-
quia unionis habet, et super omnia et ante omnia,

Dominum sibi innizum **. Quare tu non scribendi C

causam in desiderium indivulsam cum meliori
b. no unionem conservandi conferre non debes; sed
sciens, quo firmiorem inter nos, quibus possumus
colloquiis, stringimus dilectionem , eo nos magis
Deo conjungi ; utere in bunc finem litteris nostris :
et, ut dici aliquando possit, inter i103 catenam esse
auream e coelo peudentein, quas illuc cos, 564 qui
per illam. scaniunt, depouit, ttas. vicissim. mihi
dena, Etenim in adeo barbaris lacis, nemo est, qui
aliquid boni docere me possit. Quare si vel modi-
cus à: nos perveniat sapientiz? sucus, integer nobis
rectaris fons affluevre videtur. Ne igitur, quaeso, iii-
posterum arilos nos sinas in hac lerra deseria, et
invia, et inaquosa 18: hujusmodi eniin. est ea', ad
quam damnati sumus, tametsi vulgo beati et glo-
viosi videamur. Et quidem beatus in foro ieputor,
sd vix januam aperio meam, iufelicissimus sum.
Kt hxc quidem ego nunquam non deploravi ; nec
tamen hactenus consolationem adeptus suin ullam.
Ka scilicet placitum esse arbitror vero Consolatori,
ut descensus ad nos suus adhuc differatur; ut sic
yel nostrum probet affectum, vel nos gratia 8ua

3? Psal. οκ, 1.

^ [jJoan. jv, 10, 9? Gen. xxvii, 10.

D'.— TQ Μαχητάρῃ.

Ei ὁ 8:0; dydzm ἐστίν, ὡς 6 ἠγαπημένος "ἐν
Χριστῷ µαθητὴς ἐπεθέσπισεν |[.ἀπ.], οὗ κατάθασιν
Ex θεοῦ, ἁλλ᾽ ἀνάθασιν πρὸς θεὸν τὰ τῆς ἁγάπης
ἤγημαι γράμματα, καὶ τοῦτ) ἐχεῖνο την ᾿Ἰαχὼδ
ὁραθεῖσαν χλίµαχα, ἀγγέλους τοὺς λόγους τῆς ἑνώ-
σεως ἔχουσαν, xal ἐπὶ πᾶσιν, fj πρὸ πάντων, τὸν

Κύριον ἐπισζεηριζόμενο». "Qace µή poc τῆς &voz-

la; αἰτιῶ τὸ βούλεσθαι ἡμῖν «ἣν πρὸς τὸ κρεῖττον
ἔνωσιν τηρεῖν ἁδιάσπαστον' ἀλλὰ μαθὼν ὡς μᾶλλον
&x τοῦ τὴν ἀγάπην ἡμῖν διὰ τῶν ὡς ἕνεστιν ὁμι-
λιῶν ἀῤῥηκτοτέραν πλέχεσθαι, Bcip προσδεσμούμεθα,
ὡς ἅμα χρῶ τοῖς γράµµασι, καὶ ἵν᾽ εἴπω τι τῶν
ποτε ἡμετέρων, σειρΏν χρυσείην ἐξ οὐρανόθεν κρε-
μασθεῖσαν, xàxel τοὺς δι αὐτῆς ἀναῤῥιχωμένους

ἀνατιθεῖσαν τὰς σάς pot γραφὰς ἔχε δωρού sve.

'E» γὰρ οὕτω βαρδάροις χωρίοις οὐδὲν ἀγαθόν µε

διλάσκει) ἔθέλουσι, βραχεῖἁ τις ἀποῤῥοὴ σοφίας
πρὺς ἡμᾶς χαταθαίνουσα, αὐτὴ δοχεῖ τοῦ νέχταρος
$ πηγή. "πως οὖν pot (0) τοῦ λοιποῦ αὔους παρ-
οδῴης ἥμας ér yq ἑἐρήμῳ καὶ ἁδάτῳ xal ἀγ-

vópq. Τνιαύτη γὰρ ἣν κατεδ.κάσθηµεν οἱ τοῖς
πολλοῖς μαχαριστοὶ καὶ ἀπόδλεπτοι. Μακάριος μὲν

ἐν ἀγορᾷ νοµίζομαι, ὅταν 6 ἀνοίξω τὰς θύρας, τρισ-
άθλιος. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ ἔστιν ὅτε μὴ ἀναχλαν"
σάμενος, οὕπω xal παράχλησιν ἔσχηχα᾽ δόξαν, ol-
μαι, τῷ ἀληθινῷ Παραχλήτῳ τὴν πρὺς ἡμᾶς ἔτι

χατάδασιν ἀναθάλλεσθαε, ἵν ἢ δοχιµάσῃ τὸν πόθον,

|j «δείξῃ μὴ ἀξίους τῆς αὐτοῦ χάριτος ὡς τοῖς

γε Χριστοῦ Ὑνησίοις συνουσιώταις, οἶσθα ὅτι xal

3* Ρεα]. xxxvi, 17. " pal. cvi, 16. Σε Psal, xvii, 7; Lxxiw, δ. " Psal. xxr, 9.
sal. LXu, 3.

Varie lectiones et nota.

(5) lc. ἔτι καὶ ἔτι,

(6) tc. μὴ.

513 . EPISTOLA XX EX COD. VATIC. — 31s
τῆς ἑλπίδος θἄττον ἔπέπνευσεν. Ἐφ᾽ oT; δὲ µε Ἠξί- Α nondum dignos csse, ostendat. Aliunde enim nosti,

ωσας, ἀνάσχου μικρὰ νουθετηθΏναι 6 πολλοίς vo-
μοθετῶν * ἐπειδὴ xol τοῦτο σοφία, µέτρα γινώσχειν
τελούσης xai «εελουµένης τάξεως (7). Mh θέλε πρὺς
τὰ θεῖα παρεμόάλλειν σαυτὸν, μγδ ἀνθρώπου dv-
χΏς εἶναι δοχιμαστὴς, ζώου φύσει εὐμεταθόλου, χατὰ
τὸν σὺν εἰπεῖν Πλάτωνα”. ἁλλὰ τὸ µέχρ: τούτων ἔσο
Φίλος, τὸ P ἑνδοτέρω θλέπε χαπνῷ xal πνυρὶ σχε-
πτόµενον [[. σχεπόμ.] xat τῇ φ.ογίγῃ ῥομφαίᾳ
ξορυ2ορούἹεενον, ᾽λλλὰ βαδαί σου τῆς φιλοσόφου Ψυ-
y5s! ὡς ξδέξω «fv νουθεαίαν, ὡς Ἐρυθρίασας, ὡς ηὺ-
λαθήθης τὰ Octa, ὡς ἔφριδας! Οὕτως οὖν ἔχε, xal
τηροίη cs Κύριος πάσης χακύνσεως ἀνώτερον xat
χχχώσεως.

quomodo genuinis Christi discipulis spe etiam
citius aspirare soleat. Quoniam vero ita me roga-
8t, patere, tu, qui multis legem iuponis, ut de
paucis quibusdam te commoneam : quandoquidem
ct hoc sapientiz est, noscere terminos ordinis, δει.
classis cum eorum qui perficiunt, tum eorum qui —
perficiuntur. Noli igitur in res sacras temet immit-
tere, neque discussor esse velis animx hominis,
qui est animal natura sua, juxia Platonem tuum,
facile mutabile ; sed ad Όσο usque esto amicus : quod
autem interius manet, considera fumo et igue te-
ctum esse, el flanmeo gladio custoditum. Sed papa!
quam philosophica anima tua! ut excepisti admo-

nitionem ! quomodo erubuisti ! ut revererís divina! ut trepidas! Ita igitur perge]: et conservet te Do-

mious omni malitia et nocumento superiorem.
Δ. — TQ πατριάρχῃ.

Πῶς ἑτόλμησας, qain ἄν τις, πρὸς τὸν δεσπότην
παῤῥησιάσασθαι, ἄνθρωπος τοσούτων ἐνιαυτῶν τὰ
σαυτοῦ χείλη τῇ φυ.αχῇ τῆς σωπῖς ἐχχλεισάμενος
[f.5vxX.], καὶ μηδὲν ph μιχρὸν, μὴ μέγα τῷ εὖερ-
γέτῃ φθεγξάµενος, ὃν ἔδει στόµατι, xal πνεύµατι, xal
γράµµατι χατασπάζεσθαι, χαὶ διὰ πάντων ὡς Év-
εστιν ἁγιάζεσθαι; ὅτι τοι μὴ δεσπότης µόνον, ἁλλὰ
xil πατὴρ, xal πατέρων οἰκειότατος xal φιλοστορ:
γώτατος. Εἴπερ ἐγὼ μὲν ἡ duyh , ταύτην δέ µοι ὁ
παχτρ'άρχης ἐχτήσατό (8) τε, καὶ ἔπ.Ίασε χτίσιν
καὶ πλᾶςσιν ἡμερινὴν καὶ σωτῄήριον, καὶ πρός ve
ὅτι μετριοπαθεῖν ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαι;, καὶ
φύσιν ἔχει xal ἄσχησιν. Τάχα μὲν χαὶ αὐτὸς πει-
(ασθεὶς, χαὶ μαθὼν, ἐξ Ov ἔπαθε, τὰ ἡμέτερα,
ἵνα ph λέγω τι πλέον (cl γὰρ ἂν τῷ ὑπρῷ £040
τοιαῦτα Τέγονεν, ἐν τῷ ξηρῷ tl οὗ δράσουσι ;);'
τάχα δὲ χαὶ τῷ µεγαλείῳ τοῦ νοῦ περιλαµδάνων ἃ μὴ
αὑτοπαθήσας, ἑπέγνωχεν. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖ τοὺς (ptu
πῶς ἂν εἴπω ;) τῶν ἀρχιερατευόντων νῦν σχόλοπας,
καὶ τὰς ἀκάνθας, αἷς ἐμπαγείσαις, εἰς ταλαιπωρίαν
ἑστράφημεν’ ὅτε οὐρανῷ μὲν σττρἰζει τὴν χεφαλὴην
4$ τῶν ἁμαρτωλῶν καὐχησις, χήραν xai ὀρφανὺν
ὁ ποντιν ύντων, χαὶ φονευόντων πάντα xal ἰθαγενῆ
καὶ προσή.υτον. Οὐχ ἔστι δὲ d βοηθῶν, 1j ὁ ἑξαι-
εούμενος' ἀλλ ἄγεται καὶ φέρεται πάντα, μὴ ὄν-
τος Autpovpérov μηδὲ σώζοντος" xaX ἐμπαῖκται
μὲν ἡμῶν κυριεύσονσι». Οἱ πράκτορες δὲ ἡμῶν
καλαμῶνται τὰ τομώτερα δρεπάνου κατάλοιπα. Πάν-
τας ἡμῖν ἐφιστάμενοι νεώτεροι τὴν ἡλιχκίαν ὁμοῦ xol
τὸ φρόνημα, ἀλλὰ xaX τὴ» ἁδιχίαν ἀεὶ νεώτεροι, οὗ
γπρῶντες, | παρακµάξοντες, ἁλλ' ἑχάστοτε Άπλεον-
εξίας εἶδος προσεξευρίσχοντες, χαὶ τὸ στρεθλὸν πνεῦ-
Ju τοῖς ἐγκάτοις αὐτῶν ἐγχαιγίζογτες, καὶ μήτε
ν)υθεσίαε:, µήτε φόδου (9) ἀνθρώπων ἀναχοπτόμε-
vot, ἀλλὰ πρός «t κραταιότερον ἀφορῶντες, ᾧ τὴν
καχχίαν εὑροῦνται (10) καὶ τὴν ἁδιχίαν ἀνατρέφονται,
xii ῥωννύονται, Κἄν τις βασιλέως ἐπιμνησθῇ, xai

IV. — Patriarche.

Quomodo audes, dicet mihi fortasse aliquis , ad
dominum tuum libere iunc loqui, tu, qui tot anus
custodia silentii labia tua 37 ita occlusa tenuisti, ut
ncc verbulum dixeris benefactori tuo, quem alias
οἱ ore, et spiritu, et litteris complecti, deosculari,
oumique honoris cultu prosequi debebas? Non
solum enim domiuus ille est , sed etiam pater, imo
patrum omnium conjunctissimus et amantissimus.
Nam ego quidem sum anima : hanc vero patriar-
chia condidit, οἱ formavit**, conditione et forma.
tione blanda et plane salutari : ac praeterea com-
patiendi infirmitatibus nostris et indolem habet et
exercitium. Fortasse etiam ipse tentatus aliquando
didicit ex iis que passus est**, nostra, ne dicam
amplius. Si enim in viridi ligno hoc fecerunt, in
arido quid facient ***. Fortasse etiam, quz propria
experientia $63 nunquam didicit, przcellentia
mentis su:e facile cognovit, Non enim ignorat illos,
(heu! nescio,quid dicam) pontificum rribulos et spinas
quibus pectori nostro infixis, miseri effecti sumus:
quandoquidem ad celum usque pertingit jactaptia
peccatorum, qui viduam, et pupillum, indigenam, et
advenam interficiunt * :et που est. qui auxilietur,
neque qui eripiat ** : sed aguntur et feruntur oninia,
dum non est qui re.limat, neque qui salvum faciat ος
et. illusores dominantur nobis. Exactores. auiem
nostri * etiam minutiores spicas, qua falcis effu-
gerunt aciem, sibi colligunt. Omnes nos premunt,

p qui etsi juniores zate sint e& prudentia, malitia

tamen semper multo valentiores suat: neque jn ea
unquam senescunt, aut languidiores flunt, scd
novum jugiter avariti: genus excojitantes , per-
versumque spiritum semper innovantes in visceribus
suis 5 (a quo neque monitionibus , neque tiuiore
hominum avoeari possunt), el ad quid validius
jugiter respicientes, quo in malitia przpotentes
fiunt, injustitia adolescunt et corroborantur. Quod

ο Psal. zxxxviri, 4. 9 Deut. xxxii, 6. ?* Hebr. v, 8. ** Luc, xxu, 91. *! Psal. xci, 6G. '5 Psal. vii, 14.

^» jbid, 5. **1sa. µῃ. 4, 11. ** Psal. 1, 12.

Varie lectiones et note.

' (7) Hoc est, ecclesiasticorum et secularium.
(8) Ig. ἕκτισε, quia postea sequitur χτίσιν, quán:
quam ctiam ἐχτήσατο recte se liabet.

(9) lo. φόδῳ.
(40) ἴσ. ἔῤῥωνται,

315

THEOPHYLACTI DULGARLE ARCHIEP.

316

$i quis Imperatoris , ct gladii, quem ad timorem À τῆς µαχαίρας ἣν εἰς pótfor τῶν καχοποιῶν Ex θεοῦ

malorum jDei putu ille portat, mentionem fecerit,
rident obsoletum jam verbum, et ejus qui illud
effert, damnant simplicitatem : ignari, quomodo
olim banc illis ezxcitatem induxerit simulatio.
l'orro et illius perquisitionem subinovere nitentes,
proprias sibi fabricant a&rumnas; ne ille a rebus
domesticis bene compositis vacans, inquirat in
aliena : scilicet velut torrentem, qui ipsos rapere
p: test, aliam in partem divertere conantur. Sicque
tropzum sibi erigere videntur: οί gloriantur in
malitía, qui potentes sunt iniquitate ", et sapientes
malefaciendi. Sicque Dei providentiam cavillantur,
ut ferme cum Pharaone dicant: Vacatis, otiosi
eslis ; idcirco festivitatem comminiscimini populo, et
quielem ". Hinc opera graviora; hinc exactores
operum acerbiores : hinc clerici exspoliati et
c»si : ajvenze censi, el exspoliati omni por-
Lione terrz, etiam ejusmodi, quam pullex saltibus
facile dimetiri posset (ut nobis reipsa modo ea
nounisi tribulos et spinas germinet *9) : hinc omnia
examinata el appensa; ut usque ad divisionem carnis
el ossium pertingant opera istius absurditatis 59.
ac ea renum cordiumque scrutatio *!*, quae !propria
l'ei est, nune communis etjam exactoribus evase-
rit; ut nibil plus mundi potentatibus hac parte
habeat omnipotens; neque principibus hujus s:z-
culi Pater fuiuri seculi ". Adeo scilicet longe pro-
cesseruat, ut postquanr divina in. Terum posses-

sione rapinis suis violaverint, eliam ad divinas c

prerogativas sibi arrogandas progressi sinl : et
qui inter ipsos formica erat, factus est lco, juxia
magnum illud apud Jobum anigma. Praeterea illud
eliam sibi assumunt, 56/$ υἱ irreprehensibiles
esset velint, ac data opera sibi, ac si essent sui
ipsorum proci, negotiorum cinnum propinant, Ca-
ptant insuper munera, velut ad sese leniendos
idonea: at ubi acceperunt, iterum irascuntur et
territont eos, qui semel dedere, ut dare assidue
pergant : quod.si quod expetuut, non accipiant,
belluarum instar ferociunt. Putant enim episcopum

pauperem esse non posse, aique ei ex lerra non
sata, nec culta fruges sponte sua prodire ; quin et
a fluviis aurum ip:i advehi absque labore, aut igni
piri&icatum : equos autem et mulos a canibus pro-
gigni, el omnia demum esse Dei sacerdoti nova et
insolita : vel si uon ita sit, eum neque sacerdotem
Dei esse, sed pollutum et omnino profanum : quin
et rerum divinarum contemptorem, οἱ nimis suis
addictum, et in muneribus profusum, οἳ quo demum
demone non pejorem? Neque enim horrescunt illi
ca, quibus contra Christianos avaritia rabie exagi-
μα furunt; sed episcoporum accusationibus tau-

** Rom. xim. 9. - " Psal. L1, 3.

*5 Exod. v, 17.
5* |sa, Ισ, 6.

*? Gon. uit, 10.

φορεῖ, χαταγελῶσιν ἑώλου τοῦ λόγου, xal τοῦ λέγον-
τος χαταδιαιτῶσιν εὐήθειαν' μὴ εἰδότες ὡς πάλαι
ταύτην abro; ἀμθλεῖαν πεποίηχεν dj ὑπόχριοις.
΄Ηδη δὲ xal «àv περιεργίαν τούτου βαρέως ἀντιπε-
ρισπᾷν μηγανώμενοι, ἰδίας αὐτῶν συμφορὰς τεκταί-
νουσιν, ἵνα μὴ σχολάζων ἀπὸ τῶν οἰχείων εὖ χειµέ-
νων, περιεργάδηται τὰ ἀλλότρια, xai ὥσπερ τι
ῥεῦμα παρασύρον αὐτοὺς ἀνθελκύοντες, μετοχετεύ-
ουσιν ἄλλοθεν. Kal οὕτως ἄγουσι στησάµενοι tpó-
παιον, καὶ ἐγκαυχῶνται ἐγ καχἰᾳ οἱ δυγατοὶ, καὶ
οἱ σοφοὶ τοῦ κακοποιεῖ». Οὕτω τὴν τοῦ Θεοῦ μοῖ-
pav κατασοφἰζονται, μονονουχὶ xal αὐτοὶ κατά τὸν
Φαρμαὼ λέγοντες' Σχο.άζετε, σχολασταί ἐἔστε, καὶ
διὰ τοῦτο ἑορτὴν ἐπινοεῖτε τῷ Δαφχαὶ ἀνάπανσυ.
Ἐντεῦθεν ἔργα βαρύτερα xal ὀργοδιῶκται πιχρό-
τεροι, xai χληρικοὶ μὲν γυμνούμενοι xat τραχηλιζό-
µενο:, πάροιχοι δὲ ἀριθμούμενοί τε χαὶ ἐξονυχιζόμε-
vot, καὶ v7 διαμετρουµένη τοῖς τῆς φύλλης πηδή-
pao, ἵν ἡμῖν ὄντως νῦν ἀχάνθας xal τριδόλους
ἐξχνατέλλῃ' xal πάντα ἐρεννώμενα xat ζυγοστα-
τούμενα, ἄχρι μερισμοῦ σαρκῶν καὶ ὁὀστέων
ἐκγούμδγα τῆς ἁλογίας ταύτης, χαὶ ὁ τῶν vegpor
xal καρδιὼν ἑτασμὸς θεῷ νῦν χοινούμενος πρὸς
τοὺς πράκτορας, ἵνα μηδέν τι πλέον ἔχῃ τῶν xo-
σµοχρατόρων ὁ παντοχράτωρ, μηδὲ τῶν ἀρχόντων
τοῦ αἱῶνος τούτου ὁ τοῦ μέν.Ίογτος αἰῶγος Πατήρ.
Οὕτω προσώτερον κχεχωρήκασι, xai ἀπὸ τοῦ τὰ ἐν
χρήµασι θεῖα ταῖς ἁρπαγαϊῖς βεθηλοῦν, καὶ ἐπὶ τὸ
τὰ Octa ἰδιώματα ἑξιδιοῦσθαι προέδθησαν, xai ὁ ἓν
αὐτοῖς μύρμηξ λέων ἐγένετό, κατὰ τὸ uéya παρὰ
τῷ Ἰὼ6θ αἴνιγμα. Ἐπὶ τούτοις λαµθάνουσι μὲν xai
τὸ ἀνέλεγχτον, Ἡ προηγουμένως σφίσιν αὐτοῖς
μνηστενόµενοι τὸν χυχεῶνα τῶν πραγμάτων ixí-
ῥασαν. Προσλαμθάνουσι δὲ xal τἆλλα μειλίγµατα,
κἀπειδὰν λάθωσι, προσερεθίζονται, χαὶ δεδίτιονται
ἀεὶ τοὺς ἅπαξ δόντας, ὡς ἀεὶ διδόναι δεδωηµένους”
κἂν uà λάθωσιν, ἀγρισίνουσιν. ᾿Αξιοῦσι γὰρ μηδὲ
πόνεσθαι τὸν ἐπίσχοπο"., ἀλλὰ φύεσθαι μὲν αὑτῷ τὰ
ix τῆς Υῆς ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα. ἕλχεσθαι δὲ αὐτῷ
τοὺς ποταμοὺς χρυσὸν ἀτεχνῶς ἄπυρον" ἵππους 6t
xal ἡμιόνους αὐτῷ τὰς χύνας τίχτειν, xal πάντα
εἶναι τῷ τοῦ Θεοῦ λειτουργῷ καινὰ, f) εἰ μὴ εἴεν,
μηδὲ λειτουργὸν εἶναι Θεοῦ, ἀλλ ἀνίερον xai παµ-
θέθηλον, καὶ τὸν θεῖον (11) ὑθριστὴν ἐκ τοῦ κόρον,
καὶ προσπαθῆ τοῖς οἰκείοις καὶ προικοδότην, καὶ
τίνος Y&p οὐ χείρω καὶ τῶν δαιμόνων; Οὐ γὰρ
φρίττουσιν ἐφ' οἷς αὐτοὶ χατὰ Χριστιανῶν µαίνονται
τῇ λύττῃ τῆς πλεονεξίας ὑποχινούμενοι ἀλλὰ ταῖς

τῶν ἐπισχόπων χατηγορίαις ὡς σφετέραις σννηγορίαις

ἐρείδονται, ὥσπερ ἐπάθλου τινὺς αὐτοῖς χειµένου, εἰ
τὰ τῶν Ἐκχλησιῶν ἐπιτρέφαντες, ἔτι καὶ τοὺς προ:
Εστῶτας κατασπιλώσαιεν. Τοῦτο μὲν ἴσως χατὰ

δο Hebr, κια, 19. "' Psal; vr, 10.

Varie leetio1e5 οἱ noto.

(11) lc. τῶν θείων,

31

EPISTOLAE XX EX COD. VATIC.

'318

λόγον γινόµενον, ἵνα μηδὲν αὐτοῖς ἀτόλμήτον f, A qaam advocationibus suis gaudent, veluti si pte-

μηδὲ τῆς Tolpvnc χεραϊζομένης, ἁπλῆξ ὁ ποιμὴν
χαταλείποιτο" ἀλλ᾽ Bv fj χεφαλὴ fepbo τὸ σῶμα Ύνω-
ρίζοιτο, οὐχ ἓκ τοῦ συναισθάνεἑέθαι μόνον τοῦ τῶν
λοιπῶν μελῶν ἄλγους, ἀλλὰ vào xoX Ex τοῦ μηδ αὺ-
τὸν ἁμοιρεῖν χατάγματος, ὡς ἂν xal διπλῇ πάσχῃ
olg; τε τὰ τῶν ἄλλων ἀναδέχεται διὰ τὴν συμπά-
θειαν, xal oig αὐτὴ δέχεται Ἠν ἐμπάθειαν. διὰ
ταῦτα ἐγὼ κὀαίω, φησὶν Ἱερεμίάςι διὰ ταῦτα,
ὡς οὐδ' αὐτὸς ἀγνοεῖς, ἑγενόμην atc ἅλαλος. OO γὰρ
αὖτως ἐγὼ µεγαλόφυχος, ὥστε πηλικαῦτα βάρη ῥᾳ-
δως ἀπησεόμενος, οὐφόρως ἔχειν πρὸς τὰ χαθ-
ἠχοντχ. ᾽Αλλ’ ὁμολογεῖς (12) τοῦ τῶν καχῶν τούτων
ὕψους ἴστασθαι ταπεινότερος μὴ λίθων ἰσχὺς f
ἰσχύς pov Ta.laizopoc ἐγὼ ἄνθρωπος, καὶ éxra-

xsic τὴν ψυχἠ»ν ὡς üpáyrn, xai δεόµενος ἀναφψύ- B

ξιως. Au ταῦτα πάλιν τὰς ὠδινός τὴς γλώττης
ἔλυσα, πεποιθὼς ὡς οὐχ ἁπώσῃ τοὺς λόγους τοὺς
βιαίους (43), ὡς οἴσθα, αιγήσαντος, Εἰδὼς δὲ ὡς ῥάων
E σµαι δ.ὰ τῆς ὡς ἔνεστι τῶν ἑνοχλούντων ἡμῖν ἐξερεύ-
ξως, τὸ µέγιστον ὡς λνθήσομαι τούτων σαῖς ἁγίαις
εὐχαῖς, Ὦ μετριώτερον πειραθήσομαι, 7) καρτερῶς
φέρειν δυναμωθήσυμµαι. Mh οὖν ἀμελήσῃς τῶν πρὸς τὸν
ἀγαθὸν Δεσπότην δυσωπητικώτερον ἐντεύξδεων, γινώ-
σχων, ὃ καὶ ἡμᾶς διδάσχεις, ὡς xal tolg χακουµένοις
μὲν χαριῇ µαγάλα, τοῖς δὲ χακοῦσι τὰ μείζονα, εἴπερ
ἐχείνοις μείζων ἐκ τῆς ἁδιχίας ἡ βλάδη, εἰς ψυχὰς
ἀποσχῆπτουσά. Kal θατέρου μὲν οὖν ὠφελουμένου
µέρου, Έτοιμος ὁ Δεσπότης τὸ ἀγαθὸν ἐξεργάσασθαι "
ἔνθα δ᾽ ἑκατέρῳ xai μάλιστα ψυχινὸν τὸ χέρδος,

πῶς οὐ πάντας μὲν κινήσει λόγους, πᾶσὰν δ’ dva- 6

üsídet τοῦ ἑλέους ἰχετηρίαν, ὥστε χεθΏναι cb ἀγαθὸν,
xa ὁδεῦσαι ἔνθα πλείονα τὰ εὐεργετούμενα: Ταῦτά
σοι, ὦ τοῦ Πνεύματος σοφὺν xat χαθαρὸν οἰκητήριον;
ἐπιστολῆς μὲν ἴσως µείζω, τραγῳδίας δὲ ἑλάττω,
τῶν δὲ πραγμάτων οὐδ' ἔστιν εἰπεῖν ὅσον ὕστερον,
Ag δὲ Κύριος f) περιαιρεθῆναι, f| περιπερααθῆναι,
ἡ ἡμῖν ἑφόρως (14) ποθῆναι «cb τῆς πικρίἰας ποτήριον
ταῖς cal, ὑπὲρ πάντων πρεσθείαις, πανάγχις δέ-
6κοτα.

mium aliquod certaminis esset illis propositum, si
post eversas res eeclesiasticas, ipsos etiam przsi-
des expilatent. In hoc solum fortasse consentanee
ipsi se gerunt, ut nihil ausum ab ipsis rióh sil, ne,
direpto grege , pastor impercussus remaneat; sed
6num cum corpore suo caput esse dignoscatur,
non ex co solum quod reliquorum sentiat dolorem
mernbroruim ; sed ex eo etiam quod neque ipsummet
propria careat fractura: sieque dupliciter patiatuf,
et ex üliorum vulnere membrorum, qua in se per
compassionem recipit; et ob ea, quz In seipso
recipit. per impressionem. Γάεἴτευ ego. plorans "*,
ait Jeremias : ei propter bane ego causam, quod et
tu nos:i, factus sum erga te mutus: non enim
ipse adeo (ωάριο et generoso $um animo, ut tam
ingentia onera facile excutiens, promptus ad officia
esse possim ; sed fateor tanta me malorum altítu-
dine inferiorem esse : nunquid enim silicis est
fortitudo mea ? Infelix ego homo "* ! Tabescit sicut
aranea anima νέα ", et egens sum refrigerii.
Propterea rursus lingua mew vincula solvi, conft-
dens fore, ut. sermones meos non repellas : non
cnim spoute, eed vi summa prepeditus, ut jam
nosti, hucusque conticai. Aliunde vero scio, me
levius habiturum, si ea qux me conturbant eges-
sero; et, quod maximum est, sanctis tuis precibus
nie vel malis istis penitus exsolvendum, vel minus
tentandum fore ; ant saltem ita corroborandum, ut
ad ea fortiter perferenda idoneus magis fiam. Νο
igitur negligas, effcaciores ad optimum Dominum
orationes tuas effundere: nosti eniin (quod et nos
doces) hac te ratione et lssis beneficium collatu-
rum te maximum ; et lzdentibus adhuc majus:
nam isti S658 ob injustitiam majore, quippe ad
animas spectante, afficiuntur damno. Et quidem οἱ
de unius tautum partis emolumento ageretur,
promptus foret Dominus meus ad id perficiendum:
cum vero utrique parti magnum et przsertim spl-
rituale, obventurum est lucrum; quomodo net.

onmes exeutiat rationes , omnesque non insumat, quibus commiseratio uti potest, precandi formulas, ut
diffundatur bonum, et eo usque progrediatur, ubi plurimi beneficio afficiendi sunt. lhec vero dicta
sint tibi, o sapiens. οἱ purum Spiritus sancti habitaculum : quz quidem epistolae modulo. fortasse
sunl plura tragcdim vero pauciora; rebus autem ipsis, haud dici potest, quantum inferiora. Do reli-

quo det Dominus tuis precibus, sanctissime doinine , ut vel omnino tollatur, aut saltem
iur, vel demum facilius a nobis ebibatur amarus passionis calix.

E'.—TàQ Ῥωμαίφ.

Ἐκκιχώφηκάς pot τὰ ta, ὁ καλὸς Ἰωάνντς, λαμ-
πρότατέ μοι ὲν Κυρίῳ νἱὰ, μετὰ χρύτων τὰ σὰ
διηγούμενος. "O τι μὲν γὰρ αὐτῷ χαλὸν ἐπιδείξαιο,
οὐ πἀνυ τι σαφῶς ἴσημι "οἱ δ οῦν τούτου λόγοι νε-
Φέλην ἐχείνην σε ποιοῦσι τὴν ᾿Ροδίοις χρυσόν ποτε
(.£2903av* ὥστ' ci μὴ σφόδρα Ἔδειν πεπνυµένον xal
ξ-ὰ εοὔτο φεῦδος ob λέχοντα, οὐχ ἂν ἐνεδεδώκχειν τῇ
τῶν ἐπαίνων καινότητι ὑπερθαίνουσι γὰρ τοῦ νῦν

9 Thien. 1, 16,

(12) Ta. ὁμολογῶ.
(19) tc. τοῦ βιαίως,

tempero-
V. — Romane, |

Surdas pene mihi aures fecisti, iMustrissime mi
in Domino fili, velut bonus Joannes, tua tantis cum
plausibus mibi enarrans. Sed ag idcirco bonum
te demonsiraveris, ego quidein afürmare non au-
sim; tui namque hac de re sermones nubem te
illam faciunt, qu:€ Rhodiis aurum olim depluebat.
Quare si ego eximiam tuàm non nóssem prudeptlam,
teque adeo a mentiendo aliemua) mescireu non

ὃν Rom, νι, 24, *5 Psal. xxvi, 19.
Varie lectiones et note.

(14) Tc, εὐφόρως.

310 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

- 320

uii'jue laudum tuarum novitatem adinisiseem : exce- A Υένους, οὐχ οἶδα πότερον, σιδηρέου φαίΐην, f| χερα-

dunt enim presentis :elalis, haud scio an ferrez
dicam vel testacez bonitatem. Unde igitur tu nobis
apparuisti in presentis vitiositatis nocte stella in-
signis juxta Piudari phrasim? Unde, o beate ? Solve
dubitationis mex vincula. Sed in promptu est so-
lutio. Scilicet illa benefactrix hominum philoso-
phia, qux» etiam pecuinos, ferinosque humanat
homines, non minus ac Circe, cum Ulyssis socios
ex suibus, proprio cuique collato pharmaco, ad
humanum statum restituit; philosophia, inquam,
ut humana est ac benigna, hanc tibi intus formavit
habitudinem, et coelestem. plantam in alieno agro,
juxta Platonis tui dictum, insevit. Arete igitur
retine bonitatem qua Deo appropinquas, ccloque

µέου ἀγαθότητα. Πόθεν οὖν ἡμῖν τοιῦτος ἁνεφάνης
ἐν τῇ παρούσῃ νυχτὶ τῆς χαχίας ἁστὶρ ἀρίζηλος
χατὰ Πίνδαρον (15); Πόθεν, ὦ µαχάριε; Λῦσον ci tt;
ἁπορίας δεσμά. Καὶ μὴν ἐΥγύθεν dj λύσις. Ἡ γάρ
τι [ f. γάρ τοι ] τῶν ἀνθρώπων εὑὐεργέτις φιλοσοφία,
1j xat τοὺς θηριώδεις, f) χτηνώδεις ἑἐξανθρωπίζουσα,
οὐχ ἦττον fj Κίρχη τοῦ Ὀδυσσέως ἑταίρους, ἠνίχα χα)
ἐχ σιὼν (16) ἁποκαθίστα πρὸς τὸ ἀνθρώπινον ἑχάστῳ
φάρμαχον ἆλλο προσεπαλείφουσα. Ἐκχείνη γοῦν 1
φιλάνθρωπος τοιαύτην σοι τὴν ἕξι ἑνέπλασε, xal
φυτὸν οὐράνιον kv ἀλλοτρίῳ χώρῳ τῇ γῇ χατεφύτευσε,
χατὰ tbv αὑτῆς χαὶ σὸν εἰπεῖν Πλάτωνα. "Eyou τοίνυν
τῆς ἀγαθότητος, δι fic ἐγγίσας τῷ θεῷ xal οὐρανῷ
στηρίξεις χἀρὴ, χἂν ἐπὶ χθονὸς βαίης. Τοῦτο γὰρ ὁ

caput innixum tenes, tametsi adhuc per terram gra- B ὄντως φιλόσοφος. Mh γάρ pot µετεωρολέσχης ἤτω

diaris. Hoc euim est verum esse philosophum. Non
enim iste mihi de rebus sublimibus ac celestibus
lan: ummodo nugetur : neque mihi tostionem et assa-
Honem et alixationem explicet, neque majus alpha
magnifice jactet, et deinde cum quidquam operari
oportet, e! od id descendere, quo usui nobis est,
ruditate transcendat vel illum olim Atheniensium
«cauponem 566 Sarabum. Porro ita se gerere res
estejus, qui nee cognoscit num sint, quae sunt
(alias rebus vere exstantibus studeret) nec ejus,
qui in mortis meditatione se exercet. Sed tu non

[ f. µετεωρολεσχείτω ] µόνον, μηδέ µοι τρανούτω
στάθεσι, xai ὅπτησι, xal ἕπτησι' μηδὲ τὸ μεῖζον
ἄλφα κομπαζέτω, εἶτα δεησαν ἐργάσασθαί τι, xai
χαταθῆναι » τοῦτο δὴ τὸ ἡμέτερον, Σάραδον περ,
θαινέτω τὸν ᾿Αθήνῃσί ποτε χάπηλον ᾿ τοῦτο γὰρ οὔτε
γινώσκοντος τὰ ὄντα f| ὄντα' Ἡ yàp ἂν τοῖς οὖσι
προσέθετο, οὔτε µελέτην ποιοὐµένου τὸν θάνατον.
᾽Αλλὰ μὴ σύ γε τοιοῦτος, ἵνα σοι χαὶ ὁ θεὸς Λόγος
ἡ ἀληθὴς τοῦ θεοῦ Σοφία, ἔτι καὶ ἔτι φωτίζει o
φῶς γνώσεως, xa τηροέη πάσης χαχνύσεως ἀνώτερον
χαὶ χαχώσεως.

uiique talis es. lta tibi Deus Verbum, et vera Dei Sapientia semper magis ae magis cognitionis lucem

effundat, et servet ab omni malo.
Vl. — Mermentopulo.

De me autem nulla ratio. Intelligis, bene novi
comicum hoc hemistichium. Nempe facultas tua,
qua ut multis benefaceret, sortita est, in me suum
proprium ignorat propositum, meque &olum bonis
tuis privat. Omnibus enim per tuam linguam in-
slillat nectar; me autem prorsus aridum reliquit.
Hoe saue est illud poetarum Alibanta, Quem igitur
constituet sui patronum ? Quomodo non ab omni-
bus reviucetur, cum ego in illam omnes concitabo?
Àu eontra me idcirco audacior est, quod inter bar-
baros degens rusticus, et agrestis evaserim ? Sed,
o mirabilis judiciaria facultas! tuis nos legibus
iustituti non verbis fidimus, sed factis: hzc vero
in me nunquam rustica evaserunt. Vel igitur etiam
mihi linguam parumper irrora, et aliquid nectaris
infunde ; vel ad tui defensionem eam amplius exa-
cue; non enim ego hoc ita feram, nt non de vio-
lata amicitia te incusem. Ácri enim patrono instru-
ctus sum, nempe operibus : ac etsi debilis mihi sit
famulus, segnesque mihi equi, attamen Diomedes
novit servare Nestoreim.

G'. — TQ MepysevtoxovU Ao.

Περὶ ἐμοῦ δ᾽ οὐδεὶς λόγος, ξύνοιδας τὸ χωμικὸν
εὖ οἶδα χομµάτιον. Αλλά σου fj ἀρχὴ αὕτη ἡ πολλοῖς
ἀγαθουργεῖν λαχοῦσα, ἐπ᾽ ἐμοὶ ἀγνοεῖ την αὐτὴν
ἑαυτοῦ προαίρεσιν, xal µόνον ἀποστερεῖ τῶν σῶν
ἀγαθῶν. Πᾶσι μὲν γὰρ διὰ τῆς σῆς γλώττης ἔπι-
κρουνίζει τὸ νέκταρ ' ἐμὲ δὲ dj γενναία αὖον ἀπολεί-

πει, καὶ τοῦτο δὴ τὸ τῶν ποιητῶν, ἁλίδαντα (131).

Τίνα οὖν ἑαυτοῦ προστήσεται σύνδιχον; Πῶς οὐχὶ
πάσαις ἁλώσεται, ἐπειδὰν αὐτὴν χαχῶσαι προσχαλέ-
σωµαι; "B χαταθαῤῥεί µου τῆς ἓν Βαρδάροις ἑἐξ-
αγροιχίσεως; Αλλ' ὦ 9aupacia διχαστιχὴ, σοῖς Tjust;
νύμοις ταττόµενοι, οὐ τοῖς ῥήμασι θαῤῥοῦμεν, ἀλλὰ
τοῖς πράγµασι. Ταῦτα δὲ δήπου oüx ἐξηγροίχισται.
"H γοῦν xXpoV τὴν γλῶτταν μικρὺν ὑπόχλεφον (18),
χαὶ στἀλαξόν τι τοῦ νέχταρος, ἢ ὑπὲρ σαυτῆς ταύ-
την xai ἔτι στόµωσον, ὡς ἐμοῦ γε οὐκ ἀνεξομένου
τὸ μὴ οὐχ ἐγκαλέσαι τὴν τῆς φιλίας ὁλιγωρίαν.
Δριμεῖ γὰρ συνηγόρῳ συγχροτοῦμαι τοῖς πράγµασι,
χὰν Ἠπεδανή µοι θεράπων, βραδέες δέ pov ἵπποι,
ἀλλὰ Διομήδης οἶδε σώξειν τὸν Νέστορα (19).

Varie lectiones οἱ note.

10).1σ. σνῶν.

(471 Respicit, puto, ad illud proverbium : Munera
Alybantis hospitis, vel, Alybantii amici zenia, quod
in eum dicitur, qui verbis duntaxat, non re prae-
stat beneficium. Vide Adagia a Mauuccio collecta,
eol. 1444 edit. Ven. 1609.

(18) lc. ὑπόλειξον.

t) Olymp. 1, vers. 101.

(19) Usurpat. bic auetor, paucis mutatis, verba
Diomedis apud Homerum /Jliade ix, vers. 104,
uibus Nestora alloquitur, eumque ad conscenden-
um currum suum hortatur. Diomedis inibi verba
suni; Ἠπεδανός và τοι θεράπων, βραδἐες δὲ tot
(mro. ἸΑλλ' ἄγ ἐμῶν ὀχέων ἐπίδησον, x. Τ.λ.
Βεδὶ{ οἰέαπι tibi [amulus, segnesque tibi equ 5
verum age, meos currus ascende, εἰο. linc perspt-

*

.----- o n

321 EPISTOL/E XX EX COD. VATIC. q.9

Z'.—To κυρῷ Miyat τῷ Παντεχνῇῃ. À VII. — Domno Hichaeli Pauthecna.

Ἑρωτᾷς, πῶς ἔχει τὰ ἡμέτερα: O0 mávu χαλῶς ' Quieris, ut. nostra se habeant? Haud admodum
τοῦτο yàp εἰπεῖν pevpuorspov. Πυρετὸς ὑποσμύχει — recte. Mediocriter enim statum meum tibi pandam,
τὰ Ev6ov, ὅσον fr, προχόψων slc χαχοῄθειαν' βῆχες — si ita dixero: febris suburit interna, eaque ad ma-
ἐνοχλοῦσι ξηραὶ xal ἀπτύελοι ἄλιημα πλευρᾶς liguitatem vergit: vexant tussegs siccm οἱ arida :
moluypÓóvtov * ὁ χολοφών µοι τῶν χαχῶν, φροντίδες — dolor lateris diuturnus. At eulmen mili malorum
ἀμύθητοι, xal ἀπαραμύθητοι, περὶ τῶν τοῦ λαοῦ — suntcurz inexplicabiles et inconsolabiles de com-
χοινῶς, περὶ ἐχκλησιαστικῶν κοινῶς) οὐκ ἔστι — munibus rebus cum szcularibus, cum ecclesiasti-
περὶ ὅτου pij τῶν ἐνταῦθα. "Hór δὲ µε xaX ὕπερ- cis, ac de omnibus demum quz bic aguntur. Quid?
ορίᾳ βάλλουσι, xiv τῇ 'Ayplót καθήµενος ἀπὸ Τλα- — quod et loginqua me feriunt. Nam tametsi Acridie
ῥηνίτζης τοξεύομαι, χαὶ Βηδηνόθεν, ?| Σθλανιτζόθεν. — resideam, e Glavinitza, et Vidino, seu Stlanit;a
Avé$r yàp xat αὗτὸς pixpbv τῆς ἀδιχίας τῶν βαρ- — (fer etiam tu tantisper barbaro:um nominum inju
61piuxGv ὀνομάτων, ἵνα μὴ πάντα τρυφᾷς τοῖς τῶν — riam, ne semper in Grxcorum conviviis deliciis
Ἑλλήνων Σνευωχούμενος. Καὶ ἄλλοθεν ἄλλο βέλος indulgeas) configor. Aliud etiam jaculum cordi
ἐνεπάγη µου τῇ χαρδίᾳ, xai οὐδαμοῦ Hatjuv: ἡ τό — infixum est meo, qnin ullus adsit $677 mibi Pon,
Y& δεύτερον Μαχάων, f| Ποδαλείριος, ἵνα τὸν οἱστὸν B vel qui secundum ab illo locum obtinet, Machaon,
ἐξελὼν alg! ἐχμυζήσας ἐπ) ἄρ Ίπια φάρμαχα nác- — vel Podalirius, qui extracta sagitta, ct sanguine
cy (20), ἀλλ᾽ ἔγχειται βαρείας ὀδύνας, f| ὀξείας ἀπο- — exsucto, lenia medicamentainspergat, (20) scd iub.e-
γεννῶν. ᾽Ἁλλ’ ἐγὼ μὲν οὕτω * χαί τοι μυριοστηµόριον — rens jugiter grafes mibi aculosque dolores ciet,
ἴσθι τῶν ἡμετέρων ἑνωτισάμενος. Καὶ τοῦτο γὰρ — Kt ego quidem ita. Scito tamen, neque millesiinaim
μετὰ τῶν ἄλλων ἔχω χαχῶς, ὅτι μηδὰ συγχωροῦμαι — malorum meorum partem te audivisse. Nani et boo
λέγειν ὡς ἔχω. Σὺ δέ µοι εἴης ἓν ῥᾳοσιν, ἵνα μὴ χοι- ad cxtera mala quibus angor, accedit, quod πο-
vtov &v χοινοῖσι λυπρύµενος (τοῦτο δᾗ τὸ τοῦ σοφοῦ quidem exprimere liceat, quam male me habeam.
Σοφ/χλέους), διπλάζον τὸ xaxbóv ὑποδέχομαι, Δῴη Kó-— Tu vero saltem esto míhi in felicioribus, ne bae
ρῖος ὁ μόνος ζωοδότης, xal τοῖς ξηροῖς ὁστέοις ἑμπνὲ- — etiam de causa tristatus (quippe malorum commu -
ων χαὶ χίνησιν παρεχόµενὀς, xai ἡμῖν pevplav τῶν — nium sum particeps) duplicatum, juxta illud sa-
λυπηρῶν ἄνεσιν xal Gol thv iv πᾶσιν ἱλαρωτέροις pientis Sophoclis, malum sustincam. Donet Domi-
ἀνάπανσιν. nus, qui solus vit» largitor est, et aridis ossibus
spiritum infundit et notum, nobis etiam aliquam molestiarum mitigationem, tibi vero in. omni Lle-
tilia quietem.

H'.—TQ Zsp6Aia xvpo Ἱωάνγῃ. C VIII. — Serblie domno Joanni.

Σὺ δὲ, 6 χαλὸς, οὕτως ὑπεραγωνιᾷς τῶν ἐμῶν λύ- Tu vero, o. boné, ita pro verbis meis ne possint
ev, ὡς ἂν ph φεύδους ἀλφεν, ὥστε xal τοῖς ἔργοις — falsitatis revinci, pugnas, ut et ea factis studeas
αὐτοῖς βεδαιοῦν τούτους ἑσπούδαχκος. "Asi γὰρ παρ cCon(ürmare. Semper enim a uobis incusatus tan-
ἡμῶν, ὡς ἁμελητὴς ἐγκαλούμενος, xai τὴν χλῆσιν — quam negligeus, semper tu hujusmodi appellatio -
ἀποποιούμενος, ὡς οὐδ' ἂν τὸν Ὀδυσσέα ᾽Αυτόλυχος. nem rejecisti, ut neque adeo Ulyssen Autolycus.
Ἁλλ', ὦ paxáou, ph οὕτω φιλίαν τιμᾶν, ἀλλ &n:p — Verum, o beate, non ita colitur amicitia ; sed quie
ἂν σαυτῷ βούλοι, ταῦτα xal τῷ δοχοῦντι φιλεῖσθαι — tibi fleri. volueris, eadem illi, qui se amari a la
βούλεσθαι. El μὲν οὖν ἑτελέσθησαν ἃ ἑνεδέξω» εἰ δ — putat, velle debes. Si igitur perfecta. sunt, quz in
οὖν, ἀλλὰ, τοῦτό Υε µεγίστην ἡμῖν χαταθήσει χάριν, — t6, ut faceres, recepisti, bene est : sin vero, illud
τὸ μὴ προσαπολέσαι tà διδοµένα σοι διχαιώµατα. Sunmue loco gram babebo, si non insuper amit-
Ἐγὼ δὲ ὁ µάταιος, χαὶ ἄλλο σε f£louv, τὸ, ἐπειδ' ἂν — las quae tibi contcadite sunt, probationum tabulas.
τὸ περὶ τῶν Βοδηνῶν ψήφισμα Ὑένηται, ἐμφανίσαι — Ego vero, inanis homo, aliud quoque abs te roga-
τοῦτο τῷ κυρῷ Γρηχορίῳ τῷ Ταρωνείτῃ, καὶ παρ) bam; nempe, ut postquam de Vodinensibus suffra-
ἐκείνου πιττάχιον αἰτῆσαι πρὸς τὸν iv Βεῤῥοίᾳ διεν- — gium latum fuisset, notum illud faceres. domno
εργοῦντα, τὸ ποιητέον αὐτῷ ὑποτιθέμενον. E! μὲν D Gregorio Taronitze, εἰ ab ipso tabellam postulares,
Τέχονε τὸ φήφισμα, μένει ἔτι ἡ περὶ τούτου ἀξίωσις' — quae est ad procuratorem 1n urbe Berreea, qua quid
εἰ δ) οὖν, ἁλλ᾽ ὅρα pi; οὕτω ταχὺς Qv χινδυνεύσης — illi agendum sit praescribitur. Si quidem latum jaw
xaX αφάλλεσθαι " ἐπειδὴ τὸ τάχος σφαλερὸν εἶναι vic — esl suffragium, manet adhuc ista de re postulatio.
παροιµίας ἐμάθοµεν. Τηροίη σε Κύριο; ἀπὸ πάσης Su) autem, sallem cave ne, cum adeo celeriter

( Ü 5 iari$, impi : leritatem periculo-
πεχγίδος τοῦ διαθόλου, xal τῆς πρὸς τὰ χαλὰ ἆμε- progrediari$, impingas nam ce €
ή, ) μα saw esse, trito proverbio edocemur. Servet te Do-

minus ab omui laqueo diaboli et a bonurum operum
incuria.

Varie lectiones et nota.

4

enum fit, quid. κ υἱ velit. hoe dicto Τσο, Ίν]αη- Ἡπεδαντ.
cius, In. exemplari pro &z:óavh; erai mendose (20) Éx Hoinero Jliad. wv, v. 219.

223
IX, — Panthecna.

Sane Achridenses cantum meum velut Asinus [g-
ram audiunt. 1ta nempe ego verbis abundo, οἱ lo-
quax sum plus quam oporteat. Quod si Hippocra-
ten isti nossent, ipsum etiam advocassent, ut me-
dicamentis me suis ab amentia liberaret, Verum
nunc illud saltem ex Libethriorum 568 meorum
inscitia emolumenti habeo, quod ex pharmacop:ea
molestiam milii non exhibeant. Tu vero et ama sa-
pentiam et ab ipsa ameris, et per ipsam custo-
diaris omni malitia et malo superior. Qui salutati
a te sunt, te vicissim salutant, οἱ salutatioui ani-
main ferme uterque instillat.

X. — Domno Nicephoro chartophylaci.

Etsi inimicus malignetur in sancto Dei **, semper
amplius et amplius, ut jam se ipso actuosior vi-
deaur, honorahilissime domine et^Pater noster,
ascensivnes semper malitie disponens ' . Attamen
Dominus virtutum nobiscum "* est, destruens ela-
tiones ejus, et vana reddens improbaljipsius machi-
namenta. Quomodo vero nobiscum uon erit, qui
tuis sanctis et verbis et precibus, et propter ipsius
bonitatem nobis, indignis licet, domesticus evase-
rit? Verum ne cesses operam dare, ut permaneat
in lis ad quos eum introduxisti, ut videlicet no-
biscum manens omnibus diebus quas habebimus
(nimirum luce verborum tuorum et precum illu-
minati, donec consumetur In nobis praesens ma-
lignum ου η) custodiat nos liberos a malorum
operum nocte.

Xl. — Episcopo Citri.

Multo uterque siluimus tempore, sanctissime
frater et domine. Verum silentii tui ipse noveris,
ncbisque edisseres causam. Mihi quidem [labia
conclusit priino Francorum transitio vel iuvasio,
qu:e nescio, quomodo dicam, ita nos in sese totos
rapuit, ut neque nostri compotes amplius essemus ;
adeo scilicet acerbo illo calice inebriati sumus, ut
monsiruosam passi simus mentis alienationem seu
potius (ut ex nostrorum libris verba usurpen)
reservatam peceatoribus fzcem ebibentes, contur-
bati sumus, commoti sumus sicut ebrius, et omnis
sapientia nostra devorata est 35: et. propterea,
obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis 5, quz
maxime mihi placuissent, cum sanctitate tua com-
merciis. lloc igitur unum fuit vinculum lingua
mez. Alterum, quod ingenuum tabellarium nactus
sum luc usque nullum: vulgares enim lomines
ad accipiendas litteras expeditas quidem habent

TIEOPHYLACTI DULGARLE ARCHLUEP.

224
Θ’.--Τῷ Παγτεχνῃ.

Ἁλλ' οὗ γε ἸΑγριδιῶται µέλος ἐμὸν, "Ονοι «ἰύ-
puc (21), ἀχούουσιν, Οὕτως ἐγὼ περιττὸς καὶ λάλες
πέρα τοῦ δέοντος. EL δὲ Ἱππολράτην δεσαν ὅστις εἴη,
χᾶν αὐτὸν En! ἐμὲ συνεχάλεσαν, ὡς ἄν µε τῆς μανίας
ἑλευθερώσῃ, φάρμαχα χερασάµενος. Νῦν δὲ ἁπω-
νάµην τοῦτό γε τῖς ἁμαθίας τῶν ἐμῶν Λειθηθρίων
(92) ὅτι pot τὰ Ex τῆς φαρμακοποσίας οὗ παρέχονσι
πράγματα. Σὺ δέ pov ἐρώῃς σοφίας, xal ὑπὸ σοφίας
Epio, καὶ φυλάττοιο ταύτῃ πάσης χαχύνσεως ἀνώ-
τερος καὶ καχώσεως. Οἱ προσαγορενθέντες, ἄντι-
προταγορεύουσί as, μονονοὺ τὴν φυχὴν τῇ πρσαγο-
ρεύσει ἑκάτερος ἑναποσταλάξαντες.

l'—Tó χαρτοφύ.Ίαχι κυρῷ Νιχηςόρφ.

- El xal à ἐχθρὸς &v τῷ ἁγίῳ τοῦ θεοῦ xornpsve-
ται, ἔτι χαὶ ἔτι χαὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ δραστηριώτερος
δείχννται, τιμιώτατα δέσποτα xal Πάτερ ἡμέτερε,
ἀναθάσεις ἀεὶ τῆς κακἰας διατιθόέµενος. "AX
Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ’ ἡμῶν καθαιρῶν τὰς
ἑπάρσεις ἐχείνου, χαὶ μάταια δειχνύων τὰ πονη-
Γεύματα. Τί δὲ οὐ μέλλεις (35) μεθ᾽ ἡμῶν εἶναι ὑτὸ
τῶν σῶν ἁγίων χαὶ λόγων καὶ εὐχῶν ἐνοιχισθεὶς τοῖς
ἀναξίοις ἡμῖν διὰ τὴν οἰχείαν χρηστότητα; ᾽Αλλὰ
ph παύσαιο τοῦτον παρασχευάζων ἑμμένειν, οἷς
φθάσας ἑνῴχισας, ὡς ἂν μεθ) ἡμῶν ὧν πάσας τὰς
ἡμέρας, kg ἔξομεν (δηλαδη, φωτὶ τῶν λόγων xal
εὐχῶν ἑλλαμπόμενοι, ἕως οὗ συντελεσθῇ iv ἡμῖν ὁ
ἑνεστὼς πονηθὸς αἰὼν ), τηροῖ ἡμᾶς ἐλενθέρους τῆς
νυχτὺς τῶν πονηρῶν πράξεων.

1Λ’.--Τῷ Κίτρου.

Πολλοῖς ἑἐσιγήδαμεν χρόνον ἀλλήλοις, ἱερώτατε
ἀδε) φὰ xaX δέσπντα. ᾽Αλλὰ τῆς μὲν σῆς σιγῆς, αὐτὸς
ἂν εἰδείης, xa ἡμῖν δηλώσεις τὸ αἴτιον. Ἐμοῦ δὲ τὰ
χείλη συνέστειλε, πρῶτον μὲν Φραγγιχὴ διάθασις, f
ἐπίδατις, ἡ οὐκ οἵδ' 6 τι φήσω, ovas ἡμᾶς εἰς ἐου-
τὴν ὅλους ἀντισπάσασαᾳ καὶ περιελχύσασα, ὡς μηδὲ
ἡμῶν αὐτῶν ἐπαισθάνεαθαι. Τοσοῦτον ἄρα τοῦ πι-
xpoU xparnpoc αὐτῆς ἐμεθύσθημεν, «καὶ à AAóno-
τον ἐξέσεημέν ἔκστασυ' (4) * μᾶλλον δὲ, Uv εἴπω
τι τῶν ἡμετέρων, xal τὸν ὑποτηρούμενον τοῖς ἆμαρ-
τωλοῖς τρυγίαν ἐγπεπωχότες ἐταράχθημεν, ἑἐσαλεύ-
θηµεν, ὡς ὁ µεθύων, xat πᾶσα ἡ σοφία ἡμῶν xat-
επόθη. Καὶ διὰ τοῦτό gotb κωφώθην, xat ἑταπεινώ-
θην, χαὶ ἑσίγησα ἐξ ἀγαθῶν xd εὐαρέστων ὁμιλιῶν
τῶν πρὸς τὴν αἣν τιµιότητα. "Ev μὲν οὖν τοῦτο
γλωττοπέδη uot γέγονεν ' ἕτερον δὲ, τὸ μὴ Υνησίων
τυχεῖν Υραμματοχομιστῶν. Οἱ γὰρ πολλοὶ, λαδεῖν
μὲν γράµµατα πρόχειροι, διαχοµἰσαι δὲ καὶ ἔγχει-

9! Psal. rxxin, 9..." Psal, rxxxiur, θ. 95 Psal. vi, 19. 95* Psal. Lxxiv, 9. cvi, 27. 9* Psal. xxxvin, ὅο

Varie lectiones et nota.

(81) In Photii Lexico, quod ms. Oxonii servatur,
hoc velut Menandri proverbium affertur, teste
Joanne Clerico in Reliquiis. Menandri εἰ Philemo-

nis. .

(22) Libetbrii erant populi adeo agrestes, et ab
omui Musarum commercio alieni, ut eorum impe-
rilia in proverbium apud Graecas abicrit, qui ad

indicandum hominem plane rudem dicebant : 'Apou-
σώτερος Λειδηθρίων, Inelegantior Libethriis. Vid.
Adagia Erasmi, chil. 1, cant. vi, num. 48.
Ic. μέλλει
(24) Verba hac ος aliquo poeta sumpta vider.-
tur: deinde verbis Scripture utitur.

325

EPISTOLE XX EX COD. VATAC. -

226

ρίσαι τῷ πρὸς ὃν ἐγράφη, ναρχώδεις, xat olov ἄχειρες. A bent. manus ; at in perferendis, aique, eui gcriptse

Ἁλλ' ἐπειδὴ xal τῶν Φραγχιχῶν ἐπηρειῶν ἐθάδες
ἔδη γεγονότες, ῥᾷον 7) πρόσθεν τὰ δεινὰ διαφέροµεν
(χρόνος γὰρ εὐμαρὴῆς ἁπάντων Διδάσκαλος), xai διὰ
τοῦτο καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἔστιν ὅτε γινόµεθα, xai τοῦ
γνόντος ἐτύχομέν τε γραμματοχομιστοῦ, τοῦ ὑπὸ τὸν
ὁσιώτατον Πατέρα xüptv Συμεὼν εὐλαθέστατον µο-
ναχὸν κΌριν (325) . .. « ἰδοὺ τὰ χείλη µου o0. μὴ κολ-
λήσυ, ἀλλὰ xai vip xal λόγῳ καὶ γράμματ:, τὸν τοῦ
µεγόλου xaX vou xai λόγου λειτουργὸν xol πρὸς τὸ
Πνεύμα χειραγωγὸν Ex γράμματος, προσφθἐγγομαί
σε χαὶ χατασπάζοµαι. xal πῶς ἔχει σοι τὰ τοῦ ἱεροῦ
καὶ ἡγιααμένου πυνθάνοµαι σώματος. Καὶ εἰ phó
πειραστῆς Κυρίου περιχάσχει, νοῦτο χαθάπερ λίθον
τοῦ βάλλοντος μὴ ἁπτόμενος, εἴη μὲν οὖν ἐν δεξιω-

sunt, contradendis segnes sunt, ac velut. manci.
Nunc vero, quandoquidem Francorum vexationibus ,
utcunque assueti, $69 levius quam antes, ferimus
mala nostra (tempus enim maxime idoneus est rerum
omnium magister) adeoque nosuri ipsorum aliquan-
do esse coepimus : et preterea. idonenm nacti st-
mus tabellarium (nempe reverendissimum mo-
nacehum domnum.... qui subest sanctissimo Patri
domno Simeoni) non amplius labia constricta te-
nebo; sed mente, verbo et litteris te summ:
mentis ac verbi sacerdotem atque ad spiritum ex
littera manuductorem et alloquar et complectar.
Nunc vero quomodo sacrum et sanctificatum corpus
tuum valeat, quero: et an tentator Domini inbiet;

τέροις εἰ Ó ἄρα es xal τῶν ἀριστερῶν ἐνοχλεῖ, ἀλλὰ B iud tamen tanquam lapidem a jaeulatore missum

καὶ τούτῳ (26), xavX τὸν σὺν Παῦλον, Óz.Ao ypfjon
δεχαιοσύγης, xai διὰ τῆς ἀσθεγείας δείξεις τεΆει-
ουµέγην ἕν σοὶ τὴν τοῦ θεοῦ δύναμιν, xai τὴν
Gui τοῦ ᾿Ιησοῦ φαγερώσεις ἐν θνητῷ χαὶ φθαρτῷ
capote Όσο» à ἔξω ἄνθρωπος φθείρεται, τοσοῦ-
tov ἆ)σχαινονμένου τοῦ ἔσω, xal ζῶντα τὸν "In-
σοῦν δειχνύοντος. "Koi αοι βούλει 'χαὶ τὰ ἐμὰ πάντα
μοι ἐν ἁριστερεῖς τὰ τοῦ σώματος, τὰ τοῦ Πνεύματος.
*Ev µόνον got δεξ'ὀν, dy πρὸς τὰς ἡμετέρας (21) εὖ-
χὰς ἑλπὶς, Bg ἐχτενεῖς διδσύς µοι xal τῶν συνήθων
θερµότερον, ἀντιπεριστήσεις, οἶδα, τὰ πράγµατα.
Φιλανθρώπου τοίνυν xal δεσπότου xai φιλαδέλφου
ὑπηρέτης v, φιλαδελφίαν (28) xal φιλαδελφίαν
ἐπίδειξαι’ ἵνα σε χἀκεῖνος τά τε ἄλλα χαὶ ὁπὲρ νού-
του δείξη ἓν οὐρανοῖς, ἐντελόμισθον τηρῶν, καὶ νῦν
πάσης χαχύνσεως ἀνώτερον χαὶ χαχώσεως.

mínime perstringat? Utinam omnimodo valeat.
Verum etiamsi quidpiam adversi corpus tuum con-
turbet, tu contra hoc quoque juxta Paulum tuum
armis uteris fustitie **, ostendesque per infirmita-
tem perfici in te virtutem Dei *!, et vitam Jesu mani-
festabis in. mortali et corruptibili corpore tuo **:
quantum enim, qui foris est homo, corrumpitur,
tantum'qui intus est, renovatur, et viverein se Jesum **
demonstrat. Dicam vero tibi (siquidem vis) omnia
mea cum quoad corpus, tum quoad spiritum, ad-
versa mihi esse. Hoc solum mihi boni superest,
fiducia in orationibus tuis quas si pro me jugiter,
ac solito etiam ferventius fundas, in aliam parteimn
haud dubito, res meas convertes, Cum igitur servus
sis pethutnani, et fratres suos eximie diligentis
domini, humanitatem et fraternum amorem erga

me ostendito: ut etiam ille tibi in coelis cum ob alia, tum ob hoc ipsum perfectam retribuat mercedem,

ac etiam nune ab omni malo te custodiat.
18. — T$ καματηρῷ xvpo Γρητγορίφ.

Καιρός poc τὸ) προφηειχκὸν εἰπεῖν, ἀδελφὲ ειµιώ-
τατε * Οἴμοι, δει xUp xacépare τὰ ὡραῖα τῆς ol-
πουµένης (29)! Τί γὰρ ὡρχιότερον οἴχον θείου; εί
δε τερπνότερον, τί δε τῶν ἁγαπητῶν τοῦ Θεοῦ σκη-
φωµάτων, xai τοῦ τόπου τῆς δόξης αὐτοὺ εὔπρε-
πέστερον; Όΐμοι τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν! al τάχα
ἐνεκύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριον τοῦ 8809. Τίς
δώσει τῇ xspaAT µου ὕδωρ, xal τοῖς ὀφθαλΆμοῖς
fiov. πηγἡν δαχρύων ; καὶ κ.αύσομαι τό τε τῆς

θυ]ατΓὸς τοῦ «Ἰαοῦ µου σύνεΓιμμα, τῆς πολίχνης D

ταύτης, φημὶ, τῆς ἑλεεινῖς, τῆς τοῦ Jovà κο.ῖο-
«ύνθης, τῆς Spa xal φάνείσης καὶ φθαρείσης, καὶ
τὸ τῆς Μηερὸς τοῦ Aaov µου, ὃ xaX οἰκτότερον
(f. οἰκτρότ.] τίθεµαι, τὴς τοῦ Θεοῦ Ἐχχλησίας;
Τίς οὕτως ἁδαμαντίνη φυχἠ; τὶς οὔπως τὴν χαρδίαν
ἐσχλήρυται, ὡς μὴ χαταφλεγῆναι xal αὐτὸς, οὐ
τῷ (50) ὁράματι λέγω, ἀλλὰ καὶ oap τῷ ἀχούσματι;

ο! Cor. vi, Ἱ. *! Tl Cor, xii, 9. ** Hl Cor. iv, 20.

49 Psal. Lxxi, 7. — ** Jerem. is, 41.

XII. -— Domno Gregorio camatero.

Opportanum est nunc mihl, venerabilissime fra-
ter, illud prophetieum usurpare : Πεκ mihi, qua
ignis cemedit speciosa deserti ** Quid enim domo
Dei speciosius? quidve jucundius? quidve dilectis
Dei tabernacutie, et lece glorie ejas ** magis deco-
rum? Ve mihi, quia peccata iaea inceuderunt igni
sanctuarium Dei **! Quis dabit capiti meo aquam,
εἰ oculis meis fontem lacrymarum ? et (ugebo fie
populi mei contritionem *', peiupe parvula et infe-
licis istius urhis Ac eucurbite Jona (quee eum vix
apparuisset, disparuit), et, quod laerymabilius est,
Matris populi mei, Bei Ecclesi. Quis adeo ada-
mautina est amiga, quis adeo duro corde, qi
hocee spectaculo, vel etiam sola rei auditione non
exuratur ? Quid hoc, Domine, (judicio euim ccnten-
tendam tecum) quare repulisti, εἰ destruxisti nos ?
ostendisti non populo soli, sed et sacerdotibus dx-

5 [bid. 16. οὐ Joel. 1, 19. ** Psal, 1xxxun, 4.

Varie lectiones et note,

(35) ἴσ. εὐλαθεστάτου μοναχού χυροῦ.
(36) Ic. τοῦτο. |

(21) Tc. ὁμετέρας.

438) Te. φιλανθρωκίαν,

(29) ἴσ. τῆς ἑρήμω , saltem sie habent. LXX
interpretes, sicut et Vulgata, Speciosa desert.
($0) fe. τούτῳ.

337 TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 9s
ra **; potasti nos. vitto. compunclionis ; 970 et A τί τοῦτο Κύριε (Πρ/µατι γὰρ «ἑαλήσω αρὸς cid);

reliquisti domum tuam desertam : et cessare fecisti
canticum laudum ab ipsa, εἰ omnis qui Iransit per
eam sibilabit : εἰ diadema pulchritudinis violasti,
et coronam glorie et laudationis dissipasii Το. Quo-
mado ista, Domine? quomodo corripuisti nos non
in judicio, sed in furore? et in finem ira tua fami-
liaribus tuis tanquam extraneis usa esi, ct vindi-
cans vindicasti, εἰ complevisti ; el. quondam qui-
dem altare Propitiatorii celesti igne evertisti, et
pulverem ventilabro dissipasti, ut justum glorifi-
cares. Nunc auteni sanctum altare tuum igui tra-
didisti, non ad gloriam, sed ad humiliationem πο”
stram. Peccavrimus ; sed tu clemens es : injuste egi-
mus! ; sed iu paenitentiam agis super malis bomi-

num ; sed tu supergrederis iniquitates, sed tu dis- B

simulas peccata. Quomodo igitur nobis fwecem to-
tam vini meri felis exinanisti * ? Sed heu! quid
passus sum ! quomodo dolore raptus excessí a me
ipsol-ut, quod evenit, calamitatem reputarem,
qux nullam admitteret consolationem. At non ita
sese res habet. Verum, qui corripit, Pater est, ct
correpti filii sunt. Macte igitur animo, sanctissime
frater. Et quando uiquam, s.n. modo, mentis tuz
os:endes firmitatem, eamque, qua insigniris, animi
magnitudinem ? Si ipsi ita dolemus, et infortuniis
enervamur, quomodo ad fortitudinem excitabimus

alios ? Ac si ipsi irreporabiliter cadimus, quomodo
alios cadentes erigemus ? Non ila quaeso te habeas,
o,pra potentis Dei sacerdos,'qui debes ομιπία posse "?,
in eo qui confortat, Christo : ac debcs potens esce,
ut infirmos sustentes juxta magistrum tuum Pau-
lum. Optandum quidem essct, ut quod evenit non
cvenisset. Quis negaverit ? At, cum Deo ita placae-
rit, quis ejus resistet voluntati? Fortasse ct quo
ita evenerit, melius est. Non igitur illud conside-
rare oportet, quomodo tristitizte *pabulum submi-
nistremus (a se ipsa enim illa crescit, neque ad-
juncta cura eget), sed quomodo eam evellainus et
destruamus. Nam in morbis corporis, mulierum
res est pectus lundere, plangere et dilacerari :
medici autem cum ista reprimere, tum de morbo
solvendo cogitare. Sed cura diflicilis est, inquis ;
οἱ praesertim istis pravis temporibus, quibus tanta
est operum rerumque penuria. Αἱ ubi is, qui po-
test omnia solo verbo creare ? Ipse dicet, et Qlent ;
mandabit, et creabuntur '*. Reminiscere antiquae
illius sacreque histori». Templum illud celeberri-
mum, ingens illud mundi miraculum, quod Salo-
mon Deo llierosolymis exstruxerat, a Nabuzardano
incensum et eversum jamdudum jacebat. Deus vero
populo a captivitate soluto, omnes ad sacrz: domus
reedificationem incitabat. Verum humana imbe-
cillitas se ipsam dimetiens, operi perarduo manum

D

πὠς ἁπώσω ἡμᾶς. καὶ καθεῖλες ἡμᾶς; ἔδειξας
οὐ τῷ Jag µόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἱερεῦσι σχκ.ληρὰ,
ἑπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως, χαὶ ἀφῆχας
τὸν οἶχόν σου ἔρημον, xa χατέπαυσας J^
ᾠδῶν àx' αὐσοῦ, καὶ ἔσται züc ὃς δια Ίεύσειαι
συριεῖ ἐπ αὐτῷ, xal có διάδηµα τοῦ xtiddovc
χαθύδρισας, xal τὸν στἐφανγο») τῆς δόξης κιὶ
ὑμνο λογίας χατέσπασας ; llo; ταῦτα, Κύριε; πῶς
ἐπαίδευσας ἡμᾶς, οὐχ ἐν κρίσει, ἁλλ' ἐν θυμῷ,
xal ἁποτόμως *j ὀργὴή σου χαὶ ἀλλοτρίως tcl; οἱ-
χείοις ἐχρήσατο, xal ἐχδιχκῶν ἐξεδίχησας xol
συγετέ-εσας; Καὶ πάλαι μὲν τὸ τοῦ Ἠλιοὺ (51)
θυσιαστήριον οὐρανίῳ πυρὶ χαὶ τὸν χοῦν λιχµητα-
pévtp χατέστρεψας, ἵνα δοξάσῃς τὸν Δίχαιον * vuv δξ
τὸ ἅγιόν σου θυσιαστήοριον opi παραδέδωκας, οὗχ
εἰς δόξαν ἡμῶν, ἀλλ' εἰς κατήφειαν. "Ημάρτομεν»,
ἀλλὰ cb ἀνεξίκαχος' ἠδιχήσαμα», ἀλλὰ σὺ µετα-
νοῶν ἐπὶ Χαχίαις ἀνθρώπων". ἀλλ ὑπερθαίνων
ἀνομίας, ἁλλ᾽ ὑπερορῶν ἁμαρτίας. Πῶς οὖν ὅλη»
ἡμῖν τὴν cpvylar τῆς ἀχράτου χολΛῆς ἑχένωσας;
Αλλὰ, βαδαὶ, oiov πέπονθα τῷ πάθει παρασυρεἰς |
Ἐξέστην αὐτὸς ἐμαυτοῦ, xai νομίζω τὴν ἑπαγω-
Yhv», συμφορὰν ἁπαράχλητον. Οὐχ οὕτω δὲ ταῦτ'
ἔχει ποθὲν, ἁλλὰ xal ὁ παιδεύσας Πατὴρ, xai cil
παιδευθέντες υἱοί. ᾿᾽Ανάστα τοίνυν, ἁδελφὲ ἱερώτατε.
Πότέ ἄλλοτε τὴν ix τοῦ νοῦ εὐστάθειαν ἐπιδείξει:.
καὶ τὸ χαρακτηρίζον σε µεγαλόγνωμον; Ei αὑτοὶ
ἀλγοῦμεν οὕτω, xal τοῖς προασπεσοῦσι καταµαλακ: -
ζόμεθα, πότε τοῖς ἄλλοις τὸ ἄλγημα θεραπεύσομεν;
πῶς αὐτοὺς εἰς ἀνδρείαν ἀλείφομεν, αὐτοὶ πεσόντες
ἀνόρθωτα, πῶς τοὺς ἄλλους τοῦ πτώματος ἀναστή-
σοµεν; Mh οὕτως ἔχε µοι, ὁ τοῦ δυνατοῦ θεοῦ λειτ-
ουργὸς, ὁ πάντα ἱσχύει ὀφείλων £y τῷ ἐνδυγα-
μοῦντι Χριστῷ, καὶ δυγατὸς εἶναι, ὥστε τοὺς
ἀσθενεῖς ὑπερείδειν κατὰ Παχῦλον τὸν σὺν διλάσχαλον.
Καλὸν μὲν μὴ γενέσθαι ϱὸ γεγονός. Tig ἀντερεῖ;
Ἐπεὶ δὲ τῷ O:p ἵδοξε, τῷ βουλήματι αὑτοῦ τὶς
ἀνθέστηχεν; "Iu; δὲ xal τὸ γεγονὸς βέλτιον. Οὕχουν
τουτο δεῖ σχοπεῖν, ὅπως τροφὴν τῇ λύπῃ συµπορι-
σόµεθα (αὑτόθεν γὰρ dj Ἀύπη ἀδρύνεται, χαὶ οὐ
δεῖται χομιδῆς ἐπεισάχτου), ἀλλ᾽ ὅπως καὶ τὸν οὖσαν
ἁποσπάσαντες, μαρασμὸν αὐτῇ ἐπινοησόμεθα. Οὕτω
xàv τοῖς σωματικοῖς ἀῤῥωστήμασι, γυναικῶν μὲν τὸ
στερνοτυπεῖσθαι xal χόπτεσθαι, xal σπαράττεσθαι ᾿
ἰατροῦ 6b τὸ ταῦτά τε χαταστέλλειν, xai λύσιν ἐπι-
νοεῖσθαι τῷ ἀῤῥωστήματι. Αλλ' d θεραπεία toU
πάθους ἑνυσχερῆς, xol μάλιστα ἐν οὕτω µισοχάλοις
xatoolc χαὶ ἡμέραις πᾶσαν ἔργων ἀνάγχην ἐχούσαις.
Καὶ ποῦ τὸ δυνατὸν τοῦ πάντα λόγῳ συστησαµένου ;
Αὐτὸς ἐρεῖ, xa γενήσονται: ἐντελεῖται, xai κτισθή-
σονται. Ἀναμνήσω σε παλαιᾶς ἱστορίας xai θείας.
'O Ναὸς ὀχεῖνος ὁ περιώνυµος τὸ µέγα τῆς οἰχουμέ-
vn; θαῦμα, ὃν τῷ Os Σολομῶν iv Ἱεροσολύμοις

** Jerem. rr, ὅθ, Psal. xvi, 43. 9 Agg. 1, 9. "* Soph. i1, 1. "! Baruch, n, 13. "* Psal, µασ!ν, 18.

"Philipp. τν, 19. '* Psal. xxxi, 9.

(51) Ic. ἑλαστηριον.

Varie lectiones οἱ nota.

32)

EPISTOL/E XX EX COD. VATIC.

320

ἀνέθηχὲν, ὑπὸ Ναδουζαρδεῖ kvemétproro xol xav- A admovere non audebat. Sed 571 Aggzus propheta

ἐστραπτο. Elta τοῦ λαοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἆπολ» -
θέντος, ὁ μὲν Θεὸς ἑνῆγε πάντας eic τὴν αὖθις τοῦ
θείου οἴχου ἀνοιχοδόμησιν * ἡ 8 ἀνθρωπίνη ἀσθένεια
ἑαυτὴν λογιζοµένη, οὖχ ἐθάῤῥει τὸ ἔργον ὡς δυσεᾷ»
ἀνυστον. Αγγαῖος οὖν ὁ προφήτης ὑπὸ θεοῦ χινηθεὶς,
ἑντρέπει τοὺς μικροφύχους xa θραύει τὴν τῆς ἀπι-
στίας ἀσθένειαν, xal ὑπισχνεῖτι τὰ μµείζω καὶ
χραμιώτερα, "Ἔσται, λέγων, ἡ ἐσχάτη δόξα τοῦ
οἴκου τούτον ὑπὲρ τὴν πρώτη», «Ἰέγει Κύριος
παντοκράτωρ. Ταῦτά σοι xal νῦν νόµιξε παρὰ τοῦ
αὐτοῦ ἐνηχεῖσθαι Πνεύματος * ταῦτά σοι δρόσος fco
παρὰ Θεοῦ τῆς πολλῆς ἀθυμίας apa. Ποσάχις
ἐπεθύμεις χαλλίω ναὺν ἰδεῖν xal ἐπιτερπέσατερον !
εἶτα τόδε xal τόδε παρεμπῖπτον, ἀπέφυχέ σου τῆς
πρὸς τὸ ἔργον θερµότητος. Τί τοένυν οἶδας, el ὁ σοφὸς
oixovópoc τῶν χαθ' ἡμᾶς οὕτω τὰ ck περιήγαχεν,
ὥστε ἀνάγχην Ὑενέσθαι τὴν προαίρεσιν, xoi τὸ
ἔργον οὐχ ἐπιποίησιν, ἀλλὰ ποίησιν; Ὁ γοῦν τοῦτο
εεχν:τευσάµενος, ἐχεῖνος xal τὰ δυσχερῃ ῥᾷον «otf.
cet, xai δυνατὰ τὰ ἀδύνατα. "H. σοφὸς μὲν ἐστιν, οὐ
δυνατὸς δέ; 8 δυνατὸς μὲν, obx ἀγαθὸς δέ; πάντα
μὲν ταῦτα, τῆς δὲ αἰχείας δόξης Ίττον [πε]φρόντι.
«εν; Οὐχ ἔστι ταῦτα, οὐχ ἔστιν' ἀλλὰ xal ὡς σοφὸς
τὸ βέλτιον προσνόησε, xol ὡς ἀγαθὸς, οὐδὲ τὸ ἡμέ-
χερον εἴασε' xdv ὡς ἀγαθὺς, ὃ προὐνόησεν ἀγαθὸν
χαὶ συμφέρον, ἑργάσεται, xal ὡς θέλων δοξάζεσθαι
τάχιον. Χωρὶς δὲ τούτων δοχἰµιόν σοι τὸ σνμδὰν
πάθος προέθηχεν, ἵνα xal προθυμίαν δείξῃς εἰς
θεραπείαν αὐτοῦ, xa τ ἄλλα ἑνέγχῃς ὧι δύναμις.

Οἶδεν ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς πολλάχις οὐχ ἐγχειροῦμεν C

αὐθαίρετα διὰ τοῦτο xol ἄχοντας πρὺς τὴν áya-
θουργἰαν ὠθεῖ; καὶ τοῦτό ἔστιν ὃ ἐν τοῖς Ἐύαγγε-
λίοις ἐγὼ χαςενόησα, ἁγαγκαζομένους τνὰς εἰσε. -
θεῖν cl; τὸν δεῖπνον. Ὢ τῆς γλυκείας ευραννίδος !
i τῆς ἑλευθερούσης βίας! ὢ Πατ]ρ iv τῷ δάχνειν
φιλῶν] i σπλάγχνα τῷ φλέγειν φλεγόμενα, χαὶ διὰ
τοῦτο τὴν ὁρόσον παραπόδας δαφιλή ἐπιχέοντα 1 Mh
τοίνυν παροργίσωµεν αὐτὸν πλέου, sl καλῶς ἔχει
χλαυθμυριζόμενοι πρὸς τν μάστιγα, urb ὡς ΤοΥ-
γυσταὶ κατὰ τῆς ἑλαφροτάτης δευτἐραν xol βαρυτέ-
pav ἴσως προσχαλεσώμεθα: ἀλλὰ δείξωµεν, ὅτι ὡς
υἱοῖς ἡμῖν προσηνέχθη kx τοῦ προσελθεῖν ὡς Πατρί.
Προσέλθοιμεν δ' ἂν οὕτως, εἰ τὴν λύπην ἁποῤῥαπίϊ-

a Deo motus hortari copit pusillanimes illos : et. |
ut diffidenti» morbam dispelleret, promisit eis
cum majorem, tum pulchriorem futuram domum,
quam ipsi rexdificaturi essent. 15 Magna, inquit,
erit gloria domus istius novissima plusquam prima,
dict Dominus exercituum. Hzc eadem puta nunc
tibi ab eodem Spiritu dici. Hzcque tibi sint instar
roris a Domino in magnse tristitize tuz remedium.

, Quam impense pulchrius jucundiusque templum

videre tu desiderabas! sed te nunc hoc, nunc il-
lud superveniens impedimentum ab opere aggre-
diendo deterrebat. Quid igitur nosti, num sapiens
Terum nostrarum moderator non ita res disposue«
rit tuas, ut quod primum spontanezx clectionig

B erat, nonc factum sit. necessitatis ; et opus, quod

optabas, non amplius futurum sit inedificatio, sed
edificatio ? Qui igitur Ista molitus est, etiam facilia
reddet, ei qux impossibilia sunt, possibilia faciet.
Vel enim sapiens quidem est, sed non potens;
vel potens quidem, sed non bonus; vel certe
hic omnia; sed gloriam suam non curat. At
phne nihil horum dici potest. Ergo, ut ϱα-
piens, quod melius erat, providit; et ut bonus,
neque quod nostrum erat, neglexit : et si ut
bonus, quod providit, bonum et utile faciet ; uti-
que ut gloriz sux cupidus, eitius faciet. Sed pre
terea considers, malum istud ad tul probationem
ordinatum ab ipso esse; scellieet ut animi tei
promptitudinem in ejus curatione ostendas, et re-
liqua przstes, qua tua tibi facultas concesserit.
Novit enim Dominus, nos sepenumero haud sponte
hona aggredi opera : quare interdum etiam nos in-
vitos ad bonum faciendum compellit, Et hoc est,
quod in Evangelio. observavi, nonnullos compulsos
fuisse intrare ad coenam **. O dulcem tyrannidem
istam 1 o violentiam, quz dat libertatem 1 o Pater,
qui mordere videtur, sed osculatur! o viscera,
qua comburendo coinburuntur, et. sic de se copio-
sum rorem effundunt! Caveamus igitur, ne nimia
tristitia magis ipsum irritemus, (an ením bene se
habet, puerorum instar vagire et cjulare?) neve
murmurantes contra levissima, graviora nobis
consciscamus ; sed ostendamus nos ab ipso tàn-

σαιµεν, f) πατρὺς ἑτέρου τοῦ σχότους xat συγχύ. p quam filios habitos esse, per hoc quod ad ipsum,

σεως γέννημα, xai δῶμεν ἐχείνῳ τὰ; τῶν ἐλπίδων
χεῖρας, xaX τὰς αὐτοῦ τῆς βοηθείας καὶ ἀντιλίψεως
ἐχζητήσωμεν, Ταῦτά σοι παρ) ἡμῶν, ὦ τοῦ Λόγου
λειτουρχὲ, xal ἡμῶν ἁδελφέ: πλείω δ' ἂν καὶ παρὰ
σα τοῦ πριάσαιο δι ὧν τοῦ πάθους κατεπάδων, xat
σαυτῷ χαὶ τοῖς ἄλλοις φίλος y£voto, τῇ τοῦ Παρα-
κλήτου χατὰ τῆς λύπης δυναμούµενος χάριτι.

velut ad Patrem, accedimus. Accedemus autem
boc pacto, si tristitiam repellamus velut alterius
patris (tenebrarum scilicet et confusionis) propagi-
nem ; Deoque porrigamus spei nostra manus, ejus-
que manus auxiliatrices et protectrices apprehen-

damus. llc a nobis, o Verbi divini sacerdos et

frater noster, plura vero a te ipso comparaveris,

quibus tristitiam leniens ac velati incantans, et tibi et aliis charus fies, gratia Paracleti adversus

omnem meestitiam roboratus.
Ir". — To &satpidpxn.
Ka τίς ἡμῶν μµαχαριώτερος νῦν, ὅτε δεσποτιχῷ
κατευλογήθημεν γράµµατι, ὅτε xal νοῦν ἡγιάσθημεν,

15 Agg. t, 10. "* Luc. xiv, 24.
PATROL. Gn. CXXVI.

5792 ΧΙΙ. — Patriarche.
Ecquis modo nobis beatior, qui ex domini nostri
litteris benedictionem accepimus ac mentem san-

“1

651 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 9^9

* ; d

ctificaii, et oculos et linguam, et auditum prificati A xaX ὀρθαλμοὺς xai γλῶτταν xal ἀχοὴν ἐχαθάρθηµεν,

sumus, intelligentes, legentes et audientes qua
nobis:scripta sunt. Male euim et valde periculose
nos babebainus, sanctissime domine, quippe prz.
senti adversitate devicti, et profundis aquarum ab-
sorpii , Sed epistole tuz manus salvum me fecit
a pusillanimilate spiritus εί tempestate, εἰ ab abysso
reduxit "*, et de (uto fecis extraxit, quo Jesuin
imitatus es, cum apostolus "* mergeretur. Commo-
" wuisti enim nos, o dulcis lingua! ne presentibus
turbemur, sed firmi consistamus et recti; ac ex-
quisitam inslabilibus in rebus constantiam reti-
neamus. Ceterum admonitio tua sublimis est, et
efficax, et sermo prastans consolationem ac divi-
nam adjungil virtutem, qua suaviter tangens cor,
ipsum ardere facit, sicut olim Cléopha **, et effica-
cem reddit adhortationem. Quid enim mihi preter
epistolium istud, nisi sermones longi et diffusi, et
Sapientia inani strepitu percutiens auditum, aeris
foetus patri similes, qui cum ipso defluente diffluunt?
Ne cesses igitur hoc modo ausilium prestare no-
bis, et animam irrigare carentia irrigationis per-
aridam, quam bos et asinus in prazsens calcat :
quod tibi interpretandum relinquo; pigel enim ob-
scuii sermonis sensum a me ipso explicare. Ve-
rum pene me jam fugerat apostolatus tui munus,
Jametsi magnum sit, minimeque perfunctorium
insipientia mex documentum. Siquidem iis, quae
uncta vocantur, quique seniores Apocalypseos
: numero quant, chrisnia ad. memoriam revoecasti,
' quo inuncii sumus ex sancto: qua de causa, plus
. à nobis postulatur, ut Domino offeramus, quam
alii : et ut orationes pro thymiamaüs exhibeamus ,
Deumque interpellemus assidue non solum pro
nostris, sed etiam pro populi necessitatibus. Quid
vero ex forma eorum cylindrica, et longitudine ad

instar baculi, et ex rectitudine, docere me voluisti ? -

Nonne, ea quidem esse me non debere totum ad-
dictum terre; sed eam exigua tantum mei parte
wangendam mihi esse (quemadmodum lapides ali-
qui sancti volvuntur apud prophetas); hac vero,
zquitatem, quam videt vultus Domini *!, quamque
«qui habent, sancli sunt, ac przierea pascendi et
confirmandi opera, qua proprii sunt archiepiscopi
characteres mihi innuisti? Quid vero reliquis qua-
Auor suaveolentibus signis a profunda, qua in te
est, gratia commonitus 573 sum, nisi, ut crucem
meam tollam, et ut membra mea, que sunt super
terram, mortificem 9? Horum enim crux symbo-
lum nostrarumque actionum coufixio et est, et di-
-titur. Ego igitur ista ex rebus abs te missis ratici-
nando concepi. At si tuquidpiam sublimius, zgris-
que oculis meis superius splendidius que subindi-
care, ut verisimile est, voluisti, ipse revela oculos

"'* Psal. ixvin, 44.

*5 Psal. Liv, 9. Lxx, 20.
51 Coloss. 11, 5.

1ο Matth. xiv, 90.

xai συνέἑντές, xal διελθόντες, xol ἀχηκοότες τὰ
γεγραµµένα: Καχῶς μὲν γὰρ xal λίαν ἐπισραλῶς
εἴχομεν, παναγιώτατε δέσποτα, ἅτε τῆς παρούσης
δυσηµερίας ἠττώμενοι, xa ὑπὸ τῶν βαθέων τῶν
ὑδάτων καταπινόµαγοι. AX ἡ τῆς σῆς ἐπιστολῆς
χεὶρ ἔσωσέ ue ἀπὸ ὀ.1ιγοψυχίας, καὶ ἀπὸ χαται-
1ΐδος, καὶ ἀπὺ τῆς ἀδύσσου ἀνή]αγε, xal ἐκ
τοῦ ἑχεῖσε πη.1οῦ τῆς ἱὶάύος ἁνέσπασε, τὸν σὺν
Ἰησοῦν µιμησαμένη. ἐπὶ τῷ χαταπογτιζοµέγῳ µα-
θητῇ. Ἐνιυθέτησα; γὰρ ἡμᾶς (i γλυχείας ἑχείνῳ
γλώττης!) μὴ τοῖς Υινοµένοις ταράττεσθαι: ἁλὶ᾽
ἀχλινεῖς xal ἀτρέπτους ἵστασθαι, xal την ἁπαιτου-
µένην Ev. τοῖς ἁστάτοις τηρεῖν εὑστάθειαν, Καὶ ἡ
νουθὲσία, ὑψηλή τις xai ἄτονος (52): ὁ δὲ λόγος

DB ἀφοσιούμενος τὴν παράκλησιν * ἀλλὰ συνεπαγοµένη

xai θέίαν δύναμιν, ἨἈρέμα τῆς χαρδίας ἁπτομένῃη,
καὶ ταύτην ὡς τὴν τοῦ Κ.Ιεόπα σοι xalovcay, xoi
ἐνεργὸν δειχνύουσαν thv παραίνεσιν. Τί por παρὰ
τοῦτο τὸ ἐπιστόλιον; Λόγοι μακροὶ xai πολύστιχο:,
καὶ σοφία περιχτυποῦαα τὰς ἀχοὰς τοῖς διαχένοι;
Φοφήμασιν, ἀέρος γεννήµατα τῷ πατρὶ ἑοιχότα, xai
συνδιαῤῥέοντα ῥέοντι. ΜΗ λήγοις τοίνυν βοηθῶν οὕτως
Σαν, χαὶ φυχὴν ἁρδεύων ἀννδρίᾳ κατάξηρον, ἣν Bou;
καὶ ὄνος πατεῖ σήμερον, ἅτινα δη ταῦτα ὑποληπτέον.
'Oxvà Υὰρ αὐτὲς διαφωτίσαι τὴν τοῦ σχοτεινοῦ λόγου
περιθολἠν. Αλλά µε μικροῦ πέφενγεν ἡ τῆς σῆς
ἁποστοχξς εὐλογίΣ, xaX αὕτη µέγα χαὶ o9 συµθατι-
xb» οὖσα τῇ ἐμῇ ἀφροσύ.ῃ νὀυθέτηµα. Tol; μὲν χα-
λουμένοις ἀλειπτοῖς ἱσαρίθμοις οὖσι τῶν πρεσδυτέ-
ρω». τῆς Ἰωάννου ᾿Αποκα-λύψεως, τὸ χρίσμα
παρφινίζω (56) ὃ Ex τοῦ ἁγίου Ἰλείφθημεν. Δ'ὸ χαὶ
ἀπαιτούμεθα μᾶλλον τῶν ἄλλων τῷ Κυρίῳ προσφέ»
ρεσθαι, χαὶ τὰς εὐχὰς προσάγειν θυμιάµατα, οὐχ
ὑπὲρ τῶν οἰκείων µόνον, ἀλλὰ xal τῶν τοῦ λαο»
ἀγνοημάτων {ῷ cp παριστάµενοι. Τί δὲ τούτοις
τὸ ἐν ἑπιρανείᾳ μὲν χυλινδροειδὲς, ἐν βήχει δὲ ῥα-
θδοειδὲς καὶ ἰθυτενές: O3 τὸ μὲν ἑνουθέτειμε μὴ ὅλον
εἶναι τῆς γῆς, ἀλλά μέρει βραχεῖ ταύτης ἅπτεσθαι,
χαθὸ xai λίθοι τινὲς ἅγιοι παρὰ τοὺς προφήτας xu-
λίονται. τὸ δὲ τὸν τῷ προσώπῳ Κυρίου βλεποµέ-
νην εὐθύτητα, xal ἣν οἱ ἔχοντες ἆ γαθύνονται; τό τε
ποιµαντιχ»ν καὶ στηρικτιχὸν, ἃ τὸν ἀρχιερέα γνω-
ρίζουσι; Toi, δὲ λοιποῖς εὐώδεσι τέτρασι ζύλοις τί,

p ἁλλ᾽ f] τὸν ἐμὸν σταυρὸν αἴρειν ὑπὸ τοῦ βάθους της

ἐν col χάριτος διατέταγµαι, xav. τὰ ἐπὶ γῆς pis
νεκροῦν; ᾿Αλλ' ἐνεργούμεθα ; τούτων γὰρ ὁ σταυὺς
σύμβολον τῶν ἡμετέρων ἐνερχειῶν, χαθήλωσιες καὶ
àv xal λεγόμενος. Ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα τοῖς σταλεῖ-
σιν ἐνεφαντάσθην ' εἰ δέ τι, ὥσπερ εἰχὸς, ὑπέδειςσας
ὑφπλότερον, xai τῆς ἐμῆς ὀφθαλμίας ὑπέρτερον xav
λαμπρότερον, ἁποχάλυφον τοὺς ὀφθαλμούς pou,
αὐτόπτα τοῦ Λόγου xal ὑπηρέτα, ἵν εὐεργετῆς τε-
λεώτερον ἔχοντάς σου χατανοεῖν τὰ θαυμάσια, cuv-

0 Luc. xxiv, 329... *! Psal. x, 7.

Varie lectiones et noto.

(92) tc. εὔτονος,

(53) te. παρῃΏνίξω.

333

EPISTOL.E XX EX COD. YATIC.

335

ευχόµενος τῇ dp» ἁθλιότητι τὸ πραῦναι ἀφ᾽ ἡμε- A meos 53, qui oculatus festis et minicter es Verbi,

ρῶν ποθηρῶν, xzvászaaw; ἡμῖν τῆς συγχωρήσεως.

ut ὑδιιε[ασίοΓθιῃ te perfectiorem babens, etiam mi-

rabilia uta. intelligam, simul pro nostra miseria orans, ut mitiges nobis a diebus malis *, auctor |

factus condonationis.
IV. — To Πακουριαγῷ.

Πάλαι «hv ἑμαυτοῦ θρηνῶν τύχην, πανσέδαστέ
μοι &v Κυρίῳ υἱξ, καὶ τελχινώδη ταύτην ἁποκαλῶν
χαὶ δυσδαίµονα, ὅτι µε φέρουσα ἐπὶ τὴν ἑσχατιὰν
ταύτην ἔῤῥιφεν, ἔνθα φθόνος χότος τε, xal dAAov
ἔθνεα xnpor, ἔνθα λόγου φωνὴ μισεῖται, μᾶλλον ἢ
μύρον χανθάροις * vov Ίδη xat χάριτας αὑτῇ γινώ-
σχειν πρράγοµαι, τὴν ἐν τοῖς Βαρθάροις τούτοις
παρᾳσχοµένῃ χατοἰχῆσιν, δι’ fjv ἀχροατήν σε πὲ-
πλούτηχα, "O xal τῶν ἐν τῇ µεγάλη πόὀλει πολλοῖς
τοῦ παντὸς τιμώμενον, μόλις ὀλίγοις ἂν ἐξεγένετο.
Καὶ pov à χύθος ἔπεσεν εὐτυχέστερον i) τῷ Πλά-
τωνε. '"Exeivog γὰρ ἐπὶ Διονύσιον πλεύσας , ὡς ἂν
εὐφνᾶ νέον xol τῷ προσληφομένῳ εὐχείρωτον τοῖς
τοῦ λόγου χαλινοῖς χαταρτύσας συνάψη βασιλείᾳ
φιλοσοφίαν, χαὶ.τῷ δύνασθαι τὰ μέγιστα πράττειν
δῷ xai τὸ τὰ βέλτιστα βούλεσθαι, παρὰ τοσούτων
lf. τοσοῦτον] ἦλθε τῶν ἑλπίδων, ὥστε Διονύσιος
piro μηδὲν πρότερον εἰς φιλοσοφίαν παρανοµήσας,
μετὰ τὴν τοῦ Πλάτωνος περὶ τοῦ δικαίου αυνουσίαν
xat τοῦ καλοῦ, αἴσχιστα αἰσχίστων ἐπὶ ταύτην
ἐξύδρισεν. Ἴσασι την ὕδριν ὅσον (58) τὸν Πόλλιν 00x
ἀγνοοῦσι χαὶ τὸν ᾽Αννικόριον. Ἐγὼ δὲ οὔτε μακρὰν
τεμὼν θάλασσαν, οὔτε τὴν ὁλοην ἐχμετρήσας
Χάρνέδιν, τὸν οἰχίσχον τοῦτον οἰχῶν, τῆς or; µεγα-
λονοίας χατατρυφῶ, καὶ coU τὴν ἀχοὴν ὑποτιθέντος
ἹἹππάσιον Λύδιον tó ἅρμα µοι φέρει, τοσοῦτον
εὐμοιρότερον ἐγὼ Πλάτωνος. Οὐχοῦν οὐδὲ τὺν Βρι-
άρεω δηµόσιον ὑποπτήξομεν , ἀλλὰ «alg ἑχατὸν
ἐχείνου χερσὶ την τῆς δικαιοσύντς δεξιὰν ἀντιτά-
δαντες, δ:ὰ ταύτης πο σομεν δύναμιν. Ub γάρ
σε, ὦ πανσέδαστέ µοι τοῦ λόγου μέλημα, &vayxalux
ἀξιουμεν τῶν O:xalov ὑφίεσθαι, ἀλλὰ τοῦτο μὲν
ἐχοῦσιόν σοι ποιούμµεθα, xat ἀνατίθεμεν μᾶλλον 1)
ἐπιτίθεμεν. "Alio δὲ ἐστιν ὃ ἀπαραιτήτως σε clo-
σεραττόµεθα, xal σφο:ρότερον f) αὐτὸς ὑποτελῆ σοι
τοὺς «όρους, τὸ µηδόλως ὑφίεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου
νεωτερίζειν τοῦ πλείονος ἔρωτι. "Iva Yáp σοι διέἸω
τὸ τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμενον, ζῶμεν ἄνθρωποι 1)
κατὰ τὸ δἰχαιογ, | παρὰ τὸ δίκαιον, ἢ ὑπὲρ τὸ
δίκαιον. K«Y τῷ μὲν ἄνθρωποι φυλαττόμεθα ' τῷ

XIV. — Ριοκτίακο.

Cum jem dudum meam deploraverim sortem,
augustissime mi in Domino fili, eamque duram
appellaverim | et malignam, quoniam me ad extre-
mam hame partem projecit, ubt livor viget, et
odium, et aliorum (urba vitiorwn, ac ubi ipsum
eruditionis nomen exosum magis est, quam unguen -
tum erabronibus ; nunc etiam gratias ei babere
debeo, juod hbajrbaricam hanc habitationcin. mili

dederit, in qua te auditorem, velut thesaurum

nactus sui : quod quidem a multis ctiam illorum,

B qui ín magna versantur urbe , summo in pretio

C

habitum, vix tamen paucis contingere potuisset.
Et mihi quidem sors felicius, quam Platoni, cessit.
Hle enim, cum ad Dionysium navigasset , ut
juvenem bone facilisque indolis doetrine frenis
dirigens, doceret cum regRo philosophiam con-
jungere et potestati faciendi maxima voluntatem
ageudi optima superadderet; adeo aberravit a
scopo, ut Dionysius, cum nu3quam antea in philo-
sophia deliquisset, post Platonis de justo ct recto
institutionem turpioribus turpissimis eam injuriis
allecerit. Norunt lioc quicunque Pollin uou igno-
rant et Annicorium. Ego vero, quin vastum traji-
cerem mare, vel periculosam enavigarem Cha-
rybdim, iino quin domunculam meam relinquerem,
magua inente Lua fruor, teque auditum prabente,
Equiiaius Lydius currum mihi agit. Adeo meliore
sorta fruor ipse, quam Plato. lgitur neque popula-
rem illum Briareum pavebimus ullo moio : sed
ceatum illius manibus opponentes justitie dexte-
ram, hac faciemus virtutem *', Non enim te, ii
pansebaste, cujua erudiendi uflhi cura est, neces-
sario rogamus, ut de jure, quod tueri posses, re-
cedas; sed hoc voluptati tuc permittimus et pro-
ponimus polius quam imponimus. Verum aliud
est, quod inexorabiliter abs te exigunus: scilicet
ne permiitas contra id quod justum est, novitatem
induci ullam, emolumenti cujuscis 574 gratia. Ut
cnim tibi explicam, quod a multis ignoratur, nos bo-
inines "vivimus, vel secundum justum, vcl prater

δὲ, θηρία µεταπλαττόμεθα " τῷ δὲ, θεοὶ ἀπεικονιζό- p) justum, vel supra justum : quorum primo homines

µεθα. Σὺ τοίνυν πάγχαλος μὲν ἂν enc, εἰ τὴν σαυ-
τοῦ φυχὴν ζωγραφοίης τοῖς θείοις τῆς ὑπὲρ τὸ
δίκαιον ζωῆς χρώμασι. Τοῦτο δὲ ἔστω σοι xazà τὴν
ἀρχὴν ταύτην ἐφ᾽ olg χαθέσττκας, εἰ καὶ τῶν ἐκ
βασιλέως ὀἐφειμένων ὑπέροπτος εἶναι δύναιο, ἢ
βούλοιο. Ei δ' ἄρα τοῦτο ph πάνυ σοι δυνατὸν, ij
μὴ βΡουλητὸν, οὗ προσθιασόµεθά σε τὸν ἅπτερον,
ἀέριον φἑἐρεσθαι, xal γινεῖσθαι μέντοι χατὰ τὸν

5? Psal. cxvin, 18. ** Psal. κο], 3.

scrvamur ; aliero in belluas trausformamur ; lertio
similes Deo efficimur. Porro tu pulcherrimus equi-
dem fores, si animai tuam divinis vitae, quae supra
justum est, coloribus exornares. Et hoc sane pra-
stare debes in bac dignitate, quam tenes, si imr
eos, qui ab imperatore mittuntur, precellens esse
velis ac possis. Si vero prestare rem tantau! non
potes, seu non vis, haud sane nos te per viui

** Psal, cvir, 14.

Varie lectiones et nota.

(54) ὅσοι.

335 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP, 25
cowpellemwi alis destitatum per aera volare, Αἱ A ἀνθρώπινον ἀπαιτήσομεν * x1v αὑτόῦεν οὗ mpotupj,

saltem humano uti incedas more, effl;gitabimus |
et si ad hoc ipse promptus non fueris, nog verbo-
rum aculeis etiam urgebimus. Quod si medium
bunc motum servavéris, fidenter dicam, te motu
regio iturum t boc enim et imperator vult. Neque
Urisreus ille contth tendere audebit manus, quam-
vis oppido audaces habeat : c£. tu. omnes merito
precedes , οἱ tux nobilitatis rationem — habens,
ferinam turpitudinem, impudcenteuque vitam male
nas atque bumana natura indignis reliuques ai-
que projicies. At vero videos, quomodo ego medio-
tria a te pestulein ; ut vel hinc discas etiam tu
moderationera servare in. mandatis, qi subditis
Anis. imporis. lHe autem, qui per semitam justitie
-dirigit, Dominus, ac eos etiam qui volunt, ad
sublimiter eupra justum. gradiendum aitolli, qui-
que summos nobis magisiratus iradeas , majortis
dignitates etis moderstioAi qum in ipsis serv&-

χάντροις λογικοῖς ὑπονύξαμεν, xal οὕτω σοι κινο»-
gv τὴν µέσην xlvnsw, ἐρῶ δὲ θαῤῥῶν καὶ βασιλι-
xfv ' τοῦτο γὰρ δήπου xol βχσιλεὺς βούλεται, θύτε
ὁ Βριάρεως ἐπανατενεῖ γεῖρας κἂν θρασείας αὐτὰς
ἀνέθρεψε, xal πάντας καταλόγον προδῄσεται (55), χαὶ
«t6 coh; ἀξίως εὐγενείας Φρονήσας, τὴν τῆς
θηριώδους ἀσχημοσύνην ζωῆς ὄνσγενέσιν ἁποπτύ-
δεις xai ἀναδίοις τῆς ἀνθρωπότητος. "AXA' cile;
ὅπως ἐγώ σοι τὴν ἀξίωσιν μέτριος ἵνα x&v τούτῳ
σε διδάξω xal αὐτὸν µετριάζειν ἐν τοῖς αρὺς τοὺς
ὑποκειμένους σοι ἐπιτάγμασιν. Ὁ δὲ xai πρὸς τὴν
δικαιοσύνης ὁδὸν κατενθύνων Κύριος, xal πρὺς τὴν
ὑπὲρ εὁ δίκαιον ἀνυφῶν µετεωροπορίαν τοὺς θέλουν»
τας) ὁ καὶ τὰς µεγίστας ἡμῖν ἀρχὰς ἐγχειρίζων, xal
τῆς ἐν ταύταις μετριοφροσύνης τὰς µείζους ἀντ'-
διδοὺς, αὐτός σε σορώτερον συµδιδάσει, καὶ συνετίζοι
ἐν πάσῃ ὁδῷ, «npov πάσης χαχώσεως ἀνώτερον xai
Κακύνσέεως.

-4ur, rependit, $pse te sapientierem reddat, et. intelligentem im omui via: aque omni nequitia et

- malitia superiorerà custodiat.
XV. —- Episcopo Semnoram.

Atvplector et saluto te, charum mihi caput, bo-
noratdissime frater ; sed aon boe solum, eed rogo
«tiam, ut pro nostra exilitate orationem fundas,
"ut 4 prasenti seculo nequam Viberhtus, refrigerer
.aliquando ssnctiore et magis congruo Christianis
' refígerie. Caterum cum privatis, στ publicis
malis obrutus non habeo, unde mihi requiem ali-
' quam tribuem. Adeo scilicet Satanas quomodelibet

IE'.— To ἑαισχόπῳ Σεμνὠν.

Προσαγορεύω δε τὴν φίλην ἐμοὶ χεφαλὴν, σιβιώ-
τατε ἁδελφέ * o0 τοῦτο δὲ μόνου, ἀλλὰ καὶ ἀξιῶ τῆς
Ἠμετέρας ταλειιὀτητος ὑπερεύχεσθαι , ὡς ἂν τοῦ
ἐνεστῶτος αἰῶνος πονηροῦ ῥυσθέντες, ἀναψύξωμέν
πατε θειοτἑραν, xal Χριστιανοῖς οἰχειοτέραν ἀνάφυ-
ξιν * ὡς vov τε εὐ μὲν, τοῖς οἰχειαχοῖς ἡμῶν χαχοῖς,
«b δέ τι τοῖς ποινοῖς καταχωννύμενοι, οὐχ Έχομεν
ὅπως ἡμῖν αὐτοῖς ἀνάνευαίν τινα πορισόµεθα. Οὕτως

*wielt omnes, «ui temere publica axdminictrant, Et €, &xpácrocv ὁ Σατανᾶς Kat ἁπάντων ἁπλῶς τῶν τὰ

nunc qewidem effari epportune possumus illud
-Apostoli ; &t non eo sensu quo ille jam dixit, sed
- alio quem res presentes soggerun, nempe: JVen
- enim sine caua borum wnasquisque gladium por-
- tat **; sed «ut mactet, perdatiet liberis privet. Non
* igitur ili vel segnes, vel debiles ad opus Bunt : sed
velut si eo magis de aliquo benemereri sperarent,
que $785 Christianis phus ibferwnt injwriarueh et
damni; ita alius aliam in.nocewdo praevenire et se-
perare $tudet. Propter ista ek super isla. orationes
1uas imploremas, ut aliquanto ebtusiorem istorum
reddant gladium ; vel potius. (quemiam gladius, quo
obtustor, eo majus, dui secat, tempns Iuuinit,
adeoque doloris plus infert), eum penitus éontrin-

Φημόσιὰ «ραττόντων. Καὶ νῦν τὸ τοῦ Αποστόλου
παιβὸ; λέχειν ἡμῖν, οὐχ d; ἑλέχθη, ὡς δ ἡμὶν
ὑπαγορεύει τὰ πράγματα * "Οτι oix εἰχὴ τὴν μά-
χαιραν ἕκαστος τούτων φορεῖ, ἀλλ) ὥστε σφάττειν͵
ἐξουθενεῖν, ἂτεχνοῦν. Οὔχουν οὐδὲ µέλλουσν, οὐδὲ

ἄτονοι πρὸς τὸ ἔργον Ὑίνονται, ἁλλ᾽ ὥσπερ tx

μᾶλλον ἐλπίζοντες θεραπεύειν, εἰ λᾶλλον χαχῷεν
Ἀριστιανὸὺς, οὕτως ἄλλος ἄλλον προφθάνων εἰς τὸ
χαχκοποιεῖν, xoi ὑπερδάλλειν σπουδάζουσι. δΔιὰ
ταῦθα xal ἐπὶ ταῦτα τὰς σὰς εὐχὰς χαλοῦμεν,
ἀμθλυτέραν αὑτῶν ἐργασαμένας τὴν μάχχιραν 7
μᾶλλον δὲ, ἐπειδὴ πλείω παρατε[νὸυσα χρόνον tv
τῷ τέμνειν ἡ ἁμθλυτέρα πλείω χαχοῖ, τελείαν "thy
θραῦσιν ταύτης ποιησοµένας. ΕΌχου τοίνυν ἆμφο-

gant. Ora igitur ambabus, ut dici eolet, manibus ; D τέραις, 8 λέγεται, καὶ δώσει ὁ θεὺς τῷ κλήρῳ αὐτοῦ

c Deus dabit softi Se requiein.
XVI. — £piscope Vidini.

Melestte quidem ros (u$ sunt, frater honoran-
dissime, quique corda e«nia inowht. Quis ne-
gabit? Forte pugne, intus pavores ", et nemo est
qui adjaret *5, vel qui simul pugnet. Inimici qui-
dem soft, et estollent caput, et penant morticina
servormmn escas volntilibus oci, effundunt sangeinem

thv ὄνεσι».
Iq". — Ti ἐπισκόπῳ Berne.

Λυπηρὰ μὲν τὰ χατὰ ct, ἁδελφὲ ttpwovcrtt, καὶ
πάσης χἀρδίὰς ἁπτόμενα. Tic ἀνταιρεὶ |f. àvespét];
"Ἔξωθεν µἀάχαι, ὅσωθεγ «ὖδοι, βοιθὸς καὶ δύμ-
µαχος οὐδαμοῦ. O1 μὲν ἐχθροὶ ἠχοῦσι xul al-

φονσι καφιὴν, καὶ τίθενται τὰ θγηδιμαϊῖα εῶν
δού.δω», βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὖρανοῦ.

δε Rom, xit, 4. 8 Il Cor. su, 5. ** Psal, Lxxxu, 6.

Varie lectiones et noWb.

(35) προδήσῃ.

(56) ἴσ, ζωὴν,

331

EPISTOLAS XX EX COD. VATIC.

338

'Exgovet τὸ αἷμα αὐτῶν xónAo τῆς καθ ἡμᾶς A eorum in circuitu urbis nostrse, et non eet qui sepe-

πόλεως, xal ob» ἔστι d θάπτων. Οἱ ἂλ ο[.1οε
καὶ οἱ π.Ίησίον ἑξεναντίας ' εἰ δὲ χαὶ ἐγιίζνσιχ,
ἕστανται δεινότερον ἀρτύοντες τὸ ὀλέθριον ἄγχιστρον.
Της γὰρ dydxnc πάντη ἀπογφυγείσης, ἐχθροὶ τοῦ
ἐν θρώπου οἱ οἰχκειαιχοὶ Φὐὑτοῦ. Ταῦτα δάχνειν μὲν
δύνανται duyhv, οὐδ' ὅσον ἔατιν εἰπεῖν, πλὴν εἰ
λογισαίμεθα, ὅτι doa πεφα.λἡὴ εἰς xéror, val
πᾶσα χβρδία alc Aóxnv, τὸ πάγγχοινον τῆς συµ-
φορᾶ: εἰς παραμυθίαν ἐμῖν γενήσετα:.. Τίς vip,
εἰπέ pec , τὸν ix τῶν πονηρῶν τούτων ἡμερῶν
ἄνεσιν ἔχει; Ἐχὼ μὲν οἶμαι, οὐδείς. Et δὲ xal τις
εἴη τούτῳ, µακάριος, ὅπερ ἀδύνανον, ὥστε μηδὲν
Ιδιάζον ἔχειν λυπηρὸν, ἀλλ οὖν εἴ γε Χριστοῦ
νόμοις διεξἀγοιτο, τὰ τῶν ἄλλων πὀνθη οἰχεῖςα morf-
σεται, Κ.αίε μετὰ κ.διόνεων, παραγγαλίαν
δεξάµενος. El ἃ) ἀναισθητεῖ τῶν χοινῶν χαὶ ἁδελφι-
κῶν συμφορῶν, πενθητέας μᾶλλον οὗτος, ὡς πάντων,
xai τῶν τὰ ἔσχανα χολαξομένων (v ἀθλιώτερος. El
Υὰρ µάκάριοι μὲν πενθοῦνεσς, οὐαὶ δὲ οἱ γε λῶντες,
opa ποίαν λήξιν δώσομεν τῷ τοιούχφ. Mh οὖν ὡς
σὺ µόνας δεινὰ πάσχων μικραφνχότερον δ.ἀχεισο.
Ἡράκτορας ἔχεις πιχρούς:; "AX οὐ πιχροτέρους τῶν
ἓν ταύτοις τοῖς µέρεσιν, οἳ τῶν κέντε παιδίων, ἓν
εἰς δουλείαν áráyoomw , ὥσπερ ἄλλο τι cor ἆπο-
πεματουμόνων ἃ ἁποδεκαεσυμέγων χτηνῶν. Κο-
µάνους ἔχεις ἔξωθεν ἐπελαύναντας; Καὶ si αρὸς τοὺς
ix τῆς πόλεως (57) ἡμῖν ἐπικαταθδαίνοντας 'Aypt-
διώτας ; Οὗτοι, od τοῦτο αὐτὸ τὸ εἰς thv πόλιν

B

liat **, Amici autew δὲ propingui stant ex adwrso : et
ai quidem appropinquant "9, dolosius aptant exi-
tialem hamum : cum enim charitas ponitus vefrigu.
erit, inimiei hominis facti sunt. demestici ejus **.
Porre hze angere quidem possunt animam plos.
quam diei possit: verumtamen si consideremus,
omne caput eese languidum, et omne cor mesrens**,.
profecto sic omnimoda ist3 calamitatis communitas .
alicui. nobis consolationi esse potest. Quis enim;
dic mihi, malis istis temporibus requiem habet?
Nemo, ut ego quidem puto. Quod sl quis adco
beatus esset, ut. nullam propriam liaberet mele-
stiam (quod videtur impossibile), attamen , sl illo
Cbristi legi obtemperare velit, aliorum Iuetus suos
facere debet; siquidem in mandatis habemus, ffero.
cum flentibus **. Quod si nullo ex communibus
frstrum suorum srumnigs semsu afficiatur, ipse
magis lugendus est, tanquam lis omnibus, qui
extrema quaque patiuntur, tnfelicior. 8i enim beati
enat, gui (ugeut **, οἱ ve dicilur illis, qui rident **,
considera qualem ipsi fiaem prsenuntiare possi
mus. Nen igitur tu, quasi solus in erumnis esses,
animo concidas, Exactores acerbos habes ? At non
same accrbiores iMis qui in his partibus sunt,
quique ez quinque pueris wnum in servitutem
sbducunt, pari fero ratione, qua jumenta quintu-
weari, vel decimari solent. Komanes habes forinse-
eus infestontes? Sed quid, si coinparentur ad cos

&»a67,va: ὡς ὅπλον εὐδοχίας xal στεράνωµα ἔχοντες, σ qui ex urbe in nos ἱπουρρυπί, Achridenses ? [sti qui

ἄγουσι πάντα χαὶ φέρουσι, μὴ ὄνεος Avtpovpérov
μηδὲ σώέοντος. Ti; γὰρ ὁ τοῖς πολίταις ἀντιστη-
σόµενος; Ἔχεις Καστρηνοὺς πονηραὺς ; ᾽Αλλὰ παῖδες
οὗτοι πρὸς τοὺς ἡμετέρους Βουλγάρους Καστρηνοὺς,
μᾶλλαν δὲ , ἵνα μὴ χαταισχύνω τὸ μἐγεθος τῆς ἐν
Κάστρῳ ἡμῶν καχίας, τίνες οἱ coi παµπόνηροι
πρὸς τοὺς ἡμετέρους &ypolxou; Μοχρηνούς ; Ταῦτα
δὲ µετεσχημάτισα εἰς τὰ ἐν ᾿Αχρίδι, & xat οὗ οἶσθα
οὗ μικρὸν τῇ χοιλάδι τοῦ χ.Ἰανθμῶνγος ταύτῃ χρόνον
ἐμπαροιχήσας, ἵνα aec δηλώσω συνεχδοχικῶς ἀπὸ
µέρους τὸ ὅλον. Ei; (38) τοίνυν τούτων ἁπάντων
λύτης (39) xat ἰατρὸς, ὃν λυπούµενοι μὲν ἁπλῶς, οὐδέν
τι θήσομεν ἑλαρώτερον (40), ἵνα μὴ λέγω ὅτι xal
παροργίσομεν ἱχετεύοντες δὲ, καὶ βοηθὸν μεφὰ

δαχρύων ἐπιχαλούμενοι, πἐποίθα ὅτι τοῖς αὐτοῦ D

0 XÀárzroic ἐἑπιχαμπτήμενον εὑρήσομεν.
ejusque cum laerymis imploremus auxilium, plane
nobis experiamur.
17. — To Τριαδίεζης.
Ἑνέτνχε μὲν ἡμῖν ὁ παρὼν Ἱέρων, ἱερώτατε
ὁδελφὲ, ἐπὶ «hv ἐχχλησίαν εἰσιοῦαι αυμπαρόντων

50 Psal, ἱιχχνη!ι, 2$ 3.

** Psal]. xxxvu, 19.
45. ** Mattb, v, 5.

* Luc. νι, 25.

comáüdo futuram,

** Matth... xxiv, 12; x,50.
*^ Psal. xzix, 93.

in urhem ascendere habent pro oblectamento et
corona, rapiunt omnia et exportant, dum ** non
est qui eripiat, neque 576) qui seleum faciat. Quis
cnim urbis heminibus resistat? Habes Castrenseg.
iniquos ?* Sed pneri sunt :iati ad mostros Bulgaros.
Casirenses comparati ; vel potius , ne pedore affi-
ciam magnitudinem nequitie, qux in Castro ncstro
esi, quinam sunt, qui tibi. nequissiml, ad nostros
agrestes Mocrenos ? Mae figura convestio ea qus
eunt Achridz, tibi sane nota (quippe qui diu in
hae lacrymaram valle eommoratus es) ut per
&ynecdochen explieem ex parto totum. Unus igitur.
horum omnium esL sanator οἱ medicus : quem οἱ
plus quam ratie patitur, tristitio nos dederimus,
non utique magis nobis reddomos propitium ; quia .
etiadà acrius. exacerbabimus. At si precemur,
ut eisera mügericordia sue in

XVXH.— Episcopo Triadilae.
Obviam nobis wemit semex iste, sacratissime
freter, dum in eeclesiam ingrederemur simul eum
t

* Is3. 1, ὃ, * Rom. xi,

Varie lectiones et note.

(37) Id est, Constantinopoli : nam posteriores
(?ratci nomine πόλεως, urbi regi reservato, eate-
ras urbes χάστρα, casira, earumque habitatores
κχστρηνοὺ», castrentes, appellare consucverunt.

(38) Ic. εἷς.
(59) lc. λύτηρ.
(10) ἴσ. ἱλαότερον.

33)

THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIED.

31)

principibus viris cum ecclesiasticis, tum laicis. Α ἁρχόντων ἐχχλησιαστιχῶν τε χαὶ λαϊἸχῶν. "Ava-

Collaeryxans vero ille senili more et comn iscra-
tione pleno, res suas a principio ad (inem nobis
exposuit : quomodo nempe tu iram in ipsum con-
ceperis circa mensem Julium ; quomodo ad nos
veniens, te absente, ea enarrasset, et quanta id-
circo passus fuisset ; et quomodo nos a charitate
tua, nulla judicii forma, aut majore usi auctori -
.tate, hoe solum humaniter et fraterne rogaveri-
mus, ut benigne senem complecicreris , atque
eorrigeres si quid molestum coutra ipsum factum
abs te esset : et quomodo ipse quidem promiseris
omnem te illi ip posterum benevolentiam et dictis
et factis exhibiturum ; adeo vero a promisso prz-
stando abfueris, ut non valens pondus ejusmodi
fus erga illum conira. promissionem factam be-
nignitatis perferre, ad potentem sanctumque no-
sttum imperatorem confugerit , quod jai de
curatione ab archiepiscopo facienda desperaret,
seu potius perspicue cognosceret, eam non solum
ad sanandum inutilem, sed unice ad vulnera
exasperanda validam esse ; et quomodo ad altitu-
dinem majestatis illius accesserit , et acccperit
etiam pharmaca ex parie dantis utique efficacia,
at manum tuam eadem inutilia reddidisse : seque
4 te ómnibus Trjaditze terminis expulsum, sacro
4Jemum ministerio interdictum esse. His emnibus
expositis, rogavit nos rursus, ut adhuc semel tus
in nos charitatis pericujum faceremus : se scire
«quidem, nihil boni (nisi forte et majora mala) ex
iterata sna ad nos profectione assecuturum, przicr-
quam quod omnem reprehensionis et condemnationis
[777 sui viam occluderet. Porro ii qui, ut dixi,
nstabant, moleste rem banc totam ferentes, indi-
enum aiebant esse, quod nostra pro sene offenso
postulatio, quam sola benevolentia mediatricem
apud potestatem agens, expresserat, contemneretur.
Ft quidem eujus animum etiamsi Pharaonicum,
&ubdebant, non commovisset potestas, qux semet-
ipsam reprimens, solam charitatem opponit, ac
non quasi condemnando imperat, sed quasi rogando
demulcet? Oportere idcirco nunc severius injuriam
istam ulcisci, ut injuriator discat aliquando, ron
omnia frena laxare libertati peecandi, et non plus
&opere, quam oporleat sapere *', sed meminisse,
Deum esse ordinis et non confusionis et inordina-
tionis Deum, et ipsas supernas virtutes alteram
alteri subjectas esse, ac mensuram servare gratiae
quac. sortitze sunt, quzque eas vel ita constituit,
vel ita illuminat : quin et ipsas potestates rebelles
ordine quodam muttto colierere ( unde illis et fir-
mitas profluit, quanquam alias inordinata sint ct
incompositz), quod manifestum est ex eo quod
Paulus et principes aeris hujus. ponat, οἱ princina-

*' nom ii, 25.

γλαυσάµενος δὲ γοερόν tt xal οἴχτου μεστὸν, ἀπ'
ἀρχῆς ἄχρι τέλους τὰ xxv! αὐτὸν διηγήσατο, ὅπως
μὲν ὀργισθείης αὐτῷ περὶ τὸν Ἰούλιον uva, ὅπως
δὲ πρὸς ἡμᾶς ἐλθὼν, ὅτε δὲ xaX αὐτὺς ἑ-εδήμησας,
ἁχδιηγήσατο ἡμῖν, χαὶ ὅσα πέπονθε, χαὶ ὡς ἡμεῖς
οὐδὲν πρὸς την σην ἀγάπην δικχαστικὺν καὶ ἄξιυ-
µατιχώτερον ἑνδειξάμενοι ' αὑτὸ τοῦτο ἁἀγαπττι-
κῶς καὶ ἁδελφιχκῶς Ἀξιώσαμεν ἀντισχέσθαι φιλαν-
θρώπως τοῦ γέροντος, xaX διορθώσασθαι εἴτι zu
λυπούντων χατ αὑτοῦ προσγεγένηται' xai ὡς
ὑποσχεθείης μὲν αὐτὸς πᾶσαν αὐτῷ τοῦ λοιποῦ ypv-
στότητα καὶ ἔργοις xat λόγοις ἑνδείξασθαι ΄ τοσούτου
δὲ δεύσειας τὰ ὑπεσχημένα τελέσαι, ὥστε ui δυνά-

B µενο; φἐρειν αὐτὸς τὸ βάρος τῆς ἐπιδειχνυμένης

αὐτῷ πολλῆς χατὰ τὰς ὑποσχέσεις χρηστότητος,
πρὸς τὸν χραταιὸν χαὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα δραμεῖν,
τῆς ἀρχιεπισχοπικῆς θεραπείας ἀπεγνυχὼς, μᾶλλον
δὲ χατεγνωκὼς , ὡς οὐκ ἀχρῄστου µόνον πρὺς τὸ
ἰάσασθαι, ὀλλὰ καὶ ἐπιξαινούσης τὰ τραύματα * xal
μέντοι xal ἐντυχεῖν τῷ Όψει τοῦ κράτους ἐχείνου
x3 φάρμακα λαθεῖν σον γε τὸ ἐπὶ τῷ δόντι ὅρα-
στήρια. Εἶτα τί; Την conv ἔφησε χεῖρα τοῖς βασι-
λικοῖς Φαρμάχοις μὴ διδάναι τὸ ἐγεργὸν , παντὸς
ὁρίου Τριαδίτζης ἐξελαύνουσαν, ἀλειτουργησίας
δὲ δεσμοῖς ὑποθάλλουσαν. "Emi τούτοις πᾶσιν ἐδεῖτο
máy ἡμῶν ὡς ἂν καὶ ἔτι ἅπαξ τῆς περὶ ἡμᾶς
ἀγάπης σου πειρασώµεθα , εἰδέναι μὲν φῄσας, ὡς
οὐδὲν ἀγαθὸν , ὅτι μὴ καὶ πλείω χακὰ τῆς δευτέρας

΄ παύτης πρὺς ἡμᾶς ἑλεύσεως ἀπολαύσειε, πλην

ἀλλὰ πᾶσαν ἑδὺν ἐμφράττων μἐμφεώς τε xot χατα”
χρίσεω;. Oi μὲν οὖν, ὡς ἔφην, παρατυχόντες ἔδει-
νοπάθουν, xai σχέτλια ἐποιοῦντο εἶγε οὕτως ἡ ἡμε-
τέρα ὑπὲρ γέροντος ἁδιχουμένου ἀξίωσις παρυδρ:-
σθείη, ἣν fj ἀγαθοθέλεια µεσάζουσα τὴν ἐξουσίαν
ἑποίησε * καἰτοι τίνος οὐκ ἂν χαὶ Φαραωνίτιδος Φυχῖς .
καθήφατο, ἔφασαν, ἑξαυσία ονστελλοµένης (11) καὶ
τὴν ἀγάπην προδάλλουσαν (42), καὶ μὴ ὡς ἀπὸ κα-
τακρίσεως ἐπιτάττουσα, ἀλλ) ὡς ἀπὸ ἁξ.ώσεως ἴλα-
ρύνουσα; Προσετίθεσαν δὲ xal ὡς δεῖ νῦν αὐστη-
ρότερον ἐπεξελθεῖν ταύτῃ τῇ ὕδρει, οὓς (45) ἂν ὁ
ὑδρίσας µάθοι, μὴ πάντα χαλινὰ διδόναι τῇ αὐτονο-
µία τῆς πλάνης, καὶ ὑπερφρονεῖν παρ b δει gpo-

D οεἴν, ἀλλ εἰδέναι τὸν Θεὸν τάξεως ὄντα θεὸν, ἀλλὰ

μὴ ἁκαταστασίας χαὶ ἀἁταξίας. Καὶ τὰς θείας δυνά-
μεις ἄλλην ὑπ ἄλλην τεταγµένας, xot τηροὔσας τὸ
μέτρον, ὃ παρὰ τῖς χάριτος ἔλαχον, ἡ οὕτω στησά-
σης, f] οὕτω φωτιξούσης, xol αὐτὰς δὲ τὰς ἀποστά-
τιδας, τάξει τινὶ πρὸς ἀλλήλας ἁρμοζομένας, ἐξ f;
αὐταῖς καὶ fj σύστασις, χἂν ἄλλως ἄλλαι ὥσιν ἅτα-
κτοι xal ἀνάρμοστοι, xat 6520» ἐξ ὧν τοῦ τε ἀέρος
ἄρχοντας [Παῦλος τίθεται καὶ ἀρχὰς χαὶ ἐξουσίας
κατονοµάζει. Ka οὗ τούτου γε τοῦ Ὑέροντος µόνον
χάριν εἶπον δεῖν γενέσθαι τὴν τῆς ὕδρεως ἐπεξέλευ--

Varie lectiones οἱ nota.

(41) To. σουστελλομένη.
(42) lc. προθάλλονσα.

(45) ἴσ. ὡς.

91]

EPISTOLJE XX EX COD, VATIC.

342

σιν, ἀλλὰ xal ἄλλων ἁπλῶς πολλῶν (ἔοιχε γὰρ, A lus, ct. potesjates ** nominet. Ceeterum. non solius

ἔφασαν, 6 ἐπίσχοπος, xal ἄλλοις οὖχ ὀλίγοις τοιαῦτα
ἐνεπιδείχνυσθαι ἀγέρωχά τε xal βίαια), οὓς πάντας
συστόλλειν τῷ κατὰ τὸν γέροντα ὑποδείγματι. Πάνυ
(Xp ἄν τις τῶν ἧττον εὐλαθεστέρων, καὶ οὗ ῥᾳδίως
εὔτω πιστεύεσθαι ἀξίων, ὡς xal τι χαχουργεῖν ὑὕπο-
στευοµένων, ἀρχιεπισχόπῳ προσέλθοι ὑπὸ ἐπισκή-
που θλιθόµενος , ὕπουγε τὸν οὕτω μὲν εὐλαθὴ, οὕτω

i φειδοῦς ἄξιον, εἶδον τοααῦτα καὶ τοιαῦτα τῆς
πρὸς τὸν ἀρχιεπίσχηπον ἐλεύσεως ἁἀπονάμενον. "Oca
Υὰρ ἄν τις στρατηγὸς τοῖς πρὸς τοὺς ἐχθροὺς aüco-
µολήσασιν ἐμπικράναιτο, ὑπὸ χεῖρα τούτους αὖθις
λαθὺν, τοσαῦτα χαὶ ὁ ἀγαθὺς καὶ πρᾶος οὗτος ἐπί-
σχοτος τῷ πρὸς τὸν ἀρχιεπίσγοπον χαταφυνόντι 162-
Ψ.λεύσατο. Ἐπύθοντο δέ µου xai ὧδε' Τί ἂν ἑποίη-

εν ὁ ἀγαπητός σοι Τριαδίτζης, εἶ γε αὐτῷ πρὸς n

κόλασιν ἐξεδίδους τινά; "H δξλον, ὡς ἑτίμησεν ἂν
ταῖς ἀνωτάτω παρ᾽ αὐτῷ τιμαῖς. 'O γὰρ τὸν µεσι-

ευόμενον ὥστε xal ἃ προέπαθεν ἐχθεραπευθῖναι
καχώσας πλείονα xal βαρύτερον, ὁμολογουμένως
ἂν τῷ παρὰ σοῦ κατακριθέντι ἠγάθυνε, Καΐτοι πῶς
αὐτὸς τοῖς τῆς ἀληθείας τροσηνέχθης ἐχθροῖς, τοῖς
σοῖς, φαμὲν, κατηγόροις, τοῖς ἀξίοι, civ ὁλοθρευσᾶν-
των τοὺς ἐν ἐρήμῳ γογγυστὰς ὄφιων; Οὐχ ἱλαρῶς,
οὗ πατρικῶς, οὐ, τὸ σύμπαν εἰπεῖν, εὐαγγελικῶς,
zal ὡς παρὰ τοῦ Καθηγητοῦ ἔμαθες, τοῦ xai τῶν
σταυρούντων «ὑπερζυχομένου πρὸς tbv Παιέρα.
Ἡμῶν δὰ ρέμα πρὸς ταῦτα µειδιώντων, Συν/χα-
vevysinov, ἐφ᾽ ᾧ τὴν ὕβριν οὕτω φέρεις ἀνεξικάχως
χαὶ χαριέντως. Ἀγαπᾶς γὰρ μετὰ βασιλέως ὑπὸ
τοῦ γενναίου τούτου, ὡς ἂν αὐτὸς παρὰ ἀδελφοῦ,
ὑδριςόμενος. "Eri δὲ τούτους στατιάσας (M) οἷς
ἔδει ῥῆμασιν (αὐτ) γὰρ δη τὸ τοῦ Εὐαγγελίου εἶπον'
Mh ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τὸν ἄνθρωπο», ἐὰν μὴ
εχούσῃ πρότερον, xal rd τι ποιεῖς) αὐτόθι μὲν
οὐκ ἐπίστευσα ὣς παρὰ τὰ πρὸς ἡμᾶς ὡὠμολογγμένα
τρτηνέχὃης τῷ γέροντι. Ὕδρις Υὰρ ἀτεχνῶς
τοῦτο, ὑβρίζειν δέ σε ἡμᾶς οὐχ ἂν ταχέως πεισθείη-
μεν. sb. pij µανέντα σε λογισόμεθα. Δεῖν δὲ ἔγνωμεν
γράφαι πἆλιν περὶ τούτου τῇ σῇ ἱερότητι, ὡς ἂν xal
τὸ γῆρας ἐλεῄήσας τοῦ μοναχοῦ, χαὶ τῆς αὐτοῦ φει-
σάμενος χαταστάσεως, xol πρὸς τοὺς xatpobg τού-
τους ἰδὼν, οἳ καὶ τοὺς χώνωπας χαµήλους ἐχμεγα-
2 ύνουσιν, ἑάσεις τὸν γέροητα τῷ µοναστηρίῳ «àv
v$-2 {ἣν ἑναποφυσῆσαι, µόνον kv ἄχρο:ς ἐφιπταμένην
τοῖς χείλεσι" xai πρόσοδοι δὲ eU τινες εἶεν, αὐτὸν
ἐχκαρποῦσθαι ταύτας xal δ.ο:χεῖν, ὡς τῷ χοινῷ
πάντων Ἑριτῇ λόγους ὑπὲρ τούτων ὑφέδειν μέλ-
20»t4* ὥσπερ οὗν καὶ αὐτὸν (43) τὴν τῶν ἔκχλη-
σι χστιχῶν προτόδων µεταχείρισιν θαῤῥηθέντες, ἀν-
ὑρωπίνας (16) μὲν ἡμέρας λογ:σμ.ῖς ὑποπίπτειν
οὗ διχαιοῦμεν, εἰ μὴ ἄρα ἐπὶ τοῖς πρόδηλον χατά-
{νωρσιν φέρονσι, xal τοὺς πλείονας σχανδαλίκουσε,
ΟΞὸν 6b µόνον ἐχλογιστὴν ἀναμένειν οἰόμενοί τε xal
λἔγοντες, πειθόμενοί v2 xal πείθοντες. El δ᾽ ἡμᾶς

*5 Ephes, i, 3. ?* Jozn. vu, 51... ! E Cor, iv, 5.

senis istius gratia, sed aliorum pluri: orum benc-
ficio injuriam istam puniendam esse (videri enim,
hunc episcopum etiam in aliis non paucis ita ar-
roganter et. violenter agendi specimen przbnisse)
quos omnes occasione hujus senis reprimere apor-
tet. Et ita sane agendum essé, etiamsi quispiam:
eorum, qui m'nus religiosi! sunt, et non adeo- fide
digni, vel etiam alicujus criminis suspecti, a suo.
episcopo »fflictus ad archiepiscopum eonfügisset ;
cum tanien viderent liune adeo religiosum el reve-
rentia dignum talia, eo quod ad suum archiepiseo-
pum confugerit, pati. Quam enim acerbe se gerit
belli dux in eos qui sponte ad hostes transfugcrunt,
cuin eos rursus in potestate sua habet, inquiebant,
ita bonns iste et mitis episcopus se gerit in eum
qui ad archiepiscopum confugit. Deinde, quid fe-
cisset, rogabant, dilectus ille tus Triaditze epi-
scopus, si aliquem ei puniendum tradidisses ? Annon
illum summis, quibus possct, lionoribus e contra
aff.cisset ? Cum enim virum a te commendatum,,
ut que antea passus fuerat, curaret, magis gra-
viusque afflixcrit ; profecto quem condemnasses,
pluribus cumwlasset beneficiis. Sic vero te gerens
ad hostes veritatis , nempe ad accusatores tuos
(qui serpentibus iis dignis sunt, qui in deserto in-
terficiebant murmuratores), ipse quodammodo ac-
cessisti ; non utique behigne et paterne, non ut
totum dicamus, evangelice, seu quomodo a Magi-

c stre tuo didicisti , qui eliam pro crucifixoribus ro-

gavit Patrem. Nobis vero placide ad ista subriden-
tibus, Intelleximus, 5'78 iuquiunt, cur injuriam
hanc adco patienter et libenter feras : nempe, una
cum imperatore a strenuo isto viro, veluti a fratre,
injuriis affici amas. Ego vero, ut eos, quibus opor-
tebat, verbis sedarem, illud ipsum dixi, quod in
Evangelio habetur : Numquid lex mostra judicat
hominem, nisi prius audierit ab ipso, et cognoverit
quid faciat ** ? Et quidem ego statim non credidi, te
contra ac mihi promisisti, erga senem gessisse ;
fuisset enim hpc vera injuria : te vero injuriam
inferre nobis velle, non faeile persuadebimur, nisi
insanum effectum esse putemus. Opportununi igitur
judicavimus, iterum hac de re ad sacram personam

D tuam seribere, ut et senectutis misertus lrujus mo-

nachi, et illius parcens statui, et ad ista respiciens
tempora, quibus ex culicibus cameli flunt, senem
relinquas, animam, quam jam in summis habet 1a-
biis, in monasterio suo efflare ; subsque proventus
si qui sint, colligere et administrare, tanquam
communi omnium Judici rationem de iiis redditu- .
rum, Quemadmodum etiam nos, quibus rerum
-ecclesiasticarum concredita est adwinistrauo, Iu
mana diei * rationibus subesse justum non judica-
mus, nist in lis qua apertam condemnatioBci!

^

αντίο leetiones et notae.

( *3) fc. συστείλας.
(55) ἶσ. αὗτολ.

(16) fe. ἃ "port ;.

343

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHTEP. aH

ferunt, et multis offendiculo sunt : Deum solum Α αὐτοὺς χολαχεύοντὲς πικρό τῶν ἄλλων χριταὶ xa-

rationum exactorem nobis exspectandum artbitran-
teà et affirmantes, el [ία persuasi οἱ persuadere
volentes. Si autem nosmetipsos palpantes , rigidi
aliorum simus judices, timendum nobis est, ne
illis qui alligabant onera gravía οἱ importabilia, ac
ne digito quidem suo movere volebant *, adnumere-
mur , nobisque dicatur : ]nveterati dierum malorum
propriis condemnamini labiis * ; vel : Servi ne-
quam, ex ore vegiro judicarmini * ; et rursus : Non
dimiliitis modicum, cum vobis dimissum fuerit mul-
tum. Hoc tibi, honorandissime frater, jacta sint a
pobis agrioolis verbi semina : ulinam vero tu tan-
quam ferra bona, ut speramus et optamus, non pe-
trosq, vel spinosa ", fructifiees nobis obedientiam,
sicque perfectus dignoscaris discipulus Christi, qui
descendit de elo, non ul suam faceret voluntatem ,
sed ejus qui misit ewm, Patris *. Quod si nos et
hac vice aspernari volueris, nosti profecto, quem
eliam in nobis spreturus sis, cui terribilissimam
quoque es redditurus rationem, Spernes autem ma
profecto, si. quidem monacho monasterium noB
restitueris suum (quod et imperator decrevit), ne-
que eum ab interdictionis vinculo absolveris. Quas
vero babes contra ipsum, accusationes deferes sy-
nodo, eui intereris. Omnino vero huic interesso
debes, cum ob pendens episcopi Lipaniensis judi-
cium, quod perfici oportet ab illis, qui ipsum
intentarunt, e quorum numero tu quoque es : 579

θήµεθα, δέος ph συνταχθῶμεν τοῖς δεσµεύουσι

μὲν φορτία βαρέα χαὶ δνσθάστακτα, τῷ δὲ Óaxti Jo

αὐτῶν μὴ βου.ομέγοις κι’ῆσαι, καὶ ἀκούσωμεν,

εἴτε, Πεπα.λαιωμένοι κακῶν ἡμερῶν τοῖς οἰχείοις
χαταμαρτυρούμανοι χείλεσιν * εἴτε, Πογηροὶ δοῦ-
οι, τῷ οἰκείῷ αριγόµεγοι στόµατι’ χαὶ αὖ, Mij
ἀφιέντες ὁλ{γον, ἀφεθέντες τὰ α.λείογα. Ταῦτά
dot, τιμιώτατε ἁδελφὰ, παρὰ τῶν γεωργῶν ἡμῶν
τοῦ λόγου τὰ απέρµατα ᾿ Υένοιτο δέ σε γη» ἀγαθὴν
φανέντα, ὡς ἑλπίζομεν xal εὐχόμεθα, ἀλλὰ μὴ
πετρώδη χαὶ ἀκανθώδη, χαρποφορῆααι ἡμῖν «hv
εὐπείθειαν, ὡσὰν Χριατοῦ μαθητὴς Ὑνωρίδοιο τὲ-
λειος, ὃς καταδέδηχεκ ἐκ τοῦ οὗρανοῦ, οὐχ tra
ποιῇ τὸ οἰκεῖον θέλημα, ἀλλὰ τοῦ πἐμψαντας αὐ-
τὸν Πατρός. El δὲ καὶ νῦν ἀθετήσῃς ἡμᾶς, οἶδας μὲν
xat ὃν ἀθετεῖς δι’ ἡμῶν, πρὸς ὃν τοι καὶ ὁφριχωδέατα-
τας λόγας. Αθετήσεις δὲ, εἰ μὴ πρῶταν μὲν ἆποχατα-
στήσεις τῷ μοναχῷ τὴν iov, xaX χαὶ ὁ βασιλεὺς
διωρίσατο, λύαεις δὲ αὐτὸν xal τοῦ τῆς ἀλειτουργη-
σίας δεσμοῦ. Εἶτα τὰς κατ αὐτοῦ αἰτίας ἐχφανεῖς
τῇ σιωνόδῳ παρουσιάσεις (πάντως δὲ κοῦτό σοι ἀναγ-
καίως ὀφείλεται διά τε τὴν ἠρτημένην ἐπὶ τῷ Λι-
παινίον (41) χρίσιν, ἣν τελεσθῆναι δεῖ παρὰ τῶν
ἀναρτησάντων, ὧν καὶ αὐτὸς εἴ), xal τὰς φῄφους, at
μάλιστα ἡμᾶς ἀναμένουσι, ati καὶ προφθάσες
ἔγραψφα * καὶ τότε τὸ παραστησόµενον τῇ ἁδελφότητι
μετὰ τὴν ἐξέτασιν ὑποδέξῃ * παροργίσῃς μὲν οὖν καὶ
τὸν, ὡς αὐτὸς sius, δι ἡμῶν ἀθετούμεναν. Πλὲν

ium propter suffragia, quie presertim vos ex&pe- c ἀλλὰ καὶ τοὺς x&vóvag αὐτόθεν εὑρῆσεις οὐχ ἱλαρὸν,

clant : quemadmodum et aliag scripsi; et tunc,
quod fratribifs, re discussa, visum fuerit, ample-
cteris : aliter lzedes eum, qui affirmavit, se in nobis
sperni". Quin et canenes ipse cormoperies haud
placido te vultu , nec taliter, ut parvipendi possint
obtuentes ; sed nubem supercilii contrahentes, ae
vebeinens quid impetuosumque comminantes, seu
imber illud sit novi cujusdam generis, qualem for-
tasse Moses et Aaron contra induratum regem
olim induxere; sive simpliciter sit. grando : qui
enim bonitatem contemnit, thesaurizat sibi iram 5,
ut novimus. Quamprimum enim hunc tu sacris
juterdixisti, et tua privasti communione, etiam tibi
excommunicaUonis injecit vinculum is, qui per
Patres in. Carthaginensi synodo congregatos locu-
Jus est, Spiritus sanctus, nisi injustum solveris
vinculum per poenitentiam justus effectus. [ος
probe scieus prudentia tua, ita hac in re se gerat,

οὐδὲ olov ὁλιγωρεῖσθαι προσθλἐποντάς σε, ἀλλὰ τὸ
τῶν ὀρρύων νέφος συνάγοντας, xal τι ῥαᾳγδαῖον χατ-
άχοντας, εἴτε ὄμδρος τοῦτο εἴη, αἴους Μωσῆς xal
'Aapüvy ἑχαινοτόμουν πάλαι χατὰ βασιλέως σχληρ»-
νοµένου, εἴτε χαὶ ἁπλῶς χάλαζα. Ὁ γὰρ τῆς χρΠ-
στότητος καταφρονῶν, ἑαυτῷ θησαυρίζει ὀργὴ»,
ὡς ἐμάθοµεν. Αὐτίχα γάρ τοι ἐπειδὴ τοῦτον ἀλει-
πουργησίᾳ ἑδέσμευσας xai ἀκοινώνητόν σοι &nolr-
σας, xai αὐτῷ σοι τὸν τῆς ἀχοινωνησίας ἐπιδαλεῖ
δεσμὸν, τὸ διὰ τῶν ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντων λα-
λῆσαν Πνεῦμα, εἰ μὴ λύσει τὸν ἄδικον δεσμὸν µε-
τἆµελος δίκαιος. "O καλῶς εἰδνῖα dj σὐνεαίς σου,
οὕτω κατὰ «jv ὑπόθεσιν ταύτην διαθέσθω, ὥστε

p P5 τινα ῥίζαν πικρίας ὄνω φύουσαν ἑνοχλῇ. 'O δὲ

συμδουλεύσας ἡμῖν ἁπ᾿ αὐτοῦ µανθάνειν, ὅτι Πρᾶός
εἰμι xal εαπειὸς τῇ καρδίᾳ᾽ καὶ εὑρίσκειν'
ἁκάπαυσιν ταῖς yvxaic ἡμῶν, dj εἱρήνη, ὁ θεὺς
τῆς εἰρήνης εἴη μετὰ τοῦ πνεύματός Gov.

ut ne radix quidem ulla amaritudinis qux denuo gliscere possit, remaneat. Is autem qui consilium

nobis. dedit diceus : Discite a me qui mitis sum et humilis corde : et invenietis requiem

animabus

vestris *, pax, et !* Deus pacis sil cum spiritu tuo.

XVI]. — Eidem ad syaodum accedere. renuenti,
nomine ipsius synodi.

Lecte sunt, bonorandissime frater, dum omnes

* Matth. xxiii, 4.

5 Ποπ). 11, $.. * Matth. x, 20. | Rom. xv, 29.

* Dan. σι, 52. * Mattb. xviii, 32.

HI'.—Tàó αὐτῷ ἀπὸ τῆς συνόδου παραιτησαμένῳ
τὴν cvréAsuaw.

Ανογνώσθη, τιµιώτατε ἀδελφὲ , πᾶσιν ἡμῖν τοῖς

5 Luc. vii, 8. *Joan. vi, 38... ' Luc. x, 46.

Vario lectiones et note.

(41) Tc. Λιπαινίον.

ος ον]

EPISTOLJR XX EX COD. VATIC.

316

συνελθοῦσιν ἁδελφοῖς τὸ γράµµα τῆς σῆς ἱερότητος, À congregati essemas, littere sanctitatis tuse : et ex

καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ᾽Αρμενίων ἐπιστραρῇ ἤσθημεν oà
μικρῶς. Οἱ γὰρ χαὶ ἐπὶ rl ἁμαρτω1ῷ ἐπιστρέ-
φοντε χαρὰν γίνοσθαι µαθάντες ἐν οὐρανῷ, Ti
οὑκ ἐμέλλομεν ἁἀγαλλιααθηναι ἐπὶ τοτούτων σωτηρίᾳ
φνχῶν; Ἐπηνξάμεθα 8X αὐτοῖς xal τὴν ἐν τῷ
ἀγαθῷ παραμόνιµον Üópusww * ὡς ἂν pt χατὰ τῶν
φυτῶν, ὅσα βιαίως χεραὶ µεθέλχεται, πάλιν εἰς
ἑαυτοὺς ἑπανέλθοιεν. Ἐπὶ τῷ παραιτήσασθαί os
τὸν πρὺς ἐνταῦθα ὁδδν, ob μετρίως τὰς χαρδίας
ἐπήλγημεν [f. ἐπλήγ.], ὄτιπερ ἡ a ἀπουσία τοῦ
πάλιν ἀναρτηθηναι τὰς ἐχχρεμεῖς ἠποθέσεις, αἱτία
Tívovsv.. Ἡ γὰρ δὴ ἐγγράμματός σου γνώµη αὐτ-
άρχης ἡμῖν ἔδοβε πρὸς τὸ ἀναπληρῶσαι τὸ τῆς ἁπ-
ουσίας ὑστέρημα ὡς μέν τινες οἶπον τῶν χατα”
σχεφαµένων αὐτὴν ἀχριθόστερον, ὅτι οὖν εὐθεῖά τις
3v, οὐδὲ ἀναμφίέολος, ἀλλὰ στραγγαλιώδης καὶ
σχολιάζουσα, xai πάμπολλα μὲν τοῦ εὐθέος ἀπ.
έχουαα Πνεύματος, ταῖς δὲ τοῦ σχρλιοῦ δράκοντα;
«posfxouca ἔλιξιν, ἐφ' ὃν ἐπιθληθηναι τὸν µάχαι-
pav τοῦ cod τὴν ἁγίαν ὁ προφητῶν µογαλόφωνάτα»
τος ἀπεθέσπισε * vat μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς ὕδριν συν-
τεθειµένην (48) συνοδιχἠν. El γάρ τι, quol, olxo-
φομήσετε μὴ τοῖς θείοις κακόσι καὶ τῇ ἀ.ῑηθείᾳ
ἐν αντιούµεγον, τῇ εὐσεθεῖ ταύτῃ γνώμῃ στοιχῶ
xal αὐτός. Ὡς ἔοιχε γὰρ ἡ τῆς σῖς ἐντελείας
ὁσιότης πτυιαύτην ἔχει περὶ ἡμῶν ὑπόληψιν, ὡς
"κανόνας οἰχονομούντων, xat ἑναντιουμένων τῇ ἆλη-
θείᾳ, xal ἁἀσεθεῖς γνώµας ἐχτιθεμάνων. "περ εἰ

audita quidem Armeniorem conversione haud mo-
dice !:etati sumus : qui enim etiam super «19 pec-
catore poenitentiam 'agente gaudium esse in coelo !*
didicimus , quomodo non exsultaremus ob tot ani-
marum salutem ? Opiamus vero ipsis stabilem in
bono perseverantiam, ne ad instar plantarum, quae
violenter alienjus manu inflectuntur, rursus in
semetipsos redeant. Àt quod recusas huc ad nos
proficisci, haud mediocriter doluimus : quoniam
ebsentia iua, ut rursus differaatur negotia, in
€augo θΜ. Quod enim scripto miseris suffragium
tuum, salis ad supplendum absentiz tu:xe defectum
visum nobis non est : quoniam, uf quidam dixe-
runt, qui penitius ipsum -discussere, mec rectum
est, neque clarum , sed tortuosum et obliquum
plerinjumque absens a recto Spiritu, et ad tur-
tuosi dreeonis supra quem iujeetum sanctum Dei
gladium prophetarum vocalissiimus pronuntiavit,
involucra accedena : ac prxterea ad injuriam syu-
6€là compositum videtur. Si enim quidpiam, in-
quis, a/a(ueritis veritati sacrisque canonibus mini-
κ. contrarium, hujusmodi pio decreto assentior et
ego: quasi nes contra canones statuamus $80
quidquam, aut veriati adversemur, vel impia eda-
mus decreta. Quod sj ita es!, quomodo tu nobis-
eum ambulas in domo Dei !*, e& ad sacrum accedis
altare? Omnino enim aque, imo magis quam David,
dicere jure et fidenter potes : Odivi ecclesiam ma-

οὕτως ἔχει, τί δεῖ σε μεθ) ἡμῶν zacsir civ αὐάὴν ϱ ljgnantium, et cum. impiis non sedebo, el cum pre-

τοῦ Κυρίαυ, f, πρὸς τὸ θεῖαν εἰσιέναι θυσιαστήριον ;
Πάντως Υὰρ χαὶ σοὶ παῤῥησαία τοσαύτη ὅση xa τῷ
Δαθὶδ, οἶμαι δὲ xal πλείω, πρὸς τὸ λέγειν αφόδρα
θαῤῥούντως * Εμίσησα àxxAnc(ay πονηρευομέ-
ων, καὶ μετὰ ἀσεδῶν ob μὴ χαθίσω, xal μετὰ

παρανομούγτων ob μὴ εἰσέλθω. Καΐτοι γνώµας᾽

μὲν μετὰ διαστίξεων γινοµένας οἵδαμεν, ἀλλ Ev
ταῖς δ.αὀτίξεσι ταύταις xal τοῖς ἁδελφοῖς τὸ προσ:
Έχον σέθας φυλάττεται, xal οὐχ οὕτως ἀφροντίστως
χαὶ ὑπεροπτιχῶς οἱ τὰς Ἰνώμας σνυντιθέντες dxo-
γοῦσι γΊῶσσαν αὑτῶν ὡσεὶ ὄφεως. Τινὰς μὲν οὖν
αχολιώτατά (49) τε xat ὕθριν ἐνεῖδαν τῇ γνώμῃ σου
κάντες δὲ ἁπλῶς ἄχυρον ἀπεφηνάμεθα xai ἀθέθαιον,
ὅτι μὴ τὰ πιστὸν εἶχε σῇ οἰχειοχείρῳ ὑπογραφῇ.
Ἐπεσημήναντο δὲ xol τοῦτό τινες τῶν ὀξυτέρων
τῷ τῆς σῆς τιµιότητος γράμµατι, ὅτι απυτὸν ἔλαθες
περιπεσὼν μεγίατῳ ἐναντιώματι. Ανώτερον γὰρ
εἰπὼν, ἀδύνατον εἶναί σοι τὴν ἐνταυθοῖ ἐπιλημίαν,
ὡς μετὰ τῶν ᾽Αρμενίων sig τὴν πόλιν ἀνελθεῖν
µέλλοντι, παραχατιὼν εἶπας, ὅτι μένεις καὶ τὸν
τὸ θέµα ἀναγραφόμενον, ὡσὰν μὴ οὕτω χαταλίπῃς
τὰ πράγματα. El μὲν γὰρ τοὺς ΄Αρμενίους µέλλων
τῷ χραταιῷ xat ἁγίῳ ἡμῶν πρασαγαγεῖν. à; αὐτοῖς
ἐπιδειξόμενος, παρῃΏτήσω thv oà µόνον ἀπὸ τῶν

. saricaniibus. non ἐπιτοίόφ 3. E& quidem sententiag

aique suffragia cum exceptionibus datas interdum
novimus : at in iis congruus dehitusque fratribus
houos servatur ; et noa ita contemplim, tantoquo
cum fastu, qui suffragia ejusmedi censcribunt,
acuunt linguas suas sicul serpentis **. Quidam igitur
obliquitatem et contumeliam in suffragio tuo. vide-
γυηί : omnes. vero. invalidum οἱ nullius roboris
esse definivimug, eum proprie manus subscriptio-
ne üematum non sit. Quidam etiam acutiores ob-
servarunt, te. in epietola tua. in maxiunam, quin
adverteres, imcsdisse costradietionem. Cum enim
jmiUo dixigses, fleri nom posse, ui bue iter susci-
pias, quomiam cum Armeniis in urbem proficisci
debes ; postea dixisti, te exspectare eum, cui ine
cumbit in aeta referre, ne inordinata relinquas
negotia tua. Si enim, quia Armenios potenti οἱ
gancio imperatori nostro presentare debeas, eL eum
illis ostendere, huc accedere non vis ( quanquam
id non solum canones, sed ali: etiam tibi cognitee
cause postularent), non sane eum, qui in acta re-
laturus est, prxstolaris. Si autem propter illum
debes istic aliquo morari tempore, ne temporala
aliquod detrimentum negotiis tuis tabularum ca-

" Luc. xv, 7. '*Psal. Liv, 15. |" Psal. zxv, 5. '* Psal. cxxxix, 4.

Varia lectiones et note.

(48) ἴσ. συντεθειµένη.

(49) le. σχολιότητα.

3U

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. *

348

rentia obveniat, mulio oportebat magis tempus 4 χανόνων, ἀλλὰ xal ἑτέρων ἐγνωσμένων σοι αἰτιῶν

i-tud in conventu nobiscum, et rerum ecclesiasti-
carum ordinatione insumere, ubi et sanctius est
cmolumentum et damnum periculosius.

αἰτουμένην συνέχευσιν, οὐδὲ τὸν ἀναγραφέα πάντως
περιμενεῖς. Ei δὲ δὺ ἐχεῖνον µέλλεις αὐτόθι χρ;-
νοτριθεῖν. ὡς ἂν μή τις βλάδη χρηματικὴ ἔπισομ-

θαίη τοῖς πρἆ-μασιν bx τῆς ἓν τῇ ἁπουσίᾳ σου ἀναγραφῆς, πολλῷ μᾶλλον ἔδει σε τὸν χρόνον δια-
γαχεῖν ἐν τῇ μεθ ἡμῶν συνελεύσει καὶ διοικήσει τῶν ἐχχλησιαστικῶν, ἔνθα καὶ ἡ ὠφέλεια θειοτέρ.,

xai ἡ βλάδη κινδυνωδεστέρα.

Sed nihil frequentius in se ipsum impingit, quam
ns, quod falsitatem dicere consuevit, et mendacium
mendacio sanare conatur. Quoniam igitur, frater,
cognovimus, te synodicum congressum data opera
differre, ac prztexius ad id quzrere et confingere
(verum enim omnino est illud Salomonis : Occasio-
nes quarit, qui vult recedere ab amico !*), hocque

'AXAX γὰρ οὐδὲν οὕτως ἑαυτῷ περιπίπτει, ὡς
στόμα μὴ ὄντα λέγειν μεμαθηχὸς, ἀλλὰ xal ἐξ.σθαι
τὸ φεῦδος διὰ τοῦ φεύδους πειρώμενον. Ἐπεὶ οὖν
σε διέγνωµεν, ἁδελφὲ, τὴν συνέλευσιν ἐπίτηδες
ὑπερθέμενον, xal προφάσεις ζητοῦντα καὶ ἀνα-
πλάττοντα (ἀληθὲς γὰρ τῷ ὄντι τὸ τοῦ Σολομῶντος
ἐκεῖνο, ὅτι Προφάσεις ζητεῖ dvhp βου.Ίόμενος

manifestum facit suffragium tuum, quod, nisi inter- g χωρἰζεσθαι ἀπὸ plor), χαὶ ὅπλοῖ ταῦτα ἡ sh

fuisset malignitas, simpliciter et plane composuis-
Bes ; ponam interdictionis a sacro ministerio tibi
imponimus in virtute Spiritus sancti : eui omni-
mode debitor es, inceptum in ipse congressu ju-
dicium consummare, Duorum enim alterum el:gas,
Recesse est ς vel judicium non secundum spiritui
te incepisse, vel non legitime ab eo nunc abesse.
Ceterum 5&1 οἱ illud manifestum est, te eos qui
&d orthodoxam fidem conversi sunt, statutis ritibus
perficere jam potuisse. Quod si fecisti, oportebat
saue etiam illis persuadere, ut hoc breve tux ad
nos profectionis, et a nobis dimissionis tempus
exspectarent: omnino enim illi, qui ad suscipiendum
mysterium abs te persuasi sunt ( si tamen persua- '

εἰ), et in hoc facile tibi morem gessissent ; et prze 6

terea istud ad probationem fuisset sincerx» eorum-
dem conversiouis ad gratiam fidei: idque si
fuisset factum, obstruxisset sane multorum ora,
qui dicere possunt, Armenios non propterea quod
veritatem cognoverint, quemadmodum tu jactas,
fed alia de causa, aecedere ad nos voluisse. Veri-
tatis enim €ognitio, cum alia multa bona efficiat,
tum illud etiam, quod eos, qui illam consecuti
sunt, ad tolerantioni et patientiam disponit. Nihilo-
minus consenliius et concedimus, ut liber adhuc
permaneas quindecim post praesenüum receptionem
des : quo profecto temporis intervallo, omnes
proselytos chrismate consignare poteris. lis vero

γνώµη, Ἀν, εἰ pfit χαχύηθες pécov ἣν, ἁπλῶς
ἂν xa ἀπεριέργως συνέθηχας, ἐπιτίμιον ἄλειτουρ-
Υησίας σοι ἐπιτίθεμαι, ἓν ἁγίῳ δηλαδη Πνεύματι *
ὦ (50) πάντων ὀφειλέτης γὙατέστης, τοῦ τὴν ἐν
αὐτῃ προχαταρχθεῖσαν Χρίσιυ ῥἐπιτελέσαι Δυοῖν
γὰρ ἀναγχαίως προαιρῄσῃ τὸ ἕτερον, f| τοτε
μὴ κατὰ πνεῦμα ταύτης ἀπάρχασθαι, f| vov οὐ
πνευματιχῶς ἁφίστασθαι. ΔΊλον γὰρ δήπου xal
τοῦτο, ὅτι τοὺς πρὸς τν ὀρθοδοξίαν ἐἑπιατραφέντας,
ἑτέλεσας ἂν Ίδη τὰς νενοµισµένας τελετάς. El 5b
οὕτω τελέσας ἔφθης, ἔδει σε πεῖσαι τούτους ὑπο-
μεῖναι xal τοῦτον 5h «hv τραχὺν (51) καιρὸν τὸν
τῆς σῆς πρὸς ἡμᾶς ἑλεύσεως, καὶ aU ἓξ ἡμῶν να -
λύσεως. Πάντως γὰρ οἱ πρὸς τὴν τοῦ μυστηρίου
παραδοχἠν σοι πεισθέντες, el ve 6t καὶ ἑπείσθτσαν,
καὶ πρὸς τοῦτο ἄν σοι τάχιον ὑπεχλίθησαν. Βάτανο:
ὃ ἂν καὶ τοῦτο τῆς περὶ τὸ χάρισμα γνησιότη"ος,
xai γενόµενον, ἐπεστόμιζεν ἂν πολλοὺς, ot λέγειν
ἔχουσιν ὡς οὐ τὴν ἀλήθειαν ἐπιγνόντες, ὡς αὐτὸς
ἐπαῤῥησιάσω, τὴν προσέλευσιν ol ᾽Αρμένιοι ἐποιῇ-
σαντο. Ἡ γὰρ τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσις τά τε ἄλλα.
καὶ πρὺς τὸ καρτερεῖν διατίθησι τοὺς αὐτῶν ἔπι-
Υνώμονας. Αλλὰ xai τοῦτό σοι πλην ἐπινεύομεν,
καὶ ἑνδιδόαμεν ἀνέτῷ εἶναι μετὰ τὴν τοῦ γράμματος
τοῦδε ὑποδοχὴν, ἄχρι πεντεχαίδεχα ἡμερῶν. Διά
τούτων γὰρ ὅλων οἱ προσελθόντες 51 που χριυθή:
σονται' μετὰ ταῦτα δὲ τὸν τῆς ἀλειτουργησίας
πλοιὸν ἐπιχείμενον ἕξεις τῷ σῷ τραχἠλῳ. El δέ σοι

transactis diebus, impositam interdictionis a sacro p βαρὺ δοχεῖ τὸ thv κατὰ σὲ Ἐχκλησίαν τῆς Gi

ministerio poenam supra collum tuum gestabis.
Quod si durum tibi videtur, Ecclesiam tuam pon-
tificio carere ministerio, considera, aliis etiam Ec-
clesiis duram esse, quod ob tui absentiam episcopis.
$uis careant : pro certo enim habeas, fore ut si tu
praesens non aderis, neque judicium de episcopo
Lipenii compleatur unquam, neque reliqus» vidue
Ecclesix episeopos recipiant suos : ne rursus, qua
ferit in occulto, lingua, opportunitatem nanciscatur
cas quas publice ct libere proferre non audent,
calumnias, suppeditanji adversariis nostris, ut

15 Prev, xvi I, d.

ἀρχιερατιχῆς λειτουργίας στερεῖσθαι, ἐννόησον, ὅτι
καὶ ἄλλαις Ἐχχλησίαις βαρὺ τὸ διὰ τὴν σἣν ἀπο-
clav στερεῖσθαι ἀρχιερέων' εὖ γὰρ ἴσθι, ὅτι εἰ μὴ
αὐτὸς παρέσῃ οὔτε ἐπὶ τῷ Λιπενίου χρίσις τὸ τέλεον
παρᾶδέξεται, οὔτε αἱ χηρεύουσαι λοιπαὶ τῶν Ἐκχλη:
σιῶν ἐπισχόπους λήφονται ' ὡς ἂν μὴ αὖθις fi χρὺ-
6δην βάλλουσα γλῶττα χώραν ἕξει τὰς ἀπαῤῥη-
σιάστους xai ἀνελευθέρους συκοφαντίας ἐπιπέμπε:ν
τοῖς ἑναντίοις, καὶ χατατοζεύειν ἐν σκοτομήγῃ
τοὺς αὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Ἐπεὶ δὲ xoi τῶν τις qova-
χῶν Βούλγαρος συνεδριάζουτιν ἡμῖν περί τινος Υά-

Varie lectiones et nota.

(50) tc. ᾧ.

(51) ;c. βραχυν.

349

EPISTOLA XX EX COD. VATIC.

ato

povtog ἀξελφοῦ αὐτοῦ μονακοῦ τε καὶ τῆς iv τῷ A sagiltent $n obscuro rectos corde ΔΑ. Quoniam vero

Κάστρῳ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου προεστῶτος μονῆς
ἀνεχλαύσατο, Φῄσας τοῦτον περιοριαθέντα παρὰ
μηδενὸς ἀπολαύειν τῆς οἰασοῦν παρακλήσεως, ἅτε
τῆς σης εὐλαδείας ἁπαγορευσάσης πᾶσι διὰ χηρύ-
Υµατο-, καὶ τὸ ὅλως τῷ μοναχῷ τούτῳ προσέρχε-
cDai* εἴ γε ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ, πάντως μὲν ἀρχιε-
ῥατικῆς φιλανθρωπίας ἀνάξια, ἀναγχαίως δὲ ταχείας
διορθώσεως ἄξια, fj προδθήτω παρὰ τῆς σῆς τιµιό-
τητος, τηροῦντος αὑτὴν τοῦ Κυρίου, tv πάσῃ àya-
θωσύνῃ xat ἀληθείᾳ τὸν xapnbv καὶ δικαιοσύνῃ ἐπι-
δειχνυµένην τοῦ Πνεύματος.

I8'. — TQ αὐτῷ παρὰ τοῦ ἀρχιεπισχόπου.

"Όσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ σοῦ γράµµατος ἀναγνώσει,
ὃ τὴν πρὸς τὰ ἐνταῦθα ἔλευσιν παρῃτεῖτο, τοῖς συν-
ελθοῦσιν ἁδελφοῖς ἔδοξεν, ἓν ἑτέρῷ σοι δεδἠ)ωται
γράµματι ' ἃ δὲ ἰδίᾳ πάλιν ἔχω λέγειν αὐτὸς όνα-
γνοὺς τὸν σοφρώτατόν σου ἀπόλογον , Óv ἑπο,ήσω
πρὸς τὸ ἹΠμέτερον γράμμα, ὃ περὶ τε τῆς τοῦ
μοναχοῦ ἐχδιώξεως, χαὶ τῆς τοῦ ἱερουργεῖν ἐπισχά-
σεως διελάµδανεν, Ίδη ἄχους * "Εοικάς pot, ἀδελφξ,
3 µη ἀναγνῶναι τὸ γράµµα ὀχεῖνο, 1j ἀναγνῶναι μὲν,
τὸν δὲ νοῦν πρὸς .ἄλλοις ἔχων ἀναγχαιοτέροις xal
ὀφηλοτέροις, μὴ συνεῖναι ὅλως thv τῶν Υραφέων διά-
voury. Ἑῶς γὰρ θυμοῦ xai πιχρίας ἔγεμε τὰ γραφένταν
& πᾶσαν, ὡς δοχῶ, πραῦθυμίαν ἑνδείχνυται; Καὶ εἰ
βούλει, παράγαγε τὸ γράμμα, καὶ τοῖς δυναµένοις νοεῖν
ὑπανάγνωθι, xaX πάντως ἁλώσῃ, 7) μὴ συνεὶς αὐτὸς,
ἡ συχοφαντεῖν ἡμᾶς £v πᾶσιν ἑσπουδαχώς. Καΐτοι, τί
οὐχ ἂν ἐρεῖς ἕνθα uh ὁ ἔλεγχος ὁάδιος, ὅπου ye τοῖς
οὕτω προδήλως ἁμωμήτοις ἐπιθάλλες Ὑγλῶτταν
φαυλίατριαν; Τὸ δὲ καὶ φθείρειν ἤθη χρηστᾶὰ ὁμι-
Aéíaq χακὰς, Παύλῳ μὲν προσΏχε λέγειν πρὸς Κοριν-
θίους” aol δὲ πρὸς ἡμᾶς λέγειν οὖκ εὐπρετὲς, τάχα
ἐξ, οὐδὲ εὐαγὰς, οὐδὶ ὅσιον. "H γὰρ ψεύδῃ (52) Πα-
τέρας ἡμᾶς λέγων, καὶ οὐχ ἄδηλον τίνι πατρὶ σχυτὸν
εἰσποιεῖς, χαὶ ὅτι τῷ τοῦ ψεύδους, ᾧ σιναπο.εῖ
θεὸς πάντας τοὺς AaAovrcac τὸ νψεῦδος' ἡ ἆλη-
θεύων, εἶτα τοὺς Πατέρας χαχολογῶν, ἄξιος εἶ τῆς
ἐν τῷ νόμῳ τοῖς πατραλαίαις ἀφωρισμένης χολά-
σεως. Πῶς 6k xal τῷ μοναχκῷ τὰς ἀχοὰς ἐνδεδώχα-
μεν, οἳ τοσούτου ἑδεήσαμεν αὐτόθεν ἐχεῖνον πιστὸν
ἐγήσασθαι, ὥστε xal τοὺς ὑποχινοῦντας πρὸς τὴν
πρέπουσαν ἐπεξέλευσιν ἀπ) vou Εὐαγγελίου ἐπέστο-
µίταμεν, Mi] ὁ γόμος ἡμῶν αρίνει τὸν ἄγθρω-
ΟΥ, εἰπόντος, àv. μὴ ἀκούσῃ πρότερον καὶ Υ»ῷ
τε 40451; Ἠῶς δὲ xal ἁπόντα σε χατεδ.χάσαµεν,
οἵ ΥΣ ὅπως παρέσῃ τῇ σννόδῳ, xai ἁἀπολογήσῃ
χεκλήχαµεν; Τὸ γὰρ εἰς ἁπολογίαν χαλεῖν τὸν χατ-
ηγορούμενον, οἶμαι, ου χατακρἰνειν &ozív* ἀλλ οὐδὲ
τὸ τὸν νεµόµενόν τι, xaX τῆς νομῆς ἐξωσθέντα, πά-
Atv ἑναποχαθιστάνειν ταύτῃ, xal οὕτω τῷ περὶ ὃς-
σποτείας διχαστηρἰῳ χώραν διδόναι, οὐδὲ τοῦτο
μέχρι xal τήμερον κατάχρισιν εἶναι ἔμαθον. El δὲ

!* Psal, x.3.. | Cor. xv, 32. '* Psal. vi, 7.

monachus quidam Dulgarus coram nobis in synodo
considentibus, de quodam 'sene fratre suo mona-
cho, qui monasterio quod in urbe est, sancti Jean-
nis priesidet, conquestus est, dicens, illum et rele-
gatum esse, et a nemine quidpiam solatii recipere
posse, eo quod religiositas tua lato edicto oinnibus
proceperit,ne vel solummodo ad ipsum accederent:
quie si vera sunt, omnimode a pontificia humanitate
abhorrent, adeoque necessario promptam emenda-
tionem exposcunt, qux» przes:anda omnino.a te est,
Interim te conservet. Dominus in omni bonitate,
justitia οἱ veritate, ut fructum Spiritus exlibeas.
XIX. — Eidem archiepiscopi nomine.

Quid lectis litteris tuis, quibus ad synodum te
non venturum significabas, congregatis fratribus
visum fuerit, epistola alia declaratum tibi eit.
Nunc quà, 582 lecta sapientissima apologio,
quam ad nostram fecisti epistolam, in qua de ex-

' pulsione monachi, et de inhibitione sacra faciendi

egebam, privatim dicenda mihi sunt, jam audi.
Videris, frater, vel non legisse litteras meas, vel
legisse quidem, sed cum mentem aliis magis for-
fasse necessariis οἱ sublimioribus rebus intentam
haberes, seribentis sensum nullatenus percepisse.
Quomodo enim ira et acerbitate plenze ille sunt,
qua omnem, ut puto, mansuetudinem el modera-
tionem pre se ferunt? Profer eas, si lubet ; iisque,
qui intelligere valent, perlege : et oinnino convictits
eris, vel non intellexisse, vel ad id dare operam,
ul me in omnibus calumnieris. Et sane quid non
dixeris, ubi non ita facile est te redarguere, qui
litteris adeo manifeste iunocuis linguam immittis
calumniatricem ? Illud autem, Corrumpunt bonos
mores colloquia prava !', congruebat quidem Paulo
dicere Corinthiis ; tibi autem ad nos dicere con-
gruum nullatenus est, et fortasse neque purum,
neque sanctum. Vel enim mentiris, Patres nos

. appellans, et sic obscurum non est, cui patri te in

filium dedas, nempe mendacii, quocum Deus perdit
omnes qui loquuntur mendacium !* ; vel veritatem
dicis, acdeinde Patribus obloqueris, et sic dignus
es poena, quse parricidis in lege taxatur. Quomodo
vero etiam monacho illi aures nos dedimus, si a

D (ide illi habenda ita procul abfuimus, ut iis qui ad

congruam animadversionem nos incitabant, 0$
obstruxerimus illo Evangelii dicto : Numquid lex
nosira judicat hominem, nisi audierit prius ab ipso,
et sciat, quid (aciat'* ? Quomodo autem te absen-
tem. condemnavimus, qui ad synodum, et υἱ te
purgares, voeavimus ? Porro aecusatum ad sese
purgandum vocare non puto esse illum condemna-
re. Sed neque ei, qui e pascuo suo depulsus est,
illud restituere, ut postea judicio de dominio ipsius
locus detur, ego unquam didici esse condemnatio-

' Joan. vii, 51.

Varie lectiones ct not».

(93) te. φευδη.

351 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 252
mem. Si autem tu novas leges condidisti, easque Α «uU νεαροὺς νόμους διαταττόµενος , ἀξιοῖς ταῦτα

ut, prioribus relietis, addiseamus, postulas ; nos
2bs te majore jure postulabimus, ut prius linguam
iam perpolias, me rigus cachinnosque puerulis
schol3m (requentantibus moveas, si quando litteras
tuae solecismis refertas legeriot. Et quidem videris
mibi, neque ea, quz senex detulit, imperatoris re-
scripta ullatenus intellexisse : non enim alias scri-
psisses, potentem sanctumque imperatorem nostrum
deerevisse, ne monachus cellulam suam habeat :
perspicue enim hoc venerando decreto comprehen-
ditur. lis vero, quze libellorum supplicum magistro
apposuit eandidissimum eor tuum, quasi monachus
a nobis coaetus multos ipsi velut rederaptionis
"pretium, — Michae'atos dederit, — justificationem

tibi paras adversus imperatoris sententiam : quod B

perinde $683 est ac dicere eam esse confictam.
Alius quidem hanc rem audiens, eam Magni Gre-
gerii sententiam pronuntiabit : Malus quidem (acil-
lime condemnat etiam bonum * bonus autem facili-
ler negue malum, Ego sane sciens libeliorum
supplicum magistrum esee imperatori familiarissi -
mum non alia de causa, nisi quia regiam indagans
voluptatem, nunquam aberrat a scopo ipsius ; ere-
diderim potius, te aliquando verum dieere (neque
enim necesse est, ut semper mentiaris), quam virum
illum quidplam falsi confinxisse : siquidem hoe ne-
que lmperatori nostro, qui vero Deo omniumque
Regi subest, placere novit. Sed res ista apud te, ut

ματαμανθᾶνειν ἡμᾶς, πρότερον ἀξιωθήσῃ παρ) ἡμῶν.
διχαιότερα τὴν γλῶτταν ἐξευγενισθηναι, ὣς ἂν μὴ
γέλωτας tpe βρασµατώδεις τοῖς ky παιδείᾳ
Βειρακίοις, ὀπηνίχα eoo διέρχονται τὰ χατασύλοιχα
γράµµατα * εἶτα χαὶ ἡμῖν νοµοθότης καὶ διδάσχαλος
Υίνεαθαε. Ἔοιχας δέ pot μηδὲ ἃ ὀπεφέρετο ὁ vigo.
βασιλιχὰ ἔγγραφα, σννεῖναι ὅλως * οὗ γὰρ ἂν ἔγρα-
ψας ἡμῖν, ὅτι τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ὁμῶν facet
ph ἔχειν τὸν μοναχὸν «b αὑτοῦ χελλίον ἔδοξε. IEpo-
δήλως Υὰρ τῷ προσχυνητῷ σημειώματι τούτου (52)
ἐμπεριείληπται. "A. δὲ τῷ ἐπὶ τῶν δεῄσεων πγοσ-
ἤψεν ἡ ἀἁπόνηρός σου χαρδία, ὡς ἄρα λίτρον (54) Μι-
χατλάτων (55) vv (86) δόντος αὐτῷ τοῦ πνράννου-
µένου δι) ἡμᾶς μοναχοῦ, συνέθηχε δικαιώµατα παρὰ
τὴν τοῦ βασιλέως ἀπόφασιν, ὅπερ ταὐτόν ἐστι τῷ
πλαστεύσασθαι. "Αλλος μὲν ἄντιχρυς ἀχούσας tí»
τοῦ μεγάλου Γρηγορίου γνώµην ἐρεῖ, ὡς 'O μὲν
καχὸς, τώχιστα ἂν καταγνοίη καὶ τοῦ ἁγαθοῦ ' ὁ
δὲ ἀγαθὸς οὐδὲ «τοῦ καχκοῦ ῥᾳδίως. Ἐγὼ δὲ τὸν
ἐπὶ τῶν δεῄσεων τῷ βασιλεῖ οἰχειότατον ἑπιστάμε-
νος, xal τοῦτο δι᾽ οὐδὲν ἕτερον Ἡ ὅτι τοῦ βασιλικο»
θελήµατος δτοχαζόµενος, οὐδέποτε βάλλει καρὰ τὸν
ἐχείνου σχοπὸν, πρότερον ἂν πεισθείην σέ ποτέ τι
φῶν ὄντων χαὶ ἁληθῶς γενοµένων εἰπεῖν ὡς ἔχει, ὅτι
ph πᾶσα ἀνάγχη, f τὸν ἄνδρα τοῦτον πλάσασθαί τι
τῶν μὴ γεγονότων ὅτι μηδὲ τῷ ὑπὸ τοῦ ἀληθινοῦ
θεοῦ xal παμθασιλέως γχαταστάντι ἀληθεῖ fue»
βασιλεῖ «b τοιοῦτου οἶδεν ἀρέσχον. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν

quidem vis, se habeat. Omnino tamen noa oporte- 6 Τοῦτου παρὰ σοὶ, ὡς βούλει, ἐχέτω. Dlávro; οὖχ ἔδει

bst, eum solum adeo felici forte frui, ut maledico-
rum linguam, qu» optimos etiam apud pessimas
aures proscindit, effugeret, C:eterum cum nos sem-
per calumniari consueveris, puduit te, vel hae
vice, pravam istam dimittere consuetudinem. Quare
etiam nunc tuis in littcris calumniaris, dicens, tibi
nos precepisse, ut jus episcopatus tui in monaste-
rium abdicares: quod manifeste commentum est
simile aliis, in quibus conflngendis jamdudum te
exerces : non enim ut a jure episcopali, sed ab in-
justo gravamine recederes, postulavimus. !njustum
vero gravamen diclinus , quod non judicio proba-
tum, sed tyrannide firmatum est, et adeo grave,
ut nullam alleviationem habeat : nam plures ad-
huc majoresque miserias infers monacho relegato,
et ab omni corporali dejecto solumine ; si quidem
omnino falsa non sunt, quz ejus frater episcopis
in publica audientia, non sine laerymis enarravit.
Profecto, qu: clementia tua adversus infelicem se-
nem nunc decrevit, nil minus sunt, quam ab igni et
aqu interdietio, quz» pcena nonnisi eis qui maxima
ei extrema peecarunt , ab antiquis legibus taxata
est. Ullimam vero epistole tux» partem quomodo

µόνον αὐτὸν οὕτως εὐτυχῆσαι μεγάλα, ὥστε xat τὴν
«οὔῦ μώμου γλῶτνταν διαφνγεῖν, f) χαὶ τῶν ἀρίστων
παρὰ ταῖς καχίσταις ἀκεαῖς secat, ΡΕἰωθὼς ὃξ
ἀεὶ συκοφαντεῖν ἡμᾶς, ἠσχύνθης νῦν ἑγχαταλιπεῖν
τὴν συνἠθειαν. ᾽Αμέλει καὶ νῦν αὐτῇ χρώµενος, Σι-
έδαλες ἡμᾶς ἐν τῷ Ypáppast, εἰρηκὼς ὅτι σε τὸ ἐπὶ
τῇ μονῇ δίχαιον ἐπισχοπῆς ἀποποιήσασθαι ἀχελεύ-
σαμεν’ ὃ πρόδηλός ἐστι συῤῥαφὴ οἵας αὐτὸς συῤῥά-
πτειν ἐξεμελέτησας. OO γὰρ δικαῖου ἐπισχοπικου
ἐκστῆναι, ἀλλ) ἀδίχου ἐπιθέσεως ἠξιώσαμεν. "Άδιχον
δὲ ἐπίθεσιν ὁριζόμεθα, «hv a0. χρίσει βεθαιουµένην,
ἀλλὰ τυραννἰδι χρατυνοµένην καὶ οὕτω παχννομένην,
ὥστε μγδὲ νῦν συστολἠν τινα σχεῖν, ἀλλὰ πλείους xal
βαρυτἐρας χαχώσεις τῷ μοναχῷ περιορισθέντι. καὶ πά-

D σης ἀποχλεισθέντι σωματιχῆς παρακλήσεως * εἴγε ni

πάντη τῆς ἀληθείας ἀπέχουσιν, ἃ τοῖς ἐπισχόποις ὁ
τούτου ἁδελφὸς Ev ἐἑπηχόῳ χαὶ τοῦ σοῦ ὑπηχόου ftpos-
ανβχλαύσατο. "Αντιχκρυς vàp τὰ νῦνδρισθέντα παρὰ
τῆς σῆς πραότητος κατὰ τοῦ ἀθλίου Ὑέροντος, πυρός
ἐστι xal ὕδατος ἀπαγόρευσις, fy τοῖς ἔσχατα àayá-
των ἑξαμαρτάνουσι παρὰ τῶν παλαιῶν νόμων ὥρι-
σται. Τὸ δέ σοι ἀχροτελεύτιον «fia. ἐπιστολῆς, πῶς
ἂν ἑχὼν παρέλθοιµι ἀνεξέλεγχτον; Ἂφης γὰρ ὡς

Varice lcctiones et notae.

(55) ἴσ. τοῦτο.

(54) fa. λύτρον.

(55) Genus monet aure: ab iniagine, quam ge-
rebat, Michaelis Duca imper. sic dict. V. Du. Can.

giam in Glossar.

(56) Quid significet hoc eompendium prorsus
ignore. Suspicor tameu, esse notam alicujus uumeri
vel m2nsura. —

454 EPISTOLAE XX EX COD. VATIC. 5:4
εἰ χαλεπαινομὲν σοι, δεῖ σε πάντως μηδὲ τῇ συνόδῳ À ipse lubens irreprehensam pretermittere possim ?

παᾳραθαλεῖν, ὡς ἂν ph ἐπικλέον σχανδάλου αἶτιος
γένοιο. ἸἉλλ”, i βέλτιστε συνεπισχόπων, αὐτὸ τοῦτο
χαλεπαίνει ἡμᾶς. Ποῖον; "Οτι μὴ ὑπείχεις τά τε ἄλλα
χαὶ πρὸς τὴν σύνοδον συγχαλούµενος, ὥστε μᾶλλον
πολλαπλασιάκεταί σοι τὸ σχάνδαλον ' xal ὅμοιόν τι
πάσχων ἀναισθητεῖς, ὥσπερ ἂν el πυρέττοντίσοι xal
οἱνοποτοῦντι τὸν ἰἱατρὸν ὁρῶν χαλεπαίνοντα, διώµ-
νυσο πρὸς τοῦτο, ὡς οὔποτε Όξωρ προσήσῃ, ὣς ἂν
μὴ ἐπιπλέον σοι ἐμπιχραίνηται. ᾽Αλλ' ὢ τὶς ἆπο-
νοίας, ἣν ἀπενοήσω, ἑλεεινέ ! ὅτι τοιαῦτα Υράφειν
ἑτόλμλσας ἀνθρώπῳ φειδομένῳ τῆς σῆς ἁἀσθενείας,
xai ταύτην ἐπιχαλύπτοντι ὡς cl ye βουληθείιν
ἐἑπαφεῖναι τὴν γλῶτταν τῇ σῇ περὶ πᾶντα ἀδελτηρίᾳ
καὶ ἁμαθίᾳ, χἂν εἰς ἅδου χαταδὐσῃ μυχοὺς ἔτι
ζῶν. Παραφρονῶν λαλῶ, αὑτός µε Ἀνάγχασας * ἐγὼ
δὲ χαὶ τοῦτο τῆς σῆς χαχοηθείας ἐθαύμασα, πῶς οὐκ
ἑμνήσθης ὅλως τοῦ τῆς ἀλειτουργησίας δεσμοῦ, ὃν ὁ
μοναχὸς ἐξεῖπεν ἐπιτεθεῖναι αὐτῷ παρὰ σοῦ. "δεις
γὰρ ^i τὸ τούτου παραχολούθηµα, χαὶ διὰ τοῦτο ἁπ-
εσιώπησας. Οὔχουν οὐδὲ ἡμεῖς πλεῖόν τι τῶν Ev τῷ
πρότερον γράμματι περὶ τούτου δοξάντων ἡμῖν, νῦν
προστίθεµεν, χανονικῶν τε ὄντων xal πάσης ὑπερ-
τέρων χαταιτιάσεως, Ταῦτά σοι παρὰ τὸν εἰωθότα
pot τρόπον ἔγραφα, συνιδὼν ὅτι σοι τὴν τυφομανίαν
ἡ κραότης ἐξέχαυδεν ' ἣν ὡς ἄχρηστον µετρίως vov
παρωσάµενος, ἀμνδρόν τινα χαρπὸν τοῦ πυρὸς
ὑπέδειξα. Αλλά σοι Ὑένοιτο τὸ σαυτοῦ ἐπιγνῶναι
µέτρον, ὃν πᾶσι συνετίζοντὸς σε τοῦ Κυρίου, xal
thv ἁἀπόνιαν (07) ταύτην, ἂν πολλὴν ἐν col γρα-
φεῖσαν ὁρῶμεν, πιέκοντος xai ἐκτήχοντος thv ἀγριό-
τητά το xai θηριωδίαν, δι ἣν ἐστι (58) καχοῦται
γέρων ἱερεὺς μοναχὸς, μεταποιοῦντος εἰς πραότητα
καὶ συµπάθειαν ἀρχιερεῖ μοναχῷ xal ἤδη γέροντι
πρέπουσαν'

Dixisti namque, omnino te oportere, quoniam irati
ibi sumus, a synodo abesse, ne majoris scandali

. auctor fleres. Sed, o coepiscoporum optime, hoc

ipsum ad indignationem nos provocat, quod parere
holis cum in aliis, tum ad synodum vocatus. Quare
co magis scandalum multiplicas : et non animad-
verlis perinde te agere, ac si, cernens medicum
tibi, quod febricitans vinum bibisses, iratum, ipsum
euie rogares ne unquam (ibi aque potum przsceri-
beret, ne. rursus magisque irascendi occasionem
haberet. Sed, odementiam, qua laborasti, cum talia
scribere ausus es homini, qui tux parcit infirmi-
tati, camque etiam operire studet ! quasi vellem
rigidius insectari omnimodam amentiam tuam ot-
que inscitiam, etiamsi in inferni penetralia vivus
descenderes. 5844 Insane fortasse loquor ; sed tu
ad ita loquendum me compellis. Ego vero ct in
eo improbitatem tuam miratus sum, quod ne ver-
bum quidem feceris de vinculo interdictionis a
sacro ministerio, quod monachus sibi abs te im-
positum affirmavit ; noveras enim, quid exinde se-
quatur ; et idcirco alto. silentio preteriisti. Igitur
neque nos quidquam ullra id, quod in priore ερἰ--
εἰοία scribendum duximus, hic addemus : nam illa
et canonica sunt, et omni superiora reprchensione.
Hec tibi prater consuetum inihi morem scripsi,
quod anímadverti tumidum furorem tuum lenitate
magis inflari : binc, ea tanlisper seposita, suleb-
scurum quemdam ignis fructum gustandum tibi

C Qedi. Yerum utinam aliquando quis quantusque

sie, cognoscas, in omnibus intellectum tibi dante
Domino : qui et amentiam istam multam quam tibi
insitam novimus, comprimat atque dissolvat : ac
ferocitatem feritatemque, qua etiamnum torquetur

senex sacerdos et monachus, commutet in mansuetudinem et indulgentiam, qua pontilici, monacbo et

jam seni congruat.
K'. — 'Ex ες πρὸς Τιδάνιο '"Apuéraor
ἐπιστοάῆς.

Μεγάλης ἀνοησία; ἐστὶ τὸ μίαν φύσιν ἐκ τῆς ἑνώ-
σέεως ποιεῖν, τὸ κτιστὸν xal τὸ ἄκτιστον, τὸ καθητὸν
καὶ τὸ ἁπαθὲς, χαὶ ὅσα ἄλλα, τὰ μὲν τῆς ἀνθρωπίνης
φύσεως, τὰ δὲ τῆς θείας ἴδια. El yop χαὶ ἠνώθτ-
σαν, ἀλλ ἄτρεπτα πάντως ἔμειναν τὰ ἑχατέρας
φύσεως ἰδιώματα. Πῶς οὖν µία φύσις τὰ χαὶ ρετὰ
τὴν ἕνωσιν φυλαττόμενα ἓν ταῖς οἰχείαις διαφοραῖς ;
"H οὐγὶ χαὶ ὁ σίδηρος Ίνωται τῷ πνρἰ; ἀλλὰ μένει
σῶμα βαρὺ, xat τοιόνδε σχΏμα ἔχον, τυχὸν, f) στρογ-
γύλον, 3| ἐπίμτχες, Χαὶ λαμνοειδὲς, 1] ἁλ)οἷόν τ’,
xiv λαμπρὸς ἐγένετο ὑπὸ τοῦ πυρὸς xai θερµός.
Hg δὲ τὸ θέλημα vb ἀνθρώπινον ἑνωθὲν τῷ Oslo
θελήµατι, χαὶ ἀσύγχυτον μεῖναν, ὡς xat αὐτοὶ µαρ-
τωροῦσιν, οὗ δυάδα παρεισάγει δυοῖν θεληµάτων,
ἑαυτοῦ τε xal τοῦ θείου; Ἑἱπάτωσαν Ὑάρ μοι’
ἀνέλαδε τὸ φυσιχὸὺν θέλημα, Ἠτοι θέλησιν ἀνθρωπί-
νην ὁ Κύριος; Nat πάντως * ἁλλ᾽ ἐθέωσε τὴν θέ-

XX. — ..& epistola ad Tibanium AÁrmenium.

Magna demeniie res est unam ex enione nátu-
rain facere creatum et increatum, patibile et impa-
tibileet quz:cunque alia, quorum illa quidem hu-
manae nature, hzc divine sunt propria. Tanetsi
enim conjuncte sinl nature , immulatz lamen
permanserunt utriusque naturz proprietates. Quo-
modo igitur una natura, quz etiam post conjunctio-

D nein differentias servant suas ? Nonne ct ferrum

copulatur igni ? et tamen remanet corpus grave,
ejusdémque ut antea, figurz ; puta, rotundam, vel
oblongum, vel laminosum etc., quanquam spleudi-
duin quoque οἱ calidum est ex jgne. Ac quomodo
voluntas , bumana divine conjuncta, et inconfusa
permanens, ut et ipsi affirmant, non binarium vo-
luntatum numerum inducit, nempe sui ipsius et
divinz ? Respondeant enim : Assumpsitne Dominus
voluntatem humanam ? Procul dubio : sed deifica-

Varie lectiones el nola.

(91) ie. ἁπόνοιαν.

(58) fe. ἔτι.

Toc e

juo

TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 356

vit, aiunt, ipsam. lloc ego quoque affirmo. Eu igi- A λησιν, φησὶ, ταύτην. Κάγώ φημι. Ἰδὸὺν (59) οὖν 60s,

tur duas voluntates, nempe deiflcantem unam,
. alteram deificatam. Sed unite sunt, inquiunt : ego
quoque idem aio. Atsi quidem per unionen con-

fusa essent, posset quis dicere, confusione in unam -

coaluisse, seu polius neutram remansisse. At cum,
facta unione, suas retineant proprietates, quomodo
585 non sunt dux ? Sed, aiunt, humana voluntas
4 divina regebatur, adeo ut, cum disina volebat,
lune humana natura vellet, verbi gr. comedere, avt
bibere, vel aliud quidpiam naturale agere. lta sentio
et ego. At si, cum divina annuebat voluntas, tunc
humana volebat, jam perspicis, humanam volun-
tatem. esse in Christo, nempe qua humana illa
volebat, et divinam qua aunuebat. Nonne scriptum

τό τε θεῶσαν, x3Y τὸ θεωθέν. ᾽Αλλ' ἠνωμένα, φησί;
Κάγὼ οὕτως λέγω. ἸΑλλ εἰ μὲν ἑνωθέντα συνεχύ-
θησαν, εἴχέ τις λέγειν, ὅτι ἓν ἐγένοντο ouvxequ-
μένον, οὐδ' ἕτερόν ἐστι μᾶλλον. Ἐπεὶ δὲ ἑνωθέντα
τηροῦσι τὰς οἰχείας ἰδιότττας, πῶς οὗ δύο; ᾽Αλλὰ
τὸ ἀνθρώπινον, φῃσὶ, θέληµα ὑπὸ τοῦ θείου θελ{-
µατος γετο, xal ὅτε Ώθελε τὸ θεῖον θέληµα, τότε ἡ
ἀνθρωπίνη φύσις ἤθελε φαγεῖν, 3) πιεῖν, ἡ ἄλλο τι
φυσιχὸὺν ἑνεργῆσαι. Κἀγὼ οὕτως λέγω. Ἐτεὶ οὖν
ὅτε παρεχώρει dj θεἰα θέλησις, τότε Τθελεν ἡ av-
θρωπίνη, ὀρᾷς ὅτι ἀνθρωτίνη θέλητις ἣν v τῷ Χρ -
στῷ, ἑχεῖνα θέλουσα τῶν ἀνθρωπίνων ἃ ἡ θεία παρ-
εχώρει θέλησις. Οὐ γἐγραπται ἓν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι
"H0sAe AaUsiv xal ovx ἠδυνήθη; Πῶς οὖν Ἠθελε;

est in Evangelio : Volebat latere, et non potuit ** ? B θείως, f| ἀνθρωπίνως; Auk τοῦτο yàp καὶ οὐκ tio

Quomodo igitur voluit ? divinitus, vel humanitus ?
Propterea enim non potuit, quia Deus volebat hu-
manam patefferi voluntatem. Quomodo autem patc-
facta est, si in Christo non erat substantialiter,
vere, et absque commutatione ? Non enim secun-
dum imaginationem hzc flebant : absit, Unita igitur
humana divine erat voluntati, Cumque absque
immutatione et confusione facta liec fuerit con-
junctio ; consequens est, ut due fuerint etiam
post unionem voluntates. Non enim aliud unio
fecit, preterquam glorificare et illustrare qua
antea ignobilia et abjecta erant. Quod vero glori-
ficatur, non propterea ex propria exeidit natura ;
scd potius in propriam naturam restituitur : si-
quidem abjectio et ignobilitas est ος peccato, quod
preter naturam est: tametsi unio cum Deo non
est quid nobis naturale, sed supra naturam. Igitur
ex eo quod naturalis voluntas glorificata est, ac ea
volebat, qux» indebat Deus, nequaquam periit.
Quare, si illa erat, erat vero et divina in Christo,
duse plauz sunt etiam post conjunctionem, diffe-

rentiis suis insignite, voluntates : quemadinodum.

et in ignito ferro, ignis ferro ipsi unitum babet,
ut urat et splendeat; et ferrum habet pondus suum,
inolem et figuram : et quoad subsistentiam quidem
non separantur ab invicem proprielates ignis et

ferri : at, cum

νήθη, παραχωρῄσαντος τοῦ θεοῦ, δειχθΏναι τὸ ἀν-
θρώπινον θέληµα. Πῶς δὲ ἀνεδειχθη, εἰ μὴ fv ἐν τῷ
Χριστῷ οὐσιωδῶς xal ἀτρέπτως, Οὐ γὰρ δη χατὰ
φαντασἰανταῦτα ἐπεδείχνυτο” ph γένοιτο. Πνωμένον
οὖν ἦν τὸ ἀνθρώπινον θέλημα τῷ θείῳ θελήματι.
Επεὶ δὲ ἀτρέπτως xol ἀσνγχύτως Ίνωτο, ὀνὰς
θελήσεων εἰσάγεται καὶ μετὰ τὴν Ένωσιν. Ἡ γὰρ
ἕνωσις οὐδὲν ἄλλο ἐποίησεν, εἰ μὴ τὸ δοξάσαι xai
λαμπρῦναι τὰ πρὠτν ὄντα ἄτιμα xal ἄδοξα. Τὸ δὲ
δοξασθὲν οὐκ ἐξέδη Ex τῆς ἰδίας φύσεως, ἀλλὰ μᾶλ-
λον εἰς τὴν οἰχείαν φύσιν ἀπεχατέστη. Ἡ Υὰρ ἀθο:
ξία ἐχ τῆς ἁμαρτίας, fist; παρὰ φύσιν ἐστιν; εἰ xal
ἡ πρὸς θεὸν ἕνωσις οὐχ ἔστι φυσιχὸν ἡμῶν, à
ὑπὲρ φύσιν. Τέως δ' οὖν δοξασθὲν τὸ φυσικὸὺν θέλτµ1,
xai ἐχεῖνα θέλον & τῷ θεῷ ἑδόχει obx ἁπώλετο. "σ.
τε ἐπεὶ ἣν αὐτὸ, ἣν δὲ χαὶ τὸ θεῖον ἐν τῷ Xp:sto,
δύο πάντως χαὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν γνωριζόµενα ταῖς
οἰχείαις διαφοραῖς * ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ πεπυρακτω-
µένου σιδήρου, τὸ müp ἑνωθὲν τῷ σ.δἠρῳ ἔχει τὸ
xalsty χαὶ τὺ λάμπειν, xal ὁ σίδηρος τὸ εἰχεῖον ῥάρος
xal τὸν ὕγκον xat τὸ σχῆμα » χαὶ ὑποστατικῶς μὲν
οὗ διαιροῦνται ἀπ᾿ ἀλλβλων τὰ ἰδιώματα τοῦ τε πν-
phe xai τοῦ αιδρου, τὰς φυσιχὰς δὲ διαφορὰς
ἔχοντα δειχνύουσιν, ὅτι φύσις εἰσὶ xal μετὰ τὴν
ἕνωσιν τό τε πὺρ xai ὁ σίδηρος.
naturales. retineant differentias,

estendunt, naturas ignis ac ferri etiam post unionem omnino servari.

*! Marc. vii, 24.

hj

Varie lectiones et που.

(82) Ic. ἰδοὺ,

EPISTOL.E LXXY A J. MEURSIO ΕΡΙΤΑΕ

3:8

— — ——

ΟΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ
ΡΠΙΣΤΟΛΑΙ OE.

THEOPHYLACTI
ARCHIEPISCOPI BULGARLE

EPISTOLJE LXXV

A Joanne Meursio Grece cdite et a Vincentio Marinerio Valentino de Grecis
Latine facte *.

EHIZTOAH ΠΡΩΤΗ.

'Ejó δὲ καὶ χάριν ὁμο)ογῶ τῷ διαθάλλοντί µε,
πανσἑθαστέ µου ἀντιλῆπτορ, ὅτι pot. τοῦ δέξασθαι
τῆς σῆς µεγαλειότειτος γράμμα Yéyove πρόξενος.
Καὶ τοῦτο ἂν ρα τὸ τῆς παροιµίας ἐχεῖνο, ὡς ἔτι
τι xal χολῆς ὄρελος. Ὡς ἔγωγε τὸ γράµµα ἐπὶ χεῖρας
λαξὼν , τὸ τοῦ Δανι]λ εἶπον ἐν τῷ λάχχῳ τοῦτο, xal
τοῖς οὗ νηστεύουσι λέουσιν’ Ἑμνήσθη µου Tip ὁ
θεός. Οὕτως θείου δώρου τυχεῖν ἑνόμισα. O0 ταύτῃ
δὲ µόνον εὑφροσύνης ἐνεδύθην ἱμάτιον, ὅτι µοι mpzo-
ελάλησας, ἀλλ ὅτι xài ἀντιπροσλαλτσα: ἐξουσίαν
ἔδωχας, xai µοι τὺ στόµα ἀνέφξας, oióv τινι δεσμῷ
πρὶν τὸ [[. τῷ] ἀπαῤῥησ.άστῳ xal χλειόμενον καὶ
φθεγγόµενον. ᾽Αλλά γὰρ ἐγὼ τοῖς τὰ τοῦ δηµοσίον
χειρίζουσιν ἑἐμποδών. Ἐγώ τι χοινὸν ἔχειν πρὸς

*

EPISTOLA PRIMA.

Ego quidem singulares illi gratias ago, qui me
deformis ignominia calumniz dilaceravit , pansc-
baste mi opitulator. Quoniam ille, ut optatas tu:e
amplitudinis litteras susciperem, auctor mihi qui-
dem fuit certissimus. Et hoc est, quod illa pareemia
fertur, ir scilicet ei bilis suum esse aliquaudo
emolumentum, Quare ut litteras manibus sumpsi
meis, illud Danielis, jn bac ego lata periculorum
fossa constitutus, et his quidem saturis el rabidis
leonibus khetus protuli; jam mei quidem Deus me-
minit. Quocirca divinum me donum esse adeptum
existimavi. Et non hoc pacto solum przclarat lazti-
tia indul vestem, quia mecum tu colloqueris, sed
quia, ut ad te respondere possem plenam mihi fa-

τὸν ὅημον bEyopat, ὃς Ys οὕτως αὐτὸν πέφριχα τὸν D cultatem obtulisti, osque aperuisti meum, quod an-

Ώρ.άρεων, ὥστε xa ἄστρα σηµαίνασθαν.

tea, quodam veluti vinculo obstrictum imimurmu-

ans libere loqui non poterai. Sed enim. ego impedimento sum iis, qui publica quasi manibus contrec-
tànt ei administrant. Ego ctiam cum populo communi me esse jure facile patior, qui etiam jta
ἐδίυπῃ exborrui Briareum, ut quidam cum astra aliquid portendunt.

Μάρατει yàp ἑξείης óot' alcioc, ὅστε xal οὐχί.
Καὶ ὅπερ ἀπαγορεύει τῷ cip 'A6paáàp. ἐνιαχοῦ,
τῷ ἀσεθεῖ τὸν δίκαιον συναπόλλυσιν, ἐπειδὰν τύχῃ
τῶν πραττόντων ut φωτιζομένων τῷ τῆς διαχρίσεως
Ηνεύματι. Εἰ δὲ xal τοῖς ἄλλοις ἣν ἐμποδὼν, οὐχ
οὕτω Μα,γίτης εἰμὶ, ὥστε τοῖς ἴσοις ἀντιφέρεσθαι.
Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Δρύαντος vió; xaptepo; Αντοῦ-
Yos (2) δῆν Bv, καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ ἔπους. Οἱ νεώτεροι
συνειρέτωσαν. ᾽Αλλ' ἔοιχε xal τοῦτο τοῦ παρελθόν-
τος εἶναι χειμῶνος, χαθ᾽ ὃν οἱ τῆς διαξολῆς pot

Omnes non pariter s(udio ducuntur eodem. Et
quod alicubi ipsi Deo Abraliam penitus interdixit,
justum cum nefario et inpio simul evertit et cor-
rumpit, fortasse quia qux? peragunt, nullo sapien-
tie εἰ judicii Spiritu exsequuntur illustrati. Si
autem etiam aliis adversantem me objecerim, non
632 ita cgo insano Margiten imitabor studio, ut
aqualibus omnino obsistam.

Non etenim sapiens nimium fortisque

Lycurgus
Diu stetit. -

Varie lectiones et note.

(1) Kal g0srrópsvov. Malim, χχὶ σφιγγόµενον.
(2) Αυτοῦργος. Scribe, Λυχοῦργος. lu oculis lia-
buit locum illum Homeri Jlíad. Z.

0ὐδὲ γὰρ οὐδὲ Apvarcoc υἱὸς κρατερὸς Avxó-
ἱέργος
Alv «Y. ὃς pa θεοῖσιν ἑπουραγίοισιν ἔριζεγ.

. Vide Przfationem, num. ALVIIT, superioris tomi col. 473.

3o THEOPHYLACTI BULGARLIE£ ARCHIEP.

360

Et quz deinceps in ipso carmíne sequuhtur. Qui A ἐπεῤῥύησαν ῥύαχες. Ἔστι μέντοι Κύριος kv. ἡμῖν,

enim Juniores sunt, secum coh:ereant, et ad robur
innectantur. Equidem videtur et hoc ita mihi ete-
nisse, quasi furente dira hiemis procella, crebroque
imbre, cujus instar calumniarum mihi precipites
fluvii illabuntur. Est enim nobiscum Dominas. Et
nos effracta et. ingens aquarum impetus obruere et
immergere nequaquam poterit ; sed Roster spiritus
innoxius quidem szvum . torrentis gurgitem pra-
tergredietur, immo potius his aquarum fluctibus
abluemur, pureque lavabimur, et inde mundi appa-
rebimus et candidi, unde nos coinquinari metuera-
mus. Inter. alia, frater meus, ut necesse est, meam
solertiam hanc, et subdolam versuliam, quam in
paludis jura impende, annuntiabit : et quomodo ego

χαὶ οὗ χαταποντἰσει ἡμᾶς «b ὕδωρ τὸ-ἀνυπόστατον,
ϐλ)λ' ἀθλαθὴς ἡ φνχὴ ἡμῶν τὸν χείµαῤῥον διελεύ-
σεχαι * xal νιφόμεθα' μᾶλλον τῷ ὕδατι τούτῳ καὶ
πλυνθησόµεθα, καθαροὶ φανέντες, ἓξ ὧν ῥυπανθῖ-
ναι ἡλπίσθημεν. Τά τε γὰρ ἄλλα χαὶ ὁ συνάδελφός
µου, ὃ δεῖ ἁπαγγελεῖ τὴν ἐμὴν περὶ τὰ τῆς λίμνης
δίχὰια καχεντρέχειαν * καὶ ὅπως ἐγὼ µέχας τις
ἐνταῦθα καὶ πολὺς τὴν ἰσχὺν, xal φέρων τὰ πάντα
τῷ ῥήματι τῆς δυννάµεως. "Oz πᾶσιν εἰς ὕδριν xal
περιφρόνησιν ἔχχειμαι, καὶ ἐχωφώθην, καὶ ἑταπει-
νώθην, καὶ ἑσίγησα, ἔξω παντὸς ἀγαθοῦ παρα-
καῶντος (3), Υιτνόμενος xai τὸν νῶτόν µου Ebuxa εἰς
µάστιχας, τὰς δὲ σιαγόνας εἰς ῥαπίσματα. Στόμα μὲν
οὖν διαθάλλειν πεφυκὸς, οὐδεὶς ἂν ἀποχλεῖσαι δύ-

magnus quidam hoc pacto sim, et. robore petens, DB ναιτο. Too δὲ σοῦ ὄψους ἂν εξη τοὺς τῶν χολοιῶν χρω-

et verbo potenti: cuncta perferens, qui omnibus
preesertim despicatui sum, et omaiuib. calumniis el
injurie obnoxius, qui etiam qus&si obturatis auri-
bus torpeo, et penitus humili abjectus sum sede, et
quasi obstrictis labiis omnino conticesco, factus-
que su:n, quasi qui negligenter audit, et oscilanter
obsequitur, omnis boni infeliciter expers. Dorsum
crebris ictibus obtuli *. Et os ad obtrectandum

γμοὺς, ἣ τῶν φαρῶν τοὺς φιθυρισμοὺς ὑπερχείμενον
ph δέχεσθαι, ἀλλὰ xal τοῦτο ἔχειν Θεοῦ, 5b. πάντα
ἐν Χρίσει διηρευνηµένα λέχειν τε xal ποιεῖν. "Oc
γε πάντα εἰδὼς πρὶν γενέσεως, Καταξὰς, φησὶν, ὄφο-
μαι. Αὐτός σε τηροίη Lv τῇ πρὸς αὐτὸν χατὰ τὸ δυνατὸν
ὁμοιώσει, πάσης καχύνσεως ἀνώτερον xai χαχώσεως.

vero meum urgentibus flagris objeci, genas meas
et calumniandum natum claudere ausus est ne-

πιο. Tu: etenim | erit altitadinis sublimisque animi, illum, qui his confusis cornicum stridoribus, et
variis sturnorum susurris subest, non suscipere, non audire, imo etiam in hocie Deum imitari,
omnia scilicet ut probo et exacto judicio et dieas et facias. Qui omnia, antequam flant cognoscit
ct in hic se demittens, Cuncta, inquit, excutiam, cuncta prospiciam. Ipse ergo te sibi, quantum fieri
potest, simifem, omni turpitudinis crimine sejunctum, omnique infortuni] casu semotum conservet

atque tutetur.
EPIST. Π.
Domino magistro Joanif.

Neque mihi alti est otii tempus. Etenim in nos
illorum, in quibus fuimus negotia, et rerum mo-
les, quoniam illam nobis commiseram, usque ἵῃ
anxiam animi tristitiam irrepsit, quasi solum li-
cuissel fieri, quod factum quidem non est. At
equidem quia utrunique jam non est nostrse facul-
tatis, certe stultum esl et absurdum, quz jam fleri
non possunt indagare et aggredi. Quare alterum 80-
lum nos conari decet. Inquam quidem, ut illo al-
tero jam succusso et eliso, te voluptati aliquantu-
lum et remíssioui submittas. Sed si hoc illud
aliud studium et amorem frangit οἱ frustratur, vere
Morum potius eris, qui sibl nimis indulgent, quam

ΕΠΙΣΤ. B',
TQ μαΐστορι xvplo Ἰωάγῃ.

Οὔτ) ἐμοὶ σχολῆ μαχρὰ χαὶ ἡμᾶς τῶν ἐν ol; ημεν ὅτι
συνῆν ἡμῖν, ἴσως ἂν εἶχε λύπην τὸ πρᾶγμα, ὡς t&v
γίνεσθαι, μὴ Υινόµενον. Ἐπεὶ δὲ ἁμφότερον μὴ iv-
δέχεται, ἀνόητον ὄντως, τὸ ζητεῖν τὰ ἀδύνατα. ᾽Αλλὰ
θελήσοµεν θάτερον, λἐγωδὴ, τὸ ἐχείνου χοπτομένου
ἁπολαύειν αὑτὸν ἀνέσεως. 'AXX εἰ τοῦτο ψευδόμενόν
ἐστι τὴν πρὸς ἐχεῖνον ἀγάπην, χαὶ φιλαύτων μᾶλλον,
ἤ φιλαδέλφων, xal τοσοῦτον ἑχόντων τῆς ἕντο-
Ane, f| τὸν πλησίον ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπᾷν διατάττς-
ται ' ὥστε μηδὲ τὸ τῆς νομικῆς ἀγάπης µέτρον
πληροῦν. Ev τῇ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἱσότητι τοῖς πλη-
σίον ἐπιμετρούμενον. Καὶ ταῦτα πννθανοµένου ὑπὲρ
ἑαυτὸν ἡμᾶς ἀγαπήσαντος, xal τοῦτο δειχνύντος,

qui fratres diligunt, et qui fta cam 93 legem sibi p ofc αὐτὸς ἐνείχετο δαπανώµενος, lv' ἡμεῖς ἐν ῥᾳ-

vindicant, quz protzimuim supra se ipsum amare
el colere precipit. Quasi legitimi amoris mensura
nequaquam absolvi et adimpleri possit, cum illi,
ad sxqualem, in nos ipsos, amorem et studium,
etiam in proximum aliquid amplius adjicitur. Et
hac ille a nobis exposcit, qui supra seipsum, nos
multa proseqvitur dilectione, hzecque illis manife-
Btat ; quibus ille usque ad necem, immanemque in-

! [ga. 1. 8.

στώνῃ τὸν βίον διάγοιµεν. Ἔπειτα πῶς οὑχ ἄτοτον
περιέχεσθαι μὲν Exelvou, ὅτι πρὸς ἡμᾶς εἶχε πέστιν͵
δι ἣν xal πρὸς này δεινὸν παρεθάλλετο ' ἡμᾶς bk
μὴ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ πιστεύειν xal καταθαῤῥεῖν
τοῦ πρὺς τὴν λειποµένην ζωὴν ἡμῖν δρόµονυ, ὡς
κουφοτέρου σὺν Oe ἑσομένου, χαὶ οὐδὶν τραχὺ 1)
πρόσαντες ἔξοντος ; Ὁ αὑτός ἐστιν ἡμῶν χηδεμὼν,
ὁ xai τότε δι ἐχείνου κχτδόµενος" ὁ αὑτός ἔστι,

Varie lectiones et note.
(5) Παραχαῷγτος Malim, παρακοῶν τις. — hmoleg. x201x2309vto;. Epit. PATROL.

361

EPISTOLAE LXXY A J. MEURSIO EDIT; E.

3602

καὶ οὐχ Ἑλλοίωται * αὑτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς, καὶ οὐδὲν A teritum obstrictus fuit et obnoxius, ut nos faciliori

ἡμᾶς ὑστερέσει. Mh ἹΜωσέως ἀναπανσαμένου,
Ἰσρα)λ ἀνεπιτρόπευτος ἔμεινεν; Oby ἵνα ἔσχον
ὁδηγόν τε xaX στρατηγὸν τὸν τύπον τοῦ μείζονος,
xa τῶν µειζόνων διάχονον, xal τῆς εἰς τὴν ἐπιθυμτ-
τὴν γῆν ἑἐπαγγελίας ἐκπληρωτὴν, T; Μωσῆς οὐκ
Σξίωτο; Mb ἀναρπασθέντος "Hoy παραδόξως οὗκ
Ἑλισσαῖος ἀνεφάνη προφήτης ἐν δισσῷ Πνεύματι ;
Πιστεύω τοῦ λοιποῦ βέλτιον f| πρόσθεν ἡμῖν ἕδειν τὰ
πράγµατα, ἵνα µάθωμεν ὡς οὐχ ἂν ἀνθρωπίνοις ἓν-
vot a.a xa σπουδάσµασι, ἀλλὰ θείᾳ χρηστότητι, xal
ῥήμασι δυνάµεως, ἀνεπινοήτως διεξαγόµεθα. Ταῦτα
καὶ πλείω τούτων λοχγιζόμενόν σε, εἰχὸς πάσης
ὑπερχαθῆσθαι µιχροφυχίας, xaX λογισμῶν χθαµα-
Αότπτος. "À xal µοι κατὰ νοῦν πεσόντα τῖς ἐπὶ τῷ
συμθάντι χαταπτώσεως ἀνενεγχεῖν δέδωχεν. θὕτως
ἔχε, τιμιώτατε ἀδελφὲ, xai μὴ σου τὸν πύργο» τῆς
διανοίας χινείτωσαν τῶν νηπίων τὰ βέλη τῶν ἑανυτοὺς
παιζόντων, kv οἷς χαθ᾽ ἡμῶν σπουδάζουσιν. "Eni
τῆς πέτρας γὰρ αὖ- ὃν ἔφθης θεμελιώσας, ὡς «φρύό-
νιµοφ. '"H tk πέτρα ἐστὶ Χριστός. Τὰ piv οὖν
πνεύματα πνεύσουσι, xal οἱ ποταμοὶ ἐπιῤῥεύσουσιν
Ex τῆς ἄνωθεν βροχΏς χαὶ παραχωρῄσεως. Ἐκεῖνος
6C σοι μενέτω χαὶ βέδαιος xo ἀσάλευτος, ὥστε σε
λέγειν ἐν Χριστῷ κανχώμενον * Χείμαῤῥον διῇθεν
ἡ νυχὴ ἡμῶν. "Aga διη.1θεν ἡ yvxh ἡμῶν τὸ
ἔδωρ tó ἁνυπόστατον ; '0 δὲ πάσης παραχκλήσεως
6:5;, αὗτός σε παραχαλέσαι τὸ τελεώτερον διὰ τοῦ
Παραχλήτου χαὶ ὁμοδυνάμου Πνεύματος,

vita modo £vum trans'geremus. Deinceps qua ra-
tione absurdum esse non judicabitur, nos ab illo
contineri et separari, qui ita in nos fidem culloca-
vit suam, ut ob illam in varia se pericula objece-
rit : el ros tumen. communi et. universorum Do-
mino non fidere, et audacter, quod reliquum cst
nobis vite curriculum cum illo non absolvere, cum
levior sit, Dei ope, cursus, nibilque asperum se-
cum, οἱ flexuosum, εἰ obliquum contineat, Ipse
επ] omnium nostri curam habet, qui ct tunc pro-
pter. illum, anxio οἱ sollicito sese obtulit s&udio.
Ipse quidem est, et non alius. Ipse pascit nos, nec
ulla in re nos frustrabitur, nobisque deerit, Nonne
enim, Mose wortuo, Israel sine administratore et
pr:efecto remansit? nonne illum ut ducem et impe-
ratorem iypo principis potentis habuerunt, et ut
magnatum ministrum, et comitem, et qui promis-
sionis illius, iu optatam et expetitam terram, qua
Moses dignus non fuit, illis desiderium adimplevit ?
Nonne sublato in ülammantes colos Elia, subito
Elisus dupliei spiritu afflatus propheta exsttit?
Credo equidem nobis in posterum feliciori cuncta,
quan antea, esse cexssura eventu, ut discamus, non
bumanis cogitationibus et conatibus, sed divina
ope et verbis potentis, vitam qua vix mente com-
prehendi possit, nos hiec felieiter ducere, et hzc
ιο ct alia. plura reputantem et animo volventem
tuo, merito quidem supra omnem pusillanimitatem

et formidinem gradi, omnesque abjectionis et humilitatis rationes superare. Quz omnia mihi, ut ex
animi sententia evenerunt, supra omnem etiam ille calamitatis casum mihi perferre concessit,
Hzc i'a percipe, perhonorifice frater, neve altas tux cogitationis turrim, et tutam anims sepem
stultorum tela furentia dirumpant, aut conterant, quibus seipsos inan: sspe deludunt studio et 108
hostiliter adoriuntur, Tu vero ut prudens, teipsum frmaus et fundans, ad petram confugisti. Hoc au-
tem petra Christus est. Spiritus equidem seinper spirant, et flumina cclesti aucta imbre effluunt.
Iile igitur tibi maneat constans. et immotus, ita ut possis cum Cbristo gloriari el dicere : Anima πο-
stra torrentem. pertransivit. Eliam θἱ anima nostra periransivit aquam intolerabilem *. Deus autem ipse
ietius consolationis, Paracleti e. cum ipso zequalis Spiritus virtute afflante, te absolutissime con-

soletur.
κεΠΙΣΤ. I".
19 xatpidpyn xvplqNixoAdq.

O6 μᾶλλον δίδωµι χάριν, 3) Aap6ávw διὰ τῶν
εορὸς ak τούτων γραμμάτων, ἅγιε δέσποτα. Ἠτη-
cato μὲν γὰρ παρ ἡμῶν ταῦτα πρὸς τὴν οὖν ἀγιο-
σύνην ὁ τὰ πάντα, τιμιώτατε ἁδελφὰ, ὁ Πελαγόνιος
ἐπίσχοπος, οἷόν τινας ξεναγωχοὺς ἐπὶ τὴν τῶν σῶν
ἀρξτῶν ἑστίαν ἐλπισΊέντος αὐτοῦ ἠγήσασθαι, xal
τοῖς πρὸς τὴν σἣν ὁμιλίαν Οερμοῖς ἱμέροις ai
τοῦ μµετρίαν δώσειν ἀνάψυξιν. Καὶ μὴ λαθὼν (4)
ἔχει χάριν, χαὶ θανμαστὸν olov γέγτθε. Λέλτθε δι-
Goo; μᾶλλον αὑτὸς τὰ ἡμῖν εὐχταιότατα, Τί γὰρ ἐμοὶ
μεξςοντοῦ πρὸς σὲ τοῖς τῶν γραμμάτων πτεροῖς
ἀνασε[εσθαι, xàv μὴ τοσοῦτον ἐφιχνοῦμαι ὅσον κὰλ
βούλομαι; Λὐτὸς μὲν οὖν µαχάριος, ὃς ἐπὶ τὸ σὺν
ἀνα C às ὄρος ἑνίδῃ, xal πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὰ

91], cxx, 5.

(4) Καὶ μὴ Aafóv. Scrib. xit λ.
PATROL. GR. CNNVI.

EPIST. Π.
Domho Nicolao patriarche.

Non magis ineriiam debitamque refero gra-
tiam, quam consequor his litteris quas ad ie mit-
to, sancte domine. Has equidem 34$ elllagitavit
a nobis, ad tuam sanctitatem, inclyte frater, egre-
gius Pelagonius episcopus, quasi quz veluti hospi-
tem illum ducerent in precipuam tuaruim virtutum
domum, ad quam etiam ille jam praeire speravit, et
ardentibus ejus in tuum consoitium et faniliari-
tatem desideriis, mediocrem tuo ipsius conspeciu
recreationem tribuere. Qui etiam ut illas suscepit,
gralias retulit innumeras, el mirum iu modum pro-
pemodum delectatus est, atque praesertim ipse nobis,
qua majoribus cupimus votis, sine ullo gloria stu-
dio impeudii, Quid enim mihi majus contingere po-

Varia lceliones el notae.

12

363 TIIEOPHYLACTI BULGARL£ ARCHIEP. (98
test, qam celerrimis litterarum alis ad te advolare, A θεῖα £v σοὶ κάλλη ὄψεται, "xal φωνῶν ἀχούσῃ pue

etsi in hoc, quantum opto, mihi assequi non conce-
ditur. Ipse equidem feliz, qui tuum scandens mon-
tem. te facile inspicit, et faeie ad faciem divinam
tecum pulchritudinem intuetur, et pene coelestibus
sacraque mysteria sonantibus aures pascitur voci-
bus, quibus terrestres beste et ferina eorpora di-
gna nullo modo esse censentur, quz solum infera
terre pabula detondent, et czco per terras cursu
vagantur. Nos equidem decet, hoc veluti in speculo
conspicere, οἱ in zenigmate, el quodam dissito in-
tervallo liec audire. Hzc enim mihi litterarum tua-
rum mecum commercium facile impertitur. No-
sti itaque quid facturus sis, ne fortein omnibus tibi
infelices et infortunati simus; sed spiritus qui te-

στικωτέρων, καὶ ὧν ol κτηνώδεις xal θηριώδεις οὐκ
ἄξιοι, κάτω βοσκόµενθι, xal περικλανώµενοι. Ἡμῖν
δὲ ἀπόχρη τὸ δι᾽ ἑσόπτρου βλέπειν, καν ἐν αἰνίγματι,
χαὶ ἀκούειν κατὰ τὸ ἔσχατον γοῦν ἀπόχημα[[. ἀπήχ.]
Ταῦτα γὰρ ἐμοὶ fj διὰ γραμμάτων σὴ πρὸς ἡμᾶς
συγχατάδααις. Οἶσθα οὖν ὃ ποιῄσεις, ὡς ἂν μὴ τὰ
πάντα ὤμέν σοι ἀτυχεῖς, ἀλλ ἔχωμεν xal αὑτοὶ γυµ-
Υότερόν τι παραπολαύειν τῆς ἐν σοὶ τοῦ Πνεύματος
χάριτος. Εὐχὰς δίδου τὰς ἑθάδας τοῦ δυσωπεῖν τὸν
Θεὸν, αἳ τοσούτου δέουσιν ὁρατῷ «tw διείργεσθαι
διαστήµατι, Ἡ διατειχίσµατι, πρὸς τὸ μὴ οὐχὶ παρ:
εἶναι τοῖς αὑτὸν χρῄζουσω, ὥστε xài τὸ στεῤῥὸν
ἡμῶν διατείχισµα τῆς ἁμαρτίας µόναι χαθαίρειν
δύνανται ' τούτων ἡμῖν ἐπιδαψιλεύου, xal τὰ χαχὰ

cum habitat, grata, anticipando frui digni existi- B οὐ φοθηθησόµεθα, εἴτε τὰ καχύνοντα, εἴτε τὰ χα-
memur. Preces ergo ja effunde, ilías, que Deum µκοῦντα, ἅγιε πάτερ xal δέσποτα.

flectere et exorare facile consueverunt. Qua ita modo veluti coercentur, ut. parum absit, quin quasi
visibili quodam longe distent intervallo, et sepimento includantur, ne his, qui te indigent, adsis. Hae
namque sole, fortissimum nostrorum munimen scelerum errorumque murwun expiare possunt et
lustrare. Has itaque nobis large impertire, et nulla adversa formidabimus, sive que nus improbos

facere, sive quae malis et zerumnis nog semper afficere possiut, o sancte pater et domine.

ΕΡΙΦΤ. IV.

Domno Gregorio Taronitg prasidi.

Tacui, numne et semper tacebo? Contacebo?
Conticui quidem, et plenum horum calamitosorum
dierum oratorem usque ad saturitatem deplevi, et
ira ebrjus, ut inquit Jeremiss, in illa jacui veluti
segni crapulee sopore obtorpescens, ita ut ad omne
verbum et ad omnem sermonem nullum admove-
rün sensum, Nunc autem modico temporis spatio,
jam quia cecus vapor, quo squalidus somni torpor
increbuit peracto οἱ soluto spiritu cessavit, et di-
vini sermonis radiis sacroque ejus splendore jam
turpis velerni gravitas evanuit, silentium pristinum
depono. Quippe et ob aliam causam, tum quia tali
ministro e& tabellario, perferendis ad te litteris,
utor. Sed jam tandem numne vales, qui et animo
es invictus, et strenuo cordis robore cum nullo
comparandus? Hoc 635 quidem optimam corporis
temperiem, illo vero spiritualium virium concin-
nàm harmoniam et compaginem manlfestas. Qui
etiam mentis ita polles lumine, ut nulla in re ad
opus manibus tibi opus sit, et ad ea manus admo-
ves de quibus mens penitus desperat. Tu quidem
solam liumana naturz potentiam quadam quasi pro-
batione defendis, quae nulla senescentium virium im-
- becillitate lassescat, neque ad virorum generationem
languido et effeto exsistat. robore. Sed enim
adhue eliam vegetam et floridam potentie vim
tecum. afferens, et. pacis otio, et pariter horridis
bellorum iacursibus te parem omnino przbes,

et quod vix velim negotiis solera, vel in pra- -

liis pugnaci pectóre auingi polest, tu famae
οἱ admirationi babes. Aut, ut verius loquar,

ΕΠΙΣΤ. A'.

Τῷ Ταρωνίτῃ προέδρῳ xvplo Γρηγορίῳ.
Ἐσιώπησα, ph xal ἀεὶ σιωπῄαοµαι; Ἐσιώπισα
μὲν, ὅτι τοῦ τῶν πονηρῶν ἡμερῶν τούτων κρατῆρος
εἰς xópow σπάσας, xal χολῆς µεθυσθεὶς, ὅ φησιν ὁ
Ἱερεμίας, ἐχείμην χακυρωμµένως (5) καὶ πρὸς πᾶν
ἀναισθηιῶν xal λάλημα καὶ προσφώνηµα. Νῦν δὲ
μετρίως τῷ χρόνῳ διαπνευσθείσης τῆς ὑπνοποιοῦ

σ ἀναθυμιάσεως, xal τοῦ κάρου διαλνθέντος τῇ τοῦ θείον

Λόγουθερµότητι, τὴν σιωπὴν ἀποτίθεμαι. "Αλλως τε
καὶτοιούτῳ διαχόνῳ τοῦ πρὸς ob γράμματος χρώμενος.
Αλλὰ πῶς ἂν pot ἔχεις ὁ xal τὴν ψυχὴν ἀήττητος,
καὶ τὴν ἀνδρείαν ἀσύγκριτος; xal τῇ μὲν, δειχνύων
σώματος εὐχραδίαν, τῇ δὲ φυχικῶν ἁρμονίαν δυνά-
µεων. 'O νοῦν μὲν ἔχων οὐδέν τι χειρῶν δεόµενον.
χεῖρας δὲ χατορθούσας, & xai νοὺς ἂν ἀπελπίσε'εν.
*O µόνης τῆς ἀνθρωπίνης ὑπεραπολογτσάμενος
φύσεως, ὡς οὗ γεγηραχυίας, οὐδὲ σαπρωθείσης πρς
ἀνδρῶν Ὑένεσιν, ἀλλ ἔτι ζούσης {[/. ζεούσης vel
ζώσ.] τὴν ἀχμὴν δυνάµεως. Καὶ εἰρήνης xatpot;
ὁμοίως χαὶ πολέμοις ἀρχῶν [f. ἀρχῶν], 6 pic τὸ
πραγματιχὸν, μήτε τὸ μαχητιχὺν ἐρικτὸν ἔχων λόγῴ
xai θαύματι * 7] ἵνα τἀληθέστερον εἴπω, ἑχκάτερον

D δειχνύων ἑκατέρων νιχώµενον. Ποῦ τ’ ἄν µοι εἴης ὁ

πανταχοῦ pov ποθούµενος, Ἡ παντὸς ἀγαθοῦ δεξα-
μενὴ 6 πανδέξιο-; "Apa κχαθιστᾷς ἔθνη, καὶ γνώ-
µας γχαταρτύεις ἀνδρῶν, καὶ Ἡρομηθεὺς vivm,
πλάττων ἀνθρώπους πλάσιν ἡμερινὴν χαὶ φιλάν-
θρωπον. "H λόχους ὑπερχαθίζεις, καὶ λοχαγοὺς ἑφι-
στᾷς, καὶ φάλαγγας βαθύνεις, καὶ σηµαίνεις χαιροὺς
ἐπελεύσεων, καὶ τοῖς Ἡαρθάροις ἐκφαίνεις μὴ θανὸν
iv co! τὸ πάλαι Ῥωμαίων φρόνηµα; Ἔχοις μὲν οὖν

Varie ἰδς110η65 et notes.

(6) Kcxvpopéroc. Scrib. κεκαρωµένος.

365 '

EPISTOLAE LXXY A J. MEURSIO EDIT.E.

30f

ἀξίω» αὑτοῦ, xai πράττοις τῶν ἡμετέρων E) πίξων καὶ A ultrumvis ostendis in utroque victum, Certe au-

εὐχῶν ἄμεινον. Ei δὲ xat γράμματι δηλώσαις, χρυσοὺν
ὕντως ἡμῖν ἐπισχευάζεις τὸν ὄροφον * καὶ τηροῖο ὑπὸ
Κυρίου πάσης χαχύνσεως ἀνώτερος xaX χακώφεως,

ἴ6 mihi ubicunque exoptatus ades, quasi om-
nis boni receptaculum, qui omnibus modis
summa ingenü dexteritate fulges. Jam equidem

gentes eonstituis. eL construis omnes, et. virorum perficis conatus etstatmta, οἱ alius cunctis efficcris

Prometheus benigno nature afflatu, et. pacis et tranquillitatis luto homines effinzis.

Aut cohortes

censtituis, aut earum ductores οἱ prafectos edoces, et milrtum phalangas constituto dirigis ordine, et
congressus tempus subjudicas, et facile etiam Barbaris imanifestas, iclytam Romanorum in bello

disciplinam in te nullo modo exstinctam lahefactari. Te quidem ipso dignus es,

εί supra quod spera.

mug et petimus, tua gesta peragis. Si autem (μας nobis ostenderis litteras aureum vere nobis rerum

culmen constitues. Te denique Dominus absque mila improbitate οἱ »rumna

ΕΠΙΣ1. Ε.
[IQ χοαρτοφύἀακι κυρίφ Nomgópo.
Οὐχ οὕτως ἀφιλόχαλος, ἅγιε δέαποτα καὶ πάτερ,
οὐδ’ ἀπὸ δρυὲς, f] ἀπὸ πεύχης, ὁ σὸς Θεοφύλακτος,

pérpetuo servet.
EPIST. V. —
Bomno Nicephoro chartophylaoi.
Non equidem ita parum pulchri studiosus,
sancte domine et pater, aut ex dura quercu,

ὡς μὴ τῶν ἐν Πνεύματι ábouov χαρίτων ἠττηθῆναι g aut ex abie tuus Theophylactus efüctus esi, ut

τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, καὶ πρὺ τούτων τῆς περιστελ-
λούσης αὐτὸν σεµνότητος * ἀλλὰ xal ταῖς τοῦ àv-
ὁρὸς ἑάλω σειρῆσε, καὶ τὸ τοῦ ἔθους | f. ἤθου-] κατ-
πρτισµένον (6) ἐθαύμασα, xal ἐπὶ τὰ ἑχτὸς διαθαἵ-
νον, xal ἑπιτρέπον [ἐπιπρέπ. ] τῷ σχήἡµατι. Διὰ
ταύτα xai πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ τέως αἰτημά-
των ἀνένευσα, xal πρόθυμος ἦν ὅλον ἑμαυτὸν ἐπιδι-
ὀόναι τοῖς ἔτι τούτου θελῆμασι. TÉ οὖν ἐστιν ὃ πέ-
πονθα; Καὶ σχόπει sl μὴ προµηθέστερ.ς μᾶλλον Ey,
ἡ δειλότερος . Οἶδεν fj ἁγιότης «ου πηλίκῳ προαώπῳφ
ὑπύχειται ὁ Γρηγόριος, χαὶ ὡς ἀναγκαίως τῆς αὐτοῦ
πρὸς τὴν ἐχκλησιαστιχὴν ὑπηρεσίαν δεξιότητος χρή-
ζοντι, xal ὡς διαχόνου ἓν Es pq µέλει, χαὶ ὡς χορυφαίου
iv ψάλλουσιν, "Ev μὲν οὖν τοῦτο πρῶτον χείσθω µοι

inclytis saneti Gregorii virtutibus οἱ Spiritas
gratiarum radiis non vincatur, non inflamme-
tur, et ante. hec omnia veneratione illa et se-
vera gravitate quis illum vehementer exornat
non eapiatur. Equidem et dulcibus hujus viri
sirenibus sum devictus, et jucundum sermonis
candorem, et concinntatem sum admiratus, ejus-
que cum extrinsecus rerum conatus aggreditur,
simdium et cum habitus elegantis et corporis or-
natui euram habet. Quapropter nulla in re illius
tandia nunquam sum relectatus petitionibus et
votis. Et semper paratus fui me totum cjus sub-
dere voluntati. Quid igKur cst, quod sum perpes-
sus ? Tu jam perpende, num magis circümspectus

Anpgua * δεύτερον δὲ, καὶ τοῦτο μάλιστα, πάντων oi- C et consuKus fuerim, quam ignavus et misor, Novit

δας, ὡς τοὺς ἀπὸ µοναστηρίων 3) ἐχχλησιῶν ἑτέρων
µεβισταµένους ἄνευ τῆς τῶν προεστώτων Ὑγνώµης,
92x ἀχίνδυνον ὑποδέχεσθαι. Hic τοίνυν χατέσχον ἂν
αὐτὸς παρὰ τῇ Epid) ἐχχλησίᾳ τὸν θαυμαζόμενόν uot
τοῦτον χαὶ ἀγαπώμενον ἄνθρωπον, µήτε παρὰ τοῦ
τὴν μονὴν χατέχοντος προσώπου λύσιν δεξάµενον,
μήτε «oU ἠγουμένου γοῦν Υραφἣν ἔχοντος, περιποι-
ουµένην ὑμῖν τὸ ἄπραγμον; Οὐκ ot (7) εἴπερ τις
ἀνθρώπων, ὡς οἱ τὰ πάντα συγχέοντες' οἱ τῶν ἐπι-
σχόπων Κχατάσχοποι, τέως μὲν τοὺς Χανόνας περιο-
guy Ev γωνία κειµένου», αὐχμοῦ καὶ εὑρῶτος κα”
τάπλεως, ἢ iv µέσῳ διεῤῥιμμένα χαταπατοῦσιν
ὑπερηφάνως. Ἐπειδὰν δὲ πρᾶξαί τι δεήσει τῶν ἔπι-
εχοτιχῶν, ἐνταῦθα λύσαντες τούτους, χαὶ βοστρυχί-
σαντες, χαὶ ἐχθειώσαντες, ὡς τοῦ Πνεύματος ὄντες
Υεννήµατα, ἀντικαθιστῶσιν ἡμῖν, τὴν παράθασιν
πικρῶς ἑλέγχοντες. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν οὗ κατέσχον
τὸν ἄνδρα παρ ἑαυτῷ (8) ' εἰσηγησάμην δὲ αὐτῷ, ὡς
ἄρα δέον εἴη χαὶ παρὰ τῶν χρει-τόνων ἀπόλυσιν λα-
6εἵν ἔγγραφον (9) καὶ παρὰ τοῦ ἡγουμένου την olov
ἁποολυτιχὴν ςαράθεσιν. Ἐπεὶ δὲ νῦν, ὡς ἔμαθον διά
χραφῆς ἑαυτοῦ, παρὰ τῶν τὴν μονὴν ἁγόννων ἓγ-
γράφως οὐχ ἀπολύεται, οὐχ οἶδα τί Ops, ποθὼν
μὲ», οὐδ) ὅσον ἂν εἰπεῖν ἔχει pot, προσχληρῶσαι

enim tua sanctitas quali vultu, quali spiritus facie
Gregorius subsistat, et quantum in, ecclesiasticum
ministerium sua ipsius solerüa et ingenio indi-
geam, et ut minister, et socius sit mibi in sacris
modulationibus, et ut ehori magister $36 in divina
psaHentium concinnitate. Unum hoc igitur primum
mihi munus concedatur donum, secundum vero
quid sit, tu potissimum nosti. Scilicet illos, qui
monasteria et alias ecclesias, absque antistitum
libera licentia et consilio deseruerint, non sine pe-
riculo posse suscipi. Quomodo igitur in Ecclesia
mea hominem hunc, qui me in admirationem pa-
riter et dilectionem rapuit, potui continere, qui Rec
personali przssentia, qua constans ibi perseverare —
debebat, solutus fuit, neque przfecti gyngrapham
attulit que nobis plenam licentiam et facultatem
committeret. Non etenim movi, si aliquis ita. est
hominum, ut episcoporum speeulatores sunt, om-
nia confupdentes et turbantes. Tamdiu quidem re-
gulas el canonea circuumspiciunt in angulis deli-
tescentes, squalore et situ cumulate putridos et
detritos, aut cum in medium penitus sunt projecti,
superbo hos tunc pede et insano conculcant et ewcr-
tunt. At vero cum episcoporum ad aliquod opus

Varie lectiones et note. l

(8) Τὸ τοῦ ἔθους κατηρεισµένον. Scrib. τὸ τοῦ
πους X.
(3) oix οἱ. Serib. οὐχ οἶδα.

(8) Παρ éavto. Scrib. π.ὁμανιῷ.
(9) "Expagor. Scrib. ἔγγραφον.

361

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

potent'am et munus quzsiveris, ttuc. illos habere Α τοῦτον τῇ ἐπιστατουμένῃ παρ ἡμῶν ἐκκλησίᾳ, δεδιὼ;

dissolventes, et calamistratis criaium componentes
eincinnis, et veluti Ceorum illos numero ascribentes,
non alter quam si summi Spiritus soboles essent,
nobis penitus adversantur, et transgressioneni et
licentiam amaro quodam insectantur studio. Ob.
hanc igitur causam, talem virum apud me non
continui. Consilio autem meo eum adjuvi, ut qui-
dem, si opus esset, a potentioribus et prostantiori-
Bus, aliquod su: libertatis et remissionis scriptum,
precipue a przside ultimum liberationis decretum
impetrztet. Etenim postquam ipsius scripto edidici,
etiam ab his qui ibi constanti mora degunt illum
vel cum scripto non dimitti, penitus quid faciam
non habco. Cupio autem neque, id quantum mili

δὲ τὸν «θόνον, xal τὰ τῶν ὀνθρώπων κακόηθες. Ot
xal Ἱρεμοῦντα θυμὸν τῶν vaxov *** δυναµένων
ἀναῤῥιπίσουσι, Πλὴν εἰ xai τῇ σῇ ἁγιωσύνῃ Ἰχανὸν -
εἶναι δοχεῖ καταχρίσεως ἡμᾶς ἐξελέσθαι τὺ γράμμα
ἐν ὑπογραφῇ τοῦ ἠγουμένου μόνου πρὸς ἡμᾶς ἐνεγ-
χεῖν παρατιθέµενον αὐτὸν, ὡς εἰχὸς, ἐλθέτω τοῦτο
συνεπαγόµενος, xai ἀσμένως ἡμῖν εἰσδ:χθήσεται. Ei

$' οὐδὲ τοῦτο συνορᾷς ἱκανὸν, ἀλλά δεῖ πάντως τῆς

τῶν ὑπερεχόντων ἀφέαεως, ἀνιάσομαι μὲν, τοῦ tot-
οὗτου στερούµενος, xal ὃ σπάνιον εὐνούχοις χρηστο-
θυις xal ἁπλουστάτοις, xal τοῦτο 6h sai; ἄλλαις
ἐπηρείαις ὡς ἑπιθήχην προσλογισάµενος, τῷ πάντα
λυποῦντα προσενεγχεῖν δυναµένῳ, xal τὴν τούτου λύ-
σιν, ὡς εἰχὸς, ἀναθήσομαι. Ὑφ' οὗ τηρηθείηµεν τῶν

fas est dicere, hunc nostra in ecclesía cui ῥΓ- B τοῦ αἰῶνος τούτου σχανδάλων ὑπέρτεροι ταῖς cot;
sum aliqua cura prosequi illique adjungere. At Ἅἁγίαις εὐχαῖς.

vero invidi: timeo aculeos et pessimas hominum consuetudines, qui tranquillum et sedatu:n animum
, improbo ma:orum flagello concutiunt et devastant. Sed forte (1 sanctitati oper pretium videtur, ut ego
sententize litteras, quz illum ad nos auferri priecipiant et statuant, extrabam, ut rationi consenta-
neum quidem judicabitur. Hic autem veniat jam, ut hoc ad nos perferat, ei libenti animo a nobis
suscipletur. Si autem neque hoc zquitai esse consonum arbitraberis, sed tantum superiorum
licentiam et aucLoritatem ad hujus dimissionem necessariam esse, extremo quidem conficiat mc-
rore, dum tali viro privabor. Et quod quidem rarum est eunuchis morigeris εἰ simplicissimis, et
hoc etiam inter alias contumelias et injurias, quasi additamentum quoddam reputans et perpendens, ad
illum, qui cuncta tristia, perniciosa afferre potest, hujusque charam libertatem inducere, ut decens
est, feram. Cujus ope, ab hujus sceuli ruina impendente et insidiarum laqueis, tuis sanctis preci-

bus liberemur.
EPIST. VI.
Domno Gregorio camatero,
Nunquam (tu dicis), ex urbe Achride nubis οἱ

ΕΠΙΣΤ. 4.
TQ Κωματηρῷ xvplo Γρηγορίῳ,
Ba6ai, φαίΐης àv, ᾿Αχριδόθεν ἡμῖν xax γλώσσης

lingua archiepiscopi prolate 37 litierz antea ᾳ ἀρχιεπισχοπικῆς ἐπιστόλιον πάρος γε μὲν οὔτι θά-

eerte non frequentes venerunt. Profecto nunc prz-
ceps litteras. mittendi causa urget. Non enim
archiepiscopus viro illi ignovit, circum quem varia
imperatoris negotiorum examina alto susurro sem-
per ünmurmurant, et cui aliorum littere, non
minorem molestiam et interiurbationem inducunt,
quam ad alios scribendi studium et obligatio.
Unde igitur hoc. novum negotium αἱ importunum
nobis exstitit? Unde? Ex tua in omne bonum so-
lertia et dexteritate. Qui, quia tibi Deus apud
imperatorem multum posse concessit, non incassum
et absurde divino hoc uteris muncre; sed teipsum,
dignum, qui majora possis, et perficias manifestas
illis, quibus, quod tunc tibi emissum est, ut Deo

piusev. "Hzou μέγα τὸ τοῦ νῦν ἐπιστέλλειν αἴτιον. Οὐ
γὰρ ἂν ἠγνόησεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῷ ἀνδρὶ, ὃν σµη-
vog περιθομθεῖ βασιλικῶν πραγμάτων, xal τὰ παρ᾽
ἑτέρων γράμματα παρενόχληµα οὐχ ἧττον, f] τὸ
αὐτὸ γράφειν ἑτέροις. Πόθε» οὖν τὸ χαινοφανὲς τέδς
χρημα, χαὶ ἡμῖν ἄκαιρον; Πόθεν; &x τῆς ong περὶ
πᾶν ἀγαθὸν δεξιότητος *. "Doce ἐπειδή σοι Bebo τῷ
παρὰ βασιλεῖ (10) μεγάλα δύνασθαι δέδωχεν, οὐχ
ἑπαριστέρως χρᾷ τῷ slip δωρέµατι, ἀλλὰ φαίνεις
σεαυτὸν xal τοῦ µείζω δύνασθαι ἄξιον, οἷς τὸ τέως
δοθὲν ἀξίως Θεοῦ ᾠχονόμησας ᾽ xal vol; ἐγχειρι"
σθεῖσι ταλάντοις τὸ σὺν δραστήριον ἐνεπιδειξάμενος,
δειχνύεις ὡς ἄρα xal σοὶ προσήχει τὸ, Ἴσθι ἑπάνω
δέχα πόλεων, παρὰ τοῦ διχαίου Δεσπότου xat διανο -

quidem dignum administrasii, atque talentis, qux? Ὦ µέως τοῖς ἀδίοις λεγόμενον. Τὸ γὰρ ἐν τῇ προσούσῃ

tibl ceelitus sunt effusa, tuám strenuam industriam
οἱ potentie facultatem "mire te, edoces eiercere,
ostendisque eliam ' quantum te' deceat illud, Esto
princeps decem urbium. Quod a justo Domino οἱ
cquo gubermatóre, dignis et praestantibus viris
dietum est et. commissum. Nam, qued" tux? nunc
est potentiz, id totum nostro nunc principi
subdere, hec quidem tantum'est a ferreo. hoc

νῦν σοι δυνάµει ἄρχοντι δοῦναι τῷ xa0^ ἡμᾶς, τοῦτο
μέν ἐστι τοσοῦτον τοῦ σιδηρέου γένους τῶν νῦν
ἐμερῶν ἀπέχον τε, ὅσον ἐγγίζει τῷ παρ) Ἡσιόδιρ
χρυσέῳ. Ὃς τὰ τῇ φύσει διεστηχότα παρ᾽ ἑαυτῶν
καινῶς Ίνωσεν, ὄγχον ἤθους, χαὶ µετριότητα * τὸν
μὲν, τοῖς πονηρενυοµένοις ἀἁποτηρῶν. τὴν δὲ, τοῖς
χρτστοτἐροις ἐχχέων ἡδεῖ τῷ χεύµατι’ χαὶ τῷ μὲν,
τὰ µέτρα τῶν ἀδίχων χωλύων τῇ δὲ, τοὺς ἀγαθοὺς

Varie lectiones οἱ note. -
30) Ἐπιδήσοι θεὸς τῷ παρὰ BaciAei, Scrib. ἐπειδή σοι θεὸὺς τὸ π. β.

36) EPISTOLJE LXXV A J. MEUHSIO ΕΡΙΤΕ. 310
ὀξύνων πρὸς ἑχδηλοτέραν χρηστότητα. καὶ τὸ guvte- A hominum genere, nostri temporis alienum »
τριμµένον ἰώμενος, xal τὸ ἁπωσμένον ἀναχαλού- — quantum aureo illi seculo appropinquat , quod.
µενος. Δῆλος δὲ την "Ayp(óa θήσων ἐξελεομένην, — Hesiodus decantavit; qui qua natura dissita.
ὅσον οὕπω ἐπίφθονον. Τὸ δὲ 4otoUtov ἡμῖν ἐπιστῆσαι ΑΠ eb longe inter se discrepantia novo quo-
«Sy ἁρμοστῶν, πῶς οὗ προχκλητιχόν ἐστί σοι µείζο- dam modo conjunxit, superbos scilicet morum
νος ix θεοῦ παρὰ βασιλεῖ δυνάµεως, ἵνα µείζω xal — fastus et tenuem mediocritatem. 1ο quidem
πόλεις εὐεργετοῦντα xai ἔθνη διὰ τῆς σῆς τῶν ἀρχόν. ab improbis et seeleratis omnino semovit, hano
των ἐπιλογῆς, καὶ παρὰ τῷ κρατοῦντι συστάσεως. — Vero jucundo quodam flumine probioribus effudit.
Τοῦτό pov τὴν γλῶσσαν ἕλυσέ τε, xal µιχρόντι την Et il'is demum iujustitize et injurie modum fun-
ai» ἀχοὴν περιελκύσα: πρὸς τὴν ἡμετέραν λαλιὰν — ditus abstulit, atque hoc probos omues et :xequos in
Erttosv. O0 γὰρ δεῖν ἔγνων τηλικοῦτον ἰδὼν ἀγαθὸν, manifestiorum commoda concitavit, et omne quod
xal οὕτω ξένον, ἐπιδημῆσαν ὑμῖν διὰ σοῦ, μὴ τῇ o) sltritum et disjectum est mire sanavit, el quidquid
μεγαλεπιφανείᾳ δηλῶσαι τὴν τοῦ δοθέντος συναίσθη- — erat. evulsum in seresarciit. Manifeste quidem
σιν, μηδὲ λόγῳ γνωρίσαι, οἵην πράγματος τετυχή- — ipsam urbem Achrida. ita explicuit et evolvit, vei
καµεν. Τά τε γὰρ ἄλλα, xal τὴν αὐτὸς αὐτοῦ xpíctwv — quantum nulli esset invidim et reprehensioni
ἀποδεξάμενος, xal otóv τι καλὸν γέννημα Πατὴρ D obnoxia. ΑΙ igitur ejusmodi nobis moderatores et
Ww; χατασπασάµενος, ἔτι μᾶλλον πτερώσεις bà — prosides constitui, qua ratione-te ad majorem, ex
γραμμάτων πρὸς τὸν ἐφ᾽ ἃ εἴλετο 6pópjov * ὥστε τὸν Deo, apud imperatorem non provocabit potentiam,
καλὸν δειχθῆναι Χχαλλίονα, καὶ τὸν Νιρέα Ίδη καὶ et ut reajorem urbium opitulatorem et gentium
λχιλλέα διαπλααθῆναι. El δέ τι πλεῖον αἰδοῦς xai — etiam, propter banc tuam in principes electionem
τῷ Φοένεχι, ἢ τῷ Νέστορε, ὁ ᾽Αχιλλεὺς οὗτος προσνέ- οἱ constitutionem summam, qua apud imperatorem
psv ὑπὸ σοῦ νουβετοῖτο, ἐν οὐδενὶ μὲν ἐχεῖνος «bv — plurimum vales. Hoc quidem: mibi linguam penitus
ὄρωα φεύσαιτο. Διὰ πάντων δὲ δείξεις αὐτὸς, ὡς — dissolvit, et parum has benevolas aures ad nostros
οἱ νῦν ἡμῖν ἐγνωσμένοι πρὺς ek ἄκρατον Υαρύετον — sermones defleclere coegit, Non enim oportere
Διὸς αρὸς ὄρνιθα θεῖον. cognovi, tantum conspiciens bonum atque ia
singulare, quod propter {9 ad nos feliciter accedit, nec tu» ingenti proetantie et nobilitati, profusi,
εἰ concessi muneris manifestare notitiam, neque sermone aliquo educere, quantum opus simus
consecuti, Equidem tum etiam alia, tum et ipse tuum ipsius Judicium suscipis, et illud quasi
pukhram sobolem, ut pater, letus tibi vindicas. Et adhuc etiam maxime litteris tuis alas coleres
addes, ut. ad ea, quz fere eversa sunt velocissimus percurras, et ut illum, qui pulcher est, pulcbrierem
ostendas, et ut Nireum jam et Achillem effingas. Si autem plus pudoris οἱ gravilalis severa, aut
Phonici aut Nestori, hic Achilles attribuere, 69368 a te fuerit admonitus, nulla quidem in re illa
tantum heroa ementietur. Tu etiam jam omnino monstrabis, quam vehementer et immodice hi, qui - .
nobis jam moti sunt, in (e garriant, ut In sacros Jovis alitis ungues.

ΕΠΙΣΤ. Z'. C EPIST. VII.

T9 Παχουριάνῳ κυρίῳ Γρηγορίῳ, t9 γαμόθρῷ τοῦ
μεγά.Ίου Apovrrapíov.

"Api σοι θρασὺς ἐγὼ καὶ περιττὸς την παῤῥησίαν,
πανσέδᾳστε, ὅτι µήπω μτδ ἰδὼν, μηδ' ὀφθεὶς, εὐθὺς
νουθετητἠς σοι χαθίσταµαι ; "M θαυμαστὸς τῆς ἁπλό-
τητος, ὅτι χαὶ τοῖς συνἠθεσ, χοινωνῶ τοὺμοῦ πλού-
την, χαὶ τῶν ἑνύντων σοι µεταδίδωμαι; "Evo μὲν,
οἶμαι, τὸ δεύτερον * εἰ δέ τις τὸ πρῶτον τίθεται,
ἁλλ οὗτός γε, ἀνουθάσητος ὄντως, καὶ μηδὸν àya-
05) ἁπολαύσας Aóvou µηδόποτε. Φημὶ τοίνυν ἐγὼ
ἀνθρώπων ἐπιστασίαν σε δεδεγµένον νέον, xai τὴν
χχρδίαν εὐτύπωτον, πάντοθεν χρῆναι συγχεκροτῆ-
σθαι, xai πλείοσιν ὀφθαλμοῖς τὰ πάντα περιαθρεῖν,
ἡ ὁ πανόπης (11) "Αργος τὴν ἐμπιστευθεῖσαν ἐχείνην
βοῦν, ὅ τε ποτε kv τούτοις ὁ μῦθος βούλεται, ὡς ἂν
ph λάθοι χαχία τοὺς αὑτῆς χαραχτήηρας τῇ σῇῃ
Φυχῆ ἐντυπώσασα. Καὶ κατ αὐτὴν μὲν d) νεότης
χρημα πάντολµον, xal δραστήριον ὅταν δὲ ἡ τῆς
ἀρχῆς ἀἑξουσία παρῇ, Λέχει μετὰ ξίφους, «aov.
᾽Αλλὰ σὺ τὸν λόγον ἔχων μετὰ σαυτοῦ τὸν µέγαν,
xai χαταρτιστὴν, ἕξεις ταῦτα πλείονος ὕλην εὖὐδοχι-

Domino Gregorio Pacuriano πιαρπὶ
Drungarii genero.

Igitur tibi audax ego videor, et in nimi2m liberta-
tem effusus, Pansebaste, quoniam cum nondum te
viderim, neque a te visus sim, statim me tibi mo-
nitorem constituo ? Num ine ob candidam simpli-
citatem nimis admiraris, quod opes meas cum
familiaribus meis communes habeam, et illas qua
te magis decent. impertiar? Ego quidem secundum
plane esse existimo. Sed si quis primum esse aut
censeat aui constituat , hunc ego plane stultum,
omni humanitatis sensu exulum, et talem dixe-
rim cuj rationis lux nunquam effulsit. £go οἱ-
enim, inquam, quia hominum prafecturam nu-

D per adeptus es, etiam animum tuum bene aífc-

ctum quidem oportere ubique ad omnia apte
conflari, et colligi, et pluribus oculis te ounia
intueri, quam oculatus ille Argus bovem ejus (οἱ
et custodi: commissam. In bis autem hec fabula
id precipue innuit, scilicet ne latenter ullum flagi-
tium, facinusque ullum, suum jpsius typum in

Varie lectiones et nota.

(13, Πανόπτης. Scrib. πανοπτης.

311

THEOPHYLACTI BULGAREEE ARCHIEP.

312

tuam ingenuam animam obsignet. Et in illa qui- A µήσεως *. xal τὸ τῆς νεότητος Üepuoupybv, τῷ τῖς

dem juventutis ardor, res quadam est nimis audax,
et operi facilis nimis, el prona. Quando vero im-
peril lieentia et potestas subest, tunc, ut dicunt,
quasi distrito ense obtoquitur et garrit. Sed tu,
sermonem (uum, rationisqua vires absolutas et
perfectas, et tai. mensura ingentes intra teipsum
includens, cuncta in majoris gloria materiam tibi
parabis. Et juventutis ferociam et ardorem acri po«
teni et. imperii spiritu excutiepns et deprimens,
in operum egregios defleetes conatus, ardentem
face et sahitiferam his qui pauperie immersi
suut οἱ obruti erigens. Et te vero beatum judieo,

quia nondum fere tui ipsius spectaculum, in hujus.

vit:e thestrum objecisti ; ita quidem ipsum in sub.

ὀξουσίας ἀναῤῥιπιζόμενον πνεύματι, διὰ τῶν πραγ-
µάτων δραμεῖται, πυρσαὺν αἴρων τοῖς πενἰᾳ βαττιζο»
µένοις σωτῄήριον. Kal σε µαχάριον ἐγὼ τίθηµι, ὅτι
µήπω σχεδὸν μηδὲ παραγγείλας εἰς βίου θέατρον
οὕπω τοι ῥᾳδίαν ἔσχες πρόφασιν τῆς πρὸς τὸν µέγαν
βασιλέα χαὶ βασιλευτὴν παῤῥησίας, τὴν πρὸς τοὺς
ἀρχομένους χρηστότητα. E) yàp ἴσιω ἡ τῆς οὓς
εὐγενείας µεγαλειότης, ὡς οὐδὲν οὕτιυς sp τὸν ἄν-
θρωπον ἀναχίρνῆσιν, ὡς tb χρηστόηθες χαὶ φιλάνθρω-
πον * καὶ τὸ θαῦμα, ὅτι μηδὲν μέγα καὶ χαλεπὸν
ἀπαιτούμεθα, ἁλλ᾽ 3) µόνον τὴν φύσιν ἐπιγινώσχειν,
χαὶ τὴν ὑπ αὐτῆς ἁπαιτουμένην ἀπαιτηθῆναι συµ.-
πάθειαν. Τοιοῦτός uot Ὑίνοιο, xai xnpótzoto, xal
τοῦτον ἀποῦησαυρίσαις τὸν πλοῦτον μᾶλλον, ἢ pu-

dilos commodam et utilitatem, ut facilem pra- B ριάδας ἄλλοι ταλάντων δαχρυοµένων καὶ πενθουμά-

vrextum. libertatis in. maguum imperatorem, et
dominatorem semper habes. Etenim probe perpen-
dat tua ingen$ nobilitatis magpanimitas, nibil ita
Deo hominem posse commiscere, ut morum inte-
grilatem atque humanitatis studium. Et hoc quidefa
mirum e&t nos nihil magnum atque difficile poscere,
sed aut solum ipsam naluram cognoscere, el
$ectus, el vires, qux ab ipsa mire exiguntur et
effiuunt, postulare. Tu igitur mihi talem te proba,
talique esto przedicatus nomine, et bas potius di-
vitias et thesauros eondes, quam ut alii varias ta-
lentorum myríadas, lacrymis atque Inctibus im.
mistas, e£ qua ipsam oblivionem, 639 quam in
futurum tempus serum. eonsiruunt, eliam nunc

manifeste pezferunt. Etenim te ipsum, quasi Deum, omnibus qui benignitate et humanitate

Ma prestabis, et maxime his, qui

δόµενος.

νων, κἀντεῦθεν Ίδη προφαινόν-ων την λύσιν εἰς
ἣν ὃν τῷ Ἰέλλοντι τάξουσι, xal πᾶσι μὲν παρέχων
σαυτὺν Θεὸν τοῖς δεοµένθις φιλανθρωπίας, μάλιστα
καὶ [ f. δὲ ] τοῖς ἰδίᾳ θεῷ ἀνατεδειμένοις, Οὕτω γὰρ
μάλιστα δείξαις, ὡς ἐχεῖνον θεραπεύειν ἑσπούδαχα.
"Ens χαί σε θεραπεύει μέν τις xaX τῶν χυνησῶν χη-
Ἂν δέ τι πλέον τοῦ ἰδίᾳ xat οἰκειοτέροις
ὑπηρετοῦσι χαρίδετᾶι, μᾶλλον ἐχφαίνει τὴν πρὸς σὲ
συνδ.άθεσιν. Τέλος λόγου τὸ πᾶν ἅχουε, ἑχχόψεις

τοῦ φθόνου τοὺς ὀφθαλμούς ' οὗ τὴν γλῶτταν ἆπο-

οτρέψεις τοῦ μώμου, εἰ τοῦ νόµου τῶν νῦν ἡμερῶν
Φανείης παρήκους * xal σε 6 τῆς ἀγαθότητος χαὶ ὁ
δικαιοσύνης θεὸς τηρθίη πάσης χαχύνσεως ἀνώτερον
καὶ χαχώσεω».

indigent,

privatim ct proprie sese Deo penitus noverunt. [ta enim maxi-

' me ostendes quantum illi inservire studueris. Quoniam et te imulto etiam colit conatu, et. tibi imminentia
pericula przvidet, qui etiam multo magis quam privatim propriis famulis se gratum praebet, maxime
saltim animi affectum οἱ statutum in. 1e przcipue manifestat. Sed jam omnem hujus sermonis finem
percipe. Invidiam. in omnium oculos infiges, nec linguam calummiantjum obstreperam avertes, $i

nostrorum dierum legibus parueris. Jamque te bonitatis et justitize dator Deus ab omni

tate et flagitio sejunctum custodiat.
ΕΡΙΟΤ, VII.
Ophiomacho.

Quid hoc est, etiam probus et pulcher Joannes
in medium adductus est, ut eum Lastrigonibus et
Cyclopibus certamen ineat. Sic enim opera, quibus
nominis claritas immortalisque paratur felicitas,
esse.existimo. Sed. ne jam alter astutus οἱ pru-
dens kaertie (ΗΒ non appareas, ct vivam men-
tis aciem, quibusvis rerum fraudibus variis-
que laboribus non opponas, equidem Mercurius
illud sacrum Moly tibl prorsns contnlit, ct. jam in
omnibus se tibi ducem mirifice prebuit. Ne igitur
sis sollicitus, sed hac hujus potentia, hac sorte
utere, et cum tuis sociis incolumis omnino.evades,
puppe illa, menfis gabernaculo vecta, ei ingenti-
bus illis et egregiis, tuze in Deum flduciz, opibus
onusta, quam in tios. subditos ipsa tibi virtus
impertit. Nunc etenim existima, te non aliter

improbi-

ΕΠΙΣΤ. H'.
To ὁὀφεομάχῳ.

Ti τοῦτο xal ὁ χαλὸς Ἰωάννης παρηνέχθη Λαι-
στρυγόσι προσπαλαίσων καὶ Κύχλωψιν; οὕτω γὰρ
τὰ τῶν µαχαριζομένων πράξεων τίθεµαι. Ἁλλ' ὅπως

μὴ φανείης ἐχεῖνος ὁ τοῦ Λαέρτου πολύμητις, καὶ
τὸν λόγον ἔχοις τῆς χαχίας ἀντίμαχον, πάντως "Ep-
μῆς σοι τὸ μῶλυ διδοὺς Ἠδη πάντα καλῶς ἐξηγήσατα.
Mh i£ οὖν (19), ἀλλὰ χρῶ τῇ τούτου δυνάμει, xal
ἐπανάσωθήσῃ τοῖς οἰχείοις φρένας ἑχούσῃ vri μετὰ
τιµιωτέρου πλούτου τῆς πρὸς θεὸν παῤῥησίας, fiv
πρὸς τοὺς ἀρχομένους ἀρετὴ σοι χαρίζεται. Νῦν γὰρ
νόμιζε δοχιµάζεσθαι οὐχ ἅττον, ἢ οἱ πρὸς τὰ Ὀλύμ-
πια καξαδαίνοντες, xal γἐνδιτό µοι τὸν ἐμὸν ἑταῖρον
Ὀλυμπιονίχην ἀχοῦσαι. Τάχα γὰρ ἄν cot καὶ ἅπινι-

D 4165; προσάσωµαιε, οὐδὲν ἀτιμότερον τῶν Βαχχυλί-

ἕων καὶ Σιµωνίδων , ἴσως xal πρὸς τὴν Βοιωτο» λύ-
ραν ἁρμοζομένους, πάντως δὰ xal λαμπροτέρα»

Varie lectiones et nota.

(i2) MÀ]. u£As cor. Seiib. (ez μέλλε οὗ»,

313
ἔχοντος tty Ó
ὀχρίδαντι.

EPISTOLAE LXXV A J. MEURSIO EDIT/£. 914

πόθεσιν, χαὶ ἐπὶ σεμνοτέρῳ λεγομένους A examinari, qnam illus qui in certamina Olympica

proficiscuntur. Et utinam mihi contingat, amicum
εἰ fa»iliarem meum Olympionicam esse audire ! Confestim etenim in tuas laules egregia concinam
cpinicia, in quibus nec inclytos Bacchylidas et Simonidas superiores mihi esse vix agnoscerem.
Et fortasse ad Pindari lyram illa coneinuarem et pangerem, in quz splendidior harmonie dulcedo
et argumenti elegantia prorsus affulget, οἱ ctiam in gravissimo cotu audacter a:surgens illa tibi

decantabo.
ΕΠΙΣΤ. e.

To 0acxáJo xvplp Νικήτα, τῷ Σεῤῥῶν.

Koi ó τοῦ Εὐαγχελίου τῆς ἁληθείας ἑξηγητὴς,
ἑάλως διαφευδόµενος ἢ ἄλλοτι τὸ σὸν χαὶ οὐ φεῦδος
θησόµεθα; οἰχονομίαν δηλαδη καταρτιαθεῖσαν σοφώ-
τξρον, xat διὰ τῶν ἐπαίΐνων ὥσπερ χειρῶν τὸ παι-
δ-ὠδες ἡμῶν βαστάσασαν, χατὰ γῆς χυλιόμενον διὰ
την πρὸς τὰ πράγματα δυσαρέστησιν, xal τοῖς τοῦ
ἀγαπῶντος στόματος ἱλαροτέροις φιλήμασι, xal ταῖς
τῶν ἐγχωμίων καταψἠσεσι, κλαυθμυριζόμενον παύ-
ουσαν. Ἐγὼ μὲν οὕτω τὰ πράγµατα διαιτῶ. Οὔτε

. Yáp σε ῥᾳδίως οὕτω ψεύδεσθαι θείµην τὸν πρὸς τὴν

ἀλήθειαν τοῖς ἄλλοις ἠγούμενον, οὗ μᾶλλον f| σχοτί-
ζεσθαι τὸν ἑτέρους φωτίζοντα. Οὔτε τῶν ἡμετέρων
οὕτως ἁλογεῖν, ὥστε μὴ εἰδέναι ἐν οἷς τετάχαται, εἷ-
Ua καὶ βοηθεῖν πάντως, λείπεται, βοηθεῖν xal ὡς
ἵνεστι' τὸ 64 ἐστι διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάµεως. "Apa
^U τῆς εἰχώτως ἐχνευούσας παραφηφίζοµαι, ἢ τοῦτό
Y£ µόνον ἀδυνατοῦσιν οἱ πονηροὶ παρασφαλῆναι ἡ μὲν
τὸ χριτήριον. El δέ τι βαθύτερον ἄλλο σοι διεσχόπη-
ται, xal διὰ τοῦτο πολὺς ἑῤῥύης iv τοῖς χαθ᾽ ἡμῶν
ἐγχωμίοις, τὴν τῆς ἄνωθεν ἀγάπης ἐχούσιον βροχΏν
ὀθρόαν δεξάµενος, ἐξήγησαι τοῦτο xal ἡμῖν, ὁ χαὶ τὰ
θεοῦ βάθη τῷ θείῳ λαῷ ἀνακαλύπτων διὰ τοῦ Πνεύ-
gatos. Πλην ὅπως ἂν ἔχοι τὸ πρᾶγμα τῶν νῦν ἡμε-
pow πάντως ἀλλότριον ἐμοὶ φαίνεται, ὅτε διὰ τὸ
πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, τῆς ἀγάπης ψυγείσης,
δάχνοµεν ἀλλήλους, xol χατεσθίοµεν ' xal παγγάλε-
WV οὐχ ὅπως ἑπαινέτῃ περιτυχεῖν, ἀλλὰ xat λοιδόρῳ
µετρίῳ * xal ἀγαθὸς ἡμῖν, oby ὁ τῶν χεχαρισµένων
ἐπ.διδοὺς, ἀλλ' 6 τῶν μὴ χαχούντων ἐπιδαφιλευόμε -
vos * ἁπλῶς τε μαχαριστὸς, οὖχ ὁ τὴν ἀρετὴν θεῖος,
ἀλλ ὁ yh τὴν xaxlay δαιμονιώδης. Σὺ μὲν οὖν, οὕτως
ἔντεινε καὶ κατευολοῦ, xal διάφερε τῶν χαχῶν : ἕξ-
εστι Y&p. Οἱ δὲ ἐμοὶ μὲν ἀδελφοὶ, σοὶ δὲ µαθητα!,
προσχυνοῦσι τὴν σἣν τιµιότητα, χαὶ πῶς ἂν εἶποις
γνησιώτατα χατασπάζονται, xal τὸ ἐπίταγμα κατα-

EPIST. ΙΧ.

: Magistro domino Nicete Serrarum episcopo.

Etiam tw, qui Evangelii veritatis interpres
fueras , mendacio convictus es; aut aliquid
aliud dezter mendacii crimen tibi imputabimus ?
Scilicet tuam rerum illam dispositionem , ab-
solutam quidem et sapientissiniam , qux dulei-
bus laudibus, non aliter quam manibus, nos.
τα puerilia pectora, et humi quidem devoluta
et fusa, ut tedio et inoroso tua opera elfugiebant
animo eduxerat, et suavissimis amabilis oris
GAQ osculis, et hilarissimo encomiorum con-
centu, repentes nobis lacrymas detersit luctusque
^speros repulit. Ego quidem hac ratione opera
enutrio et alo. Neque enim te ita ementiri. consti-
tuerim, qui ad ipsam veritatem aliis dux ipse
fueris, non magis quam tenebris le involvi, qui
aliis etiam face accensa prziveras. Neque ita
nostra te multo aspernari ludibrio, quasi illa
quibus sunt constituta penitus non videas. Tan-
dem nec te talem existimabo, qui aliis auxilíari
semper noveris, et ipso tu. destituaris auxilio, et,
ut par est, in his scilicet. quee ab ipsa rationis
potentia effluunt. Quippe cum hxc merito relu-
etatur, et declinato effugit studio, perperam cuncta
decerno. Aut in loc solum improbi nobís nihil
possunt, vel judicium evertere et a veritatis
scopo erroribus propulsare. Si autem aliquid pro-
fundius tibi meditaris, et propter hoc multus in
nostra encomix, effunderis, ubetrimam et volunta -
riam dilectionis pluviam ab alto suscipiens sthere,
illud et in nos aliquantulum deriva et explica, qui
etiam altam Dei profunditatem divino populo
sacro Spiritus flatu mauifestas. Nisi quod przci-
pue, ut horum dierum opera sunt, penitus aliena
et peregrina inihi illa videntur, quando, quia
injustitía, et scelera nimis aucto accrescunt cu-

νὺσαί σοι ἐπαγγέλλονται, µόνον ἐπεύχου xat τούτοις D mulo, frigente et pene exstincta dilectione, nos
καὶ ἡμῖν τῶν περισπώντων πειρασμῶν ἔχδασιν, mutuo rabido dente commordemus et funditus
devoramus. Atque etiam hoc mihi omnino difficile et laboriosum videtur non in. laudatorem — aliquem
incidere, sed in maledicum modicum, Et ille nobis probus erit, non qui beneficia in nos contulerit,
sed qui aliquid detrimenti et noxa nullo modo in nos deflexerit. Sinpliciter quidem beatus est ille,
non qui virtutis est divinus praestantia, sed qui vitiis οἱ scelere nihil secum demoniaeum con-
traxit. Tu igitur sic te presta, et felicitatis sic viam perage, et a malis penitus esto diversus. Hoc
etenim decet quidem. Mei autem fratres atque tui discipuli banc tuam miriflcam bonoris gravitatem
amplectuntur et colunt, et quod quodammodo diceres, te, ut tui legitimi deosculantur; εἰ quid.
quid illis preeceperis, 6ο perficere, facile tibi annuntiant. Atque hoc tandem nobis deprecare; ut tenta-
tiones quas nos cireumquaque distrahunt, penitus evellantur.
ΕΠΙΣΤ. l'.
Tà Ὀφεομάχφ.

Ἐγὼ δὲ τοῦτ' ἐχεῖνο πρὸς oi, ὦ γαλὲ Ἰωάννης,

πέπονθα, ὅπ.ρ οἱ λαγωοὶ πρὸς τοὺς βατράχως µν-

EPIST. X.
Joanni Ophiomacho.
Ego quidem hoc idem laboris in te sum per-
pessus, o pulcher Joannes, quod lepores in ranas,

319

miserum, mei ipsius timorem | moflesque cords
desidias seirper deflevi, et propter has cava terrze
penetralia mihi effodi dignum censui. Nunc quia
. te timidiorem inveni, eristas erigo, et ad te parum
superbe gradiens, ut Salaminius illo heros, cum
fastu accedo. Quid igitur, o vir admirabilis, iia
ad harum rerum conspectum exhorruisti, cum nos
harum strenui fraudibus dirisque calamitatibus
ebnoxii etiam delectemur, ad qux» nos omnino
imparati sumus nulloque contlati et efficti robore.
641 Nosti quidem nostre vite statum, et (10
otio quibusque incommodis nos deterat. Etenim
solos libros redolet, et prisci moris statuta, qux
eum hoc novo vivendi medo atque eflicaci stre-

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 81

ut fabule testantur. Nam reliquum omne tempus Α θεύοντα,,

àv γὰρ ἄλλον ἅπαντα χρόνον τὴν αὐτὸς
ἐμαυτοῦ δειλίαν ἁποχλαιόμενος, xal διὰ ταύτης ἀξιῶν
εἰς μυχὰ γῆς κατορύττεσθαι * νῦν ἐπειδὴσε δειλότε-
pov εὗρον, αἴρω τε τὸν αὐχένα, καὶ µαχράτοι βαίνω
χατὰ τὸν Σαλαμίνιον ἥρωα. Τί γὰρ δήποτε, ὢ θαυ-
µάσις, οὕτω πρὸς τὴν θέαν v.v πραγμάτων ἑξέπτῃ-
ξας, ὧν γε ἡμεῖς την χαχίαν ἑνεργὴν ὑφιστάμενοι
χαίΐροµεν, xalto, γε παντάπατιν ὄντες ποὺς ταύτην
ἁπαράσκευοί τε xal ἀσυγκρότητοι, Οἶσθα τὸ V 2ίον
ἡμῶν, ὅπως εἶχεν ἁπραγμόνως xat ἀνωφελῶς. Καὶ
ti γὰρ, ἡ βιδλίων ὧζε xai πολιτείας ἀρχαίας, τῷ
νέῳ τούτῳ βίῳ xaX δραστηρίῳ μηδὲν ἐχούσης χατάλ-
ληλον» Ἁλλ' ἔτλην, xal ἔμεινα. Σὺ δὲ mi φεύγεις
μετὰ vira βαλὼν χαχὸς ὡς ἐν ὁμίλῳ; τί πρὸς τὸν
φῶν ἁρμάτων ἀπεδειλίασας χρόταλόν; Οὐχ ἔχουσιν

nus solertiz dolo nihil mutuo inter se commune B ἐπιθάτην, οὗ παραιθάτην, οὗ μαχητὴν ἵπποι ' φέρον-

habent. Verumtamen pertuli, et. constans per-
mansi. Tu autem quo pacto effugis, et quasi impro-
bus et segnis miles in agmine, hxc post terga
relinquis * Quare ad confusus curruum slrepitus
timuisti? Equi. quidem nullum vectorem habent,
uullo acri sessore superbiunt, nullo pugnaci nilite
horrent. Solum enim rapido cursu illa vehicula
wahunt, nullis astricti habenis, nulloque domiti
mágistro.. lllorum motus tu siste, illis adversare,
et statiun à. cursu cessabunt. Jamque blandienti
sibilo in equos scandes, tuaque equitatio sie erit
ineolumis. Nos equidem tibi griphos aut cca
Velüulimus snigmata, et harum solutione rerum

indiges? aut tein labyrintlnun. adduxi, et übi c

Ariadnz (ilo opus est, ut probe ingressum οἱ
exiuimm vía cal]leas ? Ezo vero non id arbitror, nam
ibi tw nosti, hos esse Bulgarorum conotus, hac
studia, qua, qui imperii sceptrum audacter ambit,
quasi rigidi belli simulacra intuebitur. Deinde et
Morum dominabitur, et hxc quidem ommia con-
servabit, et ipse, quantum in ipso erit, ut decet,
*üiam certum incolumitatis statum assequetur.
Et hoc tanto inagis, quanto sibi Deum opitulato-

ται µόνον χείν᾿ ὄχεα χροτέοντες, ἀνηνιοχότες xal ἅτα-
χτοι. Ὑπόστηθι τὴν φορὰν, ἀντίστηθι, καὶ αὐὑτίχα
τοῦ δρόμου πεπαύσονται. Ἴϊδη καὶ περιποππύσας
ἐπιθέσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους, καὶ ἡ ἱππασία σου (15)
σωτηρία. "Apa μὴ σοι Ὑρίφους χατέλεξα , xal αἱνί-
γµατα, καὶ χρῄζεις τῆς διαλύσεως; f) πρὸς τὸν λα-
θὐρ.νθόν σε κατήγαγον, χαὶ δεῖ σου τοῦ µίτου τῆς
Λριάδνης, πρὸς τὴν ἄνοδόν «s xal ἔξοδον; Ἐγὼ μὲν,
οὐκ olgat* αὐτόθι γὰρ οἶδας τὰ Βουλγάρων εἶναι
πράγµατα ταῦτα, ἅπερ ὁ τὴν ἀρχὴν θαῤῥήσας εἴ-
ὅωλα πολέμου κατὀψεται. Εἶτα xol χαταχυριεύσει
τούτων, xal σώσει ταῦτα, xol σωθήσεται τὸ µέρος
ὡς ἕνεστι ΄ καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ χαὶ θεὸν ἔχειν
σπουδάσει σύμμαχον, ᾧ τὸ ποιεῖν δίχα-α μᾶλλον ἀρε-
στὸν, 3) θυσιῶν αἷμα, Σολομῶντος εἰπόντος ἆμάθο-
μεν. Δι’ οὗ καὶ αὐτὸς τούτῳ ἀρέσειας, ἀνδρῶν ἐμοὶ
φίλτατε καὶ χρηστότατε, ὡς ἂν ἀξίως τοῦ µαιευσα-
µένου σὲ λόγου χαὶ θρεφαµένου πολιτευσάµενος, xax
τὰς ba; ἀχοὰς εὑφραίνων, δύδαν οἰχείαν τὴν otv ὡς
ἁγαπητοῦ υἱοῦ εὔχλειαν, καὶ τὸν δίχαιον θεὸν ἔχοις
τὴν χκραταιὰν αὐτοῦ χεῖρα τῆς σῆς χελεύσεως ὑπερ-
έχοντα, xaX τηροῦντά σε πάσης ἀνώτερον χακύνσεως
χαὶ χαχώσεως.

rem habere studuerit, Cui justa opera magis cordi sunt, quam victimarum sanguis, ut Salomone
docente didicimus *. Quocirca, et ipse etiam placuisti, o virorum mihi dilectissime atque utilis-
sime, quas] te, ipse rationis cibus recta vivendi institutione educaverit et. enutriverit, 1uque meas
aures plena hilaritate perfuderis, Tuam vero propriam gloriam, quasi dilecli filii. inclytam, Deumque
tivi justum semper habebis propitiatorem *, et. suam potentem manum ad tuas ipsius preces
inclinantem teque zrumnis et casibus omnibus eripientem.

EPIST. XI, D
Domno. Theodulo metropolitano Thessalonicensi.

ΕΠΙΣΤ. ΙΑ’.
Τῷ µμηπροπολίτῃ Θεσσαλονίκης κπυρίφ ϐθεο»
δού.1φῳ.
Τοῦτο µόνον ἔχοντες εἰς παρέσλησιω, πανίεε,
ἀδελφ}ὶ xai δέσποτα, £y ταῖς π’νηραῖς ταύταις ἡμέ-
ῥραις, τὸ ἀλλήλοις προσφθέγγεσθαι, χαὶ τὰς ἀλλήλων

Hoc solum nobis consolationis est, sanctissime
frater et domine, hia tam improbissimi ' &zculi
diebus, ut scilicet mutuo possimus colloqui, et

nostras preces, ut mutuurim antictorum et. meren-
tium prxsidium, in nostre tristitis auxilium pro-
vocare. His autem presentibus litteris tuam egre-

* Prov. xxi, {. * Psal. r, 19.

ἐπιχαλεῖσθαι εὐχὰς χατὰ τὸν λοιπούντων (14) συµ-
µάχους, προσαχορξύομέν τε την ἁγιότητά σου διὰ
τοῦ παρόντος γραμµατίου ἡμῶν, xal ἀξιοῦμεν ἣν

Varie lectiones et nota.

(15) Kal ἡ ἱπαρισία cov.
«52.

Ser. καὶ $5 ἱππασία

(14) Κατὰ ccr «Ἰοιπούντων. Scrib, κατὰ τῶν Au»
«o ION.

jn EPISTOL.E£ IL.XXV A J. MEURSIO EDIT.E.

918

ἔχει; βοήθειαν ἀπιπέμπειν τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, ὥσπερ A giam sanctitatem blande quidem compellamus ;

espatuott) ἄλλως τά ἀσθενεῖ, xal xapóvet, σθς-
νᾳοὺν xat ἀχμῆτα σύμμαχον * τὰς σάς orit χέρας,
al μόνον ἀρθεῖσαι, χαταθαλοῦσι τὸν ᾽Αμαλὴχ, τὸν
τοῖς τοῦ θεοῦ ἐμπ'δὼν ἰστάμενον , καὶ τὴν εὔθυπο-
ρίαν ἀνείργοντα. Πάσας γὰρ ὁδοὺς καταλαμθάνων,
ταπεινοῦν σπουδάνει τὸ βασβλειον ἱεράτευμα, τὸ
χράτιστον τοῦ Κυρίου σχοΐνισµα. Οὐκ ἀγνοεῖς τίς
ἐστιν οὗτος, ὁ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀποστάτης χαὶ τραχηλια-
στῆς, ὁ τοῦ χόσµου τύραννος. Kati τούτου σε χα-
λοῦμεν, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε΄ xai Ὑένοιτο xaX ἡμῖν,
xai πᾶσι τοῖς ὑπ) αὐτοῦ τυραννουμένοις, διὰ σοῦ λυ-
πούντων εὑρέσθαι ἄνεσιν, Táya δὲ καὶ αὗτός τι μέγα
τῶν σῶν εὐχῶν ἀπολαύσεις, οὐ ταύτῃ µόνον, ὅτι νῦν
τοῖς ἡμετέρόις συναλγῶν συνησθἠσῃ καλῶς ἔξουσιν
αὖθις, ἀλλ᾽ ὅτι xal ἰδίᾳ πολλαῖς ἐμπαρεὶς xal αὐτὸς
tal; τῶν λοιπούντων (15) ἀχάνθαις χρῄνεις τε τῆς
ἑξαιρέσεως τούτων, xal γενομένης οὐ μιχρὸν ἀποίσῃ
ϱὺ boc).

petimusque vicissim, ut tuum hoc. summum adju-
mentum, quod tecum habes nostre infirmitati,
quasi cohorti tuin debili tum extremo laboranti
periculo, veluti validissimum et potentissimum
opitulatorem emittas. Tuas, inquam, manus, quas
solum compacte et firmatze sevum Armalec. ever-
tunt. et fundunt. Qui Dei famulis 6/459 summo
robore obsistit, et rectum itineris callero adsquam-
quo virtutis viam dire occludit. Nam omnia com-
prehendens compita viarunique — meatus, regale
sacerdotium, quod potentissimum Domini est prz-
dium, atque portio deprimere funditus intendit.
Non quidem ignoras quis hie sit, qui a. principio
jam foit apostata, et excussa cervice superbos
e1tulit fastus, totius scilicet mundi. tyrannus,
Contra bunc quidem te vocamus, ο Dei bomo, ct
utinam jam eveniat nobis et omnibus illius tyran-
nide pressis et fusis, tua ope, planctuum et moero-

ris finem posse aliquem invenire. Statim quidem ipse magno tuarum precum fungeris bono, non

hac ratione solum, quia nunc

communes nobis calamitatem perferens dolores, rursus etiam

nobiscum nostro permisceberis gaudio, sed quia privatim multis tu ipse objectus et pervolutus
wistiiae spinis indigebis, et qui te illis eximat, et eum adfuerit, nou parum tibi praebeat admin.-

culi.

ΕΠΙΣΤ, IP'.

To Καΐσαρι.
. Δέσποτά µου ἅγιε, ἀεί µοι τῶν σῶν γραμμάτων
τῶν δρύσον ἑνσταζόντων τῆς παραχλήῄσεως, τὸ Eva.
Ίγλς τοῦτο διαχομισθὲν, ποταμοῖς ὅλοις τῆς ἀθυμίας
thv ἐμὴν χαρδίαν ἐπέχλυσε, ἀναδιδάξαν ὅπως τὸ τε
σώμά σοι πονἠρως πέπραχε [f. χε]. καὶ fj φυχἠ τῷ
χήτ.ι κατεπόθη τῆς λύπης, διὰ τὸν τοῦ ἓν πᾶσι πα-

EPIST. XII.
Cesari.

Domiue mi sancte, tux litterze, qua leto con-
solationis rore perpetuo madentet stillanti effluuut
solatii nimbo, quz praecipue nuper ad me perlatz
sunt, omnibus anxietatis et timoris fluminibus
pectus meum inundorunt atque immerserunt, et
docuerunt, te corpore misere et male fuisse affe-

ραμίλλον [f. &xap.] τοῦ σεθαστοκράτορος θάνατον, C ctum , et aniniam tuam terrificum meeroris et tri-

ἀμέλει καὶ πρὸς 8eby εὐθὺς εἶδου τὸν ἄμφω δυνάμµε-
v9? ἐξιάσασθαι. Ὃς xax duy; ὢν Πατὴρ , καὶ σώ-
µατος χτίστης, χαὶ ταύτην ὡς τέχνον παύσει χλαυ-
θμυριζόμενον τοῖς ἔλαρωτάτοις μειλίγµασι, καὶ τὸ
χτῖσμα στηρίξει, δοὺς τῆς ἰσχύος ἀντέρεισιν. "Àpa
τε οὖν εἶδου πρὸς τοῦτον, καὶ ἡ πλείων τῆς ἀθυμίας
ἀνεχόπη ἐπίῤῥοια. Ὡς 65 xal nph; τὸ aby ἀἁπί-
ϐ)αὖα (96) μεγαλόγνωμον, χαὶ ttv τῆς ψΨυχῖς φυσι-
xr ἰσχὺν χατενότσα, ἑχάθισέ uot d) χιέωτὸς Ert τῆς
ξτρᾶς. Ἐλογισάμην Υὰρ, ὡς τὸ μεγαλεῖον τοῦ coU
νου τὰ συμπεαόντα τῶν βελτιόνων Όλην πο:ῄσεται,
τήν τε τοῦ σώματος ταλαιπωρίαν ὑπόμνχμα, ὥστε
δη χαὶ ἔστιν, ἡγήσεται. Παιδευθήσεται, μὴ πάντα
τούτου |f. τούτῳ] χαρίζεσθαι, οὗ τὴν ἀποῤῥοὴν ἁμη-
χανοῦμεν στῆσαι, χὰᾶν ἐπὶ µέγιστον ἀρθῶμεν σοφίας
τε χαὶ δυνάµεως ' ὡς τῇ μὲν, περινοεῖν, τῇ δὲ, πο-
βίσειν τὰ στλσοντα, "AX ἐχείνῳ διδόναι σπουδαιότε-
ῥρον, ἵνα p πᾶσαν λέγω τὴν λειτουργίαν τῶν ἐν ἡμῖν
θειοτέρων xal δεσποτιχωτέρω»ν. Καὶ ὃ βασιλεύειν
ἐτάχθη τῶν kv τῷ xa0' ἡμᾶς αὐτοὺς χόσµῳ πρύτως,
ilta χαὶ τῶν ἑκτὸς ἀλόγων. KaY ὃ µόνον βέδαιον
έχμεν, χαὶ ὡς ἐχ τοῦ ἁἀῤῥεύστου καὶ ἀνωλέθρου,
ἆ)δευστον xal ἀνώλεθρον, τόν τε τοῦ συγγενοῦς βα-

stitia cetos absorbuisse, lamentabili illo interitus
sebastocratoris, qui cilra controversiam, omnes,
gestarum gloria conspicuus evincebat, Certe qui-
den statim illum perspexi utriusque apud Deum
medicinz, et salutis moduia posse invenire, qui
animz Pater est et corporis Conditor. Et hanc, ut
flliam, suavibus lenociniis; εἰ mellea hilaritate,
diris planctibus spoliavit, Et suam sobolem t!an-
dem firmabit, illi virium fulcra immittens poten-
tissima. Utique in hunc oculos converti, simul
auxietudinis et tristitiz: flumen cessavit, retroque
compulsum stetit. AL ut in te magnanimum et gravi
mentis lumine splendentem conspexi, el congeui-
tam animz vim sum meditatus, protinus in arido

D mihi puppis constitit. Animo enim reputavi meo,

tux» mentis magnitudinem infortunia queque
mediorum eventuum esse existimasse materiam,
et miseros corporis luctus, meinoriam quamdam,
ut quidem revera est, te werito ducere, atque ita
te esse instructum, ut affrimares non. oninia huie
obsequi, cujus furentem fluxum nou possumus
continere, etsi multum sapienti: et potenti? robur
totg conflaverimus conatu, ita ut hoc quidem

Varia lectiones et notam.

(15) Δοιπούγτωγ. Berum scrib. λυπούντων.

(16) Απέόιαψα. Serib. àn£6).:ya.

219 THEOPIIYLACTI BULGARIA ARCHIEP, $80

cnixe cogitemus, illa vero quzlibel remorantia A σιλέως θάνατον, οὗ τῶν τῆς ἀγαθοσύνης χαρίτων µά-

obstacula illi sedulo opponamus. Sed solum
inpensius omne illi ohjicere studium, ne toium
dicam ministerium eorum, qua nobiscum diviniora
sunt, et in nos fortius dominantur, et quod con-
stitutum est dominari /$3 prius eorum que
ornatui nobis sunt, deinde eorum que ipsum
participant rationis uáum, et quod nobis solum
stabile et firmum habemus, et quasi ex interitus
experte, et nullo modo abili et caduco constaus
et immortale. At affinis tui imperatoris mortem
(cujus sanctitatis virtutes omnes et gratias ego
ipse potissimum sum expertus, unde planctu di-
gnus et perpetuo luctu mihi ille videtur, si. alicui
alteri etiam) illam, inquam, :nodo in expeditam
animi promptitudinem accipies. Nam prorsus
arbitror te, juxta paroemize sermonem, quo non
minorem sapientiam labes, quam regnum, opera
tua, in vita exituin, et ipsam tui eorporis naturam
disponere atque parare. EL simpliciter quidem
omne inconstans judicium, quod solum immobile
et stabile, quod in assiduo est inotu et. lapsu vol-
vit, veluti quosdam indices, el signa previa
futuri te esse existimare. Maxime autem nunc
quasi quz? proxime praecurrant, et ut proprius
loquar veluti jam facem praeferentem videas,
llique pareas, quantum vel ipse te nil tale spe-
rantem adesse animadverterit, et ob hoc quidem
magis paratum et expeditum, ita ut nec tibi ipsi
Lerrorl nec. perturbationi esse potuerit. lta et ego
imperium tuum ratione certa expendi, et quam
sit ejus magnitudo, sine ullo fuco et arte sim-
plex, qua onnia,.qui amara sunt et acerba,
suavia sibi et jucunda, et quae deformia pulcher-
rima esse constituit. Ex illa autem ingenti inun-
datione, qux multis οἱ rapidis anxietatis οἱ tristitize
aquis aecrevit, ne lutum quidem in anima mea
relictum video. Nam veluti sol omnia exsiccasti,
et hoc solum excogitasti in me quomodo videlicet
ad omnes casus, dubiosque rerum eventus me
constitueres. Quid enim, nonne omne injucundum
et durum Ιῶίο animo, ut est tui. pectoris magni-
tudo, essuscepturus ? Qui etiam. sermones meos,
etsi nihil habentes molestium, ét acre omnium
suaviseimos esse voves, Atque fateris te, qui

λιστα πάντων αὐτὸς πεπεἰραμαι. "006v xal πενθη-
tío; ἐμοὶ ἐχεῖνος, εἶπερ ἄλλῳ τιν[’ xal τοῦτόν ve
δέξῃ ἑτοιμαστήριον, Καὶ πάντοτε μὲν Υάρ σε πι-
στεύω, κατὰ τὸν τοῦ Παροιμιαστοῦ λόγον, ip τὴν σο-
φία» οὐχ ἅττον, f| τὴν βασιλείαν ἔχεις ταὺτὸν, ἔτοι -
µάζειν τὰ ἔργα σου εἰς τὴν ἔξοδον, xat αὐτὴν τὴν τοῦ

σώματος φύσιν, xal ἁπλῶς , πᾶσαν τὴν ἀστατοῦσαν

Χρίσιν, xai µόνον ἀχίνητον τὸ ἀειχίνητον ἔχουσαν,
οἷόν τινας προδρόµους τοῦ πάντως ἐλευσομένου ποι-
ούμενο». Μάλιστα δὲ νῦν ὥσπερ ἑγγυτέρους προδρό-
µους, καὶ ἵν οἰκειότερον εἴπω, λαμπαδηφόρει πει-
θούμενον, ὅσον οὐχ ἔδει παρεῖναι τὸν προσδοχώµεν»»,
καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ἑτοιμαζόμενον, ὥστε σαυτου
περιποιῄσασθαι τὸ ἀτάραχον. Οὕτως ἐγὼ παρὰ τῆς

B βασιλείας σου λογισάμενος, ofa. 5h abcr, ἀμήχανος.

πάντα διατιθεῖσα χαὶ τὰ πιχρὰ πρὸς τὸ ἤδιον, xol c3
ἀσχήμονα πρὺς τὸ κάλλιον. "Ex τοῦ τῶν τῆς ἀθυμίας
πολλῶν ὑδάτων κατακλυσμοῦ οὐδὲ πηλὸν ὅλως ἑναπ-
λελειμμένον ὁρῷ τῇ χαρδίᾳ µου. Πάντα γὰρ 6 Ῥλως
ἀποξηράνας ἑννοηθείς pot µόνον ὅπως διατεθήση
mph; τὰ συµδάντα. Τί δὲ οὗ µέλλεις καὶ xdv ἀῑδὲς
Ἰδέως διὰ τὸ µεγαλόφυχον δέχεσθαι; ὃς ye xax τοὺς
ἐμοὺς λόγους τίνος οὐκ ὄντας ἁηδεστέρους ἡδίους εἷ-
ναι πάντων ψτφίζεις. Καὶ ὁμολογεῖς ὁ ἀετὸς τοῖς
κρωγμοῖς τῆς χορώνης θέλγεσθαι, xal τοὺς Top
ἡμῖν ἰχθύας πιστεύεις ἐπίαης τοῖς ἐμοῖς λόγοις ἡδεῖς
Tot γεγενηµένους ἀνεγερεῖν πρὸς πᾶν ἄλλο νεχρω-
θεῖσαν τὴν ὄρεξιν. Σὺ μὲν οὖν ἀξίως φΘἔΥΥΠ τῆς σῆς
χρηστότητος, σαυτὸν μᾶλλον ὑψῶν, οἷς συγχαταθαί-
νων αἴρεις τὴν ἐμῆν χθαµαλότητα. "Huet, δὲ σύνια-
pev ἡμῖν αὐτοῖς οὔτε λόγοις οὔτε ἔργοις οὐδὲν θελ-
κτήριον ἔχουσι. Πλὴν ἀλλ’ ἑστάλησαν ἰχθύες * ol μὲν,
ἄρτοι ταριχευτοὶ, οἱ δὲ, ἀρτιδίοις ἑνωπτημένοι. Kal
ἠδυνθείη μέν σοι ἡ διαλογή µου, ἣν ποιοῦμαι διὰ
τοῦδε τοῦ γράμματος * ἠδυνθείησ2αν 6b μᾶλλον τῇ
ὀρέξει σου οἱ ἰχθύες, ὡς καὶ ἁποστολῆ καὶ εὐλογία
τῆς τὸν ζωοδότην ἡμῖν ἁποτεχούσης ἐν σώματι.
Αναζωώσαιεν ταύτην, xal ὀνίσχνσις τῷ σώματι
χένοιντο, πρὺς τὴν τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν εὖ-
στάθειαν ἐπαγαγόντες. ὨἨπεὶ καὶ ὁ ἀριθμὸς τούτω»
τῆς χατὰ φύσιν τελειότητος σύμθολον. Εἴπερ δεχάδος
μὲν τὸ τέλειον * dj δὲ φύσις πονταδιχἡ διὰ την Όλην
ἐν τῇ τετράδι τῶν στοιχείων θεωρουµένη, xai τὸ st
ἐξ ὧν πάντα τὰ καθ᾽ ἡμᾶς φυσικά.

elegaus aquila,es, et sublimis, aspero cornicantis rostri strepitu — demulceri, et nostros pisciculos,
credis, cum meis sermonibus que dulces effectos, appetitus sensus, qui ad omne aliad emnimo de-
mortui sunt, posse excitare. Tu autem qua digna sunt tua sanctitate, et loqueris, et ezcogitas. Te
ipsum maxime extollis, et quibus aliquantulum te demittis, neam humilitatem penitus in sublime
effers. Nos vero, neque sermonibus, neque operibus nihil delinimenti et blanditiarum — habentibus,
nobis ipsi conscii sumus, nisi jam aliud nobis pisciculi instillaverint. Quorum hi quidem panes
conditi sunt, hi vero panibus incocti. Et fortetibi hzc dissertatiuncala, et colloquium, quod hac
epistola necto jucundum erit. Vel praecipue tuo appetitui οἱ sensui, pisciculi valde fuerunt suaves,
quasi munus et sacrum beneficium Virginis, quae vitai Datorem nobis in eorpore peperit. lloc qui-
dem reviviscere facient et corporis vires, et robur erunt, illud in constantem efficacis operz naturam
edducentes. Quoniam et horum numerus, cujusdam naturz perfectioria synibolum est. Siquidem dena.
rius summa est perfectio. Et ipsa quidem natura, ob objectam materiam, quam in quatuor elemen-
torum meditamur compagine, pentade constat, ct quinaria esse fertur, et omne, id est cx quo,
cuneta, qus in nobis naturalia sunt, componuntar,

36 EPISTOL £ LXXV A J. MEURSIO EDIT.£.i 382

ΕΠΙΣΤ. IT". Α 61, EPIST. χι.
To Σεμνῶν. Bemnarum episcopo.
Ka! xev τὸ βουλοίµην, xat χεν πολὺ χέρδιον Πεν, Equidem hoe cuperem, et multo. quidem utilius

la gurcávr µοι χεφαλῇ, f; [f. εἰ] θανάτοις ἑτέρων ol xa- — essel , vir sanctissime, si aliorum morte et cadi-
χοῦντες πρὸς τὸ ἀνθρωπινώτερον ἡμᾶς συνεστὲλ- — bus, qui inffigendis plagis et cladibus inhiant,
λοντο. Νῦν δὲ οὕτως εἰσὶν ἄτρυτοι τὴν χακίαν, . in majorem in nos bumaritatem et mansuetudinem
ὥστε μᾶλλον ταῖς πληγαϊῖς χατὰ τὸν ΑΙγύπτιον ἐχεῖ- adiguntur, Nupo autem ita flagitiis nefariis et sce- .
' voy κατασχληρύνεσθαι xai οὕτω [[. οὕπω] τοῦτο ἂν — leribus sunt indefessi et. effracti, ut ipsis plagis,
ἀνδριχὸν, εἰ ταῖς τῶν οἰχείων, ἀλλ ἤδη xal ταῖς — quemadmodum ille Agyptius ad mala sius recru-
σφῶν αὐτῶν xaló φασι, πολ)ὰ τῶν θηρίων ἐπειδὰν — descant et. exasperentur. Et wWondum hoc illis
τρωθεῖεν ποιεῖν, ἀφειδοῦντα μᾶλλον ἑαυτῶν, οἰσπη- — 58l8 ad sirenuitatem est, si domesticorum οἱ
δᾶν τοῖς τραύμασι Üviix ύτερον. ὡς ἂν ἐπτιδὴπα- proximorum edibus, sed jam si suis ipsorum
θεῖν µέλλο:εν, καὶ δρἀσαιέν τι τοὺς πολεμοῦντας. Casibus crescant, et quod dicunt etiam plures
El βούλει δέ µοι, ot thv ᾽Αντίπατρον Ἡρώδην ἕστο- — feras, postquam vulneribus variis effosse fuerint,
ῥοῦσι, νεανιεύσασθαι ἐπιθανάτιόν τι κατόρθωμα, ,, maxime nec sibi ipsis parcentes, ad truculenta
xai τῆς ἑχείνου θηριωδίας ἄξιον, συναγαγόντα máv- — vulnera animosiores insurgere et ingruere εοπρυ]-
τας τοὺς τῶν Ἱουδαίων λογάδας εἰς τὴν τῶν βα- lunt, acsi quia mortem fuerint passurm, ipsos
σιλείων αὐλὴν, ἀθρόους κατασφάξαι ὡς ἱερεῖα, ἵνα, — 8dversarios pertimescerent. Si vero-mihi concedis,
φπαὶ, μηδεὶς ofxog Ἰούδαίων πένθους ἄγων σχολην — quod de Antipatro Herode historie referunt, faci-
τῷ £pi ἐπικροτοίη θανάτφψ. Τοιαῦτα τοίνυν δοχκῶ — Dus fuisse aggressum ssvissimse morti obnoxiam
pot λογιζοµένους τοὺς iv ταῖς νῦν ἡμέραις θηριώ- — et certe illius feritate dignum. Nam cum omnes
δεις καὶ Ἡρωδιανοὺς, xai πλήττομένους, προσερε- — Judmorum lectas cohortes congregasset et in
θίζεσθαι, xaY θανατουµένους, ζῶσαν τὴν xaxíay regiam aulam invexisset, confestim omnes quasi
xal ἀθάνατον ἐπιδείχνυσθαι: ὅσῳ μᾶλλον ἑγγίζουσαν — victimas et sacrificia mactavit, ut, inquit, nulla
4oopi: «hv θείαν ἀπώλειαν, τοσούτῳ πλείους — Judsorum domus, si a luetu. quodammodo cessa-
τροσαπολλύναι σπουδάζοντας ὡς ἂν προαπελθὀν- — Tél, in meam mortem itlantes ederet plausus.
τος, ufjv ἴδωσι τὴν ἑαυτῶν ἀπώλειαν, µήτε ταύτῃ — Talia quidem bisce diebus, bos Herodianos et
ἐπιχελάσωσι, xal σχῶσιν ὅλως τοῦ διαχυθῆναι χαι- δε ferina corda reputare et excogitare arbitror,
póv. Οὓς ἀεὶ πενθεῖν xol αχυθρωπάζειν ἠδούλοντο. οἱ excitatos el compulsos irritari et sevire, et
E: μὲν οὖν τῶν «ινα δαιμόνων ἑλπίδεις (£126 2- C etiam vel defunctos penitas, et terre abditos
λεῖν τὴν προαίρεσιν πεισθέντα τοῦτ 7| βιασθέντα — sulcis, vitia, scelera et immortale flagitium mani-
ταῖς οἰχονοαμίαις tfc τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος, ἔλπιζε — festare. Qui et quanto. propius provident. divina
δὲ τοὺς ἡμετέρους δηµίους ἀγαθυνθῆναι ταῖς αὔστη- accedere flagella, tanto plures vastare οἱ diripere
βοτέραις τῆς πολυπθιχίλης σοφίας ἐπεξελεύσεσιν. — conantur. Ut quam primum illa decesserint, neque
Ei 5'o) χἀχεῖνο, πῶς τοῦτο συνιδεῖν οὐχ ἔχω. Καὶ — proprium ipsorum interitum videant, neque hoc
τούτοις Υὰρ el; ἕξιν ἡ χαχία παγεῖσα, φύσεως δύ- — modo illudere et irridere possint, sed et omnino
ναμιν ἔλαδεν' ὡς, ἐξ ὧν δρῶσι, ὀυμπείθοµαι. Πλῆην — iflud confusionis truculente tempus continero
ἀλλ ἡμᾶς τὸ ὀφειλόμενον δεῖ ποιεῖν, ἐπεύχεσθαι — illi, quos perpetuo ingemere εἰ diro meroris tabo
τούτοις ἀεὶ τὴν δ.όρθωσιν. Ἐπεὶ χαὶ ὁ Κύριος ἑτά- con(lci statuerunt. Si quidem quemdam daeinonum
ζων τοὺς νεφροὺς τοῦ Ἰούδᾳ, δει μὲν αὐτὸν ἁδιόρ- — speras, aut loc pacto persuasum, aut ipsa divinse
θωτον, οὖχ ἐπαύετο δὲ τὰ τῆς ἀγαθότητος ἑνδειχκ- bonitatis administratione coactum et deflexum,
νύμµενος. Mi παύσαιο τοίνυν αὑτός τε τούτων ὑπερ- — quam sibi eonstituerit cladem immutare, etiam
εὐγόμενος, xal ἄλλους, ὅσους οἶδας εὐσθενεῖς, bri — sperare potes, hoc nos!ros acerrimos tortores,
τῷ ἴσῳ ἔργῳ παραχαλῶν, εἴ πως ὑπὲρ ἑλπίδας τῇ severioribus variz sapienti: viribus, asperam passe
πολυχειρίᾳ τὸν λίθον µεταχινήσχιμεν. D vindictam mitigare. Si autem illud fleri non potest,
«juomodo hoc posse effici pernoscam non habeo. Ἶ his etenim omne flagitii genus, vitiique robur,
ipso corporis habitu aecrescens, jam nature vires suscipit. Quemadmodum ex eormn — operibus intel.
ligunus. Nisi quod nos fas est facere, quod nos decet. Quippe facilem operis exitum, et emendatos
riores ab illis semper precari. Etenim postquam Dominus Judx renes scrutatus fuit, et illam nulli
Oobnotium correetioni invenit, non tamen cessavit bonitatis suss et clementiz munera illi emittere,
Νο igitur tu. etiam cessa in bos aliosque, quos infrmos noveris, orare, cunctosque in eompensa-
tionis zquale munus et opus deflectere, οἱ quando supra spem (οί manibus lapidem trajicere-

pus.
ΕΠΙΣΤ. ΙΔ’. 655 EPIST. XIV
To Κύτρου. Citri episcopo.
Όντως τῷ πνευματιχῷ πνευματικά , xai τὰ Vere quidem loc spirituali robore et spiritua-

χκοσμιχὰ, χαὶ πάντα bv πᾶσιν 6 θεὸς τούτῳ Ὑίνεται, — lia et terrena et omnia quae sunt in omnibus
L0 γοῦν σοὶ xal αὐτῷ, σεδασμιώτατέ pot δέσποτα, — Deus occupat. Te quidem ipsum circumspice,
τὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν σταλέντα εὐτέλειαν. Εἰ καὶ — augustissime domine, hiec quidem qua. in nostram

333 . THEOPHYLACTI BULGCARLE ARCHIEP 331

vilitatem tenuemque naturam sunt emissa, etsi Α xospuxá elat, πνευµατιχόὀν τι αἰνίττεται. Τὸ μὲν γὰρ

terrena sint, nescio quid secuu) spirituale invo-
lucro quodam innuere videntur. Nam unguentum
ex odoriferis rosarum guttulis instillatum, in
duabus vitreis amphoris emissum, hujus me com-
paginis et ossium structure admonuit. Ut si cor-
, pus et animam diaphana et perspicua quxdam, ut
vitrum, ille effecerit, hzc vasa effusi et. evacuati
in nos unguenti constitueremus. Nosti autem
omnino hanc quasi guttam, super terram stillan-
tem, cujas qua astrieta est et solida pars, suavi
fragrans est odore. Est enim natura conservandi
p'xdita. Et pars bonum spirans odorem stipata
est et condensa. Non enim dissolvi potest. Nam
jugum quidem babet, sed commodum et utile.
Etiam et pondus habet, sed leve et suave. Et porro
iu dulcem inducit thalamum, sed per angustum vig
callem. Et lzetitia nos gestire jubet, sed trepidos
nos et pavidos constituit. Ligna vero illa odorifera,
frustra ita et abs re, a tua spirituali scientia sunt
emissa. Sed nimis nos ipsi etiam desides essemus
et inepti, nisi hoc in loco aliquid spirituale com-
prehenderemus. Quatuor etemim cum hzc ligna
sint, quid aliud quam lignum in quatuor disse-
cium partes ipanifestant, quod omnium nostrum
salutem mire perfecit ? In quo Paulus glorians, et
nos qui Chrisli sumus, carnem cum humanis
affectibus et cupiditatem | illecebris crucifigere
su3det *. Insigniter itaque nos edocuisti, decere
quidem cum omnibus hujus mundi voluptatibus
ci jucunditatibus nos ipsos crucifigi. Sed forte
aliquis urbane diceret, lec qux missa sunt, in se
ipsus vere sunt emissa. Nam juxta numeri myste-
rium, uL dictum est, nos in hac mundi pericula et
imminentia damna cruciügi docemur. Maxime

aulem cuncta summo Deo referre, et. talium rerum contemplatione, in ipsius veram

ix τῶν τοῦ ῥόδου σταγόνων µύρον ἓν δυσὶν àv-
γείοις ὑελίνους ἁπ:σταλμένον, ἐνουθέτει τὴν ἐμὴν
πώρωσιν, ὡς ἂν σῶμα xal Ψφυχὴ χαθαρὰὶ xai δια-
φανη ὡς ὕελον ἑργασάμενος, ἀγγεῖα ταῦτα τοῦ x&-
νωθέντος OU ἡμᾶς µύρου ποιῄσωμεν. Οἶδας πάντως
τὸν ὡσεὶ σταγόνα ἐπὶ γῆς στάζοντα’ οὗ χαὶ στύφον,
εὐῶδες, σωτήριον γάρ χαὶ τὸ εὐῶδες στύφον, οὐχ"
ἄνετον Υάρ. Ζυγὸν μὲν γὰρ ἔχει, ἀλλὰ χρηστόν’ καὶ
φορτίον ἔχει, ἀλλ ἑλαφρόν * καὶ ab εἰς νυμφῶνα
ἄγχει, ἀλλὰ διὰ στενης καὶ ἀγαλλιᾶσθαι χελεύει,
ἀλλὰ χαὶ ἓν τρόµῳ προστίθησι. Τὰ δὲ εὐώδη ξύλα
ρα µαταίως οὕτω xal ἀργῶς παρὰ τῆς πνευµα-
τικῆς σου σοφίας ἕσταλται:, ᾽Αλ)ὰ λίαν Àv αὐτοὶ ἀργοὶ
εἴημεν, εἰ μὴ χἀνταυθά τι πνευματικὸν ἐννοῇσομεν.

D Τέτταρα γὰρ ὄντα τὰ ξύλα, τὶ ἄλλο, ἡ τετραμερὲς

ξύλον ἑδήλουν, ὃ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν ἐργάσατο; "Q
Παῦλος χαυχώμενος, xai Ἡμᾶς τοὺς τοῦ Χριστοῦ
σταυροῦν τὴν σάρχα σὺν τοῖς παθήµασι xat τοῖς ἐπι-
θυµήµασι βούλεται. Ἐδίδαξας οὖν προδήλως ἡμᾶς,
ὅτι δεῖ σταυροῦν ἑαυτοὺς πᾶσι τοῖς χατὰ χόσμον ἡδέσι
τε xai εὐώδεσι. Καὶ εἴποι ἄν τις ἁστείω:, ὡς τὰ στ]-
λέντα, καθ ἑαυτῶνάπεστάλησαν. Διὰ γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ.
ὡς εἴρηται, σταυροῦσθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα ῥλα[ερὰ διδα»
σχόµεθα * μᾶλλον δξ προσάχειν πάντα θεῷ xa Σιχτῶν
τοιούτων εἰς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ ἔρχεσθαι τοῦ xàv τοῖς
ἄλλοις ἀτίμοις ξύλοις τοσαύτην τιμὴν διὰ τῆς εὖ-
ωδίας φυτεύσαντος. Καὶ πλείω ὃἂν εἴχον γράφειν, ὅσα
χατενόησά σε διὰ τῶν σταλέντων τὴν ἐμὴν διδάσχοντα

C ταπεινότητα" ᾽Αλλὰ τί µοι τὺ ὄφελος, νοεῖν μὲν, ταῦτα,

ph πράττειν δέ; Γένοιτο δὲ ταῖς cai; εὐχαῖς, xat
νοεῖν µε καὶ πράττειν τὰ δέοντα, xal τὸν ἅμαυτου
βίον, ὁσμὴν ζωῆς, ἀλλὰ μὴ θανάτου τῷ πρὸς ἐμὰ
βλέποντι ποιμνίῳ παρέχεσθαι, Ὁ xat μὴ παύσχιο
ὑπὲρ ἡμῶν ἐξαιτούμενος.

cognitionem

venire, qui, etsi aliis ignobilibus lignis, tamen ob fragrantem odorem, tantum honorem: impendit. Et
plura quidem qua scriberem habui, scilicet. quacunque perspexi ie, ob ea qus» jam missa snnt,

meam humilitatem et. abjectam naturae conditionem - edocere. Sed quod mihi
qua utilitas, hiec. nente evolvere et nullis tamen exsequi operibus. Tuis autem precibus et

emolumentum est,
intelii -

gcre, et quod opus est, absolvere facile consequar ct. iveam ipsius vitam, τί odorem habentem,

non autem «990 mortis, vago gregi qui meis insistit vestigiis, qui in me oculos figit suos,

exhi-

bere..Quod prestare nunquam cessabis, qui in nos praecipue ad hzc semper es expetitus.

646 EPIST. XV.
Camateropulo.

Defunctorum etsi immemorem Plutonis in antro.
Verumtamen ego defunctum amieum debita gra-
tia, inter 906 quos ipse reliquit, perpetuo prose-
quar. Nimirum terque quaterque beatum et exi-
mium Psellum, qui citra controversiam lingue
suavitate primas tenuit. Huic equidem, ut fas est,
quas nemo enarrare posset, neque posset referre,
dobeo gratias. Multa enim edidici, ex tanti viri

* Galat. v, 24; Hom. vi, 6,

ΕΠΙΣΤ. IE'.
To KagacnpozovAo.

El xal θανόντων περ καταλήθοντ) εἰν ἀῑδαο,
ἀλλ᾽ αὐτός γε xal θανόντα «Xov τὴν ὀφειλομέντν
χάριν ἐν τοῖς ὑπολειφθεῖσιν αὐτῷ χαταθήσοµαε.
'Apélet xal τῷ τρισμαχαριωτάτῳ ὑπερτίμῳ τῷ
Ῥελλῷ, xai παραμίλλῳ (17) τὴν γλῶτσαν, ὀφξείλω μὲν
ὡς εἰχὸς, οὐχ εὐαποδότους χάριτας. Πολλὰ γὰρ
οἶδα τῆς μούσης τοῦ ἀνδρὺὸς ἀπονάμενος, Οὐκ ἔχων
δὲ ὅπως ὅλῳ τούτῳ χαρισαΐμην τῷ µέλει αὐτοῦ,

Varie lectiones et note.
p Asapagi.Aio legendum docet DD. Hasius ad Leonem Diaconum (tom. CXVIE, col. 726). Ευιτ.

186 ΕΡΙ5ΤΟΙ ΣΑ LXXV A J. MEURSIO EDITA. |: 996
ὡς ἔξεστι, διὰ τῆς o. περὶ ἡμᾶ, ἀγάπτς χαρίζο- A musa utilitatem decerpens non vulgarem. At quia

que. Ὁ γὰρ τοι τὸ παρὸν ἡμῶν ἑγχειρίζων τἩᾗ of
λαμπρότητι Υραμμµατίδιον, θυγατριδοῦς μὲν ἑχείνου,
πιχρᾶς δὲ πειραθεὶς τῆς τύχης, συμφορᾷ χέχρηται,
ὅπως οὖν αὐτῷ καταλλάξῃς τὴν τύραννον. Ei γὰρ
yq µόνον συνεύσεις, προσµειδιάσει τε τούτῳ, xal
περιπτύξεται f που xal την αὐτοῦ εἰς τὸν χόλπον
αὐτῆς εἰσαγαγοῦσα, δώσει τῶν ἀγαθῶν αὐτὸν δρά-
ξεσθαι. Καὶ pf, τί µε οἵου ἄλλως ἁφοσιούμενον
ταῦτά σοι Ὑράφειν. ᾽Αλλὰ γὰρ μήτε vv λόγων
ὀναίμην, μήὴτετοῦ ἐπὶ τῇ σωτηρἰᾳ τῆς Ψφυχῆς µου
ελήµατος, εἰ μὴ ἐγὼ ταῦτά σοι &x βαθείας χαρδίας
γράφω, ἐλεῶ γὰρ τὸν νεανίαν, ὡς πάλαι ποτὲ ἐν
ἐλθίοις ἰδὼν, καὶ την τοῦ πάππου τούτου (Quyhv
δέδοιχα, pf Tu ὀνειδίοῃ ἐμοὶ τὸ GxÀnpby χαὶ ἀτέ-
ῥαμνον. ᾿Οχνῶ γὰρ εἰπεῖν τέως τὸν ταῖς ἀριστεραῖς
ἐρίφοις τὸ ἀπάνθρωπον ἓν χρίσει προφέροντα. El γάρ
p^t φανείη κατ ὄναρ, xaX τὴν γλῶσσαν ἐπαφῆσει
«ην δωδεχάχρημον (48) ἄρά µε οἴει xol τὴν τῆς
ἐπιπλήξεως «Φφαντασίαν ὑποστῆναι φρίχης ἅτερ
xai ταραχΏς; Ei δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις τὸν Θεὸν
παρεισάγη διὰ Δαθὶδ, χαίΐτοι τεθνηχότα, τῆς Ἰε-
ρουσαλ]μ προασπίζοντα , χἂν ἄλλως ἣν ἀνάξια,
καὶ χωρὶς αἱμάτων, τί πρὸς ταῦτα, ὃ πρὸς τῶν
ἐχείνου χαρίτων πείσοµαι, xal τῷ δικαίῳ χαὶ τῷ
θεῷ xai Ὑελλοῦ γλώσσῃ θλιθόµενος 5 Αλλά µε τού-
των ῥᾳσαι τῶν ἀναγχῶν, ἓν τινι δουλείᾳ τάξας τὸν
στελχόμενόν σοι τοῦτον. Πάντως yàp πολλῶν σοι
ἀνατεθε.σῶν, ῥάδιον εἶ τὸ μὴ μᾶλλον, τὸν γοῦν
ὑπὸ τοσούτων συνιστάἀμενόν σοι ὠφελείας ἀξιω-
θέντα ἁποχαταστῆσαι ἡμῖν οὐ γὰρ ἑστενοχώρηταί
σοι τὰ τῆς ὁδοῦ. Kal σε θεὸς εἴη πάσης τηρῶν ἀνὼ-
τερον χαχίας xai χαχώσεως.

penitus non liabeo, quo pacto hujus suavitat gra-
tum: et. beneficum me prebeam, ut decet, ob tuam
lamen in. nos dilectionem οἱ integrum amorem,
aliquam grati animi signilicationem ostendam. Qui
enim nostras bas prasentes litteras tuis splendi-
dissimis commitiit manibus, illius quidem nep:s
est, οἱ acerbo fati nunc depressus' casu, ultimis
fere calamitatibus aflligitur. Quomodo itaque cum
hoc asperam et. iyrannicam fortunam reconcilia-
bis? Nam nisi solum conspiraveris, et huic quidein
illa arridebit, totamque se circumfundet, et alicu! i
hujus sortem in suum ipsa sinum inducens, boua
cuneta huic accipere indulgebit. At ne existima,
me aliter quam hac pietate obstrictum hzc ad te

B scribere. Etenim neque sermonis fruetum percipe»

rem, nec illo. consilio tuo, quod in anims mes
salutem impendisti, fungefer, nisi hac ex intimo

. cordis sensu ad te scriberem. Hujus enim ado:e-

scenlis misereor, quasi jam pridem inter beatos
illos conspicerem. Etiam et hujus avi animum
timeo, ne forte mei cordis asperitatem et immitem
incuset. dureque increpet mentem. Nequco etenim
dicere, quantum infaustos basdos benignitate ct
humanitate in judicio superabit. Si etenim mihi

' per somnium apparerct, et linguam duodecim

efflucnte scatebris contrectaverit, etiam num
existimas, me tanti tin.oris spectrum horridume-
que simulacrum, et siue stupore et tun:ultu stu-
sinere? Si vero in alios ipsum Deum insinuaret ct
proponeret, juxta Davidem 6, εἰ si defunctum,
magnae tamen Jerusalem protectorem, et si secus
quiin ejus diguitas postulabat, vel siquidem el sine

aliorum ezdibus fuerit. Sed ad hzc quod de illius gratiarum venustate et fulgore credam, et — ipsa

wquitale, et divino Dei numine, et dulci Pselli lingua constrictus. Sed jam ab his me custodi, ct
defende fati necessitatibus, et hunc tibisubinissum et subditum quadam in servitute constitue. Nau
cum harum mult tibi delata οἱ exposit» sint, facilius erit, si hoc non magis decuerit, hunc, tan-

tis compresaum cladibus, aliquo subsidio et emolumento, a 1e cumulatum nobis restituere, — Non
enini quz ad viam necessaria sunt, te in arctum deducere, et in angustam rerum orbitam — devolve;e
poterunt. Deus itaque te sceleris purum et male fortunz detractum casibus servet.

ΕΠΙΣΤ. Iq.
TQ Arxvpalq.

M καὶ τὴν γλὠτταν ἐπεδήθης ὁ σοφὸς πρόεδρος,
ὑπὲρ, φεῦ! τῶν νῦν καιρῶν, ol. tfj, ποδάχρᾳ xai
γλώττας δεσμεῖν διδόασιν; Οὕτω πάντα πρὸς τὸ
χεῖρον ἑξαγριαίνουσιν. ᾽Αλλά μὴ, τοῦτο μὲν, οὔθ'
Ub τῶν χαιρῶν ἑνεωχμώθη, οὔτ' αὐτὸς πέπονθας.
"Agosto δὲ τὰς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας, οἷς τῷ ἀδελφῷ
ἡμῶν ὁμιλεῖς, ἐμθιδάζων αὐτὸν xai συνετίζων ἐν
ὁδῷ ταύτῃ ᾗ πρὸς τὰς Φιλυσοφίας πορεύεται ' δέχο-
μαι τοῦτο, xal πάσης τῆς πρὸ; ἡμᾶς ὁμιλίας τίθε-
μαι ἴδιον. Ὅπως οὖν συνεχέστερον ὁμιλοίης τῷ
γέφῳ, sU τί σοι μέλλει (19) τοῦ ἡμᾶς εὑφραίνειν πυ-
χνότερον, ἀπολανέτω μὲν οὖν xal τῶν κχοινῶν σου
τη; σοφίας χρατήρων, καὶ τῶν θυμάτων ἑστιάσθω
σὺν τοῖς λοιποῖς χαλῶς ἄφροσιν. "E0210 δέ τι τούτῳ

* Ps. cxx»iv, 21.

(18) αωδεχἀκεοιιοΥ. Scrib. δωδεγἀκρουνον.

647 EPIST. XVI.
Ancyra& episcopo.
Non equidem cum sapiens sit praeses, iu hus
(ο. mores!) temporum lapsus, lieguam viuculo
cohibes, qu.» etiam podagra linguas devincire et

D constringere permittit. tà quidem omnia in pejus

ferociunt. Sed non hoc etenim, neque sub hoc
tempore innovatum est, neque ipse ita malc es
affectus. Verum colloquia qua in nos labes, omni
religione solvit, quibus eliam cum fratre nostro
familiariter uteri& illumque impellis, mireque in-
struis in bac via, per quam in sacram philoso-
phiam conscenditur. Hoc ita percipio, et. omni
quod in nos habes colloquio, jucundius et. suavius
censeo. Quodammodo igitur assiduam cum ado-
lesconte familiaritatem et colloquium conseres si

Variae lectiones et notae.

(19) MéAAei. Scrib. µέλει,

387

THEOPHYLACTI BULGARUÉ ARCHLEP.

383

cs! tibi curze, nos crebrius surumo afficere gaudio. A xal ἰδίᾳ παρ) αὐτῆς Υίνεσθαι, (v ἔχοι x£pboc, Ó τι

Fungatur iique ille communibus tux sapientie
erateribus, et lautis sacrificiorum conviviis, cum
reliquis, qui secum non absurde lxtitia desipiunt,
comiter excipiatur. Volo autem hunc modo, et
privatim his commissum sapienlie, ab illo saltim
hioc consequi, quo aliquod lucri babeat munus, ut
vel etiam aliqua sibi gratia referatur. Quoniam et
maires, ut aliquem ex filiis seorsim eingulari sus-
cipiunt siudio, mellitis illum deliciarum blandi-
meutis fovent, dulceque leniunt. Vis forsan, ut
hujus quam loquor rel, rationem εἰ specimen
praibeam ? Quantum Theophylactus a te, reliquis,

ἂν αὐτῷ λάθρα χαρίσηται. Ἐπεὶ xai μητέρες πολ;
λάχις ἓν ἀπολαθοῦσαι τῶν σέχνων ἰδίᾳ, τῶν τι γλυ-.
χασµάτων αὐτῷ παρατίθενται. Βούλει δώσω χανόνα
τοῦ Ἀεγομένου; "Όσον ὁ θεοφύλαχτος ἐξήρηταί σοι
τῶν λοιπῶν εἰς φιλίαν, τοσαύτας ὀφείλεις ἰδίᾳ τῷ
ἁδελφῷ χάριτας , τοσοῦτον ἀγαπώμενόν σοι δέδει;
[f. δείξ.] ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τὸν θεοφύλακτον. Δείξω
καὶ ἕτερον µέτρον. ᾿Οποῖον ἂν ἐδούλου µε εἶναι τῷ
σῷ [[αύλῳ ὑπ᾿ ἐμοὶ τελουµένῳ σοφίας τι µυστήριον,
τοιοῦτος γενοῦ τῷ ἐμῷ Δημητρίῳ, τὰ φιλοσοφίας
ὑπὸ σοῦ ὀργιάζοντι. ἘἙβῥωμένος διαθιοίης εὔθυμος,
ἀνθρώπων ἐμοὶ χαριέστατδ. — -

in amorem et auicitiam pralatus est, et antepositus, tantas privatim fratri debes rependere gra-
tias, tantumque supra alios Theophylactum tibi charum haberc. Alium et tibi rei ostendam αλ.”
dum, Qualem me volebas esse tuo Paulo, cuni illum sapicntie mysteria absoluto studio edocebam;
talis tu meo Pemetrio exsiste, qui philosophis studio, te docente, initiatus et instructus est. De-

nique utinam lzto saluiis spiritu diu vivas, homiuum mihi gratissime |

EPIST. XVII.
Cercyra episcopo.

Quodammodo diceres, nos jucunde et lilari
animo tuas litteras suscepisse, ínclyte domine.
Etenim cuncta. illarum occasione et. opportunitate
nobis pulchra et suavia visa fuerunt, ct maxime
vero oratio. Oratio, inquam, quie tantz est mentis
οἱ sententie germen, tanteque lingus soboles.
. Nam eum in summa animi anxietudine versaret,
pharmacum mibi illud, quo profundus obiivionis
soper inducitur, effudisti. Cumque arida arderem
siti, dulci ex petra, liquore, in siccas, potius dul-
cedinem, fauces emisisu. Et quasi divini interpres
Paracleti, meam animam doloribus aliquantulum
648 οὔεείαιῃ e&t fixam recreasti, et dulei conso-
latione evexisti. Nos enim supra quam dici potest,
gravi conflictamur rerum mole, ita ut penitus
nobis horrentia immineant bella, intus vero tinio-
res. Hostes etiam in nos superiores cvadunt. Et
amici et propinqui ita in nos se habent, ut hi pe-
nitus nobis adversentur, et illi quam remotissimam
humanitatis et benignitatis opem nobis objiciant.
Sed enim qui humiles εἰ abjectos consolatur,
quique illis qui, lacero corde οἱ disrupto pectore,
atteruntur medetur, nobis etiam solatio fuit,
quibus et familiarem se prebuit. Et ros ille tuus
divinitus stillans medieamentum nobis salubre
exstitit. Gratia ergo sit misericordiarum Pairi et
Deo totius consolationis, quoniam his tam inlau-
stis et pessimis diebus, et hoc tempore hostium
irruptione ferociente el infesto, tuam sanctitatem
nobis p»terna dilectione cinetam , et ipsis Jesu

visceribus quasi incociam et probatam indulsit. .

Ne igitur lassescas, Dei homo, illam qua apud
Dominum dives factus es *, sapientiam in nos de-
flectere, et thesaurum illum egregium, quem in

* Hi Cor. vur, 9.

ΕΠΙΣΤ. IZ.
T Κερκύρας.

Πῶς ἂν εἶποις ἡδέως ἐδεξάμην σον τὴν ἔπιστο-
Av (20), τιµιώτατε δέσποτα. Καὶ πάντα μὲν καλὰ
ἐν χαιρῷ αὐτῶν ' λόγος δὲ μᾶλλον. Καὶ λόγος, τοι-
αὕτης μὲν γνώμης γέννημα, τοιαύτης δὲ γλώττης
µαίευμᾳα. Ἐν ἀθυμίᾳ γὰρ bvzv µοι, τὸ λαθιχηδὲς
ἐκεῖνο ἀνέχεας qáppaxov* καὶ διφῶντι, τῷ ἐκ τῆς
πέτρας κατεγλύχανας νάµατι. Καὶ ὡς ὑποφήτης τοῦ
Παρακλήτου τὴν χατώδυνόν µου ψυχὴν παρεχάλεσας.
Καθ’ ὑπερδοιὴν “(ὰρ ἐδαρύνθημεν, ὥστε ἔξαπορτ-
θῆναι ἡμᾶς χαὶ τοῦ Qfv. Ἔξωθεν μᾶχαι, ἔσωθεν
φόδοι. Ot τε γὰρ ἐχθροὶ χεκραταίωνται * xal οἱ φί-
ot καὶ οἱ πλησίον, οἱ μὲν, ἀντέστησαν, οἱ δὲ, ἀπὸ
μαχρόθεν ἕστησαν τὸ φιλανθρωπότερον. Αλλ' ὁ πα-

C ρακαλῶν τοὺς ταπεινοὺς, xal ἰώμενὸς τοὺς συντε»

τριµμµένους thv καρδίαν, παρεχάλεσεν ἡμᾶς cl;

:ὡμίλησεν. Καὶ fj δρόσος t$ παρὰ σοῦ lapa ἡμῖν

γέγονε * καὶ χάρις τῷ Πατρὶ τῶν οἰκτιρμῶν, xat
Θεῷ πάσης παρακλήσεως, ὅτι ἓν οὕτως ἡμέραις πο-
ντραῖς, xal iv χαιροῖς ἀφίλοις xa θπριώδεσι, την
ohv ἱερότητα δέδωχεν ἡμῖν τῇ φιλαδελφἰᾳ φιλόστορ-
yov, σπλάγχνοις Ἰησοῦ δικαιωµένην. Mh χάμοις
οὖν, ἄνθρωπε τοῦ θεοῦ, ᾗ παρὰ τοῦ Κυρίου ἔπλον-
τίσθης γνώμῃ xaX σοφίᾳ πρὸς ἡμᾶς χρώμενος, κοὶ
τὸν θησαυρὸν ὃν ἔχοντες (21) Ev ὁστρακίνῳ σχεύει,
τῷ τῆς ταπεινώσεως σώματι, χορηγῶν ἀφθόνως τοῖς
χρῄζουσιν * ὡς ἐμέ γε οὔτε πρόσοδοι λυποῦσιν, Ev at;
ἣν ποτε τὰ τὶς ἀρχιεπισκοπῆς ἄλνιμα, οὔτε fj ἀπὸ
ποταμῶν ἕως περάτων θαλάσσης διατεταµένη ἑξου-

D σία χαὶ ἐπικράτεια. Τῆς μὲν γὰρ αὑτάρχως ἔχομεν ’

τὸ δὲ περισσὸν ἐκ τίνος ἐστὶ, µεμαθήχαμεν ' τὴς
δὲ, ἁῤῥωστότερον ἢἡ ὥστε ἀντέχεσθαι. Ὁ 6b «uv
φροντίδων περικλυσμὸς, xai ὁ πονηρὺς περισπασ-
μὸς, καὶ τὸ μάτην ταράττεσθαι, καὶ µήπω πραῦ-
ναι àg' ἡμερῶν πονηρῶν, ταῦτά pov ofc ὁστέων,

Var & lectiones et note

(20) ᾿Ηδέως ἔδεξαν µήν σου τὴν àéxicccoAfv. Rescribo, ἡδέως ἑδεξάμην συν τὴν b.

(21) Ον ἔγοντες. Scrib. ὃν ἔχων τ΄ et

300

EPISTOL/& LXXV Α J. MEURSIO EDIT £.

99)

ταῦτά µοι τοὺς μυε)οὺς ὁαπανᾷ. Οὕπω γὰρ τελείως A fictili et luteo vase hoc 'abject hunilitatis cor»

πεφευγύσι τὸν λέοντα, d, ἄρχτος ἡμῖν συναντᾷ ' xal
ταύτην ἆ ποδρᾶσι, καὶ ἐπὶ τοὺς τοίχους τῆς οἰχίας
τὰς χεῖρας ἐρείσασιν, ὄφις ix. τῆς ὁπῆς προκύπτει
ἐπίδουλος * ὃ xai μᾶλλον ἐμοὶ τὰς ὀδύνας δριµυτέρας
ἑργάζεται. ᾽Αλλάἀ ταῦτα μὲν, χαΐτοι µάλα σφόδρα
βουλόμενος ἐχπτύσαι, ἵνα µικρὀν τι τὴν χαρδίαν
χουφἰσαιµι, ἓν πεΐίστη στἐγω (22) τετλτότι θυμῷ.
Φυλαχήν τε χαὶ νῦν τῷ στόµατι τίθεµαι, ὡς κάν τῷ
συστΏναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἑναντίον µου, ἵνα ut κατ-
αισχύνω τὸ μέγα τῆς ἀρχιεροσύνης πρᾶγμα, ἡ ὄνο-
μα. Τὸ γὰρ τΏς ἐπιττολῆς χρῆμα λάλον, ὡς οἴσθα,
χαὶ οὖχκ ἐχέμυθον. Ἐπεὶ παρὰ συνιερέων, xal συν-
επισχόπων, οἳ δοχοῦσι χρίνειν τὸν λαὸν, ἑχτέταχται
τὰ τῶν θλίψεων ἡμῶν δίχτυα. Σὺ δὲ εὔχου, τίµιε
πάτερ χαὶ δέσποτα, ἡμῖν μὲν, τοὺς ἐν τοῖς φευδαδέλ-
σοις τούτοις χινδύνους ὑπεχφνγεῖ», αὐτοῖς δὲ ἐχείνοις,
ix τῆς παγῖδος ἀνανῆψαι τοῦ διαδόλου, Ev f ἑζωγρά-
φησαν. Πάντως 05 τὸν ἀπ᾿ ἑναντίας ἡμῶν αἰσχυν-
θῆναι, xai διὰ πάντων τὸν θεὸν δοξασθῆΏναι. OU ἡ
χάρις εἴη μετὰ τοῦ πνεύματός σου, πανίερε xai ἅγιε
δέσποτα.

pore habes, indigentibas large suppeditare. Ut
neque incursus hostiles, ín quibus praecipue ar»
chiepiscopi iuneris robur totum positum est,
ueque immensa potestas urensque vis, a suis
incruentis fluminibus usque ad ultimos maris
termipos protensa, me turpi depritant ruina. Iloc
enim satis superque stipali sumus. At excessus
hujus et copia, ex quo profluat jam didicimus.
Illius vero causa, ea est nobis impotentia οἱ infir-

' mitas, ut facile cohiberi et cogi pussit. Equidein

curarum inundatio, et irruptío, et dura calamita-
tum ínvasio, οἱ irrita consternatio animi, el nuine
quam infortunatis dierum malorum casibus mans»
suescere, hzc quidem mihi ossa ipsasque medullas
absumunt. Sic enim pracipitanter fugientibus leo-

B nem, ursus nobis occurrit, et in. nos, qui bunc

vel cursu vitare nitiiur, et qui in. tute domus
&cpium manus firmare studemus, lethifer anguis,
ex foramine insidians eru: pit. Qui maxime in
me graviorcs infert dolores, inalaque molitur. Sed
μυς quidem et toto conatu respuere studeo, ut vel
parum, cordis mei pondus levius reddam.

Sed tameu hac animo tandem sic perfero [orli.

Ori quidem meo custodiam et seras constituo *, quasi adversum me peccatorem conflarem, nc
mihi penitus aut nowen aut magni sacerdotii opus vitio et probro vertatur. Epistola enim
modus, ut nosti, loquax est, nee se silentio ullo potuit continere, quoniam a sodalibus sacerdoti"
bus et episcopis, qui populum judicare et dirigere videntur, in nostram afflictionem et interitum,
laquei et inextricabilia retia intenduntur. Tu vero, venerabilis pater et domine, Deum precare,
ut nos quidem qua inler falsos fratres pericula pertimescimus, fugiamus, et ut illi ipsi, ex caecis
diaboli plagis, cui ascripti sunt, dilabantur, et ut oinnino illum pudeat io nos adversa quaque pro-

licere, et ut Deus prorsus, summis glorie laudibus celebretur, cujus gratia coelestis

fulgeat, sancte et divine domine.
EIIZT. IH.
T Μερμεντ.ῶν.

tuo in spiritu

619 EPIST. XVII.
Mermentilarum episcopo.

Λά S. Scripture lectionem invitat, post proisnos scriptores.

Οὔ εἰς τοι θεός slju, ci ji ἀθαγάτοισιν éloxsic;
Αλλὰ col μὲν ὁ φίλος xal Ψψεύδεσθαι δίδωσι, xal
ταῦτα τῖν ἀλήθειαν Ev ταῖς Θέμιδος ἀποχρίσεσιν,
ὧν el προστάτης, ἀσκὴσαντι. Ἡμῖν 6: ἀπόχρη pé-
νειν ἐφ f; ποτε μεν τάξεως, δεχαδάρχαι τεταγµέ-
vot, 1| oh» χάριν, spxaxovtápyat * χιλιαρχίας δὲ καὶ
στρατηγίας χλέος olov ἀπούομεν, Μή µοι οὖν τὰς
Λογγίνου χρίσει; περίαπτε, μὴ καὶ δόξῃς τισὶν αὐτός
γε οὐ κατὰ Λογγῖνον χρίνειν. Τοσοῦτον γὰρ vuv της
ἡμῶν αὐτῶν ὑστερυῦμεν δυνάµεως, χαθ) fjv ποτ
μεν πάλαι ἄλχιμοι, 0309 τότε τῆς τῶν ἀρχαίων
ἀπελειπόμεθα ἔξεως. Οὔτε γὰρ τὰ χωρία ταῦτα
ἐθέλει µε εἰδάσχειν [ f. ἐθέλοιμεν διδ.] xal τὰ
βιδιία "Αρπυιαι ἀνηρείφαντο, Χεῖρες πρακτόρων

Num immortalis ego, cur me immortalibus equas ?
Sed tibi quidem vel amicus et. inendacem te esse
concedit, qui interea ipsam veritatem claris The-
midis responsis οἱ decretis, quorum tu es inter-
pres et prases, semper exerces et doces. Nos au-
tem in acie belli, in qua conslitul) suinus, decet
permanere, aut. decuriones assignati, aut ut tuum
- est beneficium et gratia, triginta virorum praefecti.
Militum tribunatus el exercitus priefecturz decus
solum audimus. Tu igitur Longini judicia ne mihi
imponas, ueque imponas, neque videaris ipse juxta
Longini sensum aliquid decernere. Tantum enim
nunc, nostra ipsorum potentia nostrisque v ribus
inferiores sumus, quibus olim potentes cunctis-

οὐχ ἆττον ἡμῶν πᾶσαν ἀνάγνωσιν ἀφαιρούμεναι, f) D que fuimus longo priestantiores intervallo, quan-

ἐχεῖναι τοῦ Φινέως τὰ βρώματα. Αὐτοὺς μὲν οὖν
ἁπὸ τοῦ περιπατεῖν πρὸς τὴν ᾽Αχαδημίαν µετάδαι-
νε, xal πρὸς τὴν Στοὰν, xai τὰ ταύτης χάλλη διά-
6αινε. Ἐντρύφα δέ pot χαὶ τοῖς Ἰωνιχοῖς Ἀξιμῶσι,

* Psal, xxxvirn, 2.

tum tunc ipsa priscorum facultate et opibus vin -
cebamur. Neque enim li: regiones jam me statuunt
edocere, et ipsos libros furentes Harpyi:e subverte-
runt, Manus vero exactorum, non minus omneiu

Varie lectiones et note.
(22) Ἐν asictm στέγω. Restituo, Ἔμπης τε στέγω. Est Homeri frequens hemistichium.

*

391

THEOPHYLACTI BULGARI/E& ARCHIEP.

39

lectionem detrahunt, quam iil: Phinecibos deturba« A χαὶ διὰ τούτων Ζεφύρους 01,00 ἑνέτῳ [f. ἀνέτῳ] τῇ

ient. Ipsos itaqueperipateticos in Academiam trajice,
et in variam Stoai, nobilemque ejus pulehritudinem
emitte. Tu vero per lonica viridaria luxurianti illude
pede, et blandos horum Zephyros emissis suscipe
afflatibus. D ecerpe etiam (ragrantes lliadis rosas,
quecunque libi, ob earum dulcem odorew, forte
placuerint. Et tragici quidem theatri inspector
asside, et comica scurrilitate collute. Neque buco-
licam recusa fistulam, qu:e sirepitantes — lapillis
fontes, οἱ mutuos froudentis, pini. susurros, et alia
quacunque diverso concinna cuitu elfingit. Nisi
quidiuid in hoc amoris iavolvitur lusibus, tuis
suavibus Musis respuendum videatur, Tu vero in-
terea etiam el. lis omnibus, et multo his omnibus

przstantiore partu illo, qui sacris tuum animum B

fuleit stabilimentis, te enutri. Qui olii de coelo
descendens illos, qui per malorum ct arumnaruimn
desertum gradiebantur, fovit, vitaque recrcavit
jucunda, et nunc etiam nutrire οἱ potest et re-
fertur. AL ne ad. haec Mosaicas illas legum tabu-
las curiosius appone, sive quod exlrinsece ibi re-
ferunt usurpans, sive quod {μία se innuunt
pervestigans. lloc denique nitere, ut propheticas
visiones mirabilesque illas imagines, quasi ves
quie fleri potuerint, attento mentis contempleris
luminc, et rerum cognilione εἰ bistoria, qua ἰο
quasi manuducat in rerum antiquarum veram

εἰσπνόῃ. Apéxou δὲ pot xal τῶν τῆς Ἰλιάδος ῥόλων,
ὅσα σοι χαὶ διὰ τούτων χαὶ βουλομένῳ ἑἐστί. Κάθιυ
δὲ θεατὴς τραγιχοῦ, καὶ βωμολοχίᾳ χωυικῇ πρόσ-
παιζε, μηδὲ τὴν βουχολιχὴν ἁπανήνῃ σύριγγα,
πηγάς τινας xat πίτυος φιθυρίσµατα χαὶ Éoy' ἅττα
διάφορα ποιρυμένην ἐμμελῆ. xis ὅσον ἑρωτιχὸν
ταύτης, ταῖς σαῖς Μούσαις δοχῇ κατάπτυστον. ZU
μὲν οὖν ταῦτα xal σὺν τούτοις, T] xal πρὸ τούτω»
ἄστρ τρέφου, τῷ ἓν τῇ καρδίᾳ στηρἰζοντι. "Oc ἐκ
τοῦ οὐρανοῦ χαταθὰς τοὺς τε πάλαι διὰ της Epf uon
τῶν καχῶν ἀγωγῆς βαδίσαντας ἔλρεφε, xa* voy spt-
φειν ἔτι ἐπαγγέλλεταί τε val δύναται’ καὶ μή uox
τοῦτο μὲν, τὰς Μωσαϊκὰς πλάκας περιεργάζου, τό
τε ἔξω λαμθάνων αὐτόθι xaX τὸ ἔσω ἀνερευνώμενο; *
τοῦτο δὲ, τὰς προφητικὰς ὁράσεις, Ἰ ὁμο:ώσεις ὡς
δυνατὸν φανταζόµενος, καὶ τῇ χειραγω:ᾧ ἱστορίᾳ
πρὸς thv τῶν παλαιῶν καθοδηγούµενος μίμπσιν.
"Ett βλέπε τὸν τῆς χάριτος Ἠλιον, xal τῶν τούτου
ἁχτίνων χατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἑπαπόλαυε. Συγγίνου δὲ
Γρηγορίοις καὶ Ἡασιλείοις, xai τῷ µαχαρίῳ περὶ
τούτους χορῷ. Καὶ τούτων μὲν ἁπάντων τῶν ἀγα-
θῷν αὐτὸς εὐωχοῦ * ἡμῖν δὲ συνεύχου, τὸ μὴ xat
τὸ ἔπληνα φθόγγον (20) ἀποθαλεῖν. Οὕτω πάνυ πο.
νήρως Ἠπέπραγε (24). Αλλ' ἴδοιμ σε τὴν πο-
θουμένην ὄψιν, χαὶ τῆς λαλιᾶς ἐχείνης ἀχούσαιμε,
ἣν πάντοτε χαὶ πρὸ πάντων ἔχω θαυμάζων, ᾧ καὶ
Ἰόγοις xal ἔργοις ἐμοὶ πανυπέἐρλαμπρε.

imitationem, vestigia certa in id flge. Etiam adliuc splendentem gratis Solem intuere, et ejus micam-
tibus radiis, quoad liceat, fungere. 650 Gregorios illos ot Dasilios jmitare, et beatum horum
coetui divinumque chorum insequere, et horum quidem omnium affluentibus bonis tibi laute obie-
ciantia convivia appara. Nobiscum vero precare: etenim nolle voeem in me ullam emittere prob:o
verti. Sic penitus pessine id. effeci. Taudem tuam exoptatam faciem videre studeo, ct illum tuum
dulcem et mellitum audire sermonem , quem omnino ante omnia admiror, 0 vit. et opere et ore

mihi splendidissime.
EPIST. XIX.
Anemo.

Morbi medela sermo blandiens sono,
Quam suave munus advenis in tempore !

Hac Oreste cum sint, ut. nosti, charissime mihi
auime, in te, parum hoc illudens carmiue cuncta
deflecto. Vis etiam ut et tibi illud comici referam,
scilicet :

Quam gaudeo, quam delector, quam gestio letus

Lexsilire.

Sed ad quid hoc pingui peccatorum oleo meas
literas inungo? Decet quidem illius solumn donis
ujtescere, qux coelesti pulchra oleo pinguescens
dixit : Magnificat anima mea Dominum; et exsul-
lavit spiritus meus in. Deo ?. Quoniam me gaudii
veste et slola glorie, pro Spirit tristiti:e induit
ine, Etenim saccum meum disrupil, et me latitia cir-
cumdedit "9. Quoniam inimicos meos terga vertendo in
Jugam conjecit, et illos qui me odio persequebantur,

5 Luc. 1, 40. !* Psal. xxix, 12.

ΕΠΙΣΤ. [8’.
To 'Avéjup.
$Aov Aóyov 06Aynrpor, ἑπίκονρον νοσου (35),
Ὡς ἡδύ poc προσήη.Ίθες ἐν δέοντί qe.
Ταῦτα Ὀρέστου ὄντα, ὡς elata, φιλτάτη gor χεφα-
Àà, µιχρόν τι παρῳδήσας ἐπὶ σοὶ λέγω. Βούλει σοι
προσθήσω xal τὸ τοῦ χωμικοῦ"

Ὡς ἤδομαι, καὶ τέρποµαι, καὶ βούομαι χο-
|pevew.
Αλλά τί τῷ τῶν ἁμαρτωλῶν ἑλαίῳ λιπαίνῳ µου τὰ
γράμματα, ἐξόν τοι τῆς καλλιελαίου δώροις φαιδρύ-
νεσθαι᾽ Μεγα oret 7) γυχή µου τὺν Κύριο», xal
ἠγα.Ίίασε τὸ πγεὔμιά µου ἐπὶ τῷ θεῷ. Ότι ἑνέ-
δυσέ µε ἱμάτιον εὑφροσύνης, χαὶ χαταστολὴν δίξη:,
àv Πνεύματος ἀκιδίας. Διέῤῥηξε τὸν σάκκον
µου, καὶ περιέζωσέ µε τὴν εὐφροσύγη». Ότι τοὺς
ἐχθρούς µου ἔδωκέ uot γῶτον, xul τοὺς μισοῦν-
τάς µε ἐξωλόθρευσε, καὶ ἀπέστειλεν ἄνθρωπον

Vari: lectiones et note.

(25) Καὶ τὺ ExAnra gfópyyor. Scrib. καὶ τὸν ἔπ-
λένα ο.

(24) Πέπραγε. Serib. πέπραγα.
(25) Eurip. in Orest.

393

EPISTCL.E LXXV A 1. MEURSIO ΕΡΙΤ.Ε.

394

πμῶν ἔμπροσθεν τοὺς συντετ,ιµµένους ἰασόμενον, À internecioni dedit *!. Ei nostram hanc humanam na-z

ποὺς ἀσθενοῦντας ἐπισχεψόμενον, πᾶσι τὰ πάντα
πρὸς σωτηρίαν ἑσόμενον, ᾿Αλλ᾽ εὖγε ὅτι τοῖς καθ
ἡμᾶς ἐπεφάνης µέρεσιν ἀ)εξίχαχος (26), ὡς ταῦτά
γε ἤδη ἀπέγνωστο. Καὶ Λυσίας ἂν εἶπεν, Ἐξείρ-
ἵαστο ἡγεμόνων χαχότης. Καὶ νῦν μὲν ὁ χαστρο-
χτίστης χαθῄρει τὰ τῶν ἐλεεινῶν ' νῦν δὲ ὁ χατεπά-
voc, xal τὸν χοῦν ἐλικμᾶτο. "Hv. τι xal τρία αὐτοῖς
tip Φαραώ τις προσῄχων ἀπὸ τῖς Χχλήσεως. Ox
οἶδα εἰ τῶν προλεχθέντων ὅπως τι οὖν ἀνεχτότε-
pov, ἀλλὰ νῦν ἐπεσχέφρθησαν ἐπισκοπῇ ἐξ ὕνους,
xai ὁ λόγος ἐπιστατήσει αὐτῶν, εἰ μή πω ἐγὼ τοῦ
ἐμοῦ xai τοῦ παντὺς ἡδέος Νικολάου ἐπιλέλησμαι.
Καὶ ἁ-α)λιάσονται ἀνθ ὧν ἡμερῶν ἑταπεινώθησαν
ἐχ τῶν ὧν εἴδοσαν xaxaàv. Τοῦτο μὲν abtvol; lavat:
xai μηνυτὴῆς ἐγὼ τῶν ἑσομένων εὐάγγελος.

D possit
vigili sunt requisiti speculatione, et prospecti, ei ipsa ratio ipsis prsibit, duxque erit,

turam, palam, illis, quos attrivit, et effregit mundi
srumna medentem emisit, et infirmos et fragiles
undique circumspectantem, et omnibus oninia in
salutem obtendentem, Sed eia, euge, quoniam
nobis malorum expulsor cxstitisti, quasi hsc
cuncta nobis jam deplorata et desperata fnerint.
Etiam Lysias dixit pessimam principum conditio.
nem in summum jam pervenisse fastigium. Et
nunc quidem castrorum metator cunctas misero-
rum opes diruit. Átque vectigalium redemptor
nune etiam nostram ipsam humum cribrat et
eventilat. la quibus tertius est, cui vel alter Pha-
rao ipsa appellationis affinitate est simillimus. Non
autem novi, num his jam predictis aliquid esse
intolerabilius. Sed nunc jam ab alto,
si ego mei

ipsius, et suavissimi Nicolai nondum oblites sum. Et. exaultabunit quidem, pro his diebus, in quibus ab--

jecti et. depressi fucrunt, impendentibus malis, quz diu noverat. Hoc

ego futurorum illis felix nuntius ero.
ΕΠΙΣΤ. K'.
To ΝΜερμεντ.λῶν.

Τὸν βραχύν pou τοῦτον χρόνον, ὃν σεσιώπηχας,
εἰς ἑχατονταετηρίδας ἴσθι μετρούμενον. θὕτως ἐγὼ
κῆς σῆς ἐρῶ λαλιᾶς, ὦ πάντων ἐμοὶ πανυπέρλαµπρε’
xal pot tb σὺν γράμμα φανὲν (27) ὁ ἡλίου ποτὲ
φοϊνίξ ἐστιν. Ἁλλ', ὦ µαχάριε, μὴ τοῦτον φοίνιχα,
τὸ τοῖς Αἰγυπτίοις σπἀνιον θέαμα" τὸν fiov δὲ
μιμούμενος χαθηµέραν ἐπίλαμπέ pot γράμμασιν *
μᾶλλον χαὶ ἱμέραν po: vole. µακροτέραν, ἄλλως
νύχτα χατακρύπτων. O5 γὰρ δη προφίση [f. — φα-
σίσῃ| τὴν περὶ τὰς νύχτας τριθήν - 7) ἀδιχήσεις γε
«ἣν σαυτοῦ ἀλήθειαν, χάχείναις ἀρχεῖν xai τοῖς
πρὸς ἡμᾶς δννάμενος γράμμασιν. Oo μᾶλλον γὰρ
€t τοῦ 'Oufjpou IIatovt περὶ πολέμυυς, f] σοὶ περὶ
λόγους τὸ ἀμφιδέξιον. "Oz γε xal τοὺς αὐτοσχεδίους
ἀναπνεῖς κἀλλιόν τε χαὶ Ἴδιον, ἢ οἱ τοὺς τῶν ἑλλυ-
χνίων ἀπόζοντας ἀποτίχτοντες * οὓς βοστρυχίζουσι,
xai χτεν/ζουσι, xal περιαρτῶσιν ix σαπφείρου ἐν-
arcta. Καὶτέως μέν τι δοχοῦσι ξαρὰ θεάτρῳ µεβθύοντι.
᾿Ηέλιος 6' ἀνόρουσε Autàv πθρικα..16α .Ίίμνην (28),
χαὶ οὐδὲ τὸν Ἔφον ὀρῶμεν. El μὲν οὖν ἔδει σοι χρόνου
χαὶ περιόδων ἐπὶ τοὺς τόχους τῶν λόγων, εἶχεν ἂνλόγον
σοι τὰ σπάνια χαὶ χρόνια γράµµατα΄ ἐπεὶ δὲ διαπετά-
σας τὰ θύρσς τοῦ νήφοντος στόµατος θεσπιωδεῖς’'
χρυσηλάτους, ὁρᾷς, ὅπως ἀδιχεῖς τοὺς ἐμοὺς ἔρωτας ὁ
τῆς Θέμιδος προνοούµενος. ᾽Αλλά μὴ σὺ γε τοῦ λοι-
«00. Ἐπίχβεμτε δέ pot τοὺς σοὺς Ζεφύρους χαχῶς
κεχαφυτὸ θυμῷ (29). Ωἶσθα τὰ χαθ᾽ ἡμῶν ἁῤῥω-
στήµατα, xal μᾶλλον τὰ νῦν, ὅτε ὁ Κύριος ἡμῖν ἔπι-
6αλὼν χαύσωνα, πᾶσαν ἱχμάδα ζωογόνον ἐξέτηξεν.
᾽Αλλὰ τοῦτον μὲν, ὃ µόνον εἶχον, ἡμυνάμην ατἰχοις
ἰαμθείοις, πολλὰς ἐλεγείας σαι δι ὅλου ἐνιαντοῦ

** Psal. xvn, 4t.

quidem ipsis eveniet, cet

EPIST. XX.
Mermenilar&m episcopo.
Hoc breve tempus, quo taeuisti, centum anno-
rum spatium scito mihi videri fuisse. Sic enim"
ego tuum amo sermonem, o omnium niihi illustris-

sime, et ta» G5 prasentes littere ut splendidi

solis mihi pheenix exsistunt. Sed, o felicissime, ne
mihi hune phbonicem, quod Agyptiis rorum spe-
ctaculum est, illas esse existima ; sed solem ipsum
imitans, illum veluti quetidianis radiis, litteris
tuis illustra, imo potius diem mibi longiorem
emitte. Quippe noctem penitus mihi absconde,
Nen enim in diuturnas moctium moras, aliquid
náhi causse prse'exe, aut tuom ipsius veritatem
iniqua cobibebis contumelia, dum et ilis mihi satis-
facere, et litteris, quas ad me mittis, facile potes.
Non enim major illi Homerieg. Pstoni, in horrentia
bella, quam tibi, in. dulce eloquium, ingenii dex-
teritas inest. Nam suavius et pulchrius inelaborata
εἰ prscipitata opera promis et spiras, quam qui
multam olentes Jucernam 8046 producent lucubra-
tiones, quas veluti calamistratis cincinni globalis
perpoliunt, et. eburneo diseriminant pectine, et
$plendenti sapphiro illis inaures appendunt. Et

D tumc quidem apud ebrium et insanwm theatrum

admiratione maxima digni videntur.

Phoebus at occiduus pulchram. subit axe paludem.

Et neque ipsum Orientem inspicimus. Si autem ΄
&d tworum sermonum partus, tibl opus est tem- '
poris el periodorum spatio, vere quidem
rare et tarde littere tibi temporis rationem ha-
bent. Quia vero aureas sobrii tui oris valvas ape-
riens, vaticinaris ''* inspicis quidem quo pacto

Varie lectiones et note.

(26) ᾽Αεξίχακος, averuncus.

91) Τὸ σὺν γράμμα φαμήν. Legendum, ^. e.
γράμμα φανέν. Aique ita reposui

(28) Homer. Odyss. Υ’, v. 1.

PATROL. GR. CXXVI.

(29) Ksxagvtó θυμῷ. Rescrib. κεκαφηότι 9. Re-
spexit versum Homeri lliad. E, v. 698 : Ζώγρει ἔπι»
πνείουσα χαχῶς χεχαφτότα θυµόν.

13

395 THEOPHYLACTI BULGARIA ΛΒΟΠΙΕΡ. -€à

meun) candidum amorem iujuria afficias, qui ip- A µε χαταναγχάσαντος. Xu δὲ ἐπεὶ καχοποιῶν Um zaz-
sius sacrxe Themidis es inspector. Sed jam tu ne. σεις οὕποτε ἡμᾶς ἐπιλείφουσιν, οὑκ οἵδ εἴτε διὰ
in posteruin talis ceto, tuos. vero lalos οἱ Παμίε τὴν ἀναγχαίαν τοῦ περιέχοντος νῦν περίοδον, αἴτε
Zephyrtos, τὴν τῶν ἁμαρτιῶν πρὸς τὸν θεὸν ἄνοδον, μὴ παύσοιο
—— 1ρεε mihi miseros spiranti corde dolores, Ψυχαγωγίας ἡμῖν προμηθούμενος. Πάντως οὐδ' αὐ-
emitte. Nosti quidem nostram imbecillitatem, et — 1óv σε οἱ Ζέφυροι ἐπιλείφουσι», f] πρότερον ἂν τὴν
maxime eam qua nunc premiinur, siquidem Dominus ἁρωματοφόρον ἡ εὐωδία.

v.hementem in nos zsstum emittens, omnem illum humorem, quo vite halitus nutricbatur,
penitus consumpsit. Sed enim hoc quidem, quod solum habui, iambicis versibus expressi, mulas
interim elegias totum per annum concinere coactus. Tu vero quia mala meditans, illia , qui 1ο :equa-
quam dimittunt, illucebis, nescio quidem utrum ob necessarium rerum anibitum, quo, nunc
cireumducimur, an quia peccatorum Mhhorror in ipsum Dei conspectui ascendit. Ne tawen desis:e,
$ed anima nostre regimen semper exsequere. [ta autem neque teipsuu plandi pr«termitie.t
Zephyri, quam príus bonus odor vas aromatibus refertum.

EPIST. XXI. B EUIZT. κα.

Anenmo.
. Meum mihi somnium enarrss, virorum mihi

(ilectissine, me in media Bulgaria barbaros.

et rustieog mores credens imitari. Inspice eniim
quantum ego rusticitalis el feritatis craterem ebi-
herim, qui toL etiam annos ab ipsa sapientie re-
gine et sede absum, et mea insipientia quan-
tai $542. ebrietatem. centraxerim. Quis autem
é»lit nobis e contario e sapienti:e peculo degu-
stato inebriari, quod illa quidem apud Salomonem
miscet, el sapientes praestat eos qui hucusque
insipientes fuere? Quoties autem ad hanc οἱ
illud canticum dixi : Ostende mihi vultum. (uum '*,
tuamque vocem meis injice auribus ? At bzec me qui-
dem effugit et sese abscondit, etl maxime meos ano-
res expungit οἱ vellicat: Ego autem perdite amans
t.imtoque neglectus studio, huie vite. fabula fieri vi-
deor, veluti Echus ille amator, sivedamon, sive deus
fuerit, aut Tantalus ille dici timeo, qui omnium est
scrinone notus, semper quidein sitiens, el semper ab
ipso potu deceptus. Porro vero illud Salomonis
mihi dictre in animo est:*? Dizi, Sapientiam requi-
ram, αἱ ipsa longius a me recedit, supra quam antea
fuit. Atque. hec dicens, nihil aliud quam meis
serumnis imminere su: visus. Quare medicamen-
tup quoddam multum mea interest moliri, quasi
nobis quidem in Bulgarorum terra assiduz illa
sint οἱ diuturnz, Jam enim rusticitas fere eodem

TQ Ἀνέμφ.

Τὸ ἐμὸν ὄναρ µοι λέχεις, ἀνδρῶν ἐμοὶ ποθεινότατε,
ἐχδεδαρθαρῶσθαι λέγων ἐν µέσοις Βουλγάροις.
Σχύπτι γὰρ ὅσον ἐγὼ τοῦ τῆς ἀγροιχίας χρχτῖρο;
πέπωχα, τοσούτων ἑτῶν τῶν τῆς σοφίας χωρ΄ων ἆπο-
δημῶν, xal ὡς ἐμεθύσθην τῆς ἀμουσίας. ᾽Αλλὰ γὰρ
τίς ἡμῖν δῴη τὴν Σναντίαν µεθυσθῆναι µέθτν ἐκ τοῦ
τῆς σοφίας χρατῆρος, ὃν αὕτη παρὰ τῷ Σολομῶντι
xlpvrsw, ἔμφρονας ἀποδεικνύουσα τοὺς τέω;: ἄφρο-
vae ; Ηοσάκις πρὸς αὐτὲν εἶπον ταῦτα δὴ τὰ xoi
[f- τοῦ ] "Asuazo;* Δεῖξόν µοι τὴν ὄψιν σου, xot
ὀχούτισόν µοι τὴν φωνήν σου; Ἡ 6i µε ὑποφεύγει,
καὶ ὑποχρύπτεται (50), καὶ ὑποχνίζει μᾶλλον τοὺς
ἑροὺς ἔρωτας. Ἐγὼ δύσερως, ἀθεράπευτος, χινδυ-
νεύων μῦθος γενέσθαι τῷ βίῳ, καθάπερ 6 τῆς Ἠχοῦς
ἐρῶν, εἴτε δαίµων εἴτε, θεὸς, f. ὁ πο)υλάλητος Τάν-
ταλος, ἀεὶ μὲν διφῶν, ἀεὶ δὲ την πόσιν ἑξαπατώμενος.
Λῦ.ές µοι τὸ τοῦ Σολομῶντος ἔπεισι λέγειν ^ Eozi-
σὐήσομαι, xal αὕτη ἐμακρύνθη ἀπ’ ἐμοῦ μακρὰν

' ὑπὲρ ὃ ἦν». Καὶ λέγων ταῦτα, οὐδὲν ἀλλ᾽ f ἐπὶ τοῖς

ἐμοῖς ἔοιχα πάθεσιν, ἰατρείαν δὲ τινα πολλοῦ γε δεῖ
μηχανᾶσθαι. Ἡμὶϊν μὲν οὖν, ὡς χρονίοις οὖσιν ἐν vij
Β υλγάρων, ὁμότροφος ἤδη fj ἀγροιχία χα) ὁμοέστιος.
Zu δὲ μὴ οὕτω θρύπτου πρὸς τοὺς εἰδότας εἰρωνενό-
µενο;. Χθὲς Υάρ που τὰς βίόλους παρῆκα ταῖν χε-
polv, ὥστε σοι ἔτι παρεῖναι τὰ τῶν σοφῶν ivryi-
pasa. Πλην ἀλλὰ καὶ vov σοι B(6Xov Χρυσυστομιχὴν
διεπέµφαµεν. Ἡ δὲ τῆς σοφίας πηγἡ, ἡ σοφία Χρι-

mecum ubere nutritur, et iisdem mecum assidel D στὸς, εἴη σε συνετίζων χαὶ συµθιδάζων ἓν ὁδῷ ταύτη
Jaribus. Tu vero ne impensius, ab bis, qui te ᾗ πορεύῃ, καὶ διδάσχων τὴν αὑτοῦ γνῶσιν μετὰ τῆς
norunt, rogari velis, dissimulatione quadam sem- πράξεως.

per involutus. Heri enim jam libros manibus reliqui, ut tibi adhuc saplentum dogmata ob oculos
semper versentur. Caeterum jam tibi-librum Clrysostomicum emisiinus. Fons equidem sapientiz,
et ipsa sapientia Christus sit, qui te erudiat, ct te in hac via qua procedis, impellat δὲ ducat, et. suain
ipsius cognilionem cuim operibus edoceat.

EPIST. XXII.
Cercyre episcopo.
Et rursus nobis alta debet esse sffeculatio, su-

3 Cant. n, 14. !? Eccles. vni, 94.

ΕΠΙΣΤ. ΚΕ’.
TQ Κερκύρας.
Καὶ πάλιν ἡμῖν ἐξ ὕψους ἐπισχοπὴ, ὅτι πάλιν ἐκ

Varie lectiones et note.

(90) ᾿Υποκρύπτεται. Sciib. προχρύπτει τε,

391

EPISTOL/£ LXXV Α J. MEURSIO EDIT.E.

363

σοῦ μοι γράαµατα, τιμιώτατε δέσποτα ᾿ ὧν ἡ δύνα- Α blimis sensus, quia iterum mihi tuz lilterz affe-

µις οὕτως ἐπὶ τὴν ἐμὴν κατέόη δ.ἀνοιαν, ὡς οὐ
νιρετὸς ἐπὶ χλόην, οὐδὲ ὄμθρος ἐπ᾽ ἄγρωστιν. Ἡδύνθη
άρ µοι dj διαλογἠ σου, φιλαδελφίας ἠρτυμένη χά-
ριτέ το xal ἅλατι. Καὶ ὡς παρόντα περιαπλάχην,
χαὶ χατησπασάµην τὺν ἐμὸν δεσπότην xo πατέρᾳ
ἀνάπὴς στόµατι. 'AXX, à φθόνε, πῶς ἡμᾶς ἀλλήλων
μακροῖς οὕτω τοῖς θριγχίοις διέστησας, ἵνα κατὰ
µύνας χοντῆς ἑχάτερον, xa: f] οὐαὶ τῷ ἑνὶ ἀνὰ µέρος,
xal αὖθις τῷ Ev, καὶ ph ἄῤῥηχκτον γένηται τὸ καθ)
ἡμᾶς σπαρτίον τῇ Tox? δυναμούµενον; Εὐλογητὸς
ὁ θεὺς ὁ φοῦ 8:00 Λόγος, ὃς xai τοὺς μαχρὰν ἐγγὺς
στοιεῖ τῇ ^00 λόγου δυνάµει, xal τῶν γραμμάτων τῇ
χάριτι χαὶ δ.αφεύδεσθαι ποιεῖ τὰ τοῦ φθόνου σοφρ(-
σµατα. El γὰρ xal ἁπωρφανίσθημεν ἀπ ἀλλήλων,
προσώπῳ δὲ τοῦτο, xaX οὗ χαρδίᾳ, ἁλλ' ὁμιλοῦμεν
ἀλλῆλοις διὰ τοῦ τῶν ἐπιστολῶν στόματος, καὶ ἆ πὸ
τοῦ χαύσωνος τῶν» λυπηρῶν ἅτερος ἅτερον ἁταφ»-
χομεν { [. ἀναφ. Ἱ, Ἰχοῦς μὲν ἔργον ποιοῦντες, καὶ
ὀντιδιδόντες ἃς περὶ τῶν θλιθόντων φωνὰς λαμθά-
νοµεν, ἀποχουφίζοντες δ᾽ ὅμως ἑαυτοὺς διὰ τῶ» 6p»-
γῶν τοῦ λόγου τοῦ τῆς καρδίας βαρίος πνεύματος.
Οᾳχοῦν ἐπειδὴ pot τὸ τῆς τῶν περὶ σὲ διηγΐσεως
ποτήριον προῦπιες, ἀντιπροπίνων (51) χὰγώ σοι τοι-
αύτην πρόποσιν. Ὡς ἀπό)οιτο dj ἄμπελος ἐξ Tis ἡμῖν
£0); τοιαῦτα πόματα (52). Ἐξέθλιφε μὲν ἡμᾶς Σενα-

χηρεὶμ ὁ ᾿Ασσύριος, ὃν &v µέσῃ τῶν ποταμῶν ἡμῖν

ἁμείλικτον ἑπαπέστειλεν. Ὁ δεύτερος δὲ πολλῷ τῷ
τρῳ βαρύτερος, bau χαὶ ἀφρονέστερος (τά τε γὰρ

ἄλλα ἡ µωρία xaX τὴν xaxiav ἁἀθλάστους ποιεῖ τοὺς

αὐτῆς τροφίµους xal ἀτεράμονας), οὕτως ὑπὲρ τῶν
ἡμετέρων σπἸάγχνων ἀντισ-ᾶσιν αὐτῷ (cl γε δεῖ
σπλάγχνα χαλεῖν τοὺς ὕστερον ἐπιδούλους), χαὶ ὑπὲρ
τοῦ ao) χοπτοµένου χαὶ μελ.ζυμένονυ βραχέα τινὰ
λαλίλασιν, ἐγχοτήσας, χατἐφαγέἑ µε, ἐμελίσατό µε,
ἑνέπλησέ µε πιχρίας, ἑμέθυσέ µε χολῆς. Ενὶ λόγφ
οὗτος μὲν αὐτῷ τίµιος, ὃς ἂν f] εἶπέ τι χατὰ τῆς Ἐκ-
χλησίας, f| ἕδρασεν " οὗτος 6b ἄτιμος, χαὶ τίνος οὗ
χάχιον πράττων, ὃς ἡ ὁμιλήσας ἡμῖν χατεμηνύθη,
fj πρὸς τὴν ἐχχλησίαν Ev ἑορτῇ γοῦν εἰσελθών. Καὶ
γὰο xal τούτου τοῖς Χριστιανοῖς ἑἐφθόνησεν, ἵν ἐν
τῷ χοινῷ τὸ χατ᾽ αὐτὸν χρύπτηται. Αὐτὸς γὰρ οὐδὲ
τοῦ προσχυνΏσαι τὴν Βεομήτορα ἑαυτὴν ἡξίωσεν '
ὡς μὲν (peto, ἑαυτῷ προμηθούμενος τὸ πρὸς ἡμᾶς
ἁταπείνωτον xal ἀνένδοτον (οὕτω γὰρ ἀπονενόηται)'
à, δ ἐγὼ χρίνω τοῦτο µόνον πάσχων ἑαυτοῦ ἄξιον,
xat αὑτόθι ὄχων τὴν δίκην, ἐξ ὧν ἑπάλως (550), ὅ
qa3t, µαΐνετα:, oot ἀνέρας τίσειν εἰδὼ', οὔτε θεὸν,
&XX ὅλος της ὑποδύσης αὐτὸν λύσσης Υινόµενο-. Ἐκ
τούτου πῶς δοχεῖς ἡμᾶς διατεθηναι τοὺς ἐνταυθοὶ
ἁπαξάπαντας ; Οἱ μὲν ἀπεστάλησαν µόνο», οἱ δὲ xal
ἑπανέατησαν πᾶσι δὲ ἁπλῶς ἡ χαχία ἑνεχνδίστησεν,

* Ἡ Reg. xvii, 22.

runtur, illustirissime domine, quarum vis et tobur
magis meam invasit cogitationem, quam ista tacita
nix herbam, quam tumultuans imber gramen.
Tua enim dissertatio jucunda me affecit dulcedine,
qua fraternitatis amore, et gratiis, veneriisque
salibus compacta mihi exstitit. Te quidem quasi
praesentem sum circumplexus, et veluti meum
dominum εἰ patrem, dilectionis ore sum deoscu-
latis. Sed, ο invide, quo pacto a nobis jam tam
longo intervallo dissides, tamque remotis istas
septis, ut seorsim utruinlibet stinules, ct aut ve,
tristesque luctus, uni sint sigillatim, :ursusque
alteri insint : et ut ne. infringi et abscindi possit
funiculus ille, qui apud nos valido est contextus
nexu. Benedictus Deus, benedictum Dei verbum,
quod, quos longum separat spatium, verbo poten-

ο, et litterarum benevo:entia, et charitate inter

se componit, sibique mutuo appropinquat, et
cailidas invidize argutias, czco cogit obtundi men-
dacio. 653 Si enim ad invicem nos nobis priva-
mur, hoc. vultu sit, non corde. Verum enimvero
nos muluo litterarum ore colloquimur, et tan-
tum , meroris zstum — alter. αἰιθτὶ exstinguit,
nihil aliud quam Echus officium imitantes,
quas ob opprimentes nos Οἱ vexantes concepe-
riuus voces, reciproco etnitlimus — clamore.
Nos quidem ipsos pariter attollemus, et com-
muni sublevabimus ope, ut serinonem inter nos,
nostro e peetore, gravi et afflicto spiritu obru-
(0, eructaverimus, Non. itaque. quandoquidem
mibi tui commenorationum poculum propiuasti,
οἱ ego tibi vicissim eiusmodi potum — propino,
quasi jam vitis penitus aruerit et perierit, ex qua
nolis tales potus exprimebantur, Nos enim Sen-
nacherib Assyrius elisit, quem Mesopotamia, aspc-
rum quidem et durum nobis emisit 15, Secundus vero
tanto intervallo a nobis distans hoc molestior et &u-
rior, quanto insanior et amentior fuit. Etenim stul-
liia tum ad alia, tum ad scelera et flagitia,
suos ipsius alumnos crudelitate insignes, et nullo
exorandos et emolliendos voto ellicit, ita in no-
stra ipsorum viscera et corda ipsi obsistunt. Si
quidem illos, qui nobis denium insidiantur, nostra
corda et viscera licet nuncupare, et in populum
disjectum jam et disruptum, vel brevi sermone
iram elfervescere et excaudescere fas est. Mo
enim devoravit, ine meunibratim dissecuit, me in-
tolerabili imbuit amaritudine, meque vel uno verbo
spumanti bile inebriavit. llic quidem apud eum
venerationi et honori est, qui aut dixit aliquid con-
tra Ecclesiam, aut fecit. llle contra infamis et male

Varie lectiones et nota.

(54) ᾽Αντιπροπύίων. Serib. ἀντιπροπίνω,

(33) Ἑξῆς ἡμῖν τοὺς τοιαῦτα πόµατα. Restituo,
ἐξ fc ἡμῖν τὰ τοιαῦτα π.

(65) 'ExdAec Restituo, ἑκπάγλως. Respexit illa

Ulyssis de Achille apud Homerum 1liad. v', v. 228,
Μαίγεται éxzdyAoc, πίσυος Ad, οὐδέ ειτίει
'Arépac οὐδὲ θεούς.

399

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP,

4(0

ficentissimus qui aut in nostro versari catu visus Α 'Hpiv δὲ Ἰησοῦς ὑπελείφθη, τὸ σωτήριον καὶ πρᾶγμα

ost, aut ecclesiam, in die quidem festo, cst. ingres-
sus. Etenim et hunc ipsis Christianis invidit, ut vel in
communi omnium jure, quod ad ipsum pertineret,
ipsi oecultaretur. Ipsecnim nec candidam Dci Matrem
adoratione dignam existimavit, et quidem quasi sihi
ipsi prospiciens, summam in nos animi elationem
οἱ rigidum et inexorabile pectus conJieere censuit.
Sie cnim mente penitus destitutus est. Et ut ego
arhiror, ου solum, quod seipso dignum est,
semper perpetitur, οἱ ibi poenas luit, ubi ea
peragit, quibus, ut dicunt, vehementer iusa-
nivit,

Namque homines ullo nunquam dignetur honore

Neve Dum.

S»d totus in rabiem, quam subit, convertitur, se-
seque immergit. Ex quo, quomudo censes nos ad-
ministrari posse el constitui, qui lic semel omnes
conveniinust Quidam vero solum ermittuntur, qui-
dam veluti emergunt et erumpunt, sed. in. oinnes
simpliciter aarumnze duruimque fali telum praeceps
ingruit, Nobis autem Jesus relictus est ut
salus οἱ incolumitas opere εἰ nomine. Cum quo
comprehensi et conjuncti, omnibus aliis separatis
et effusis, quecunque patimur, ferimus. 6954
Acelamavit autem nobis illud dulcissimum ver-
bum : 5 Confidite, ego vici mundum. Post hzc
etiam, ei nune pasceeus nos, in loco pascux ibi ime
collocavit, etsuper aquam refectionis et quietis edu-
cavit me 5. Quid amplius ? Quasi his non contentus,
qui jam ab initio hostis homicida est, iu nos cominus
vulneribus savisque ictibus directum — spiculum
exacuit. De quo jam antea cum tus sanctitati scri-
berem, dixi, Nam eum quemdam urbis episce-
pum, hominem omnium malo:um artificem, |si-
mulque ipsam offüicinam exciassem, te quidem
fere cum defunclis iii sepulcro constituit. lllum
autem bomicidam (ο duram meorum malorum
sortem |) effecit. Sed qua mihi ab illo aeciderun!,
longius quidem quai pro otio fas mihi erat di-
cere, tragico decautavi ecothurno, et molestius,
qua: u£ tua praseug hilaritas est, audire debue-
Τ48, ul De mogroreim iuicereri adderes, eo quod non
minor erga illum, quam me fraternitatis tibi inest
dilectio. Naja juxta sapientem admonitionem et
consilium, malorum qui patrator. ost, ille mala to-
lerat. Quocisea tibi id miserabilius apparet, et hoc
in loco de hae re sermo molestissimus tibi et
Anaoesstissimus videbitur.-Jawm itaque hjs sermonibus
penitus supersedpo, ut ne dupliciter summum sa-
cerdoUwim injwria affüciam, et his rebus, quas
perago, que sulle quidem suns sermone digne, et
his quas dico, quas etiam ne cogitare quidem decet.
Tibi enim opus est, hzc talia veluti. conflare et
cogere, ne populi affectibus et passionibus libario-
rem et latiorem viam consternamus, Et alius qui-
** Psal,

!5 Joan. xvi, 33. xxii, 9.

καὶ ὄνομα, xol μετὰ τούτου συλληφθέντες, τῶν
ὅλκχων σχορπισθέντων, Ίνέγχαμεν ὅσα δὴ xal ἑπά-
σχοµεν. Ὑπεφώνει δὲ ἄρ᾽ ἡμῖν τὴν γλυχεῖαν Exelvrv
φωνἠν᾽ θαῤῥεῖτε, ἐγὼ γεγίκηχα τὸν κόσμον. Μετα
ταύτης ἔτι καὶ νῦν βουχολῶν ἡμᾶς εἰς τόπον χ.ῖόις
ἐχεῖ µε κατασχηγοϊ, καὶ ἐπὶ ὕδατος ἑκτρέφρει que
ἀναπαύσεως. Τί Exc; "Ώσπερ οὐκ ρχέσθη. ἀπ' ἁρ-
y5e ἀνθρωποκτόνος πολέμιος, ταῖς ἀγχόθι τρὠσεσίτε
xa πλήξεσιν, ἐπισχοπικὸν βέλος χαθ᾽ ἡμῶν (uv,
Περὶ οὗ xoX πρὀτερον γράφας τῇ ἁγιωσύνῃ σου ἵν--
ξάμην. Τὸν γάρ µοι τῆς δεῖνα πόλεως ἐπίσχοπο»,
ἄνθρωπον πάσης καχοτεχνίας ἐργάτην ἅμα χαὶ ἐρ-
γαστήριον, ἑπαναστήσας, ἐμε μὲν, μικροῦ μετὰ τῶν
χαταδαινόντων bv τάφοις ἔθετο, Ἐχεῖνον δὲ φονέα

B ( φεῦ τῶν ἐμῶν κακῶν! ) ἀπειργάσατο. "AXAX τὰ

xat ἔχεῖνον ἑκτραγῳδεῖν μακρότερον μὲν ἡ κατὰ
τὴν οὔὖσαν σχολὴν ἐμοὶ λέγειν’ ἀνιαρώτέρον Ob, 1|
χατὰ τὴν ἐνοῦσάν σοι ἁλυπίαν ἀχούειν, ἵνα μὴ λύπην
ἐπὶ λύπη σχῇς, διὰ τὸ οὐχ ἧττον εἰς ἐκεῖνον, 1] el;
ἐμὲ φιλάδελφον. Κατὰ γὰρ τὴν σοφᾶν νουθεσίαν, ὁ
χακῶς δρῶὼν ἐστιν ὁ πάσχων χακῶς, xai διὰ τοῦτό
σοι xa: ἐλεεινότατον ' κἀντεῦθεν ὁ περὶ τούτου λόγος
σοι λυπηρότερος. Παύσομαι γοὺν περὶ τούτου λέγων,
ὡς ἂν μὴ διπλῇ τὴν ἀρχιερωσύνην ὑδρίκωμεν, ol;
τε ποιῶμεν, ἃ μηδὲ λέγειν ἄξιον, καὶ οἳἵξ λέγομεν,
ἃ μηδὲ ἐννοεῖν προσΏκον. Λὐτοῦ γὰρ δεῖ τὰ τοιαῦτα
χαταχωννύεσθα:, ἵνα μὴ δῶμεν πλατυτέραν χώραν
τοῖς τοῦ λαοῦ πάθεσι. Καὶ ἄλλος [f. ἄλλως] δὲ, σπει-
σάμενος τῷ ἁδελφῷ, κχἂν αὑτὸς ἄσπονδος µένῃ, xal
χατάστιχτος τοῖς ποιχίλµασιν, ἀνακόλουθον ἂν δρᾠ-
Vv, ἀναξαίνων τὴν ἁηδίαν. Πλὴν ἀλλά xat τὰ αἴτια
τῶν λυπηρῶν τῇ of] τιµιότητι δηλοῦν ἁμυδρῶς θέ-
λοντες, τοσοῦτον αὐτῶν ἐπεμνήσθημεν. Διὰ ταῦτά pot
ἀναγκαῖον, τὴν ἐπὶ «τὸν βασιλέα στέλλεσθαι, ταυτὺν
δὲ εἰπεῖν, τὴν ὁλοὴν αὖθις ἀναμετρ:ῖν Χάρυθδιν, 1)
Αἔγυπτον διιέναι, χαλεπὴν ὁδὺν ἀργαλέην τε. Mh] γὰρ
οἵονυ µε, τοῦ θεοῦ ἄνθρωπε, τὴν ὑδὸν ταύτην ἑλάττω
νοµίζειν πασῶν ὧν ὑπέστην θλίψεω», $ τὸν δοχοῦσαν
λύσιν τῶν δυσχερῶν, μὴ δεσμὸν δοχεῖν ἀῤῥηκτότε-
pov. 0$ ταύτην [f. ταύτῃ] µόνον, ὅτι στρατοπέδῳ
παραθδάλλων ἐπίσχοπος χρῆΏμα ἐπίφθονον, 3) μισητὸν
ταῖς ἁμαρτωλαῖς ταύταις ἡμέραις οὐδ' ὅτι Ott. μὲν
ἡμῖν τοὺς ἵππρυς τρὶς τοῦ ἔτους τίχτειν ( οἷον τὸ

D τοῦ μύθου Ἠλύσιον ἐμανθάνομέν τε ἠνίχα tv σπαρ- —

Ὑάνοις τῆς παιδείας μεν, xal ἑδιδάσκομεν, ὃτ'
ἑσπαργανοῦμεν ἑτέρους ), ἵν' ἔχοιμεν πάντας ἐφίπ-
πους ποιεῖν, olg ἂν ὁμιλήσαιμεν' τὰς δὲ ἀρούρας
χρυσὸν θέρος ἡμῖν ἀνιέναι, ἢ χαὶ τὰ δένδρα χρνυσοῦς
προθάλλειν χαρποὺς, οἷα τὰ τῶν Ἑσπερίδων μῆλα
τῇ ποιῄσει χεχαρποφόρηται. "H γὰρ οὗ τοιαῦτα παρὰ
παντὸς οὗτινος οὖν ἁπαιτούμεθα, xàv pid παρῇ τοὺς
πιχροὺς τούτους ἐχθεραπεύειν τοῖς ποθουµένοις µει-
λίγμασιν ὡς χατορύττοντες βλαφφημούμεθα, ᾧς ἄφς-
λόν Y& ἑχείνους τοὺς ταῦτα λέγοντας; OUxovy ταῦτα
μόνα τὴν πρὸς τὸ στρα:όπεδον ὁδὸν ἀνάντη πφιοῦσιν
ἡμῖν f) στενγήν τε καὶ τεθλιµµένην, xat οὐδὲ τὸ τέλος

101

EPISTOLA LXXV A J. MEURSIO ΕυΙΤΑ,

A62

ἀγαθὸν ἔχουσαν ἀλλλ καὶ τὸ ἀἁραχνῶδες τουτί uot A dem foedus cum fratre pereuliet, etsi ipse cujusvis

σώμα, ὅπερ, ὡς οἶδας, xaY πρὸς πάντα μὲν móvov,
μάλιᾶτα δὲ καὶ τὸν ἓν ταῖς ὁδοῖς, ἀσθενές τε χαὶ
εδιάλυτον. El δὲ σύ γε δύσαις ἀλχὴν, xal ὑπὲρ
ἡμῶν τὴν τῶν εὐχῶν περιζώσῃ δύναμιν, πάντα
(ác ἡμῖν γενήσεται, τὸ θέλημα τῶν φοδουµένων
αὐτὸν ποιοῦντος Θεοῦ, ὁδοποιοῦντος ἡμῖν διὰ τῶν
σῶν ἀγγελικῶν εὐχῶν, xal τοὺς λίθους ix τῆς ὁδοῦ

expers foederis sit et amicitie, οἱ versicoloribus di-
stinctus noti$ persistat. Stulte quidem ageremus si
molestiam tecum et. t:&dium excuteremus, nisi jam
qu: mororis et tristiti:e causa sunl, tuae veuera-
tioni vel obscure maiifestare nolentes, tam im-
portune illorum meminimus. Quamobrem mihi ne-
cessarium est viam ad imperatomem éarpere, ct

διαῤῥίπτοντος, hoc idem illi dicere, perniciosàm me rursus per-
méare Charybdim, et latam peragrare JEgyptum: iter quidem et difficile et periculosum. — Cave
existimes me, o Dei homo, hanc viam omribus quas passus sum afflictionibus et angustiis victam
esse arbitrari, aut omnium mearum difficaltatum et laborum, hanc solutionem quamdam essé, aul
refugium nee vinculum indissolubile esse censere. Et non solum hac ratione, quia episcopus, his
tam sceleratis diebus exercitui, invidie laqueos, et odii tela objecit. Neque quia oportet qui.lem,
nobis equas ter in anno parere (quale illud fabulze £lysium edidicimus quando in pucritie cunabulis
füimms, quod etiam et lusimus, quoniam alios fasciis involvimus), nt omnes illos, equos ascen-
dere faceremus, quos nostro ccetul δἱ familiaritati haberemus ascriptos. Et pariter quia decet, nobis
arva ipsa segetem auteam emittere, et. arbores, aureos fructus projicere, qualia llesperidum — mala
poetarum carminibus esse feruntur. At enim non hzc a quolibet exigimus ; et nisi ob (465 dirorum
Lominum incursus, optatis delinimentis et — commodis illis inservimus, — quasi sepulcrorum
Íossores maledicimur. Atque utinam in illos, qui talia in nos probra emittunt, recidant, Non autem
h.e $0la, $585 sed arduam et acclivem, iu illa castra, viam nobis parant, aut. angustam, aut arctam,
sed neque bono finitam termino. Sed euim hoc mihi fragile et exile corpus, quod ut nosti, etiam ad omnem
laborum occursum, maxime, qui in assidua viarum molestia conficitur, imbecillum est, et omnino
languidum. Si autem et tu robur indueris, ej omnem precum et votorum in nos vim circum"
dederis et aecinxeris, omnia nobis faciliora flent; grzs.rti:in cum 1e Deus trepidantium consilium»
et regimen efficiat, et nobis tuis angelicis precibus viam sternat facilem , lapsosque lapides ab illa
longo projiciat.
EPIST. XXII.
Eidem.

Nihil mihi molestie relictum est, quoniam om-

nium suav.ssim:x lingue et dulcissime — mentis

ΕΠΙΣΤ. KL. D
Τῷ αὐτῷ.
Οὐδὲν ἐμοὶ λοιπὸν δυσχερὲς, ὅτι τῆς πάντων Ἱ-
δίονος χαὶ γνώμης χαὶ γλώττης ἑἐδεξάμην πρησφώ-

γηµα, xal οὗ πρόσχαιρον, ὡς ὑψηλὴν ἀέρος πληγὴν δε-
χοµένην ἅμα τῇ δυστάσει καὶ τὴνδιάλυσιν, ἀλλ ὑφεστὺς
χα) παράμονον. Γράμματι γὰρ ἐποχούμενον &x τῆς
σῖς µεγαλοπρεπείας διέθη πρὸς τὴν ἐμὴν ταπεινότητα,
ὥστε παρεῖναί µοι προσφωνεῖσθαι παρὰ σοῦ, ὁσάχις
ἂν ἐθελήσαιμι, τὸ εἷλητάριον ἀνελίττοντι. Ὅπερ ἑστὶ
ῥᾷον εὖὐθὺς ἔχειν ἁποτινασσομένῳ τὰς ἐπικειμένας βα-
ρύτητας. Διεξιόντι δὲ µοι τῇ ἀναγνώσει χαὶ τὰ cà
Χρόπαια, οὐδὲν ἁλλ᾽ ἡ τὸ λαθυμηδὲς ἐχεῖνο πίνεται
eáppaxov, 3] ἵνα τὸ οἰχειότερον εἴπω, διὰ cv ἀπο-
λαύουσάν σου νῦν γην τῶν Κολχῶν τῇ τῆς Κολχίδος

* Μηδείας τέχνῃ τὸ γλράς µοι ἀποξύεται, καὶ ἡ νεό- C

της ἀναχαινίκεται. 'Opa; ὁπόσων iv χαιροῖς ὃυσ-
τυχιῶν κχοινῶν αὖτὸς εὐτυχῶ διὰ ab xal τὰς σὰς
εὐτυχίας, at xaX τὰς ὑμνουμένας τῶν παλαιῶν ὑπερ-
θάλλουσιν; Ἐγὼ δὲ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ὁποδοχῆς
τοῦ προόφωνητικοῦ δεξιὸν οἰωνὸν ἐθέμην. Κατὰ λό.
Υον τοῦτο, ἐπεῖ xal ἀετὸς ὁ προσφωνῶν, ἐπιδέξιος.
᾽Απιόντι γὰρ πρὸς τὸν µέγαν Αχίλλιον, ὡς ἂν τῇ

πανηγύρει Φυνεορτάσαιµι, χατὰ τὴν 605v. ἐνεχειρί-

601 τὸ γράμμα «ον. Σὺ δὲ καὶ αὐτόθι ἐμπικραίνῃ τοῖς
αμᾶς θλίδουσι, τοῖς τῆς ἁπληστίας θεραπευταῖς,
vol; πολαµίοις τοῦ Κὐαγγελιχοῦ ἐπαγγέλματος, τοῖς
ἁλιτηρίοις τοῦ Χρισειανικοῦ τάγματος. "O µόνον
ἔχεις τοῦτο βέλος ἐπίπεμφων τοῖς χαταράτοις, oi
την Ὑαστέρα τοῦ πανδοχέως ἆδου στενὴν ἀπεδει-
Ἄννοντες, ἐπιγανριῶσι τῷ προτερήματι. Τούτους

vocem et alloquium suscepi, οἱ non quidem brevi
temporis spatio mauens, ut esL altissimus aeris
ictus, qui simul fere ut coit, dissolvitur, sed con-
stanti persistens tibi, et obnixum diuturnitate,
Litteris enim hoc ex tua. magnanimitate et cel-
situdine conflatum, in meam devenil humilitatem,
quasi presens mihi illud insonet, et quasi tuo
persirepat ore, quoties ego quidem velim, et vo-
lumen hoc explicuero. Quod quidem facile est
obtentu il'i qui longe a se amovet hasce rerum
molestias, gravibus infortuniis agitatus et con-
cussus. Át cum ad lectionem accederem, et ad
(ua varia monumenta nibil aliud,quam illud oblivio-
nis pharmacum mihi bibendum esse censui, aut, ut
proprius loquar, ut Colcborum terram, qua nunc
ipse frueris Colehidis Medew arte, senectus mihi
penitus detrabitur, viridisque juventus flore mibi
renovatur vivo. Jam vides quidem quantum hisce
communium infelicitatum temporibus ipsi felici
leter fortuna, propter te et (ua prospera gesta
casusque penitus felicissimos, qui cunctos prisco-
rum hominum eventus longo superant intervallo.
Ego quidem tempus illud, quo tuam jucundam:
vocem et allocutionem mihi suscipere contigit,
dexterum divinumque mihi auspicium esse con-
stituo, ob hanc fortasse rationem, quoniam aquila
scite et eleganter acclamat, felicique strepit ro-

40)

TIIEOPIIYLACTE BULGARUE ARCHIEP.

10ἱ

*irg. Nam cum magnum peterem Achillium, quasi A μὲν ὁ χἀάκεῖζνο τὸ µέγα χῆτος χειρωσάµενος Ἰησοῦς

cum frequenti ceetu festum essem celebraturus, in
via mihi tux litterze tradite fuerunt. Τμ vero ibi
in illos, qui nos acerbo elidunt ictu. amaram in-
duis bilem. |n illos, inquam, qui insatiabilis cupi-
ditatis ministri sunt, qui et Evangelicze professio-
nis hostes sunt exsecrabiles, et Christiani agminis
pernicies, et ipsa internecio. lloc igitur telum,
quod solum habes, in hos diris devotos et exsecran-
dos valido emitte lacerto. Hi vero duri inferni 9la-
tum uterum, qui omnium est receptaculum ct
sedes, angustum fere, et. arctum | manifestantes
ος bene gestis, partaque vietoria lemere super-
biunt. los quidem tagnum illud cetos Jesus
subigens, 656 sub proprium suz manus robur
submiitat, et. plenam ipsorum gulam attingens,
ingentes tumidosque fastus contrahat et turgidas
οἱ elatgs illorum cristas dejiciat. Sive ut Zacchzi
cup'ditates, sive ut aliorum, apud Judzos princi-
pum omni fere salute et cullu. carentium compe-
scuit. Ad quos rigides et severos IRhomanos medi-
cos misit, qui et abscinderent οἱ comburerent.
At vero tuus animus quasi rectam. viam et omni
ren:otam culpa a dextris te ipsum semper prospi-
cit, uL aut. ne pauperum causa, aut aliorum, qui
tibi subjacent, concusso pectore agiteris, et maxi-
me ob illos, qui te imagine repreesentant, vel si ta-
wien illos, ct legitime, et large suscipis, εἰ operi -
bus amoris illecebras illis ostendis. Ille, inqua,

saereum areum tua brachia esse coustituet, et ες

multo cireumcinget robore, et tecum gentes, bella
horrida moventes disperget, arcum contundens, οί
confringens arma, et scula. com burena. igne "', uz
alacritatis effleacia et studio elferventi. At ut a
te Infestantium agmina appropinquent, et Doi. ino

hostium castra construant, invalidi penitus ipsi οἱ infirmi erunt.

ὑπὸ τῖν οἰχείαν χεῖρα ποιῄσαιτο * xal τῆς γαστρὺς
αὐτῶν ἀγάμενος, συστείλαι τὸν μέγαν ὄγχον, δια:
φορῄσας τὸ οἴδημα, εἴτε ὥσπερ thv Ζακχέου γα-
στέρα διῳχονόμησεν, εἴτε ὡς τὰς τῶν παρ Ἴου-
δαίοις ἀθεραπεύτων ἄλλως ἀρχόντων. Οἷς ἐπαφῖχε
τοὺς ἀποτόμους ἰατροὺς Ῥωμαίους, τέµνοντάς τ

xai χαίοντας. Σὺ δὲ θέµος (54) [f. Zou δὲ θέµενος,
nempe Ἰησοῦς] ἅμωμον την ὁδὸν, προορῶντος
αὐτὸν ἆξὶ Ex δεξιῶν, ἵνα μὴ σαλευθῆς, xal διὰ τῶν
πενἤτων, xal διὰ τῶν ἄλλως αὐτῷ ἀναχειμένων,
μᾶλλον δὲ αὐτὸν εἰκονιςόντων, ὑποδεχομένου Ύγνη-
Glo; τε xal πλουσίως, καὶ τοῖς ἔργοις τὸ φίλτρον
δειχνύοντος, θξίη τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονας *
χαὶ περιζωννύων σε δύναμιν, διασχορπίσαιεν ἐν aol
ἔθνη tà τοὺς πολέμους θέλοντα ' τόξο» συντρἰ-
όωγ, καὶ συγθ.1ῷχ ὅπ.Ίον, xal θυρεοὺς χατακαίων
ἐν πυρὶ τῷ τῆς of; προθυµίας ὁραστηριότητος
ζέοντι * χαὶ Ev τῷ ἐγγίζειν ἐπὶ σὲ χακοῦντας, xol
παρατάσσεσθαι παρεμδολὴ» τῶν τοῦ Κυρίου ἐχθρῶν,
αὐτοὶ ἀσθενήσαιεν, καὶ τῶν διαθουλίων αὑτῶν ἑκ-
πέσοιεν ' καὶ χαταδιώξαις αὐτοὺς, xaX χαταλάδοι”, xai
ἐκθλίφαις, καὶ ὡς πη.]ὸν τῶν π.ἰατειῶν «Ίεάναις
τοὺς thv πλατεζαν τοῦ ἀθέου Μωάμες .στέρξαντας.
Καὶ ταῦτά σοι οὐκ ἐπεύχομαι µόνον, ἀλλὰ καὶ πὲ-
ποιθα ὅτι ἔσονται. O5 γὰρ ἅλιχος 6 θεὸς. ὥστε μὴ
καὶ ψυχΏς χαθαρότητι, xal χειρῶν γενναιότητε, ἔκ
περ.ουσίας προσχληθέντα, δοῦνα, της νίκης τὸν στέ-
φανον. Ἐγὼ 6$ σοι ἤδη καὶ τὸν ἐπινίκιον ἀναχρού-
σοµσι’ Επάταξε 3a610 ἐν μυριάσιν, ὁ πραότατος
τῶν νῦν xat μαχιμώτατος, ὁ πατάξας τὴν τῆς ἔπιθυ-
µίας ἄρλατον, χαὶ τὸν τοῦ μωμητοῦ θυμοῦ λέοντα *
&o' οὗ «b ἔλεος um διασχεδάσῃ ὁ διχαιοσύνας ἀγαπῶνν
xai ὁρῶν εὔθύτητας Κύριος, ἀεὶ τηρῶν xal xaxov-
σεως πάσης ἀνώτερον xal χαχώσεως.

Etenim ipsi consiliis et temerariis

cogitationibus omnino «concident suis, et teinerariis cogitationibus omnino captivabüntur suis, οἱ ips. S
duro persequeris impetu, οἱ in servitutem. rediges, εἰ contundes, et ut platearum lutun confringes
illos '* qui impuri, et athei Moameti spurcam plateam studio insectantur. Et haec non. solum tibi

precor, sed futura esse spero. Non enim Deus
manuum operam, victoriae corona, jure quidem
jam hoc epinicium canam : David decem willia
ct bellicosissimus. Qui εἰ furentem cupiditatum
roneussit, Α quo et misericordiam nunquam

injustus est, quasi animze puritatem, et generosam
debita uberrime non insigniat. Ego quidem tibi
percussit '*. Omnium, qui nunc suut, et. mitissimus
ursumn, et
separavit Dominus, qui justitiam semper amavit, et

ferocem animi vituperabilis leonem

aquitatem semper inspexit, semperque illum omni improbitate omnique scelere sejunctem corservavit.

EPIST. XXIV.
Domno Αἀγίαπο magno domestico.
Equidem eiiam sum defunctus, pansebaste mi
epitulator, et inter. eos fere, qui. imo inferorum
vagantur autro. constitutus, a te nunc excitor, qui
οἱ hanc animulam meam injhi restituens, cuncta
mea ossa colligis, et dissolutam mei corporis
compaginem congruente proportionum εἰ con-
ciunitatis ratione construis, carnesque meas enu-

ΕΠΙΣΤ. KA'.
Τῷ p£yd Ag δομεστίχῳ xvpio 'A6pumq.

Ἐγὼ δὲ xai νεγρὸς T8595 Ὑενόµενος, παναέδαστε
μέἐγιστέ µου ἀντιληπτορ, καὶ tol; χατωτάτω τοῦ
ἅλου τεθεὶς, παρὰ σοῦ vov ἐξεγείρομαι, xal ἀπηχσθ-
ιστῶν τὸ φυχίδιον, συνάγεις µοι τὰ ὁατᾷ xal συναρ-
μολογεῖς τὴν διάλυσιν, xa σάρκας ἀνατρέφεις, xat
δέρµα περιτείνεις, xal Υγἶνῃ µοι ζωοπάροχος. Βού-
λε, συνελκύσω τῆς ἀσαφείας τὸ παραπέτασμα, καὶ

17 Psal, χιτ, 10. 5 Psal, xvii, ἀδ. '* E Reg. xvin, 7.

Vario lectiones ct nola.

(54) θέµος. Scrib. θυμός.

A5

EPISTOLAE LXXV A J. NEURSIO EDITA.

406

δείξω σοι τοῦ λόγου τὸ βούλημα:; Ἐμοὶ τοῦ νῦν βίου Α tris, illasque cutis vestitu obtegis, vitzeque mii 1

τὴν σύγχυσιν ῥλέποντι, χαὶ τὴν ὕδριν τῆς πλεονεξίας,
xal τὴν ἀναίδειαν, οὕτως ἀπηρνθριασμένως ἔκπορ:
νευσάσης, xal µιαινοµέντς τὰ πράγματα" xal τοὺς
μὲν τὰ δημόσια πράττοντας, πορθητὰς μᾶλλον, ἣ
gopolóyouz* xat θείους ὁμοῦ νόμους xai βασιλιχὰς
ἐντολὰς ἀράχνης ἠγουμένους ὑφάσματα, τοῦτο δὴ
τοῦ ᾿᾽Αναχάρσιδος πρὸς τὸν Σόλωνα, μνίας μὲν xpa-
τοῦντα, σφηξὶ δὲ ῥηγνύμενα * và δὲ τοῦ λαοῦ τῶν
Ἀριστιανῶν ἀγόμενα καὶ φερόµενα, uh ὄντος Ἀν-
τρουµένου μηδὲ σώζοντος * πᾶσα μὲν σωτηρίας ἑλ-
πὶς περιῄρητο * ἣν πνεῦμα φυχῆς συμφοραῖς ἓμ-
παγείσης εἰπών τις οὐχ ἁμαρτήσεται. Πάντες δὲ
λογισμοὶ δ:ελύθησαν, xal νεχρωθεὶς ἐχείμην τῇ
ἀπογνώσει τῖς τοῦ χκακοῦ διορθώσεως. Ὡς δ᾽ ὁ

πανευγενέστατόὀς σου γαμθρ»ς, τὸ τῆς ἀγαθοθέλείας B

ἔρνος, τὸ ἐν ταῖς χοιλάσι τῆς νῦν τῶν καχῶν συῤ-
ῥοΐας χρίνον, τὸ Ev ταῖς πάντας χνιζούσαις ἀχάνθαις
ῥόδον, tj θεόπνευστος ὄντως quyh, τοῖς ἐγγὺς ἡμῶν
πράγµασιν ἐπιστὰς, ξἐνον ὡράθη pot θέαµα, ποτα-
μὸς δι’ ἄλμης ῥέων γλυχὺς, χαὶ ὁδοιπόρος διὰ βορ-
66909 ῥέων ἀμόλυντος (ἃ τῶν aov πάντως ἐντολῶν
ἀπρτελέσματα χατενόησα) ἑἐνταῦῦά µοι τό τα ἄπο-
πτὰν πνεῦμα τῆς Χχρησ-ωτέρας ἑλπίδος εἰσέπτη
πάλιν, xal πάντα συνετελέσθη περὶ ἐμὰ, ὅσα τῆς
τοῦ εζεκιὴλ φρικτῆς ἐχείνης ὁράσεως. "Apá σοι
µετρίας ὀφείλω τὰς bv εὐχαῖς χα] ἐπαίνοις χάριτας τῷ
Ψυχηδότῃ, τῷ ζωογόνῳ; fj τοσαύτας ὅσας, εἰθέμις εἰ-
«ilv, κατάρας τοῖς ἁδιορθώτοις ἐχθροῖς τῆς χρηστό-

τητος, τοῖ Ψυχοφθόροις, τοῖς ζωολύταις; Αλλά γὰρ

οἷα πεπόνθαµεν! Κρἰνον ἀτεχνῶς ὁ νεανίας͵ καὶ ῥάδον
Un" ὀλίγον εὐωδιάσας, μᾶλλον δὲ τῷ θεῷ διὰ τῶν
πενήτων εὐώδης ἸὙενέμενος, Ίδιον ὀσφρανθέντι
τῆς ἀποφορᾶς τῶν ἔργων αὐτοῦ, ἡ τῆς τοῦ πάλαι
Νῶε θυσίας. Εἶτα πρὸς τὸν ὑμέτερον ἀέρα διέδη,
Βόνην ἡμῖν τὴν μνήμην ἐγχαταλιπὼν ἁπαράκλητον.
Τίς Y&p τοῦ λοιποῦ τοῖς μὴ χτηµατίταις τὰ περιόντα
συνάδει, τοὺς δ àv πόµατι τῆς ἁπορίας πρὸς τὴν
τῆς εὐπορίας τάξιν ἀνάξει; Τίς ὀρφανοὶς δώσει μικροῦ
γαὶ χάριν ὁμολογεῖν τῷ θανάτῳ, δι ὃν πατέρων
ἁσθενῶν ατερηθέντες ἀντέλαθον τὸν τηνιχαῦτα δυ-
νάµενον; ἘΤένος προστάγµατα, θείας ἀπηχήματα
ἀγαθότητος, στηρίσουσι χήρας ὅριον ; Τίνος ὀφθαλ-
tA τοῖς ἀδιχούμενοις δάχρνον ἁποστάζοντες τοὺς

dator efficeris. Vis igitur ut huju& obscuritatis
mystieum integumentum detraham, et verum tibi
sensum sermonis rmanifestem? Cacam humans
vite confusionem , animo conspicio sgro cu-
piditatem ; et injuriam sordide avaritig, οἱ
hnpudentiam , junctas rerum moles, toto jaw
deposito pudore, coinquinantem, et scorti more
dire prostituentem, et illos, qui reipublice: per-
agunt negotia, vastatores potius quam collecto -
res 6577 tributi csse, et pariter ab illis divinas
leges, et. imperatoria statuta aranearum prope-
modum telis paria haberi, et similia, qux exilem-
et debilem irretiunt muscam, et a susurranti vespa
perrumpuntur, ut ad Solonem Anacharsis olim
relulit. Sic etiam et Christiani populi res ferri
et cireumagi, quasi liber non esset, nec vita do-
natus, manifestissime video, Omnis enim salutis
spes penitus fere est detracta et propulsata, Quam
αἱ quis anima calamitatibus variis compactz et
obrutze effusum statum dixerit, non errabit. Omne
quidem consilium evanuit, et ego fere defunctus
jaceo et exanimis, hac solum de causa, quod funditus
desperem, malum posse aliquo modo corrigi. At
Hlustrissimus tuus gener, et sacrum optimi consi-
lii germen, et ut lilium in. convallibus, ubi nunc
malorum colluvio confluit, et ut rosa inter spinas,
que Omnes lacerant et. pungunt, vere ut spirits
4 Deo afflatus est ; qui nostris operibus et afflictio-
nibus probe astat. Certe ut peregriuum mihi spect :-
culum visum est, scilicet, ut (lumen ab ipsa salsug.ne
dulce effluens, et ut viator per coenosas transiens se-
mitas impollutus. Que. omoia vero tuarum esse
preccptionum effectus prorsus exp'oravi. Hic autcm
utilissimzxetsalutiferze spei spirits ad me rursuá
evolavit ei euncta in me absoluta sunt, quecunque
horribilia ab Ezechiele eaque terrifica visa fuisse
feruntur. Jamque tibi moJicas, et precibus, etencae
miis mistas debeo gratias, qui mihi animam resti-
tuisti, qui et mihi vitam generasti, aut tot tantasque
gratias, si fas est dicere, quot imprecationes
sacre religionis hostibus, nulla correctione Πες-
tendis, animarumque omnino dirissimis corrupto-
ribus, vitamque pernicie οσα infestantibus. Sed

ἁλιχοῦντας πλέον θρηνῄσουσιν, ὥς γε µειουμέ- Ὦ enim ut. perpetimur οἱ vexamur, lilium prorsus est

vous τὰ µείνονα, xaX σπεύσει λοιπὸν οὗτος λῦσαι τὰς
δημίας ἀμφατέροις τοῖς µέρεσι, τῷ μὲν τὴν µεί-
ξονα , τῷ δὰ την ἑλάτιονα ; Τίνα καὶ πένης εὑρί-
σει χατὰ τῶν πλουσίων ἁρπάγων ἔχδικον, καν
πλούσ.ος χατὰ πενῄτων χαχοῄθων χαὶ συχοφαντῶν
αὐνδιχον; Tíva θεραπευτὴν εὐρήσει τὸ τάγμα τῶν
τοῦ θείου θεραπευτῶν, οὐ φιλοκρινοῦντα τὰς ἀξίας,
ὅ τοῖς ἀθέοις σπουδάξεται. ol πρὸς τὸ µισόθεον
αὐτῶν, τῇ ἁτιμίᾳ τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀναγχαίως
σωνεχφαινόµενον, ἀπολογίαν πορἰζονται τῶν τιμᾶ-
σθαι διχαιουµένων ἀἁναξιότητα: Αλλά πάντας ὡς
αὑτοῦ χρείττονας Λβλέποντα, xai ἁγιασθῆναι διὰ
: πούτων τῷ τοῦ Πνεύματος χρίσµατι, καὶ ἔτι τελεῖ-
σθαι tà θεῖα, xat ἁγιαστιχκὰ πιστεύοντα, xal τοὺς

adolescentia, et ross, qux? parvo temporis spatio
bonum exhalat odorem : maxime autem Deo, ob bc-
nelicia in pauperes, boni odoris est. Sed. suavius
ipsius operum exhalatione et effluxu percipitur,
quam illo Noe sacrificio, Jam olim peracto. Deinde
per vestrum aerem irrepsit, solàm nobis memoriam
relinquens tristissimam omnisque expertem conso-
lationis. Quis euim In reliquum, miseris et egenis,
ita jam rerum, qui supersunt, faculiates coiliget,
illos certe ipso inopi» poculo, ad uberrimum feli-
citatis ordinem inducet? Quis et orphanis et deser-
tis dabit, vel fere ipsi morti gratiam rependere, ob
quam, invalidis et infirmis parentibus privati, po-
tentem ita tunc et strenuum susceperunt? Cujus

101

ΤΗΠΕΟΡΗΥΙΑΟΤΙ BULGARLE ARCHTEP.

{08

φ e. e . . 4 . ... 9
imperia ultimam divin: bonitatis conditionem, in A μὲ οὕτω tho γνώμης ἔχοντας, ἁμυήτους καὶ ácc-

orbitatis misere terminum et limitem obfirmabunt? -

Cujus oculi in injuria affectos, οἱ misere dilacera-
tos lacrymas instillantes injure latores potius
luctu acerbo prosequentur, quod se majoribus
spoliaverint bonis et imminuerint? Et hicin poste-
rum festinabit, in utrosque damna et pericula fun-
ditus solvere; huie quidem majora, illi vero mi-
nora dimittens. Pauper antem quem in maximis et
effusissimls rapinis Justum invenit, et dives, in
improbis pauperum moribus, et calumniis etiam
communi patrocinio 65$ defendendum censebit.
Et cohors etiam alti numinis ministrorum, quem
ministrum forte inveniet , qui digna per tribus, et
ordines non decernat, quod ab impiis maxime in

pretío habetur? Qui in ipsum odium, quo Deum B

prosequuntur, multa in servos Dei ignobilitate
*tque ahjectione necessario prescriptum, ut excu-
sationem comminiscantur, illos indigne honorari,
et coli, qui se ipsos veluti justos extollunt et ele-
vant. Sed illum, qui omnes, ut se ipso meliores et
vquiores intuetur, ct ab his, ipso sacrz unctionis
Spiritu sanctificari, et adbuc ipsa divina et sancta
absolvi, et perfici posse sperat. Et omnes, qui bac
sententia el religione non teneantur, profanos qui-
dem et impuros et omis sanctilicze gratiz inexper-
tes arbitretur. Hi enim, qui sanctuni esse sacerdo-
tem existimant, etiam se ipsos ab hoc consecrari et
sanctificari cognoscunt. Impii et nefaril postea sunt
qui nullo virum consecratum et sanctum. honore
afficiunt, aut qui talem ipsum mon existimant,
nullius Chri.ti sanctificationis el gratize participes
ostenduntur. Nam qui sanctificatur et consecratur,
hic sanctitatis beneficio, vi consecrationis, talis effl-
citur. Et hos vere decet in Christianorum ccetum
iniromitti. Quis autem et nedum videre posse pri-
vabitur, tacito rerum necessariarum fastigio, im-
pietatem et infidelitatem ita percipi, et alte radices

λέστους τιθέµενον, xaX πάσης ἁγιαστικῆς ἀμετόχους
χάριτος. Οἱ γὰρ ἁγιαστὴν εἶναι τὸν ἱερέα πιστεύον-
τες, χαὶ ἑαυτοὺς ὑπ τούτου ἁγιαζομένους ἐπιγινώ-
σχοντες, ἀνότιοι λοιπόν clot τὸν ἁγιαστὴν ἀτιμάζον-
τες * T] μὴ τοιοῦτον αὐτὸν νοµίδοντες, ἅμοιροι τοῦ
κατὰ Χριστὺν ἁγισομοῦ δειχνύονται * ὁ γὰρ ἁγιαζό-
µενος ἁγιαστῇ ἁγιάκει. Καὶ τί δεῖ τούτοις πρὸς τὰ
Χριστιανῶν εἰσωθίζεσθαι; Τίς ὁ xal ἰδεῖν οὐχ ὅπως
ἑνωτίσασθαι ἄπιστον ἓν τηλικούτῳ Όψει τῶν ἀναγ-
xalov στερῄσεται, ὡς àv μηδὲ γογγύσαιεν Βούλγαρο:
Ἑν µόνον µέρος ἑλύπησεν ὁ πανσέδαστος, τοὺς αὐτῷ
γνησίως δουλεύοντας, ὡς οὗ µόνον κερδῶν στερη-
θέντας, ἀλλὰ χαὶ ἃ προεῖχον ἑχδαπανήσαντας, xal
κατὰ τὴν παροιµίαν, ἄνθρακας εὑρόντας τὸν θησα»-
ρὸν, καὶ καταχαέντας ἀπὸ τῶν ἐντρυφῆναι προσδο-
χησάντων. Μᾶλλον δὲ, v' ἀληθέστερον εἰπεῖν, οὐδὲ
τούτους λελύπηκε, μεῖζον πάντων χερδῶν ἠγησαμέ-
νους, Xal πλούτου πρόσχτησιν, οὐχ ἀπώλειαν, τὴν
τῶν τοιούτων ἔργων — toU. veavía μµεγαλοπρέπειαν’
τοῦτο γὰρ δούλων ἀγαθῶν, πενίαν αἱρεῖσθαι μᾶλλον
τὸν δεσπότην ἐν εὐφημίαις πλουτίζονσαν, | πλοῦτον
διὰ δυσφηµίας πτωχίζοντα. ᾽Αλλὰ τῷ μὲν χαλῷ
κἀγαθῷ σεθαστῷ φευκτὸς ὁ τῆς ἀρχῆς τόπος, ὡς
τῷ ὄντι τόπος καχύνσεως, ἡ σχήνωµα Κηδὰρ, ἢ
σιδηρᾶ xápivog * καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὴν ὑμετέραν
µαχαριότητα μονονουχὶ πτηνὸς φέρεται. Οἱ δὲ τῆς
αὐτοῦ χρηστότητος ἀπολαύσαντες, πενθοῦντες Éau-
τοὺς, ὡς βαρυτέρως T] πρόσθεν πειρασοµένους τῶν
δυσχερῶν (τὸ γὰρ καχὸν μετὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ
πεῖραν xáxtov), co, xal τοῖς σοῖς, ὡς οὕτω διδά-
σχοντι, xal οὕτω διδασχοµένοις, παντὸς ἆγαθοῦ
ἐπίῤῥοιαν παρὰ Κυρίου ἐπεύξωνται. "Qv αὐτὸς τὰ
πρῶτα τάττεσθαι οὐκ αἰσχύνομαι * xal δοίη θεὺς ὑμῖν
τε αὐτοῖς, xal τοῖς ὑμετέροις xat τοῖς περὶ ops, Ev
τῷ ἀγαθῷ τελείωσιν, εὐξίαν (35) εὕροιαν, πάσης
ἁπλῶς τηρῶν ἀνώτερον χαχύνσεως xal χαχώσεως.
agere, quasi neque Bulgari obmurmuient et adver.

sentür. Hac autein re solum pansebastus, quos sibi legitime submissos habet, animi zgritudine affecit
quod non solum quizstu et lucro orbatos dimitteret, sed qui? haberent penitus absumere et amittere
cogeret, et uL est in proverbio, thesaurum omaem iu carbones resolutum invenire, et ab illis. pracie
pue, qui deliciis blandoque luxu frangi viderentur exustum, Sed maxime verum dicere decet illum,
non bos :gre affecisse, quod quid majus omni lucro excogitasset, οἱ divitiarum — possessionem
non autem amissionem et interitum, ipsam horum operum juveunilis proterviz esse prasiantiam — el
excellentiam. Nam hoc quidem boni servi est, paupertate u potius eligere, 4 inaxiwe ejus pos-
sessorem optimo famz sensu, et divite zstimationis supellectile attollit, quam opes, quie infausto no-
Dine ad paupertatem redigere illum possint. Sed enim candido optimoque augusto fugiendus hie
est imperii locus, quasi totius sit improbitatis et sceleris sedes, aut tabernaculum — Cedar, out ferrea
quadam fornax. Et ob hane causam ad nostram hanc felicitatem beatitudinem solummodo ut prz-
ceps quzedam volucris percurrit, Bi vero, qui ipsius utilitatis se obvolvunt deliciis, se deinceps luctu et
planctu deprimunt, quasi multo gravius et molestius quam autea rerum jucomuodis el diltficultati-
bus sese implicuerint, Nam malum post boni experientiam et. sensum pejus est. Tibi autem, el
his, quasi sic docenti, et quasi ita edoctis, largiorem | omnis boui influxum, οἱ copiam illi a
Domino deprecantur, quoram ipse primus haberi non erubesco. liaque Deus et vobis, et ipsis, et
nobis, et his qui apud nos sunt, puram in hono perfectionem, gloriam et abundantiam impertia-
tur, el simpliciter omni nos improbitate et vitio liberos conservet.
Varie lectiones οἱ nota,

(98) E ξιαν. Serib. εὐεξίαν.

403

TQ σεδαστῷ Πακουριάνῳ.

Κα Κύριος παρεθίόθασε vb ἁμάρτημά aoo, ἄλλως
τε μηδὲ τηλικοῦτον ὃν, ἡλέχον ἀεὶ πρὸ τῶν ἑκείνου
ὑφθαλμῶν ἵστασθαι. Ἑγὼ δέ cos xai τοῦτο ἄγαμαι,
τανσέθαστέ µου vlk, ὅτι χαὶ τοὺς τῶν ἁμαρτημά-
«wu? χώνωπας ὡς καµήλους ὁρᾷς, ἑναντίως Y) παρὰ
τῆς θείας γλώττης οἱ Φαρισαῖοι χατωνειδίζοντο :
xa τὸ iv τῷ ὀφθαλμῷ χάρφος ὡς βαρεῖαν δοχὸν
λελόχισαι. "O0 μεγάλην χρηπίδα τῆς ἀρετῆς ὁ xa"
ἡμᾶς Ἰόγος τίθεται * οἴπερ ἀρχὴν εἶναι σωτηρίας
τὴν ἑαυτοῦ τινος χατάγνωσιν πεπιστεύχαμµεν. Καὶ
βάλλ᾽ οὕτως, aT κόν τι p doc µερόπεσσι γίνοιο. Καὶ
uf σε τῆς ἀγαθοθελείας παραχενῄὴσειέ τι τῶν ἐκ
τοῦ κόσμου, οἳς οἳ χουφότεροι πεττευόµεθα * τοῦτο

ο EPISTOLA LXXV A 1. MEURSIO EDITAE.
ΕΠΙΣΤ. KE. λ

119

$59 EPIST. XXV.
Sebaste Pacurlano.
Dominus quidem transtulit peccatum tuam 105

alioqui enim non tantum fuit, quantum in oculis
ejus semper. Ego autem te ob hec maxime admiror

et laudo, pansebaste fili, quod exignuos peccatorum

eulices quasi ingentes camelos intueris, contra
quam a Domino Phárisx! orguebantur. Festucam

quoque, quie in oculo tuo est **, quasi gravissimam
trabem reputás, quod magnum virtutis. fundamen-
tum coeleste verbum, quod apud nos nasci voluit,
esse constituit. Siquidem principium salutis esse
ipsam sui ipsius cognitionem credidimus. Atque
ita conjice,

Si quod Iu lumen mortalibus indere possis.

πεπεισµένον ἁμεταστάτως, ὡς ἁπλῶς μὲν αἰσχύνη Β Neque te ab hoc virtutis statuto mundana aliqua

Χρ.στιανοὺς νομοθετεῖσθαι [f. ὠνομαθετῇσθαι] παρὰ
τοῦ|[. τὸ]μηδένα Aviv αἱρεῖσθαι. Τοῦτο γὰρ καὶτῆς
φύσεως ἔνταλμα, ἣν ὑπερθαίνειν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου
μαβητῆς ἐπιτάττεναι. 'Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἀπὸ τοῦ
παρὰ φύσιν εἰς την φύσιν ἁποχαθίστησι τὸν ἄνθρω-
πον * ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ λόγος καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν τοὺς
αὐτῷ πειθοµένους τίθησι * τοῦτο γὰρ Bh τῆς πρὸς
τὴν φύσιν ἑνώσεως αὐτοῦ χατόρθωµα xat ἐκνίχημα.
Πλὴν ἀλλ’ dj τῶν πολλῶν θηριωδία τοῖς ὀμογενέσιν
ἐπιλυταοντων, ἀπαιτεῖσθαι νῦν τοῦτο τοὺς χρηστο-
τέρος ὡς μαγάλην ουντέλειαν παρεσκεύασε, τὸ
μηδενὶ λύπην ἀθέλειν λέγω. ᾽Αλλὰ σέ τοι ἀξιοῦμεν
xa πᾶσι τὰ ἀγαθὰ διαρχῶς συµόουλεύεσθαι, οὕτω
τε thv ἑνότητα τῆς πίστεως iv τῷ σννδέσµῳ τῖς
ἁγάπης τηρεῖν * ὡς τό γε δάχνειν ἀλλίλους xol
κατεσθ[ειν οὔτε τῆς φύσεως ὅλω»ς, οὔτε πολλοῦ
δὴ τῆς πίστεως. Οὕτω γὰρ ἐπὶ σεαυτὸν val δανιλέ-
τερον ἑλχώσαις τὰς τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ χάριτας,
ὑφ᾽ οὗ τηροῖο πάσης κακύνσεως ἀνώτερος χαὶ
χαχώσεως

vis detnrbabit, qua nos leviores quidem sursum

deorsumque devolvimus atque deludimur. Et hoc

constanter persuasum labe simpliciter pudere
Christianos quasi legem statuere, aliquem in hoc
praeferri et anteponi, quod neminem injuria, aut
tristitia afficiat, Hoc enim ipsius nature est pra-
ceptirm. Quam transcendere et transgredi sedulus
Kvangelii discipulus precepit. Nam lex ab eo,
quod juxta nataram habet, in ipsam naturam ho-
minem ind»cit et collocat. At vero Dei verbum
supra ipsam nature sedem [ος qui ipso (irmati
sunt atque freti, facile evehit. Hoc enim est facinus,
hzc est victoria, quá ex amore et communione
ipsius cum ipsa natura exoritur. Verumtamen
multarum ferarum natura, qua in suum proprium
genus rabie et impetu feruntur, nünc hoc quasi
magnam utilitatem et commodum, ab illis maxime
exizi edocet, qui utiliore sunt et probiore natura
animo. Hoc, inquam, nemini molestiam et tristi-
tiam appetere. Sed enim hoc a te muneris posci-

mos, ut omnibus bona effundas, eunctisqueaffatim consulas, simulque omnibus persuadeas, commu-
nionem et unitstem fidei firmo amoris vinculo conservare, nt 'sese mutuo devorare et. immordere,
neque a natura, nequa a fide cognoscant desumere, Ita enim in te ipsum large optimi Dei gratiam, et
Ἰκρεβεία declinabis à quo et sceleri, δὲ miseris subtractus casibus consenueris.

ΕΠΙΣΤ. κα
Tp Ταρωγίτῃ χυρίῳ Γρηγορίῳ.
Καὶ πόθεν ἂν, καὶ mola; ἀποτίσαιμί σοι τὰς χά-

EPFIST. XXVI.
Domno Gregorio Turonita (36).
Et unde quidem, ét quas tibi rependam gratias,

βτας, μαγαλεπιφανέστατέ µοι ἓν Κνρίῳ υἱὲ καὶ αὐ- D illustrissime in Domino fili, ac domine ? Nam me

θένται ὅτι µε πάντων ἀνθρώπων ἀληθέστατον δει-
χιύεις ἑχκάστοτε, xal µοι τοὺς ἐπαίνους, ol; ἆποσε-
μνύναιν δοκῶ σε, μᾶλλον ἀποσεμνύνεις αὐτὸς, ἆπο-
φαίνων τούτους, o0 ῥήτορος σοφιστιχὰ χολαχεύμµατα,
ἀλλὰ καὶ Ενεύματος συνηδοµένου τοῖς ὄντως χαλοξς
σχιρτήµατα, xal στόματος εὐφημεῖν εἰδότος ἀρετὴν
ἅσματα ; Ἰδοὺ γὰρ ὅπερ Ἰγγέλη pot πρὸ βραχέων,
πύσου τιμήσαιντ ἂν ἀκοαὶ φιλάληθοί τε xal ἄφθονοι.
Ἑνὶ γὰρ τροπαίῳ δυοῖν ἑθνῶν ὀφρύας χατέσπασας,

1 jJ] Reg. xu, 15. *' Matth. vit, 6.

omnium hominum verissimum ubique manifestas,
et in me laudes, quibus te celebrare studeo, magis
ornas ipse, ei vertis, illasqne decantas, non ul
sophísticas G0 rhetorum illecebras, sed ut |α.-
tantes jucundi spiritus, his, quí vere probi sunt,
choreas, et mollia tripudia, et ut carmina, et can- !
tus, qui ab illo profluunt ore, quod virtutem solum
attollere didicit. Ecce igitur, quod mihi nuper alla-
tum est, quanti faciant honore affect: aures, ve-

Varie lectiones et note.
($6) In Baronii Annalibus, (om. XI, ad Ἀπ. 4075, — Francis, ct Nicolao Sebasto Paguriano inscripta, ut

epist. est 61, velut epinicium victori: de Persis ac

superior.

An : THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 412
ritatis amantes, et ab omni alienz invidia. Uno Α καὶ τῷ τῆς Περσιχῆς ἀπονοίας πύργῳ συγχαθεΏες
enin tropeo et monumento duarum nationum τὸ τῆς Φραγγιχῆς ἀπονοίας Όψωμα. Καὶ Φινεὶς
bustum superbaque supercilia detraxisti, οἱ una ᾖῥἐδείχθης νέος ἡμῖν τῷ δυνατῷ σου σειροµάστῃ δυο
cum valida Perside νοβδη/8 turri, Francicze amentige συνεχχεντήσας Ίθη [f. ἔθνη] παρὰ Kuplp &xá-
culmen subvertisti. Et novus Phinees nobis appa- θαρτα. "O vc yàp τὰ Νεσμᾶν qopolovely εἰωθὼς, τάς
ruisti, dum potenti tuo telo duas gentes, apud Do- τε ἄλλας περὶ τὸν Πόντον Ἑλληνίδος (f. -δας] πόλεις
minum impuras et impias perfodisti. Quandoqui- — &vcbg; Tavátóog ποταμοῦ χαὶ λίμνης Μαιώτιδος -
dem enim Nesman, qui tributa colligere consuevit, καὶ δὴ τὴν τῶν Κόλχων προχαθημένην, xai αὐτῷ γε
et ab aliis Graecanicis urbibus, qua cirea Pontum ὁριζομένην τῷ Φάσιδι' ἀλλὰ μὴν xoY τὴν τῆς
sunt, et intra Tanaim flumen, et paludem Mxoti- μιχρᾶς Αρμενίας ὑπερχειμένην ὑφ' [f. &q'] ὀψηλοῦ
dem, et illam qua Colchis przesidet, et quae Pha- κγχολωνοῦ, καὶ αὐτὴν ye σύμπασαν ᾽Αρμενίαν. (Μα-
sidi est contermina, sed et illam qua in Minori µρυανδηνοὺς yàp xal Γαλάτας, χαὶ τοὺς ὀμόρους
Armenia alto subjacet colli, et ipsam totam Ár- —coóxcot; Καππαδόχας παρίηµι) * xal παχὺς Ίδη χαὶ
meniam, tributi jure est moderatus (Maryandynos , βαρὺς ταῖς φορολογίαις Ὑενόμενος, ἐξεχότη τὰς
enim, et Galatas, et his finitimos Cappadocas pr- ^ φορολόγους χεῖρας τῇ τοῦ ξίφους ἀχμῇ, xal qopo-
termitto) jamque tributorum collectione et cu- — Aoyeta0a: μᾶλλον µετέµαθε, τὰς τε ἐχδρομὰς συ-
mulo pinguis factus et gravis, duri ensis tul acie σταλεὶς, ἃς λῃστῶν [f. ληστεύων] ἀπεθράσύνετο,
exacirici manu abscissa , quomodo tributa ipse καὶ τῶν ἐνεδρῶν ἀπογνοὺς, ἃς ἑχδηλῶν τῷ Tágwvt
pendere debeat, postea didicit. Incursus etiam μᾶλλον, ἡ πόλις ἑπάνω ὅρους χειμένη * πρὸς δὲ τοὺς
et eertamina cobibuit, que praedonis more auda- συστάδην πολέμους ξηρόχειρα διαγνοὺς ἑαυτὸν fj
cler ππονεβα!, οἱ insidiarum invasiones prorsus re- ἄχειρα, xal πόλεις δὲ ἤδη µυριάνδρους, ἃς αὐτὸς
jecit, quas ita Τατομίί fecerat esse conspicuas, et Ἅµόλις εἶλε, τάχιον ἢ λόγος ἁἀποθαλὼν (οὕτω τῆς
nolas magis, quam est urbs, quz in montis esL Sita τύχης ὁ χύδυς αὐτῷ πρὸς τὸ βαρυσυμφορώτατον
cacumine. Ád bellorum vero conflictus magis aridas µεταπέπτωχε. Μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ ζυγὰ, thv
manus suas intelligens quam paleas, et urbes qui- πλάστιγγα τῶν σῶν ἀρετῶν βαρυτέραν αὑτῷ ἐπ-
dem jam decem millibus refertas, quas ipse vix ἐχλινεν, οὐχ ἧττον f] τὰς τῶν ἑντρυφηθέντων αὐτῷ
ceperat, verbo cilius exuens. lta fortune alea «pb τῆς σῆς ἀρχῆς). Ἐντεῦθεν xal πέπεισται, uh
ipsi obvenit, ut in gravissimas illum clades conje- µμῦθον εἶναι τὰ πάλαι 'Pogalov ὑμνούμενα τρόπαια,
cerit, Vel potius Dei zlances virtutum tuarum lau- ϱ μᾶλλον δὲ καὶ τῆς ἀληθείας ἑλάττω τὰ περὶ ἑχείνων
cem in eum inclinarunt, non aliter quam leviores λεγόμενα. Ἑν cot δὲ ὁρῶ τὴν -ἀληθείαν. "Ego δὲ,
eorum quos ante imperium tuum devicit. Unde per- ὅτι καὶ τοσοῦτον ὑΠερέχειν ἐχείνων ἡγεῖταί σε, ὅσον
suasum illi est, fabulosa non esse illa Romanorum ἐξ ἑνδεεστέρων τῶν παρασκενῶν ὠρμημένος &vzt-
jam olim celebrata tropza, imo potius ipsa veritate — omxotg &xe(votg σαυτόν» οὕτω µεγαλοδύναμον δίδως
jpfertora esse quzecunque de illis feruntur. In te au-— τὴν σὴν ῥοπὴν τῷ τῶν πραγμάτων ἐνδέοντι. Kot
tem ipsam veritajem conspicit : quin potius dicam, βούλετα; μὲν ce pmo ἂν ὅλως Ὑενέσθαι * θαυμάζει
tantum te illis prastare dicit, quantum ab inipa-.— δὲ ὡς χαλὺν γενόµενον, χαὶ καταρᾶται μὲν τῇ efi
ribus et inferioribus pugnis ad magna facinora γεννήσει, εὐδαιμονίζει δὲ τοὺς γεννησαµένους, xal
erumpens cum illis Le ipsum zquas. lta potentis- — go) μὲν ἀτεχνίαν κατεύχεται, ὥστε περιγραφῆναι τὸ
simum virum, ut te ad illum declinasti, in ultimam σὺν μὲν γένος ἐν aol - ἑαυτῷ δὲ γενέσεις τοιούτων
redegisti miseriam, et omnes | illi ad opera confre- παίδων ἐπεύχεται. Καὶ vov πρώτως αἰσθάνεται δυσ-
gisti vires. Itaque ille te nec omnibus superiore τυχῶς ἐπὶ τοσοῦτον ταῖς «pb εὐτυχίαις ἀρθεὶς, ἵνα
fieri patitur, sed quasi optimum te, et gestis cele- καὶ πλεῖον ἀλγήσῃ πλειόνων ἀποστερούμενος. "Ev
brem admiratur : tuumque genus eliam dire οχ- µόνον elc. παράχλησιν ἔχει, τὸ παρὰ τοῦ Ύενναιο-
secratur, sed ab illo genitos et productos, felices D -acov Ῥωμαίων τὰ τοσαῦτα παθεῖν * ἐπεὶ xal φιλεῖ
predicat, Et tibi orbitatem, et sobolis ἱπορίαιη δοξάζεσθαι τὸν νιχώμενον τῇ τῶν νικώντων µεγαλει-
expetit, ila ut in te totum tuum genus penitus ότητι. Καὶ εἰ παρῆν Ὅμηρος, εἶπεν ἂν καὶ νὺνὲφ᾽ ὑμῖν.
deleatur et pereat. At. sibi tantorum filiorum ge- Hpóc0e μὲν ἐσθλὸς ἔφευγα, δίωκα δέ µιν uéy
nerationes exoptat et desiderat, atque numc pri- [ἀμείνων (51)
mum sentit eo infelicitatis se devenisse, tuis feliciter rebus gestis commotum, ut plus doleat, quo se
y'uribus orbatum intuetur. Et lioc unum solum G6 solatio est, se talia a Romanorum generosissimo
fuisse perpessum. Vehementer enim gloriari solent victi sola victorum magnanimitate et praestantia.
t quidem Ilomerus si adesset in nos, nunc diceret :

Fugerat ante potens , sequilur sed fortior illum.
Bona spe esto et tu, civitatum pulcherrima Neo- Εὖελπις ἔσοχαὶ σὺ, πόλεων χαλλίστη Νεοχαισάρει1,

Cesarea, non multo post tempore tuum libero- οὐκ εἰς μακρὰν ἕξειν τὸν ἐλευθερωτήν σοι Γρηγ-

Variae lectiones et noto.
(57) Hom. Iliad. xu, v. 158.

4i3

EPISTOLE LXXV A 1. MEURSIO EDIT£.

Jr

piov. Οὐχ Δήθης el τοῦ παρὰ Γρηγορίων εὐεργετεῖ- À torem et. servatorem Gregorium (38) habitura. Non

ὅθαι * χαὶ τὸ γῆρας ἀποξυσαμένη τῆς νῦν χακότη-
Ux, Qavtan ὄνεως Νεοχαισάρεια. Ἔχεις ἀβῥαθῶνας
τὰς γείτονας, προσεύχου τὲν χαλὸν νυμφίον τῇ ἐπὶ
σα νέχῃ συναφθησόµενον, xal στεφανωθησόµενον
στεφάνῳ τῷ ἐκ λίθου τιµίου * Χριστὸς γὰρ ἰστᾷ τῷ
Ταρωνίτῃ τὰ τρόπαια. Αλλ ὁ μὲν ἀθεώτατος
Τονρχος διὰ ck χάτω νεύει, xal τὰ ἐν ποσὶ μόνα
βλέπει, ὁ πανταχόσε χθὲς περιάγων τὰς σοθάδας
Χύρας τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ Περινοῶν ἐξαλείφειν γῆν
(uos τε πᾶσαν καὶ θάλασσαν. Ταῦτ' ἄρα xai πρὸς
τοὺς συµθατηρίους λόγους ὡς. μόνους ἐπικόρους (59)
σωτηρίας ὁρᾷ ' xai τὰς χείρας οὐκ ἔτι πρὸς ξιφυλ-
σίαν [f. ξιφουλ.], ἀλλὰ πρὸς τὰς πίστεις ἐκτείνει,
καὶ τὸ τόξον ἀνεὶς, ἀναλαμθάνει χηρύχειον * xal
90v σχεῖν ἐπιθυμεῖ βέἐδαιον, ὃν ἐχθρὸν ἔχων εὕρεν
ἅμαχον. Ὁ δὲ Φράγγος, ὁ τὸν τράχηλον τέως σι-
δίρεος, χηροῦ χλιαροῦ φανεὶς µαλακώτερος, Ex περι-
ουσίας σε προσκυνεῖ, xal διὰ σοῦ τὸν χράτιστον
ἡμῶν βασιλέα. T( 6k οὐ μέλλει, ὁρῶν προσχυνοῦντα
τὸν αὐτῷ προαχυνούµενον, καὶ τὸν δεσμοῦντα δὲ-
cul ἀῤῥηχτοτέροις ἑχόμενον τοῖς Ταρωνιτείοις
θελήµασε; Καὶ οὕτω τυραννούμενον ὑπὸ τούτων,
ὥστε χαὶ τῶν βασιλέων τὴν αὑτοῦ χαρίζεσθαι λύ-
ρωσιν xal πάλαι μὲν ταύτην σπουδάζοντι, xal
πρᾶγμα τιθεµένῳ τοῦ παντὸς ἄξιον, δοῦλον σχεῖν
ὠνητὸν, τὸν πάσης Ἑψας ἐλευθερωτὴν εἶναι ποιού-
μενον. Καὶ οὕτω τοι μαχροῖς τοῖς ὀνειρώγμασιν
ἐμπλανώμενον, ὡς μηδὲ τὰ δευτερεῖα τῆς βασιλείου
τιμῆς ἀνέχεσθαι, ck δὲ µόνον τοῦ σπουδαζοµένου
πρόξενον εὐτυχήσαντα. Tal; cal; γὰρ ἐχδιασθεὶς
ὁ Τοῦρχος yepol, τὰς ἀνοχὰς xoi ἄχων συνέθετο,
ἐπί τε ἄλλαις ὁμολογίαις, καὶ τῷ τὸν Φράγγον ἆπο-
δόσθαι πρὸς τὸν ἀήττητον ἡμῶν αὐτῶν αὑτοχρά-
τορα. "Emi τούτοις ὀφείλω μὲν xol ἄλλω: ἐγώ σοι
χάρ.τας * οὗ vip µόνον ὡς ἀληθὴς ὑπὸ σοῦ δειχνύ-
ενος προείρηται, ἀλλά xai ὡς χοινῇ τῶν κοινῶν
ἀπολαύων. Ὀφείλουσι δὲ σοι xal πάντες ὅσοι τὸ
Ἆριστιῦ φἐρουσιν ὄνομα, καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ
τἀγαθὰ συμδουλεύονται xal συνεύχονται, Περὶ
Tip τοῦ παναγάθου βασιλέως ἡμῶν c δεῖ xal
λέγειν, ὅπως τὴν civ ἀξίως ἀμείφεται xai εὖ-
θουλίαν καὶ γενναιότητα; "O; σε προτιθεὶς ἁπάντων
ἀεὶ (καὶ τίς γὰρ βασιλέων περὶ τὸ κρίνειν ἄνδρας
τούτου δεξιώτερος vévove ;), τοῖς μάλιστα δεοµένοις
ἐπιστασίας δραστικωτέρας δίδωσι πρἀγµασιν, οἷόν
τινα τεχνικώτατον [ατρὸν δεινοῖς ἀντιτάττων νοση-
pact, xal χνδερνῄτην ἀνθιστῶν κλύδωνι,. Αλλὰ
Y&p οἷον τὸ τῆς ἐπιστολῆς χρῆμα | Χαλινός ἐστιν
ἀτεχνῶς χατέχων στόµα ῥητορικὸν, xal ph συγχω-
ϱῶν ἐγχροαίνειν ἀγαθοῖς ἔρχοις paxpócspa. Ὑφ' οὗ
κάγὼ τὴν πρὸς τὸ πλεῖον λέγειν προθυμία, ἄνασει-
páSopa: * ὡς εἴ vé uot παρῆν ἀνέτῳ λέχειν, ἔδρα-
μον ἄν σοι δρόμους τοὺς λογιχοὺς, τοῦ μὲν ἅρματός
σου τῶν ἀρετῶν οὐδ' ὅσον εἰπεῖν ἔστιν ὑστερίζοντας

enim 8a tuis Gregoriis beneliciis affici unquam
cessasti. Et asperum przsenttum malorum, et ea-
lamitatum senium deponens, vere Neocssarea vi-
deberis. Habes enim ad hoc quasi obsides et pi-
guora vicinos tibi et prozimos. Exspecta porro
tuum pulcherrimum sponsum, qui in tua victoria
eonjungelur, et corona pretiosissimis gemmis in-
texta exornabitur, Christus enim Taronitee tropza
egregiaque monumenta erigit. Sed jam impiis:si-
mus Turcus per te ad ima ruit, et jam inclina!us
vergit, et. solum quz ante pedes habet prospicit.
Qui quidem ubicunque nuper versatiles oculorum
pupillas cireumagens, terram paríter et mare de-
lere cogitabat. Nunc autem ad oratores, qui pacem
sibi componant et concilient, quasi proprix salutis
subsidia se convertit, οἱ manus non ut fulminantes
distringat enses, sed ad feedera extendens, et so-
nantem dimittens arcum, pacis eaduceum apprehen-
dit, et amicum stabilem et tutum habere appetit,
quem hostem cum babebat, invenit. inexpngnabi-
lem. Át vero Francus, cervice ferreus, nunc tepida
cera mollior exsistit, εἰ multo te pectore aderat,
et per 1e potentissimum nostrum imperatorem
summopere veretur et colit (40). Quid non est fu-
turum, cum illum tibi supplici veneratione videas
tua ad genua obvolutum? qui an'ea adoratione hac
ferociebat, et illum, qui alios infractis laqueis ob-
stringebat, Taronitarum voluntati et statutis co-
actum obsequi, atque ita ab his tyrannica oppres:
sum vi, ut saltim sua ipsius liberlatem imperato-
rum gratia demereatur, Qui et in hane jam olim
strenue incnbuit, et studium hoc omni conati et
pectore conflaverat, ut servum sibi pretio emeret,
qui totius Orientis constitutus esset liberator, et
ita his longis somniorum spectris vagabatur dece-
ptus, quasi neque fecundas ab imperatore partes
sustineret, sed te solum, ut hujus sum conatus
auctorem felivissimum. Naim tuis potentibus mani-
bus Turcus constrictus, atque depressus inducias
etiam invitus paciscitur, tum aliis conditionibus,
tum hac precipue, ut Franeum nostro ipsorum
imperatori potentissimo esset traditurus. ;Propter
hzc quidem aliquomodo tibi gratias debeo. Noa

D enim solum, quia veridicum a te esse demonstra-

tum, predietum est, sed quia communiter omni-
bus perfungor gaudiis. Omnes quidem quotquot
Christi nomen ferunt, et Romano imperio optima
precantur, et toto corde moliuntur, tibi etiam in-
numeras gratias se debere fatentur. Nam de nostro
optimo imperatore, quid oportet dicere, quam di-
gne tuam $62 hanc nobilitatem, tuaque prudentia
consilia sit compensaturus, qui te omntbus semper
anteponit ? At quis imperatorum, in ferendo judi-
cio, hoc felicior et ingeniosior exstitit ? Hic enim

Varie lectiones et note.

(38) Gregorium Thaumaturenm.
(39) ᾿Επικάρους. Scribe ἐπικ,ύρους.

. (40) Sequcutia in Baron. desunt ad an. 1073,
in extrenio.

415 THEUPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 116
waxime rebus, summa prudentia et. efficaci prae A (πτηνὸν γάρ σοι τοῦτο ἐλαύνεται) * 8 δ᾽ οὖν εἰς ἡμᾶς
sidii indigentibus facultate, te ipsum committit, — fixov ἱκανῶς ἔχοντας, xai οὐκ ἀξίους ἴσως τῷ θεά-
quasi peritissimum et artificiosissimum medieum — tpq τοῦ λόγου συρίετεσθαι, τοῦτο µόνον εἰπὼν καὶ

desperatis jam morbis te opponens, et quasi guber- δὴ παύσοµαι. Alpé σου τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὰ δρη. —

natorem :estuantibug fluctibus objiciens. Sed enim — 60sv fjxs« σοι ἡ βοήθεια, καὶ Ίξει ἔτι, xol Esv-
epistelaé opus, et lex, frenum est plane os rheto- — fáine τούτους χάτω, μὴ ερέφῃς fobc ἑαυτό». O0
ricum cohibens, nec concedit inclytis gesti lon- — q&p ἀνθρωπίνης ἰσχύος τὰ τηλικαῦτα, ἢ µόνον ἀλλὰ
giorem objicere orationem. Quo quidem et ego — 3b πᾶν, f| τὸ πλεῖον «rc θείας χάριτος. Καὶ ἓν τῷ
animi alacritatem et studium, ad plura dicenda, θΘεῷ ποιεῖς δύναμιν, τῷ coe πολεμίους συντρίδοντι.
veluti quadam catena retralio, Et qnasi mihi sem- — "Hv σαυτῷ ἐμδεδαιώσεις, f) καὶ πλείονα ἐπισπάσει,
per ad dicendum parato adessem, cursus tlbi ora- εὐγνώμων τῷ χαριτοῦντε γενόμενος. Γίνοιο [f. l'év.]
torios et disertos percurri, tuo celeri virtutum — 8&' dv, el πρὺς αὐτὸν διὰ τῆς ἀγαθότητος εἰχονίζοιο,
curru. Non enim vel quantum fas est dicere, tat- ῥἐχχεομένης xai λονδίοις χάλ πένησι, τοῖς lecwre-
diores et posteriores. Hic dietis jam finem faciam. — pov δῶσι καὶ τοῖς xotvécepov, εἴτουν θειότερον xal
Τα vero in montes oculos tuos attolle, Gride venit ἀνθρωπικώτερον, καθ) ὅσον Exactot ταύτης χρ-
auxilium tibi *'*, et iterum atque iterum veniet. At" ζουσι. Δι’ fiv. xal ῥυσθείηό τῶν πονηρῶν xal τοῦ
hos ad ima deprime et submitte, nec in te ipsum — HovnpoU, ὡς µήτε xaxoto, μήτε χαχύνοιος

illos convertas. Nam non hzc humanarum sunt

virium, aut omne hoc solum, ut plurimum divlus est gratie. Tu vero in Deo potentiam tuam collo-
cas, qui inimicos potenter conterit. Hanc quidem iu ipso affirmabis, et^majorem vere desumes mquus
et bonus, gratiam impendentl effectus. Et talis quidam exsistes, si in te ipsum, ob virtutem et
bonitatem, illius imaginem exprimis, quse in pauperes, et in divites effusa est, et in hos qui diviniori,
vel communiorl degunt vita, sive qui divinls et humanitatis legibus, ut quisque illa indiguerit, se
obstrinxerit. Propter quam et a malo, et ab imminentibus periculis eustodiaris, ita «ut neque malis
affectus sis, neque sceleri obnoxius.

EPIST. AXVIl. ΕΠΙΣΤ. K7'.
Michaeli Chalcedonis episcopo. Ti τῆς Χαλκηδόνος xvplo Mua.
Solas quidem Ecclesiarum opes ereplan fuisse, Ἔως μὲν póva τὰ χρηματικὰ τῶν Ἐκκλησιῶν

inelyte frater et domine, agre sane tulimus. Nisi διηρπάζοντο, τιµιώτατε ἁδελφὲ xal δέσποτα, Ἠχθό-
quod hzc molestia nobis utrinque levis ac tole- € µεθα μὲν, πλὴν ἀλλὰ τὸ ἄχθος ἡμῖν ἑτέρωθι Exou-
rabilis fuit, cum plane videamus, qva spiritua- φίζετο, ὀρῶῷσι τὰ πνευματιχώτερα ph λυόμενα ,
liora sunt, soluta et eversa omnino non esse. Unde Χάντεῦθεν παραχαλουµένοις τὰ μέγιστα. Nuv δὲ xai
et nos, veluti in maximis, liac congolalione nimia Ττούτων ἡμῖν Auopéveos, οἴχεται πᾶσα παράχλησις.
erigimur, Nunc autem, quia hzc omnia nobis dig- Όταν γὰρ οἱ μὲν θεῖοι καὶ ἱεροὶ κανόνες οὐδὲ» ἄλλο
jecta οἱ soluta fere ruunt, omne solatium nos — 7p! πλείονος ἑποιήσαντο τοῦ τὰς ἑχάστων ἑνορίας
prorsus relinquit. Quando enim divini οἱ sacri ἀχαινοτομήτους φυλάττεσθαι, xal pd τῦφον χοσµι-
canones nihil aliud multitudini preceperunt, quam ἍΧῆς ἐξουσία; τοῖς τοῦ Πνεύματος παρειοδύεσθαι * ol
ut quisque, nullo rerum novarum studio, terminos δὲ τούτοις [f. τούτους] xat τοῖς ἄλλοις διαγγέλλειν
sibi praescriptos conservet, et ne humanarum di- διδαχθέντες, xat τοὺς σφαλλομένους ἐπανορθοῦσθα:,
vitiatum fastus, superbamque insolentiam Spiri» οἱ δὲ τούτους μάλιστα πάντων τὴν πρὸς αὐτοὺς &v-
ritus opibus adinisceat. Qnidam vero predicare et Ἀχοῖαν τρέφουσι καὶ ἀδρύνουσι, xai πρὺς ἀλλο--
evulgare his et aliis didicerunt, ut et illi, quos — tpla« ἑνορίας εἰσωθιξόμενοι πάντα φύρουσι xal Octa
forte deceptione et errore labi viderint, corrige- — xai ἀνθρώπινα δίχαια * οὐχ οἶδα ποίαν ἄλλην παρά-
rentur. Quidam autem maxime hos canones, in p xÀn3w ἕξομεν, fj µόνην τὴν τῶν Υενοµένων χαχῶς
suam imperitiam e£ inobediontiam penitus enu- διόρθωσιν. Πρὸς ἣν xal τὸν ἡμετέρον ζῆλον οὗ
triunt, et graudi quodam snultiplicant cumulo. Qui — pixpiv ἡμῖν εἰσοίσεε) πιστεύοντες τὴν συντέλειαν,
et in alios lines Θ03 compulsi, οἱ immissi, omnia ἍὙγνωρίζοµεν νῇ σῇ ἱερότητι τὸ παρὰ κανόνας Υινό-
et divina et humana jura confundunt. Non equi- µενον Κίτταδα. Αλλ) ὅπως μὴ got Ἱελάσῃς πρὸς
dem novi, quam aliam consolationem simus babi- — t5 βάρθαρον ὄνομα. Ἐνορία τίς ἐστι, τῇ xa0* ἡμῶν
uri, quam solam jam peracti mali et infortunii ἀρχιεπισχοπῇ διαφέρουσα, iv ᾗ τῶν τις μοναχῶν
correctionem, In quam, et in nostrum zelum et ἀνεγείρων οἴχον εὐχτήριον, bxexX.o0q nap ἡμῶν, ὡς
6 udium, non parum nobis perfeetionis, persmasi παρὰ γνώμην ἡμετέραν τοῦ ἔργου ἀρξάμενος, καὶ
allaturi emolumenti, tux: objiciemus sanctitati hoe μήτε τοῖς χανόσι, µήτε τοῖς τῆς πολιτείας νόµοις
Cittaba, qued prater canones est exortum et con- ἐγνωαμένα ποιῶν. Ὁ δὲ σταυροπἠγιον πατριαρχι-
s'itutum. Sed ut né rideas propter. barbarum no- xbv λαθεῖν ἔφησε xal οὕτω τοῦ ἔργου ἄρξασθαι.
ien. Est quidam loci terminus, nostro archiepi- Ἐχεῖνος μὲν οὖν ἀχοινωνησίας map' ἡμῶν ἐνεδέθη

3!* Psal. xx, 4.

i

ΡΡΙΡΤΟΙ.Σ LXXV Αα J. MEURSIO EDITE.

418

δεαμοῖς, τὰ τοῖς xavóctv, ὡς οἶσθα, διωρισµένα ἐἔπι- A scopatui proprius (44), quo cum quidam mona-

ῥαᾳλόντων αὑτῷ. "Hpet; καὶ [f. δὲ] οὐ περὶ ἐλαχί-
στου τὸ πρᾶγμα τιθέµενοι, καὶ τῷ τιµιωτάτῳ μὲν
χαρτοφύλαχι, χυρίῳ Πέτρῳ, περὶ τούτου ἐγράφα-
μεν, ὅσα τὸ µέτρον τῆς ἐπιατολῆς ἐνεδίδον * xai
τῇ oj] δὲ φιλοθέῳ, xal διὰ τοῦτο φιλοκάνονι, τιμιό-
τέτι γράφοµεν, ὡς ἄν καὶ αὐτὸς περὶ τούτου *0
ἐνδρ; ὁμιλήσῃς, εἰδότι μὲν οὐδενὸ; ἧττον ἃ τοῖς
χανέσι διώρισται, xol fug ἐπίχειται mowh τοῖς
ταῦτα παραλύειν ἐθέλουσι, πλὴν οὐκ οἵδ' ὅπως συγ-
χωροῦντι τοιαῦτα Ὑίνεσθαι, ὑφ᾽ ὧν πᾶσα εὐταξία
xa! εἰρήνη τῶν Ἐκχκλησιῶν ἁπελαύνεται, xai τὸ αἷμα
το) Χριστοῦ χυθὲν, ἵνα εἰρηνοποιῆσῃ τὰ πάντα,
χενὺν ἀποδείχνυται. Τίς γὰρ ἓν Βουλγάρος µετου-
σία τῷ Κωνσταντινουπόλεως πατριάρχη, µήτε χειρο-
τονίας &x' αὐτῇ δίχαια ἔχοντι, λαχούση τὸν ἀρχιε-
πίσκοπον αὐτοχέφαλον, μήτ) ἄλλο τι διαδεξαµένῳ
χατὰ ταύτης Άπρονόμιον; Διὰ τίνος δὲ χαὶ τὰ
σφάλματα τῶν μοναχῶν τῆς χατὰ γνώµην αὐτοῦ
συστάσης μονῆς τηρηθήσεται xol διορθωθήσεται ;
Διὰ τοῦ τὰ τῶν ὑποχειμένων αὐτοῦ ἄλλων μοναχῶν
ἐπιχρατοῦντος, xai δ.ευθύνουτος, ὃν ἔξαρχον ὀνομά-
ζομεν. Καὶ ποῖος οὕτω Κρονίων ὅνων κεχςσέληνας
ἱερῷ, τὸ τοῦ χωμιχκοῦ (42) Ev. τραχιχοῖς πάθεσιν,
ὃς Κωνσταντινουπολίτου παρουσἰαν ἐξάρχου ἐν Βουλ-
χάροις μετρίως οἶσει, χαὶ οὐχ ὡς μοιχῷ χρήσεται,
μεστὸν QfjÀou θυμὸν, ὅ φησι Σολομῶὼν, ἐνδειχνύμε-
νο» Ἐγὼ μὲν οὖν οὐκ αἶμαι. Τίς 8 ἂν ἄλλος xe
πρὸς αὐτὴν τὴν ἁπαγγελίαν οὐ δυσχεραίνοι τοῦ &vo-

μήματοςο εὐσεθείας γοῦν ἐμπεριπατούσης ἡμῖν ϱ

xai κανόνων δοχούντων ἐμπνεῖν ὅτι τῷ xa0' ἡμᾶς
πολιτεύματι; El μὲν οὖν χαὶ τὸ ἡμέτερον γράμμα.
xal ὁ σὺς λόγος, τὸ σπουδαζόµενον ἐξανύσειε, χάρις
μὲν τῷ τῆς εὐταξίας καὶ εἰρήνης θεῷ χάρις δὲ xol
τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ, fc χαὶ αὐτῷ γαὶ αὐτὸς θεὺς
εἶναι xal λέγεται xal πιστεύεται. El δὲ χωφεύσαιεν
πρὸς ταῦτα ol δύναμοι (40) τὰ χαχῶς Ὑινόμενα
διορθώσασθαι, ἀνάγχη καὶ χοινότερον ἐκθοῆσαι, xal
πρὸς πλείους ἐχλαλῆσαι τὸ ἄλγημα * εἴ vé τινες εὗρε-
θεῖεν ol τοῦτο ἰάσασθαι βουλησόμενοί τὲ χαὶ δυνησό-
µενοι. Πλὴν ἀλλ εὖχου ἡμῖν τὸ ἁπραγμονέστερον καὶ
εἰρηνεκώτερον. Οὐ πώποτε γὰρ, οὔτε αὐτοὶ πράγµατα
ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρέχειν ἐπεθυμήσαμεν. Ὅ xa
vuv fiiv προσείη ταῖς σαῖς εὐχαῖς, πανἰερε δέοποτα.

chus templum et sacrarium construeret, a. nobis
impeditus est, eo quod preter nostram sententiam
et consilium opus inceperit, et neque sacris cano-
Bibus, neque reipublicm legibus nota οἱ consona
molitus fuerit. Qui patriarchico jure, erucem in illo
loco affigens dixit, se ita opus illud inehoasse. Ille
autem a nobis nihilominus excommunicationis
vinculis est alligatus, atque in illum, quie canones,
ut nosti, definiunt el decernunt, protrusimus. Nos
autem opus illud που minimi facientes, ad scrinio-
rum prsfectum dominum Petrum, de hac re scri-
psiinus, quantum vel epistola modus permisit. Át-
que etiam ad te, qui Deum diligis, et ob hoc cano-
num observas leges, scribimus, ut etiamsi ipse de
hac re, cum hoc viro sermonem inieris, qui quidem
nihilominus tamen, quz canones statuunt optime
pereepit, e$ que pena his proposita; qui Όσα
praterire et dissolvere nituntur. Caeterum non novi
quomodo his non reelamanti, nec obsisterti haec
aceidant, a quibus omnis ordo, et Ecclesiarum pax
repellitur, et ipse Christi sanguis, ut omnia pace
conderet effusus, irrítus quidem pene ostend.tur.
Quas enim inter Bulgaros participatio et communio
eum QGonstantinopolitano patriarcha, qui neque
suffragia justa in ipsam, aut vota habet, qux ar-
chiepistopum, quasi sibi proprium caput respi-
ciant, neque aliud privilegium circa ipsam conti-
neat? Propter quem inonachorum delicta, et erro-
res ipsius sententia et constitutione, et observari
possint, et capi, et justa corrigi :squitate, ob illum,
qui aliorum monachorum, qui ipsi parent, opera
el studia subigit, et quadam veluti emendatione
reficit, quem cxarchuin nuncupsmus. Et qualis
Cronion ita olet Beceselenus, ut illud comici in
tragicis aff-ctibus dicam. Quis Constantinopolitani
exarchi presentium in Bulgaros mediocriter feret,
οἱ iilo non u£ adultero utetur, plenum zelo ani-
mum, quod inquit Salomon, manifestans 337 Equi-
dem, nom arbitror, quis alius ad ipsam hujus rei
commemorationem, flagitium lioe non zegre ferret,
praesertim eum religio cireum nos obambulet, οἱ
ipsi canones mostro vivendi instituto semper af-
flare vidasnter. Si vero hx nostre littere, et tuus

sermo rerum huuc conatum perfecerint, gratia sit modestim et paeis Deo; gratia etiam, et. veswz di-
lectioni, et charitati, cujus et hic, et ipse Deus dicitur et creditur. Si autenad hee, Θθή, qui, que
male evenerunt corrigere possunt, veluti surdi silent, necesse eril. commune prcclamare auxilium»
οἱ ad populum bunc nostrum evulgare dolorem. Si vero aliqut inventi fuerint, qui haic rei mederi
et veliut et possint, verumtamen tu tranquillitatem, et tulum paeis stalum mebis preeare. Non cnim
neque nos ipst molestia ulla affici, neque aliis negotium fesessere optavimus. Quod quidem nunc
tuie nobis precibus, ὁ sapctiseiue domine , facile contingat.
ΕΠΙΣΤ. KH.
Τῷ xapcegi laxi πνρίῳ Νικήσῳ.
Διαττᾶσά τις φημη περὶ ὑμῶν, ἅγιε Πάτερ xoi
Varie lectiones et note.

et- interpungo βεχεφέληνος ἐν ἱερῷ τὰ 1. x. Re.
spexit versum Aristoph. ANubibus :

Καὶ πῶς, d μωρὲ σὺ, xal Ερογίων ὅὄζων, xal
- [Φεχεσέ.ηνδ.
(45) Οἱ δύναμοι. Scrib. δννόμενοι.

RPIST. XXVII.
Domino Niceta:chartophyglaci,
Cum ad nos fama de vestris rebus pervolasset,

(44) Sie vertendum monet D. Hasius ad Lconem
Diaconum, p. 253, ed. Paris. Antea legebatur, qui-
dam loci terminus a nostro archiepiscopatu diversus.
Εδιτ. PATR. )

(49) ΚζεκεσέλΛηνος ἱερῷ τὸ τοῦ κωμικοῦ. Restituo

ωρα Uc Lom ἵ-ωα-----ν----ᾱ-φ--ν---

419 THEOPIYLACTI BULGARLE ARCHIEP.. 420
sancte Pater et domine, non mediocriter nostram Αδέσποτα, οὗ μετρίὼς την ἡμῶν ἀσθένειαν συνεκλόνη:

imbecillitatem commovit atque concussit. Si enim
mes mostra soliditate οἱ firmitate, quasi potenti
pewa secure firmati essemus, nihil sulliceret qui-
dem, ei in nos vel parvum excutere motum. Nisi
jam bac vos in fundamentum, quo firiniores et tu-
tiores insidere possimus, constítuitis. Sed enim nos
presentibus rerum casibus agitamur et. volvimur,

instabiliorem et ruin proclivem structuram om-

nino molientes. Fuit ergo rumor, improbos et fa-
cinorosos homines, patri mendacii inservientes, al-
t» imperatorum majestati, de vobis dignos ipsis
sermones emisisse, el continuo in ipsorum cordi-
bus feetidum cceaum permiscentes, teterrimum ex-
halare odorem, ita ut nunc οἱ ipsos imperatores
injucundo afficiant halitu, qui in noesaliquando
grati οἱ suaves peretilerunt, ut vero εἰ bono
Christi odore suffusi. Digne quidem censeo de tua
egregia sanctitate aliquid inibi patelleri, si. juxta
hunc rumorem et famam cuncia eveniant. At ma-
gis supervacanea et maxime lee tumultuantia
esse, famam et rumorem novi proferre, quam ipsi
calumniantium suut sermones. Mihi quidem id ne-
cesse est, non quod de tuo timeam honore et digni-
tate, sed quod meam misere sortis horrescam
erumnam, qui nunc bis afflictionum diebus cum
omnibus fere Christianis, dulcem tui sermonis ro-
rem combibens, te medicamentum et solatium

αεν. El γὰρ καὶ τῇ ὑμετέρᾳ στεῤῥότητι τῆς πέτρας

:ἀσφαλῶς ἐχομένων, οὐδὲν Ixavbv ὥστε μικρὺν γοῦν

ἐμποιῆσαι κλόνον' πλὴν γὰρ eU Ye μᾶλλον ὑπόθ:σιν
«à τοιαῦτα, τοῦ στερεώτεροι καθἰσθα,, τίθεσθε" ἆλ-
λά ys ἡμεῖς τοῖς τυχοῦσι δονούµεθα, σαθροτέραν
πάντως τὴν οἰχοδομῆν ἑἐργασάμενοι. Ἡ δὲ φίμη,
ὅτι πονΏροὶ xai Ὑόητες ἄνθρωποι, τῷ πατρὶ τοῦ
ψεύδους ὑπτρετούμενοι, τῷ τῶν βασιλέων ὕψει sc
ὑμῶν ἀξίας αὑτῶν ἐρυγὰς ἀνέπεμφαν, καὶ ἀξὶ τὸν
ἐν ταῖς χαρδίαις αὐτῶν ἀναφύροντες βόρθὐρον, xtv
δυσωδίαν παγύνουσ.ν * ὥστε ἤδη χαὶ τοὺς βασιλεῖ;
ἀηδίσΊαι, xaltot ἄλλως ἡδομένους ὑμῖν, ὡς Χριστοῦ
ἀληθεῖ εὐωδίᾳ. "AZ τοίνυν δηλωθῆναί uot περὶ
τῆς GA; ἁγιωσύνης, εἰ κατὰ τὴν φήμην Ὥταύ-

B την τὰ πράγματα. Περιττὸν μὲν οὖν οἶδα τοῦτο χρι-

νούσης, καὶ μᾶλλον ὀχλοῦν, f| τῶν διαβαλλόντων οἱ
λόγοι. Ἐμοὶ δ᾽ οὖν ἀναγχαῖον ὃν, οὗ περὶ τῇ σῇ τι-
µιότητι δεδοιχότι, περὶ δὲ τῇ ἐμῇ ἀθλιότητι. "0; ἐν
ταῖς νῦν τῶν θλίψεων ἡμέραις μετὰ πάντὠν σχεδ.ν
τι Ἀριστιανῶν τὴν Ex τῶν σῶν λόγων ὁωρΊσον λαμ-
δάνων, ἵαμα καὶ παράκλητὀν σε τίθεμαι μετὰ civ
πρῶτον Παράχλητον. ᾽Αλλὰ τοὺς μὲν χατὰ σοῦ θέν-
τας pioog ἀντὶ τῆς ἀγαπίσεως, καὶ ἑνδιαδάλλου-
τας ἁγαθωσύνην, χαταδιώκχοντας, ὁ τῆς ἀλτθείας
διορθώσαιτο Κύριο;. Σὺ δὲ τηρηθείης ἡμῖν xal ἅλ-
λοις, xai φῶς, xal ζύμη, καὶ ἁπολάδοι μέν σου (44)
πρὸς ὅπερ ἕκαστος χρῄσοµεν.

constituo, post primum illum communem Consolatorem. Sed enim illi, qui contra te odium pro di-
lectione parant, et. tuam bonitatem et virtutem calumniis profundunt, impense diris erunt afflieti cla*
dibus. Veritatis autem Dominus emendationi et integritati sit illis. Tu autem nobis, et aliis serveris,
et ul lumen, et alimentum, el te, ut quisque indiguerit, perfungemur.

665 EPIST. XXIX.
Nicete discipulo Chalcedonis episcopi diacono.

Autilochum nosti, fili sanctissime, ob -Nestorem
patrem multa subiisse pericula, quando ob illius
pugnam et victoriam, ZEthiopis hastam ipse sus»
cepit. Ego autem (e, ποπ ad pericula, tuus. pater,
advoco, sed ad securum, et periculi expers mini-
sterium. Fortasse igitur pra timore concides, et hoc
ita facile auxilium mihi irterdices. Sed ita etiam
vel probro vertes dolores, et cruciatus sermonis et
colloquii inei, etiam οἱ ipsum partum et ipsam,
ut ita dicam, obstetricationem οἱ nutrimentum il-
lud, quale cum lacte, vel jam validioribus cibis,
tibi collatum fuit. Verumtamen hoc non ita erit,
sed neque, quod existimas. Quod igitur est auxi-
lium, quod dulcis et blahda oratio, veluti quidam
exactor, ale exigit? Ad sanctam Authentriam,
sancte domin: matrem litterz a me delata suut,
quam non illa magis nobis, quam ipsi, [o amice,
peperit. Postulant quidem, ut hzc sacris legibus et
canonibus, a pansebasto ipsius filio protostratore
divexatis et repulsis opituletur, et maxime etiam,
ut illi ipsi opprimenti illas, et elidenti auxilio sit.
Quibus est nihil gravius, nihilque durius, quam

ΕΠΙΣΤ. Ke.
TQ µαθητῇ αὑτοῦ Νικήτᾳ, διακόγφ τῷ τοῦ Xa4-
κηδόνος.

T^v ᾽Αυτίλοχον οἶσθα, ὦ mal ἱερώτατε, τοῦ πα-
tps ὑπερχινδεύσαντα Νέστορος, ὅτε πρὸς τὰς ἐχεί-
νου τὴν τοῦ Alüfoxo; λόγχην αὐτὸς ἐδέξατο. Ἐγὼ δέ
σε oU πρὸς Χινδύνους ὁ αὺς καλῶ Πατὴρ, ἀλλὰ
πρὸς διακονίαν ἀχίνδυνον. ᾿Αποδειλιάσεις οὖν, xil
ἀπαγορεύσεις τὴν οὕτω ῥᾳδίαν βοήθειαν ; ᾿Αλλ o5-
πω Υ ἂν χαταισχύναις xal τὰς ὠδῖνας τοῦ λόγου,
καὶ τὴν ἁπότενξιν, xal τὴν μχίευσιν, xal θρέψιν
ἐχείνην ὅσην τε ἓν γάλαξι, xal ὅσην iv στερεωτέ-
pats τροφαῖς ἑἐποιῄσατο. ᾽Αλλὰ μὲν [f. μὴν] τούτο
οὐχ ἔσται * τοιγαροῦν θὐδὲ τὸ ἠγούμενον. Τίς οὖν
1j βοήθεια, fjv ὁ γλυκύς σε πράχτωρ λόγος εἰσπράτ-

D τεται; Πρὸς τὴν ἡγιασμένην Αὐθέντριαν, τὴν µτ-

τέρα τῆς ἁγίας δεσποίνης, γράμμα pot ἑχτέθειται, 7
οὗ μᾶλλον ἡμῖν f| αὐτῇ συντεχεῖν, ὦ φίλε. "Ato
γὰρ χανόσι βοηθῆσαι ταύτην ὑπὸ τοῦ πανσεθάστου
αὐτῆς υἱοῦ τοῦ πρωτοστράτωρος θλιδοµένοις μᾶλ-
λον δὲ ἐχείνῳ αὐτῷ βοηθῆσαι τῷ θλἰδοντι. Tot; μὲν
γὰρ οὐδὲν δεινὸν τὸ πιέζεσθαι ' θεῖον γάρ εἶσι χρῃ-
μα, κἀκείνου θέσπισµα xa ἀποστομάτισμα, οὗ την
δύναμιν ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦσθαι πιστεύοµεν. Ἐχεί-
νῳ δὲ πολὺς καὶ βαρὺς ὁ κίνδυνος, xal ὅσος xa

Varite lectiones et note.
(44) 'AzoAd6o: μέν σου. Restituo ἀπελαύοιμέν σου.

i21 EPISTOL/& LXXV A Ζ. MEURSIO ΕΡΙΤΑ.

132

ole; τοῖς Θεοῦ δ.αταγὰς λύουσιν. Εἴτε γοῦν ὡς YUp A premi et coerceri. Opus enim divinum sunt. Et il-

θεῦ συμμαχοῦσα, οὗ νόμοι ἑπηρεάζονται, εἴτε ὡς
oixtiov υἱὸν τῆς τοῦ ἔπηρεάζειν ἐπηρείας ἐχλύουσα,
πάντω; 6b κερδαίνει τὰ μέγιστα. Τοῦτο δὲ τὸ γράµ-
μα διχαιοῦμεν ἐμφανισθῆναι διὰ σοῦ τῇ τοῦ θεοῦ
boy, xal χοινῇ χυρἰᾳ ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ xal πρὺς
τν πανσέθαστον πρωτοστράτωρα περὶ τῆς αὐτῆς
ὑποθέσεως ἔγραφα, xaX τὸ πρὸς τοῦτον γράμμα
ταύτῃ ἐμφανισθήτω, ὡς ἂν δι αὐτῆς ἐχείνῳ 6o0f.
Καὶ τοῦτο γὰρ ἀξιοῦμεν τὴν ὁσιωτάτην γυναικῶν
ἐν τῷ πρὸς αὐτὴν γράµµατι τὸ τῆς διακονίας ἔπί-
ταγµα, πάσης ἀπηλλαγμένον βαρύτητος, καὶ Πατρὶ
προσΏχον ὄντως φειδοµένῳ παιδὺὸς δυνάµεως, τοῦτό
μοι τελέσειν, καὶ πᾶν ἁπέχω τὸ ὀφειλόμενου. Αὐτὸς
μὲν οὖν -χαὶ µείζω xai χρείττω δύναιο, ἡμεῖς δὲ
xa τῶν δοχούντων μιχρῶν xal εὐφόρων πειρασμῶν
bb; εἴημεν, ὡς ἂν μηδὲ τοὐλάχιστον μήτ᾽ ἄλλοις
μὲθ) ὑμῖν ἐνλχλοίημεν.

molestia liberum, et quod ad patrem, qui vere filii potentise parcit, pertinet, efllagitamus.

lius auspicium, et interpreta:io illis est, cujus po-
tentiam in impotentia perlici existimns. Tili enim
multa et gravia instant pericula, et (ot etl quanta
illis, qui Dei solvunt praecepta et statua imai-
nuunt. Aut illa quidem quasi Dei Filio epem ferre
Siudel, cujus leges et decreta deteruntar et abolen-
lur, aut, ut proprium lium contumelia hae ct
injuria ipsum liberet, quod damna et flagitia in
jllos moliatur, penitas quidem maxima lucratur. -
Quare has litteras, justum censemus, ut Dei ser-
να et famulsz, εἰ communi nostre dominae exponas
et manifestes. Quoniam autem ad pansebastum
protostratorewm de hoc ipso argumento jam seripsi,
ctiam et has litteras me ad hunc misisse, ipsi inno-

U (escat, ut si forsan illi ipsas miti eonüigerit. Quo-

circa etiam a sanctissima muliere, in illis ad ipsam
litteris, hoc. minister statotum omni pondere et
Et hoc

hihi peragi, et condonari peto, ei. oumne 1andem debitum offleinm facile absolvo. At tu et majora e,
meliora potes, Nos autem et qus parva et qu:e facilia sunt, tentere in nog omnino desistimus, ne
vel qnd minimum ta:nultus et. perturbationis, 3ut ín alios, aut in nos commoveamus.

EUIZT. A'.

Tp qeyáAo δοµεστίκῳ xvplo ᾿Αδριαῷφ, τῷ

dósAzQ τοῦ βασιλέως.

Τίς εἰμι ἐγὼ, xopi£ µου, αύριε, ὅτι Ἰγάπησάς
με ἕως τούτων, ἵνα πρὸς σὲ νῦν ἃ Δαθίὸ Λοτε πρὸς
δεὸν, φθέγξωµαι ;« Τί µοι τηλικοῦτον ἀνετίθης φορ-
εἶυν, χατεαγότι πᾶσαν τὴν φοριταγωγὸν δύναμιν; »
Τουτο αἱ χίονες ἄντικρυς ai οὐρανὸν εὑρὺν ἔχουσιν,
ἐφ' ἃς τῆς "Ατλαντος δεῖ ὀννάμεως, ἐμὸ διασχεῖν
χελεύεις τὰς νερέλας τοῦ προφητικοῦ γράμματος,
χαὶ γυμνὸν παραδειχνύναι τὸν ἡλιον. Ἐμοὶ δὲ τίς
ἀποφυσήσει την τῶν πραγμάτων νεφέλην, ἣν αἱ
τῶν συχοραντῶν ἀναφορα)ὶ τπαχεῖαν ἀνέθρεφαν ἐχθν-
μιωτῷ χαθ᾽ ἡμᾶς ἡλίῳ; "Όστις ποτὸ οὗτος ὁ Άλιος,
b; χαλὺς μὲν ὡς νυµφίος, εὐμεγέθης δὲ ὡς vlyas,
xal πάντα τῇ χαύσει xal τῇ θάλφει ζωογονῶν xal
γιχῶν. Δέον ἐχτήχειν ταύτας, ὡς urb, εἰ γένοιντο,
Φαΐνεσθαι, 6 δὲ παχύνει xal εἰς νεφελῶν σύστασιν,
toyhv μὲν κατὰ λόγον, ὡς δὲ τοῖς πολλοὶς δοχεῖ,
παρὰ λόγον. Οὕπω γὰρ ἑκ τῶν προτέρων αἱθρίαν
ἔχομεν, αὖθις σὺν δ᾽ εὖρός τε νότος v' ἔπεσε, ζέφν-
p^« τε δυσαἣς, ὀρώδει δ᾽ οὐρανόθεν vut (45). "0 µοι
καὶ πλείους xal πικροτέρας τὰς ἀχίδας τῆς ἀθυμίας
ἐμπήγνυσιν, ὅταν ἄνωθεν ἔχω τὴν νύκτα, ὅθεν φῶς
ἐπήλπισα. ᾽Ἀλλὰ γὰρ ἵνα xal αὐτὸς συνιστῶ; νεφέ-
Ἆας τῇ ἀσαφείᾳ, xal σχιάζω τοῦ λόγου τὸν Ίλιον, οἱ
χδὲς xal πρώην poc ἑπαναστάντες ἄδιχοι μάρτυρες,
οὓς ὁ χρἆτιστος ἡμῶν βασιλεὺς, xal σὺς παµπόθη-
τος ἀδελφὸς, τὸ φεῦδος φωράσας ἁποπεσεῖν τῶν δια-
δουλίων αὐτῶν πεποίηχεν, ὡς φεύσασθαι τὴν àbi-
χίαν ἑαυτήν. Οὗτοι νῦν πάλιν αὐτῷ προσελθόντες,
Χαὶ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν εἰπόντες, τοσοῦτον

668 EPIST. XXX.

Domino Adriano magno domestico imperatoris
[rairi.

Quis ego sum, domine mi, donnne, inquam, quia
usque adeo dilexisti me, ut possim nune lecum,
quz: David cum Deo, loqui? « Ad quid mihi tautum
imposuisti onus, qui omnes vires, quibus pondera

C sustinere posseni, eífractas el penitus dirutas ha-

beo ? » Hoc enim sublimes possunt columna, quae
ex adverso latum coelum susUnent, ad quas
Atlantis opus est robore. Me quidem densas pro-
phetici libri nubes cogere jubes, et nudum et aper-
tum solem iavifestare. Quis etenim mibl impen-
dentes Terum nubes flatu. expellet, quas crebr:e
calumniarum exhalationes crassas et obscuras
nutrierunt, et in solemn iu nos ardentem et acceu-
sum explicaruni? Quis quidem hic est sol, qui veie
pulcher est tanquam sponsus et procerus, et ma-
gnus quasi gigas, οἱ omnia calore et foventibus ra-
diis ad vitam educit, cunctisque prastantior est.
Oportet enim has nubes penitus liquefacere οἱ di-

p $Pergere, quasi ille, si deusae exoriantur, neutiquam

insplendescat. Hic quidem nubium coetu et agmine

obscuratur. Forte vero, ut rauo postulat, et ut plu.

ribus videtur, preter rationem et modum. Non-

dum enim primis expulsis nubibus, sereno fungl-

mur calo.

Et εαἰο noz decidit alto,

Nam Notus, atque Eurus, Zephyrusque per ethe-
[ra perflant.

Quod quidem plures et amariores timoris et. tri-

stitia euspides exacuit, et conflat in me, quando

Varie lectiones et note.
(45) Ὀρώδει δ' οὐρανόθαν yt. δοτ]υ.ὀρώρει δ᾽ οὐ.ν. Est locus apud Homerum Odyss. E, v. 594 :

ει ὃ) οὐραγόθεν ὺξ,

σὺ» 6 eüpóc τε vócoc t' ἔπεσε ζέφυρός τε δυσαἡς,

Καὶ βορέης αἱθρηγεχέτης.

423 THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP. EL
ab alto noctem et umbras lhubeo, unde lumen spe- A ἴσχυσαν, ὥστε χαὶ τὰς λευχὰς ἐχείνας φῄφους, ἃς

ravi. Sed enim me obscuritati nubes cogere, ei
orationis solem obumbrare, heri, et nuper injusti,
in me insurgentes testantur, quos potentissimus
noster imperator, et tuus optatissimus frater, men-
dacium sedulo indagans, suis temerariis fecit con-
siliis cadere, quasi ipsa iniquitas tunc se ipsam fe-
fellerit, omninoque frustraverit, Hi quidem nunc
rursus ipsum adeuntes, atque cadem de illis ipsis
rebus referentes, tantum roboris sunt nacti, ut
candidos illos caleulos et suffragia, qua nobis
justis quidem eondonaverat nunc illum persua-
deani, ut inconfusam οἱ indigestam, illam ejiciat
moletn, et nigra, et multo plena odio educat, et
hzc juxia illad vere regium judicium, ut Penelo-

τεῖς διχαίοις ἡμῖν ἐχαρίσατο, νὺν πεῖσαι χατὰ yáov;
βαλόντα µελαίΐνας ἀντεκενεγχεῖν, καὶ πολλῆς Yepos-
σας στυγνότητος. Καὶ την τῷ ὄντι βασιλιχην ἑχείντν
χρίσιν τὸν τῆς Π;νελόπης ἱστὸν φανῆναι, τῇ μὲν
ἡμέρᾳ tf; ἀληθείας ἐξυφανθέντα, τῇ δὲ νυχτὶ τοῦ
ψεύδου; ἀναλωθέντα * xai τὸ δεινότατον, ὅτι χαὶ Epf-
µην αἱρ',όμεθα. Ὡς γὰρ ἐπυθόμην, ὁ ἑπαφεθεὶς
ἡμῖν ἀναγραφεὺς ἀφελέσθαι τοῦ ἐν ᾿Αχρίδ: της
Ἐχχλησίας χωρίου διώρισται χωρίου, ἐφ᾽ ᾧ καὶ
ἀνταλλαγῆς ἔγγραφα προῦδησαν τῆς Ἐγκλησίας
ἀντὶ τῶν πλανητών, ὧν δεσπόκουσα ὑπεξέστη τῷ
δηµοσίῳ, τοῦτο λαθούσης διὰ τὴν παροιχικὴν δου-
λείαν. Χρημα πάντων ἀναγχαιότερον, καὶ χρυσόξοι-
λος ἑδράζων thv ἀνταλλαγὴν προσεγένετο. Καὶ βα-

pes textum | ostentet, ἱπίθράία veritatis contexta p σιλικὸν ἑπαπειλήθη σημείωμα, ὅτε τὸν Ἡραχλέα

stamine, noctu vero mendacii illa resolvat, et dis-
jiciat pectiue.. Et hoe. gravissimum censetur, nos
ita indicta causa damnari, Ut enim id intellexi, ut
duünissus ad nos seriba, totam hanc Ecclesise
Achridis regionem. relinqueret, decretum est. Lo-
cus hic est, ad quem hujas conventionis littere per-
venerunt, Ecclesize quidem, inquam, pro erronum,
667 e! sceleratorum loco, qus cum illis domina-
retur, publicis tandem cessit incursibus, et hoc
quadam solum habitandi servitute succedit. Quarres
omnium est maxime necessaria. Et vere aurea sen-
tentis, el sergio, qui illam conventionem ct conspi-
rationem constituerat videbatur, et imperatoris mi-
nís obsigmatus fuit. Cum enim Cercopes hi cum

Mercule contendebant, in. quem horun existimas C

me toto spiritu intentum esse et proclivem? Ωπο-
modo enim non juxia divinum Jeremiam asper in
precordiia dolor insidebit, et. ipsi sensus tumul-
luanti undique furere, et veluti bacehanti non fe-
remur? Superbus enim fastus et insolens, subita
aniu.j egressione Lumens, et insperato assurgens
jncurgu, et eaxtme ut rationi adversarium contigit
(ut inclytus ait Thucydides |46]) cuncta coercet, etin
servitutem redigit. Ego autem hesternis calumniis,
cL si non firmiter enectus sum, verumtamen , quia
hoc solum im regiis auribus quasi in fertili et ef-
fessa terra, seminarunt, quasi quoddam venenum
et morüterum aconitum, aut aliquod alíud lethale
germen, ita tamon illis misere confectus decidi, et
toto flexus taeui pectore, ac si humi consternerer,
εί in uno deprimerer solo, nulia honoris sublatione
fretus, nec erectione dignus, ei veluti diris servo-
rim penitus concuterer ictibus. O Rex regum
Christe, qui nullo obstrictus scelere, flagris fuisti
coniusus, ei miti et blando pectore, hominis ser-
vi flagello conenti pertulisti. Quem enim existimas
in nos, manus 804916 injici metaero, cum plane vi-
deat delatores οἱ adversarios ita permit, ut he-
roas et semideos, ut dicunt, inter vagantes multos
εἰ petulanter et temulente cuncta deferre et intru-
dere el audacter loqui ? Hzc, et alia augustissimo-

ἐρεσχελοῦντες Tioav οἱ Κέρχωπες. Ἐπὶ τούτων τίνα
µε otec φυχὴν ἔχειν; Πῶς δ' οὐχὶ, κατὰ τὸν θεῖον
Ἱερεμίαν, xai τὴν χοιλίαν ἀλγεῖν, καὶ τὰς αἰσθή-
σεις µαιμάσσεσθαι, χαταθορυδούµενον πάντοῦεν,
xai otov ἐχδαχχευόμενον ; Δουλοῖ γὰρ τὸ φρόντµ;,
τὸ αἰφνίδιον xal ἁπροσδόχητον, καὶ πλείΐστῳ παρὰ
λόγον ξυμθαΐνον, ὁ σεμνὸς θουκνδίδης φησίν’ Εγωιέ
τοι χαὶ ταῖς χθιζσῖς συχοφαντίἰαις, εἰ καὶ μὴ ἐῤρι-
ζώθην βεθαίως, πλὴν ἀλλ᾽ ὅτι τοῦτο µόνον ἑσπαρι-
sav χατὰ γῆς ἀγαθῆς τῆς βασιλιχῆς ἀχοῆς, ὥς τι
κώνειον, ἣ ἀχόνιτον, 3] ἄλ)ο «t δηληττριῶδες φυτόν.
Κάἀχείναις τοίνυν οὕτω κατεχάμφθην τετάλαιπωρη:
κὼς, ὡς συγχύπτειν χαμαὶλ, γαὶ κάτω νεύει», priv
ἀξιωματιχὸν ἔχων δίαρµα, καὶ «έρειν παρὰ 602247
τυπτόµενος, "D βασιλεύων ἐν τοῖς βασιλείοις Χριστὲ,
καὶ prb ὅτε κρινόµενο; ἐῤῥαπίσοθης, πρᾶος τὸν Ex
δούλου ῥαπισμὸν ἀνενεγχών. Τίνα γὰρ ὁχ. ἦσειν οἴει
τὸ ph οὐχὶ καὶ χεῖρας ἐπιθάλλειν ἡμῖν ὁρῶντα
τοὺς χατειπόντας, οὕτω παριόντας ὡς ἡμιθέους Ev
ἡμιόνοις aol, χαὶ παροίνιον ποιουµένους διήΥγπ-
μα, τὸ, τάδε χαὶ τάδε τῶν βασιλέων εὐσεθεστάτων
κατὰ ἀρχιερέως συμπ)ασαμένους εἰπεῖν, xoi ümo-
δρᾶναι τὴν δίχην , εἶτα τούὐίῳ ἐπιχαγχάζοντας ;
Τετέλεσται γὰρ κἀνταῦθα ἐπ ἐμοὶ τὸ Δαθιτιχόν *
Κατ’ ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ χαθήµεγοι ἐν πύλαις,
καὶ εἷς ἐμὲ ἔψα.ἰλον οἱ πίνοντες οἵνον. Πάνυ
γοῦν ἀνέξονταί pov, 1| ἑλέγχοντος, fj ἐπιτιμῶν-
τος, παραχαλοῦντος , εἴτε τοῦ λαοῦ µέρος εἴεν,
εἴτε τῆς ἐχχλησιαστιχῆς συγχληρώσεως, ἰδόντες τις

D và; οὗ κάχιον ἐπὶ τοῖς προτέροις ἐλεγμοῖς πρἀττον-

τα, δι οὓς ἐχθηριωθέντες οἱ τούτοις ὑπεύθυ-οι,
JAórotc µίσους ἐκύκ.λωσάν µε καὶ ἐπολέμησάν (5
δωρεάν. Καὶ ἐπὶ πᾶσιν οὐχ ὅπως mowhv οὐκ ἔδο-
σαν, ἀλλὰ xal ὡς τροπαίῳ τῇ καχίᾳ ἑλλάμπονται
καὶ φόδος οὐδαμοῦ µάνουσι δὲ ὥσπερ πρέθατα
αἰώνια, καὶ συνετέλεσαν ἓν ἀγαθοῖς τὸν βίον ab-
τῶν. OUx ἄχαιρον γὰρ «b τοῦ πολυπαθοῦς "106 φθέγ-
ξασθαι. Ἐγὼ γὰρ τὴν Λερναίαν Όδραν ᾖδειν, καὶ
ταῖς τομαῖς διπλασίω ἑαυτῆς γινοµένην, χαὶ πρά-
γματα πλρασχοῦααν Ἡρακλεί τῷ γενναίῳ, ξίφος
µόνον ἐπ᾽ αὐτὴν αἴροντι. Κὰν ἐχινδύνευσεν ὁ Ἶρως,

Varise lectiones et nota.

(36) Lib. v1.

15

EPISTOL E LXXV A J. MEURSIO EDIT E.

426

ἡ καὶ πἀγτω; Υε ὁ ἆθλος τῷ Πρωϊ, εἰ μὴ καὶ τὸν A rum imperatorum opera, contra archiepiscopum

καλὺν Ἰόλεων πυρφόρον προσξταιρίσατο, τὰς τομὰς
ἐπιχάοντα. Ti τοῦ μύθου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖν,
ὡς ἐπὶ τὴν xaxíav (τοῦτο γὰρ fj "Yópz) οὐχ ἔπιπθ-
λαΐου δεῖ τομῆς xal χολάσεως, Καχοὺς γὰρ ἂν τοὺς
οὕτω χολαζοµένους ἀπηργασαάμεθα, οἰομένους Ej mal -
ξαι τῇ δίκῃ, xal διὰ τοῦτο τοῦ λοιποῦ τὴν πονηρίαν
παῤῥησιαζομένους ἀδεέστερον xai γυμνότερον. Πο”
λυπλασιάζεται γὰρ dj τόλµα τοῖς πονηροΐς, ὅταν µα-
Ἰαχωτέρας τΏς ποινῆς πειρασθῶσιν, ἣν αὐστηρὰν
εὐρεῖν ἡλπισαν. Οῦκουν ἀποτμητέον µόνον τὰς tih;
xaxa ἐχχύσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς πηγὰς ἀπονηραντέον
τοῦ τὰς θηριώδεις χεφαλάς xat φύοντος καὶ τρέφον’
τος αἵματος. Εἰ δὲ μηδ᾽ ἁπλῶς οὕτως αἱ χακαὶ προ-
602i τέµνοιντο, τοῦτ᾽ αὑτὸ τὸ τῆς παροιµίᾳς, Δέρ-
yy καχῶν. 'AxÀ' οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ ταῖς προχεγο-
νυίαις ὕθρεσι καὶ ἡ χαρδία µου ἑγχατέλιπέ µε ΄ ὅπερ
ἐστὶν fj ζέσις τοῦ πνεύματος, ᾗ χατὰ πάσης xaxo-
Ἠλείας ἐχρώμην, xai τὴν γλῶσσαν ὄντως ἑδείχννον
χυρίνων γλωσσῶν μαθήτριαν. El δὲ τὰς παρὰ τοῦ
viv καταγραφαμένου πληγὰς προσλάδοιµι, βαρεῖαν,
ὥς cac, ἐκδεξαμένου παρὰ τῶν βασιλείων χειρῶν
tt» µάστιγχα, xil χελενσθέντος τοῦ 'ΠΗσαϊου ἆλλο-
τρως τοῖς ἡμετέροις χρήσασθαι' τοῦτο γὰρ fvu-
σαν, ὡς ἀπειλοῦσιν οἱ μισοῦντες Ev πύλαις ἑλέγχον-
τας, xal λόγον ὅσιον βδελυσσόμενοι. Αλλ' ἐνταῦθά
µοι παρέστω ἉἘαροὺχ ὑπογραμματεύων Ἱερεμίᾳ
ὑρηνοῦντι, xal τῷ μέλλοντι χρόνῳ φυλάττω» ἀοιδί-
µους τὰς συµφηράς. Ἑἶτα τοιούτων κηλίδων καὶ τοσ-
οὖτων ἡμῖν ἑνσπιληθεισῶν, ol:t θείας ἐμφάσεις
τοῦ νοῦ τὺ χάτοπτρον δέξασθαι, οἷς xal τὸ φῶς τῶν
ὁςθαλμῶν xa αὐτὸ οὓὑκ ἔστι μετ) ἐμοῦ. Τοῦτο μὲν
εἰχός τε χαὶ xarà λόγον. Πλην ἐπεὶ τῷ θΘεῷ, καὶ
τῷ ἐξ αὐτοῦ χαὶ BU αὑτοῦ βασιλεύοντι, καὶ τῇ τῆς
ὑμετέρας µεγαλειότητος ἀγαθότητι τῆς καθ ἡμᾶς
ἀνεθέχαμεν * πεποίθαµεν ὡς ἡ ἐλπὶς ἡμῶν οὐ χατ-
αισχυνθῄσεται, οὐδ' ἀπολεῖται εἰς τέλος dj τῶν πε-
νέτων ὑπομονὴ, οὐδέ τι χατισχύσει σοφίας χαχία, e«t
δεῖ, τῇ σοφίᾳ τοῦτο ὑποφαινομένῃ πείθεσθαι. Καὶ
τὸ δὲ ῥάους γενόµενοι, ἐγχειρίσομεν τῇ ἐργασίᾳ τοῦ
ἐπιτάγματος, xal γεῦμα στελοῦμεν τοῖς την γεῦσιν
χριτιχκωτάτοις ὑμῖν. Kiv μὲν ἀνθοσμίας δόξῃ τὸ
γεῦμα, xa τῆς ἀμπέλου ἐχείνης γέννημα, ἧς ὁ οὐ-
ράνιος Πατηρ Ὑεωργός ἐστι, καὶ τοὺς ειπομένους

machinantes, et flagitii opinionem omnino effugerc,
postea in illum male obstrepentes. In me autem il-
lud Davidicum mire inpletum ** : Adversum. me
loquebaniur, qui sedebant in portis, et in me psalte
bant, qui bibebani! vinum. Omnino itaque me fe
rent, aut illos redarguentem, aut objurgantem, aut
verbis inflectentem, sivc illi ex populi eunt caterva,
sive ex ecclesiastica sodalitate et consortio. Qui
vero jam ia. meliorem redacti mentem, jam tum, -
primis acti reprehensionibus opus suum absolvunt,
ob quas tamen illi, qui crimini obnoxii suit, du-
riori percili ferocia, sermonibus odi circumdede-
runi me, et persecuti eunt me gratie**. Et intet omnes
non quasi poenas non luerint, sed quusi quodati
victorig tropzo evecti, ita sceleribus, et vitiis ii-
lustres esse student, θὲ nusquam illis ullug Invst
metus. Persistunt itaque veluti szeculi hujus pecu-
des, vitamque ipsorum irmter probos et zequos pera-
gunt. Est enim nunc. consentaneum illud patien-
tissimi Jobi adducere, -et proferre **. Ego equidem
illam Lerneam hydram noveram, suis ipsius dis-
sectis dupliciter membris, difficilem et gravem ge-
neroso Herculi pugnam intulisse, cum solum in ii-
lam ipseensem distringeret, ita ut fere in suim-
mum heros periculum vocaretur. Àut. extremum
fuisse heroico viro certamen, nisi poteutissimum
Julaiis accensa face illi sesocium jungens, abscissa
combussisset membra. Quid ergo hec fabula 668
innuit? Mihi quidem videtür in scelera et vitia
(baec enim est hydra) non leviicta et concussu de-
cere uti. Nam improbos potius, quos ita castigamus,
efficiunus , cum prasertim existiment veluti per lu-
dibrium illis supplicium imtmilti, Unde propter hanc
causam, in posterum, manifestius et audacius in
elffrenem scelerum libertatem erumpunt. Nam sce-
lerais et pessimis viris tunc acrior innascitur au-
dacia, com molliore poma tentantur, quam seve-
rioreip.et duriorem gubituros se speraverant. Non
equidem solum vitiorum tubi et canales prescin-
dendi sunt, sed ipsas venas, et. fontes, per quos
sanguis ille effluit, qui hsec ferina capita nutrit ct
procreat, exsiceare decet οἱ obstringere. Si &utem
non ita gimpliciter malorum propugnacula evertun -

ἐχύλίφομεν βότρυας. Ei 6' ὀξίνου καὶ τὴν YsUstv p tur, tunc illud parosmize fiet : Lerna malorum. Quare

δριμύσσοντος, οἷοις 0h Χριστὸς παρὰ τῶν σταυρω-
τῶν παίζεται, ἀποκτενούντων αὐτὸν ἔξω τοῦ όμπε.
λῶνος, καὶ τοῦ τῶν Γραφῶν βουλήματος, µαταιο-
πονοῦντες εἰσόμεθα. Τὸ 0 οὖν παρὸν ἀνασχέσθω τῆς
ἡμῶν ἀσθενείας fj σὴ φιλανθρωπία, ἄχρις οὗ μικρόν
τι χουφισθέντων ἡμῶν αἱ παραιµίαι (47) χεῖρες xat
τὰ παραλελυµένα ἰσχύσωσι γόνατα, Χριστοῦ, ὃς ἐστι
δύναµις, ἡμᾶς ἑἐνισχύοντος, τοῦ τῆς ἀσθενείας xal
ψυχιχκτς xai σωματικῆς ἀνωτέρου, ὅπερ ἐστὶ xa-
2ύνσεως xai χαχώσεως.

equidem jam illatis in me injuriis, me meum cor pe-
nitus defecit, penitusque defervit, videlicet fervens
spiritus ardor, quo ad omnem metum improbitatis
compriimendum usus fueram, ipsamque linguam vere
flammantium et comburentium linguarum decipu-
lam esse manifestavi. Si autem flagella et plagas, ut
perscriptum modo decretum jubet,susciperem, quod,
ut dieunt, gravius locum ipsis imperatorís manibns
vibrat, quodque illud lsziz dire priecipit **, ut nus-
tris alienissimo et remotissimo amimo utamur,

hoe quidem erit, quod nos penitus exsecrentur, et. minis in nos insurgant, quia illos in portis, et pa-

33 ελ]. Lxvii, 19. * Psai cvi, 3.

35 Job xxx, 14.

*$|]sa. σι, δ.

Yaris lectiones et note.

(47) Παραιμίαι. Scrib. παρειµέναι,
ParkOL. GR. CXXVI,

14

4

421 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHTEP. i3

kun reprehendimus, quasi qui divinum et sanctum — sermonem | nefarie negleciai ducant, Sed enim hioc
in leco mibi Baruch ada, lanmeentanti Jeremi;s subscribens, et in po-terum celebrata — inforiunia
el calamitates observans. Deinde cum tot siut. rerum wacuke, etta. nos fundiius. coinquinent, exis-
timas, divina inspiracula, divinasque apparitiones imeplis posse speculum aàuscipere, quibus et ípsum
eculorum lumen iBecum nullo modo persistit. lloc enim decentius. est οἱ rationi consentaneum, — V«-
rumtamen in Deo, et in. illo, qui ex ipso, et per ipsum regnat, et iu summa vestrae amplitudinis ho-
nitate et virtute, quam in nos reflectitis, confidimus nostram spem nullo es:e ruitaram dedeco:e,
Άνθιμο pauperum tolerantiam, constantemque animum in finem esse defecturum, neque scientie. ma-
litiam, et vitium viribus, et conamine antecellere, si quid decet, scientie hoe. plane ostendenti: obss-
qvi. Atque etiam ita faciliores effecti et. expeditiores, quidquid nobis illa praeceperit, opere adimple-
bimus, nostrique gustus sensum vobis, ut qui solertius et acutius judicatig cmittemus. Et si fra-
grantis florum odore vini gustus forte videatur etíam, et illius palinitis germen, cujus Pater coelestis
agticola est, ei reliquas illius uvas ezprimemus.|Si autem acetum degustatum acriter nos affecerit, quali
Christus a crucifigentibus illuditur, dum extra vineam oceiditur, et praeter ipsum Scripturarum de-
cretum *', frustra quidem laborem impendere nos sciemus. Hoc itaque nostrz preesentig infirmitatis tua
humanitas οἱ benignitas suffera!, douec brevi aliquo sublevatis solamine, 869 nosurz languide manus
οἱ fere luxata et soluta geRua convalescunt, et Christus, qui omn's potestas est, nos robore firinat qui-

que omni inürmitate, et spiritus, etcorporis nimirum, et vitii, et vitae offensionum perpetuo est superior.

EPIST. XXXI.
Bsryennio consocero imperatoris.

Ut primum suavissimum (uz bonitatis mel de-
gustavi , illusiriesime domine, in ipsis cordis mei
l.bris, liujus jucunditatis succus permansit. Cuin-
que ingentes tante dulcedinis haustus percipio,
nihil est quod me (luz majestatis altitudinem me-
minisse non faciat. Quippe semper tecum disserere
desidero. At quia non habeo, cum perdite auem,
unde hoc desiderium irrigem, me loci intervallum,
ne, lau dulci wadescam rore, inique afticit, litte-
»is autem hoc ingeniose comminiscor. Quocirca
semper tecum sum, et que& decent, tecum loquor.
Yaleig:tur et corpore, et ánimo, et bonum et íclix
rerum tuarum iter absolve, ut tibi omnino perpe -
tuus felicitatis typus affulgeat, et de te ego audiani,
quacuaque Deu grata sunt, et tibl utilis, et nobis
ex volo edueta, seilicet, sacerdotum honores ut
pareniui ie ducere, et populi requiem.et tutum ex
dura peregrinatione adventum, quasi liberatoris,
et redemptoris advenientis ; burbaricarum vero re-
gionum effracias servitutes, clementiam clementia
potius quam hasta prosequentium, te etiam eristi-
mare, lila etenim est, qux maxime ad fugam nos
coinpellit. Benevolentia equidem et bonitas solius
est dilectionis ei charitatis securum tutamentum,
quasi manibus servatum, et custoditum armatis.
Hac et horum plurima, ad nos lana evehet, et nos
itidem alte persouante ore praedicabimus, tuis fe-
licissimis gestis delectantes, et cum . illis, qui ad
hec bene affecti Sunt, quasi pleaos bilaritatis fla-
vios ebibentes, ut in hoc saltim felicem liane eon-
sequamur fortunam, ut vicini nos beatiores et feli-
ciores conspiciant, vel invidia oculos illis penitus
exstinguamus, quasi nostra nimis dure sut illis
amaritud:ni. Si autem liec pernoscere cupis pro-
pter tuam in nos benevolentiam, qui ad te lit!eras

?! jutc. xxitt, 960.

ΕΠΙΣΤ. AA'.

To Bpvervríg, τῷ συµπενθέῳ τοῦ βασιλέως.

'Ag' οὗ πρώτως ἐγευσάμην τοῦ τῆς oZ χρηστότη-
τος μέλιτος, µεγαλεπιφανέστατέ µου αὐθέντα, Ey-
χειται μὲν µου τῷ τῆς χαρδίας στόµατι όὁ ταύτης
χυμός * γλυχείας δὲ τὰς ἀναφορὰς ποιούµενος, ox
ἔστιν ὅτς μὴ μνημονεύειν µε ποιεῖ τοῦ τῆς σῆς
μεγαλειότητος ὕψους. ᾽Αμέλει χαὶ ἀεί cot ποθᾶ
διαλέγεσθαι’ μὴ ἔχων δὶ 6 δύσερως ὅπως ὁροσίσω
τὸν πόθον (ἁδιχεῖ Τάρ µε περὶ τὸν δροσισμὸν τὸ
διάστηµα), Ὑράµµασι τοῦτον σοφίζοµαι. Καὶ διὰ
τούτου σὐνειμί σοι, χαὶ τὰ εἰχότα προσφΏέγγομαι.
Ὑγιαίνου οὖν xal σώµατι xai φυχῇ, xai εὐοδοῖ»
τοῖς περὶ ob, ἵνα σοι διὰ πάντων ὁ χαραχτῆο τῖς
εὐδαιμονίας ἐμφαίνοιτο, καὶ ἀκούοιμι περὶ σοῦ, ἅττα

B xat θεῷ φίλα, καὶ σοὶ προσίγνοντα, xai ἡμῖ» δι εὐ-

χῆς ἀγόμενα, ἱερέων τιμὰς, ὡς πατέρων λαοῦ ἀνά-
παναιν, XàX τῆς ἀλλοδαπῆς ἑπαναγωγὴν, ὡς ἔλενυ-
θερωτοῦ Ίχοντος * βαρδαριχῶν χωρῶν χαταδουλώσεις
χρηστότητα μᾶλλον χρηστότητι ἑπαγομένων, f| δύ-
pat. Τὸ μὲν γάρ ἐστι χινητικὸν πρὺς ἀπόδρασιν ' f
δὲ χρηστότης, µόνης ἐχέγγνον ἀγάπης χειρὶ τη-
ρούμενον. Ταῦτα xal πλείω τούτων f| τε φήμη πρὸς
ἡμᾶς ἄγοι, καὶ ἡμεῖς αὖ τῷ µεγαλογώνῳ στόµατι
τοῦ λόγον χηρύττοιμεν, τοῖς Gol; χατορθώμασιν
ἐφηδόμενοι, καὶ τοῖς εὖ πάσχουσι συνηδόµενοι * ἵνα
τοῦτο γοῦν εὐτυχοῖμεν, t5 πρὸς γείτονας ὁρᾷν µαχα-
ρίους, τοῦ φθόνου τὰς xópa; σθΣννύοντες * ὡς τά τε
ἡμέτερα καὶ λίαν ἔχει πικρῶς. Ei δὲ ποθεῖς ταῦτα
μαθεῖν διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς σου χριστότητα, ὁ τὸ
γράμμα διαχοµίζων, ἃ περὶ τὸ γράμμα, ταῦτα Ex-
διγγήσεται. Ἡμέτερος yàp Qv, xal διὰ τοῦτο παρὺν
ἡμῖν, xai ἁπαγγελλομένων τούτων ἀχούσας, σ»ν-
έπαθε τὴν Φυχῆην, καὶ τῇ μνήμῃ παραχατέχων ἃ
ἤκουσεν, Ἠχέλευσθείη (48) ἐξειπεῖν, ἔτει τὴν γλὠσσσ»
διδισκαλικῶν συμφορῶν διδάσχαλον. Αλλά γὰρ ἡμεῖς
μὲν τῷ Πατρὶ μαστ,ζόμενοι, παρ' ἐχέίνου περὶµῖ-

Varie lectlones et note.

(48) Ἠκε.Ἱευσθείη. Serib. εἰ xeXeucQeln.

2)

EPISTOLA ΙΣΧΥ A J. MEURSIO EDITAE.

430

νούμεν χαὶ viv ma páxinotw ἐπεὶ xax Πατὴρ πάσης A perfert, que ad scribendum me compellunt, facile

παραχλήσεως λέγεται. Αὐτὸς δὲ τὸν "Ὑψιστον κα:
καφυγὴν ἑαυτοῦυ πηιησάµεγος, οὐχ bb χακὰ προσ-
ερχόμενά σοι, xat ιιάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηγώματί
σου, τηρουμένου πάσης ἀνωτέρου χαχύνσεως xal
χαχώσεως. :

enarrabit, Nam cum noster sit, et propter boc
nobis adsit, ut primum hzc, quas ad te enuntiata
sunt, audivit, communi nobiscum spiritu percepit
et bene memoriz, quz audivit, mandavit, ut si illa
referre et eloqui coactus fuerit, linguam, mogistri

casibus οἱ eventibus magistram, et peritam vere ostendat. Sed enim nos flagris a Patre oppressi ab
illo consolatione exspeciabimus, quoniam Pater omnis consolationis dicitur *. Tu autem cum a
leipso longe effugies, mala qu: tibi imminent nou conspicies, et flagellum, domui tud nom appropin-
μια *, sed omni tutus scelere ct oppressione custodieris.

ΕΠΙΣΤ. AB.
1ῷ ἐπισκόπῳ Ἰριαδίτζης.
Ἑξεξάμεθά σου τὴν γραφῆν, τιμιώτατε ἀδελφὲ,
ἐν ᾗ εὐγνώμονα μὲν σαυτὸν συνίστης ἡμῖν, xai ὦμο-

λόχεις εὐεργέτας, χαὶ κρείττους πατρὸς χαὶ μητρὸς 8

καὶ λοιπῶν συγγενῶν. Ἠξίους δὲ χαὶ τοῦ δεσμοῦ λύ-
σιν λαθεῖν, ὃς παρὰ τῆς συνελθούσης ἡμῖν ἁδελφότη-
το; ἐπετέθηῃη σοι, ὡς μὴ xal αὐτῷ συνελθόντι, xai
ταῦτα χληθάντι, χἀντεῦθεν πραγμάτων ἀναγκαίων
οἰχονομίας κωλύσαντι. Ἐαὶ μὲν τῇ τῆς εὐγνωμοσύνης
προσκοιήσεε, χαθ᾽ ὑπερθολὴν ἐδαρύνθημεν, ὅτιοῦτως
ἀπόλωλεν &x µέσων ἡμῶν ἡ ἀλίθεια, καὶ ὁ δόλος
μετὰ τῆς αὑτοῦ ποικιλοδαφοῦς ἁμτεχόνης τῆς ὑπο-
χρίσεως τῷ θεάτρφῳ ἡμῶν ἐμπαῤῥησιάζεται, xol
σχηνιχῶς παίδει τὰ φρίχης ἄξια, εἰρήνην μὲν λαλῶν
μετὰ τῶν πλησίον, χαχὰ δὲ τεκταίνων ἐν τῇ xapbla.
T& γὰρ οὐκ olbs, ὅπως εἰς τὴν µεγαλόπολιν εἶσελ-
coca ἡ τιµεότης 6ου µυρίας ἑπαφῆχε τὰς τῶν δια-
θολῶν βολίδας τοῖς νῦν ἀναγραφομένοις εὑεργέταις

ἡμῖν ἐν τῷ γράμμµατι, xal ὡς οὐδεὶς ὑπελείφθη σχε- C

δὺν, οὔτε μείζων, οὔτε µείων, ὃς μὴ ταῖς παρὰ τῆς
ej; Ὑλώττης xa0' ἡμῶν δυσφηµίαις τὰς xod;
ἐχχεχώφωται; Τούτων οὐκ ὀλίγοι οὐδ' ἀναξιόπιστοι
μάρτυρες. ᾽Αλλὰ γὰρ ταῦτα μὲν xal λόγου µακρό-
τερα γαὶ καιροῦ ἑχτραγῳδεῖν τε xa ἀναχλαίεσθαι,
συλλογιζοµένοις ἐντεῦθεν ὡς οὐ μαχροὶ οἱ τῆς ἅπα-
στασίας χαιροὶ, οὐδὲ µέλλουσι τὰ χατ᾽ αὐτοὺς ἆπει-
λούμενα. Διὸ καὶ πρὸς τὸν δυνάµενον ταῦτα παῦσαι
µόνον rbv τοὺς ὀφθαλμοὺς αἴρομεν, xal πρὸς τὰ
τῆς ἐχείνου δικαιοσύνης ὄρη, ὅθεν ἥξει ἡμῖν fj f5f-
θεια. 'Ὁ γὰρ διδάξας πάντως καὶ ol; ἐποίει, καὶ οἷς
ἐλάλει, εὐχαρίστους εἶναι ἡμᾶς (sl. μὲν οὖν εὖχα-
ῥίσ.ους λέγω; Καὶ τοῖς χαχῶς ποιοῦσιν, ἀγαθῶν
χορηχοὺς), οὗτος 1 δ.ορθώσεται τὰ στρεθλὰ, T χλαύσει

670 ΕΡΙ5Τ. XXXII.
Τγἱσάϊίχα episcopo.

Tuas litteras accepi, inclyte frater, in quibus te
nobis benevolum et pronum constituis et nos in te
collocasse beneficia, et patre et matre et reliquis pro-
pinquis meliores esse faleris. Digeumque jam judi-
casti vinculo illo te solvi, quod, coeunte nobiscum
fraternitate, impositum fuit. Quasi tu jam nou mihi
obvius occurras, neque hzc qui in nos accersita
sunt, nec interim s»vam tante necessitatis αλ] -
nietrationem et emissionem omnino yrohibeas. Ob
hanc autem tuam zquanimitatis et candoris sInula-
tionem, graviter δἱ vehementer opprimimur, quo-
niam ita in medio nostri ipsa veritas tola periit,
et dolus malus tuse variegato indumento hypocri-
seos in nostrum theatrum libere prodit, et scenice
ludit, qu:& horrore digna potius judicantur. Pacem
quidem cum consanguineis loqueris , et mala in
corde moliris **. Quis enim non videt, quomodo
tuum decus, in. magnam urbem ingressum, mille
calumniarum artes eflinxerit, his, quos nobis, in lit-
teris, beneficos et opitulatores describis, et nullum
fere vel ztate maximum, vel minimum relictum
[uisse, qui Πήρα tu:e maledicis ia nos vocibus non
obsurduerit? Cujus rei non pauci iique multa digni
fide testes exsistunt. Sed tamen hzc, et quovis sunt
longiora sermone, ei pro tempore ingenii sunt
commiseratione enarrauda et tragice fere lugenda,
a nobis przcipue, qui hinc, non multum apostasis
tempora distare perpendimus, et qui tanti infor-
tunii πας in nos nullo modo cunctari percipimus.
Quocica in Deuin solum, qui lac omuia vincere -
potest, et abscindere, oculos nostros attollimus,
et in sublimes ejus justitie montes, unde nobis

πάντως ἰδὼν ἁδιόρθωτα, ὥσπερ αὐτοῦ νόµος ἄνωθεν. p auxilium veniet **. Hic enim et bis qua fecit , ct

Ταῦτα μὲν οὖν ἐφ᾽ οἷς ἡμῖν χαινῶς τε xal ἀσυνήθως
ταπεινολόγον σαυτὸν ἑφάντασας. Thy δὲ λοιπ{ν σου
ἀξίωσιν, d: Χριστοῦ μαθηταὶ, εἰ xat ἀνάξιοι, προσ-
ηχάµεθα. "Uc xal .οιδορούμενας, οὐκ ἀντε.ἰοιδό-
pst, καὶ πάσχων, οὐκ ἠπεί-ει' παρεδίδου δὲ τῷ
αρίοντι δεχαίως * καὶ τὴν τοῦ Πέτρου µιχρολοχίαν
χαταγνοὺς, ἁπτιάχις ἀφιέναι διχαιοῦντος τῷ ἆμαρ-
τάνοντε, αὐτὸς τὴν τοῦ ἑθδομηχοντάχις ἑπτὰ φιλο-
τίµως, ὁ ἂν ἑλέει πλούσιος, ἑπεδαφιλεύσατο. Ἐδεξά -
ps0a yoov, ὡς εἴρηται, τὴν ἀξίωσίν σου, ἄλλως τε
xat βαρείᾳ νόσῳ πεπεδηµένου, ὡς ἔγραφας, xol τὸν
τοῦ θανάτου ἑπανατεινομένῃ σοι χίνδ»νον, καὶ ὅσον

551 Cor. 4, 9.

*9 Psaf. xc, 10. ** Psal. xxvi, 5.

his qux locutus fuit, nos gratos esse omnino edo-
cuit. Sed quid inquam gratos? Etiam his, qui
in» nos mala inferunt, bonorum nos docuit esse
duces atque ministros. Ipse quidem vel obliqua
vel tortuosa corriget, aut qua inemendala οἱ incor-
recta viderit radicitus coníringet, quemadmod:m
ejus ab alto lex fusa praecipit. Caeterum quidem iu
nos jam nunc, nove tamen, et preter morem, abje-
ctum et humilem te ipsum ostendisti. At reliquain
αι amplitudinem, ut Christi discipuli, etsi indi -
gni amplexi sumus : Qui cum malediceretur , nox
maledivebat; cum pateretur, mon. comminabatur ;

9! Ps3l. cxx, 4,

435

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 436

ut oportet, periclitanti. Erit enim certum subsi- A τεθνηχότας χύνας ζῶντος λέοντος χατεπαίρεσθα:,

dium, si pro hac benevolus adsurgens, in aures
imperatoris et fratris tui libere lequeris. Durum
enim est, durum, inquam, moriuos canes vivo
leoni antecellere et przferri, qui divinis et regiis
coercetur vinculis, et veluti areto capistro validos
rugitus excutit, quibus solis timorem in onnes
incutere potest. Durum etiam est. fortem Samso-
nem acuta calumniz novacula abradi, et deinceps
tradi alienigenis , qui oculos ejus truculenter con-
fodiant (quibus coelestia intuebatur) ; ita ut cogatur
melere ea, quibus impii illi nutriebantur, et perpe-
tuis gyris in eamdem circumagi, et libero incessu
cohiberi. Non enim mili vis est, et facultas qua
ultra hzc dicere possim, ita vero ct nuda rerum
gestarum memoria confundor. Si autem imperato-
ris z» quitas, ob potentissimum tuum pro nobis ser-
monem, illos qui in nos audaci et ferino pectore
insurgunt, paulum injuriz habenas remittere jubet,
eonfestim, qui potentia comam prasecti fuimus,

Ozíot; xaY βασιλιχοῖς δεθέντος δεσμοῖς, xal φορθεᾷ

τοὺς βρυχηθμοὺς ἑκκοπέντος, o; xa µόνοις ἔκφο-
θεῖν δύναται. Δεινὺν ξνρηθῆναι τῷ τῆς διαδολής ξνρῷ
τὸν Σαμφὼν, ἔπειτα παραδοθΏναι τοῖς ἀλλοφύλοις,
ὥστε χαὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἑξορυγῖναι, οἷς ξώρα τὰ
ἑπουράνια, xal AXfJew τὰ τοὺς ἀθέους ἐκείνους
τρέφοντα, ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ δινεύοντα, χαὶ προχο-
πῆς ἀνειργμένον. Οὐκέτι µοι λέγειν περαιτέρω τοῦ-
του Ἰσχὺς, οὕτω xal qu τῇ μνήμη τῶν γινοµένων
συνχέοµα;. El δ᾽ fj τοῦ βασιλέως δικαιοσύνη διὰ τῆς
σῆς δυνατωτάτης ὑπὲρ ἡμῶν ὁμιλίας συστολὴν ἐπι-
τάξει τοῖς νῦν τολµωµένοις ὑδριστιχῶς χαθ᾽ ἡμῶν,
váy ἂν οἱ ξυρηθέντες τὴν χόµην ἀναθαλήσοιμεν,
καὶ τὸν τῆς ὕθρεως ofxov ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἔντρν-
φῶντας ἡμῖν κατααπάσαντες, τὸν paxoby μὲν χάτ-

᾽αθλον παύσοιµεν, αὐτοὶ δὶ μετὰ τῆς αἰαχύνης xal

τὸν θάνατον ἐχφευξοίμεθα. 'Ανθ) ὧν τηροῖο ὑπὸ τοῦ
δικαίου, xaX ταῖς ἀκρωρείαις νεμεσῶντος θεοῦ, πά-
σης ἀνώτερος χαχύνσεως xal καχώσεως.

repullulantibus iterum crinibus obtegemur, et injurie sedem et domum, in alienigenas, qui in nos
turpi luxuriabantur studio, evellentes, longum quidem certamen finiemus. Ipsi etiam vel cum pu-
dore mortem trucem effugiemus. Pro quibus te, justus Deus, quique in su:»ma monlium fastigia
iram suam convertit, omnis criminis labe, et minacis mali alfeetu conservet solutum.

EPIST. XXXV.
Chartophylaci.

Fratrem meum ad te mitti, et media hieme lon-
gam οἱ difficilem viam conflcere, certum nostrae
necessitatis et erumnz signum tibi hoc flat, sancte
pater et domine. Ad quam nos solos decet tuarum
precum auxilium impense efflagitare, quasi reliqua
omnia, nobis, üculneam, ut dicunt, prbeant opem.
]t& quidem potentissima permisti fuimus fortuna,
' ut In me multe calamitates et morrores gravissimi
ingruerent, ex quo in tabernaculis Cedar habitavi 35.
Ἆι vcro quz mibi nunc eveniunt, tantum immensa
amaritudinis acerbitate et excessu illa superant,
quantum illa oblectantium animam deprimuut, Et
' nunc siquidem efficaciter cognovi, illum scilicet, et
' qui a Deo recessit, et qui superbienti ferocia sibi
' fidit, eo quod Ecclesias obstrictas et penitus coin-
pulsas reliquerint, veluti sordidos quidem, et pusil-
' Janimes fuisse, ut desertis illis atque eversis, sacra
omnia el coelestia opera illudi, et ad ima ruere
possent. Verumtamen his propter exstinetaum
' fldem, auxilium penitus dubitantibus, qui et in me-
dio pelogo veluti obruti et immersi videntur, por-
"tum, qui intra ipsosmet est, ipsis ostende. Nos
vero inira rationis limites constituimur, et vere
regnum eclorum, nobiscum habentes invenimur 35,
Equidem omni eonatu, illi, qui, &estuantes fluctuum

ΕΠΙΣΤ. AE.
To χαρτοφύ-αλι.

Aj1b τοῦτο, xal τὸν ἀδελφόν µου στείλασθαι, µέ-
σον χειμῶνος δολιχὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε, τεχμήριον
τῆς καθ ἡμᾶς ἀνάγχης γενέσθω σοι, ἅχιε πάτερ
xai δέσποτΣ. Πρὸς fiv µόνοις ἡμῖν δεῖ τῆς τῶν σῶν
εὐχῶν βοηθείας * ὡς τά γε ἄλλα σνυχίνη, φασὶν, ἐπι.
κουρία. Οὕτω πολυφόρῳ συγχεκράμεθαιδαΐµονι, ὡς
ἔμοιχε πολλῶν συµπεσόντων ἀνιαρῶν, ἀφ᾿ οὗ παρ-
ῴκησα μετὰ τῶν σχηνωµάτων Κηδὰρ, τὰ νῦν ταῦτα
τοσοῦτον προτεροῦσιν ἑκείνων τῇ τῆς πιχρίας ὑπερ;
6ο)ᾗ, ὅσον ἐχεῖνα τῶν εὐφραινόντων φυχἠν. Kai vuv
ἑμπράκτως ἔγνων, εἴπερ ποτὰ, ὅτι τῷ τοῦ θεοῦ
ἀποστάτῃ, χαὶ τραχηλιαστῇ, πρὸς τὸ καταλ:πεῖν τὰς
Ἐχκλησίας συνελαννοµένας, ὡς µιχρόφνχοι» iv'
ἐρήμοις αὐταῖς ἐγκνδιστίσῃ, xai malto τὰ Ota
xai ἐπουράνια. ᾽Αλλὰ βοῄθειαν τοῖς διὰ τὴν ὁλιγο-
πιστίαν διστάζουσι, xal τοῖς £v. µέσῳ πελάγει δο-
χοῦσι χαταθαπτ[-εσθαι, τὸν λιμένα παρὰ σφίσ.ν
αὐτοῖς ὄντα ἐδείκνυε. Tou λόγου ἑντὸς γινόψεν»ι
χαθιστάµεθα, xai τῷ ὄντι τὴν βασιλείαν τῶν οὖρα-
νῶν ἐν τοῖς (a) ἡμῶν ἔχοντες εὑρισχόμεθα. Καὶ διὰ
πάντων, δίδαξον τὸν τὰς τριχυµίας ἡμῖν ἐτεγεί-
ροντα, ὅτι µάτην ὀγχοί την θάλασσαν, παρόντος
ἡμῖν διὰ σοῦ τοῦ ἐπιτάσσοντος αὑτῇ, καὶ λέγοντος *
Σιώδα, πεφίµμωσο, xaX ἓν σέαιτῃ συντριθἑσονταί
σου τὰ χύµατα.

impetus, 8744 in nos excitat, indica, frustra turgentes undarum maris illum attollere globos, cum
precipue nobis adsit ille, qui tuis precibus iHis imperat, et ait : Tace, obmutesce", eL in. δὲ ipsos

fluctus tui contusi comminuentur.
EPIST. XXXVI
Doctori magne Ecclesie.
Si me quidem conflagrantem conspexisti, inclyte

3 Psal. cxix, 5. δὲ Luc. xvii, 3l.

ΕΠΙΣΤ. λα».
TQ διδασλά»ἰφ τῆς μεγά.ῖης "ExxAncíac-
E! µε φλεγόμενον ἑώρακας, τιμ.ώτατέ pot ἓν

17 Marc. 1v, 59.

(a) Ἐντὸς pro. ἐν τοῖς legendum monet Cotelerius Jfonum. Eccl. Gr. IT, 998. Epir. Para.

431

EPISTOLAE LXXV Α J. NEURSIO EDIT E.

438

Κυρίῳ vli, αὐτὸς ταῖν χεροῖν ὑδρίαν χατέχων, áp! Α in Domino (lli, tu vero manibus habens hydriam.

ἂν τοῖς φλεγαµένοις µέλεσιν ἑἐπεκένωσας, 7] παρ-
Ίλθες, ὑπερηφάνοις, f] ἀπηνέσιν ὀφθαλμοῖς θεασά-
μένος; Οὐχ οἶμαι τὸ δεύτερον. Eíze ἄλλο τι τὰ
παρόντα νοµίτεις ἡμῖν, ὅτι μὴ xal φλογὸς καὶ àv-
θράχκων χείρονα, μὴ aue. Ώοήθει vov, ἐπειδὴ ταῖς
πτγαϊῖς παβαχάθτσαι. Ei δέ τοι σχοτεινοὺς λόγους
λ:λῶ, xal αἰνίγματα, τάχα μὲν οὐδὲν ἀπειχὸς ποιῶν
ἐλεγχθβσομαι, τῷ τοιαῦτα λύειν ἐθισθέντι xal ἠσχη-
κύτι τοιαῦτα φθεγγόµενος. Πλὴν ἀλλ εἰ καὶ ὅνσ-
ξενέτως (56) τῶν λεγομένων ἀχούσῃι πυθοῦ τοῦ µα-
0:190 σου, τοῦ ἐμοῦ ἁδελφοῦ, xat διδάσκαλον εὐρή-
σεις τῶν ἑμετέρων ἐπηρειῶν. "Ag διασχεδάσαι
Κύριος ταῖς ὑμῶν ὑπὶρ ἡμῶν εὐχαῖς xal σπουδαῖς,
€ &v πᾶσι τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας χηδόμενος.

numquid tandem in-Blammantia illam peetora effa-
disti, aut. praeteriisti superbe, aut immanibus me
oculis inspectasti * Non auteni hoc secundum esse
arbitror. Sive autom aliquid aliud, baec presentia
Robis pericula esse existimas, quam et flanmis ct
accensis carbonibus pejora. Non tu id quidem sal-
tem nunc autem fer opem, quoniam ad ipsos assides
fontes, Si autem sermones tenebris obvolutos ad
te profero, et. obscura: aenigmata, stalim quidexi
vel aihil dissentaneum et absurdum faciens redar-
guàr, prasertim cum illi loquar, quitalia dissolvere
el talia evertere assuevit. Nisi si quid intellectu
difficile, ex bis quz dicta sunt, audiveris, interroga
discipulum tuum, meumque fratrem, et nostrarum

calamiiauim et cladium certum doctorem inveuics. Quas quidem Dominus, vestrig in nos precibus
wcstrisque votis diepergat et superet, qui in omnibus aostrz imbecillitatis euram gerit.

ΕΠΙΣΤ. AZ.
To 1αρω».τῃ, xvplo Γρηγορίφ.

Ἐν µέσῳ δυεῖν εἰλημμένος παθῶν, οὐχ ἔχω µε-
γαλέπιφανέστατἑ μοι ky Κνυρίφ vik xal αὐθέντα,
κοτέρῳ μᾶλλον ἐμαντὸν ἐπικλίναιμι. Ἐπανιόντα
γὰρ 4: τῆς Κολχίδας ἀχούσας, ἡδονῇ xai λύπῃ µερί-
ζομαι τῇ μὲ», ὅτι σε ἐγγύτερον ἔχόμεν, καὶ ἆπο-
λαύσει c0) πόλις ἢ βασιλὶς, olov ἐκ χειμῶνος τῆς
Of; ἀπουσ-ας τῇ παρονσίᾳ ἑνεαρίζουσα * xai βασι-
λεὺς 6 πάντων ἐν πᾶσι χράτιστος φρονρὸν ἄγρυπνον
ἔχει, xai χοινὸν σχἀμμάτων xal φροντίδων µερι-
ατὸν, χαὶ γνησιὐτατον σὐμόουλον. Τῇ δὲ τῆς ἁσπι-
δέτχ-ς πόρπαχι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῷ ἵππῳ ἐπινυστά-
€: , ἀλλ' ἐπὶ στρωμνῆς ἀνέτως ἀνακλινθήσεται' καὶ
τὼ πόδε ἀποτενεῖ, xal εὐενείρους [f. εὖον.] ὕπνους
ὑποκύσει ' χαὶ οὐ φεύξεται Ταρωνίτης xàv τοῖς φά-
σµασιν. Αἱ δὲ τοῦ Πόντου πόλεις vov ὄντως ἔξουσιε
Χαχὼν θάλασσαν. Καὶ μετὰ τὴν ἐπὶ σοῦ xal παρὰ
σου γαλήντν ἡ πρὸ σοῦ ζάλη τούτοις αὖθις ἐπιπε-
σούσα ἁκατεύναστον ὀγχώσει τὸν τάρ.χον [f. τάραχ ].
Ὁ 6h τοῖς ἁθλίοις ἄλγιν ' δυστυχία yàp, ἐπειδὰ»
εὐτυχία ó:axoxsloa, πάλιν εἰς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι,
λυπηροτέρα καθίσταται, ὥσπερ xal ψύχος μετὰ
θέρµανσιν χρυερότερο». Ὢ δείλαιοι δειλαίων ἐκεῖνοι,
οἷς ἡ περιουσία τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἀπήλανσαν, εἰς
καχοδαιµονίας ὑπερθολὴν περιίσταται’ xal ἄναθα-
λήσαντες τῷ εὐχραεῖ τῆς σῆς ὥρας, εἶτα ἀθρόον
ἀπεβηράνθησαν, xal γεγόνασιν ὡς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς,
ὅτε οὐχ ὕρξας αὐτῶν * τοῦτό ΥΣ πλέον ἔχοντες νῦν,
τὸ πλέον τῶν συμφορῶν ἐπαισθάνεσθαι, χαὶ τὸ τὰς

ΕΡΙΦΤ. XXXVII.
Domno Gregorio, Taronite.

]u medio duplieis calamitatis auxii animi com-
preliensus, illusteissime in Demino fili et domine,
ignoro prorsus, ad quai pr::cipue me convertam.
Cum enim te ex Colchide egressum fuisse audisi,
οί voluptate, et tristitia divi-im actus exsilui. Hac
quideni, quia te viciniorem habemus, et urbs liac
regia ie utitur, quemadmodum ex horrida tue
absentise hieme, veruantibus (tu. presentize floribus
bilarescens. Et imperator, qui omnium in omnibus.
est potentissimus, vigilem te custodem babet, cui.
cogitationum et curarum suarum molem commu-
niter divisit, teque sibi legitimum effecit cousilia-
rium. llla autem, quía neque clypei loro, maxim»

C vero quia neque iu equo obdormiscet, scd laxe

in stragula fusus inclinabitur, pedesque líbere
eatepdet, et somoos dulci persolvet couflatos ϱ6-
pore, neque speetris, et portentis jam Taronites
turbatus effugiet, Ponti autem urbes nunc vere
malorum vccanum habebunt, οἱ post tranquillam
illam serepitatem qua tecum οἱ propter te usie fue-
runt, szvus ille procellae turbo, qui ante te, cua
illis,omnes invaserat, ferventem periculorum aestum
ivrequietis auollet flatibus. Q:od quidem wiserls
molestius est et gravius, quia suinma est infelicitas.
Nam felicitas, quz in seipsam abrupta et abscissa
redit, horridior et tristior advenit, quemadmodum
975 frigoris asper horror, post calidam statis
auram. O miserorum omnium iniserrimi, quos,

χρηστοτέρας τῶν ἑἐλπίδων ἀφαιρεθῆναι. Τίνα yàp p bonorum abundantia et affluentia, qua fuerunt

εὑρεῖν ἐλπίσονσι τοῦ λο,ποῦ, ὃς τοῖς μὲν πολιτικοῖς
οὕτως ἐπιστατίέσει, ὡς τῶν πολεμικῶν ἀγνοςῖν xal
τὸ ὄνομα " τοῖς δὲ πολεμιχοῖς οὕτως ἠρωϊκῶς ἐπι-
πρέπει, ὡς μτδὲ τὴν πόλιν ἁπ)ῶς θεασάμενός τις,
πτωχίσει μὲν τὸ ἀντίπαλον, πλουτίσει δὲ τὸ ὑπ-
$xooy ; Τίς πτηνοὺς μὲν τοὺς στρατιώτας προϊόντας
ἐπὶ τὸν πόλεμον, βαρεῖς δὲ xaX δυσχινήτους im-
ανιάντας ἐργάσεται, τὸ ply, τῷ χούφῳφ τῆς προθυ-
μίας καὶ τῆς ἑλπίδος, τὸ δὲ, τῇ τῶν λαφύρων περι-

perfuncti, in infortunia οἱ infelicitatis excessum
circumstat, quique jucundo lui veris temperameu- .
to germina eduxerunt floridze, deiude confertim, et
sulito sicco exarescunt solo, et in pristinum cala-
mitatum statum redeunt, ut fuit, quando in illos
nullum tu imperium exercebas. Nunc autem hoc
abundantius secum habent, ut scilicel sensus cre-
herrimis cladibus atterant, et omui utilitatis et
commodi spe destituantur. Nam quem alium jn.

Vario lectiones et nota.

(55) Avc£erétoc. Scri, ὀυσξυνέτως.

439 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP: 410

posterum invenire posse sperabunt, qui ia civilibus A ουσἰχ «yt, τῆς Ἐχχλησίας µέρος Eravanaóosgza:,
prsesideal negotiis , ut vel hostium fere nemen pe- καὶ παΐδα γηροχόμον Eget, στηρίζεσθαι ταῖς εὖλο-
nitus ignoretur, quiipsis hostibus its inelyte et — ylatg πιστεύοντα, xax τοῖς σωματιχοῖς ἀντιόττ ρίζειν
heroicee commodus, et decens exsistat, ut neque σπουδάζοντας Tívoz; σωςροσύνη xat τοὺς τῖς ἐρη-
in urbem sünpliciter, cum oculos curamque eon- µίας μοναχοὺς χαταπλήξει, ὡς ἠττωμένους τοσοῦτου
vertet, adversarios sibi, et reluctantes, in pauper- τῇ τοῦ σώματος καθαρότητι, ὅσῳ καὶ top ὁρῶσω
tatem redigat, subditos vero divitiis semper afflciat. ἐν ὅλῃ τοσαύτῃ τὴν φύσιν ἀρνούμενον; ᾿Αλλὰ μιχροῦ
Qui et milites, in bellum velutialis ferri velocissi- "ge xat εραγιμδὸν τὸ πάθος ἐποίησε. Ἐκχείνοις μὲν
mis eoget, οἱ opulentos et opibus onustos redire οὖν ἰχανῶς xaX ταῦτα διὰ τὸ φιλάδελφον ἀφωσίωται
et immobiles. lllud enim spei et alacritatis ipsa οὐ 0' ἐπειδὴ τοῖς ποθοῦσιν ἤγγισας, xat πάντες χαθ)
celeritas praestat, hec vero quasi quadani spoliorum ὅσον ἕνεστιν ἀπολαύουσι, xal αὐτὸς δὲ, εἴπερ τις
abundantia et copia Ecclesie opes quiescent : et Ὦἄλλος, ἀπολαύειν σου ἄξιος, µηχέτι um ix διαλειµ-
filium, qui illam jam senesceutem alat, ille habe- µάτων ἐπιμέτρει τὰς x τῶν Γραφῶν χάριτας;
bunt, qui benedictionibus et gratia se firmari cré- μηδ ἀνέχου xarà στράγγα τὰς τῆς εὐφροσύνης
dat, et corporis viribus el dotibus sese fulcire et ἐπιστάζειν ἡμῖν, ἀλλ ὅλοις ποταμοῖς τὴν ἐμῆν ἐπί-
protegere studeat, cujus et prudentia ipsos deserti D χλυζε ταπεινότητα, καὶ δύλου µοι τὰ cà τῷ πρὺς σὲ
monachos concuiiat, quasi corpore in&egritale οἱ δυσέρωτι θαμινώτερα. O0 γὰρ δήπου τοῦ λοιποῦ
puritate tantum superatos et evictos , quantum et IIóvcov αἰτιάσῃ, xai διάστηµα δυσδιόδευτον ' xal
in hac, purificantem ignem vident vim suam dene- ἀγγέλλοις μὲν περὶ σαυτοῦ χρηστότερα xat fiblova
gare. Sed enim fere quidem ingens affectus me — (v' οὕτω γοῦν χαταφύχοις thv ἐμὴῆν γλῶτταν τοῦ
wagico fecil insultare gressu. lllig vero hzc ipsa ^ qAovcícu ταῖς Ex τῶν GUxOQavtüV ἑπηρείαις, χα)
propter fraternum amorem satis, superque conse- διὰ ταῦτα ὀδυνωμάνου ἐν τῇ ἄλλῃ ἀχατασίέστῳ
crantur. Tu vero, quia optantibus appropinquasti, «αύτῃ φλογί. Ὡς ἔγωγε, ὀπηνίκα τι τῶν σῶν ἀκούω,
ct omnes, quantum decet, te perfruuntur, οἱ ego ῥὀετὸν ἀτεχνῶς ἡ διαχεχαυµένη γῆ δέχομαι. ᾿Αχούω
quidem, ut si quis alius, dignus etiam sum, qui {νο δὲ ἑχάστοτε ἀεί µοι ταῦτα τοῦ Θεοδοσίου διηγουµένου
preclaro fungar aspectu. At nequaquam mili, γλώττῃ, εὐγνώμονι μὲν, ἑλαττουμένῃ δὲ τῆς ἀδίας
justa ea quz jam iutercepi, barum literarum gra-— εὐφημίας τῶν ἔργων. "Oc σύνεστιν ἡμῖν τὰ μέγιστα
tie mensuram repende et injice, neque überrimos — yagutópevoe, οἷς ἐξυμνεῖ σου τὴν δεξιότητα. "Hy xai
letitiS amnes guttatim in noe effunde, sed pleno ῥἔτι xat ἔτι χαριτώσας ὁ Κύριος ἀεί as. δειχνύοι
fluminis alveo, hane mcam humilitatem et medio- λαμπρότερον iv ἀρεταῖς πάσαις, ὅσαι ψυχῆς, ὅσαι
eritatem inunda. Atque eliam estende mihi, qui C σώματος, xaX φυλάττοι πάσης χαχύνσεως ἀνώτερον
egre et perdile te amo, qui [requentius in te καὶ χαχώσεως.

.Sscaturiunt. Non enim jam in posterum, Poptum ipsum, immensumque ad viam intervallum, in

culpam et excusationem adduces. Equidem semper jam qua tibi jucundiora eveniunt, et commodiora
$unt, nuntio ad me deferes securo, ut iia meam linguam qui adeo dives sum detrimentis et d»mnis

. ealumaiantium illatis acerbitate, penitus refvigeres*et recrees. Qui et ob hane causam, hae alia inex-
- ginguibili ftamma diroscrueiatus dolores perpetior. Equidem quando ita tua semper audio, sicut pli-

viam prorsus, ut combusta et arida terra, suseipio. Audio etenim semper Theodosium, hzc mihi enar-
vantem lingua et bemefica et benevola, sed digna opcrum existimatione depressa. Qui nobis semper

- adest, maxima quzque large effundeus, 676 quibus et tui ingenii. dexteritatem, et industriam nimis

velebrst. Quam e$ adhuc dulci Dominus afficiens, εἰ accumulans gratia, le omnibus virtutibus, et
qui spiritus sunt, et que corporis splendidissimum — ostendit, atque omni sceleris contagio, οἱ
infelici casu, te undique custodit superiorem.

EPIST, XXXVIlI. D ΕΠΙΣΤ. AH.
Domno Nicol. Callicli, archiatro. .. τῷ ἀρχιωτρῷ xvpio NuxoAdo τῷ KaAAnxet.
Sic quidem mutuo odio babemur, ut nec ullo Μισούμεθ) οὕτως, ὥστε μὴ προσενέπειν», Αλ)

compellemur sermone ? Verumtawmen ego quia nullo αὐτός vt προσφωνῶ, ph μισῶν ὅπλαδή. Ὑγιαίνοις
te prosequor odio, jam alloquor. Vales igitur, ei ex οὖν, xai ἁπολαύοις tre τε φιλανθρώπου ἰατριχῆς,
arte medicinz, qux bumanitatis studio consistit, οἱ — xot τῶν βασιλείων, ὅσα xai ἁμφότερα χρηστά. Tov
exregiotuo munere commodatibi vindicas summa. — &' ἑναντίων πόῤῥω φυλάττοιο, ἵνα ταύτῃ xal τῷ δι-
Qua utraque, quanta sunt, sunt utilissima. Longe εγγίζοις (a). xai τοῦ χεραυνοῦ τηροῖο ἀπείρα-
autem ab adversis tutus esto et custoditus, ut hoc Ἅατος. ᾽Αλλὰ µετάδος Φφίλοις σῆς εὑπραξίας, xol
pacto ad illud saltem propius accedas, et ab ingenti — jh μόνος τὸ χρηστὸν àzolafüy Eye. Μεταδοίης δ'
fulinine, te illius penitus inezpertem tuteris. Sed — àv, εἰ τῷ ἁδελφῷ μοι συνεργήσαις, εἰς & σου δεῖται,
enim amicos tug felicitatis fac participes, nec 80- ὡς ἔνεστιν. "Ov ἰδὼν v τοιούτῳ xatpip πρὸς τοσ-
tus grandia suscipiens commoda, tibi labe. Imper- αὕτην ὅδὸν παραθαλλόµενον, συ)λογίσῃ τὸ Th
l'eris hzc autem, si fratrem meum beneficio afficis, ἀνάγχης μέγεθος, 6 ὃς ἐντεῦθεν ἑλήλαται. Δείζον

(a) Cotelerius (Monum. Eccl. Gr. 11, 664) legit τῷ Διὶ eyes ex vulgari ad gio, H2gfo ἀιός τε καὶ xepavvou, de quo
paremiographi et Synesius De regno, p. 11. Epi. Paru.

— -—----

ul

EPISTOLAE LXXV A J. MEURSIO EDIT E, 4412

οὖν ἡμῖν ὅσον δύναθαι΄ οὕτω γὰρ ἄν σοι xal τὸ A in his in quibus te indiget, ut ili expedi. Quem

μείζονα DuvhioesDat συνενξώὠμεῦα.

cam videas, hac occasione, in tantam viam profu-

sum, necessitatis magnitadinem facile perpendes , qua prefsus modo ire funditus. compellitur. Nevis
itaque totam tus potentize vitm objice, ita etenim te et majora posse deprecabimnr,

ΚΠΙΣΤ. Αθ’.
Τῷ αὐτῷ.

Σὺ δὲ, εἰ xat τὸν ᾽Αλγμαίωνα (56) εἶδες ἐχεῖνον,
t» διὰ «hv. μητροχτονίαν οὐδενὶ μέρει γῆς δεχτὸὺν
νμιζόμενον * ἀλλ᾽ ἐμέ γε ἰδὼν, τὴν ἐχείνου κατόφει
τοῦ χαχοδαίµονος ἁθλιότητα. Εμὲ γὰρ τῆς ἓν ᾽Αχρίδι
JA; ἀπελαύνων ὁ τὰς τῶν ἀνθρώπων εὐημερίας χω-
ljuv δήμιος, xal τὰς τούτων συμφορὰς ἐχχαρπού-
µενο:, Siva. πρὸς Πελαγονίαν φεύγοντα συναισθό-
µενος. υὐδὰ ταύτην πατεῖν ἀξιοῖ' οὐδὶ μὲν ἔχων
προτείνειν δίχαια, ὅτι δὲ δημόσιος εἴη δήµιος. Τί.

EPIST. XXXIX.
Eldem.

Tu vero-Alcmaonem illum nosti, propter horren-
dam in mátrem clem, in nullis terre partibns
dignam consistere judicari : in me tamen oculos
vertens t6os, diram illius infelicltatis miseriam et
calamitatem conspicies. Nam me dirus ille carni-
fex, qui hominum tranquillitati obstrepit , et ex
horum calamitatibes, fructus sibi ingentes ascri-
bit, ex Aebridis solo miserrime depulit. Dcinde
cum me Pelagoniam petere persensit, neque illam

τοίνυν ταῦτά σοι ἀποδύρομαι; "Iva στήσῃς uox τὴν D me pedibus terere dignatur, neque ullo me zquita-

πλάνην αὐτός. Πάντως ὁ ῥοῦς σου τῆς ἀγαθότητος
οὐχ ἑλάττων, f ὁ τοῦ ᾽Αχελῴου, τοῦ νέαν γην ὑπο-
στγσαντνος τῷ Αλχμαίων:. El δὲ ῥητοίης τὸν τρόπον,
6: οὗ στησόµεθα, µαθήσῃ παρὰ τοῦ ἀἁδελφοῦ pov,
ὃν εἰς αὐτὸ τοῦτο ἑστείαμεν, τὸ ταῖς συμφοραῖς
ἡμῶν Ἀύὖσιν εὑρέσθαι, ταῖς μὲν ἅλλαις, δι ἄλλων '
τῇ ób τῆς ἀτιμίας ταύτῃ, διὰ τῖς σῆς δεξιότητος.
"Όπως οὖν uot xày τῷ πάθει τούτῳ δείξης τὸν ἰατρὺν
*iv Παιῄονα.

tis jure tueri intendit, quoniam cum publicus ad-
ministrator sit, cárnifex fiat. Sed quid hxc gravi-
bus ad te lamentis conqueror ? Ut scilicet. hunc
meum errorem ipse sistas. Certe tamen tuus ille
bonitatis fluvius, non est minor ilto Acheloi, qui
novam terram misero Alcmaoni substituit. Si au-
tei modwm queris quo consistere et comuorail
possimus, te illum frater meus edocebit, quem hae
de causs ad te mittimus, ut nostre calamitatis

sem et terminum inveniat, aliaru:n vero zerumnarum, ut ab aliis, at hujus mei ;idedecoris, ut a tua
facili ingenii industria, ultimam metam defigat. Quemadmodum et mihi, et huic meo morbo te me-

dieum illum Pztonem ostenderis.
EUIET. M'.
To óxárq τῶν gudocdpar, tj Ἁμυρναίῳ (57).

Ei μὲν τραγῳδιῶν ἀχαύειν ποθεῖς, ὦ τῶν ἓν φιλο- C

0590 Χριστιανῶν, f τῶν £v Χριστιανοὶς φιλοσόφων
ὕπατε, ἁπαίτει τὴν ὑμετέραν φιλίαν γράμματα.
Οὐδὲν γὰρ, ἁλλ ἢ ἀναποτνιασμοὺς καὶ θρήνους
ταῦτά σοι ἔξουσι. &zs) καὶ νοιδύτων τὰ παρόντα
ἡμῖν ἠπύθεσις. Bl δ᾽ ἄλλοις σοι τῶν εραγιῳδιῶν (58),
χα) ἐγγύθεν αὐτῶν ἁπολαύων δαφιλεστάτων, οὐχ ἂν
xit Βουλγαρόθεν δεἠση προσερανίσασθαι. Μτδὲ
γοάµµατα πρᾶττε ἡμᾶς δηλοῦντά σοι τὰ ἡμέτερα,
0ὐδε γὰρ, οὐδὲ βονλομένοις ἡμῖν ἀλλοιότερα γράφειν
ἔνεστιν. ᾽Αλλ' αὑτόματος ἡ νῶν συμφορῶν ἀγγελία
ὑπὸ τὸν γραφέα γίνεται χάλαμον. Καὶ ἅμα γράφο-
μὲν, χαὶ συμφορὰς Υράφοµεν. "AXI αὑτός γε ῥᾷον
κὼν τοιούτων ἔχοις, ἵνα μὴ πάντα εὐτυχοῖεν οἱ τὴν
Δρετὴν θλίδοντες. "Qv xat τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν

EPIST. XL.
Amyrneo summo philosopho.

Si quidem tragicos audire casus desideras, o
philosophorum qui Christiani sunt, et Christiano-
rum qut philosophi sunt, maxime, meas ad vestram
amicitiam pete litteras. Nfhit enim aliud quam an-
vli suspiria cordis, tristesque planctus hz tibi re-
ferent. Quoniam his dicehus nobis solum horum
materia abunde suppetit. Si vero tibi (ragoediarum
eatis est, et e propinquo large illis frueris, non
equidem necesse erit e Bulgaria lllas impetrare.
Neque litteras 4 me exige, qux tibi mea infortunia
ipsnifesteut. Non enim , non, inquam, aliena seri-
bere nobis vel volentibus vacat. Sed sponte srri-
bente calamo, ipsa calamitatum exaratur enuntia-
tio. Atque ita οἱ simul seribin us et calamitates,
trislesque casus scribimus. Etenim ipse facilius

ἀξέλοιτο Κύριος ΄ οὗ διὰ τὰς δικαιοσύνας ἡμῶν, &; D etiam talibus sffectus eris eventibus, ne cuncta,

ἐποιῄσαμεν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰχείαν χρηστότητα.

qui virtutem elidunt, felicia consequerentur. Quibus

jw» Dewinus non propter opera jusiitig, qua» fecbnus nos, sed propter suam immensam bonita"

iem, nostram imbecillitatem adimat.
ΕΠΙΣΤ. ΜΑ’.
TQ πανυαπερσεδάστφ Βρυεν»ίῳ, τῷ γαμόρῷ τοῦ
βασιλέως.
Δεῦτε, ἀχούσατε, χαὶ διηγήσοµαι ὑμῖν, πάντες οἱ

9 Pia], Lxv, 16.

EPIST. XLI.
Panhypersebasto Bryennio, imperatoris genero.

Illuc adeste , audite, omnes, qui timete Deum ?*,

Varie lectiones et note.

159) Homer. in Odyss. v. 248, et Pausan. in Ar-
οι

(57) Ἁμιυρναίῳ. Puto acribendum, τῷ Σµαυρνα ῳ,
ae designsri. episcopum Smyrnme, cujua. meminit
ilerum epist, 57, Ilacá τοῦ παγκἀλου Σμυρνα!ου τῇ

ὀγάπῃη σου auocafifieszat. Terum epist. 59, Ὡς xat
τοῦ φιλοσοφωτάτου xai πανδεδίου μυρναίου φησὶν
εἶναι συγγενής.

(08) ELO d&.l.loic σοι τῶν

εἰ 6G X3)! σ0 5. το

τραγφδιῶν. Scrib.

43 THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΒΟΠΗΙΕΡ, A
el quacunque anima moie vere panlyperscebastus À Φοθουμενοι τὸν θεὸν, ὅσα ἑποίπσε τῇ duy] µου ὁ τῷ

intulit. nobis manifeste enarraho , Jamque et qui
nulla illum formidine veremini, vos quidem quasi
communi gaudentes hilaritate, proceditis. οἱ in
illum solnm oculos defigitis, in quo nos audaci, et
tuto confidentes spiritu, nunquam decepti fuimus,
nec elapsi. Et hic quidem omnino optimus, nihil
eorum przterit, quibus in nos ingentia possit effi-
cacissime emiltere beneficia. Nam me, cum fere
jan iuter eos qui ad sepulcra efferuntur, adaume-
ratus essew, atque Lorrentibus honoris tenebris
comprehensus, in letz vite lumen revocavit atque
constituit, et siderum regem, solem in me, ad
fovendam vitam, splendidiorem et calidiorem cir-
cumjecil. Neque improbitati et vitio permisit, ut
caput contra veritatem attolleret, superbaque coro-

ha przcingeret, etiam si minanter os suum aperiat,

cr multo incumbat conate, direque euperbiat, mo-
s&Iraà opes, veluti relicta ova, eonfriagere intendens.
Wc evim, quia amxiliatores sibi, ei epitakatores
habct, ausus est excogitare : (Qui dixerunt Linguam
ποδίγαπι extollamus, labia nostra & nobis sunt,
quis noster Dominus est *?. EL venenum | aspiduin

, B nos consprentes, preclarissimam et mitissimam

imperatoris animam $78 leibifera. amaritudine
iufeceruut, et quidquid Ecclesia nostea contipehat
ingenti internecione deleverunt. EL omnium quidem
harum rerum causa, vectigalium exactorum insa-
tiabilis cupiditas, et corrupta consuetudo fuit, Qui
nostrie. πμ gladium, ipsorum injustitize nervos
prescindentem, nullo tolerantes modo, et laborem
conceperunt, ei pepererunt. iniquitatem **. Et hoc
quidem in ipso potentissimi nostri imperatoris eon-

spectu, in. nostrum contemptum, et abjectionem

suntaggressi, et rehus quz nunquam fueruut, fictam
verborum contulerunt vitam, ct feedum mendacium,
pulehro pomps apparatu exornarunt, et in nos
luvictam vim perpetuo testantes, etiam illos fabulz
centimanos et eentum horridos capitibus Driareos
et Typhaos, mera3 esce nugas nobis persuadentes,
quasi ita nostram in loquendo libertatem compri-
mere possent et coliibere. Cujus acerbitas et ama-

C

ὄντι πανυπερσέδαστος ' ἤδη δὲ xal οἱ «5 φοξούμε-
vot* οἱ μὲν, ὡς συνησθέντες ἅτι προχόπτοιτε. xoi
πρὸς ἐχεῖνον βλέποιταο µόνον. ᾧ χαὶ ἡμεῖς θαῤῥή-
σαντες οὐχ ἐφεύσθημεν ' xal ὁ πανάγαθος οὗτος τὰ
πρὸς ἀγαθοποιίαν διαχονοῖ ὁραστικώτερον. Μετὰ
Υ4Ρ τοι τῶν εἰς ᾧδου χαταθαινόντων τεταγµένον µε
fjón, xat τῷ σχότῳ τῆς ἀθυμίας ἐγχατεχόμενον, ἐπὶ
τὸ τῆς ζωῆς εὐθυμίας φῶς ἀνήγαγε χαὶ &Toxat-
ἐστῆσε- xal τὸν βασιλέα ἅλιον περιςποιἠσατό µοι
θαλπνότερόν τε xaX ζωτιχώτερον καὶ οὐκ ἔδωχε τῇ
καχίᾳα χεφαλὶν ἆραι χατὰ τῆς ἀληθείας, xal στε-
φανώσασθαι, χαἰτοι ἀνο:ιγούσῃ α2όμα, ὑποστρουθι-
ζούσῃ xai ἁλαζονευομὲένῃ ὡς χαταλελειμμένα oi
ἀρεῖν τὰ ἡμέτερα. Τοιαῦτα γὰρ ἐφρόνει διὰ τῶν ab-
τῆς ὑπουργῶν * ol, Tx γάῶσσαν ἡμῶν. εἰπόντες,
αιεγαλύνωμεν, τὰ yelln ye» παρ ἡμῖν Pot:
εἰς ἡμῶν Κύριός ἑστο.; lóv τε ἁσπίδων καθ) ἡ μῶν
ὀποπτύσαντες, τὴν διςειδεστάτην τοῦ βασιλέως ὁ»--
yh» ἐπίκραναν, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν Σνέ-
χρωσαν. Kei τούτων πάντων αἰτία d; τῶν πραχτ΄-
ρων ἁπληστία καὶ χαχοήθεια οἳ τὴν χοπίὸδα τῖς
ip: γλὠττης τὰ νεῦρα τῆς ἀδικίας αὐτῶν ὑπο-
«εµνομένην οὗ φέροντες, συνόλαδόν τε πόνον, xal
ἕτεχον ἀνομίαν. Καὶ τοῦτο μὲν αὐτοπροσώκως τῷ
κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ κατὰ τῆς ἑἐμῆς ἑνέτυχον υὐ-
θενότητος, τὰ ἀνούσια οὐσιώσαντες, τὸ ψεῦδως στο-
λίσαντες πομπιχώτερον, xal ἰσχὺν ἡμῖν ἀνίχητω
ἐπιμαοτυρήσαντες ' xal εοὺς τοῦ μύθου ἑχατόγχει-
pac ἐχείνους, ἡ ἑκατογκεφάλους Βριάρεως, ἢ Τυφὼς
λήρους εἶναι τρὸς ἡμᾶς πείσαντες, ὡς ἂν τούτῳ τὴν
παῤῥησίαν ἡμῶν χωλύσωσιν, ἧς fj ὀξύτης ταῖς αὖ -
«àv καρδίαις ἐνδύνουσα, φρίττειν ἐποξει, χαὶ τὰς
χεῖρας συστέλλεσθαι ' τοῦτο δὲ xol διαπαρενθέν-
των (f. διὰ παρενθέτων] προσώπων τὴν cuxogav-
τίαν οὐρανώσαντες οἱ Tapzápou ἄξιοι, τὸν Λάδαρον.
ὃς πάροικος ὢν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ φρονῶν ἐλευ-
θεριώτερον, ἐπόθει τὸν τῆς παροιχίας ἁπαυχενίσαι
ζυγὸν, τοῦτον χαθ᾽ ἡμῶν ἐπιῤῥώσαντες, καὶ ὅσα δὲ
λέγων [λέγειν] xal ola. διδάξαντες, xal τὰς ἀχοὰς
τοῦ βασιλέως ἑπλήρωσαν, καὶ τὴν καρδίαν τὴν τέως
λευχὴν ἡμῖν ἐμελάνωσαν.

ritudu illorum corda invadens illos frigide cogit horrore conteri, et manus reetu contrahere. Qui
inde obiter obiecto persona vultu, ipsam .calumniam et maledicentiam in colum usque efferunt,
qui sotum sunt lommanti Tartaro digni, Et Lazarum. quidem, qui cum Ecclesie essel — colonus, et
se nimis libertati dedere «ogitaret, e cervicibws habitationis jugum deslJeravit exeutere ; huuc,
inquam, contra nos audaci armarunt pectore, et quot et qualia diceret, illum edocentes, etiam ipsus
inperaloris aures impleverunt, ei illius animum qni tune. nóbis candidus erat, Λίο conspurcarunt

facinore.

Semel igitur hic Lazarus eum vidisset sibi, sua
prepria (gmenta, praecipiti deeurrere flnmine, et
nolis, veritatis opera coacta, quasi reciproco re-
fl:.cti amne, non tulit, qvin sua tetrica natura cun-
tra nos dirius uteretur. Est enim Bulgarorum na-
tura omnis sceleris, omnisque mali nutrix. Qui
vero, cum sibi non satis esset, si commilitones et
pugnaces Achridiotas in bcllum conira nos excita-

*? Psal. xij 5. 9 Páal. ui, 15.

D

"Aza£ οὖν οὗτος ὁ Λάναρος ἰδὼν &auv μὲν κατὰ
ῥοῦν χωροῦντα τὰ πλάσματα, ἡμῖν δὲ πρὸς ἀν αρ.
ῥουν βιαζόµενα τὰ τῆς ἁληθείας πράγματα, οὐκ
ἀνίησι τῇ φύσει x20" ἡμῶν χρώµενος. Φύσις xal If.
γὰρ vel δὲ] Βουλγαρικὴ, πάσης xaxix; vni". "Us
ys, ἀποχρῶν αὐτῷ εἰ συνασπιστὰς ᾿Αχριδιώτας il
τὸν πρὸς ἐμᾶς ἐπάνοιτο πόλεµον, καὶ τὰς ἄλλας
τῆς Βουλγαρίας χώρας περινοστεῖ, xai (quet slav

119

EPISTOL/£ ΙΣΧΥ A J. MEURSIO EDIT.£.

416

ἐπιμελῶς, εἴ τις cfr καθ᾽ ἡμῶν ἐπὶ αἱρέσει κατα- A ret, alias Bulgarie regiones circumiit, el ninis

γνωσθεὶς, 3| ὡς πολύγαμος, fj ἀθεμιτόγαμος, tx-
χλτσιαστιχοῖς δεσμοῖς ἑνδεθείς. Εὐρὼν δὲ πολλοὺς
τοιούτους ἑπάγεται καθ ἡμᾶς ὡς Αχριδιώτας, ἐπ
ἀρούραις xaX ἀμπελῶνι παρ ἡμῶν ἠρπασφμένους,
τὰς ψυχὰς διαπεπονηµένους. Ἔστι δ' οὓς xav ἓν τῇ
πόλει εὗρον (59) àm' ἄλλαις αἰτίαις δεοµένους τοῦ
βασιλέως συνεπιδοᾷν «πείθει, ὥστε δυσφημεῖν τὸ
ἐμὸν ὄνομα οἶδε γὰρ, χατὰ τῶν μηνίγγων µε τύ-
πτων, εἶ µόνον ἐχθοῄήσεις ποιοῖτο χατὰ τοῦ Δρχι-
Επισχόπου τὺν βασιλέα ἐπικαλούμανος * δι ὧν ἡ
bp δόξα χαταῤῥυπαίνεται, jj, ἵνα τὰ τοῦ Πνεύμα-
τος εἴπω, εἰς χοῦν κατασχηνοῦται, Ἔναγχος γοῦν
ἔμπρησθηναι παρ ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, κχαίτοι µηδ-
όλως μηδ' ὑφ) οὗτινος οὖν ἐμπρησθεὶς, pro ἔχων
ὃ τι xal ἀπολέσαι. "Ate γὰρ μηδὲν ἐργαζόμενος,
ἁλλὰ περιεργαζόµενος, xal τὸ τοῖς πρἀκτορσι προσ-
α)αχρώνννσθαι τέχνην ποιούµενος, καὶ χατὰ τῶν
χυνῶν τοὺς τρατεζεῖς xal συναµόρους, tob; lv µό-
vov ὁρῶν, ὃ τι ἂν ἐπιῤῥιφείη παρ) ἑκείνων αὐτῷ,
χαθνλακτοῦντι μὲν πρότερον, ὑπερυλακτοῦντι δὲ
ὕστερον, χαρχινάδος ἐστὶ γυµνότερος. Καὶ εἰ tv-
επρήῄήσθη δὲ, οὐδὲν πρὸς ἐμὲ τοῦτο, οὐ μᾶλλον 7) τὰ
Ev Λιδύῃ πρὺς τοὺς κατὰ τὴν Νύάσαν TU. Τῆς
Ἁχροίδος ἀποδημῶν, ὅτε φησὶ τὸ δεινὸν αὐτὸς πα.
O:tv ἐχεῖνο τὸ ἀνυπόστατον, τρόπον ἕτερον τῇ Ἱε-
' λαγονί ἀνεδήμει, vóau βαρείᾳ κατάσχέτος. Elza τό
οὐχ ἂν εἴποι τῶν ἀδηλοτέρων, καὶ ἐχεγγύως πιστό-
σαιτο, ὁ τοῖς οὕτως ἑφαργέσιν ὁμόσε χωρῶν; Tbv δέ
γε βασιλέα. xaltot ἀτεγανώτατον ἄνδρωπον ὄντα,
καὶ o6 ῥᾷδιον διδόναι φευδολογίαις, ὅμως χατεµάλ.
θαζεν ὁ παµπόνηρος, τί μὲν οὗ αχηµατιΦάµενος, τί
&' οὑκ ἀναχλαυσάμενας, τίνος 9' ὅρκου φεισάµενος,
Iv' ἐξάρᾗ τὸν ἐμπρησμὸν, xel πείσῃ, ὡς τὰ τοιαῦτα
ταρὰ τοῦ ἀρχιεπισχόπου ὑπέστη, τῆς πρὸς eb!"
εὐνοίας (60), ὃν ἔχειρεν ἐχεῖνος, ἀντέποινα ' ἔτι xai
χἐεσθαι µένιοι τὰς ὁδοὺς τυρῷ. τὰ δὲ ὄρη µου χέε-
σθαι γάλακτι. Καὶ ταλάντων οὐχ οἵδ' ὁπόσων συµ-
ποριαμοῖς ἀδρὸγ εἶναί µε χαὶ βαθύπλουτον διωµό-
cato. Καὶ ἄγειν σατραπιχῶς, μᾶλλον δὲ χαὶ πιχρο-
«pen [f. μικρ.]φανῆναι 3v χαὶ τὰ Μηδιχκὰ, τοῖς &p-
χιεπ:σχόποις [f. ἀρχωπισκοπικοῖς | παραθεωρούμενα,
xal τὰ kv Σούσοις χαὶ Ἐκχθατάνοις βασίλεια χσλὺ-
θα; ἀτεχνῶς πρὸς τὰ ἐμὰ πολυόροφα, xat τοὺς ῥι-
πιστοὺς οἴχους, οἷς ἑνδερίζων, ἀναφύγω τὴν τῶν
ἐπιφαινομένων quot σαρχῶν κάµινον. "A 5h πάντα
καὶ γνώμης δαιμονιώδους συµπλάσµατα, xai γλώσ-
σης παχολογεῖν µόνον μαθούσης φάσματα. Ἐχτὺς
yàp τῆς περ:λαλήτου γῆς οὐδὲν τῶν δημοσιαχῶν
εὑρέθην χατέχων, 6 πολὺς ἐγὼ τὴν ἰσχὺ», χαὶ τοῖς
᾽λλωάξαις ἑφάμιλλος χα[τοι ἑτηρεαστιχῶ: ἐρευ-
νώμσνος xai λογοπραγούµενος, Mh γάρ μέ τις Eph-
µην αἱρείτω τὰς τοῦ πράκτορος κατ ἐμοῦ διαδολὰς
πιστὰς αὐτόθςν δεχόμενος ἀλλὰ πρὸς ἅπερ ἂν ἑἐχεῖ-

sollicito indagavit stadio, si forte aliquis centra
nos esset, qui aut ob conditionem, aut dogmata
esset condemnatus, vel quia multinagus, vel quia
contra juris leges nuptias fuisset molitus, eccle-
siasticis esset obetrictus vinculis. At demum cum
multos bujesmodi invenisset, eunctos contra nos,
quasi Achridiotz essent, armis compnlit, et nobis
ex ipsa aratione, et. vinearum eultu illos eripuit,
sre animarum morbo laborantes. Et quos in urbe
invenit, alias ob causas damnatos, ut in ipsum im-
peratorem alta voce conelamarent, . persuasit , ita
ut nomen nostrum probris et maledictis coutem-
neremt. Novit. enim me capitis periculo petens, ut
8i solum voces auolleret, se contra arcliepiscopam,
etiam ipsum imperatorem esse evocaturum, qnibus
quidem meus honor sordido penitus fovdaretur
dedecore, aet, ut quz Spiritus sunt, loquar. quasi
in busto cellocatur. Nuper autem a me quasi se
tolum comburi et absumi affirmavit, ei a neutiquam
vel a quovis accensus est, at allictus ; nec habuit

. quod amplius everteret, G'79 nam cum se veluti

nihil proficere et agere videret; sed solum quasi
quadam id curiesiiste suscepisse, etiam ct ad exa-
ciorum artem et. modum hec effecit conflari, et
contra 69849 , menos asseclas exitiales et vastato-
res hnpios, in unum solum vidit confluere, nt si
forte illi, ipsi Iatranti quidem prius, tandew altis-
simo vocifersati lairatu, ut socii super injicerentur.

C Est vero ipsa Carcinade inermior ac nudior. Ai si

hie quodemmodo sbsuspius est, et. combustus,
nib hoc ad me stiinet, non magis quam ea qui
in Libya, ad Indes, qui Nyssam incolunt, p»ragan-
tur. Equidem Achridem reliquit, quia , inquit, ut
grave iliud οἱ intolerabile se perpeti incommodum,
nulloque illud posse modo, sustinere, et ita ut
tristi depressas morbo iterum iter ad Pelagoniam
deflexit. Deinde quid non diceret eorum, «qus nulli
nota sunt, etiam ejus auctoritate intercepta. fidem
exigeret, qui ita in eumdem loeum, cum illis, qui
secum, sibi similia perpetramt, proficiscitur. At
imperatorem, quia talis homo est, qui vivo areana
quaque pectore condit, nec facile mendaciis fidem
prestat, tamen ille sceleratus et nefaries detorvit,
et ad swa facinora emollivit. Quod vero ficto non
pretexit animo, quid non. multo deflevit lamento,
et eujus fidei, et jurejurando pepercit, ut atrox af-
ferret et cduceret ineendium, et ut persuaderet sibi
talia ab archiepiscopo fuisse substituto, ut mitem
prefecti bepevolentiam cenciliaret, qnem penitus
itle in vindictam depopulatus fuerat, Αάῑναὸ etiam
et alfrinavit vias omnes caseo effleere, ei meos
montes dulci scatere laete, et talentorum ( non
quidem novi quot, vel quanta dixit) »equisitione

Varie lectiones οί note.

59) Εὗρον. Scrib. εὑρῶν.
00) Tór*** eivolac. Censeo supplendum. τὸν $--
µόσιον c)volac. Quse vox paulo post iterum exei-

dit. Apparet ex serie epistole. Sic etiam inquit,
epist 45, Καὶ ταῦτα zX πάνδεινα παθεῖν ἀνεχλαύσατο,
διὰ τὸ εὔνους εἶναι τη δηµοσίῳ.

441 THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEP. 448
multa me ditíssimum esse el opulentum, et. satra- A voz ἐρεῖ, µεινάτω χαὶ τὰς τοῦ τῆς Ἐχχλησίας µέ-
pica me degere affluentia eflinvit. Maxime autem — pou; ἀπολογίας. .

me, cum amaritudine: omuibus eszsistere, et amplas illas Medorum es, quas archiepiscopi fuerant
moliti, οἱ quie in Susis ét Ecbatanis sunt, cum hic meis palatiis multo erectis fornice, et denso ;structis
teginiue collatas, tuguria prorsus videri. Δί ego has domos dirutas et ventis expositas, in quibus :esta-
lem pereago, quasi liarum carnium, qua in me adhue apparent, caminum refleóo et apparo. Que. qui-
dem «omnia demoniaeg mentis sunt figmenta et portenta dira linguz, quz solum eonvitia effutire
edidicit, Nam extra terram hane. quam inani. garrulitato hic est locutus, inventus sum publiearum
opum nihil babens, qui ego viribus, et potentia multas eram, et ipsis Aloadis »qualis, etiam et me
iujuriose et. calumniose. indagavit, et verbis me excussit acerbis. Ne ergo aliquis me indicta causa
condeinnet, tributorum exactoris calumnias, in me certas οἱ exploratas inde detorquens. Sed ad quz-

eunque ille dixerit, et nd. ecclesiastice eubstanti:x defensionem constans persistat.

Quare jam maxime tuo imperio mihi opus est :
nihil enim in. hac re, novuma te peto, neque 880
aliquid, quod divinum, et sancte imperatoris anime
prieter morem fuerit, se-quod. assiduo in omnibus
nbh:cunque servat, hoc in me et observari efflagito,
wt illius nefarii hostis , et ultoris injusti ne ver-
bis antevertar et capiar. Si enim ex clericis, ad
priefectum, fnquit, deberelaera et qusstus devolvi,
non id curat Hippeclides, Non enim hic ego ulli ob-
noxius sum. Primum quidem quia neque antea a
nobis lucrum susceperunt. aliquod, sed par unum
: unusquisque ΘΧΟΜΕΙΘΠΕ, e! exensans qua ultra haec
suni priesidi perfecerunt. Denique quia in oninia
3aimalia, magis quam in hoe deeimatione uon ser-
' vata perstiti. Et hoc. non rapinam alicubi, et fur-
ΓΑΙΑ preesidis, aliquis improbe et iniquo judicans,
*onsti: uerit. sed potius absurdam et inconsequentem

auimi sententiam imperatoria munificentia. pre-.

*O δὴ xai μάλιστα τῆς βασιλείας σου δέοµαι, οὗ-
δὲν χαινῶν [f. -9bv] αἰτῶν ' οὐδὲ τῇ ἁγίᾳ χαὶ θειο-
τάτη Ψυχᾗ τοῦ βασιλέως ἀσύνηθες, ἀλλ' ὅπερ ἐπὶ
πᾶσι τηρεῖ xal πάντοτε, τοῦτο καὶ ἐπ᾽ ἐμοὶ ζητῶ
τηρηθῆναι, χαὶ. μὴ προληφθῆναι τοῖς λόγοις τοῦ
ἔχθρου χαὶ ἐχδιχητοῦ. El. μὲν γὰρ àx τῶν χληρικῶν
προσαγἀγεϊῖν φῄσει κέρδη τῷ ^ ** (61) οὗ φροντὶς
Ἱπποχλείδῃ. Οὐ γὰρ παρὰ τοῦτο ἐγὼ ὑπεύθυνος;
πρῶτον μὲν, ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ) ἡμῶν ἔχερδαί-
νοντο, ἁλλ᾽ By ζευγάριον ἕχαστος ἐξχουσσεύοντες,
τὰ ἐπέχεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ δηµοσίἰῳ» ἔπειτα
ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ζώοις πρὸ τούτηυ εἶχον ἀτέλειαν
δεχατώσεως. Καὶ τοῦτο οὗ κλοπὴν δήπου τοῦ
{μόου (62) θείη ἄν τις ἀγνωμονῶν (a) χριτῆς, ἀλλὰ
βασιλιχῇ φιλοτιµίᾳ ἁπροσδιόριστον, ᾗ ἀφθόνως &n-
ἦλανον οἱ ταύτην εὑρίσκοντες. Νῦν δὲ τῆς φιλοτιμίας
ταύτης ὅρον λαθόύσης, καὶ tz Ec γνώριµον, εἰκότως
ὀπέχεινα τοῦ προ[σ]διορισμοῦ τῷ δηµοσίῳ τε προσε-

seriptam, qua copiose θέ usi, dni illam adinvene- C χορίσθησαν, xal τινα ὄγχον τῇ ἁπαιτῆσει προσέθηχαν.

riot, Nuae autem cum bze munificentia et ambitio
finem eunm-auscepetit, eL notum augmenti ομιπὰ -
: Aum, merito quidem ultra preescriptun legam mo-
4mm οἱ peesidi cimcta acquirunt, et quemdam su-
' perbize fastem, et insolentize tumorem, in ipsa exae -
tione et efflagitatione constituunt, Ultimo, quod οἱ
lacryinis est dignum, quia neque populus, nen ser-
vate unitis paris exactionis, neque przscriptse.in
animalia excusationis partieeps effeetus est. Sed
cum jam ipsis a compnutatoribus maxime et scribis,

paria et animalia prefinita et przescripta (ut dicam.

aliquid ridiculum), spposita luerint, non solum res-
Utuere sunt coaeti ea, in. quibus condemnati sunt,
ul re infeeta manerent, sed iterum atque iterum
resUtuere. loc equidem in aliarum rerum summam
etiam iniquissiie sum perpessus. Etenim et super
molarum proventus, dupliciter clerici, quam laici
. &ua pependerunt tributa, et super ea, quz Bulgari
sua lingua strugas, Graci vere διώρυχας, scilieet
elfossos lacus οἱ paludes iu quibus piscium captura
, et venatio paratur, appellant, etiam multo pluries,

Τρίτον, ὃ xaX δακρύων ἄξιον, ὅτι οὐδὲ τῆς ἐφ᾽ EA
ζευγαρίῳ. ἁτελείας ol πλείους, οὐδὲ ες ἐπὶ τοῖς
ζώοις ὀβισθείσής ἐξουσείον (65) άπήλαυσαν, ἀλλὰ xol
προστεθέντων αὐτοῖς παρὰ τοῦ μᾶλλον χαταγραφέως,
ἢ ἀναγραφέως, v εἴπω τι xat γελοῖον, ζευγαρίων
xat ζώων, οὗ µόνον ἀπῃτήθησαν ἐφ᾽ ofc ἑδικαιοῦντο
ἀτελεῖς μεῖναι, ἀλλὰ xai ὑπεραπῃτήθησαν. Τοῦτο δὲ
xai Ex χεφαλαίων ἄλλων ἔπαθον ἀνομώτατα. Καὶ
Y&p ἐπί τε τοῖς μύλοις διπλασίω οἱ κληριχοὶ, f) οἱ
λαϊκοὶ ὑπετέλεσαν, xal ἐπὶ ταῖς Βουλγάρων μὲν
γλώτταις λεγοµέναις στρούγαις, Ἕλλην δ' ἀνὶρ,
διώρυχας ἂν ταύτας ἑἐρεῖ, ἰχθύων ἄγραν προξενού -
δαις, χαὶ ἐπὶ ταύταις 6b πολλαπλασίω τῶν τοῦ χο:-
νοῦ πλήθους ἐξημιώθησαν. Καὶ ταῦτα ἐπετεχνάσατο

D, πιστὸς xal εὐσεδὴῆς, ὡς ἂν ὀγκωθεῖεν τὰ Ex τῶν

Χλη ρικῶν προσαχθέντα χέρδη τῷ δηµοσίῳ, χαὶ δια-
ϐθληθείην ἐγὼ, ὡς τοσαύτην ἑτίσασαν ζηµίαν τῷ
εὑεργέτῃ xal ἀντιλήπτορί µου περιποιούµενος, ὁ

. ἀχάριστός τε xal ἄπληστος. Ἑαὐτὸ δὲ τοῦτο λέγω

xai περὶ τελῶν, ἃ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἐχχλησίας
ἀπῄτησε ' xa γὰρ καὶ οὗτοι ἀδιχωτάτως ἀπῃτίθη-

Varie lectiones ef nola.

(01) Τῷ ** Puto etiam. liic suppleudum, τῷ δη-
µοσίῳ.. Satis manifestum ex verbis statim sequen-
tib:s : Πρώτον μὲν ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ) ἡμῶν
ἐχ«ρδαίνοντο, ἆἁλλ᾽ Ev ζευγάριον ἕχαστος ἔξχηυσ-
' σεύοντες, τὰ ἐπέχεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ ὃτμο-
οσο. )

(4) εὐγνωμενῶν Cote'er, Monum. 1, 656.

(62) Tov ἡμόου. Et hic quoque scribendum exis-
limo, τοῦ δηµοσίου.

(65) 'Εξουσείου. Restituo, ἐξχονσείας. Vide de
liae voce Glossarium nostrum Graco-Parbarum. Sic
gtatim infra, Της Ἐχκλησίας τῶν ζώων ἐξκουσείαν
ἀδρῶν τε καὶ λεπτῶν λαθούσης,

i)

EPISTOL.£ LXXV A J. MEURSIO EDIT E.

450

ea), μοναχοί τε ὄντες, xal εὐνοῦχοι ἱερωμένοι * ἔτι A quam tota communis multitudo multati sunt. Et hacc

B χεὶ λαϊχοί «tvez, οὗ πλείους, οἶδαι, τῶν πέντε,
ἅπαντες μηθὲν τοῦ δηµοσίου γεμόμενοι, οἳ πῶς ἂν
ἄξιοι νομισθεῖεν φορολογεῖσθαι; 0ὐδὲ γὰρ οὐδὲ βα-
cA, οὖτο δύναται. 'Eut δὲ αὐτὸν οὕτω µεγαλο-
πλιθέστερον εἰσεπράξατο, ὦ; µή poc καταισχύνῃ vv
bx.» 599 ἀξιώματος. "Doce ὑπὲρ μὲν χαθῃηρηµένων
πρόπαλαι μύλων πάντα ἀπῄτησεν ' ὑπὲρ δὲ συνιστα-
µένων διπλασίω 13) τοὺς Βουλγάρους. Καὶ ἐπί τινι
wrapip λεμναίῳ, ἰχθύων ἄγραν διδόντι πένησσας,
τρισχαίδεχα Χχεφαλαίων ὀχτὼ καταθέσθαι ἐξιδιά-
ματο, οὐ πλείους ἣ ἑνὸς διωθόλου ἁδίους χθύας (04)
ἰχεῖθεν Ἀαθόντα, xal ταῦτα τῶν ἄλλων Exáctou lv
ῥώδολον χαταθαλλομένω» ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις τόποις.
"Esc. Ἐχκλησίάς τῶν ζώων ἐξχονσείαν ἁδρῶν
«xxi λεπτῶν ἐχούσης Ex δωρεᾶς βασιλιχῆς, οἱ
ῥηθένες ἄνθρωποι ταῦτα ἐδεχατώθησαν, ἐφ' οἷς
εἶχον ζώοις ὀλίγοις πάνν, παρ᾽ ἐμοῦ. δοθεῖσιν αὐτοῖς
εἰς βραχεῖαν παράκλησι».

pius ille, ut probatus vir suis inachinatus est arti-
bus, quasi ita. quie cleriei lucta. impenderent, ia
presidis invecia. comodum , amplifiearentur et
erescerent, atque eyo ideo ingentibus essem affe-
ctus calumniis, quasi tatitum detrimentum in meum
op.tulatorem οἱ imwnificum converterem ut ingra-
tus, etinsaliabiliobrutus cupiditate. Hxe ettam dico
de tributis, qu: ab ecclesiasticis hominibus extor-
sit, Etcnim hi injustissime sunt ab exactoribus af-
flicti, cum monachi essent, et consecrati. eunuchi.
Etiam et laici quidam, quos non plures quam quin-
que esse arbitror, qui nihil przsidis possident, hi
quomodo digne cogi possunt, ut tributa pendant?
Non enim, non, inquam, imperator lioc efficere po-
est. At me ipsum, qui ita sum hac honoris coho-
nestatus magnitudine, η alia. prena invasit,
quasi hune nihil mex dignitatis przstantia pudefa-
ceret. Hà quidem super jam pridem detracta mola-

rum (Φ λογο, omnia exeg:t, etin eaquse constituta fuerunt et imposita, nos duplo magis quam Bul-

piros, divesavit. Et ob quemdam palustrem loeum,
et iredecim, octo deponere et tribuere coegit illum, qui non pluris ibi pisces, quam wnius

vc natio rarior,
dioboli pre-

cojus piscium erat magna inopia cl

Wo 681 dignos suscepisset et interea etiam αἱ alii, in similibus locis, unum [diobolum pro quovis
pisce objiceret. Cumque etiam Ecclesia imperatoris licentia et munere, aberogandis piscibus tam cras-
siribus οἱ pinguibus quam minutulis, immunis et libera exstitisset, jam przdicti viri, nt. decimatio-

uem Alla exsolveret, coegerunt, praecipue ex paucis animalibus quz habui, ut jn breve iltis

victumque donarem.

Καὶ ἵνα τὰ πλείω παρῶ, ph xat λογισθείην 6 τῆς
παῤῥημίας (65) Ἀράδιος αὐητὴς, τὴν ἔναγχος
ἀπουθεῖναι (66) τῆς ἀγαθότητος ὑμῶν πρόσταξιν,
ὄγριστον (67) ἐπὶ πᾶσιν Ἐποίησεν ' ἐπὶ μὲν τῷ χω-
fly µυριοτρόπως ἐκφοδῶν τε τοὺς χωρίτας, ὡς
ἐπιθήσων αὐτοῖς τέλη ἑχάστῳ, μείζονα τῆς δυνά-
pu, εἰ τὴν ἀρχιεπισχοπὴν αὖθις δεσπότην αἱρή-
σοται. Καὶ ἄλλο δὲ καχουργῶν τὸ μὴ παραδιδόναι
τὴ Ἐχχλησίᾳ τοὺς ἐν τῷ χωρίῳ περιασούς' ὑπὲρ
ὧν ὀφείλει τελεῖν τοιαύτην βασιλικὴν πρόσταξιν.
Ππιούντων γὰρ ἡμῶν ἀναγραφῖναι τούτους, χαθὰ
ἵχαστος εὐπορεὶ, εἶτα παραδοθΏναι ἡμῖν, αὐτὸς
ἀγριαίνων, καὶ πρὸς µόνην τὴν ἡμετέραν ἀξίωσιν
ὑδριοπαθῶν, Κἂν τὸν πρῶτον, φησὶν, ὡς ἔφδομον
τελεσθῆναι παρὰ τῆς Ἐκχχλησίας ἐν καιρῷ σνυντε-
Mia; αἰτίσω, καὶ ἄχοντες τοσοῦτον ὑποτελέσετε.

Τίς γὰρ τῷ βονλ{ματίἰ µου ἀνθέστηκε; τίς δέ µε D

χρινεῖ, εἰ τὸν τόπου ἄξιον τοσοῦδε τιμῶμαι”;, Καΐτοι
thv σοφωτάτην ἹἸουδὴῦ ἑγίνωσχον ἔγωγε μὄνῳ θεῷ
προσάδουσαν τὸ, Εἶπες, καὶ ἐγόνοντο. 'Evsróncac,
χαὶ παρέστησαν. 'O δὲ ἑαυτὸν µερίτην ποιεῖται
τῆς µακαριότητος ταύτης, ὁ τίς; ὁ ποῖος » ὁ πόσος ;
ὁ πηλίχος: οὗ ὑποχάτω αὐτοῦ σΏψιν ατρώσουσιν.
"Ett xa ταῦτα προστίθησιν, ὅτε xal ἐπὶ τοῖς δε-
δωρτµένοις τῇ Ἐχκλησίᾳ παροίχοις, οὓς xal αὑτοὺς
ἁδ.κώτατα ἀναγραφάμενος ηῦξησεν, οὐδενὸς ἄλλου

*** Judith. 1x, 4.

solatium

At non amplius jam progrediar, ne illa paraemia
Arabicus tibicen dicar. llle autem quam nuper
vestra immensa bonitas, nobis constitutionem et
statutum | ascripserat, prorsus in omnibus inutile
et irritum effecit, Etenim in liac regione mille mo-
dis ipsos incolas reformidat, quasi ipsorum euivis
tributa, viribus el facultate majora, constitueret, si
archiepiscopalem petentiam rursus, et dominum
ipsum deturi;aret, Et hac alia se sceleris improbi-
tate contaminat, cum perpetuo efficiat ne Ecclesia
illi, qui in hac regione przstantiores et opulentiores
eunt, traditi et ascripti innetescant. 1n quos impe-
ratorum statutum presertim debebat perfici et toto
absolvi nixu. Nam cum nos impensius hoc inscri-
bere niteremur, ut juxta quas quisque divitias bha-
b ret, ita nobís singuli munera sappeditarent, ipse
rustico et agresti in nos insurrexit animo, et in δυ-
lam nostram dignitatem injurioso et contumelioso
incessit impetu, atque, inquit, etíam ex primo quo-
que tributum, quasi ex septimo, ab Ecclesia, tem-
pore tributa solvendi, vectigalia repetam, atque in-
viti tanta ponsabitis, quis enim me:e voluntati πιο”
que statuto obsistet? Quis me judicio convincet si
illum, qui tali est dignus poena, multo majori punio?
Etenim sapieniissimam Judith, soli Deo hoc cecinisse
cognovi ** : Dizisti, εἰ facta sunt : excogitasti, et

Varie lectiones et noto.

*

(64) Χθύας. Scrib. ἰχθύας.
(65) Παῤῥημίας. Scrib. παροιµίας.

ον 'AzoAvOsirat:.Scrib. ἀἁποδοθεῖσαιν.
61) "Αχριστον. Scrib. ἄχρηστον.

£51 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. r2
ecce exstilerum, Qui equidem se ipsum tante bea- A ὅτι μὴ ζευγαρίου póvou παραχωρήσῃ τῇ Ἐκχλησίᾳ.

titudinis facit participem , quis, qualis, quantus,
quamque ingens? Infra hunc ipsum multo putrcdi-
»em tubo substernent. Adhue etiam ille et hzec sub-
slituit in accolas, Ecclesi subditos, quos ipsos ini-
quisgime rescribens, numero adsuxit, non ob aliam

causam quam ut solum jugarium Ecclesie conce-.

deret. Et aliis etiam ownibus $umamis se opponere
minaiur. Quod regionis conditio, et. &tatus mani-
feste fieri in rerum traditione penitus probibet. El
hoe ille aggreditur, quasi ego acerbo iu bac affec-
tus animo, in hvjus regionis consolationem et re-
creationem inertior οἱ Lirdior fiam. EL interea
Lazarus amicorum ipsius gratissimus, in nos omnes
d. minabitur. Etiam et in ipsa terre deditione, tuuc
wensurg spatium resecat et. detruncat, et in ipsa
numeratione inepte se gerit. Ubi enim ipsi ξουμιθ-
iricas nosse raliones datum est? Etego quidem
arense numerum, et pluvia guttas facillimo descri-

. bain calculo? Et omni modo, et loco, et causa et

tempore, et opere et persona, damua quidem et
pericula hic justissimua mibi machinatur, et pro-
bra iu me inferre molitur ob illa quibus nuaxime
novit, propria mea cogitata rectius et felicius dirigi.
Ad quie ounía defensiouis et. excusationis locum
inihi dari omnino deprecor, ut jam dictum est, et
ui bujus sermoues impuri ne ut oracula desumantur.

Tov δὲ ἄλλων πάντων κεφαλαίων, αὐτὸς ἀνθέξεσθαι
ἀπειλεῖ. "O προδήλως οὐ βούλεται ἡ ἐπὶ τῇ παρα-
δόσει τοῦ χωρίου πρόσταξις. Καὶ ταῦτα ποιεῖ ὡς ἂν
ἀτδισθεὶς ἐγὼ διὰ ταῦτα περὶ την τοῦ χωρίου παρά-
Χλησιν ἀρχότερος γένωµαι, χάντεῦθεν δεσπόσῃ τοῦ-
των ὁ τῶν ἑταίρων χαριέστατος αὐτοῦ Λάζαρο».
Ἐπὶ δὲ τῇ παραδόσει τῆς γῆς, τό t€ τῃς σχαίναυ
µέτρον xoAo6ol, καὶ ἔτι περὶ τὴν τοῦ μοδισμοῦ συν»
αρίθμησιν ἁμαθέστατα πράττει. Hoo γὰρ αὐτῷ
γεωμετρίας λόγους εἰδέναι; Καὶ τί φάμμον ἀριθμὸν,
xal σταγόνας ὑετοῦ ἀναγράφομαι; Κατὰ πάντα tpó-
πον, χαὶ τόπον, xal αἰτίαν, χαὶ χρόνον, καὶ πρᾶγμα,
xai πρόσωπον, ζημίας pot xat βλάδας ἐπιτεκτονεῖ ὁ
δικαιόταφο: * xal μώμους ἐπιτρίδειν τεχνάζεται, δε
ὧν ο-δε μάλιστα τὰ οἰχεῖα σχέµµατα κατορθούµενα.
Ἐφ'ὶ ol; ἅπασι δέοµαι τόπον ἀπολογίας τηρηθήναι
xàpel, ὡς εἴρηται, xai μὴ τοὺς το”του λόγους ὡς
χρησμοὺς ὑποδεχθῆναι,. Λυθεισῶν γὰρ τῶν σκιῶν,
περισπάσει μὲν d) ἀλήθεια τὸ προσωπεῖον τοῦ λόον»
τος, δείξει δὲ απίθηχον ὑποχαθήμενον δύσμορφον.
Ἐπὶ xdv δέοµαι, πρόσταξιν γενέσθαι ἐφιεῖσάν pot
ἀχώλντον τὴν ἐντεῦθεν ἐξέλενσιν, f] ἀνάῤῥνσιν, ὡς
ἂν μὴ τῇ ἀθυμίᾳ καταποθῶ" οὐ γὰρ δὴ λίθων ἰσχὺς,
ἡ ἰσχύς µου. ᾽Αφαιρεθείην τὴν φυχὴν ἄωρον, ὁ μηδὲν
μήτε θεὸν τοῦτό γε τὸ µέρος, μήτε τὴν βασιλείαν
ὑμῶν παρανομήσας ὅλως, ὡς οἴμαι.

Soluiis 88$ etenim umbris, disjectisque tenebris, candida veritas, ipsum leonis vultum circumducet,
εἰ simiam deformem subsidentem demonstrabit, Equidem omnibus peto votis, ut absque ullo impe-
dimento, Linc, exitus. liber, lacilisque redemptio mihi constituatur. Non etenim lioc remisso animo»
οἱ languenti spiritu appeto. Nam non hzc mearum. virium tenuitas, duri est scopuli robur. Unde au-
tem anima bac mea ante. tempus spoliatus fuissem, qui nihil, neque Deum neque imperatorem veslruu,

pro virili, ut arbitror, iniquo animo et effracio sum prosecutus ?

EPIST. XLI,
Domino Joanni Periblepteno.

Quid equidem non sum dimissurus illi, qui ita
$celus suuu) cognovit? Et iia illud odio prosequi-
tur ingenti, ut seie.ipsüm suis coudeuinarit ver-
bis, iliud demum palam projicere non desistat, Ete-
nim 8) verum dicere oportet, hoc. dimittere et. ab-
solvere revera non erit; nam crimen el culpa non
praecessit, sed loc tux: probitati et candori facile
iuipenderim, cujus causa tuiipsius accusator in tuis
primis sermonibus exstitisti. Nau ego tuum illud
prolixisaimum silentium, non tibi in crimen obji—
ciam, sed meorum peccatorum debitam esse ma-
nifestationem existimabo. Propter qua et amici et
aflines bi quidem contra me insurrexerunt, et
hzc divini Job verba dixi *' : Dereliquerunt me
consanguinei mei εἰ noti mei ; mei eliam nominis sunt
obliti. Dowinus autem ita in me conversus est, gra-
vem equidem in me irsum exercuit. Sed enim, quia
dulces tui compellantis et grali oris valvas in me
explicuisti, non jam illas, vel negligenter mihi oc-
ciudes, aut nunc. vel justius, vel facilius de cri-

, mine expostulaberis, non quidem ob solam op'nio

n:8 suspicionem, quam lit:eris veniam cxposcenti-

*! Job xis, «4.

ΕΠΙΣΤ. MB.
To Κυρίῳ Ivárrn τῷ IlepiGAsacuro.

Ti δὲ; o9 µέλλω ἀφεῖναι τῷ οὕτω μὲν cüpóvtt
τὴν ἁμαρτίαν, οὕτω δὲ καὶ µισήσαντι, ὥστε δηµο-
σιεῦσαι ταύτην διὰ τῆς δικαιούσης ἀγορεύσέως; El
δὲ δεῖ τἀληθὲς ἐρεῖν, οὐδὲ ἀφεῖναι τοῦτό ἐστιν ᾿ οὗ
γὰρ ἔγχλησις προηγήσα-ο, ἀλλὰ xol τοῦτο τῆς σῆς
εὐγνωμοσύνης ἂν θεῖμεὺ, δι fiv σαυτοῦ κατήγορος
ἐν πρωτολογίαις Ὑέγχονας' ὡς ἔγωγε τὴν μακρὰν
ἑχείντν ἀποφιώπησιν οὗ αὺν ἐποιούμην ἔγχλτμα,
ἀλλὰ τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ἔνδειγμα. Δι B; τῶν φίλων
καὶ τῶν πλησίον οἱ μὲν ἐξ ἑναντίας ἔστησαν, καὶ
ταῦτα 6h τὰ τοῦ Ἰὼ6 ἔλεγον ' OD προσεποιἠσαντό
µε οἱ ἑγγύτατοι * xal οἱ εἰδόεες µου τὸ ὄνομα
ἐπε.1ἀθογτό µου, xaX ὁ Κύριος ἑποίησέ got οὕτως "

D δεινῶς δέ uo ὀργῇ ἐχρήσατο, ᾽Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ τὰς

πύλας τοῦ φίλου xai προσηγόρου στόματος ἡμῖν
ἀνεπέτασας, uf) poc µηχέτι χλείσῃς ταύτας ἆπονν-
στάξας * ἡ νῦν ἂν ἐγχληθείσης |f. «θείης] ἑτοιμότε.
póv τε xal δικαιότερον, οὐ διὰ τὴν ὑπόληψιν µόνον,
ἓν ἐγχατέθου τῷ τὴν σνγγνώµην αἰτοῦντι γράμματι"
xai γὰρ οἶδας ὡς οὐ µικρά σοι ἡ x τῆς παραµα-
cia; [f. -δασίας] προστίµησις, εἰ μή µε διαχ[ρ]ούσα-
σθαι µελετῴης ταῖς περὶ τῶν ἑπερωτήσέων puxpo-

i

EPISTOL/E LXXV A J. MEURSIO EDIT £.

45i

loyíag, καὶ διαστίξεσι, αἷς ὑμεῖς τοὺς ἀγροικοτέ- A bus conferebas. Etenim nosti. quanta tibi mulue

ρους ἡμᾶς ἁπάγετε. οἱ τοῖς Λατίνων λόγοις ἔνσεμ-
νυ»όµενοι οὔκονν διὰ τὴν ἑπαγγελίαν μόνον τοῦ
ράφειν μὴ Υράφων ὕστερον ἐγχληθήσῃ, ἀλλ᾽ ὅτι
οὐδὲ ἀγνοεῖς ἡμᾶς νῦν, εἶπερ ποτὲ, εῆς τῶν φίλων»
lade χρήῄτοντας, οὐχ ἅττον dj τοὺς νοσοῦντας νό-
σον δυσίατον ᾽Ασχληπιοῦ τινος & Παιλονος, Mà) γάρ
px τὰ καρ᾽ ipo λέγε φάρμακα, μηδ ὅτι παρ
ἐμαυτῷ τὰς πυξίδας τούτων ἔχων, ἀταλαιπώροφ
τὸ πρ/σφαρον ἀναλέξωμαι. Καὶ ἢ ἐγκεράσας, ἢ «ἔπι-
χρίσα:, ἢ ἑλιπλάσας τῷ νοσήµατι ἀντιπαλαμήσομαι,
υὐδὲ γὰρ, οὐδὲ τοὺς τοῦ σώματος ἰατροὺς ἑαυτοῖς
ἀρχοῦντας χατὰ τῶν αἰχείων νοσημάτων εὑρίσχομεν,
ἁλλ᾽ αὐτὸ Oh νοὔτο ϕποιοῦντας τὸ τῶν ὀφθαλμῶν, ol
τὰ τῶν ἄλλων ὀρῶντες, πρός γε τὸ αφᾶς αὐτοὺς ἰδεῖν,

ἄλλων δέονται. Γράφων τοίνυν ὡς ἕνεστι θἀμινώτε- B

pov, τὰ φλεγμαίἰνονιό pot κατάφυχε, val τρόπους
ὑποτίθει φαρμαχειῶν, xal πάντοθεν βοήθει τῷ
χἆμνοντι. Οὕτω yhp ἂν τῷ τε λόγῳ λεχαρισµένα
τελοίης, ᾧ σαντὺν ἀνατέθεικας, xat σεαντῷ &xolov-
θῶν εὑρίσχοιο, οὓς παρὰ evo τιµᾶσθαι λέχεις, xal
τῆς cc ἀξιῶν παρανλήσεως' εἰ μὲν πολλοῦ καὶ
µεγάλον, ὅτι πουύτων ἄξωι' εἰ δ ὀλίγης τε xol

μιχρᾶς, ὅτι οὐδὲ τὰ εοιαῦτα παρωθοῦνται ὁΐ γε à)-

θώς ἄξιοι e.

ligera, et varios pharmacorum substitue modos, et omnino «ihi opitulare laboranti.
raiioni grata el consentanea perficies, «ni te ipsum totum seubdidisti.

pose, ob durum nequitise fagitiem jem impende-
r. Ni fortasse brevem. tuarum. iaterrogationum
explicatione, distinetosque punetis earem ηο-
(as αι νο ecuraveris, quibus ves, qni Latinorum
literis et sctentia, graviter estis exculti, nos
quidem agrestiores et imperitiores szpe compelli-
(is. Noh equidem solum, quia te ad nos scribere,
nobis nuntiatem est; cum tandem non scrip-
seris, ideo id tibi vitio et probro vertetur, sed quia
non ignoras, non siquidem amicorum colloquio,
duleique sermone indigere, non minus quam qui
insanabili gravautur, et deteruntur morbo ZEscula-
pio quodam et P:eone. Non enim mihi iila. quse
apud nos sunt, pharmaca refer. Nam neque apud
memetipsum, si horum plenas haberem pyxides,
]1:eto hoc commodum animo comminiscerer. Et sive
miscens, sive inungens, sive composita quid affin-
gens matería, morbo obsistam et repugnabo. Non
etenim, non, inquam, corporis medicos, sibi ip-
sis asperas sui morbi vires detrahentes invenimus,
sed hoc ipsum facere, quod oewii facere solen! ;
qui eum alios videant, ut se ipsos tandem vidcre
possint, aliis iudigent. 889 Igitur crebris, ut de-
cet, ad me scribens, ardentes mere febris δω re.
Ba etenim et
Ei tibi etiam obsequi ilius inve-

nie$, quos multo te proaequi bonore jactas, ei tio. pariter. subsidii dignaris solstio, si vero muito 6ι

jumenso, hoc erit, quia tanto hi digni suni, si. autem parvo

δυω ei rejiciunt, qui vere his digni ceusentur.,
ΕΠΙΣΤ. MT".

To á£sAgQ τοῦ BaciMoc χνρίῳ Ἀδριανῷ.

Καὶ ἐβοηθήθην παρλ τῆς σῆς ἀθυγκρίτου µεγα-
λειότητος, xal ἀνέθαλεν ἡ σάξ µου (68) χαὶ χάρις
τῷ thv ctv χαρτώσαντι (69), ὥστε ταύτης ἔλεος xxl
ἀλήθειαν προπορεύεσθαι, al; πάχας τὰς θείας ὁδοὺς
περιορίζεσθαι µεμαθήχαµεν; ὦ; ἔμριγε ἐξετάχη μὲν
* Φυχὴ ὡς ἀράχνη ὁ δὲ βίος, τοῦτο δὴ τοῦ Ἰὼδ6,
Jaduc ἦν ὁλαφρεταος" καὶ κατὰ τὸν Ὡστὲ,
πα ἀκλησις ἀκρύδη ἐξ ὀφθα.1μοῦ, ὅτι οἱ τῆς
ἀπαθείας [[. ἀπειθ.] υἱοι, διὰ τοῦτο δὲ καὶ c7;
ἁπωλείας, οἱ ἄστοργοι, xax ἄασπονδοι, xal ἀσύνθετοι.
Καλὺν γὰρ αὐτοὺς τοῖς ἐκ τοῦ Παύλου xai τοῦ
Πνεύματος ὀνομάζεσθαι. ἸἩγάπησαν piv πάντα
ῥήματα καποντισμοῦ (70) γλὠσσης δολίας: ἑνέτει-
ναν δὲ τόξον αὐτῶν πρᾶγμα π,κρὸν, τοῦ χατατοξεῦ-
σαι ἐν ἀποχρύφοις ἅμωμον, xal µέντος χατεςξεύ-
σαν (51) χαὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων µου προσ-
έθηχαν. Σὺ δὲ ὑπέλαδές ne, xal οὐκ εὔφρανας
τοὺς ἐχθρούς µου àx' &ué. 'AX)' ἐνεδύσω 0;
πανοπλίαν τὸν ζηλόν cou, xai διεῖλες συντριμμὸν
ἐπ᾽ ἰσχὺν, 6 φησιν ὁ θεῖος ᾽Αμὼς, xat ταλαιπωρίαν
ἐπήγαχες ἐπὶ xb τῆς σνχοφαντίας ὀχύρωμα, ὃ ἐθε-
μελίωσε μὲν περαιτέρω Χακοτεχνία. "Q ὁ Μηδενὸς

" Psal. uxxxix, 9. 3 Job vu, 7.

5 Ose. xui, 34.

el ex quia talia nunquam negli-:

gue,
EPIST. XLIIT.
Domino Adriuno fratri imperatoris.

Equidei 18 majestas, cui. nulla par, we incre-
dibili sublevavit ope, ei caro mea fere reviviseenti
viruit, potentia et gratia in illum repullu!arant,
qui animam tuam mirificis afficit, el przdícat gra-
Uis, quasi hojus iuieericordia ante ipsam exsistat
veritatem, illique preeat, quibus omnes divinz vis
circumscribi et concludi edidicimus. Unde mihi
spiritus veluti aranea eontabuit **. Et eita quidein,
justa. illud divint Job sermone ipse est cvelo-
civr **, et juxta illud Ovee, consolatio ex ipsis oculis
effugit *. Quoniam bujus hilaris vitae diii, et prop-
ter hoc quidem interitus οἱ perniclei, nullo sunt pa-
terno affecti more, nulloque amicitie federe us-

D iricti, omnisque expertes. sunt contincitatis. Pul-

chrum etenim est. hos ipsos Pauli verbis, et Sp.-
ritus compellari *. Dileverunt eqnidem oninia verba
tumenti dolosze σι "procella, et inundatione **,
Altemiasti vero, οί arcum. illorum acerbum, et
amarum opus, ut quod in siuplicissimis.el levissi-
ibis eulpa, et reprehensione caret, feriret, Verum
enimvero sagittam illi quidem direxeruut, et. in
ingentem ineorum vulnerum — dolorem sese para-

*5 [tom, tri, 15. * Psal. xii, 3.

Variae lectiones et nota.

458) ᾽Αγέθαλεν ἡ cd£ µου. Restituo, ἀνέθαλεν ἡ

6.tp$ µου.
(03) Xu coca»ti. Scrib. χαριτώσαντ,.

(70) Καπονεισμοῦ. Scrib. καταποντισμοῦ.
(74) Κατεξεύσαν. Scrip. κατετ,τενσαν.

455

THEOPHYLACT! BULGARIJE ARCHTEP.

A5

runt. Tw autem suscepisti eme, uec. deleciaati ini- A ὡς ἀρχιτέχτων τὰ πρῶτα gipiuivo;, βαρεῖς, xal

micos meos super me " ; sed lamen qnasi. univer-
sam corporis armaturam, hune (uua ardenteu ze-
lum prouisti, οἱ confracüionew — dispulisti, cum
robore, quod divinus Amos dixit 5, et:erumnanm om-
nem οἱ molestiam | in calumniz prasidium conver:
tisti , quod ulterius, malorum et fraudum ars, a
fundamentis construsil. Quorum Medenus, et arti-

fex οἱ architectus primum adductus, graves et nulla,

mobiles sede Japides, ibi injecit, dicta indictaque
conira nos, aíferens, et in imperatoris aures illa
effundens. Superzdificarunt autem, εἰ usque in
ccelum erexerunt cuncta, que in urbe Achride
peracta eunt, qui ab illius partibus erant, iia ut

ipsum solum suffodientes, diruerent. Quibus usque.

ad convicia ct reprehensionem ego persisto, qui ita
omnibus nimis supervacaneus eL curiosius videor,
atque ab illorum consortio ct via, quasi a fodissi-
mis sordibus semper abstineo. Quibus cum aspi-
cior, molestus est meus aspectus. Quocirca con-

δυσαποχινἠτους λίθους ὑπέθηχε, ῥητὰ xai ἄῤόῥησα
χαθ) ἡμῶν συµφορήσας, χαὶ ῥίψας κατὰ τῶν βασιλι-
xev ἀχοῶν. Ἐπῳχοδόμησαν δὲ xal ὕψωσαν οἱ μετ
αὐτὸν τὰ τῆς Αχρίδος ἄχρι χαὶ ἐπ᾽ ἔδαφος χατασκά-
όαντες. Ol; εἰς ἔλεγχον ὢν ἐγὼ, ὁ πάντα περιττὸς
xai περίεργος, καὶ ἀπεχόμεγος τῶν ὁδῶν αὐτῶν, ὡς
ἀπὺ ἀχαθαρσιῶν, βαρὺς ἣν αὑτοῖς xat βλεπόµενος.
Διὸ xai τὴν τιμήν µου ἐδουλεύααντο ἁπώσασθαι,
ἕδραμον ἐν δίφε., χαὶ αὐτοί τε τῷ χρατίστῳ ἡμῶν
βασιλεῖ, xat περιποθήτῳ σου ἁδελφῷ ὡς πολυδύνα-
µόν τινα χα) μεγαλοδύναμάν µε διέδαλον, καὶ τόσα!ς
καὶ τόσαις προσόδοις χερδαλέαις ἐμπλατυνόμενον,
παὶ ταῖς ὁδοῖς ἐπιθρίθοντα " τοῦτο πάντως τεχναζό-
pevot, τῆς πρὸς αὐτὸν παῤῥησίας µε ἐχθαλεῖν, Ev

Π.ἧς ὡς ὑπερδεξίου ἐπιθάθρας ἰσ-άμενος αὐτοῖς δι-

επύχτευον, χαὶ-ἀποπίπτειν τῶν διαθουλίων αὐτῶν
ἠνάγκαζον, ὅσα χερσὶ δραστηρίοις τῷ λόγῳ χρώμε-
νος, χαὶ τοῦτο ποιχίλως χατὰ τὴν τῆς οἰκονομίας
δ.άχρισιν,

silium ipjecerunt, ut me de honoris gradu detruderent et caluuniz οἱ) efferati, ad potentissimum nostrum
imperatorem, 684, ει opiatissimum fratrem tnum ipsi evolarunt, οἱ $»e-quasi multis insuperabilem
viribus, et μια fretum potentia, calumniis apud illum ebruerunt. Et tol. tantisque lucri proventi-
bus, in pipguem divitiarum substantiam me dilatatum eriuinabaptur, οἱ maguo in viatores iupetu
me ingruere. F& boc omui sunt robore -machinati, ut me ab hae, cum ipso, loquendi libertate funditus
deturbarent, qua quidem quasi e superiori loco conatitutus, in illos contendebam potentior, illosque
a suis temerariis consiliis, atque audacibus cogitationibus cogebam excidere, et quasi eílicacibus «t
potentibus manibus, ipsis rationis viribus utebor. EL hoc quidem multis modis, juxta rei familiaris
administrationis judicium,

At vero Lazaro (hunc autem probe nosti, scd cui C Τούτῳ δὲ τῷ Λαζάρῳ (72) (οἶσθα δὲ εοῦτον - είνι

ob iniqua opera, qus in me dolose molitus est, est
ignotus ? ut eiiam illo iimprobissimus, qui ignobili
orius stirpe, illustris insigni fleri voluit. nomine,
preclarum Dianz Ephesie templum crepantibus
flaamarum globis cumburens) ; boc igitur Lazaro
veluti wninistro, et satellite utentes, quidquid illo-
rus voluntáti erat absolutum, illius instrumento
per&eiebaut. Qui etiam, inter alia,

Eat fuco similis, cauda qui iram occulit altam.
Ei in hoc satis copiosa abundat facultate, vut
cum iributorum exzactoribus ad lucrum societatem
ineat, illosque adulanti studio prosequalur, et ab
illis induienta, sua ipsius artewundiora et liberio-
ra, aliaque hujusnrodi industrie eommodesuscipiat ;
probra vero, qua in me peiulauer conjicit, sibi
cibum et luxum censet. Cumque perspicue intelli-
ga, cuncta nihi maxime esse tiolerabilia, nisi
probris nomen proseindi meum, nihilominus tamen
acutum sux lingu: gladium, in id, quod mihi ma-
gis przcipuum est veheuiepter distringit. Et impe-
ratoris auribus, sed (ο, quon;odo hoc dicam ? ) fce-
lidissimum sux anima lutum degustaus, conosa
idum implet spurcitia, qui bonitatis εἰ virtulig est

" Psal. xui Á.. "* Anis τν, 14.

δὲ οὗ γνωστὸς Ex τῶν περὶ ἐμὲ κακουργημάτων;
ὡς ἐχεῖνας ὁ περιπόνηρος, ὃς ἐξ ἀσήμων ἐἑπίσημος
Τενέσθαι βονυλόμενος, τὸν ναὺν ἐνέπρησε τῆς Ἐφε-
σίας ᾽Αρτέμιδος) * τούτῳ τοίνυν ὑπηρέτῃ χρησάµε-
vot, πάντα ὅσα βονλομένοις dv αὐτοῖς, δι αὐτοῦ
χατδιργάσαντο. "Oc τ) ἄλλα μέν ἐστι κηρήνεσσι
κοθούροις &ixeAoc ὁρμὴν (16), εἰς τοῦτο εὐχαιρῶν,
τὸ τοῖς πράκτορσι συµπράττειν, καὶ παρασιτεῖν αὖ-

"ποῖς, ἱμάτιά τε παρ) αὑτῶν, τῆς αὐτοῦ τέχντς ἔλευ-

θεριώτερα καὶ καθαριώτερα, καὶ τὰς ἄλλας δεξιώ-
σεις ἑχδέχεσθαι, τροφὴν xal τρυφὴν ποιεῖται τὴν
ἐμὴν µώμησιν. Καὶ δὴ συνιδὼν, ὅτι πᾶν ἐμοὶ μᾶλ-
λον φορητὸν, ἢ τοὔνομα βλασφημούμενον, «hv ὀξεῖαν
µάχαιραν τὴν γλῶτταν αὐτοῦ τῷ τῶν ἐμῶν xat-

D ριωτέρῳ ἐμπήγννσι. Καὶ ταῖς βασιλικαῖς ἀκοαῖς

(b πῶς εἴπωι) τὸν βόρέορον «Tj αὐτοῦ ψυχῆς ἐν-
απογευόµενος [[. -πορευγόμ.], π)ηροῖ μὲν ἀηδίας
ἐχεῖνον τὸν ἡδυν τῇ χρηστότητι, motel δὲ ἁποναυτιᾷν
πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς πολὺν ἔλεον. "Evayyó; Υέ τοι
ἑαπρησθῆναι παρ) ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, χαΐτοι pmo
ὕὅλως μηδ' ὑπό τινος οὖν ἑμπρησμὸν ὑποστᾶς, pro
ἔχων ἁπλῶς 6 τι xal ὕλην τῷ πυρὶ δώσει, fj ἀπολέ-
cé, οὗ μᾶλλον ἢ χηφῆνες Χημίον μέλιτος ἀλλὰ

Varie lectiones et note.

(72) Supra epist. 4t.
(i5

) liue "Άκεντρον καὶ νωθρὸν καὶ cqfxa nomiaat Aristophanes.

457

EPISTOL.:E£ LXXV A J. MEURSIO EDIT E.

458

μηδ' ἐμοῦ ᾿Αχρίδι ἑνδημοῦντος, ἠνίχα φησὶν αὐτὸς Α jueundissimus dulcedine. Et misericordiam quam

ὑποστῆνα. τὸν ἐμπρησμόν’ ὅμω: οὕτω τὴν ἔγχλησιν
ἑμόρφωσε, χα) εἰδοποίησε τήν ἀνείδεον, δακρύων τε
Χρουνιαμοῖς, xal χεφαλῆς ἐπὶ γῆς ἑναῤῥαγαϊς, xai
θρῄνων ἀναποτνιασμοῖς, xa τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐπι-
πο:ᾖτοις Ώουλγάροις , xai ταῦτα τὰ πάνδεινα παθεῖν
ἀνεχλαύσατο διὰ τὸ εὔνους εἶναι τῷ δηµοσίῳ, xol
πρὸς τὴν ἀρχιεπισχοπὴν [f. «πισχοπικὴν] τυραν-
νίδα πόλεμον ἄρασθαι ' ὥστε xav' ἄχρας ἐλεῖν την
τοῦ βασιλέως αυμπάθειαν.

multam in nos concoquobat, dira illum nausea fecit
evoinere, Αι n:odo aperte asseverat, usto a me dis-
jectum esse incendio, οἱ nequaquam vel quovis
modo incendii flaminas supponere potuit, neque
simpliciter habuit,quam igni materiam miuistraret,
aut quod damnum ?nferret, non aliter. quam fuci,
favum mellis subvertentes. Sed cum Achridem non
incoleham, hine, inquit ipse, me incendium stru-
xisse. Pariter ipsum crimen variavit, et quod vi.

deri non poterat , omnium oculis objecit, vultuque figuravit, εἰ largis lacrymarum rivulis, et crebris
in terram jactibus, ei miseris planctus suspiriis, et aliis aJ id commenlitiis, et conductis Bulgaris,
totum id prodidit, et cuncta se horribilia perpessum fuisse deflevit, eo quod in prasidem benevo-
Jentiam conciliaret el gratiam, et similiter in. archiepiscopum, tyranuicum przlium excitarem, ita
ut commiserationis ad ultimum fastigium imperatore invexerit.

Ταῦτ' ἄρα xat ἐνεχειρίσθη τῷ πράκτορι τῶν πρα: B

xtópuv χαθητῆς (74) xai τοῦ χυριεύοντος ἡμῶν
χύριος. Φέρονται τοἰνυν xal ἄγονται τὰ ἡμέτερα:
του μὲν ὑποθάλλοντος τὰ τερατώδη βουλεύματα:
τοῦ δὲ τὰ ὑποδληθέντα γνησιώτερα ἀνατρέφοντος,
xai ἀλρύνοντος * χαὶ τοῦ μὲν τὸν σπόρον τῶν ζιζα-
νίων τῇ χαθαρότητι των δικαιωμάτων τῆς Ἐκχλη-
σίας παρειτφοροῦντος, οὐκ εἰς τριάκοντα, οὐδ εἰς
ἐξήχοντα (οὐ γὰρ οὗτος [f. οὕτως| οὔτε ἡμεῖς εὖτο-
χεῖς, οὔτε dj ἐχείνου γη µιχρολόγος), ἀλλ εἰς &xazóv
που xal πλείονα. Ka πάντας ἡμῖν ἑπανίστησιν, ὁ
65 πιστός τε xal εὐσεδῆς, μισθοὺ; τῆς ἑπαναστά-
σδως xal λατεγχλήσεω»ς μέλι xal ποθητὸν αὐτοῖς
ἐπαγγελλόμενος τὸν χουφισμὸν τῶν ἐπιχειμένων
τελῶν. Τί δ' οὐχ ἂν ἐξανύσειε πράκτωρε Εουσίαν
τοῦτον ταπεινοῦν (75), xal τοῦτον ὑφοῦν, καὶ τοσαῦτα
παρὰ τῇ βασιλικῇ χαρδίᾳ δυνάµενος, διὰ τὴν ζύμην
τῶν Φαρισαίων, xal τὴν ὑπόχρισιν, ἦπερ ὅλον ἑαυ-
τὸν συνέφνρεν, ὁ μηδὲν ἄνυμον ἔχων εἰλιχρινείας
καὶ ἀληθείας; « Ἐπ]τούτοις πᾶσιν οὐχ ἀπεστράφη ὁ
δυμὸς αὑτοῦ, χατὰ τὸν ἅχιον εἰπεῖν Ἡσαῖαν, ἀλλ
ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλή. » "Oc γε χαὶ νῦν πάλιν τὸν
Λάξαρον ἀναπέμψας σχάπτεται µετά τινων οἰχητό-
pov τοῦ χωρίου ἀποστατεῖν. θὺς ὅ τι δεῖ λέγειν ἑἐδί-
δαδε, πειρώμενος τὴν ἐπὶ τῷ χωρίῳ τῆς τοῦ βασι-
λέω; χρηστότητος πρὀστασιν ἄχρηστον ἐχτελέσα: τῇ
Ἐκκλησίᾳ, xai τὴν ἡμετέραν ἀντίληψιν κενὴν ἡμῖν
καὶ ἀνόνητον ' μᾶλλον δὲ συμπεῖσαι τὸν βασιλέα τοῖς
Ψεύσμασιν, ἃ ἐκ τῶν ἰδίων ἁαλεῖ, τὰς ἐπὶ τῇ ἀνταλ-

λαγῇ προστάξεις διώσασθαι, xal τὸν ἐπ αὐταῖς D

Ὑεχονότα χρυσόδουλον λόγον, ἀράχνης ἰστὸν ἠγήσα-
ὅθαι. Καὶ συνωμοσίας συγκροτεῖ, xai βόθρους ὑπο-
potet, xat διηγεϊται τοῦ χρύφαι παγῖδα. Εἰπὲ, Τίς
ὄσεται αὐτόν; χαὶ τὸ πᾶν ὥς τισιν ἑτεροδόξοις ἡμὶν
ἀποχέχρηται. Εἶτα οὗ δεινὸν, αἱ οὗτος μὲν ἄτρυτος
μένει τὴν xaxlav, καὶ ἁδαμάντ:νος * ἡ δὲ ὑμῶν aya-
θότης πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἐξεργασίαν ἀποχαμεῖται,
καὶ φανεῖται πλέον ἔχων ὁ χοσµοχράτωρ τοῦ παντο-

* Matth. xij, 8. *** Ίμα, v, 25.

[πες itaque exactorum dux et. dominus, qui ia
nos dowinatur, ipsi exactori permisit. Cuncta igitur
nostra ita agitantur, ila convolvuntur, jamque
dum hic monstrosa iu nos consilia molitur, dum-
que qua excogitata sunt, ut legitima mazime
fovet et alit, et crebro aggreditur conatu, dumque
eljam nocivum zizani: semen $85 in ecclesia-
stict& xquitatis puritatem conspergit, dumque
omnes colligit fructus, non in tricesimum atque
sexagesimum fenus ** (non enim nos neque ita
felices sumus, neque illius terra ita tenuis et stc-
rilis), sed in centesimum alicubi, et etiam plura.
liec omnia quidem in nos excitavit ille pius et
religiosus vir, bujusinvasioniset accusationis pra
mia, quasi exoptatum mel, incumbentium tributo-
rum s$ublevationem el auxilium illis promittens.
Quid non deinum exactor iste perfecit, cum facul-
tatem haberet, ut. hunc. vehementer deprimeret,
illum attolleret ? Etenim tantam gratiam ab impe-
ratore clementi consequi facile potuit Phariseorum
fermento confotus, et malis artibus auctus, cui
seipsum totum libere immiscuit, qui nihil sin-
cevitatis, nihil veriatis infermentatum secum
continebat. Et « in his omnibus non est aversus
furor ejus, sed adhuc manus ejus in altum ex-
tenta est, » ut divi Isai: verbis utar ***. Qui etiam
nunc rursus Lazarum niüttens, cum quibusdam
familiz sociis, οὗ bac regione discedere cogitat ;
quos, quod deceat illos loqui, exacte edocuit, et
imperatoris reginen circa hujus regionis com-
moda ut in Ecclesie commodum irrita essent et
invalida conatus est perficere, nostrumque auxi.
lium nobis, vt inane et inutile accideret, perfecit.
Maxine autem imperatorem mendaciis flectere
tentat, ad ea qus ex suo proprio motu loquitur,
scilicel conventionis pacta el statuta stirpitus di-
rui, et aureum illud decretumin illa sancitum,
quasi aranearum telam haberi. Qui et conspi-

Vario lectiones et note.

74) Καθητής. Scrib. καθηγητής.
(uS) Πράχτωρε ξουσ/αν deor ταπεινοῦγ.

Ελτκοι.. Ga. ΟΧΣΤΙ.

Locus mutilus. Restit. puto, π. ἐξουσίαν ἔχων τοῦ
τον τ.
15

108

THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP.

4^0

fationem conflat, et éuniculos agít, οἱ celandi οἱ A χράτορος; 'Eyé μὲν οὖν οἶμαι. Οὐχοῦν δυσχεράνασα

raliendi laqueos artem explicat. Dic jam igitur,
quis hujus.vultum intuebitur? Etenim omnino
nobis, quasi alterius opinionis et sectae abutitur,
Deiwde non quidem grave erit, si hic indumitus
manet, et adamante durior, el vestra henignitas et
humanitas, cum se 4d exércenda bonà deflexerit,
deficiel aut latiscet, et mundi. princeps ipso qui
est omnipotens numen, plus habens invenietur?
Equidem ita existimo. Non enim spiritus iste
t;us. vitii malique osor, bujus hominis in nos
tumultnantes agzressiones crudosque affectus mo-
leste ferens, effecit, ut uostet imperator poten-
tissimus et invietissimus aKam ipsius vafritlem, et
recondita consilia in memoriam revocaret suam ;
propter qua nostram srumnarum miseriam pro-
prio coudemnabit judicio , eo quod exactorem
antieipata occupaverimus tmduslria, verum etiam
alteram aurium nobis incorruptàm εἰ puram
conservabit. Quod quemdam Graecorum imperato-
rem). iia. fecisse laudibus celebrant. Etenim

nos

f| µισοπόνηρός σου druyt τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ ἀνθρώ»
που ἐμπάθειαν, ἀνεμνήσατο τὸν χραταιὸν xax ἅγιου
ἡαῶν βασιλέα τῆς αὐτοῦ βαθυγνωμµοσύνης. Δι ἣν
οὔτε τῆς fiov ἀθλιότητος αὑτόθι καταφηφιεῖται δ.ὰ
τὴν ἐπὶ € πράκτορι πρόληψιν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν τη-
ρὗσει θατέραν τῶν ἀχοῶν ἀκεραίαν (ὃ καὶ τῶν τις
Ἑλλή-ων βασιλεὺς ποιῶν ὕμνηται, xal τῷ ΄᾿παν-
τὸς ἀγαθοῦ xai ἀρχηγῷ καὶ τελειωτῇ Εὐαγγελίῳ
ἔχομεν διδασχόµενοι, Mi] ó vópoc ὑμῶν, λέχοντε,
χρίνξι τὸν ἄνθρωπον, ἑὰν μὴ αὐτοῦ ἀἁκούσῃ zxpó-
τερον, xal γνῷ τί ποιεῖ ;), οὔτε & κατηρτίσατο, διὰ
βεθαίων xal ἁπαρβαλογέστων προστάξεων τοῖς χαθ-
αιροῦσι προἠσείαι. θεὸς δὲ, ὁ xal τοὺς ἁδιχουμέ-
νους ix χειρὸς στερεωτέρας ῥυόμενος, 1] αὐτόθ., 1|

B διὰ τῶν ἀξίων ἀγαθονργεῖν, xal τοῖς ἀγαθοῖς àva-

θύνων, ἀποτηροίη μέν σοι τοὺς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας
ἀναῤῥύσεως μισθοὺς εἰς τὸ µέλλον ἐντελεστέρονς,
τηροίη δέ σε καὶ νῦν πάσης ἀνώτερον χακύνσεως x-l
χαχώσεως.

totius bonitatis duce et ministro Evangelio educti

sumüs : Ne lex vestra hominem judicet, nisi illum prius. audierit, et quod. fecit. cognoverit ; neque
ea qu:& absolvit constantibus comprobata decretis, nullique fraudi et deceptioni obnosiis, ín e«s
quos cendemnaverit proferet. Deus quidem, qui injuria affectos potentiori mauu custodit, et Conic-
stim, vel zquali ei digno bona operà comipenset munere, vel beneficia in probos 686 coufer:t
mercedem et premia qu: ob nostram libertatem et redemptionem staüm tibi et jn posterum abeo-
|uüssima servabit et perfectissima; idemque te -nunc ab omni corporis incommodo et anime labe

cuatoditum servet.
EPIST. XLIV.
Pantechne imperatoris medico.

Gratía maxima sit Verbo, quia tales nobis filios
peperit, qui ipsius typum miramque imaginem ad
unguem referunt, qualis ipse mihi inventus es,
dileclissime; praecipue in lisce diebus infelicissi-
mis el ita pessimis quse lorrenda nobis monstra
educunt, qualia Empedocles bove genita ora fuisse
scribit. Tu quidem pro nobis in discrimen suin-
mumque certamen summa quoque alacritate pro-
dis, et magno cum decore rationalis obstetricalio-
nis οἱ nutritionis mutuam compensatiohein in
medium profers, etsi mihi demum in auxilio non
[ueris.

]yse canes pellam invectos γιοί impete fati.
Qui me avide devorarunt, meque in partes totum di-
viserunt, non aliter quam Acteonem illi domi.um
suum. Hc equidem in duros illorum latratus
modo tumultuanter scribimus, ut forte ipse impe-
rator {ία audiat; fortasse quidem has perleget
literas. Dei etenim erit, qui totius veritatis Pater
est, imperatoris ad bec mentem et cogitationem
suo lumiue conducere, οἱ offusas mendáacii tene-
bras excutere, et pravisa negotia simul et opera
construere. ha enim peccatoris brachium con-
terelur, ei justus aequo procedet studio, Αἱ nunc
vero, ut illorum manus ita efficax est, ut quid-
qvid voluerint, εἰ sibi prceperint, exigant et

(76) Homer. liad. 8, v. 521.

EIHET. ΜΑ’.
Τῷ ἱατρῷ τοῦ βασωώέως τῷ Παντέχνη.

Χάρις πολλὴ τῷ Λόγῳ, ὅτι τοιούτους υἱοὺς ἡ μῖν
ἔτεχε, τοὺς αὐτοῦ χαρακτῆρας ἀχριδῶς σώξσντας ,
ὁποῖος χαὶ αὐτὸς εὑρέθης µοι, φίλτατε * καὶ ταῦτα
àv οὕτω πονηραῖς ταῖς ἡμέραις, xal τέρατα τικτού-
σαις, ὁποῖα τὰ τοῦ Ἑμπεδοχλέους βουγενῃ ἀνδρό»
πρωρα, l« ye καὶ ὑπερμαχεῖς ἡμῶν ἐχθνμότατα,
καὶ µεγαλοπρεπὲς ἀποτιννύαις τὰς ἀντιδόσεις τις
λογιχῆς μαιεύσεώ, τε καϊἀναθρέφεως, κἂν uh épxt«
τελέως ᾿Εξεάαν ἐνθένδε κύγας Απρεσσιφορή-
τους (16), ol κατἐφαγόν µε, ἐμερἰσαντό µε, οὐ) η cov,
$ τὸν ᾽Ακταίωνα οἱ ἐχείνῳ τρεφόµενοι. "À pv οὖν πρ»;
τὰς ὑλακὰς ἑἐκείνων ἐσχοδιάσαμεν, ὥστε τῷ βασι-
Aet ἀχουσθῆναι, ἀναγνώσῃ πάντως, θεοῦ δ᾽ ἂν cfn,
τοῦ τῆς ἀληθείας Ἡσχτρὺς, τὴν βασιλιχὴν καὶ πρὸς
ταῦτα φωτίσαι διάνοιαν, xol ἀπελάσαι μὲν τὸ τοῦ

D ψεύδυυς σκότος, πρόσπτα δὲ θεῖναι (77) «X πρᾶ-

uasa. Οὕτω γὰρ ὁ τῶν ἁμαρτοιλῶν βραχίων ονντρν-
θήσετα’, ὁ δίχαιος κατευθυνθῆσεέται * ὡς νῦν γε τῆς
ἐχείνων χειρὸς ἑνεργούσης ἅττα xal βούλεται, δέος
μὴ διαστραφῇ xaX ὁ δίχαιος, καὶ μάθη χακίαν, τῆς
ῥάδδου τῶν πονηρῶν ἐπὶ τὸν αὐτοῦ χλΏρον ἀφιεμέ-
νης πληχτικώτερον. Ταῦτα μὲν οὖν ἐχείνῳ ἀνχθετέον,
οὗ τῇ δικαιοσύνῃ xal τῇ φιλανθρωπίᾳ πεποίθαμεν *
τῇ μὲν, ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς ἡμῖν συνείαµεν [ f. συνοίδα-
μεν ] τῶν ἐφ᾽ ot; δυσρηµούµεθα” τῇ δὲ, ὅτ. ἐχεῖνον
ela ev [ f. οἵδαμεν] τοῖς ἰδίοις νόµοις ἐφόμενον, της cb

Varicte ἰοοίομος et note.

(11) Πρόσπτα δὲ θεῖναι. Scrib, προὔπτα δὲ θ.

id c EPISTOL/£ LXXV Α J. MEURSIO EDIT.

469

ἄλλης ávopia o ἡμῶν παραφόμενον | f. παροφ]. Αὐτοῖς A exsequantur, Periculum est. etiam no ipse justus

μέντοι χρῶ τοῖς τῆς γλώττης βέλεσιν, & παρὰ νοῦ
λόχου λαδὼν ἔχεις εἰς χαιρὸν ἀποτινασσόμενα * xol
βάλλε τοὺς Αἰθίοπας ὁ ips Ἀντίλοχος, τοῦ σοῦ
προϊστάμενος Νέστορος.

pervertatur, eti ediscat crimina, cum scelera-
trorum pena in ipsius sortem severius impacta
fuerit. H:c equidem illi sunt emarrsnda, eu-
jus justitise et humanitati idimus. Jestiie qui.

dem quoniàm nihil co:nmisimus eorum, propter que male audimus ;: humanitati vero, quia illam

suis ipsius
lingae utere telis, que ab
in &.biopas ejice, qui meus es

EHIZT. ME.

Τῷ φιωοσόφῳ xepio Ἰωάννη.
Οὐχ ἄρα µάτην ἐγὼ «bv ἐμὸν, μᾶλλον δὲ τοῦ
8:02, Ῥωάννην πάντων τῶν φιλοσόφων ἀεὶ προέχρι-

legibus aligatum scimus, et aliis nostris iniquitatibus delinituwm. lpsis vero nmeac
ipso vero svo tempore propellenda
Antilochus, ipso Nestore prastautior.

suscipis. Hic itaque mumnc

EPIST. XLY.

Domine Joanni philesopko.
Non equidem mune frustra meum, aed petius

Dei, 4oannem Oinnibus philesophis autepesui.

να. Ὅς qT& οοαούτου ἑδέησε τούτων elc quvrvat τῶν B Qui tantum abfuit, ut. herum unus exsieteret,

ποωυµένων vuv τὸν φιλόσοφον, ὥστε vol, ἔργοις
δεῖξαι τὴν πρὸς ἐκείνους ἁπόστασιν , τὴν δις διὰ
πασῶν λόχῳ σώζονσαν. Tol; μὲν γάρ οὐδὲν οὕτω
σπουδαζόμε.ον ὀρῶμεν ὡς τὸ µισάδελφον, διὰ τοῦτο
δὶ xal τὸ µισόθεον. τῷ δὲ, τοῦ φιλόθέου προὐστάθη
χάτοπτρον, τὸ φιλάδελφον. 'Ἡμᾶς γὲ τοι πολὺς ἐξ
οὗ Ἀρόνος piv" ἰδὼν μήτ) ἐν τοῖς ἀναγχαιοτάτοις
ἅτων, ἐπειδὴ αυμφοραῖς εἶδες χρωµένους, καὶ auxo-
φαντίας ἔἐπηρείᾳ παλαΐοντας (fj πολλῶν «t καὶ
ἑσθλῶν γούνατ) ἔλνσεν, 48' ἔτι καὶ λύσει * τῆς γὰρ
χρᾶτος ἐστὶ μέγιστον), ἑξίωσε [ f. ἠξ.] τοῦ κρώτου
λόχου παὶ ὡς αὐτὸς πάσχων καὶ πρὸς τοὺς λῦσαι
δυναμένους τὰς συμφορὰς, ὑπὲρ τῆς τούτων ἁπαλ-
λαγῆς πᾶσαν σπο»δὴν εἰδηνέγκατο, xal τῆς ἡμῶν

qui nune philovophi nomea eibi Δεγοβαμίος vindi-
caet, wt ipsie operibus, quantum ab illis dif-
ferre, 87 facile patefaceret, et duplici id ra-
tionis jure, vel totis nisibus observaret. Iu illis eniga
nihil ita studiose excultum conspicimus, quam fra-
ternum odium, et ex hee omnino, in summi Dei
odium , progressem. fiuic vero Dei religionis e£
amoris speculum, ipsum fraternum anorenm et di-
lectionem ante oculos objecit. Αἱ vero mos jam
multo ab hinc tempore neque vidisti, neque in re-
bus necessariis favisti nobis, postquam muliisactos
calamitatibus, et.cum calumniantium periculis et
detrimentis variis depuguantes nos inspectasti.
Que qaidem multorum οἱ éortium eliam nervosa

ὑπερηγόρησεν aüXtótrtog* xal πᾶν ὅσον ἔδει αὐτός C genua. viresque dissolverunt, οἱ adhuc etiam disji-

y? χατῄνυσεν. Ob ταύτην δὲ µόνον τὴν cogíay ἔχα-
ῥραχτήρισεν, ἧς ἔχε [ f. ἔσχε ] δηλαδὴ τὴν φιλοσο-
ta; ἐπίδασιν ^ ἀλλὰ καὶ λόγοις ἑπέῤῥωσε πρὸς τὸ

cient. Est enim horum robur potentissimum, vis
incredibilis. Prima enim laude e£ loce digna esse
existimantur. ]pse autem, quia multa quidem per-

φέρειν cox; τὴν τῶν βαρυνόντων ἐκίθεσιν, λόγοι — pcesus est, ad eos, qui infortunii damna tristeg-
τίνος μὲν οὐχ ἠδυτέροις κηρίου ; είνος δὲ γεωμετρι- — que clades evertere poterant, in harum auxilium
X5. οὗ πειστιχωτέροις &v&yxnc ; O0 γὰρ πρὸς a0- — Omne studium omnemque curam collocavit, et pro
*ou Ὁ pij οὐχὶ «bv cogbv φαίνειν ἄρτιον, πράξει δὲ — hac nostra Jaborum miseria patrocinium .susce-

xa λύγψ συντελειούμενον ' ἀλλὰ γὰρ αὐτὺς μὲν «b
0£pro;, 4| χαὶ ὑπερουράνιος ἵπτασο, πτέρυγας ἀετοῦ
περιαρ,νοσάµτνος [ὅσπις ποτὲ οὗτος ὁ ἀετὸς, οἶμαι
δὲ, 6 χρείττων Λόγος, xal ἙἩασιλεὺς πάντων ὅσαοι
πρὸς τὸ ἄνω χουφἰζονται) τούσδε δὲ ἄφΏι νύ-
Urt» (T8) ἕνα ἡ δύο. xàv ἔτι βλασφημούντων ἡμᾶς
τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν ἀχούσῃς, xat χατατοβευ-
ὄνθων £v σχοτοµήνῃ, καὶ τῷ τοῦ φεύδους σκιάσµατι
τοὺς τά vs πρὺς αὐτοὺς ἐσθεῖς [ [.εὐθεῖς ] τῇ καρ-
ία, uh κάµοις τὴν γλῶτταν διδοὺς «p Aóyip καὶ
cip, ὃς ἐστιν ἀλπθείας σύμμαχος * ἀλλ ὁ πραῦς γε-
νοῦ μαχήτὲς, xal περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ

pit, et one id, quod illum ἀοδοδαί aggredi, mire
perfecit. Nen enim solum scientie sum vestigia in
bec rcliquit, cujus, scilicet philosepbiz, ullómue
195 scanderat fastigium, sed scrmouibus vires
suas acuit, quibus. duram urgentiwm ipvasienem
suo sa»imo posset ferre. Sermonibus, inquam,
cujus? qui non ipso favo dulciores sint ? Cujus 1
qui et ipsa geemetrica ratione ad persuadendum,
et ad dandam fidem non sint exacliores:et callidio-
res? Non enim ipsi, unquam aapieniem parem
posee inveniri dabitur, qui ita opere οἱ ger-
mone adamussim »it absolutus. Etenim ipse :tbe-

tiv pnpóv σου, χαὶ τὸ «^c Otavontox; δυνάμεως — Feus et coslestis, alas aquilae preecinptus .avolasti.
Yé^pov* xaX τοὺς μὲν ἐχθροὺς ἀποχέντει, ἡμῖν ὃξ Qui quidem ipse aquila es, ita.etenim arbitror, sed

τὴν τῶν ἐν χρηστότητι παραμίλλων [ f. ἁπαρ.] βα-
σιλέων εὐμένειαν σταθηρότερον ἁκάστοτε παρεχόµε-
νος, ἐχδέχου παρὰ «Κυρίου τὰς ἁμαιθὰς, τοῦ τοῖς
ἀγαθοῖς ἀγαθύνοντο:, ὑφ' οὗ xal τηροῖο ἐν πάσῃ

melius verbum, rex es omnium , qui ij» aluup
celeri tolli possit volatu. Quos et ipse audies
unem, aut duos veritatis hostes, qui in nos epar
viciis aspere insurgunt, οἱ veluli e tepepricosis no-

Varie tectiones et note.

(18) ἄφθι νύθειν. Scrib. a0 φθινύθειν.

463 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 464

bulis et densis mendaeii umbris in me sagittam A ἀγαθωσύνῃ, xai διχαιοσύνῃ, xol ἀληθείᾳ, of; 6
intendunt. profligare, ipseque emnem in aniio tuo. καρπὸς τοῦ Πνεύματος ἐπιπεπαίνεται.

conatum, contra ipsos iipones. Nee linguam rationi et Deo impendere lassesces, qui veritatis est
verus protector magnusque patronus. Sed enim cautus el mitis esto miles, et districtum gladium
ad latus tuum przcinge, altamque facundiam, que rationalis potentie et veros cogitationis astringal
fasces, atque ita ipsos hostes expunge. Nobis autem puram illam, et utrinque constantem benevo-
lentiam invictissimorum — imperatorum assidue exhibe. A Domino autem justam retributionem
assumes, qui bonis bena large profundit. À quo etiam in omni bonitatis et virtutis et juatitie οἱ

veritatis munimine obiectus custodiare, quibus fructus Spiritus sancti maturescit.

EPIST. XL VI.
Domino Joanni Periblepteno.
Obliquum quidem οἱ incurvum ligmum, o bone
Jeannes, nequaquam rectum, nimirum, et nulla
ex parte melius, quoniam Θ88 nec pejus illud

mihi confeci, bic enim inimicus ipse est, et nen p

alius, Maxime autem contra feras est, que quo ma-
jori destituuntur vite commodo, szvius in ferita-
tem excandescunt, et ubi furorem induunt, crude-
lius animis agitantur. Et manifeste quidem scele-
ratus bomo, cum infert dirum alicui mortis telum,
damonica tunc accenditur bile. lgiturillam poten-
tiam solum oportet explorare ei invocare, quae da-
monum vim propellere et deturbare potest. llla
enim hujus legionem incusans et puniens, nobis
viatoribus, ut absque ullo metu stratam bujus
vite viam absolvsmus concedet, Si autein. οἱ in
porcos, hujus asperum jugum et pondus deflecte-
ret, etiam et Bulgaros quibus ipse praest in indi-
gnissimum precipitium et scopulosos compelleret

ΕΠΙΣΤ. MG".
TQ ΠεριδΛεπτη»ῷ κυρίφ "Ioárvvm.

Τὸ σχαμθὸν ξύλον, à xaÀk Ἰωάννη, οὐδέποτ
ὀρθὸν, ἀμέλει χαὶ οὐδὲν βέλτιον, ὅτι μὴ χάχιον πέ-
πραγα. O0 γὰρ ἐχθρὸς ὁ αὗτός ἐστι, xay οὐχ ἡλλοίω-
ται’ μᾶλλον μὲν οὖν χατὰ τῶν θηρἰίων, ὅσα διὰ τὸ
ἀπορηθῆναι πλέον ἀγριαίνουσι, xai οἷον µεμήνατιν,
ἀφειδῶς τοῖς θυμοῖς χαταχέχρηται, χαὶ προφανῶς
θανατῶν δαιμονᾷ τὸ χάθαρµα. Μόνην οὖν ἐπιχλητέον
ἐπὶ τὸν οὕτως ἔχοντα τὴν ἑλάτειραν τῶν δαιμόνων
δύναμιν. Ἐκείνη γὰρ τῇ τούτου λεγεῶνι ἐπισιμῆ-
caca, τοῖς ὁδίταις ἡμῖν παρέξει τὴν τοῦ Ρίου ὁδὺν
δειµάτων ὁδεύειν ἑχτός. Kl δὲ xal vol; χοίροις &nt-
πέμψει τὸν τούτου φόρτον, χαὶ τοὺς ἐπιστατουμένους
ἀξίως ὑπὸ τούτου Βουλγάρους (ssi κατὰ τοῦ προς-
Ίχοντος αὐτοῖς κρημνοῦ, οὐδὲν τοῦτο πρᾶγμα, uó-
voy ἡμεῖς ἀχωλύτως τὴν οἰχείαν ὁδὸν ὀδεύοιμεν
xaX θεῷ τὰ διαθήµατα κατευθυνοἰµεθα. Ὑφ' οὗ xal
αὐτὸς πρὸς πᾶν ὁδηγοῖο καλὸν, τὰς τοῦ πονηροῦ
παγίδας ὑπερπηδῶν.

Bjllus, eerte non absque ullo gressus offendiculo nobis proptiam viam transigeremus, οἱ ad Deum
nostra dirigeremus vestigia. À quo ipse in omne bonum quasi vie duce, feraris, ipsos dawonis |-

queos saltu superans.

EPIST. XLVII.
Ejus discipulo Pantechne, domino Michaeli medico.

L4

ignoro prorsus utrum tecum congaudeom, fili
mi domine Michael, aut tristi afficiar dolore, eo
quod sumwam imperatoris aulam firmo ingressus
fueris pede. Nam multarum rerum gestarum glo-
ria primum nobis locuin concedit ; αἱ rerum agen-
darum veritas, secundum, quod minime vero de-
buerat. Sed enim quoniam, quod jam factum est,
non fuisse factum non potest, et illud dissolvere et
omittere non licet, prudenti nunc opus est soler-
tja, ut quod effectum est, summa ingenii dexteri-
tate exsequaris. Jam quidem et hoc ita continget,
οἱ omnibus in obsequium inberemus, quasi inter
scorpiones habitantes, et cum illis qui vere, aul in
sublimiori sunt. sede constituti, aul esse quidem
existimantur, abjecti et burniles submittimur. Dura
quidem res est et gravis, anticipata opinio, et quz
non sine difücultate loco suo moveri potest. Ut
vos quidem dixistis, et maxime si in improbo viro,
et faiiaeiis polluto latentibus, enutritur et frequens
persistit. Tu vero mente repone quod dico :

ΕΠΙΣΤ. MZ.

C
Tj ωαθητῇ αὐτοῦ, τῷ Παντέχνῃ, xvpio Miyaha,

τῷ ἑαερῷ.

Obx οἶδα πότερον αυνησθἠσοµαί cot, τέχ»ον µου,
κύριε Μιχαἡλ, fj σνναλγήσω, ἐπὶ τῇ εἰς τὰ βασίλεια
εἰσόδῳ. Ἡ μὲν γὰρ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ πρότερον
ἡμῖν δίδωσιν' f] δὲ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια, τὸ δεύ -
τερον, ὡς μὴ ὤφελεν. ᾽Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ γέγονεν ὃ
γέγονε, xai ἀναλύειν οὐχ ἕνεστι, φρονῄσεως δεῖ,
ὥστε τὸ γεγονὸς µεταχειρίσεσθαι δεξιώτερον. Εένοιτο
&' ἂν τοῦτο, εἰ προσέἐχοιµέν τε πᾶσιν ὡς µέσῳ σχορ-
πίων οἰχοῦντες, καὶ τοῖς ὑψηλοτέροις f| οὔτιν, 7)
δοχοῦσιν, ὑφιζάνοιμεν ταπεινούμανοι * δεινὸν γὰρ
ἡ πρόληψις, xal δισεχµόχλευτον, ὡς ἂν ὑμεῖς φαίητε,
xai μάλιστα, cl χαχοήθει καὶ ὑπούλφ τρέφο:το
καὶ ἀδρύνοιτο. Βύνες ὅτι λέγω ' Ξεΐνε,τυράννοις Ex
ποδῶν µεθίστασο, uf, νύ τοι οὗ χραίσµῃη σχῆπτρον
xai σχέµµα θεοῖο (79). Ταῦτα μὲν, ταύτῃ. Zo C6 µοι
μὴ πρὸς τὴν πεῖραν ἀναξιοπαθήσῃς, ἀλλ ὑποχλέ-
π:ων σαντὸν, ὡς ἕνεστιν, ἄχρι xal τῶν ἑσχάτων συγ-
κατάδαινε, xaX πᾶσιν ἅπιος ἴσθι, xal ἡμέρω: καὶ
τιμητικῶς ὁὀμίλει , xal σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν τοῖς
ἐν yepolv ἀῤῥώστοις ἐνεπιδείχννε. Καὶ ὁ θεὸς λαμ-

| Varie lectiones et note.
(79) Homer. lliad. A v. 28, στέμμα legitur, non σχέµµα.

£65

ρεσθαι. Ἐὔφημος ἕστω σοι γλῶττα. Καὶ Κόριος
ττροίη σε. πάσης Χαχύνσεως ἀνώτερον xol καχώ-
δεως.

EPISTOLA LXXV A 7. MEURSIO EDITA.

«povel σε, εἴ τι στοχαστιχὸς ἐγὼ, xat οἷος τεχµαί .ΑΛ

1066
. Hospes, a tyrannis abstine :

Non rez pro[uerit, vel summi scepira tonantis,

Ilec quidem hactenus. Tu vero ne, cum de haere

periculum) facies, indigno torqueberis affectu, Sed

enim temetipsum oecultanti obtege, ut. decel, umbra, et usque ad uliimum ie gradum demitte, ct
omnibus mitis esto, et tranquillo et sereno pectore, et plena honoris aura, omnibus colloquere. Et
tuum studium tuamque curam et sedulitatem quasi inermibus et imbecillis ortara manibus ma-
nifesta. Et- Deus quidem elaro te offundet lumine, si quid bene ego conjicio, et ut certis id educitur
signis. Tu denique linguz fave et Dominus omni te rerum incommodo immunem, et crimine nudum

custodiat.
ΕΠΙΣΤ, ΜΗ’.

Τοις παιδευθεῖσιν ὑπ αὐτσῦ Βου.γάροις.

Ἐχλείπει μέν µοι ἡ Ψυχἠ τῷ πόθῳ τῶν τοῦ θεοῦ
σχη ωμάτων * χαὶ διὰ τοῦτο moe pol; ἂν ἐχρησάμην,
εἰ οἷόν τ) ἦν, πρὸς τὶν αὐτόσ ἔλευσιν, καὶ τῶν
π;θοµένω» ἁπόλαυσιν. ΟΑλλὰἁ γὰρ τῆς ἰσχιάδος
ἀχούειν δοκῶ ἑἐκδοώσης" Mv, ὦ ταλαίπωρε, σοῖς
ἐν δεμνξοις. Διαγγείλατε οὖν οἱ ἐμοὶ τοῖς ἐμοῖς τε
χαὶ οὐχ ἐμοῖς ὡς ἐξ ἐμοῦ στόματος. Melvaté µου
πρὸς βραχὺ τὴν ἀσθένειαν, ἐμὲ μὲν τὸν βαρὺν μετ)
o) πολὺ χάτω θήσουσαν, ὑμᾶς δὲ τοὺς βαρουµένους
ἁπηφορτ ἴσουσαν ' καὶ μὴ δυνάμει κακίας πρὸς τὴν
πόθεσεν χρώμµενοι, τοῦ τε βουλήµατος ἀποτύχοιτε
[[.--χητε] (οὐκ εὔχαιρον γὰρ), χαὶ τὸ καχοὶ φανῆναι
προσκτΊσεσθε [f. — σησθε]' ἀχόλουθον Y&p. Τοῦτο
ὃν πάντως ἄλλου βάρους (80) βαρύτερον, τοῖς γε
τὸν ἀγαθὸν ἑἐπονομαζομένοις Χριστὸν, ὑφ οὗ δο:
χοῦσι xal πλασθῆναι xai πλάττεσθαι.

689 EPIST. XLVII.
Bulgaris quos ille instruxit.
Tabescitin me anima mea** ardenti desiderio,
quo in Dei tabernacula flagro. Et ob hanc causam
velocibus me penuis accinxissem, ut, si possem, illa
ingrederer, et his fruerer que summopere exopto.

B Sed enim languidos lumbos meos videor exclomantes.

audire: Mane, o miser, in tuo constratus lecto, et
vos, qui ex me estis, et meis, et his qui mei non
Sunt, quasi ex meo ore annuntiate. Susltinete
exiguo tempore meam infirmitatem et morhum qui:
ime depressum et demissum, non multo ab hinc
intervallo in h:ec inferiora coget, vos vero hoc
agitatos gravamine, etiam illo faeile liberabit. At
ne mali potentia et vi, ut citius deponamini uten-
tes, a vestri consilii et voluntatis scopo aberrate.
Hoc enim non decens, non opportunum est. Neque
malos videri et improbos, vobis cordi sit, nam

lioc turpe est et absurdum. Et hoc eüam alio est molesti: pondere intolerahilies et — gravius, his
precipue, qui magno optimi Christi nomine cohonestantur, a quo videntur εί efformati esse οἱ rursu*

efformari.
ΕΠΙΣΤ. Μθ’.

Tp αὑὐτοκράτορι τοῦ δουκὸς ᾿Αττα-ίας, κυρίῳ᾽

Ιωάνγῃ τῷ Ἀττα-Διάτῃ.

Οἷμαί σε χάριτας ὀφείλειν ἐμοὶ, λαμπρότατέ pot
ἓν Κυρίῳ υἱὲ, ὅτι σε νέαν ἔτι τὴν ἡλικίαν ἄγοντα
πρὸς τὰς τῶν Μουσῶν θείας χάριτας Ίνεγχα, κἁξ-
έσωσα, χἀξεθρεψάμην. Καὶ τοῦτο τὸ χρέος οὐδ' ἂν
αὐτὸς ἀπαρνῄήσαια. f$ ἁλλότριόν γε Μουσῶν ἐπιδεί-
ξεις σαυτόν. Ἐπεὶ οὖν ὁμολογεῖς, ἅπαν µοι τοῦτο
διάλυσον ἐν τῷ τοῦ ἱερωτάτου µητροπολίτου Σίδης
ἀντιλαμβάνεσθαι. Οὗτος γὰρ δη τοσοῦτον ἡμῖν Ίνω-
ται, ὥστε μηδὲ ἄλλος δοκεῖν παρ) ἐμὲ, ἁλλ᾽ αὐτὸς
ἐγὼ εἶναι. "Osa οὖν πρὸς τὸ ἀγαθοποιεῖν δἐδωχέ
σοι ὁ ἀγαθὺς θεὸς δύναμιν, πᾶσάν µοι συγχἰνησον
ἐπὶ ἀγαθῆναι [f. -θῦναι] τῷ τὰ πάντα χαλῷ xà-

ΕΡΙΡΤ, ΧΙ ΙΧ.
Domino Joanni Attaliate, ministro Ducis Αιίαίΐσ.

Existimo te innumeras mihi debere gratias, il-
Justrissime in Domino fili, quoniam te cum adhuc
primam tenere ztatis ageres vitam, in ipsas Mu-
sarum adduxi gratias, teque servavi incolumem,
eliam pavi. Et hoc quidem debitum nequaquam»
ipse negabis, nisi te ipsum alienum a Musis omnino
ostenderis. Quocirca, quia id facile confiteris, omne
boc discute et dissolve officium, id efficiens ut
sacratissimus metropolitanus Sides compensatio-
nem banc ct emolumentum accipiat. Hic enim ita
mihi conjunctus est. mecumque unitus, ut non
alius à me videator, sed idem quod ego sum.

Υαθῷ τοῦ θεοῦ τούτῳ θεράποντι. Na, χρηστότατέ D Jtaque totam. banc. potentiam et facultatem quam

μοι vit, οὕτως ὀναίμην τῶν ἐπὶ σοὶ πόνων, οὕτως
τὰ θρέπτρα παρὰ σοῦ ἀπολάδοιμι * xal Υένοιτό pot
µαθόντι διὰ γραρῆς αὐτοῦ, bonc xal οἵας τῆς ce
ἀπολαύει χειραγωχίας, ἐπευλογῆσαί σε ταῖς εὐχαῖς,
€i µή τι ἄλλο, πατριχαϊς γοῦν, xat δυναµέναις οἴχους
εέχνων σττρίζειν, "Oc ys καὶ ἀεὶ τοῦτο ποιῶν, εἴ-
ουίμι τὸν τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου ἀληθινὸν Πατέρα

5 Thren. in, 90.

tibi ut tu. benefleiis alios prosequereris, optimus
Deus est elargitus, omnem mihi admove, in me
deflecte; ut hune Dei servum et ministrum, in
omnibus semper bonum, magno beneflcii munere
sublevare possimus. Vere quidem, optime (lli, ita
laborum quos in te contuli fructum et utilitatem
capiam, et ita educationis imercedem a te accipiam.

Varit lectiones et noto. Ut

(80) Πάντως d&AAov βάρους. Malim, πάντως ἄλλου β.

σον ---

——— --͵---..
.

τ δευτ ο 0 m ----

461 THEOPHYLACTI BULGARUB ARCIHIEP. M8

Avque litteris tuis me edoce, quot et. quantis tuis A bzfkoos, τηροῦντά σε Πάσης ἀνώτερόν χακώσεως
auxilii domis perfungatur. Teque precibus suis ad — xal χαχύνσοως.

summam evehet benedictonem, quz si nes aliud, saltem piternz sunt, que (liorum donus. οἱ sedem
sácris firmare fundamentis possunt. Hoc ita exacte exhibens, facile veri Sermonis verum Patrem te éine
crimine Q9 et sine discrimine servantem inveniam.

EPIST. L.
Bryesnio duci Dyrrachii.

Etsi exigdum et minimum illud ad summam
tus iBajestatia. akitudinem pisciculorum munus,
jpsa Verbi Mater emittit, equidem znigmaticum
quid et symbolicum, et mulus rebus prxstantius
et sublimius secum. affert. Oportet, eniin, ut. qua
Verbum peperii quod omnia sapientie viribus
undiqwe prsstat, nolla in re imprudentize sit et
ignorante involuta tenebris. llla vero qua a te
missa sunt, proeviam ad virtutem constitutionem
εἰ vism patefaciunt, Ex qua et in qua quidquid
anima humoris l.2bet, et quidquid in his aquis quae
sub calo sunt enutritur, in quibus ipse Leviatham
principis imperio horrescere cognoscitur, hamo
rationis qua se ipsam cireumducit, quaque se
undequaque circumit extiraxisti. Quod salsis in
undis eondiens, et quod in nobismetipsis nos ha-
bere jam decretum et constitutum est, liquefecisti
ei salia conditura macerasti, et aridum et levissi-
vous ostendisti, Horum equidem numerus, perfe-
ctionis qua iu bonis est, est symbolum, cuin germen
sit denarii, omnium numerorum et perfectissimum
εἰ extremum. Sed eniu ita quidem vives, et talem

semper vitam deges, in solum Deum oculos defi- ς

gens, qui ab alto in nostram banc infirmam lhuuii-
litatem descendit, et rursus in sublime stheris
cacumen evolavit, ut illos quos secum οι-
stulit, attraherct, ut pollicitus ipse fuerat. Pa-
rum enim aut nihil mundi principis curam gerit,
et multam etiam illius miseriam et paupertatem
cognoscit, etsi regnum 66 habere superba jactet
cervice, e$ se cuncta daturum promittat, st. illum
vera adoratione prosequantur. Et quidem ipse totus

ΕΠΙΣΤ. N'.
TQ δουκὶ Δυῤῥαχίου, τῷ Bpverrio.

El xaX μικρὰν xaX ὀλίγην τὴν τῶν ἰχθόων ἆποστο-
λὴν fj τοῦ Λόγου Μήτηρ ποιεῖται πρὸς τὸ τῆς σῆς
ὕψφος µεγαλειότητος, ἀλλά γε συμδολιχὴν xal τι
περιττὸν xa τῶν πολλῶν ὑψηλότερον iv. ἑαυτῇ φὲ.
Ρουσαν. Δεῖ γὰρ τῇ τεχούσῃ τὸν Λόγαν, τὸν πάντα
ἓν σοφίᾳ ποιῄσαντα, μηδὲν ἄσοφον εἵναι χαὶ ἄλο-
yov. Αὐτὰ μὲν váQ σοι τὰ σταλέντα τὴν πρὸς ἀρε-
τὴν ἐμφαῖνει συνδιάθεαιν. Ἐξ Tic καὶ δι Ἶς ὅσον
ὑγρὸν τῆς φυχῆς, xa τοῖς χάτω ὕδασιν ἐντρεφόμε-
voy, ofc ὁ Λεδιαθάᾶν ἑνδυναστεύων ὙΥινώσχεται, &v-
ἐσπασάς τε τῷ ἁγχίστρῳ τοῦ λόγου εἰς ἑαυτὸν πε-
ῥιηγµένου καὶ ἐπιστρέφοντος * xol τῷ ἅλατι xat-
αρτίσας [f. ---τὖσας], ὃ ἓν ἑαυτοῖς ἔχειν ὡρίσθη-
μεν, ἐξέτηξάς τε xot ἑταρίχευσας, καὶ Cnphv xal
xoUgov ἀπέδειξας, Ὁ δέ γε τούτων ἀριθμὸς, τῆς Ev
καλοῖς τελειότητος σύμδολον, γέννημα ὃν τέλειον
τῆς πάντων ἁἀριθμῶν δεκάδος xol περαετώσεως.
Αλλά γὰρ οὕτω qot Core, xaX τοιοῦτον ἀεὶ διάγοις
τὸν βίον, πρὸς «bv Θεὸν µόνον ὁρῶν, τὸν ὑφόθεν
μὲν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν χαταθεδηχότα ἑσχατιὰν, &va-
θάντα δὲ εἰς ὄφος, tv! ἑλχύσῃ τοὺς συγχουφιζοµέ-
νους, ὡς ὑπόσχεσις ' μιχρὰ δὲ, f| οὐδὲν φροντίζων
τοῦ χοσµοχράτορος, xai πολλὴν αὐτῷ χαταγινώσχων
πενίαν, κἂν βασιλείαν ἔχειν ἁλαζονεύηται, xal τῆς
δόσεως τούτων ἀνταπαιτῇ τὴν προσχύνησιν. Καὶ
πᾶς μὲν ἑλαρὸς καὶ παντὸς ἀγαθοῦ δότης xol γινά-
µενος xal φαινόµενος, οὐχ ἤχιστα δὲ τῷ λειτουρ-
γιχῷ τοῦ θεοῦ τάγµατι xal σνστήµατι’ ᾧ σπείρων
τὰ σαρχιχκὰ, θερίσεις τὰ πνευματιχὰ, χατὰ τὸν
θεῖον εἰπεῖν ᾿Απόστολον, xai θεὸὺν ἀντεισοιχίαῃ τῶν
παρατρεχόντων τὸν µένεντα. Ὑφ' οὗ xoi τηροῖο
πάσης χαχύνσεως ἀνώτερος xai καχώσεως.

hilaris, et hetus. omnis boni dator, et exstiit, οἱ effectus fuit, aed non quidem ministratorio Dei
ordini atque coborti, la qvacarnalia ferens, spiritualia metet, ut divinus Apostolus est locutus.
Etiam Deum in domum tuam intromittas, et ut ibi remaneat insiste. Α quo demuim et corporis periculo

οἱ anima sordibus libereris.
EPIST. Ll.

Loagiorem sd tuam dileetiogem epistolam νοτὶ-
bere, illustrissime frater et domine, hanc peesen-
lis temporis occasionem, et angustiam nequaquam
mihi permitlere, non :sgre quidem, nec eum
diflicultate, bis brevissimis litteris cognesces. Το:
rum enimvero has, ut multo versuum ordine cou-
scriptas, et nullibi amici animam delectantem,
irridebis. Quomodo igitur vales, qui et salutis frui
foenore et nullo dolore aífici et corpore et anima di-
gnus es? Quippe barum $91 litterarum tumultuan-
tes Susurros, non aliter, quam fucorum examina,
agro animo feres, qui mel omne pacifleze, juxta

ΕΠΙΣΤ. ΝΑ’,

Μακρότερα Ύράφειν τῇ σῇ &yáxn, ὑπέρλαμπρέ
μοι ἁδελφὶ xal αὐθέντα, μὴ διδόντος ἡμῖν τοῦ
καιροῦ, οὐχ ἂν δριμὺ προσθλέφαις τῷ βραχεῖ γράµ--
ματι, ἀλλὰ καὶ τούτῳ προσγελάσεις ὡς πολυστίχῳ,
καὶ φίλου Ψυχὴν ἐπενφραίνοντι. Πῶς ἂν οὖν puo
ἔχοις, 6 χαὶ ὑγιῶς ἔχειν xal ἁλύπως καὶ σῶμα καὶ
πνεῦμα ἄξιος;, "Apa, δυσχεραίνεις τὸν τῶν αραγμᾶ-
των ὄχλον ὡς χηφήνων ἐσμὸν, βληττόντων [f. βλεττ.|
σοι τὸ μέλι (81) τῆς εἰρηναίας χατὰ νοῦν ἔξεως ;
ἡ τοῦτο μὲν οὐδὲ προσπο:ῇ, xàv περιδομόῇ ἆπ-
δέστερον, τηρεῖς δὲ τὸν γλυκὺν σαυτοῦ θησαυρὸν
ἄσυλον καὶ ἀμείωτον; Τοῦτο μὲν οὖν xat βουλόμεθα

Varie lectiornes.
(81) B.Anccórcov σοι τὸ µέ.ι. Scrib. κλεπτόντων σου 8. 9, .

i6)

EPISTOL.E LXXV A I. MEURSIO EDITA.

y

«αἱ εὐχόμεθα τὰ δὲ ἡμέτερα ' ἀλλ ἴσθι ταῦτα µυρ- À animi sententiam viles, tibi furantur οἱ cripiunt,

μηχιὰν αυμφορῶν, ἃς αἱ ἁμαρτίαι ἡμῶν ἐπιαω-
βρεύυνσι χοθηµέναι (03) διαχόνῳ τῷ πράχξορι χρώ-
μεναι. Βουχολεῖ δὲ ἡμᾶς ταῖς χρηστοτέραις ἑλπίσιν
ὁ µέχας ποιμὴν Χριστός, ᾧ ποιμαινόμενός τις οὔτε
τῶν ἀγαθῶν οὐδὲν ὑστερήσεται, xal ἐπὶ χλόης ἆνα-
παύσεῳως xai Ὁδατος ζωοῦντος χαταχλινθήσεται. Ὑφ'
οὗ xai αὐτὸς φυλάττοιο τῶν ἀωρὶ ἐπιτιθεμένων
λύχων πάσης ἑπηρείας ἀνώτερος.

ei loc quidem nequaquam condiunt, etsi iu-
suavi murquris bombo circumstrepant. Observas
quidem dulcissimum tui ipsius Ibegaurum, quod nec
tibi eripi potest omnino, neque aquoquam diminui,
Sic etiam el qua nostra sup!, esse precamur el
cupimus. Attamen bec calamitatum esse et
eladium domicilium et agrum, pro comperto
habe, quas nostra crimina hui repentia, in cumu-

lum aggerunt, boc truculento exactore, quasiministro utentia. At magnus pastor Chrislus nos ΠΟΠ levi
spe pescit. À quo, qui per pascua educitur, nullis unquam privabitur bonis,ct super requiei gramina:
viridantia, etin aquae viva scatebras declinabitur. A quo ipse a luporum inopinato: ineursu semper

serveris incolumis.
ΕΠΙΣΤ. ΝΕ’.

Τῃ δοσποίνῃ, éxurxsyajérg αὐτῷ ἁῤῥωστήσαττι,

Ἐγκαινίξεις ἀεὶ τοῖς ἔργοις τὴν τοῦ θεοῦ ἑναγ-
θρώπησιν, xat δειχνύεις, ἓν σοὶ μὲν ἐχκεῖνον ἀνθρω-
τεκόμενον, ἓν Exslup δὲ τὸν σὺν θεούμενον ἄνθρω-
πον fh ve πᾶσι συγχαταθαίνουσα, xàpk «bv αὑτό-
χρημα γῆν εὐδόχησας ἐπισχάγφασθαι, xai μεθῦσαι
πῆς γῆς χρηστότητος (85), καὶ τὸν σὸν ἴδιοεν, τὸν
ἄλλως νεχρὸν, ἀνεζώωσας χαὶ ἀνέστησας. 'AvO' ὧν
τί ἄν σοι ἑπευξαίμην μµεῖζον, fj τὸ μὴ λῆξαί ποτε
&v σαυτῇ δειχνῦσαν τὸ θεῖον µυστήριον, ἵν fi σοι
τὸ αὐτὸ κατόρθωμµά τε xal µίσθωµα;

EPIST. LI].
Doming que ipsi egrotanti prospezit.

Renovas semper operibus tuis ipsum Dei inter
homines conversationem, atque pariler ostendis,
in te quidem illum humano more agentem, im
illo autem tuam humanitatem quasi ipso Dei inte-
gumento saeratam. Tu 3utem omnibus ad. pieta-
lem oecurris, et me revera invisere animo reputas
Quo, eL tu» bonitatis commodo, et utilitate quasi
jnebriari et obruere. Jamque et me, qui tuus sem-
per fui, nune presertim fere mortuum, reviviscere
fecisti, et ipsa resuscitagti. Pro quibus quid majus

tibi deprecari potero οἱ expetere, nisi ne in te ipsa hoc divinum mysterium unquam ostendere cesses;
ut sit tibi boc ipsum et felix palina et eximium premium.

ΕΠΙΣΤ. NT.
Τῷ Μακρεμόο.λίτῃ, τῆς Πρέσπας ἄρχοντι.

Οὕπω μὲν χαθαρῶς τῆς χαταχλινῄσεως ἡμεῖς
ἁπηλλάγημεν νόσου, ἐπιφανέστατέ gov. iv Κυρίῳ
vi£* πλὴν ἀλλ ἡ τῶν χανόνων φωνὴ διαχελενοµένη
τὴν ἱερὰν ἡμῖν σύνοδον, φωνὴῆ πάντως οὖσα Χρι-
στοῦ, ἐξανίστησί τε τῆς χλίνης, xal πρὸς τὴν χίνη-
σιν ἐνισχύει, καὶ «bv χράδδατον φἑρειν δίδωσι.
ΠἩροαδέχου τοίνυν ἡμᾶς, σὺν αὐτῷ γε Φφάναι τῷ
τοιχῦτα θαυματωργοῦντι , κατὰ τὴν Πρέσπαν (iv-
13002 γὰρ fj αυνέλευσις), καὶ περιπλαχησοµένους,
χαὶ προσφναοµένους, καὶ τῆς vlixtjc χαταπολαύσον-
τας διαθέσεως. Αλλ' ὅρα μὴ χαταλιπόντες ἁσυνέρ-
Υητον τὸν πρὸς τὴν συλλογὴν τῶν χρειωδῶν àn-
εσταλµένον ἐχχλησιαστιχὸν , τοὺς τὰ τῆς ἑορτῆς
ὥσοτας, τέττιγας ἀτεχνῶς ἁἀποδείξητε, xal £v παγ-
ηγύρει µεθυόντων αὐτῶν λιμώξωμεν. Elsa, ποῖ
καταδύσῃ γῆς, ἵνα τὰς τοῦ λόγου φύγῃς βολάς; Αἷς
αὐτὸ, μὲν οὕπω xai τήµερον ἑἐμπαρέσχες σαυτὸν,
ὡς ὄντως κατὰ λόγον χινθύμενος, ἄλλοι δὲ πειρα-
σθέντες, πιχρὰς αὐτὰς χαταγγέλλουσιν, o0; xal

EPIST. LII.
Macrembolite Ῥγεερα principi.

Nondum equidem nos ab illo gravissimo morbo
liberati e& soluti sumus, illustrissime in Domino
fili εἰ jam sacra canonum τος sacram nobis
synodum imperavit. Vox quidem omniro Christi,
3 lecto enim resuscitat, et ad liberum motum et
deanibulationem vires impendit, ipsumque tollere
grabbatum permittit. Tu autem nos suscipe, ut te-
eum illi apparere apud Prespam, qui talia mirabiliter
operatur, possimus : hic enim nester conventus
erit: nos, inquam, suscipe teneris amplezibus et
insufllaiiouibus, et tuis, quasi tilii, appositis mu-
neribus oblectaudo. Sed tamen vide ne, si ilium qui,
colligendis ecclesiasticis copimodis οί fructibus
pra'fectus est, re infecta relinqnilis, ipsas cicadas,.
quasi diei festi gesta caniu obstrepentes, 999
prorsus osjemndatis, et ne in ipso saturorum et
ebriorum zstu, nos esurie et fame premamur. Cz-
teium quas terre cavess adibis, ut &zva illorum
sermonibus effugias spicula, quibus et ipse quidem:

ἔτι ταύταις ὑποπίπτειν χαταλιπὼν ὡς ἐθάδας τε καὶ p nondum, vel hodie te ipsum ebjicere et prebere

ἄξιους, αὐτὸς εἴης ὑπὸ τούτου ἀνθοθολούμενας.
Ἔκντο γὰρ δή σοι καὶ συµπέφνχε, κα) συνηύξηται,

auderes, qui vere nonnisi rationis insistis vesligiis-
Alii vero, qui jam illa experti sunt, venenata ania-

ritdine esse infeeta apnuntiaut, quos etiamadhue, si ut iu illa incidant, ita deseris et reliaquis, quas!
dignos illis, et ad illa assuetos, ipse, ob hoc, quasi floribus conspersus eL exornalua exsistes, lloc cnim
ελ! ja:n et coagenitun est, et quadam tecum coalait natura.

ΕΠΙΣΤ. ΝΔ’.
To ἐπὶ τῶν δεήσεων.
15 μὲν πρὸς ἡμᾶς, ἃ πρὸς Ὀρέστην οἱ Μυχη-

EPIST. LIV.
Magistro libellorum supplicum.
Tu quidem in nos, quod ia Orestem Mycenzi,

Varie lectiones et notae

(82) Καθημέναι. Scrib. χαθηµέραν.

(85) Τῆς γῆς χρηστότητος. Scrib. τῆς σῆς κ.

4n

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

42

studiose confers, et mos ito odio prosequeris , A ναῖοι, ποιεῖς * xal σοι µισούμεθ) οὕτως ὥστε μὴ προσ-

ut nec compellatione dignos censeas. Ego autem
jla me contineo, ne quid in te iusuetum aut co-
gitem sut proferam, ut etiam de acclamatione
interpellem, οἱ qu:e passim feruntar ju te lepida
quadam urbanitate effutiam, que quidem sunt
brevia, sed talia, quz& veluti quzdam oracula po-
tius aut. communia et evulgata dicta possint ju-
dicari. In te xstum ingentem et fornacem accen-
sam scommata el convicia superinjiciunt et con-
struunt, quz tibi ob segnitiem obtenduntur. Sed
ipse non solum sarmentulum levemque siuppam
large ei administras, neque pingues pice: lacrymas,
sed tibi peregrina et extera adducitur Naphtha,
ethactotum caminum irrigas et consperyis, ita
flammam in majus sublatam et erepautem intueri
exoptas. Si igitur Tornicium studio, quod bello
obtulerat, omnino absolveris, quem ego mes soro-
ris virum habeo, totum quidem Nilum excitatis
tunc flammis objecisti. Si vero id renueris, etiam
totum mirabilis Naphtze fontem, ad te, ex Babylo-
niis collibus detorsisti. Nunquid obscuro verborum
involucro usus sum? aut. nihil quidem GOEdipode

opus erit? [ta enim arbitror. Nam non solum in alia ingeniosus et perspicax es,

εννέπειν. Ἐγὼ δὲ τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ πρὺς ci
φρονεῖν τι ἀσύνηθες, ὥστε xal προσφωνῶ, xol τὰ
συνήθη χαριεντίζοµα:. Τὰ δὲ ἔστι, βραχέα μὲν,
ἀλλὰ τοιαῦτα, ofa θεσπίσµατα μᾶλλον, f] ῥήματα
χοινὰ χρίνεσθαι. ᾽Ανάπτεται χάµινος ἐπὶ ab. τὰ ἑτὶ
τῇ βραδύτητι σχώμμµατα΄ αὐτὸς δὲ οὗ µόνην κληµα-
τίδα xal στυπεῖον χορηγεῖς, οὐδὲ τοῦτο τῆς πεύχης
δάχρυον, ἀλλά σοι χαὶ Ὀνάφθας µεταχοµίζεται (84)
ὑπερόριος, xaX χαταρδεύεις τούτψφ τὴν χάμινον '
οὕτω ποθεῖς ὁρᾶν τὴν φλόγα αἱρομένην «pb; τὺ
μεγαλειότερον. El piv οὖν ἀπολύσεις τῆς iv τῷ
στρατοπἐδῳ διατριθῆς τὸν Τορνίχκιον, ὃν ἔχω vap-
6ρὸν ἐπ᾽ ἁἀδελφιδῇ, εὺν Νεῖλον ὅλον ἐπαφῆχας τι
τέως αἱρομένῃ φλογί’ εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλὰ xai chv πηγἡν
αὐτοῦ τοῦ θαυµασίου νάφθα ix Βαθνλῶνος µεταχο-
pei. Μῶν ἠνιξάμην; fj οὐδὲν δεῖ σοι Οἰδίποδος;
Ἐγὼ μὲν οἶμαι, Τά τε γὰρ ἄλλα τίνος οὐχ ἁγχινοῦ-
σταρος GU ; χαὶ τὰ GÀ μᾶλλον ἂν συνείης, 1) τἄλλα.
Αλλά pot τῶν τε ἄλλων καχῶν τηροῖΐο ἀνώτερος,
καὶ τῖς δεινΏς θτρὸς βραδύτητος" εἴθ᾽ ἐχὼν, ὅπερ
οὗ πείθοµαι, εἴτε xal ἄχων ταύτῃ ἑάλωχας. Καὶ
ἀεί pot ἀγγέλλοιο ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν ὑψούμενος.

verum ctiam tua

potius intelligis quam aliena. Sed enim aliis ereptus malis, sceleribus jam, tenebris et ab horreada
saltim segnitiei fera servaris. Aut etenim sponte, quod non credo : aut violenter ab hac captus es.

Udnam semper audiam, gloriam tuam in dies augeri!

EPIST. LV.
Domino Nícete medico imperatoris.

ΕΠΙΣΤ. NE.
TQ ἱατρῷ τοῦ βασιλέως xvpio Νιχήτᾳ.

. Multa quidew sunt que me cogunt ut ad vestra C m»a μὲν τὰ βιαζόμενά µε πρὺς τὰς ἡμετέρας

tabernseula me conferam, quis ut novus Israel,
istud ín desertum vestrum circumducti, construxi-
stis. Sed tamen duo flumina undantia, ineos ad illa
gressus omnino arcent. Primum est satis notum,
atque 0698 commune, scilicet . capitis anfractus
frigido adimplens rheumate catarrhos et tusses cre-
bro excitat, et variis pectora morbis fore direptu-
rum, non vanum timorem mihi incutit. Quid enim
mihi non eveniet, si sub dio tempus omne contero,
ubi in caveis et sub tegminespecus jacens delitesco?
Aliud autem est, vicipi fluminis gurges, quem verus
Grzcia Axion (85), nova vero et Darbara, Darda-
tion appellat. Hic enim multis montium ex liquata
nive, fluentis tumidus, ita turget, ut neque pede-
ster, neque equo vectus aliquis illum vadare per-
transireque possit. Neque enim ponte est instralus,
quia vectigalia et tributa exacta male dilabun-
tur. Scaphula solum, unius cubiti compacta alti-
tudine, permeabile est. πο aulem seaphnla,
tertium flumini à me nomen constituit, et dignissi-
me hoc Acherontem appello, quod inferorum vastam
paludem poetze ivfluere fabulantur. Et omnes etiam

[f. óp.| διαθῆναι exrvàc, ἃς ὃ νέος Ἰσραὴλ mí
γνυσθε, ἐν τῇ δι᾽ ὑμᾶς ἑρήμῳ περιφερόµενοι * ἀναχό-
πτει δὲ µοι τὴν διάδασιν δύο ῥεύματα” Ev μὲν, τὸ
χοινόν τε xal ἐπιδήμιον , ὃ, τοῦ ἐγχεφάλου πλπρω-
θέντος, κατάῤῥους δημιουργῆσαν καὶ βΏχας, χαὶ τὸν
περὶ τοῖς θωραχικοῖς νοσήµασι φόδον οὐχ ἁλόγως
ἐφίστησι. Τί γὰρ οὐκ ἄν uox γένοιτο αἱθριάσαντι,
ὅπου φωλεύων οὕτω διάχειµαι; θάτερον δὲ τὸ τοῦ
γείτονος ποταμοῦ, ὃν ἡ παλαιὰ μὲν xal Ἑλληνὶς
"AEtov (85), ἡ νέα δὲ xai βάρδαρας ὀνομάνει Bap-
δουάριον (86). Οὗτος γὰρ δ.ὰ πολλῶν μὲν ῥέων ὁρῶν,
τῇ δ' àv τούτοις χιόνι ταχείσῃ νῦν ὀγχωθεὶς, xa
μήτε πεζοῖς μήτ᾽ ἐφίπποις διαθαίνειν διδοὺς, μήτε
γέφυραν ἔχων, διὰ τὰ καχῶς ἀπολούμενα ποταµοτε-

D λώνια, σχαφιδίῳ µονοπήχει πορεύσιµος Ὑίνεται. Τὸ

δὶ σκαφίδιον τοῦτο xal τρίτον τῷ ποταμῷ παρ ἐμοὶ
τίθησιν ὄνομα, καὶ ἀξιῶ γε χκαλεῖσθαι τοῦτον 'Agt-
ρούτα, ὃν ῥᾳῖν ἓν ἅδου ποιητῶν οἱ παῖδες μυθεύον-
ται. Καὶ πάντας μὲν γὰρ τοὺς ἐφ᾽ ὧν δῆποτε πλέον-
τας δακτύλου, φασὶ, πάχος (87) διατειχίζει πρὸς τοὺς
v&xpoUe" χαὶ τοῦτ) αὐτοῖς τὸ πλατὺ xol μακρὸν δια ὁ
τείχισµα. Οἱ 5 ἐμδάντες τῷ σκαφιδίῳ τούτῳ, πρὸς

Varie lectiones et note.

(84) Kal 'Ováz0ac µεταχομίζεται. Scrib.. χαὶ ὁ
νάρθας E
" (85) Fort. Arenon, quod post Euxinus pontus

tolus.

(86) ᾿Ονομάξει Βαρδουάριον. Scrib, 0. Βαρδαρίον.

Jdque jaw nuper monui in Glossario meo Greco
Borbaro, 1n Βαρδαριώςται. [oL .

(87) Juvenal. Sai. 12, v. 58, de quovis fluvio :
Digitis a morte remotis quatuor, awt septem. eic.
Ut a filo pendere, proverbio dictum.

M3

στέλλω τὸν ἁδελφὸν, ᾧ τὴν πρὸς ὑμᾶς ἔλευσιν οὐδέ-
τερον τῶν ῥευμάτων ἀνείργει. To μὲν γὰρ, οὐκ ἔτ'
ἑνοχλεῖται, τὸ δ', οὐδέποτε δέδοιχε᾽ xa πολλοῦ δὴ
νῦν, ὅτε τοῖς τοῦ πρὸς ὑμᾶς πόθου πτεροῖς χουφἰζεται.
"Os vs οὐδὲ τὴν σχάφην, σχάφην λέγειν (88) ἀνέχεται,
ὥσπερ ἡμεῖς ob ἀρχλεῖοι χαὶ ἄγροικοι, xai τῆς τῶν
νῦν ἡμερῶν σοφίας, εἴτουν σοφιστικῆς, ἄγευστοι,
ἀλλὰ μµυριοφόρον ὀλκάδα τίθεται. xal πλεῖ θαῤόα-
αεώτερον, T] ὅτε κατὰ χέρσου βαδίζει, Τοῦτον ἔστειλά
σοι οἴχοθεν οἴχαδε (οὕτω γὰρ ἐγὼ χρίνω τὰ xab'
ἡμᾶς), πᾶσαν τὴν τῆς ἐμῆς παρουσίας χρείαν σοι
ἀποπλήσοντα, xai ἀντ ἐμοῦ τῆς ἀγάπης xal οοφῆς
σου φυχῆς ἁπολαύσοντα (δι fiv ἔγωγε τὸν ἐν ὥδου
τειρεσίαν ἁποχαλῶν, οἷος πέπνυται ἀναφαίνομαι
«oi δὲ, σχιαὶ ἀΐσσουσιν, "Atnc iv λειμῶνι xatà
σχότον Ἱλάσχοντες. Τοῦτο γὰρ ἐμοὶ τὰ τοῖς
πολλοῖς µαχάρια xaY o9 δαίμονα (89) * f χαὶ τηροϊτό
σου [f. σοι] ὑπὸ τοῦ σοφοῦ tz καὶ ἀγαθοῦ θεοῦ πάσης
ἀνώτερον χαχώσεως xai κακύνσεως.

enim ego existimo.

E?SISTOLE€ LXXV À J. MEURSIO EDIT £.
τὸν κάτω βίον ἀραχνίῳ διατειχίζονται. Διὰ ταῦτά σοι A aiuut, qui per illud navigant solum digiti crassitu-

A4

dine unius(87), a mortuis disterminari et dividi, et .
lioc esse illius majus latiusque tutamenti interval
lum atque munimen. Qui vero illam scaphulam
audaci pectore. scandunt a4 vitam, solum quasi
aranez filo, ut muro obaepiuntur atque vallantur.
Quare fratrem meum ad te mitto, cui, ut te
adeat, nullum horum fluminum obest, nihil iter
ejus impedit. Nam*hoc nequaquam illius animum
tarbat, nec illi negotium facessit ; illud vero nec
ullo metu exborret, sed multidesiderii alis ad vos
celerrime advolat, qui neque Scapham, sceapham
dicere (88) : et inclamare pre animi ardore οἱ desi-
derio patitur : quemadmodum nos prisca rusticitate
agrestes ct timidi, et qui nondum horum tempo-
rum sapientiam sophisticamque calliditatem degu-
stavimus. Sed jam ille, ut onerariam navem, mille
ferundis hominibus aptam, illam esse existimat et
audentius navigat, quam cum per terram graditur.
Muncergo tibi e meis edibus ad tuas misi, lta

lec que me circumdant, omnem mez presentie utilitstem — tibi plane ad-

implebunt, et illa promemetipso tuam dilectionem, et tuispiritus asscquentur sapientiam. Propter quam

cgo Tiresiam apud inferos inclamans comperi (90) :

Ille sopit solus, reliqui volitant velut umbra,
In prato Noxe tenebrarum horrore vagantes.

Πιο enim mihi, ut qux multis beata sunt et felicia puto. Jamque ille, per te, a sapiente et
optimo Deo, o:ni scelere et omni malo liber servetur.

ΕΠΙΣΤ. NG*.
To xvplo Nixoddp τῷ KaJAAixJAst.
᾽λλλὰ σύ µοι ὁραστιχὰς τὰς ἀντιδότους ἐπὶ τὰ
προσθάλλοντα νοσήματα, χαὶ μὴ πεφεισµένως ἐγχεῖν

EPIST. LVI.
Domino Nicolao Callicli.
Tu quidem efficaces et poteutes antidotos, in ob-

jectos mihi morbos, et non avare et parce, in py-

ταῖς χύλιξι τὴν θεοδώρητόν aou xal τὴν πανάχειαν᾽ c xidibus effundis, et, illam tibi a Deo datam paua-

xa τὸ χεφάλαιον, τὴν δι Σχιδναίων σαρχῶν, "Ev μὲν

εσσαλονἰχῃ προσδοχᾶταί por πλῆρωσις ἓν δὲ ταῖς
Ἐχχλησίαις (χωρὶς δὲ αὗται (91) τῆς ἀρχιεπισχο-
πῆς), χένωτις * ἐξ ἀμφοῖν δὲ , πάρεσις xat παράλυ-
Gig. "Apa. μὴ µάτην ἐπιχαλοῦμαι τὺν ἐμλὸν ΆἌσχλη-
πὺν ἐπὶ τηλικαύτην ἑνόκλησιν. Τοῦτο μὲν, οὗ µά-
την χεῖνο δὲ ὅρα, µή τις φαίη µάτην µε ῥαφιωδεῖν,
γρίφους πλέχοντα. Δέον ἐξειπεῖν τὴν χρείαν λευχό-
τερον * τοῦτο 5t xal ποιῄσω, xal µάνθανε * Οἰχίδιον
ἡμῖν ἔστιν ἐν p ἐγχαταλύομεν, καὶ τὰ χρειῴδη ἐν-
αποτίθεµεν. Τοῦτο πληροῦν ἐπιχειροῦσί τινες τῶν
ὑπὸ τὸν πανσέδαστον αὐθέντην ἡμῶν. Ταύτην σύ
μοι τὴν πλήρωσιν προανάστειλον, Δεινὸν γὰρ, εἰ
τοῖς ἡμετέροις ἄλλων ἑναποπανομένων [f. ἕνανα-

ceam, et, ut summatim dicam, qu: ex carnibus
viperinis conflata est. At vero Thessalonicm las
pyxides, 69/4 mihi impleri spero, in Ecclesiis
autem (ba quidem regiones quaedam sunt, et
sedes, nostri archiepiscop:tus) effundi peni-
tus, et evacuari. Utrinque vero paralysis , et ner-
vorum remissio quedam, οἱ laxatio mihi inest.
Equidem jam non frustrs meum /Esculapium,
in tantum rerum tumulium et perturbationem —-
evocabo. Hoc enim non incassum erit. lllud au-
tem prospice, ne quis forte dicat, me gryphos et
eniginata texentem, irrita oratione et redundanti
blaterare. Necesse enim est indigentiam mauifes-
tius exprimere. Hoc ego quidem efficiam, tu vero

πανομ.]. αὐτοὶ θύρας ἀλλοτρίας περινοστοίηµεν. Τὸ p disce. Parvulz& nobis sdes sunt, in quibus pene

χωρίον αἱ Ἐκκλησίαι, εἰ μὴ ἀνεπηρέαστον ἑσθσίη [f.
ἐχθ.], εὖ ἴσθι ὡς χενωθήσεται. Ἐπίσχες αὗτός pot
xai ταύτην τΏν χένωσιν. 'O δὲ τρόπος τῆς ἐπισχὲ-
σεως, µήπω μὲν περὶ τοῦ χωρίου μηδὲν, μήτε μεῖ-
ζον µήτς μεῖον ἐρεῖς. Ὅτε δέ σοι ἓν τῷ χωρίῳ ἡμέ-
τεροι, f| ὡς ἑπτρεασμοῦ ἐγγὺς ὄντες, ὡς ἔπηρεα-

dissolvimur, et quz nobis lucro sunt ct utilitati
in illis cuncta deponimus. Has quidam ex panse-
basti doinini nostri familia occupare et implere
aggrediuntur. Tu quidem tantum detrimentum et
invasionem prius cobibe. Nam grave et durum est,
si, dum in nostris aedibus alii conquiescunt et otio

Varie lectiones et note.

(88) Adagium usurpatum de rustica simplici -
12'

e.
(89) Μακάρια xal οὗ δαίµογα. Rescribo, t. xal
εὐζαίμο-α.

90) Homer. Odyss. x, v. 405. Non Homeri sunt,
Bed alterius poetze, vel Theophylacti. .
(91) Χωρὶς δὲ αὗται. Scrib. χῶραι δὲ autas,

F5

THEOPHYLACTI BULGARUÜUE ARCHIEP.

£t

fruuntur, et. nos alienas januas cogimur circuwire A ζόμενοι, προσελεύσονται, τότε μηλενὸς φείδεσθαι

et invisere. Hxc autem regio, qux& Eeclesie appel-
latur, nisi preda et periculo sit immunis, scito
quidem illam facile omnino depleri et everti. Ipse
hanc tu miseram cladem amove. Modus autem,
quo expeditius id elicere poteris, hic est. Nequa-
quam de hac regione, vel minimum quid, aut:-ma-
]us aliquando dices. Quando autem nostri, qui
hzc habitant loca, sive quia perieulo imminenti

Mise ῥήματος ὑπὲρ ἡμῶν, μήτε πράγματος. Εἴρηχά
σοι τὰμά' δός µοι xal πρὸς ἄλλους λόγειν τὰ ἐπὶ
ευύτοις 9à τῶν ἑλτίδων ἄξια, ἃς ὁ τάττων σε λόγος
βεθκχίας ἓν ἐμοὶ πἠγνυσιν. 'O ἁδελφός µου προσ-
αγορεύει G&, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ Ταινάρου, ἂι οὗ πρὸς τὸν
ἆδην κατάγεται, τῇ «φθίσει χειραγωγούµενος.
Πρὸς fv χειραγωγίαν bv θεόθεν ἐξαιτῷῶ πρόύσ-
χομμα.

proximi sunt, sive quasi jam damno affecti, ad te accedere nitentur, tunc. nulli. rei parce, sive verbis
pro nobis loquens, sive operibus. Dixi quidem tibi, qus nobis instant pericula, tu pariter mih.
concede, ut 3d alios dicere possim opem tuam quam nou sine securitate in me reponis. Frater
vero meus te salutat, sed ex Tznare, ex quo ad inferos vias ducit (92), phthisi quasi manuducente.

Ad quod ego 4 Deo summe felicem successum exposco.

EPIST. LVII.
Eidem.

Injurius ego tibi, et molestus coactor videbor,
si semper a te aliquid aecipere prasumo. Hesterna
die vero, sodalibus nostris, qui ibi sunt ut ali-
q"od concederes commodum, sedulo effllagitavi, et
quidem assecutus [ui. Non enim super petras se-
mina edidici spargere. At rursus tuis arvis, pin-
gibus aliam postulationis causam et rationem pro-
fero. Hiec quidem est, ut libros Galeni nobis com-
modari permittas, nec hoc, in opus medicum, quasi
fenori commissum exposco. Nam non ego ad opera
hujus artis integram sum nactus cognitionem ,
quantum ad ejus dogmatum scientiam et artificium
opus est. Sive igitur hos codice habes, sive qua in
Hippocratem eommentaria scripsit, 6955 scito hzc
ROS a te studiose, quasi utilissimos fructus, velle
colligere. Ut quippe neque sublimis aliqua et vo-
lueris cogitatio, neque quaedam dura cautes, neque
immobilis, aut iuflexilis spiritus pervicacia et agpe-
ritas, neque aliqux objecti protextus spins, ipsas
artificiosorum operum curas, in librorum inter-
pretamenta emittentes, laborem quem in ipsa se-
mina contuli, nobis frustrentur, irritumque et vanum
reddant. Sed jam, ut optima et subacta terra, in
wigesimum οί sexagesimum mihi fructus emitte.

ΕΠΙΣΤ. NZ.
TQ αὐτῷ.

Βίαιον ἐγώ σοι χρῆμα ἀεί τι λαμθᾶνειν δικαιὼν
παρὰ coU, Χθὲς γοῦν αἰτῆσας τὴν πρὸς τοὺς αὐτόθι
ἡμετέρους χρηστότητα, xai µένται xai λαθὼν (o)
γὰρ κατὰ πετρῶν ἐγὼ σπείρειν ἔμαθον), αὖθις ἐν-
οχλῶ σου τῇ ἀρούρῃ τῇ ἐριδώλακε, καὶ καταθάλλω
λόγον αἰἱτήσεως. Ἡ δ' ἔστι, τῶν τι Γαλείων βι-
θλίων (95) χρησθῆναι ἡμῖν, οὐ τοσοῦτον εἰς πρᾶξιν
ἰατριχὴν συµ.δαλλόμενον (ob γὰρ ὡραῖος ἐγὼ tal;
τῶν ἔργων τῆς τέχνης µαθήσεσιν), ὅσον εἰς δογµά-
των ἐπιατήμην xat τἐχνωσιν. Είτε τοίνυν μονόθιδλά
σοι παρῇ, εἴτε ἐξηχήσεις Ἱπποχρατείων, ἴσθι ταὺτά
σοι βουλομένους ἡμᾶς χαρπἰίσασθαι. Ὅπως οὖν μήτε
πτηνόν τι xal ὑπέρωρον φρόνημα, µήτε πέτρᾳ xal
σχληρότης ψυγῆς ἀδυσώπητος, μήὴτ' ἄχανθαι προ-
φάσεων, τὰς τῶν τεχνικῶν ἔργων φροντίδας Eo" ἃ
τῶν βιθλίων προδαλλόμεναι, τὸν ἐπὶ τῷ σπέρµατι
πόνον ἡμῖν ματαιώσωσιν. Αλλά por καρποφόρησον,
1j ἀγαθὴ v7, ἐν εριάποντα χαὶ ἑξήχοντα *. el δὲ τὴν
περὶ τῶν Ἱπποχράτους xai Πλάτωνος δογμάτων
πραγµατε/αν δεξοίµεθα, xal εἰς ἑκατόν σε χαρπο-
φορήσαντα θήσομεν. 'O δὲ τὸν χαρπὀν µου χοµίσων,
παρὰ τοῦ παγκάλου Σμυρναίου τῇ ἀγάπῃ σου σν-
σϊαθήσεται. "Hv xaX ὁ τῆς αὑτοαγάπης Πατὴρ τη-
ῥροίη ἄδολόν τε xai ἀχαπήλευτον.

Si autem selulam animi curam et studium in Hippocratis εἰ Platonis dogmata susceperimus, etiam
ia centesimum (e fructus. allaturum. volumus. Qui autem fructum meum ad te defert, ab ornatis
simo Smyrnmo tux dilectioni. illum sistet. (94); quam et ipsius dilectionis pater et charitatis, nullis

implicitam dolia, sed sinceram semper conservet.

EPIST. LVIII.
Curi episcopo.

Ita mihi optime prouspice, sanctissime rater et
domine, et nihil mihi cur: erunt palez, qui tiiti-
cum quidem habco. Hc enim hisce in locis man-
sio interim mihi bene, et juxta rationis leges vide-
batur administrari. lusurgunt etenim modo miseri
quidam, et infelices hominum sensus et cogitati-
nes, et mihi melius erat urbem adire, et ibi

ΕΠΙΣΤ. NH'.
To Klrpov.

Οὕτω pot χρειττόνως σύνεσς |f. σύνες], vavísps
ἁδελφὰ xal δέσποτα, xal οὐ µελήσει µοι τοῦ ἀχύρου
τὸν σἶτον ἔχοντι. Ἡ δὲ ἐνταῦθα ἐπιμοωνὴ τέως μὲν
ἑδόχει χἁμοὶ eO τε xal χατὰ λόγον ᾠχονομῆσθαι.
"Πσαν δὲ ἄρα δειλοὶ τῶν ἀνθρώπων ol λογισμοὶ, καὶ
βέλτιον ἣν ἐμοὶ πρὸς τὴν πόλιν ἀναδραμεῖν, χἀγεῖσε
τοὐμὸν τὸ σῶμα θεραπείας ἀξιῶσαι, xal τοὺς σὺν

0 Varie lectiones et note.

(93) Ex T:enaro via ad inferos credita. Pompon.
cid.

(95) l'aAsior Bi&Alwr. Scrib. 1 αληνείων B.
(94) Cf. Epist, 59.

i71

EPISTOLA LXXV A 1. MEURSIO EDIT £.

KR

àp τῆς΄ τῶν ἐνταῦθα χαυσώνων πείρας θέσθαι A hoc meum corpusculum aliqua medicinz ^ura so-

pzxodw. Ὃν οὐδὲν νῦν ἀγαθῶν ἀπολαύουσι, xal
μάλιστἁ pov ὁ ἁδελφὸς, ὃν ἔχω λοιπὸν σπ!.νθτηρας
παραχλητικῆς ἀναφύξεως. Tou yàp ἓν Αχρίδι ἀέρος
thv ἑνταῦθα ἀλλαξάμενος, τοῦ v' by ἐχείνῃ ὅλιγο-
φόρου οἵνου, xai λεκτοτάτον, xal τῶν ἄλλων ὑγιει-
γοτέρων τροφῶν στερηθεὶς, χακῶς ἔχει τὸ σῶμα,
καὶ πάνυ πονήρως mwénpayev: ἀνορεξίας μὲν εἰς
ἔσχετον χω», καφαλαλγὲς προπαλαίων, καὶ τὴν
Ἱαστέρα χυμῶν ἔμπλεω περιχτώµενος. "fv πρὸς
τὴν τομὸν οὐδενὶ .ἄλλῳ τοῦ χαιροῦ διδόντος χρῆΏ-
σθσι, ὀξυσάχχαρι χρώµεθα, καὶ τούῳ πεφει»
σµένως, xàv εἰ καὶ ἑτέροις Ἰχρῆσθαι εἴχομεν.
αλλ’ οὗτός γε πρὸς πᾶν [ατρικὸν δυσχεραῖνει ΄ρ4ς:
Gpa&. Διὰ ταῦτα, πενθῶ, xai σχυθρωπάσω, τίµιε
τοῦ θεοῦ Άνθρωπε, καὶ thv. ἐνταῦθα αἰτιῶμαι Eme
por», µικρότερον χρίνων Ἡ διχαιότερον. El γὰρ
Θιῷ ξέδοχτο λυπηθῆναι ἡμᾶς, ὅπου δ᾽ ἂν ἥμεν, ἑλυ.
αἡθημεν ἄν. Πλὴν ἀλλ᾽ αὐτὸς τοῦτον ἡμῖν ἐξιλέω-
σαι. Οἶδε γὰρ ἀνομίας ὑπερδαίνειν, καὶ ἁμαρτίας
χαταδύειν kv τῇ θαλάσσῃ ' ἠντινά ποτε oy à Μι-
χαίας ταύτην τὴν θάλασσαν, εἴτε τὸν τεῦ ῥαπτίσμα-
«ας, εἴτε τὴν τῆς pezavola;, εἴτε εν τῶν αὐτοῦ
οχτιρμῶν. Ἠπερ 5h xal ταῖς ἄλλαις τὸ εἶναι σω:
τήριον δίδωσι, ταύτην ἡμῖν ἐπαναχύσας αὐτὸς,
ἀνασώσεις ἡμῶν τὴν ἀσθένειαν, βυθίσας ὅσον iv
ἡμῖν καὶ Ψυχιχῶν νόσων καὶ σωματιχῶν νότων
Αἰγύπτιον χαὶ πολέμιον. Mh τοίνυν µέλε (95), ἀλλὰ
τοὺς ἄνωθεν χαταῤῥάχτας ἄνοιχε.

lari, et bos qui mecum sunt, a tanterum aestuum
periculo longius repellere, ex quibus nihil nune
quidem commodi consequuntur, et maxime frater
meus, quem ut reliquas consolationis πιο scintil-
las habeo. Qui ab illo aere Achridis semotus, et
quia in illa vini est tenuissimi et delicatissimi
mufta inopia, et aliis salubribus destitutus alimen-
tis, :egro et depresso prosternitur corpore, ct nihil
pon eum labore summo peragit. Demum in extre-
num cibi fastidium devenit, et magnos capitis dolo-
res propugnat, οἱ ventre tumefacto laborat. Cui
nibil aliud quam αἱ przsecetur et. abscindatur
morbi occasio et remediuai concedit. Át vero oxy-
saccharo utimur, et-hoc quidem parce, etsi aliis
uti etiam possim. Sed enim hic omnem tnedi-
cinalem cibum fastidit. Quocires semper plaucti-
bus vexor, et contractis superciliis, maeroris
gravem prefero nubem, o inclyte Dei homo;
ct hanc his in locis perseverantiam diuturnam-
que habitationem przcipusm causam esse ΑΓ”
bitror, illamque breviorem potius quam ju-
sitiorem deb»re esse ex'stimo. Si. enim nas moarere
Deo decretum est, ubique nos afflictos osse opor-
tebat, Verumta:men ipie Deum Πεοίθ. Novit. enim
iniquitatem. transgredi οἱ cri:win v in. mari im-
mergere, Quod quidem mare Michzas novit 696
sive sacri baptismatis, sive poenitentiz, sive ipsius
misericordiarum esse **. Quod igitur aliis ipsius

muneribus et donis saluti esse concessit, hoe tu nobia effunde, et nos ab inflermo corporis affectu
liberabis, quidquid in nobis et spiritualis e& eorporalis est morbi, e! /Egyptiam referens servitus
wm, et bostile jugum in profundum ünmergens. Ne igitut tardus sis amine, sed celi vecies
aperito.

ΕΠΙΣΤ. N8. C

T προθδρφ, xal Προξίμῳ τῷ Iartéyvg.

Συ pot αἴτιος b41oo. Λἰσθανόμενοι γάρ τινες
ὕλον ἐμὸν ὕντα sbv τὰ πάντα χαλὸν χἀγαθόν τε, οὐ
παύοντες [f. παύονται] θυροχοποῦντες τὴν ἐμῖν
ἀπραγμοσύνην , ὥστε διαναστᾶσαν προσαγαγεῖν σοι
σὐύτούς. Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλως νωχελ]ις ὢν, ἅμα δὲ xal
τὸ μὴ τοσαῦτά σε ὄννασθαι σαφῶς πεπεισμένος, ὅσα
oi πολλοὶ οἵονται, ὀκνῶ μὲν τὴν ἀρχὴν ὑπαχοῦσαι
τούτοις. Ὡς δὲ βίαν ἐπάγουσιν, ὑπενδίδωμι, xci
Υραφὰ; αὐτοῖς πρὸς τὴν ctv ὑπισχνοῦμαι λαμπρό-
τητα. Τοιοῦτός τις, χαὶ ὁ τὸ παρὸν γράμμα τῆς
ἑρῖς ταπεινότητος ἐγχειρίζων σοι. "Oc xal τοῦ
ςιλοσυφωτάτου xal πανδεξίου Ὑμυρναίου φηαὶν εἶναι
συγγενής. Ei μὲν οὖν ἔστι χώρα aot τοῦτον [f. τοῦ
τὸ»] ἄνθρωπον ὠφελῆσαί τε, bota τῷ δόντι τοῦ
ὠφελεῖν δύναμιν * εἰ 0 οὔ, χαὶ οὕτως μὲν ἑχείνῳ
ó2&2* τὸ δὲ σὺν πάντως ἀναίτιον, ὃς πάντα mda:

9? Mich. vii, 12, 19.

EPIST. ΙΧ.
Prasidi, ει Proximo fP'antechna.

T« quidem mibi tumultus, et /perturbationis
causa es, Nai cum quidam, quidquid in. we est,
i4 totum omnbi ex parte felix bonumque esse ροῦ-
scnlirent, non turbarunt hanc meam trauquillita-
tem, et ad res peragendas ignaviam veluti qui ja-
nuam pulsant, suscitarunt, ita ut ad te hzc jam
excitata et dimota illos deferret. Ego autem cum
SerDis sim, statim te Lanta posse, quauta plures
arbitrantur, plane nou credidi; nequeo enim
obsequium istig prestare. Αἱ vero si vim infe-
runt, paulatim cedo, illisque litteras ad tuan
egregiam nobilitatem polliceor. Unde ct baa prse
sentes mez huimilüatis litteras ad te detulit, qui
Smyrngi summi in philosophia viri et omni in-
genii acumine magni, consanguineum 96 esse as-
sciit. Si vero tibi locus οἱ occasio est, qua. bunc

Varie lectiones et note.

(95) MéAs. Scrib. µέλλε.

M9

THEOPHYLACTI BULGARIJ/E ARCHIEP.

480

hominem aliquo prosequi beneficio possis, honor A βουλόμενος τἀγαθὰ, τὴν δύναμιν ox ἔχεις τῷ Bov-

et gloría sit illi qui hoc tibi posse concedit : si au-

λήµατι σύνδρομον.
tem nulla est, item et illi gloría sit. At in tesaltem nulla causa hujus erit,

qui omnibus seniper

bona cupis, sed facultatem tuz voluntati certe disparem habes.

EPIST. LX.
* * * e *

Quo sis in statu scire cupimus, illustrissime in
Dowino fili : non quia nobis suave sit futurum hoc
tautum scire. Novimus enim id vobis bene cupien-
tes, nec sine causa ; non parum enim ipse lugerem
rerum mearum statum adversum. At si ipse nostra-
rum rerum statum pernoscere optas, tuas ipsius res
tbi in canonem et regulam proponam, in quas cum
intueberis, forte, quomodo nos labeamus, non
igworabis. Si enim tua in mediis versantur malis,

ΕΠΙΣΤ. 5.

Ποθοῦμεν μαθεῖν ὡς ἔχετε, ὑπέρλαμπρέ pot Ev
Κυρίῳ υἱέ οὐχ ὡς ἠσθησόμενοι διὰ τοῦ μαθεῖν (οἵ-
δαμεν γὰρ ὣς εὐθελήτως ΄ καὶ τἱ γὰρ οὗ χαλῶς
ἔχουσιν ;), ἀλλ᾽ ὧς λυπηθησόµενοι µετριώτερον, et γε
τῶν ἡμῖν ὑπολαμθανομένων ἔχουσι µετριώτερα. Ei
6E καὶ αὑτὸς ποθεῖς μαθεῖν τὰ ἡμέτερα, xavóva σοι
δώσω τὰ cà, πρὸς ἃ βλέπων, οὐκ ἀγνοίήσεις ὡς ἔχο-
μεν. El μὲν γὰρ ἐν µέσοις ταῦτα xaxol;, ἓν ἄχροις
γίνωσχε τὰ ἡμέτερα. El δὲ καὶ τὰ σὰ τὴν ἀχρώρειαν

eliam nostra in supremo inalorum fastigio esse B ἑδυστύχησε, τὰ xa0' ἡμᾶς ἴσθι οὑρανῷ χάρη στηρἰ-

collocata cognoscito. Si vero etiam tua summo in-
fortunii vertice versantur, scito quidem et nostra
caput inter nubila condere, cceloque firmari. Sed
vis ut tibi regulam tradam ? Sub superciliis :estima-
tionis Jacemus : qua vero parte vergunt hac ctiam
nos inclinati 8997 ferimur; at ubi nutant, Do-

ζοντα. ᾽Αλλάἁ Boule: δώσω κανόνα; Ὑπὸ ταῖς
ὀφρύσι τοῦ εὐθυμεῖν κείµεθα. ᾖπερ ἂν νεύσαιεν,
ταύτῃ φερόµενοι * ὅποι δὲ νεύονσιν, ὁ ἀεὶ ξυντυχὼν
ἐπίσταται. OU ῥύσαιτο ἡμᾶς Κύριος, ὁ xaX τοῖς ἐν
ἆδῃ αἰχμαλώτοις χητρύξας ἄφεσιν, τηρῶν xat αὐτὸν
σὲ πάσης δυσχερείας πραγμάτων ἀνώτερο..

minus, qui semper nolis se comitem scit offerre, servavit nos. Qui ut his qui apud inferos arcto
Bervitutis jugo teruntur, redemptionem et liberationem enuntiat, sicet te'ipsum omni rerum tzdio

et difficultate tutabitur.
EPIST. LXI.
Eidem.

Ut nostrarum rerum eognoseas eventus, abuude
tibi frater meus suppeditabit, illustrissime in Do-
mino fili, si quidem indigueris, qui te de hae re

ΕΠΙΣΤ. ΞΑ’,
To αὐτῷ,
Αρχεῖ πρὸς τὸ Ὑνωρίσαι σοι τὰ καθ ἡμᾶς ὁ
ἁδελφός µου, ὑπέρλαμπρέ µοι ἐν Κυρίῳ vlt, εἴ
τε [[. eU γε] τέως χρῄσεις γνωριστοῦ, ἁλλὰ μὴ αὐτὸς

certiorem faciat. Sed enim ipse hec aliis nequa- C γνωρίζεις ταῦτα χαὶ ἄλλοις, ὡς πάλαι ταῦτα µα-

quam nota facies, ut qui jam olim haec cuncta esse
perspexeras, nisi hzec aliquis ita nunc fortc dixerit.
Equidem haec omnia qualia sunt, jam cogno-
visti ; at vero quanta hzc sint, prorsus ignoras.
lloc enim neque te decet ignorare, qui probe om-
nia nosti, quomodo scilicet in majorem infortunii
et malorum statum jam cuncta accrescant et attol-

θών; el μὴ ταῦτα φαίη τις, ὡς ἄρα τὸ μὲν ποιὸν
τούτων οἶδας, τὸ δὲ πηλίχον ἀγνοεῖς. "Όπερ οὐδὲ αὖὐ-
τὸν εἰχὸς ἀγνοεῖν σε τὸν εἱδότα, ὅπως ἐπὶ τὸ µεγα-
λειότερον νῦν τὰ τῶν καχώσεων αἴρεται, ὡς ἔγωγε
τοῖς ἐμοῖς, xai τὰ cà συλλογίζοµα:. "Eni πάντα δὲ
καλῶ βοηθὸν τὸν Κύριον ' ὑφ᾽ ou τηρ2ῖο πάσης ἀνώ-
τερος χαχώδεως xal χαχύνσεως.

lantur, quemadmodum ego cum meis tua perpendo. ἓπ omnibus tamen opitulatorem Dominum invoco,
a quo et prospera evectus (fortuna et nullo prepeditus crimine custodiare.

EPIST. Ι ΧΙΙ.
Eidem.

Ne mireris silaconica tecum utor brevitate. Si
autem miraris, tabellarium interroga, et totam hu-
jus laconismi causam edisces, qui vere ille ipse est,

ΕΠΙΣΤ. EB.
TQ αὐτφ.
Mt θαυμάσῃς, εἰ λαχωνίζω σοι. El δὲ θαυμάσεις,

πυθοῦ τοῦ γραμματοχημιστοῦ, xal µαθήσῃ τὸ Aa-
χωνισμοῦ αἴτιον. Τὸ δὲ ἐστιν αὐτός. "Oz µόνον οὗ

qui, ut modo quasi alatus se nobis ad iter accinetum D πτεροῖς χεχρῃμένον ἑαυτὸν πρὸς τὴν δι’ ἡμῶν mpóa -

obtulit et has litteras a me poposcit. Sed nunc qui-
dem vale, et bono hilarique animo esto,neque tríi-
stitis morbus teinvadat, neque ullis unquam tibi
opus sit pharmacis qualis lingua tua charitatis esse
pharmaca celebravit.

EPIST. LXIiI.
Inclyto domino Constantino Duce.

Si quidem corporis robur, et felix temporis op-
portunitas, panscbaste domine et inaxime opitula-
tor, mez humilitati iter capere concederent , ce-

obov δηλώσας, τὰς γραφὰς fjtnoc. Αλλ' ὑγιαίνοις
pot, xal εὐθυμοίης, xal µήτε τῆς λύπης νόσος σε
καταλάδοι, μήτε φαρμάχων δεηθείης, xàv doct
τοιαῦτα, ofa ἡ ch γλῶττα τὰ τῆς. ἀγάπης ἑξ-
ύμνησε.
ΕΠΙΣΤ. Ξ0

TQ σεδαστῷ xvplo Κωγσταντίνῳ τῷ Δούκχᾳ.

El μὲν fj τε τοῦ σώματος ἰσχὺς xal «b τοῦ χαιροῦ
εὐχραὲς [f. εὐκρ.], πανσέθαστε ἐμὸὀῦ αὐθέντα καὶ
µέχιστε ἀντιλῆπτορ, ὀδεύειν συνεχώρουν τῇ Ep.

6l EPISTOL/E LXXV A 7. MEURSIO EDITAE, 482
ταπεινότητι, ταχὺς ἂν πρὸς τὴν σὴν ἀναδραμὼν A lerrime quidem, ut te viserem, proüciscerer et debita
περιωπὴν thv ὀφειλομένην ἀπέδωχά σοι προσχύνη- — salutatione prosequerer. Mihi autem nunc facultas
σιν, Νῦν δὲ (οὐ γὰρ συγχωρεῖταί pot ὑφ᾽ ὧν εἶπον, — non datur ab his quos aptea dixi, domum dese-
οὐδὲ τὸ ὑπερθῆναι γοῦν τὴν ὁδὺν τοὐμοῦ δωματίου) rendi, ideo bis przsentibus litteris, quasi mediatrie
τῷ παρόντι γράµµατι µεσίτῃ χρῶμαι τῆς προσχυνἠ- — cibus, ad tua genua provolvar. Vere quidem salu-
σεως, Πάντως δὲ xai τὴν διὰ τοῦ γράμματος δέξῃ, — tationem banc his in litteris persenties, quasi
ὡς χαὶ τὴν διὰ τοῦ σώματος * εἴπερ εἷς ἐγώ σοι xal ipse meo corpore tibi impenderim, illamque tibi
ὁ αὐτὸς ὁ χἀκείνην προσαγαγὼν, xaX ταύτην mpoc- presens 698 obtulerim. Hanc igitur te acceptu-
άγων σοι. Ταύτην μὲν οὖν ὅτι δέξῃ, σαφῶς πέπει- — rum facile credo : polius autem nunc s$uscipis et
cga* μᾶλλον δὲ xol Ίδη ἐδέξω» χαὶ χαριέστατά — grato me vultu, ut de more, | intueris, et si qua in
pot προσθλέπει, ὡς εἴωθεν, καὶ ἑρωτᾷς λοιπὺν — posterum re. indigeam, sciscitaris (96). igitur meam
hxou [f. ὅτου] δέοµαι. "Ap' οὖν ἐρῶ σοι τὴν χρείαν, tibi inopiam patefaciam, aut erubescerem sane,
ἡ αἰσχυνοίμην ἂν, ct σε τοῦ Βαρδαρίου ἁρμοστὴν — 8i te, qui Bardarii rebus przes, etiam cum ipse in
ἐβιστάντα πράγµασιν, ἔχων, αὐτὸς kv τῷ Bap6óaplp — Bardario loca sedemque habeam, ad auzilium te
χωρίον, «pb; τὸν ἀντιλαθέσθαι τούτου φιλανθρωπό- — hunmaniorem et benigniorem excitarem. Nam tu
τερον διεγεἰραιµι. "O; ye xal πρὸς ἄλλους βοηθεῖν B presertim alios, ut me: opitularentur indigentize
uot ὀνναμένους ἀεὶ μεσίτης vlvg τῇ ἐμῇ ἀσθενείᾳ. — quibus ad id faeullas et. potestas inerat, ut inter-
Τῶτο μὲν οὖν τὸ εἰχὸς ἀπαιτεῖ' πλὴν ἀλλ ἐπειδῃ — cessor commovisti. Hoc etenim ipsa aequitas postu-
χαὶ τοὺς εὐδρομοῦντας πτεροῦν εἰώθαμε» τοῖς ὑπο- — lat. Verumtamen et illis qui velocissiimo ad id pereur-
φωνήμασι, χἀγὼ τὴν περὶ τοῦ ἀντιλαθέσθαι τῶν runt pede, monitis et cohoriationibus alas indere
αὐτόθι ἡμετέρων ὡς δουλικῶν σου ἀξίωσιν mph; —€onsuevimus. Et ego etiam, ut meos socios, veluti
αὐτὸ τοῦτο τεταμένῳ olóv τινα προσάγω σοι πτέ- — Servos tuos et famulos digne suscipias, et bonori-
βωσιν. Kal γε 8elzov ἅπασιν, ὡς καὶ πατρῷον piv bus ornes, iterum atque iterum tibi, qui tantum
χλῖρον Έχεις, τὴν χρηστὴν πρὸς τὸν ἀρχιεπίσχοπον — inunussubire vis, quasi quoddam alarum remigium
συγδιάθεσιν᾽ πολλαπλασίω δὲ ταύτην αὐτὸς πε- objicio. Vere quidem omnibus osteude, te quasi
ποίηχας, ἵνα σοι xal θεὺς, ᾧ χαρἰζῃ, óca ἐμοὶ ya- — paternam habere substantiam et sortem, ipsum in
βίζῃ, πολλαπλασίω τῆς πατρφας δόξης ἐπιθραδεύ- — archiepiscópum affectum vutilesque conatus. Hos
ση, xai πᾶσιν ἀγαθοῖς ἀπηδείξῃ paxapuotspov, autem multo ie copiosiores przstiti, ut tibi Deus,
τηρῶν xal πάσης ἀνώτερον καχώσεως xal χακύν- Cui graium facis, ut mihi ipsi abundantius paternae
σεως. glorie cumulum in premium indulgeat, teque

C omnibus bonis beatuim praedicet, et absque ullo

nox: periculo et sceleris macula custodiat.

ΕΠΙΣΤ. EA. EPIST. LXIV.
Τῷ αὐτῷ. Eidem.

El xol μικράν τινα ἰχθύων ἁἀποστολὴν, xal οὖχ Etsi paucos ad tepisciculos,let non ut tuam ampll-
ἀξίαν τῆς σῆς µεγαλειότητος, ποιούμεθα, πανσέ- tudinem decebat, misimus, venerandissime domine
όαστέ µου αὐθέντα, xal μέγίοτε ἀντιλῆηπτορ, ἁλλ᾽ — et maximeopitulator: nibilominus tamen non dubito
οὖν Σἰδότες ὅτι xal διαχριτιχὺς σὑ, xa) περὶ τὰ τοῦ te, quia multo cuncta discernere scis judício, et ma-
θεοῦ σφόδρα εὐλαδὴς, ἅτε ἄμφω ταῦτα πατρῴζων' — gna in Deum religione et pietate polles, et in utroque
xaX ὅτι Ex. μὲν τοῦ, λογἰσῃ, τὸ µηδεµίαν ἡμᾶς &&ov- — paternos ad unguem, imitaria mores ; facile animo,
σίαν τῆς καθ᾽ ἡμᾶς λίμνης ἔχειν, ix δὲ τοῦ, ὦ; οὗ hocreputaretuo, nullam nobis ex hac nostra
εὐλογίαν τῆς Δεσποίνης ἡμῶν χαὶ Θεοτόχου Μητρὺς, — palude, facultatem et copiau esse concessam , et
ἀποδέξῃ τὰ σμικρὰ ταῦτα. Εὐλογίαν δὲ πᾶσαν ἠλίκη — hxc que mitto, et si parva, quasi benedictionm
ἂν εἴη μέλλῃ τίθεσθαι. Διὰ τοῦτο xal τεθαῤῥηχότες — quamdam et gratam eleemosynam dominse nostr:e
τὴν &mogtoAhv πεποιημεθα. Ei μὲν οὖν χαλῶς οἶδε — Dei Matris suscipere. Omnem autem benedictio-
τὰ κατὰ σὲ ὁ ἀρχιεπίσκοπος, δείσεις δὲ, ἠδέως ταῦτα g nem, quanta ;quidem fuerit, constituam. Qua-
δεξάµενος ' εἰ ὃ' aU, καὶ τοῦτο τῶν ἁμαρτιῶν θήσο- — propter bac fiducia freti, hec ad te munera ἀθογο-
μαι, Πλὴν ἀλλὰ πέποιθα ὡς τὸ πρῶτον ἔσται, καὶ ὡς vimus : εἰ οἱ que apud te sunt archiepiscopus
εὐλογίας ταῦτα προσείσῃ [f. προσήσῃ] τῆς ἄπειρο- — bene perspexerit, tamen id te jucundo susce-
άμου τοῦ Θεοῦ Νύμφης. "H xai εἴη σοι φρουρὸς ἓν — pisse animo profiteberis. Si vero e contra id fue-
βίῳ παντὶ, πάσης ἀνώτερόν σε τηροῦσα χαχύνσεως rit, nostris hoc [imputabo peccatis. Verumtamen
χαὶ χαχώσεως. primum esse futurum non dubito et veluti benedie-
tiones hzc, Dei Sponsz, quz nullum unquam experta est thalamum, tibi grata fore : qua tibi omn!
vite spatio speculatrix, et custos prosit, οἱ te omni detrabat sceleri et calamitati.

Varie lectiones et note.
(36) Vide supra epist. 55.

£33
099 EPIST. LXV.
Mugistro domino Joanni Pantechne.

Ecquid retribuam. Domino pro omnibus que ve-
tribuit miki *** Eduxit enim me per ada maris
vada, et non ita per sicca terra jugera tutius, De-
Iabemi enlm procellze imperavit, et velut cessantem
tranquillitatis anram constituit. Me a diuturno 3an-
guentis morbi squalore custodivit, et prcinxit me
potentia et robore, ita ui etiam posteris dime sint
mmutationi et contentieni. Ut illis scio contigrsse
eirca. Ezechiam, et fos qni fiavinm Chobac inco-
Hunt, qei magnorum inspector feit et'cortemplater,
Ezechielem fuisse valicinatum ; quamdo scilicet
vita spiiüum et regenorationis virtutem mertuis
ossibus renovasit *, Ne illa etiam mei Joannis re-
peiam, Petri socrum οἱ reguli fiium et hydeopicum
οἱ paralyticum, ex ardonti febris estu. in. hilarem
viize recreationem eductos, ex morbo cestitutos .ad
vires, et ex membrorum solutione εἰ remissione,
apta et firma compsgime compositos. Gratia
igitur sit iHi qui gratig nos vitze et saluti ρε»
didM, εἰ non, ut nostrorum est scelerum iniqui-
12$, nolásoum 8e gessit, sed ipsa crimina despexit,
et culparum reatus prelerit. Mibi enim, illusiris
sime demise, dum navem oonscenderem, «dios «ui
dem iNwzit, in quo censiantem vis cursum spera-
bam, et certe acerbus praier omaem spem contigis
asus. Nam me nausea, ei saliva, et qui inde sequi-
4ur vewitus el. omnis egestus, eL eductus bumor,
«rudo et ale consistonti fusus liquore, et taudem
multa bilis portio me invasit. Cumque parum ho-
rum oeasaret gravamen, ecce iterum eadem super-
veniunt, nisi quod bilis tunc copiosior fuit, et in
ipso exitu multo acrioris lnumoris; existimabam
enim certam quartane febris significationem, ut
assueram mesubire, qua quidem et humore et bile
ut sputum estejecta. Atque ila. metus inanis aacu-
Sabar. Rursus itaque dies abeundi advenil, εἰ ego
miser cuneta egra spe exhorrescebam, εἰ Dcus idem
fuit «οἱ non alius; et omne malum evanuil, ncc
ejus locus amplius inventus est. Nunc Thessalo-
nice tibi incolumis me sisto, et qui gravi morbo
percussus fui,adsum illo solutus, Ei hoc quidein
illud fut, quod doctum adagium -evulgal, esae
scilicet suum bili bonum (97). Etiam alicubi futuris
iemporibus tecum jocose confabulabor. Quoniam
ingeus fluctuum Αι jam serenum aeris statui
quasi grato laxat decursu, et tumultuosa perturbauo
pacem. Et corpus vitiis stomachi effusis jam robu-
&tius redditur, fortiusque invaléscit. Sed hxc qui-
dem hactenus, Cuncta autem in quibus Aclrris
versatur, plena 700 horrent metu, et ipsa pari-
ier Mocri regis (est autem Mocrus .Achridis.pars,

5! Psal, xv, 12. "^ Ezech. xxzvn, 4 seqq.

TIEOPHVLACTE BULGARUE ARCHIEP.

“1
ΕΠΙΣΤ. SE.

TQ µαγίστρῳ χυρίφ ἸΙωάνγῃ τῷ Harré vn.

Καὶ τί ἁνταποδώσω τῷ Κυρίφ περὶ πάντων ὧν
ὀἀνταπάδωνέ poi; Διήγαγε δ.ἁ τῆς ὑγρᾶς οὕτως
ἀσφαλῶς, ὥς οὐδὲ διὰ ξηρᾶς. Ἐπέταξε τῇ χαταιγίδι,
καὶ ἕστη eL; αὗραν' ἀσθενείας πολνημέρου ἐρύσατυ,
καὶ περιέζωσε δύναμιν * ὡς τοῖς πάλαι εἶναι τὰ
vOv ἑφάμιλλα, οἷον τοῖς περὶ τὸν Ἐζεχίαν λέγω
*« τοῖς ἐν τῷ ποταμῷ Χοθὰρ τῷ τῶν μεγάλων
ἑπόπτῃ θᾳωρηθήναι ἸἨζεκιῆλ * ὅτε δηλαδη πνεῦμα
ζωης χαὶ παλιγγενεσίας, νεχροῖς ὁστέοις ἕνεχαιν-
ζετο; ἵνα μὴ λέγω τὰ τοῦ ἐμοῦ Ἰωάννου, πενθερὰν
Μέτρου, χαϊ βασιλιχοῦ vv, χαν ὑδρωπιχὸν, xol πα-
ρἄλντον, ἐκ πορετοῦ ἀναψυχομένους, Ex. χαχεξίας
εὐχρατουμένους, ix παρέσεως συναρμµοζοµένους,

Ὁ Χάρις οὖν τῷ δωρεὰν σώζοντι, xol μὴ κατὰ τὰς

ἀνομίας ἡμῶν ποεοῦντι, ἀλλ ἁμαρτίας παρορῶντι,
καὶ ἀγχλήματα ὑπερδαίνοντι. Ἐμοὶ γὰρ , λαµπρέτατἐ
Κου αὐθέντα, ἐπιδάντι τοῦ πλοίου (ημέρα δὲ ἣν χαθ᾽
Viv µοι ἡ περίοδος προσδοχήσιµος), ἐπισυνέδη πρᾶ-
γα πάσης ἐλπίδος ἐξώτερον * ναυτία, καὶ σιελι-
σμὸς, xal «b παραχολούθημα ἔμετος, xai τὸ ἐχφ.-
ροῦμενον ὑγρὸν ὠμὸν xal ἁσύστατον» γἀπὶ τῷ τέ-
Aet, χολῆς τι µέρος. Μικρὺν δὲ διαλιποῦσι, πάλιν
τὰ αὐτὰ , rhv ὅσον fj 4035 πλείων, κάν «fj. διεξόξῳ

πλέον ὁριμύττουσα. Ἡροσεδόχων μὲν οὖν καὶ τῆν ἔπι"

δηµασίαν τοῦ τεταρταῖου συμθῆναι κατὰ τὸ σύνηθες
Ὁ δὲ ἄρα τῷ χυμῷ καὶ τῇ χοχῇ συναπέπτντο [f.—

πνστο], xat φύδον ἄφοδον ty On v φοδούμενος. χεν

αὖθις ἡμέρα περιόδου, χαὶ δυσελπίσας ὁ πάντα δὲι-
Abe ἐγὼ, καὶ ὁ θεὺς ὁ αὐτὸς ἦν, χαὶ οὐκ Ἰλλοίωτο *
xat φροῦδον τὸ xaxóy * xal οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος
αὐτοῦ. Καὶ νῦν ἁποσέσωσμαί σοι χατὰ τὴν Oe ισα-
λονίκην ὁ βαρύνοσος ἄνεσος (98). Καὶ τοῦτ) ἐχεῖνο
ἣν ἄρα τῆς παροιµίας σοφὺν, ὡς ἔστι τι καὶ χολῖς
ὄφελος. Καὶ που xol; μετὰ «αῦτα χρόνοι δώσω
ποιρβδηµα, ὅτι κλύδων εὐδίαν χαρίζεται, καὶ εάρι-
yu: sipfjvmv * χαὶ ῥώννυται σῶμα ταῖς τοῦ ατομά-
χου χακώσεαιν. ᾽Ἀλλὰ ταῦτα piv ταύτῃ. Τὰ δὲ xatk
τὴν Αχρίδα πάντα φόδον µεστάἀ. Καὶ «b. τοῦ Μ΄-
Χρου µέρος (ὁ δὲ Móxpog τῆς ἉἈχρίδς «μημα),

“παρὰ τοῦ δούλου xal ἀποσνάτου λελήϊδιαι. CH δὲ

Ἑαγορὰ (ὄρος δὲ αὕτη Ῥάμμεγα, xo τοῖς Βουλγαρ.-
xoi; χαὶ Δυῤῥαχικαῖς ὄρεσι μεσιτεῦον), παρὰ :. τοῦ

D ἀντάρτου φυλάταεται. Καὶ συνόλως εἰπεῖν, τάντη

καχὺν καχῶς ἑστίραωται. ᾽Αλλὰ θαῤῥοῦμεν θΘ:ῷ,
xal τοῖς τοῦ κρᾶτίστου βασιλέως ἁγῶσιν, ὅτι τῇ
σαύρα γοῦν ταύτῃ θαλφθείη ταῖς τῶν εὐεργεσιῶν

τοῦ βασιλέως. ἀκτῖσι, xal διὰ τοῦτο χεφαλὴν ἀράάσγ,

οὐδ' ἔστιν ὅπον ἔσται χατάδυσις. 'θ Yáp vov πανσέ-
Θαστος σεθαστὺς xal πρωτοστράτωρ, κύριας Μι-
X23, παρὰ τοῦ βασιλέως ἑστάλη, ἐφ᾽ i συλλέξοι
τς ἄνδρας, xal τῷ καθάρµατι ἀντιτάξασθαι. Καὶ

Varie lecliones et nota.
(97) Bilis in naribus, prov. in Theocrito. Ira, causa fortitudinis. Aristot. in Eihicis.

(98) "Arscoc. Scrib. ἄνοσος.

i85 EPISTOLAE LXXV Α J. MEURSIO EDIT A£.. 486
Up ουλλέγει, xat 8$ προσθαλεῖ τε αὐτῷ, xal τῇ A qux a'servo et apostata(99), incursibus vexatur. Ba-
yépp αὐτου ἐμδαλεῖ. Καὶ ó ἀμύνων ἡμῖν θεὺς gora mons inter Bulgaricos et Dyrrhachicos men-
fées καὶ eO ypovist * καὶ ὁ δοῦλος Ἱεροθοὰμ τῇ tesinterjectus assurgit, qui a tyranno armis cugto-
ἀποστασίᾳ κατὰ τοὺς Σολομῶντος χρόνους ἐπιθαλό- — ditur el asservatur, et, ut summatim dicam, omni
µενος, οὐδὲν πλέον δράσει τοῦ xax; βουλεύσασθαι. — iu loco malorum circumdatur Sed nos in Deo fi.lu-
[Πρθῶν δὲ βασιλείαν, ὦ γη xai ἥλια, χαὶ βασιλείας — eciam ponimus, et potentissimis imperatoris cobore
ἀγένεια, καὶ Ὀψος ἀρχῆς ἀσύγχριτον, οὐδὲ τοῦ δοῦ- tibus innilimur, quoniam sub hac immani lacerta,
le; εἶναι βασιλέως ἀξιωθήῆσεται. "Ev δὲ ἅμα τῷ ipsis egreg'orum imperatoris facinorum radiis ac-
«iy θεσσαλονίχην χαταλαδεῖν, εἴ που Δαίδαλον εὖ- — census fuil, et propter hoc, caput suum allidet nec
pw, πτερὰ ἂν ἐμαυτῷ περιηρµοσάµην, xal imstá- — erit ubi erit, ulla latebra. Etenim venerabilis m -
σὔην, καὶ πρὸς τὴν 'Aypiba κατέπαυσα. ἸΑλλ' οὔτε — litiae princeps dominus Michael ab imperatore mis-
Δαίδαλον εἶχον, οὔτε φίλον τῇ χρεἰᾳ µου συµθαλλό- — sus est, sub quo selecta virorum corpora cogere,
utvov. "Άλογα τοίνυν µιδθωσάμενος, ἤδη ἄπειμι. et huic scelerato se opponere statuit. Agmina qui-
dem recenset, et huic cuncta objicit, et in regionem hujus erumpit, el etiam nobis auxiliator et for-
iot Deus in opem adveniet, nec morabitur quidem. Et ut servus Jeroboam sub Salomonis tempore
spostasite incumbens, nihil eorum que pessime conari intendebat , amplius perficere poterit. Hic
auem imperium ambit, o terra, o sol. et o imperii ignobilitas, o altitudo sceptri omnibus major, ncque
imperatoris servus esse dignus videbitur. Ezo autem ut primum Thessalonicam sum ingressus,
δην] ac alicubi ipsum Dazdalon inveni, alas mihi ipsi aptavi, locaque volatu inquisivi, et apud Achri-

dem acquievi. Verumtamen neque Dedalum habui, neque auicum (idum. Tandem equis conductis

jam proticiscor.

ΕΠΙΣΤ. EG".
Τῷ ἐπισκόπῳ Kltpov.

"Estt χαὶ γράφοντα μὴ ἀγαπᾷν, xai ih γράφοντα
ἀγαπᾷν, τιµιώτατε ἁδελφὲ καὶ δέσποτα * τὸ μὲν,
τἡ ζύμῃ τῶν Φαρισαίων χρώμµενον, ἣν εἶνχι τὴν
ὑπόχρισιν ἐδιδάχθημεν * τὸ δ᾽ασχολίας περιελχόµενον,
à; ἡμῖν ἐπιφέρει τοῖς χουφοτέροις ἡ καθ) ἡμῶν τοῦ
βίου µεγάλη δύναμις. Mf) poc τοίνυν τὴν ἀγραφίαν.
ἔχειν ἐν λόγῳ, ἀλλὰ τοῦ μείζονος ἀπολαύειν τοῦ
τῆς ἀγάπης καλοῦ, ἑλάττονος φροντίδος ἀξιοῦν δι-
χαίῳ, τὸ ἔλαττον xal τὴν τῶν εὐχῶν προτείνειν χεῖρα
τοῖς πανταχόθεν βαπτίζεσθαι κχινδυνεύουσιν, Ὡς
Τὰρ οὐχ ἀἁρχούντων τῇ ἀσθενείᾳ τῆς ἐμῆς φυχῆς τῶν
ἕλλων βαρῶν, ἑπετέθη xat ὁ τοῦ ἁδελφοῦ θάνατος
ἀδελφοῦ, ἐμῆς ἐξηρτημένου πνοῆς, xal πάντα ὄν-

τος ἐμοὶ xal παραθαλλομένου , xal πρὸς αὐτὸ, C

φασὶ, πὂρ xal χατὰ ξιφῶν χυθιστῶντος, ἵν αὐτὸς
ἐν ἀραθυμίᾳ καὶ ἁλυλείᾳ (993) διάγοιμι. 'Οὗ στεριθεὶς;
ὅσης χρῄζω τῆς ἄλλοθεν βοηθείας, οὐκ ἂν δυναίµην
λόγῳ δηλῶσαι. Ταύτης οὖν τὸ μεῖζον µέρος αἱ τῆς
σης τιµιότατε (1) εὖχαί pot γενέσθωσαν, ἀεὶ πλείου»
τῶν συνήθων ἐπιδιδόμεναι,. Táya ὃ ἂν ἐπ ὀλίγον
ἐπιδοθεῖεν. Ίσως γὰρ τῷ χρηστοτάτῳ ἁδελφῷ πρὸς
τὴν αὐτὴν ἀκοδημίαν ἑφόμεθα. Αἰσθανάμεβα γὰρ
τοῦ σώματος εἰς παντελη ἀσθένειαν ὑποῤῥέοντος,
xai πεισοµένου ὅπερ εἰς αὐτὸ bpdv fj συνεζευγµένη
foh πέφυχεν * εἰ μὴ ἄρα τότε μάλιστα τοῦ ῥηθέντος
βοηθήµατος δεηθησόµεθα * (va p πἀνυ τοι πολλὰ
ἐν ἡμῖν ὁ ὁδοστάτης εὗροι, μηδὲ σφόδρα μεγάλα, ἐξ
οὗ σηµείου τοὺς xat' ἐμὰ τῇ αὐτοῦ μµερίδι προστί-
θησι, ἀλλ᾽ εὑρεθῶμεν δοῦλοι τοῦ ἀλήπτου AF σπότου,

EPI3T. LXV.
Episcopo Citri.

Fierl equidem poterit, ut illum tu non ames,
qui ad te scribit, illumque qui ad te non scribit,
tenerrimo prosequaris amore, inclyte frater et do-
mine. Hoc vero Phariszeorum fermentum refert,
quod esse hypocrisin didicimus. lllud quidem de
negotiis impeditum , et occupationibus distractuu
vere indicat, quas nobis quidem mollioribus et
languidioribus, hujus vite magna vis, et urgens
necessitas qua semper conira nos est, assiduo
injicit. Cave igitur ad me non scribere, :equum
esse censeas, sed majus ipsum dilectionis bonum
consequens, minoris curie, quam par est dignum
existima, quod minimum est, et potenteni tuarum
precum manum his extende, qui ubique vasto pe-
riculorum gurgite demerguntur, Etenim jam quasi
aliarum deinceps calamitatum -grgevin -pendera ,
duraque moles, anim» mex imbecillitati non
satis esset, acerba fratris mei mors mihi super-
venit, fratris, inquam, qui ex solo meo pendebat
spiiitu, quique in omnibus vere mihi prelatus et
antepositus erat, ut 'in ipsum ignem, ut dicunt, et
contra quacunque tela et enses, pro me, se obji-
ciebat, ut ego in otio el vite hilaris tranquillitate
degerem. Quo denique privatus, quanto 701 dc-
stituar auxilio, nullis exprimere verbis potero.
Hujus igitur majorem et potiorem partem, utinam
tuz diving preces, iflustrissime, mihi substituant,
semper plurima, qui solent, subsidia in me decli-
nantes, ei forte brevi tempore spato, illa mihi

Varie lectiones et note.
99) Boemundum Nermannum iutelligit. Vide Dissertat, tomo I pramissam:cap. V.

9) Ey

1) Τεµιότατε. Scrib. τιµιότητος.

ἁραθυμίᾳ καὶ ἁ Ίναίᾳ, Scrib. ἓν ῥᾳθυμίᾳ καὶ à.

481 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 428
mittent. Nam zque eum fratre meo, ob ejus dis- 4 kv ᾧ οὖδὶν εὗρεν οὗτος ὁ λῄσταρχος, ὑφ οὗ xal
cessum, quasi ferventi vi. disjicimus. Εἰθηίιη cor- πρὸς τὴν ἀποδημίαν ἁπρόσκοποι χειραγωγηθείηµεν,
poris subterlabentis undique languorem persenti- dg δεξιᾶς τοῦ Πατρὺς πάντας τοὺς ἀνθέλχειν βου-
mus, nosque jam persuadentis, quid illi innatus λοµένους ἀποῤῥαπίξοντος.

deflusus et squalor, ad efficaces operum actiones praestet. Nisi tamen maxime auxili, quod disi,
penuria penitus laborabiimus, οφ nobis opus fuerit, ne multa nobiscum, eademque neque magna
vie insidiator, et przeses inveniat, ex quo signo eos, qui-me comitantur, in suas partes slatim sub-
scribit. Sed jam solum servi illius domini inveniamur integri, inquo hic pradonum princeps uihil
omnino invenit, et. sub cujus viribus ad hanc nostram [perfectionem et peregrinationem inoffenso
pede ducemur, quasi Patris dextera, quoscunque quos vicissim trabere voluerit, et ad se allicere,

velut correctionis fuste percuteret.

EPIST. LXVII.
Episcopo Debra.

ΕΠΙΣΤ. EZ'.
TQ ἐπισκόπῳ Δέδρης.

Rursum de fratris morte.

Meus quidem probissimus frater, illustrissime
cocpiscope, a Domino susceptus , vere in ipsa ejus
assumptione beatitudinem est consecutus. Nos au-
tem in bac ες et lacrymarum valle relin-
quimur, in his caliginis densseque obscuritatis
tabernaculis, in his horridis flentium et lamen.
(αμ convallibus, ommibus tristitiae et mae-
roris hujus, calamitatum et iufortunii regionis flati-
bus tumultuantibus expositi. Fratrem quidem nunc
planctu deflemus, quantum vel ipsa natura postu--
lare videtur, et ipse vetus Adam; at statim, in
horum, tolius instauratorem mature, Verbun,
secundum scilicet AJam, et primum Deum prospi-
cimus, qui nobis planctus leges przefinivit. Cui et
fidimus ipsum. (quia fratrem, qui nobis natus fuerat,
ipse suscepit) non in reliquum inopes, et quocun-
que auxilio destitutos nos demissurum, sed inodis
quos ipse novit, egenis nobis et infirmis, vires

'O uiv χρηστότατός pot ἁδελφὸς, τιµιώτατε
συνεπίσχοπε, ὑπὸ Κυρίου προσληφθεὶς, paxápux
ὄντως ἐστὶ τῆς προσλέψεως. Λὐτοὶ δὲ ὑπελείφθτμεν
ἐν τῷ τῆς λύπης χωρίῳ, τοῖς τοῦ σκοτασμοῦ σχηνὠ-
pact, τῇ xoc ἀδι τοῦ κλαυθμῶνος, πᾶσιν ἐχχείμενοε
τοῖς τῆς λύπης χωρίῳ πονηρίας πνεύμασιν' ἀπο-
χλαυσάμενοι μὲν τὸν ἁδελφὸν, ὅσον ἡ quate ἀπῄτει,
xai ὁ παλαιὺς Αδάμ ' ταχὺ δὲ πρὸς τὸν τῆς φύσεως
καινιστὴν ἀποθλέψαντες Λόγον, τὸν δεύτερον 'Αδὰμ,
καὶ τὸν πρότερον θεόν " ὃς xal πένθους ἡμῖν νό-
µους ὥρισεν. "Q καὶ πεποίθαµεν, ὅτι τὺν Τάντα
γενόµενον ἁδελφὸν προσλαθὼν, οὐδὲ τοῦ λο:ποῦ
ἑάσει ἀδοτθλτους, ἀλλὰ δώσε; πάντως τοῖς ἆσθε-
νοῦσιν ἰσχὺν οἷς οἶδε τρόποις , ὁ xal διὰ v' ἆδελ-
φοῦ ἑνισχύων πρότερον. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῦτ' αὐτὸ
ζέτει ὑπὲρ ἡμῶν παρ) αὐτοῦ, προσεπιζητῶν τὸ
καὶ εἰς τὴ» λαχοῦσάν σε τάχιον ἐπανελθεῖν, τὰ τῆς
αὑτοῦ ποίµνης ἣν ἑνεχειρίσθης, ἐπισχεφόμενον

emnino esse elargiturum. Qui et prius, in laboribus C πρόδατα.
quos propter fratrem susceperam, nos robore contirmaverat. At ipse etiam pro nobis, hoc idem 3b
ipso efflagita ut provinciam qu: tibi evenit citissime percurras, et oves gregis, quem regere aggres^

$us es, squo mentis intuitu consideres.

702 EPIST. LXVIII.
Constantino Berrhece duci, Sebastocratoris filio.

ΕΠΙΣΤ. XH'.

TQ σεδαστῷ xal δουκὶ Βεῤῥοίας, xvplo Κων-
σταντίνφ, τῷ vip τοῦ σεθαστοκράτορος.

De eadem.

Ut vidi fratrem meum ingenü diffusum lztitia,
quando a nobis discessit, οἱ ipsum lztantis animz
g»udium vultu significantem splendido, de in-
$ueto spectaculo magua me rapuit aduiratio,
et quodam temporis intervallo, meum ipsius
steporem in me ipso emollivi et incoxi. Αί
postquam totam jam mee mentis rationisque ΄
vim obtinui, qux causa fuerit tante hilari-
talis, fratrem meum interrogavi, meque ita ad-
miratum fuisse, illi omnino detexi. Hic vero
magis 66 admirari dixit, quod tanto me stu:
pore perculerim. Non enim vides, inquit, me
lium, qui omni est veneratione dignus, visurum
sperare, et hanc spem uberrimos Letitie fentes,
intra cordis labetras mirum in modum aperuis-
$e, Cujus vena ad ipsam usque faciem exsiliunt.

Ὁρῶν µου τὸν ἁδελφὸν διακεχυµένον, ὀπηνίχα
ἡμῶν ἑχωρίζετο, καὶ τὸ τῆς φυχῆς Ύῆθος τῷ προσ-
ώπῳ ἐπισημαίνοντα, ἐθαύμαζον τὸ ἄηθες τοῦ ὁρά-
µατος, xal µέχρι μέν τινος tbv. θαυμασμὸν κατ
ἐμαυτὸν ἔπεπτον. Ἐπεὶ 66 pov ἐξενίκα τὴν τοῦ
λογισμοῦ δύναμιν, ἐπυθόμην «' ἁδελφου τὸ της
φαιδρότητος αἴτιον * xal ὅτι ἐθαύμαζον, ἀπεχάλυόα.
Ὁ δὲ, μᾶλλον αὐτὸς θαυμάζειν ἔφησεν, ὅτι ἐθαύ-
paca, OO γὰρτἵδεις, εἶπεν, ὡς ἐλπίζω τὸν σεδαστὸν
ὄψεσθαι. 'H δ᾽ ἐλπὶς Ἡδε πηγὴν εὐφροσύνης ἑντόὸς
pot τῆς χαρδίας ἀνέῤῥηξεν. Ἡς αἱ φλέθες καὶ
ἄχρι τοῦ πρωσώπου ἁἀναπιδύουσιν. ᾽Ανέδαχκον τὰ
χείλη τὀύτων ἀχούσας ἐγὼ, xal τι μικρὸν τὴν xe-
φαλὴν ἕνευσα, ὥσπερ οἱ ἀναμιμνησχόμενο:. Eica
xaX περιλαδὼν τὸν ἁδελφὸν, ἐμαχάριζον, ὅτι
τοιούτου χαταπολαύαει θεάµατος, xal τοι της

489 EPISTOLA LXXV A J. MEURSIO EDIT E. 1»
« ήθους &pÓposiag (3) χατευωχήσετα:, xal τοῦ A Tunc cgo hzc audiens labia mea tacite monordi,
νέχταρος ἐμφορηθήσεται. Οὕτω πάντας EXx0er; οί parum caput meum deflexi, quasi qui aliquid atte
πρὸς αὐτὸν τῇ ἁλτθῶς χρυσῆ σειρᾷ τῆς χρηστότη- — comminiseuntur. Leinde fratrem meum amplexa-
τς. Mij παύσαιο volvov ἐπιπλέχειν ἀεὶ ταύτῃ, ἵνα — tus sum, illumque beatum fore predicavi, quia
εἰείως ἑλκύειν δύναιο. Τὸ γὰρ ἐπὶ τῷ μὴ ἀναλύειν — tali erat. spectaculo fruiturus. Unde tibi dulci mo-
παραχαλεῖν, οὔτε τῆς oT. αἰσθανομένου µεγαλογνώ- — rum amhrosia divinas epulas et convivia appara-
μονος φύσεως, οὗτε τὰς ἐπὶ cot ἑλπίδας ἀδρὰς χαι — bit, sacroque nectaris latice te replebit. ]ta omnes
εὐγενεῖς τρέφοντος. ad te ipsum illa vere aurea bonitatis catena dul-
dier attrahis. Ne igitur cessa illa nos semper circumnectere, ut et. plures ad te. ducere possis. Nam
le accersere ne nos illasolvag neque tu$ nature magnanimitas id percipi patietur, cum in te hxe

e multas et nobiles magnorum gestorum spes nos concipere cogat.

EIIZT. Ee.
To ἀποχαρτοφύ.λαχι χυρίφ Νικηφόρφ.

λὐτοῦ µου τοῦ σώματος xaxüg ἔχοντος, παν-
áp δέσποτα, βραχὺ τὸ γράµµα οἰκότως Ὑίνεται,
χαὶ ὅσον ἰχανὸν πρὸς τὸ τὰς ας εὐχὰς μόνον βοηθοὺς
ἐξαιτήσασθαι. "Ac χαὶ αἰτοῦσιδίδου νῦν μάλιστα, ὁ
καὶ ἀεὶ πάντα ἡμῖν «' ἀγαθὰ βουλόμενός τε καὶ
ἐπευχόμενος.

ΕΠΙΣ1. 0’,
Τῷ Πα.Ίαιολόγῳ.

Aii τῆς µεγίστης σου ἀντιλίψεως, πανσέἑδαστέ
pov αὐθέντα, µετρίας ἐτύχομεν ἀναπαύσεως Ev γε
τοῖς χατὰ τὴν Αχρίδα ὑπολειφθεῖσι τῇ Ἐχχλησίᾳ
ὁλιγοστοῖς. Ἔμελλες γὰρ ἀνῦσαί τι χατεπάδων τοῦ
πράκτορος ἡμῶν ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ἀἁσθενείας *
ὄθεν οὐ παυόµεθα ὅπερ ἔχομεν εἰσφέροντες τῇ
παραμίλλῳ (3) σου ἁἀγαθότητι ' πρὸς μὲν θεὸν, εὐχὰς,
ὡς αὐτοῦ λειτουργοί * πρὸς δὲ ἀνθρώπους, εὐχαρι-
στίας xoi εὐφημίαν * χᾶν el μιχρἆ σοι µέλει τῆς

EPIST. LXIX.
Nicephoro Chartophylaci.
Quia inürima corpus meum languet valetudine,

sanctissime domine, uon immerito he litterz bre-

viores erunt; volo enim tuarum precum solum
auxilia poscere. Qua petentibus vel nunc. maxime
effunde, qui semper nobis omnia bona appetis, et
summis volis deprecaris.
. EPIST. LXX.
Paleologo.

Tuis maximis beneficiis, reverendissime domine,
mediocrem jam naci sumus volup!atig requiem,
cum his paucissimis, qui in Achridis Ecclesia re-
lecti sunt. Speramus te 7039 plane posse per-
fücere, ut ob nostram inürmitatem et inopiam
exactorem nostrum (1 polenüs delinimeniis de-
mulceas. Unde quidem non cessabimus, quidquid
nostrum erit, tuz virtuti et nobilitati large offerre.
Deum quidem assidue precabimur tanquam ipsius

εὐφημίας διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας cuvat- C; sacerdotes οἱ ministri. In homines vero plenam

σῦησιν, ἣν ὁ λόγος ἐνειργάσατο * ἀλλὰ μὴ παύσαιο
τὴν ἔρημον ταύτην ἡμῖν ἑξημερῶν οἱμωχῆς, ταῖς
cai; ὑπὲρ ἡμῶν ἀεὶ θαυματουργίαις. Οὕτω γὰρ byà
τὰς σὰς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας ἑναὸν τίθε-
μαι, αἷς οἱ τῶν ἑχάστοτα πραχτόρων σκοποὶ ἀμδλύ-
νονται. El μὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῶν κχαθέστηχε βοηθὸς,
οὐδὲν τὸ χωλύον ἡμᾶς χαταναλωθῆναι ὑπὸ τῶν
ὄφεων, οὓς πολλοὺς fj ἔρημος αὕτη τρέφει, ζωουμέ-
νους xat ἀδρυνομένους τῇ ἄνωθεν ἐκχωρήσει, ἣν αἱ
ἁμαρτίαι ἡμῶν ἐπεισάγουσιν. Οὕτω Υάρ σοι καὶ
πλείους τοὺς στεφάνους ὁ δίχαιος πλέξει Κριτής τε
καὶ βραθευτὴς ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως, τηρῶν
χἀάνταῦθα πάσης χαχώσεως ἀνώτερον xal χακύν-
σεως,

gratiarum actionem ej jucundam benedictionis et
laudum manifestationem ostendemus. Etsi tibi iau-
dum celebritas et benedicendi existimatio pseva
quidem et exigua futura videbitur, ut sunt infirmi
bominum senaus, et languida opinio, quam solus
orationis sonus perstrepit. Ne tamen boc nostrum
defecium plenctu nobis sublevare desiste, maira-
bilia illa, quse tu soles, in nos opera diffundeus. lia
enim ego illa qua in nostra Ecelesi*s commodum
moliris, in templo suspeudere nitor, qua exactorüm
exploratores, cum oculis iustrent suis, auum etiam
effringant impetum animique obtundant furorem.
Nisi euim hic summus nobis opitulator exstiteris,
nihil quidem impedimento fuisset, quin ab his ve-

uenalis anguibus raperemur, quos hoc desertum mulios nutrit, ob illum nostram discessum frequenti
slipatos cepit, et lethali vivos aculeo, quem nostra erimina tandem coegerunt. lta euim tibi et justus
Judex, et praemiorum distributor coronas in die retributionis largietüàr et nectet, teque iute-
ri omniinali laqueo et inique fortunz acerbitate solutum servabit.

] ΕΠΙΣΤ. OA'. D EPIST. LXXI.
To απρωτασηκρητι κυρίφ 1 ρη)ορἰφ τῷ Kapa- Gregorio Camatero logothela.
npo.

Πάντων ἐγὼ μαχαριώτατος νῦν, el σε διά τε

Omnium ego quotquot sunt felicissimus quidem
v ἀδελφοῦ xal τῆς ἐπιστολῆς εὐεργέτησα, τὸν δύο

nunc sum, si in te οἱ fratris, et harum liltera-.— ,

Varie lectiones et note.

(2) ᾽Αμόροσίτας. Scrib. ἀμδροαία-.
(3) ἀπαραμίλλῳ legit Hasius «d. Leonem Diaconum (tom. CXVII, col. 726, not.) Epi. PAR.
PATROL. GR. CXXVI, 16

48 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIITEP. 492
rum praesentia aliquod beneficii contuli, qui duobus A λσχόντα µαχαριότητας. Kal τινι μὲν ἑλαχίστῳ, xofá

es pracipue felicitatum et dignitatum gradibus eve-
cius. Etenim nos etiam cum de parvulo quovis, ut
ait Dominus, bene meriti sumus, quz nec mente
comprehendi, nec verbis dici potest, compensatio-
nem sperans. Si autem tantos viros meritis pro-
sequimur beneficiis, quantum te ipsum logotlietze
dignitas etamplitudo constituit, qua jain pridem vel
eum ipso imperatore eadem sede uteris, et quautum
etiam primi secretarii officium te summum sublevat,
quo illius partes agis, qui imperatorum decreta scri-
ptis mandat; et maxime nunc quantum est sapien-
tior imperator et solertior, qui etiam suo arbitrie
non solum alia gravissima, sed magnarum rerum
rationes exigit : papze, qui numerus, quz magnitudo
pramiorum me manet ! quorum jam vel certa pignora
habeo. Et nisi noverim te aliqua his litteris mo-
Jestia afficere, qui satis litterarum VQ& pondere
es depressus, quas quidem graves et acerbas animi
tui esse egritudines manifestas, dum in alium certe
usum Stagirite litteras. et scientiam vertis, vere
quidem omnia pignora sigillatim tibi enumerarem.
Nunc autem usum solum tibi memorare sat erit.
Obsecutus sum Dardariotis, t& venerandi pro-
tostratoris filium, tuin alis in rebus, tum praecipue
in disponendis ràtionum calculis, patrem uudique
referentem (qui vere totus meus amor est) omnino
dimitterem. Quos ille eo honore et studio digne

φησιν ὁ Κύριος, ἀγαθύνοντες, οὔτε vip ληπὰς (4)
οὔτε λόγῳ ῥητὰς ἁμοίδὰς ἑλπίζομεν. EL δὲ τηλινοῦ-
πους εὐεργετοῖμεν [[.--τοὺμεν], ἡλίχον αὐτόν de τό τε
τοῦ λογοθέτου ἀξίωμα τέθειχε, τοῦ πάλαι βασιλ.ῖ
συνεδρεύοντος, xal τὸ τοῦ πρωτασηχρῆτις ὀφφίχιον,
τοῦ ἀεὶ τοῖς αὐτοχράτορσιν ὑπογραμματεύοντος, χαὶ
μάλιστα νῦν ὅσῳ xal σοφώτερος ὁ αὐτοχράτωρ xat
ἑμμελέστερος, ὥστε χαὶ τά τε ἄπια [f. ἄλλα] xoi
τοὺς λόγους αὐτουργεῖν' βαθαίἰ µοι τοῦ πλήθους xot
µεγέθ.υς τῶν ἁμοιθῶν ! ὧν ἤδη καὶ ἁῤῥαδῶνας δέ-
χοµαι. Καὶ el µή σε ᾖδειν ἀποχναίσων τῷ µήχει τοῦ
γράμματος, ἰχανῶς ὑπὸ τῶν γραμμάτων χεντούµε-
vov, ἃ χαὶ παθήµατα τῆς φυχῆς δριµέως ἠρμῆνευ-
σας, ἄλλον τρόπον τοῖς τοῦ Σταγειρίτου χρησάµενος,

B ἀπηριθμησαίμην ἄν σοι τοὺς ἀῤῥαθῶνας xat' elio:

ἔχαστον. Νῦν δὲ ἁλλ ἑνός σοι ἐπιμνησθήσομα..
Ἐπειθόμην τοῖς Βαρδαριώταις ἐπαφεθῆναι τὸν παν-
σέθαστον υἱὸν τοῦ πρωτοστράτορος, τά τε ἄλλα
πατρῴζοντα, xal τὴν πρὸς τοὺς λόγους διάθεσιν, τὰ
ἐμὰ παιδιχά. Οὓς τιμῶν ἀξίως τὶς σπονυδῆς, fv
ἐπ᾽ αὐτοὺς χατεδάλετο, οὐδὲ ἡμᾶς δοχοῦντας μὲν ἐν
τούτοις εἶναί τι, ὑπὸ δὲ τὰς αὐτοῦ Υενοµένους χεῖρας
ἀπειράτους ἑάσει τῆς ἰδίας µεγαλειότητος * ἀλλ ἁπ'-
λαύτομεν ἠλίχων ἀεὶ µεμνησόμεθα. "Ap& σοι μιχρ]ς
οὗτος 6 ἀῤῥαδὼν, ἡ χαὶ πραγµατείας χερδαλεωτάτης
x&gáAatov; Ἐγὼ μὲν οὐδ' ἔχω χωρΏσαι τοῦτον
τοσοῦτόν ἐστι τῖς Bp fis στενοχωρίας πλατύτερος.

.ceeluit, quod in ipsos large contnlerat, neque nos, qui esse inter illos tale quid merito existimavi-
:mus, sub ejus constitutos manibus οἱ potentia, su» amplitudinis expertes relinquet. Sed his frue.
«ur quorum magnitudinem nulla delebit oblivio. Parvum tibi quidem hoc pignus videbitur, et lucro-
sissimi studii suipina, Ego tamen hoc vix comprehendere possum. Tantum illud est, uL mea parvitate

-&H extensius. .

itaque eum maxime mihi lucro sint, ob ea quie ἍΟὕτω γοῦν μεγάλα κερδάνας, ἐφ᾽ οἷς τε εὐηργέ-

in te eonfero beneficia, jam hine alacrius de altero
beue inereri conabor, tibique meum Cyclopem notum
faciam, boc est, quod tuis litteris integerrimis,
ipsoque un)one pretiosioribus, a me postularunt.
Est igitur bic, qui deverandis hominibus intentus,
.-unum mihi; semper oculum manifestat, nequa-
quam in mea solum pericula, directum, etsi in
majorem cogitatlonis colligatur curam, et in
simplicius vitae adducatur statutum. Quamvis οἱ
lepido in illum utar joco, si ad ipsum vel pleuo na-
sigio vinum Pramnium (5) afferam,

Quod mihi odoriferm vitis dedit unica proles.
Quod eL in hoe veluti corporis utrieulo, adhuc mihi
gerseverantem rationis faceu comitatur, veluti phar-
macum omnem mororem et tristitiam evertens.
Jie autem unicum in ine convertit oculum, unius
tantum indicem propositi. Et ego quasi reli-
gioni studens et pietati, in hzc ipsa curam gero,
cuncta circumspiciens. Vide igitur tu, quis in me
hujusmodi se habet, et ubi illum inveneris, meun
Polyphemum cognosces. Vides, tantum non digito

D

τησα, Ὡδέως εὐερχετῆσω xal Écepov, xoi Tvw-
ριῶ σοι τὸν ἐμὸν Κύχλωπα τοῦθ) ὅπερ ᾖτησαν διὰ
τοῦ καθαροῦ xai µαργαρώδους σου γράμματος.
Ἔστι τοίνυν οὗτος ὁ πρὸς τῇ ἀνδροφαχίᾳ xal ἕνα
μοι ἀεὶ δεικνύων ὀφθαλμὸν, οὐδέποτε τῇ Epi] xa-
χώσει ἐπιδιάζοντα, κἂν σνναχθείη πρὸς τὸ συν-
ούστερον |f. συννούστ.], xàv διαχθείη [f. — χνθ.]
πρὸς τὸ ἁπλούστερον, xàv χαριεντίσωµαι πρὸς αὖ-
τὸν, ἂν πλήρει τῷ γαὐλῳ προσοίσω τὸν Πράμνειον.
ὅν µοι δῶκε μερῶν εὐώδεος υἱὸς τὸν ἔτι παραμέ-
νοντά µοι λόγον Ev τῷ ἁσκίῳ τοῦ σώματος τὸ πᾶσαν
papatvov ἀνίαν φάρµαχον ΄ ὁ δὲ ἕνα xol τὸν αὐτὸν
ἐπιθάλλει uot ὀφθαλμὸν, μιᾶς ἑνδειχτιχὸν διαθέσεως.
Καὶ ὡς εὐσεθῶν ἐπὶ τούτοις χομῶ, περιαρθρήσας (6)
ἴδε τίς ἔχει πρὀς µε τοιουτοτρόπως χἂν εὕρο:ς
τοῦτον, τὸν ἐμὸν ἂν ἔγνως Πολύφημον. 'Opde, µόνον
οὐ τῷ δαχτύλῳ τοῦτόν σοι ἔδειξα. Ἐπὶ τούτων
χρῖνον, εἰ µάτην ἐπιδοῶμαι τὴν ἐμὴν Παρθένο», καὶ
τὸν Κριὸν τὸν προσδεθέντα τῷ φυτῷ τῆς ἀφέσεως.
Δέδοιχα γὰρ, uf; µε φθάσῃ ζενίσας ὡς ἐπαγγόλλετα:.
Οὕτω: οὖν ἔχοντι χρηστότατον ἐποίησας ἔργον, ἀφεῖς

Varie lectiones et nola.

(4) οὔτε v Anzádc. Scrib. οὔτε vip ληπτάς.
(5) Hom. lliad, X v. 638, et Odyss. κ’, v. 238.

(6) Περιαρθρήσας. Scrib. περιαθρῄσας.

49) EPISTOLAE LXXV A J. MEURSIO EDIT £.

4

μοι τὸ τῆς ὕδρεως ἔγχκλημα * τοῦτο γὰρ ἐχεῖνο, οὖκ Α eum tibi manifestavi, in horum omnium caput,

ἑπανέδης χειµένῳ, οὐδὲ vexpbv ἠχίσω τὸν "Extopa.
Καὶ τοῦτ) ἀπονάμενος, ἔχεις τῆς παρὰ τῷ βασιλεῖ
προφεδρίας, οὗ τῆς χρηστότητος καὶ οἱ πολέμιοι
μάρτυρες. Ac xol ὁ Θεός σε τῆς φιλανθρωπίας
ἀμείδεται, τὴν ψυχαγωγὸν ἀντιδοὺς παράκλησιν, τὸν
ἡδὺν Θεόδωρον, τὸν ὄντως Χρυσήλιον, τὸν ix δυοῖν
ἀσυγχρίτωνὲν κόσμῳ πραγμάτων τὴν ἐπωνυμίαν ἐρα-
γισάµενον, xat φυγόντα μὲν τὴν ἡμετἐραν τὴν καµατη-
ρὰν ἀληθῶς, ἀχάματον δὲ γενόµενον. Ἡ πῶς ἄν σοι
τοσαύτας τέχνας xat οὕτω πεπαίδευτο, el τὴν φύσιν
dye χαματηρὰν xai ὀκλάζουσαν; πῶς δ᾽ ἂν στρα-
τιωτικὴν xal γεωμετρικὴν εἰς ταὺτὸ συνήγαχε, xal
συνῖφε τὰ μαχροῖς θριγγίοις ἕχπαλαι διειργόµενα,
μετ Αρχύταν, μετὰ Φιλόλαον, μετὰ τὸν Αἴλιον 'Άδρια-
Xv, μετὰ τὸν ἔχπτωτον ἡμῖν Ἰουλιανόν; ᾿Αριθμη-
τικὸν μὲν οὖν αὐτὸν ᾖδειν, ἀφ᾿ οὗ τοὺς Βαρδαριώτας
ἑπράττειν * ὅς γε xal µέσων ἠρίθμει νυχτῶν. Ἐς-
έπληττε γὰρ αὐτὸν τοῦ ὕπνου ἀριθμητικόν τι θεώ-
ρηµα, ἐπεὶ μηδὲ τοῖς ὕπνοις ἐνεθνθίζετο.

$i frustra magnum mete Virginis auxilium imj3oro,
et sacrum illum Arietem, qui in redemptionis at-
bore alligatus fuit. Timeo enim ne me hospitio an-
tecedat, ut ille gloriatur. Ergo me ita affectum uti-
lissimo eumulasti*beneficio, cuin injuriz erinine
me penitus absolvisti. lloc etenim illud est ; non
calcasti jacentem, neque mortuuur Hectorem ver-
beribus concussisti. Et hoc tibi utilitatis liabens
assiduus es etiam ipsi imperatori, cujus vir-
tutis vel ipsi hostes sunt testes. Quocirca et
Deus ubi 705 benignitatis ingentia dona imper-
titur, dum suavem Theodorum, et vere aureum
Chryselium , qui ex duobus totius mundi operibus,
quibus nullum aliud 2quari potest, egregium sibi
cognomen vindicavit, qui et fugiens nostrum hoc
vere laboriosum cognomentum, omni vacuuslabore
evasit. Profecto quomodo hie tantas artes tibl ita
paravit et instruit, si naturam habet succumbentem
penitus et labantem? quomodo vero militarem peri-

tiam et geometricam structuram in idem ipsum conjunxit, et qua jam olim concluso vallata
ambitu, altis erant septa moenibus contexuit, post Árchytam, post Plhilolaum, post Elium Adrianum
et post Julianum, qui 4 nobis defectu excidit misero? ]psum equidem arithmeticum noveram, ex
quo Bardariotas administravit; qui et totum noctium dimidium numeris incumbebat. Quadam
enim arithmetica speculatio et meditatio illi jucundum przripiebat somnum, deinde nec somno se

immergebat.

'AXX εἶχε xat αὐτὸς ἀληθῶς Aéysww* Εγὼ xaó- (Q — Verum enimvero ipse sermonem hunc vere at-

εδω, xal ἡ καρδἰα µου ἀγρυπνεῖ. Καὶ ἀεὶ δέ τι
ἠχριθολογεῖτο, καὶ ὅπως τὴν µονάδα εἰς µέρη £y,
χα. ἀμαθεῖς δείζῃ τοὺς ἁμετρη λέγοντας. Ὁ δὲ xai
χύδους ἔδει [f. ᾖδει], καὶ χυδοχύδους , xal τοῖς μὴ
εἰδόσιν ἡρμήνευε. Γεωμµέτρην δὲ οὕπω ᾖδειν.

cubos mire callebat, et cubi cubos, et illorum
nondum illum noveran.

Καΐτοι τό γε εἰχὸς αὐτὸν ἀπήῄτει τὴν γῆν συχνά-
χις μετρεῖν, ἀεί τι σφαλλόμενον, cl 8f τι καὶ µου-
σιχὸς Ὑένοιτο. Δίχαιον δέ’ τὸ γὰρ ἀριθμητικὸν τῷ
ἁρμονιχῷ συγγενές * ἐπεὶ χαὶ περὶ τὸ διωρισµένον
ποσὸν ἄμφω ἔχετον. Γένοιτο δ᾽ ἂν, εἰ πρῶτον μὲν
ἐπιδαίη τῶν ἁἀσχημάτων, τῶν τὸ πνεῦμα ycp-
ηΤούντων τοῖς χαλχοῖς δόναξι, καὶ µάθῃ ταῦτα πρὸς
ῥυθμὸν διαστέλλειν τε xal συστέλλειν» ὥστε τῇ μὲν,
πλτροῦν, τῇ δ᾽, ἀποχενοῦν. Ἔπειτα xai τοὺς χανόνας
ἀμφιφηλαφφη” χαὶ ἁπλῶς τοῖς τε ἄλλοις ἔμπνευ-
στοῖς ὀργάνοις, χαὶ τοῖς ἑντατοῖς χαὶ νευροσπάστοις
ἑνασχηθείη. Τότε δὲ xal ἐπὶ τὴν πολυύµνητον σφαι-
ριχὴν, ἢ ἀστρολογίαν ἀῑξει, οὐχ ὡς ἁδελφὴν µόνον
οὖσαν γεωμετρίας (ὕλη γὰρ τὸ πηλίχον ἀμφοῖν),
ἀλλὰ καὶ ὡς προεπιτηδεύσας αὐτὸς «hv ὁμώνυμον
σφαιριχὴν, fiv xal ἔφιππος ἡμῖν ἐπεδείξατο. Καὶ δὴ
τὰς τύχας λέγων ταῖς γυναιξὶν, οὐχ ἓν ταῖς τριόδοι;,
κατὰ τοὺς μάντεις τούτους δὴ τοὺς ἁγύρτας, ἀλλ᾽
à» ἑργαστήριον, ὡς ἂν σεμνύνοι τὸ µάθηµα, αὑτό-
θεν τε χρηµατίσεται [[. — σητ.].

texere poterat : Ego dormio, et cor meum vigilat **,
Et semper quidem: accurate. cuneta discutiebat, et
quomodo unias in partes dividi possit ; unde et
imperitos et stultos illos appellabut, qui mensura
unitatem carere ei divisione affirmabant. Πίο etiam

imperitis solerter interpretabatur. Geometram vero

Ipsa quidem ratio ab ipso postulabat, ut terram
crebro metiretur, quia semper fere prolabebatur.
Siquidem et musieus exstitit, et eque quidem : nam
arithmetica facultas cum harmonica affinitate est
quadam conjuncta, quoniam przeíünite quantitati
utreeque inserviunt. Exstitit etenim : verum primum

D illa aggressus est instrumenta, quz per zreas fistu-

las, ducto flatu concinnos agitant sonitus. Et µας
quidem edidicit ad concinnitatem et numerum
remittere et distendere, quasi modo illus flatu com-
piens, modo spiritü evacuans. Deiuceps ipsos di-
visos ad sonum canonas, utrimque contrectat, Et
simpliciter alia exercet organa quas vel tenui spiri-
tus ducuntur halitu, vel qua fidibus extenduntur,
et dulci diswahuntur nervia. Tunc eiiam in in-
clytam multoque celebratam hynmo spherze coe-
lestis seientiam, sive astrologiàm, quodaro quasi
ingenito impetu ferebatur, non quia solum illius
soror est et gerinsna; nam geomeirim materia
utriusque quantitatem ascribit ; sed quia conatu

multo sphzram, qua cum illa homonyma est, sibi serutari paravit, Hanc et nobis eques exacte

patetecit. Etiam

δὲ Cant, v, 2.

sortes fortuneque eventus mulieribus indicavit , non triviali jactantia el errore,

495 THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCIIEP. - 496
ui quidam vates circulatores per compita vagantes, sed in ipso ejus cfficira, vl gravi ita cultu ipsas

disciplinas celebraret, iude etiam nomen trabens,

Neque ctiam illum aliquis latuit thesaurus qua- A

cunque in terre porte defossus qui illum the-
saurorum copia possel exsaturare, juxta illuin
sophistam Herodem, Attici filium. 706 At cum
opus essel, uL hic alicui multa scientiarum studia
qué ad unguem pernoscebat, manifesto expri-
meret sermone, certe nunquam ille vertentem
el insequentem astrorum motum ignoravit, nec
heroscopi dominum, nec dominum domus lunz, ex
quibus forte illi mille infortunii casus oriri pote-
rant : unde hzc ediscens, anni ecansilis difficilem
οἱ periculosum gradum facile declinat ; iliudque
longius repellit et excutit, quod illi varia poterat
ingerere incommoda. In quo et alium Ptolemzum
habere poterimus, et alveum, si volueris, Aratum.

Καὶ ἔτι οὐδὲ θησαυρὺς αὐτὸν λήσεται ὅπου 65
τῆς Υῆς χατορωρυγµένος, θησαυρῶν αὐτὸν χορέσαι
δυνάµενος, κατ ἐχεῖνον τὸν ᾿Αττιχοῦ, τοῦ τὸν σοφι-
ατην τεχόντος Ἡρώδην. Καὶ δεῆσαν δή ποτε ἔπι-
δείξασθαί τιῶν οἶδε πολλῶν ἐπιτηδευμάτων, οὐχά γνοή-
σειτὸν πολεύοντα xal τὸν διέποντα, xal τὸν xóprov τοῦ
ὡροσχόπου καὶ τὸν τῆς σελήνης οἰκοδεσπότην * ἐξ ὧν
ἴσως ἕσται αὐτῷ τὰ καχοδαιµόνια. Καὶ μαθὼν ἐχχλινεϊῖ
τὸν χληματῆρα (T), καὶ τὸν καχοποιὸν διακρούστται’
xat Πτολεμαῖον ἔξομεν ἄλλον, εἰ δὲ βούλει, χαὶ”"Άρατον’
xai μάλιστα νῦν, ὅτε τὸ χρΏμα τῆς ἐπιστήμης νόµοις
ἑλήλαται. Τηρήσας δὲ xa τὰς τοῦ ἡλίου διφρηλα-
cla, τὸ ἆρμα ἑἐλαύνοντος τὸ πτηνὸν, καὶ τὴν fjvco-
yo] ἐχμαθήσεται,. Καὶ οὕτως ἕσται οὗ μᾶλλον
ἐπωνύμως 7) φερωνύμως Ἀρυσέλιος.

Et maxime nunc, cum scientiz utilitas et ingens opus legibus quibusdam propulsatur. Observavit
Waque et splendentis rotz solis, et alatum impellentis currum velocissimas aurigationes, el mirum
uurigantis Phoebi regimen edidicit. Atque ita erit non cognomento,sed revera Chryselius.

Ktsi vero ab illo quis exigit, ut hxc plane mani- Β Κἂν αἰτήσησθέ ποτε xal τοῦτ ἐπιδείφασθαι, ὕπο-

nifestet, etiam currui adjungetinulam, το cum illis
coztanea fuit, que Priamum in Achillis tentoria
eJuxerunt ; quae ita. effugit, ut llarpyia, quae nullo
est carnis pondere pressa, sed sumina est. levitate
celeris et corpus, et maxime si metam cursus hordei
acervum constituitis, quem ut novum et exspectatum
ο, 0ἱ spectaculum conspexerit. Kt alicubi ejus ipse ven-
ter in altum oris rictum dentesque conscendit, et si
forte vehementem efflat spiritum, ipsum insublime
attollit. kt hunc vere ipsum aurigam, ut illa le-
viorem, nisi pondus in se aliquod ad trutinam, «ut
assuevit, subjunxerit, extra sedem propellit.

Si igitur te voluntas commouet videndi hunc
proba:issimum aurigam, et feram illam venationem,
quam populi, quibus a colore cognomentum indi-
tum est, summa contentionis pugna domant, illai-
que ab omnibus equorum studio actis celebrem fa-
mam, nequaquam talem babe naturam, nec tam in
angusto nostr: Macedopix loco consiste, sed te in
Larissam confer. Nam Thessalia hac est miulto
accomumodatior, et ipsa planities Pharsalia. τω qua-
rum lato et diffuso campo modo has artes et scieu-
as ostendet, modo illas ut ediseat, adjutore εἰ
socio nobili utetur. At vero si ad nos progreditur,
ueque aliis, neque ipsa geometría ad honoris stu-
dium excitabitur. Nam ατα vel ipsum specimen
vuluumque exhorreo, cujus quidem pud me
locus ullus est. Omnes enim illis superioris s2-
euli inundantibus calaclysmis peme nobis sub-
wies: sunt, et alte obrutae. Unam igitur utilem
lerens arem ad 1e accedel, siquidem cantandi
peritiam, e& cucendi choros lalantem callet ar-
iem, cum luec etiam pars sit οἱ ,species barmonir,
εἰ nequaquam ab omnibus omnino studiose exculta,
quia ne ab his quidem qui nobiscum suut. lgitur

ζεύξει τῷἅρματι τὴν ἡμίονον τὴν ἡλιχιῶτιν ἑχείνων,
at τὸν Πρίαμον ἐπὶ τὰς Αχιλλέως σχηνὰς ἑπόρενυ-
σαν. Ἡ δὲ δραμεῖται 'Αρπνίαις ἴσα, μὴ βαρουμέντ
cape», ἀλλ᾽ οὕσα χούφη xai περιδετισµένη τὸ σῶμα,
xai μάλιστα εἰ νύσσαν προστήσεσθε θημονιὰς χρι-
θῶν, &; ὄψεται χαινὸν καὶ ποθητὸν θέαμα. "IT. που
καὶ ἡ γαστὴρ ἀναδραμεῖται κατὰ τὰς χάνας xal
τοὺς συνόδοντας (8). EL δὲ xal πνεῦμα εἴη σφοδρὸν,
ἀρεῖ ταύτην μετέωρον, xal τὸν διφρηλάτην δηλαδη
τοῦτον, ὡς ἐχείνης χκουφότερον, ἑχτὸς εἰ μὴ περι-
έξωσται στατΏρας, ὡς εἴωθεν.

Ei τοίνυν µέλει σοι xal ἁρματηλάτην τοῦτον ἰδεῖν
δοχιµώτατον, καὶ τοῖς τῶν χρωμάτων ἐπωνύμοις

C δήμοις περιμάχηταον θήραμα, xal, πᾶσι φιλίπποις

b

εὔφημον λάλημα, µηχέτι τοιαύτην ἔχε φύσιν ἐν τῇ
τῆς ἐχούσης ἡμᾶς Μακεδονίας στενοχωρίᾳ’ ἁλλὰ
1ῦσον ἐπὶ τὴν Λάρισααν. 'H. γὰρ θεσσαλία τούτου
οἰχειοτέρα, καὶ ἡ πεδιὰς dj Φαρσάλιος * ὧν τῷ πλάτει
τὰς μὲν :«ἐπιδείξεται τῶν ἐπιστημῶν xal τεχνῶν ’
τὰς δὲ, πρὸς τὸ μαθεῖν συνεργῷ χρίσεται * πρὸς
ἡμᾶς δὲ διαδὰς, οὔτε ταῖς ἄλλαις, οὔτε τῇ γεωμε-
τρικῇ ἐμφιλοτιμήσεται. Tov μὲν γὰρ ἀνεράστως
ἔχω τῆς ἐπιδείξεως τῆς δὲ τόπας ὄντως οὐχ Eg
παρ ἐμοί, Πάντες γὰρ ἡμῖν ὑπὸ τῶν ἄνωθεν χατα-
χλυσμῶν ἀπεθαλαττώθησαν. Μίαν pot τἐχνην ἔχων
ἔξει χρησίµην, εἴ ye ἑπίσταται τὴν ἁσματιχῆν τέ
καὶ χοροστατικἠν µέρος μὲν οὖσαν xal αὐτῆν ἢ
εἶδος ἁρμονιχῆς, οὐ πᾶσι δὲ πάντως σπουδαζοµέντ";,
ὅτι p. µόνον τοῖς xa0' ἡμᾶς. "0ov' ἡ μὴ παραθα-
λέτω τῇδε, ἢἡ ὡς ἐπ᾽ ἐκχλησίας ἀτόμενος ποικελ-
τερον καὶ περισσότερο», xal χοροῦ χορυφαῖος ἐσό-
µενος, δαχτύλων τς περιαγωγαὶῖς ἐπισημαίνων xtv
τέχνην, xai τῶν ἄλλων μελῶν ατροφαῖς καὶ λυγί-
σµασι. Πρότερος οὖν αὐτός pot τοῦτο βασάνισον,

. B ] Vario lectiones et notum.

(7) K.Anpacnpa. Scrib. Χλιμαχτηρα.

(8) Zvró&orcac. Scrib. κυνόδοντας.

i9! EPISTOL;E LXXV A J. MEURSIO EDIT.

498

xi» γνωριεῖ σοι τὸν τεχνίτην, xal χριθῇ δόχιµος, A buc non accedat, nisi veluti ad eeclesiasticum mo-

prb otto «hv ὁδὸν θαῤῥησάτω τὴν πρὸς τὴν 'Ayz-
ρουσἰαν τὴν λίµνην, την ἓμαην Αύχνιδον, εἰ ph πρό-
τερον σύνθοιτο τῷ ἁἀδελφῷ µου Δημητρίῳ περὶ τοῦ
τῶν ἁσμάτων μισθοῦ. 'O 6k ἔσται µελίγης (9) 1
μελαμπύρου ἐμποριχὸν ἡμιμέδιμνον. Τοσοῦτον γὰρ
ὅτε ἁσόμενος ὅ τε ἁἀχουσόμενος" ὁ piv, λαθεῖν
ἄξιος ὁ δὲ, δώσειν εὔπορος.

rem, varie et praxtantius concinat, aut vel ehori
magister futurus, vel solo digiti ductuipsam artem
edoceat, aut diversis aliorum cantuum modis et
dulci stridulz vocis modulatione. Prius itaque ipse
ου mihi explora, ut si tibi 707 hoc arüfcenr
notum fecerit, illeque a te przstantissimus judica-
tus fuerit. Neque vero ita statio ad Acherasiem

paludem, banc seilicet meam Lychnidon, ita fldenti animo viam ingrediatur, nisi prius cum Demetrio
Íratre meo canuituum praemia composuerit. Quz erunt. milii, aut. melampyri mercatorius asemime-
dimnus. Nam tantum et qui cantat, et qui audit, ille quidem recipere meretur, hic vero faeilis et

promptus debet elargiri.

'Opdc παρ" ὅσον ἦλθον εὐλαθείας γεροντικῆς xal B. Vides igitur ad quam circumspecte gravitatis

σέµνότητος, ἵνα χαρίσωμαί σοι, xal τῷ γλνχεῖ 8so-
δώρῳ συνεντρυφῄσωµεν ' ἐπεὶ xal ἀμφότεροι duy-
αγωγηδόντων δεόµεθα * ἐγὼ μὲν διὰ πάντα τὰμὰ
χαχά’ σὺ δὲ διὰ τὴν δυσχεραινοµένην σοι ἀποδημίαν,
ταύτην 0$ τὴν, ὡς ἔφης, µαχράν. Πρὸς fiv μηδὲ πάνυ
σγὀδρα δυσφόρως ἔχε, εἰδὼς, εἴπερ τις ἄλλος, γινοµέ-
v» χοινωφελῶς, καὶ δειχνῦσαν τὸ τοῦ βασιλέως ἡμῶν
μηδεμνιχὸν xal φερέπὀνον. ὋὉς ἵνα τοὺς ἐχθροὺς Ey-
{ύθεν δειδίττηται, πόλεως μὲν Σχείνης, xal βασιλείων
ἐχείνων, καὶ τῶν ἄλλων ἐχείνης ἁπολαυσμάτων ὀλιγω-
ρε, ἀγροτικῶν χαχῶν ἀνεχόμενος. Ἔκκειται μὲν ψύχε-
cl c& xal θάλπεσιν, ὕπαιθρος δὲ φέρει τὰς ἑναντίας
ὥρας σὺν ταῖς φιλτάτοις * καὶ ἅμα τὰς χώρας, atc ἂν
ἐπισταίη, χαθιστᾷ μεγαλοπρεπῶς xai βασιλιχῶς,

sedem et senectutis religionem perveuerim, ut et
tibi gratificari non dubitem, et cum dulcissime
Theodoro, veluti luxurianti insultemus pectore.
Quoniam uterque anim: ductoribus indigemus : ego
quidem propter omnia mea infortunia lapsus ; tu vero
propter absentiam, qua quidem teacerbe quodam
pungit luctu ; qux, ut ipse dicis, longiori persistit
mora. Αά quam quidem non te zgrum neqne diffi -
cilem praebe, cum cognoscas, si quis alius, coin-
munem nobis allaturam esse utilitatem, οἱ im-
peratoris nostri anxium cura studium ostensuram,
nimiam laborum tolerautiam. Qui ut infensos hostes
cominus terrore agitet truculento, illius urbis et
illorum regnorum delicias, aliaque suavia oblecta-

τῶν τε ἄλλων ápposth;, xal τῶν ἐχχλησιαστικῶν C menta penitus negligit. Agrestibus infestatur, et

δ:αρερόντως Ὑινόμενος. Ταῦτα καὶ ἄλλα pupla τῆς
μαχρᾶς ἁἀποδημίας ὑμῶν xai ἀγροὶ καὶ πόλεις
ὀνίνανται ΄ ὣστ᾽ οἱ μὴ φιλαίτης |f. — τιός τις] εἴης,
ἀλλὰ φιλάνθρωπος καὶ φιλάδελφος, o) µόνον o) 6uc-
χερεῖς [f. — ρανεῖς] πρὺς τὴν ἀποδημίαν οὐχέτι,
ἀλλὰ xal μᾶλλον ἐπεχταθΏναι ταύτην ἐπεύξῃ, ἵνα
πλεέους xai πλείω εὐεργετώμεθα.

deprimitur injuriis , et duro frigori et repentibus
solis radiis subjectus jacet, et adversa horarum spa-
tia euin amicissimis sociis ad serenam c«eli plagam
assiduo transigit. Simulque regiones omnes, qui-
bus ipse prefuit, ingenti majestate ac vere impe-
ratorio jubare construit. Et non solum aliorum est
prefectus. et princeps, sed ecclesiastice dignitatis

summa cum excellentia moderator. Ilec quidem et alia millelonga vestrae absentis dona et agri et
wrbes sibi in summum utilitatis munus víndicant, quia minime contentiosus es, sed humanus et
fratrum amator. AL non solum arduos et difficiles nos ob hunc discessum et absentiam senties,

Sed maxime illam flniri deprecaberis, ut
neficiis
ΕΠΙΣΤ. OB'.
TQ zposópo co Παντέχ»ῃ.

Τὸν χολοφῶνα ἐπέθηκας, ὑπέρλαμπρέ µοι ἐν Κυρίῳ Ό

vit, ταῖς περιεχούσαις µε θλίφεσιε, xal αὐτὸς εἰκὼν
συνέχεσθαι θλίφεσιν. "O γοῦνἑμαντῷ φάρµαχον διὰ τῶν
τοῦ λόγου βοτανῶν ἤρτυσα, τοῦτο xal cot χρήσιµον
εἰδὼῶς, στελῶ καιροῦ ὁραξάµενος * ὡς νῦν γε ὑπὸ
Φφωτὶ τουτί σοι τὸ γραμμµάτιον συνντάξας, οὐκ εἶχον
ὅπως ix τῆς πυςίδος τὸ φάρμαχον ἀναλήψομαι " οὐχ
οὕτως ἀνειμένης ἁπλῶς, οὐδὰ πᾶσιν ἐχχειμένης,
ἀλλὰ περιεργοτέρας χειρὸς δεοµένης πρὸς τὸ ἀνοί-
γεσθαι. Ἠλὴν $207 τοῦτο µόνον νῦν ἔχω σοι συντε-
λεῖν, ὡς μετὰ τὸν γειμῶνα πάντως ἔαρ, χαὶ ὅσα
τοῦ ἔαρος. Ὁ δέ ve τοῦ Ἡλίου παῖς Φοίνιξ, xal
τεφρωθεὶς ἑξανίστατα:, ἵνα μηδὲν εἴπω θειότερον
xaY ἡμέτερον.

saltim plnribus et majoribus tandem afliciamur be

EPIST. LXXII.
Assessori Pantechna.

Jam tandem colophonem imposuisti, illustrissime
iu Domino fili, sremnis durisque calamitatibus,
que me cireumdederant. Áique ego etiam jaw
dicere cesso, me illis premi et astringi, qui etiam
utilissimum mihi pharmacum salubribus litterarum
plantis apparavi et condidi. Hoc etiam, quia tibi
conducere video, ut primum occasionem nactus
fuero, ad te mittam. Nunc 3utem quia ad hoc tan-
tum lumen has tibi litterulas construo, nulla mibi
facultas fuit, ut ex pyxide hoc pharmacum assu-
merem, quia non ita shnpliciter dissoluta et re-
missa est, neqve omnibus ita exposita, sed quia
curiosiori manu, ut aperiatur, indiget. Verumtamen
quantum modo tibi perficere et conari debeo, ita

Varia lectiones ct nota.

(9) Mzliync. Scrib. μελίνης,

493

IHEOPHYLACTI BULGARIJE ARCHIEP.

500

erit, quemadmodum post borridam hiemem dulce ver, et quecunque veris sunt, prorsus adveniunt. Equi-
dem Phonix solis fllius postquam in cineres resolutue Tuit, denuo {δν resurgit, ut nihil wms»gis

divinum de nobis ipsis a te loquar.
708 EPIST. LXXIL

Domino Michaeli Pantechne | medico imperatoris. À

Vos quidem semper nos quadam spe suspensos
eoncutitis, quasi ad iter accincti, meque' invisere
studentes, semper autem me decipitis. lta quidem
vos qui per aerem vestigia figitis, nos quidem humi
repentes negligitis. Sed enim jam sero veluti glu-
tinis ligamen, quibus ibi morari diutius cohibemini,
projicientes, nostrum omne solatium flatis. llla
vero dura terrieulamenta, quz in nos obtendistis,
puerorum sunt spectra, seilicet mendicorunm episco-
porum. At totius Bulgarie archiepiscopus, quem
vel quotquot ín illum oculos convertunt, illumque
plane audiunt, etiam totos dies, aureos nummos
wumerare, e& quasi mensure complementis arbi-

Lrantur accumulare, veram rursus przsentiam, quasi B

imendici eujusdam 'etiam existimabit, qui solerti
quoda ambitu solum circumit,

Inquirens | ossam,

ΕΠΙΣΤ. OT".
TQ ἰατρῷ τοῦ βασιλέως xvplo Μιχαὴ
τῷ Παντέχνηῃ.

Ὑμεῖς δὲ ἀεὶ μὲν ἡμᾶς ταῖς ἐλπίσι σανεῖτε, ὡς
ὕξοντες xal ἐπισχεφόμενοι, ἀεὶ δὲ ἑξαπατήσετε"
οὕτως ἡμᾶς περιφρονεῖτε τοὺς χαμαὶ ἐρχομένους ol
ἀεροδατοῦντες ὑμεῖς. ᾽Αλλὰ γὰρ ὀψέ ποτε ἐχέχολλον
ἀποῤῥίψαντες, ᾧ πρὸς τὰ αὐτόθι ἔχεσθε, παράχλη-
σις ἡμῶν γένεσθε. Τὰ δὲ φόθητρα, ἃ ἡμῖν ἕἔπανα-
τείνεσθε, μορμολυχεῖα παίδων εἰσὶν, ἤγουν πτωχῶν
τινων ἐπισχόπων. Ὁ δὲ πάσης Ὠουλγαρίας ἀρχιε-
πίσχοπος, ὃν ὅσοιπερ ὁρῶσί τε καὶ ἀχούουσιν, οἵονται
µεδίμνοις ἐχμετρεῖσθαι τοὺς Χρυσίνους ἑχάστης
ἡμέρας, τὴν ὑμετέραν παρουσίαν ὡς πτωχοῦ τινος
οἱήσεται, ὃς περίεισιν

Αἰτίζων ἀκό.Ίους οὐκ ἄορας οὐδὲ At6ncac,
xàv μιχρὀν τι λάθῃ, τῷ ληφθέντι ἀρχούμενος. Μόνον
ἐλθὲ, καὶ οἱ πάροικοι μόνοι, οἰπαρὰ τοῦ Βλαχερνίτου
ἀποχρυθέντες, πλουτίσουσί σε, ἀνὰ Ev σχόρδον δόν-
τες. Τηροῖο ὑπὸ Κυρίου πάσης χαχίας ἀνώτερος.

haud tripodas, sed πεενε lebetas.

Qui vel sí. quid parvum susceperit, illud sibi in auxilium satis esse censet. Solus tu veni, εἰ dome-
stici tui soli. IHi vero, qui apud Blachernitem occulti degunt, te multis sublevare poterunt divi-

tiis, vol si unum allium tibi obtrudant.
diat.

EPIST. LXXIV.
Eidem.
Gaudeo quidem, quia a te litteras non suscipio.
Quoniam certo quasi quodam signo, te occupatio-
mibus obrui facile conjicio : quibus non parvi sit

Dominus itaque te omnis fortunz iniqua vielorem custo-

ΕΠΙΣΤ. O4'.
Τῷ αὐτῷ.
Xalpto μὴ δεχόμενος ἐκ σοῦ γράμματα. Texpat-
ροµαι Y&p σοι προσεῖναι πράγματα, otc tt xal χερ-
δαλέον Όπεστιν. El μὲν οὖν τυγχάνω τοῦ σκοποῦ,

emolumenti lucrum. Si equidem scopi ita attingo (* χα) οὗ παρατοξεύω, ἔχω τοσαύτην Ex τῶν σῶν iv

metar, nec longe ab illo mea spicula torqueo, pro-
culdubio habeo, ob ea qua tu moliris, inter 1nez
tristiti:e et maororis causas, ingens solatium. Si
autem, ut tua sunt, adversus mibi fortunz obvenit
casus, equidem wobis adversarius utrunque tela
sua vibrans imminet :

τοῖς ἐμοῖς λυπηροῖς παράκλησιν’ εἰ δὲ xai «ὺ σὺν
δυστυχῶ, δίπαλτος ἡμῖν ὁ πονηρὸς ἔπεισιν. "Q µόνυ;
ὁ ἀγαθὸς θεὸς καὶ xpattxbe ἀντιστήσεται. Ὑφ οὗ
καὶ αὐτὸς ἀνώτερος τῆς ἑχείνου καχομηχανίας qua
λάττοιο,

cui solus Deus potentissimus et optimus demum obsistet. Qui 1e ab

iliius dolis et multo fraudium laqueo semper tutetur.

EPIST. LXXV.
Eidem.
Cum multa desiderii siti flagrarem, ut perspicue
εἰ aperte, ου tibi contüngunt, ediscerem, illu-
strissime in Domino fili, tu obscuras et. quodam
veluti turbidas cgino mihi guttas emisisti quibus

ΕΠΙΣΤ. OE.
Τῷ αὐτῷ.

Διφῶντί µοι μαθεῖν τὰ χατὰ σὲ λευχότερον, ὑπέρ-
λαμπρέ pov ἐν Κυρίῳ υἱὲ, αὐτὸς σταγόνας ἐπιπέμ-
πεις θολώδεις, ἐξ ὧν οὐκ ἰῶμαι τὴν δίφαν. Γράχον
οὖν pot ἀριδηλότερον ἑνίοις τε (10) εἶ, καὶ εἰ ἐν

me ea siti nullo modo levare possum. lgitur U ἀξίοις τῶν ἑλπίδων αἷς ἑτρεφόμεθα.

ad me
nutrimur.

manifestius scribe, quibus forsan sis distractus negotiis, οἱ οἱ θα siut digna spe qua mos

Varie lectiones et note.

(10) ἸΕγίοις ευ. Scrib. ἐν οἷς xs.

&1 EPISTOLE XXXV 4 J. LAMIO EDIT E. we

EIL—————————————

Run. Mn cape V

— À — WM üÜ — an ——ApagÀ M 20 a — € -

OEOOCYAAKTOY
' EIIIZTOAAI AE.

THEOPHYLACTI

EPISTOL/E XXXV

Edite et Latine verse a Joanne Lami.

ΕΠΙΣΤ. A'.
Τῇ 0sczolrgy κυρᾷ Μαρίᾳ.

Δέασποινά µου ἁγία, πολλοῖΐς μέν µε τοῖς λυπηροῖς
t£ o τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ᾿Αχριδόθεν ἐπεδήμησα,
αἱ πολλαέ µου ἁμορτίαι προσεπαττάλευσαν * οὕπω
δὲ τοιοῦτον οὐδὲν οἷον νῦν ὁ ἆθλιος ἔπαθον, μὴ ὃυ »
νηθεὶς ἁ ποδοῦναι τὴν τελευταίαν χαὶ συνταχτήριον
τῇ βασιλείᾳ προσχύνησιν, Ἐχεῖνα μὲν γάρ pot τὰ
λνπηρὰ fj cf γαλτνότης ἑχούριζε, μᾶλλον δὲ τελείως
ἐνήλειφεν, ὡς μηδὲ ἴχνος τούτων ἐμφαίνεσθαι, xal
7) θαῦμα εἰς Ιλαρότητα µετεθάλλοντο, ἀλλοιούσης
αὐτὰ τῆς θειοτάτης σου δεξιᾶς, ὥστα τὰ πρὸς θεὺν
τῷ Δαθιδ λεχθέντα, χὰμοὶ πρὸς τὴν βασιλείαν σου
Ἰέγεσθαι * Κατὰ τὸ π.ῆθος τῶν ὁδυγῶν µου ἐν
eq χαρδἰᾳ µου αἱ παρακ-Ίήσεις σου εὔφραναν
τὴν ψυχήν µου. Τὸ δὲ νῦν τοῦτο πάθος τὶς ὁ ἔπι-
χουρίσων τῇ ip] ταπεινότητι; τίς ὃ Όήσων τῇ
ἀσθενείᾳ µου φορητότερα ; Ἐκτὸς εἰ μὲν [f. μὴ]
την σἣην ὑπολογισάμενος ἀγαθότητα, ταύτην ffo
Xàv τούτῳ παράχλησιν. Πιστεύω γὰρ, κατὰ τὸ εἰχὸς,
ὡς xal τὸ πταρὸν γράμμα δέξαιο, χαθάπερ ἐχείνην
aüthv τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐντυχίαν, fjv ὑστερήσα-
μεν ἄχοντες.

"loto γὰρ fj ἑλεοῦσά µε βασιλεία σου, ὡς ἀπὸ
Νιχομγδείας ἑπανερχόμενος (χἀχεῖσε γάρ µε τὰ τῶν
χαχῶν µου διϊπόρθµευσε xópata), πολλὰ μὲν xal
πυλλάχις ἐδιασάμην τοὺς ναύτας, ὥστε πρὺς τὸ τῆς
βασιλείας σου εὐτυχῶς ἔχοντες τῆς Πρίγχιπος νησ(-
5:2», καὶ τοὺς οἴαχας ἐπιστρέψαι, xal τὸ οθόνιον
µμεταστείλασθαι ^. ἀλλ' οὗτοί γε τῶν ἐμῶν βιαίων
ῥημάτων οὐδὲ χέλευσµα ἐπαῖουσιν, οἶμαι, βιαιοτέ-
ρας Bol; τῆς τοῦ βορέου τὰ ὧτα χαταδομδούσης
αὐτῶν, ὃς ἀπὸ τοῦ παντειχίου χαταδαίνων λαμπρὸς,
ἀπόρευτον ἐτίθει τὸ πέραµα, πλὴν εἰ μὴ πρὸς τὴν
᾿Απολλωνιάδα χαταίρειν ἑμέλλομεν, ἀλλὰ xal μετὰ
τὸ πρ τὴν µεγαλόπολιν διασωθῆναι. Διεσώθημεν
δὲ, µόνον οὐχὶ τῆς γῆς ταῖς χώπχις προσφαύοντες'

55 Psal, χο, 10,

709 EPIST. 1.
Auguste domne Marie.

Auguala mea sancta, multis quidem doloribus,
ex quo ad urbium reginam Achride sum profectus,
multa me mea peccata affecerunt. Nihil vero un-
quam 1!ale, quale nunc, miser perpessus sum,
quod non potuerim imperium tuum ultima ac con-
grua prosequi veneratione. Πίος enim dolores tua
mihi levavit serenitas, imo vero delevit omnino,
ul ne vestigium quidem illorum appareat, et quod
mirum est in hilaritatem conversi sunt, divinissima
Qua. immutante dextera, ita ut, quz? ad Deum dicta
sunt a Davide, mihi qucque ad imperium tuum diei
possint : Secundum multitudinem dolorum meorum
in corde meo consolationes tue latificaverunt | ani-
mam meam *. Hanc vero presentem sgritudinem
quisnam levet lumlilitati me»? Quis infirmis tneis
viribus imponat leviora ? Nisi forte tuam ego re-
spiciens bonitatem ejusmodi assequar vel in hoc
consolationeu ; credo enim fore, ut pr:esentes etiam
literas ea excipias humanitate, qua hominem
ad colloquium illud tuum admisisti, quo caruimus
inviti.

Sciat enim volo imperium tuum, mei motum mi-
sericordia, me Nicomenia redeuntem ; nam illuc
meis cum malis fluctus advexerant ; multum plane
ac ssepius institisse nautis, ut ad imperium tuum,
feliciter habentes iter ad insulam Principis et cla-
vos verterent et vela darent. Sed hi meorum ur-
gentium verborum clamorem minime audiunt, ve-
hementiore puto borec stridore ipsorum auribus
obstrepente, qui quidem ex adverso violenter ir.
ruens, impervium faciebat iter, nisi futurum erat
ut Apolloniadi appelleremus, deinde vero Megalo-
polin confugeremus. Confugimus autem solum-
modo, non ad terram remos inhibendo descendi-
mus, tantum destitimus navigando. Volebam equi.

- --

503"

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

i

denm sa»penumero meam explerc cupiditatem, atque À τοσοῦτον τοῦ πελάγους ἀπείιομεν, "H6ovXtfünv μὲν

ad meum unicum post Deum currere auxilium. At
perniciosus notus nos 710 iterum repulit, perinde
a€ borez idipsum condixisset, ot immensis vicissim
flatibus dolorem mihi alteruter afferret. Quid tum
postea? Facta nobis egrediendi potestate ab illo,
qui rerum nostrarum conservando ac dirigendo
curam gerit, Sebastus autem erat, et prztor Dyr-.
rachii, ita mihi profecto quz desiderabam esci-
derunt, atque id :quum fuit. Desiderium enim, ail,
peccatoris peribit **. Donis vero semper invideng
inimicus, omne quodcunque voluit adversum per-
fecit. Sed neque inutilia fuerunt hujusce consilia,
quoniam et peceatorum dux est, imo, inquam, et
factor et instructor. Etenim imperium tuum, quem-
admodum speravi, et prz:esentes meas litteras pro
congrua excipiet veneratione atque adoratione , et
mem ignoscet indignitati, utpote qui defectus in
jpsa corporis constructione sustineo potius quam
facio. Cum vero ego consequarquod contendebam
accipere, adimpletis quze desunt, suavius componar.
Verum enimvero, quandoquidem ea mihi disciplinae
filum resolverunt et mutat lianc loquelam, in quo
Hngua manu utitur, bono ac niti animo audiat
imperium tuum, et spondeat mihi tuam bonitatein
et auxilium. Haque Ῥοιο mibi a Deo, in eujus
conspectu quotidie appares per opera ad eum manu
ducentia, mediocrem in posterum tentationem ; ni-
mium enim esset dicere tribulationum cessationem,
et quod proprium est tuum, ne avertas nisericor-
diam tuam a me, sed in aliis etium οἱ innatam
tuam atque in. iie consuetam ostende clementiam
οἱ promissum, quod antea fecit os tuum custos ve-
ritatis, erga conservum et fratrem meum Demetrium
parficito. ;

Habeo autem quid et. urbane scribam ad feui-
nam vere plenam gratiarum. In hac urbe versanti
Mihi (tantum tempus est) male oluerunt et putrue-
runt omnia nostra, alibi etsuave reddentia οἱ bene
olentia. Descendo igitur adj Bulgaros re Constan-
tinopolitanus, hospitio Bulgarus, cariem situmque
redolens, ut illi pellium pedorem. Et quod gravis-
simum est, existimabunt bomines isti me tibi quo-

que horrori ac nauses fuisse. Nonne hic fotor D

suaviter mihi oluit, et laute oppido ac urbane ?
Seis ergo quid facies, ne mihi eveniant que dixi,
graveolentiam evaporabis et perpetuo damnabis
exsilio, e nostris ipsis ligeis proscindens tergum,
quz tellus fert primis et puris solis radiis fruens,
ut tibi iuteralia sincero animo, e£ non adulandi
gratia, hzc quoque habeam canenda, quz Cantico-
rum $ponse aptavit Salomon, quanquam ea ad
Majus. quoddam inagisque 711 arcanum profe-
rat : Gene (κ sicut areole& aromatum consitg ex

55 Psal, cxi, 16.

πολλάχις τελειῶσαι τὴν ἔφεσιν, καὶ πρὺς thv ἐμὴν
µετά Υε θεὸν µόνην ὁνραμεῖν ἀντίληφιν» à ὁ
παλαμναῖος γνότος αὖθις ἀντέχρουσεν, ὥσπερ πρὺς
τὸν βοῤῥᾶν αὐτὺ toute συνθέµενος, ἵνα µε ταῖς
ἀμέτροις πνοαῖς ἀνὰ µέρος λυπῶσιν ἑχάτερο).
Εἶτα τί ; Της ἐξελεύσεως ἡμῖν ἐπιτρεπομένης παρὰ
τοῦ τὴν τῶν ἡμετέρων ἐπιτραπέντος ἐπιτήρησιν xol
διόρθωσιν, 6 σεδαστὸς δὲ xol πραίτωρ Δυῤῥαχίου,
οὕτως ἐμοὶ μὲν τὰ τῆς ἐπιθυμίας διέπεσεν : εἰχές
γε τοῦτο. Επιθυμία γὰρ, quoi, ἁμαρτω.λοῦ ἁπο.
JAeitut, Ὁ δὲ τοῖς χαλοῖς ἀεὶ βασχαίΐνων ἐχθρὺς
πᾶν ὅσον ἐπουλῆθη χατήνυσεν. ᾽Αλλὰ µήποτε χαὶ
τούτου Ἠχρείωται τὰ βουλεύματα, ἐπὶ [[. ἐπεὶ] καὶ
τῶν ἁμαρτωλῶν ἀρχηγὺς, Epo δὲ xal πλάστης χαὶ
σχευαστής. "H ve γὰρ βασιλεία σου, ὡς ἐπήλπισα,
καὶ τὸ παρὀν µου γράµµα ἀντὶ συντακτηρίου προσ-
φωνῄσεως xaY προσχυνήσεως δέξεται, xal συγ-
γνώσεται τῇ ἐμῇ τοῦ δούλου αὐτῆς ἀναξιότητι, ὡς
παθόντος μᾶλλον, f| δράσαντος, τὸ τῆς αὐτοπροζ-
ώπου συντάξεως λέλειμα [f. λλειμμα]. Ἐγὼ δὲ ὡς
ἐσχηχὼς ὃ λαθεῖν Ἠπειγόμην, πληρωθέντος τοῦ
ὑστερήματος, διατεθήσοµαι fiovov. ᾽Αλλὰ γὰρ End
χἀνταῦθά pot τὸν τῆς διδασκαλίας μἶτον ἀνέλυσαν,
xai τὴν ἄφωνον ταύτην λαλιὰν ᾗ τῇ χειρὶ γλώττῃ
χρῆται, πραέως ἑνωτίζῃ καὶ εὐμενῶς, χαὶ πρεσθεύῃ
pot αὐτὴ «hv σὴν ἀγαθότητα χαὶ ἀντίληψιν '
αἴτησαι μέν pov παρὰ cou ᾧ χαθεχάστην παρίστα-
σαι διὰ τῶν πρὸς αὑτὸν χειραγωγουσῶν πράξεων, τὴν
ἐς τὸ μέλλον µετρίαν πεῖραν (πολὺ γὰρ «φάναι,
παῦλαν τῶν Ολίψεων), καὶ τὸ σὺν δὲ ἴδιον, p. διασχε-
δάσις τὸ ἕἔλεός σου ἀπ ἐμοῦ, ἀλλὰ τά τε ἄλλα χαὶ
τὴν ἔμφντόν σου xal πρός µε συνήθη χρτστότη-α
ἐπιδείχνυσο, xal τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν τὸ τῆς ἁληθείας
ὑπονργόν σου στόµα πρὸ χαιροῦ ἑἐποιήσατο cl: τὸν
αύνδηυλον xai ἁδελφόν µου Δημήτριον, ἀποτέλεσον.
"Eye δέ τι χαὶ χαριεντίσασθαι ποὺς τὶν τῶν
χαρίτων ἀληθῶς γέµουσαν. Ἐν τῇ πόλει ταύτῃ
ὄντι pot. (τοσοῦτός ἐστι χρόνος) προσώζεσαν xa.
ἐσάπησαν τὰ xa0' ἡμᾶς ἅπαντα, xal τὰ ἄλλως
ἡδύνοντα xal εὐωδιάζοντα. Κάτειμι τοίνυν ἐπ
Βουλγάρους (1) ἁἀτεγνῶς Κωνσταντινουπολίτης, τὸ
ξένον Βούλγαρος, ἀπόζων σαπρίἰας, ὡς ἐχεῖνοι τοῦ
τῶν χωδίων Υράσου. Καὶ vb δεινότατον, ὅτι µε οἱ
ἐχεῖνοι ἄνθρωποι καὶ παρὰ σοῦ βδελυχθῆναι olf,co:-
ται. "H γὰρ ἂν ἡ σαπρίἰα pov εὐωδιάσθη xaX µάλα
πλουσίως xal χαρ.έντως. Οἶσθα οὖν ὃ ποιήσεις, ἵνα
μὴ τοῖς ἑλεγχθεῖσιν ἁλώσωμαι ; Try δυσωδίαν ἐχθν-
μιάσεις xa ἀειρυγίᾳ χαταχρινεῖς às' ἡμῶν δξύλο'ς
αὐτοῖς χόπτουσα τὸ µετάφρενον, ἃ (7, φἑρξει πρώτων
xaX χαθαρῶν τῶν ἡλιακῶν ἀχτίνων ἐἑπαπολχύουσα,
ἵνα σοι xal ταῦτα πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔχω προσάρειν
ἐπαληθῶς, xal οὐ χολακικῶς, ἃ Σολομῶν τῇ το
"Αβσματος νύμφῃ προσήρµοσε, χἂν καὶ πρὸς μεῖςόν
τι φἐρῃ ταῦτα xal μυστιχώτερον ' Σιαγόνες σου

Varue lectiones et notam.

(1) Hec veriebat Siriundus, ul vidi .e est apud Darceni 7

555

EPISTOL:E XXXV A 1. LAMIO EDIT. E. .

- 506

ὡς gid.lai ἀρωμάτων φύουσαι μυρεύικά. Πάντως Α pigmentaciis 5'. Per genas autem tibl. omuino ver-

δέ σοι διὰ σιαγόνων ὁ τοῦ χελεύσματος λόγος προ:
ενεχθήσεται. Ταῦτα μὲν οὖν Ὑεροντικώτερον πρὸς
«hv ἁγίαν σου βασιλείαν ἠτησάμεθα. θεὺς δὲ οὗ σὺ,
χαὶ ὃς σοῦ, αὐτός σε πάσης ἑξαιρού:.ενος χαχύνσεως
xai κακώσεως, ἀξιώσειέ τε fe [Γ.---σειέ τέ σε]τῶν
αὑτοῦ χαρίτων τελείων, καὶ ὁσμὴν εὐωδίας Χριστοῦ
γενοµένην, xai ἐπὶ τὸ ἄνω ὑψώσοι θυσ'αστηριον *
xa vospbv ἀποτελέσοι θυµιατίέριον, ἵνα xaX θυσιάσ]ς
ἔσα f χείρ σου xai tj πρᾶξις εὐπόρησε, xal θυµιάσῃς
τὸ τῆς Ex τῶν ἀρετῶν αυνθέσεως τερπνὸν καὶ δεκτὸν
θυμίαμα.
ΕΠΙΣΤ. B'.
TQ μεγάφ δομεστίκῳ.

Av μου. εν... .
ὁπελήσθη τῆς ἑμῆς ταπεινότητος καὶ οὐδὲ μαθεῖν
καὶ μὲν ἀλτθῶς οἱ τὸν ὅλον πολεμησείοντες οὐρανὺν,
thv Όσσαν τῷ Πηλίῳ ἐπέστησαν * εἰ δὲ βούλει, τῷ
πύργῳ τῆς Χαλάνης τὴν στεφάνην, οἱ γίγαντες *. el
δὰ χαὶ διὰ µνήµης ἔχεις Ίχεις Lf. ἡμᾶς] xot πα-
πταίνῃ περὶ τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς, μικρόν τί pot χρῆσον
τὰς ἀχοᾶς, xal βραχέα μάθε, vat τὰ σιγηθέντα
συλλόγισαι Ποιοῦσιν οἱ μῦθοι τὸν Ἡραχλέα, δόξαν
αὐτῷ Διὶ xal µοίραις, τᾗ Ὀμφάλη δουλεύοντα: ἡ
$' Ὀμφάλη, Λλυδῶν βασίλισσα, γυνὴ τρυφερὸς καὶ
πολύχρυσος, xal δοχεῖν βουλομένη Χαλλίστη, xal
ὑδριοπαθοῦσα μὲν, εἰ ῥόδῳ συγκρἰνοιτο * ἀπαξιοῦσα
δὲ χαὶ τὰς ὠλένας τῆς Μρας, xai τὴν τῆς Λητοὺς

e ὃ 96 * €9 86 ο ο 5 0 6€ οϱ 9 σ 0 6ο

bum imperii proferetur. He: itaque seuili ore peti-
mus a sancto imperio tuo. (2) Deus autem cujus tu,
quique tutis, ipse {6 omui liberans malo et malitia,
perfectis te — gratiis suis jinperüat, odoremque
$uavilatis Chr.sti fuctam ad supernum altare subve-
hat, et spiritalein suffiium efficiat, ut siuiul offeras
quicunque manus (ua etactio affatim. congesse-
runt, 3doleasque ex virtutibus conflatum. accepta-
bile gratumque suffimeutum.

EPIST. 1i.
Magno domestico.
Sancte mi, . ο . . . 9 o9 «ο ο
oblitus est humilitatis med, ei neque Ἱπιςί-
liggre . . . . ο . ο TK

et hi quidene bellum toti -- inferentes, Ossam
Pelio gigantes imposuerunt, si autem vis, turri
pinnaculi coronam. Verum $i οἱ in tnemoria nos
habes, et nostra circumspicis, aures mihi paulis-
per commoda, «et pauca intellige, et silentio pra-
terita. conjicito. Herculem Omphal servientem
fabule faciunt, gloriam Jovi ipsi νο fatis. Erat
autom Omphale regina Lydi, mulier luxurioga
atque auro affluens, que et videri pulcherrima

cupiebat, et injuriam quidem patiebatur, si com-

ferretur cum rosa. Nihil vero faciens ct brachia
Junonis et Latone comam et malileolos llebes et

xóuny, xai τὰς σφυρὰς [f. τὰ σφυρὰ] τη; Ἔδης, c pedea Tbetidis, volebat in omnibus unius esse

καὶ τὰς πέζας τῆς θέτιδος, μιᾶς εἶναι διὰ πάντων
εἰχὼν ᾿Αφροδίτης ἐθέλουσα. Ταύτῃ λατρεύων ὁ
χαλλίνιχος Ίρως, xai πορφύραν ἔκαινεν ἀναθάδην
τοῖς |f. ταῖς] Λυδαῖς συγχαθήµενος, xal περὶ «b
ταμιεῖον ἔσχετο ἔσθ᾽ ὅτε xaX τὰς χαρύχας ἑσχέδαζςα.

Καὶ ἄλλοτα τὴν χύλικα ἐπεδίδου ἣν ἐπ᾽ (oye: [f. ἐπ-
ώχει] τοῖς ἀδροῖς xaX γενναίοις δακτύλοις, ὑποτρό-
pots τότε διὰ τὴν πρὸς τὸ οἱνοχοεῖν ἀγροιχίαν, δι ἣν
καὶ ἑτυπώθη χρυσῷ δαχτυλίῳ, xat ἐπιστάτῃ παρα-
δοθεὶς εὐνούχῳ δούλῳ Αυδῷ πράγματα slys τὴν
olvoyotav ἐχδιδασχόμενος. Οἱ δάκτυλοι γὰρ ἑπόθουν
τὸ ῥόπαλον * ὁ δὲ εὐνοῦχος xal τὸν πώγωνα τοῦ
μαθητοῦ ἔτιλλεν ' εὐνοῦχος γὰρ Qv ταῖς θριξιν
ἐπήγετο. Ἐνταῦθα ἡ λύπη συνεργοῦντι [f. συνήργχει

σι] τῷ Ἡραχλεῖ πρὺς τὴν τοῦ ἔργου χατόρθωσιν. p

«Ταύτῃ Ὑὰρ ἐτάχησάν τε xal ol δάχτυλοι, καὶ λε-
πτοτέροις ἑἐπέτρεπεν dj τῆς χύλιχος ὄχησις. Οὐ
ταῦτα δὲ µόνα τῷ Τριεσπέρας [f. Τρισπἐρῳφ], ἀλλὰ
καὶ ταῖς ἀλετρίσι τὰς περὶ τὴν ἀλφιτοποιίαν ἑργα-
σίας συνετέλει ' xal ἁδούσαις συνεμινύριζε, xal ὀξὺ
xai κλασμίον ἁρμοκομέναις ἀντεπῇδε τραχὺ καὶ
ὁρθότονον. Ai 6b ἑξεχάγχασαν xal τὰς χεῖρας συν-
εχροτάἆλισαν, xal τοῦ ἔργου ἀφέμεναι, ἐχεῖνον µόνον
ἔλιπον περιστρέφειν τὴν μύλην ὡς ὄνον ἄῤῥυθμον,
"Έπασχε ταῦτα ὁ τοῦ Διὸς, xoi τὴν ὕβριν ταύτεν

5, Cant, v, 15.

Veneris imago. llli inserviens victoriis insignis
heros, et purpuram carminabat pedibus in altum
extensis iuter Lydios sedens, et penu detinebatur,
si quando dispergebat earycos. Tuterdum etiam
calicem ministrabat, quem magnis ferobat et gc-
berosis digitis, tune subtremulis propter admini-
girandi potus imperitiam, propter quam inustus
fua aureo annulo, et przfeeto eunuclio traditus,
servo Lydie, negolia habuit pincerng munus edo-
ceri. Nam digiti expetebant clavam. Eunuchus
vero discipuli etiam barbam evellebat ; quod enim
erat eunuchus, pilis invehebatur. iude tristitia
Herculi collaboranti ad felicem operis successum.
Hoc enim et molles facti sunt digiti, et graciliores
reddidit ipsa calicis administratio. Neque vero
liec sola Trivesperi illi, sed cum molitricibus etiam
ád farine confectionem operam impendeba!, οἱ
canentibus concinebat, et acutum et flebile com-
ponentibus, aspero rectoque tono consonabat. llle
autem effuse riseruut, et manus pulsaverunt si-
mul, ac cessantes ab opere eum solum deseruerunt
volventem molam, velut asinum dissonantem. Ea
patiebatur Jovis filius, eamque sustinuit contu-
meliam, donec decreta fatis tempora ipsum servi-
tute absolverunt. Sed iste iterum suscepit. labores,

Varie leetiones et note.

(2) Mc usque. ad epistole finem idem Si: muudus.

507

THEOPHYLACTi BULGARL£E ARCHIEP.

505

verumtamen Jove dignos, atque itineris tempore. A διήθλει, ἕως εἱμαρμένοι χρόνοι τῆς δουλείας αὐτὸν

*719 In mundo enim erant dedecoris expiationes.
Memetipsum descripsi tibi, in quibus versor.

(8) Ego vero non sertio diviti regine mund:zeque et
pulchri, atque adeo Veneri aurez, sed servis
barbaris, impuris, feetidas pelles olentibus, et vita
omni egentioribus, quam qui nequitia divites sint,
imo et vite egestate et nequitia omnium pariter
regnum tenent. Solvite me hac turpi servitute, $i
id potestis, aut vobis per Christum irascar ante
tempus filius nil faciens dignum patre. ld autem
mihi quidem inglorium, sustinentibus vero forsi-
tan infame.

Sed homo non magis mutat sententiam suam ;
ita Achridam adveni, ac vos habentem urbem ex-
optavi miser. Etenim me procul invasit graveoleutia
quzdam lethifera, quales re quidem vera exhalant
Charonia. Empedocli igitur contentio caput qui-
dem effecit sine cerviee. ἵω hac vero inconside-
rantia consideratio decies mille supra decies mille
cervices edidit ;sine capite. Nam quis Achridiota
cervix non est sine capite, neque Deum neque
hominem sciens venerari? Cum his versari mon-
stris damnatus sum, et, quod gravissimum, nulla
mihi spes est cervices ejusmodi melioribus qui-
busdam virtuübus fleri posse aliquando capita,
quemadmodum Agrigentini sapientis amicitia im-
perfecta capita perduxit ad perfectionem. Sed
mibi ... omnis omnino spes excidit, et aquila Jovis
sceptriferá terram heu! obambulat et. coeno volnta-
tur, clamoremque inter ranas perfert, que malam
existimantes, et commodorum illorum fortuna mi-
nime dignam, ne omnia in deliciis apud ipsas con-
tingerent Jovis aliti, et conscendunt illius humeros,
luto et malo odore plene, et ubi conscenderint
dissonum coaxant et incompositum. Etenim. quid
aliud conosa anima dignum ? Videntur pxana ca-
nere ob victoriam. Illi vero nec rostrum, nec un-
guium ipsorum acies adhuc hebetes factz sunt, sed
habent cadavera divellenda ac dilaceranda, majo-
rique sibi ducens injuriz sese convertere, actalem
ulcisci contumeliam, solis radios ipsa tantummodo
intuetur deflxis atque intentis oculis, atque id potest;
ita enim a natura comparatum est. /Equum plane
est, illum, si tamen est hic sol, testem feri passio-
nis, atque idipsum facere, ipsi est visum perstringere
pudore, et reprehendendum ostendere, talem talibus
colludere, Àt per puros hujusce solis radios, quibus
ipse illustraris quotidie, et quos αἱ] generas
pullos illustras, hominum sapientissime et jucun-
dissime, hujusmodi contumeliis affecta aquila
frustra cupiebat vobiscum beatis vivere : isthic aer
valde serenus expanditur, ac sine nubibus, non luto
cc&noque conspersus. Nonn^, ut arbitror, dixeris

ἀπέλυσαν. 'O δὲ πάλιν ἤθλει, XX ἄξιά (ε χαὶ τοῦ
Διὸς, χαὶ τοῦ χρόνου τῆς πορείας * χόσμῳ γὰρ σαν
ἀχοσμίας χαθάρσια. Ἐμαντὸν ἔγραφά σοι ἐν οἷοις
εἰμί: πλην ὅσον οὐ βασιλίδι δουλεύω πλουσίᾳ,
χαθαρίῳ τε xai xaAfj, xai συνόλως ᾽Αφροδίτῃ χρυσή,
ἀλλὰ δούλοις βαρθάροις ἀχαθάρτοις χιναύρας χωδίων
ἁπόζουσιν, καὶ πενητέροις τὸν βίον, fj ὅσον τὴν
κακοῄθειαν πλούσιοι" μᾶλλον δὲ xa τῇ τοῦ βίου
πενίᾳ, καὶ τῇ καχοηθείᾳ συμπάντων ὁμοῦ βασι-
λεῦσι. Λύσατέ µε τῆς αἰσχρᾶς ταύτης δουλείας,
εἰ [f. οἱ] τοῦτο δυνάµενοι, 1| ἐχθήσομαι (f. ἀχθξσθήσ.]
ὑμῖν προώρας uà διὰ τὸν Χριστὸν, υἱὸς μηδὲν
δράσας τοῦ πατρὺς ἄξιον. Τοῦτο δὲ ἐμοὶ μὲν ἀχλεξς,
τοῖς δ' ἀνασχομένοις τυχὸν δυσχλεές.

0 δε ἀνῆρ οὐκ ἓτ αὐτὸς ἐχνεύει πάλιν * οὕτω
τῆς ᾿Αχρίδος ἐπέξην, xa τὴν ὑμᾶς ἔχουσαν πόλιν ὁ
δύσερως ἐπεπόθησα * µακρόθεν γάρ pot προσέθαλ-
λεν ἀποφορά τις θανάσιµος, οἵας ἀτεχνῶς ἁποπνέ-
ουσι τὰ Χαρώνεια. Tip μὲν οὖν Ἐμπεδοχλεῖ τὸ νεῖ-
xoc χόρσας ἐχφύει ἀναύχενας * ἡ δ ἔνταῦθα τῆς
ἀνεπιστασίας ἐπιστασία αὐχένας ἀχορσώτους µυρίους
ἐπὶ μυρίοις ἐξέφυσε. Τίς γὰρ ᾿Ἀχριδιώτης οὐχ ἔστο
αὐχὴν ἀχέφαλος, οὔτε θεὸν οὔτ' ἀνέρα τίειν εἰδώς ;
Το.ούτοις συνεῖναι χατακἐχριµµαι τέρασι, xoi τὸ
δεινότατον, ὅτι umb ἐλπίς ἐστι τοὺς αὐχένας τούτους
κεραλαιωθῆναί ποτέ τισι δυνάµεσι χρείττοσιν, ὥσπερ
ἡ τοῦ ᾿Ἀχραγαντίνου σοφοῦ φιλία ἀτελεῖς χόρσας
συναγαγοῦσα πρὺς τὴν ἑντέλειαν * ἀλλά µοι....

ert n . ἑλπίδων ἀπεῤῥύη παντάπασι * xai
ó ἐπὶ τῷ σχήπτρῳ τοῦ Διὸς ἀετὸς πεζεύει, qeu ! καὶ
τῇ ἱλύῖ ἑνίσχεται, καὶ τῆς μετὰ βατράχων βοῆς
ἀνέχεται. OO γε xa δεινὸν οἱόμενοι, xal τῶν χαιρῶν
ες αὑτῶν τύχης ἀνάξιον, εἰ ph πάντα ἓν τρυφῷ
[f. ἑντρυφῷεν] ἐπὶ τῆς σφετέρας τῷ Aw ὄρνιθι,
ἐπιδαίνουσί τε ἐπὶ τὰ τούτου via πηλοῦ xoi δυσω-
δίας ἀνάμεστοι ᾿ xol ἐπιδάντες βοῶσι δύσηχον μέν
ει xal ἀναρμόδιον. Καὶ «i γὰρ ἢ τελματώδους qu-
χῆς ἐπάξιον ; Ἑοίκασι γοῦν ἄδειν παιᾶνά τινα Ext-
γίχιον * τῷ δὲ οὕπω μὲν οὔτε «b. ῥάμφος, οὔτ' αὐτῶν
ὀνύχων ἀχώκαὶ ἡμόλύνοντο, ἀλλ᾽ ἔτι σπαράττειν καὶ
ἀποχνίζειν σάρχας ἔχουσι, µείζω δὲ ὕδριν τιθεὶς
ἑαυτῷ τὴν ἐπιστροφὴν xai ἄμυναν τῆς ἑχείνης
ὕδρεως, πρὸς τὰς τοῦ ἡλίου µόνον ἀχκτῖνας ὁρᾷ

D ἀτενέστερον, xai Évtpavov, xal οἷον αὐτοῦ τοῖς

ὀρθαλμοῖς ὥσπερ ἡ φύσις ἡρμόσατη καὶ ξοιχό re,
εἴ τίς ποτε οὗτος ὁ λιος, τὸν µάρτνρα ποιεῖσθαι
τοῦ πάθους, χαὶ τὸ αὐτὸ ποιεῖν, τοῦτό ἔστιν αὐτῷ
δυσωπεῖν, xai νεμεσητὺν δεικνύναι τὸν οιοῦτον
τοιούτοις παίζεσθαι. Εἶτα, ὦ πρὸς τοῦ ἡλίου τού-
του χαθαρῶν ἀχτίνων, αἷς αὑτός vc ὁσημέραι que
τίζῃ, xal φωτίζεις οὓς ἀετιδεῖς ἀπογεννᾶς, Φιλοσο-
φώτατε ἀνθρώπων xaX χαριἑστατε, ὁ ταῦτα ὑδριζό-
ενος ἀετὸς µάτην ποθεῖ τὸ μεθ’ ὑμῶν διάχειν τῶν
µαχαρίων, ἔνθα μἀλ᾽ αἵθρη πέπταται, xal ἀνέφελος
ἑχσπασθεῖσα τοῦ πηλοῦ χαὶ τοῦ τέλµατος. Οὐὰ, ἔγωγε

Varia lectiones et note.

(6) Ita lau !atus Sirmundus.

409

EPISTOL.E XXXV A J. LAMIO EDITAE.

510

ofpat, ἐρεῖς' ἡ τὴν ἐνταῦθα τῶν xaxüy λίμνην xat A hanc malorum paludem, atque ejus indigenas judi-

οὺς ταύτης ἐχγόνους κχαταχοιθείης βατράχους *
0ὐδὲ γὰρ ἔχω τί ἄν σοι ἑπαρασαίμην ἄλλο xal τῆς
σ,νήθαυς ποδάγρας ἄλγιον τρυφᾷν. Σοὶ δοχῶ παίζων
οὕτω' xal val μὰ τοὺς λόγους, τοσούτων pct γέµουσι
χαρίτων, xai οὕτω δ-αχέει µε xal μνημονευόµενον,
ὡς καὶ τοῖς πρὸς σὲ γράµµασιν αὐτὸ τοῦτο ἔπιση-
µαΐνεσθαι ΄ xal πάσης τηνιχαῦτα λύπης µε λύε-
cÜu, καὶ ἄνετον πρὸς τὰς σὰς χάριτας φέρεσθαι,
ἅλλαις δή τισι χάρισιν. ᾽Α)λὰ δοίη ποτὲ ὁ τῷ ὄντι
χαριτοδότης Θεὸς xàpol παντελη τῶν ἐνταῦθα
λύσιν κακῶν, 7) παράχλησιν, xal σοὶ τῆς ἀμειλίχτου
θηρὺς ἁπαλλαγὴν τελείαν f ἄνεσιν Οὐύ γὰρ δὴ 1
μόνοι τῆς χατ αὐτὸν ὁδοῦ ἀπεσφάλημεν, ἢ µόνοις
ἡμῖν ἀπένειμεν ἄχρατον τὸ xóvbu τῆς πόσεως. .
ΕΠΙΣΤ. I*.
To διδασκἀϊῳ τῆς μεγάλης ἑχκησίας κυρῷ
Διχήτα τῷ τῶν Σεῤῥων.

Ἐβουλήθην μὲν xal πρὸς τὴν σὴν ἁγιότητα µα-
χροῖς ἐνευκαιρεῖν λόγοις, xai προδεικνύναι σου τοῖς
ἐμπαθέσιν ó20a)lpolg πλατυτέραν τὴν ἐμὴν σχη-
viv τῶν τραγῳδιῶν. ᾽Αλλ’ ἐπειδὴ xaX τοῦτο Üuctu-
χοῦμεν, πύθου τοῦ πρὸς τὸν κοινὸν ἡμῶν αὐτὸν τὸν
µέγαν δοµέστιχον γραμµατίου, ἡλίχα xa οἷα πά-
σχοµεν * χᾶν μὲν αὐτάρχης d) παρ᾽ ἐχείνου διδασχα-
a τῇ σῇ συνέσει, γενοῦ καὶ τῶν ἡμετέρων διδάσχα-
λος ἄλλοις. Οὐδέ σοι διεξοδιχωτέρων δεῖ λόγων ᾖη-
τίσας τὴν πρὺς τὸν ἐπὶ τῶν δεῄήσεων ἐπιστολὴν ἡμῶν,
ἣν πάντως (a) ὁ οὓς μαθητὴς καὶ ἁδελφὸς ἑμὸς ἐπι-

λώσει σοι, πλέον τι µαθήσῃ τυχὸν καὶ γυµνότερον. C

Πλὴν ἀλλ᾽ ὁποτέρως ἂν ἐπιγνοίης τὰ ἓν οἷοις εἰμὶ,
ἁλλοιῶσαι ταῦτα ταῖς εὐχαῖς σπούδασον πάντως,
ὃς μαχροὺς ἐπ ἐχχλησίας χηρύττεις λόγους. Φι-
λάνθρωπον μᾶλλον 4 δίχαιον οὕτως ὑπὲρ δούλου µα-
χρὰ πεπονηχότος. Καὶ βραχέων σου ῥημάτων ἀκού-
σεται͵

ΕΠΙΣΤ. A'.
ToU αὐτοῦ ἐπιστο.]ᾗ, τῷ σεόθαστῷ Ἰωάννῃ
τῷ γυναιναδέΛφῳ τοῦ βασιλέως.
Τίς ἂν pot σχολὴν ἔδωχε πρὸς λόγους, πανσέδαστέ
' pou ἀντιληπτορ, ὅση uos βούλῆσις, ἵνα σοι πρὸς τὴν
τοῦ χατορθώµατος δόξαν, τὴν γλῶτταν ἤρμοσα; Τίς
U ἄν µοι ῥητόρων χορὸν συνεχρότησεν, ἵνα τούτου

caveiit ranas ? Neque enim habeo aliud, quod tibi
imprecer, nisi ut in deliciis cum dolore consuets
podagre vivas. Videor ita tibi jocari. Et certe per
hos sermones adeo mihi gratiarum plenos sic me
diffunditin memoriam recordantem, ut datis 713
ad te literis id significem, atque ab omni interea
liberer tristitia; patetque me tuis gratiis alias re-
ferre gratias. Det autem vere gratiarum dator Deus,
et nihi ab hisce omnino malis absolutionem aut
consolationem, et tibi ab aspera bellua liberationem
perfectam) aut relaxationem ; non euim soli ab ejus
via aberravimus, aut nobis tantum prebuit nou
dilutum potionis calicem.

EPIST. 1l].
Domno Niceta, magna ecclesie magistro, Serrarum
episcopo.

Volui equidem et ad sanctitatem tuam plurimis
opportune scribere sermonibus, οἱ compatientibus
tuis oculis ampliorem exhibere meam tragoeediarum
scenam. Quoniaim vero et in hoc miseri sumus, ex
epistola, quam ad communem nostrum amicum
dedi domesticam magnum, aecipito quanta et
qualia patimur : satis erit intelligenti tue ex illa
hoc audire. Esto et nostrarum rerum mogistet
aliis. Quod si profusioribus opus est sermonibus
epistolam nostram querens ad eum qui a suppli-
cibus est libellis datam, quam Pantas tibi tradet
sanctus discipulus ac frater meus, majus quid-
quam fortasse intelliges 4ο magis sincerum. Ve-
rumtanien utrovis modo poteris cognoscere , in
quibus versor. Cura hrec tuis omnino mutare pre-
Cibus, qui longis in ecclesia sermouibus concio-
naris. Humanum magis quam justum facies pro
famulo diu laborante. Et brevia tua dicta audiet.

EPIST. IV.
Ejusdem epistola Sebasto Joanni Augusti conjugis
[ratri.

Ecquis mihi dederit otium ad dicendum, omnino
venerande mi susceptor, quanta mihi voluntas,
ui ad rei feliciter gesta gloriam tibi linguam
accommodem? Quis inihi rhetorum chorum con-

χορυφαῖος γενόμενος, ὅπερ ἣν ποτε, εἶτα δοὺς αὗτοῖς p gregaverit, ut princeps hujus factus, quod dice-

«6 ἐνδόσιμον, κοινῇ τὴν λογιχὴν yopstay ἑπλήρωσα ;
Σὺ γὰρ βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς αφό-
ὃρα παρὰ τοῦ βοήθειαν ἐξαποστείλαντάς σοι ἐξ ἁγίου
xai ὑπερασπίσαντος ἁναδέδειξαι * σὺ συνέτριφας
τὰς χεφαλὰς τῶν δραχόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος: σὺ
συνέθλασας τὴν χεφαλὴν τοῦ bpáxovto;, vxÀv νῦν
σπαίρῃ τῷ οὑραίφῳ xal δοχῇ ζην, οὕτως παρὰ τοῖς
ὀρθῶς κρίνουσιν, ὡς ἡμεῖς ye παρὰ σοῦ τοῦ λαβόν-
τος δύναµ.ν πατεῖν ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ

9 Psal. xyv, δ. ** Psal. Lxxum, 15.

** ibid. 11.

bain modo carmen prebens ipsis canendum, fa.
cundam simul iimpleam ehoream? Tu enim ab illo
qui mittit tibi auxilium de sancto, et tuetar. te,
constitutus es adjutor in tribulationibus quz inve-
nerunt nos nimis **. Tu contrivisti capita draco-
num in aqua "9. Tu contribulasti caput. 7145
draconis 09, et. quamvis cauda nunc palpitct. et
videatur vivere, de eo tamen ita non recte judi-
cant, ut nos quidem a te, qui virtutem accepisti

Varie lectiones et nola.
(a) luterpres. Pantas fecit propr.um; utraque lectio stare potest ct non liabemus unde alii potius

quam alteri adizreamus. Βριτ. Pan.

511

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

519

ealeandi omnem inimici potestatem , accipientes Α τὸ (jv. ἀπειληφότες, ἐγγελῶμεν τὸν καυχησάµενον

vitam, irrideamas gloriantem in immensum et
dicentem : Manu mea et orbem terrarum compre-
hendam, et delebo mare, et quasi ova derelicta
tollam universos. Verum enimvero non dereliqui-
sti qu:erentes te, Domine *'. Respexisti autem de
caelo **, et vidisti filios interemptorum 3, et mi-
sertus es nostri, εἰ super filium bominis quem
confirmasti Libi, et super virum dexterz tus emi-
sisti lucem et veritatem tuam **; multiplicasti
super sebastum magnificentiam tuam **, et docui-
sti manus ejus ad prelium et digitos ad bellum 16,

contrivisti brachia peccatoris ", et veetes ferreos.

confregisti **, vinetos eduxisti, et dixisti iniqua
agentibus , Nolite inique agere, et exacerbantibus
Nolite exaltare cornu **. Se] vides quemadmodum
divina erga te munera divinis, ut potui, verbis
erornaverim, quoniam et opus est, ne humana
lingua, quze supra homines sunt, deterat. Custodi
igitur mihí in bonitate Dei imitationem, et nemini
uoquam quidquam velis malum; atque in omnes
demonstraus bonitatem, presertim in illos, quorum
ab initio misertus es, quales nos sumus, quibus
ren facies maximam et gratissimam, si. nostros
ja Euripo cognatos misericordia digneris, atque
incolis. Graeciae ;ostendas', apud te qui maxime
venerandus omnium susceptor es, majore archi-
episcopum esse dignum ratione. Fac igitur mihi
open ferens, ut. gaudium meum sit plenum in
meis omnibus, et te Deus exaltet magis glorificans
te, qui tua quoque bonitate ipsum quotidie glori-
ficas. Et inimici tui terram lingent Το,
EPIST. V.
Cesari.

Domine mi sancte. Ad priora imperii tul in mo
beneficia szepenumero perpendi linguam, conatus-
que eam rebus parem invenire, miltam esse post
periculum sensi meam levitatem. Illa enim magna
quidem pondusque excedentia, lingua vero mihi
exigua, οἱ nihil ponderis habens. Verum quo-
niam el edictum de canonica additum est his,
illud ipsum portentum, quod in mentem venisse
gigantibus üngitur, Osssin Pelio superposui, nisi
lorte nobis est. magis familiare dicere, Qui multi-

εἰς τὰ ἄμετρα, καὶ eimxóvca- Τῇ χειρί µου xata-
λήφομαι τὴν οἰχουμένην, xai ἐξαλείψω τὴν 0ά-
λασσαν, xai ὡς χαταλελειμμένα (à τοὺς σύμπαντας
ἑξαρῶ. ᾽Αλλὰ γὰρ οὐκ ἐγχατέλιπες τοὺς ἐχζητοῦν -
τάς σε, Κύριε * ἐπέθλεψας δὲ ἐξ οὐρανοῦ καὶ εἶδες
τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωµένων, καὶ ᾠχτείρησας ἡμᾶς,
xa ἐπὶ vibv ἀνθρώπου ὃν ἐχραταίωσας ἑαυτῷ, καὶ
ἐπὶ ἄνδρα δεξιᾶς σου ἑξαποστείλας τὸ φῶς σου χα)
τὴν ἀλήθειαν, ἐπλεόνασας ἐπὶ τὸν σεθαστὸν τὴν µε-
γαλωσύνην σου, xal διδάξας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς
παράταξιν, xal τοὺς δακτύλους εἰς πόλεµον, συνέτρι-
Ψας ἁμαρτωλοῦ βραχίονας, xal μοχλοὺς σιδηροῦς
συνέθλασας. Ἐξῆξας πεπεδηµένους, xal εἶπας τοῖς
παρανομοῦσι * ΜΗ παρανομεῖτε, xal τοῖς παραπι-
χραίνουσι" Mh ὑνοῦτε χέρας. 'AXA' ὁρᾷς, ὦ παν-
σέδαστε, ὅπως τὰ θεοῦ περὶ σὲ δωρήµατα τοῖς τοῦ
θεοῦ λογίοις ὡς δυνατὸν ὕμνησα, ἐπεὶ καὶ δεῖ μὴ
ἀνθρωπίνῃ γλὠώσσῃ [τὰ] ὑπὲρ ἀνθρώπους χατασμι -
χρύναντα ἁσται Φύλαττέ µοῄτοίνυν τὴν ἐπὶ ἀγαθότητι
θεοµιµησίαν, καὶ µηδέποτε μηδενὶ 'μηδὲν θελῆσῃς
χαχόν * χαὶ πρὸς πάντας ἀγαθοσύνην ἐπιδειχνύμενος,
µλλιστα δὲ πρὸς τοὺς ἐξ ἀρχῆς ἑλεηθέντας cot,
ὁποῖοί ἐσμεν ἡμεῖς, οἷς μάλιστα ἂν χαρίσαιο χαὶ τὰ
μέγιστα, εἰ τούτους ὃν τῷ Εὐρίπῳ συγγενεῖς ἡμῖν
ἑλέους ἀξιοῖς, xai δείξοις τοῖς àv τῇ ᾿Ελλάδι ὡς
παρὰ σηὶ τῷ πανσεθάστῳ πάντων ἀντιλήπτορι πλείο-
νος ὁ ἀρχιεπίσχοπος λόχου ἄξιος. Πλήρωσον οὖν pc:
τὴν χαρὰν ἐν τοῖς ἐμοῖς bv πᾶσιν αὑτῶν ἀντιλαθό-
µενος. Καὶ σε θεὸς ἔτι ὑψώσειε δοξάζων σε τὸν διὰ
τῆς ἀγαθότητος αὐτὸν ὀσημέραι ἀντιδοκάζοντα, xal
οἱ ἐχθροί σου χοῦν λείδουσιν.
ΕΠΙΣΤ. Ε’.
TQ Καΐσαρι.

Δέσποτά µου ἅγιε, τοῖς πρότερον περὶ [f. παρὰ]
τῆς ῥαα.λείας σου γενοµένοις πρὸς ἐμὰ ἀγαθοῖς πτολ)ά -
xt; ἀντιταλαντεύσας την γλῶσσαν, καὶ πειρασάµενος
ἴσην ἐξενρεῖσθαι |f. ρέσ.] γλῶσσαν τοῖς πράγµασι,
πολλὴν ἐμαυτοῦ κουφότητα μετὰ τὴν πεῖραν χατέγ-
νωχα. Τὰ μὲν γὰρ µεγάλατε χα) ὑπερθριθῆ, ἡ γλῶσσα
δέ uot μιχρὰ καὶ οὐδὲν ἐμβρ.θὲς ἔχουσα. "Essi δε
καὶ τὸ ἐπὶ vip κανονικῷ πρόσταγμα προσετέθη τούτοις
νῦν, τοῦτο ἐχεῖνο ΄Οασαν ἐπὶ Πηλίῳ πατεῖλον, τὸ τοῖς
γίγασιν ἐννοηθῆναι τερατευόµενον, ἡ τόγε ἡ μῖν οἰχει-

plicasti super me magnificentiam tuam, ubi me Ὦ ότερον εἰπεῖν, Ὁ πλεονάσας ἐπ ἐμὲ τὴν μεγαλωσύνην

abscondam? Quali ego utar sermone, qui ejus-
modi quodammodo benefactis respondeat? Vides,
ut me 715 vincis acrem aliquando rhetorem,
imperalor munilicentissime atque optime ? Vides
ut nobis itoperas οἱ dominaris in omnibus ? Et me-
rio. Si enim Dei quidem imago omnis rex, tu
vero hujusce divinissimi particeps es et operis et
nominis, velut archetypum aliis omnino omnibus
antecellens; ita omnes certe superabit effigies.
Ea igitur sic et intende et prospere procede, et in
bonorum effusione regna "*. At videor audire vi-

€ Psal. sx, 1. 9 Psal, axxtt, 15.

99 Psal, ci, 21.

σου. 'U γοῦν xal τούτου μὴ προστεθέντος οὕτω τῶν
προτέρων ἠττώμενος, ποῦ νῦν χαταδύσομαι; τίς δέ
pot λόγος ἔσται κιχρῶν τοσούτοις ἀγαθοῖς ἁμωσγέπως
ἀντιζυγούμενος; ὉΟρᾶς ὅπως µε νιχᾷς τὸν ἣν ὅτε
δριμὺν ῥήτορα, βασιλεῦ φιλοδωρότατε χαὶ χρηστό-
τατε; ὁρᾶς ὅπως βασιλεύεις χαὶ χρατιστεύεις ἡμῶν
ἐν ἅπασι, Καὶ εἰχότως. El. γὰρ θεοῦ μὲν εἰκὼν
ἅπας βασιλεὺς, σὺ δὲ τούτου τοῦ θειοτάτου µετ-
έσχηχας καὶ πράγµατος καὶ ὀνόματος' πάντως ὥσπερ
ἁπάντων ὑπέρτερον τὸ ἀρχέτυπον, οὕτω δΊ πάντως
ὑπερέξει χαὶ τὸ ἑχτύπωμα. Ῥάλλε τοίνυν οὕτω,

$* Psal. * Psalt.

Lxxix, 18. Pel. cxx, 21.

CXLi 1, 1. 8 Psal. x,d5.. '* Psal; cci, 16. 7* Psal, pxxts, 5. 7" Psal. L xi, 9. "! Psal. aLiv, 9.

513 EPISTOL.E XXXV Α J. LAMIO ΕΡΙΤΑΕ.

514

«ci ἔντεινε, xat χκατευοδοῦ, xai τῇ ἀγαθοχυσίᾳ A cissim dulcem tuam vocem. Quid dieas, arebi-

βασίλευε. ᾽Αλλὰ δοχῶ cou ἀνταχούειν τῆς γλυχείας
φωνῆς ' TE δ᾽ ἂν εἴποις, ἀρχιεπίσκοπε,. el xai τὰ
λοιπὰ χωρία, τὰ δεσποτικἀἁ φηµι χτήηµατα, συντελεῖν
σαι τὸ ἐπὶ τῷ χανονιχῷ νενομ.σμένον προατάξοµεν;
ΤΙ δὲ ἄλλο, ἡ ὅτι ὁ ἐμὸς δεσπότης, οὗ τὴν ἐμὴν
µόνον γλῶσσαν νιχῆται quioveuxet, ἀλλὰ xal παντὸς
τοῦ ταύτην φημιζομένην ἀχούσαντος τὴν χρηστό-
τητα, xal ὡς ἡλιός ἐστι πρὸς ἡμᾶς «b psonp6owby
ἐπιλάμπων ἀεὶ θερµότερον χαὶ λαμπροτέρον; Τί τού-
του χρεῖττον, ἅγιε δέσποτα, τοῦ νιχᾶν οὗ τὴν µόνον
ἡμετέραν γλῶσσαν, ἀλλὰ xal παντὸς ῥητοριχὸν πνέον-
τος; Εἴπω τι τούτου μεῖζον; Ebpov γὰρ θεὸν µείζω
ἕξειν τὴν τῶν ἐχχλησιαστιχῶν ἀνάθεσιν, καὶ πᾶσι τὴν
ὑποταγὴν ἑαυτῶν ὧν τελέσαι τὸ δίδραχµον ἑντελλό-
µενον, xaX τῆς ἀγαθότητος τὰς ἁμοιδὰς χἀνταῦθα
χἀχεῖ παρέχοντα * ὃν µόνον οὐχ ἕξεις νιχῆσαι, κἂν
ἅπαντα µηχανήσαις ἀλλ᾽ ὅσον ἡμᾶς νιχᾷς, τοτοῦ-
τον ὑπ᾿ ἐχείνου νικηθἠσῃ, μᾶλλον δὲ ἀπειροπλάσιον
τοῖς φιλοτιμήμαστι.
ΕΠΙΣΤ. 4".
Tp vip τοῦ σεδαστοκεάτορος.

Εὐλογητὸ, ὁ Geb; ὁ δοὺς ἡμῖν τά τε ἄλλα τῆς αὖ -
το ἀγαθοχυσίας φιλοτιμήματα, καὶ 65$ καὶ τὰ
γράμματα, δι) ὧν xal φίλοι φίλους πρησαγορεύοµεν,
χαὶ ὀοῦλοι δεσπόταις διὰ μακροῦ προσφθεγγόμεθα.
ἸΑμέλει καὶ νῦν ὁ δοῦλος τῆς ὑμῶν ἀγαθότητος ἐγὼ
στόματ. τῷ γράαµατι κχέχρηαι, xal διὰ τούτου
την ὀφειλομένην πρηοσά ΄ω φωνήν. 'H δέ ἐστι πρῶ-

τον μὲν ὑπὲρ τῆς cr; ὑγείας εὐχὴ, πανσέθαστέ σ

μοι ἀντιλῆπτορ, xal μετὰ τοὺς Ex τοῦ πρώτου προ-
τέρους, βοηθέ µου xal τεῖχος ὁμοῦ xai περἰτειχος
(6:1 γάρ σε τοῖς τῆς Γραφῆς χαλεῖν ῥήμασι) ’ εἶτα
xai παράχλησις πρὸς τὸ ἀγαθῦόν. Mh Υάρ pot ἑἐπι-
λάθοιο μήτε τῆς αθὲῖς σου φύσεως, ἐξ ἧς ἀγαθῶν
σοι ῥύαχες, μήτε τῶν πατρ'χκῶν παραινέσεων, ὧν
οὐδέν ἐστιν ἀγχινούστερον ἅμα xal σταθηρότερον'
à) εἰδὼς, ὡς τὸ μὲν ἀγαθοποιεῖν Βεοῦ, τὸ δὲ χα-
χοποιεῖν ἐριννυῶδες, ὑπὲρ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτω-
χῶν, xal τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενῄτων, xal τῶν
ταύτα προξενούντων αὐτοῖς ἑξανίστασο᾽ xal μὴ
χἆάμνοις, μηδὲ ἄλλο τι προτιµότερον ἡγοῖο τῆς θεο-
µιµησίας, xal σε θεοῦ οἱ πένητες, μᾶλλον δὲ ὁ, οὗ
πένητες, Ξηροίη σε πάσης xaxía; ἀνώτερον xal
χαχώσέεως ἐν πᾶσι, xal τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας
xai ταπεινότητος τῇ δυνάµει xal τῷ Όψει σου ἀντι-
λαμθανόμενον.
ΕΠΙΣΤ. Z'.
TQ σεδαστῷ κυρῷ Ιωάννη τῷ υἱῷ τοῦ σεδαστο-
xpácopoc.

Ἐτειδὴ Θεὸς τοῖς πτωχοῖς τοῖς µέλεσι θεοῦ ἐπ-
απέστειλε τὴν σην ἀντίληψιν, πανσέθαστἑ µου αὖ-
θέντα χαὶ ἀντιλήπτορ, μὴ παύσαιο ποιῶν τοῦτο
δι’ b ἐξηλθες. Κατὰ γὰρ «bv θεσπέσιον ᾿Αρσένιόν σοι
Sip τὴν φύσιν θειοτάτῳ xai παίδευσιν, φθέγγοµαι. Τά
τε οὖν ἄλλα τοῖς πένησιν ἐπικούρει χατὰ τῶν αἰχμ-
αλωτιζόντων (οὕτω γὰρ εἰπεῖν οἰχειότερον), xal δὴ

" Ίσα, xxvi, 14, 7 Psal. 11, 6.

episcope, si reliquas etiam facultates, propria, in-
quam, bona, jubegmus tibi id perficere, quod de
canoniea existmatum est? Quid vero aliud, nisi
quod dominus meus non meam $olum linguam,
sed uniascujusque etiam, qui eam loquentem au-
dit, bonitafem contendit superare, tanquam sol in
meridie nobis ferventius semper affulgens ac spien-
didius? Quid hoc melius, domine sanete, cum vin-
cas non meam modo linguam, sed omnis etiam
quicunque rhetorice sonat, quid hoc, inquam,
majus? Etenim inveni, Deum maximam habitarum
ecciesiasticorum |. dedicationem,
subjectionem suimetipsius, ut didrachmum solvant

atque omnibus

mandatum, οἱ bonitatis retributiones eodem tem-

pore exhibentem, quem modo non vinces, elsi
omnia moliris, sed quantum nos vincis, tantum ab
illo, imo vero in inÉfnitum, liberalibus vinceris
operibus.

EPIST. VI.
Sebastocraltoris filio.

Benedictus Deus, qui inter cetera sus bono-
rum effusionis beneficia lias quoque dat nobis epi-
stolas, quibus amici amicos alloquimur, servi
dominos absentes compellamus, non aliter atque
ego vestre bonitatis servus epistola in prasens
utor pro ore, debitorumque per eam emitto vo-
cem. Primum quidem oratio est pro salute tua,
maxime venerande susceptor, qui ab initio inter
primos adjutor meus es, et murus simul et ante-
murale "*. Oportet enim te Scripturae verbis vo-
care. Deinde vero adhoriatio ad bonum. Etenim
ne oblitus fueris, neque lus ipsius nature, ex
qua omnium tibi bonorum rivi, neque paternorum
consiliorum quibus nihil est sane solerüius simul
et magis firinum. Verum intelligens bonum facere
Dei esse, malum autem facere furiosum, exsurge
ad miseriam inopum, et ad gemitus pauperum ?*,
atque eorum, qui hzc sibi conciliant. Et ne defi-
cias. Nihil enim aliud in terra przsiantius divina
imitatione. Et tc Dei pauperes, imo vero ille,
cujus sunt pauperes, 716 defendat ab omni ma-
litia et malo in omnibus, duin virtute ei celsitu-

D dine tua nostram suscipis infirmitatem atque hu-

militatem.

EPIST. ΤΙ.
Sebasto domno Joanni imperatoris flio.

Quandoquidem Deus pauperibus Dei membris
immisit auxilium tuum, omnino venerande mi do-
mine et susceptor, ne desinas illud facere propter
quod venisti. Te enim juxta divinum Arsenium
alloquor, qui divinissimus es natura ac disciplina,
Interea igitur pauperibus auxiliare adversus eos
qui captivos abducunt ; ita enim dicere familiarius,

515

THEOPHYLACTI BULGARLE ΑΠΟΠΙΕΡ.

518

et malum hoc fatum ab ipsis averte, Nam mona- À χαὶ τήνδε «hv χαχὴν μοῖραν αὑτῶν ἀποσόθησον. Τῶν

chus quidam meus et sacerdos ex iis qui mali
sunt, Deum qnidem contemnens, humanumque
probrum per impudentiam nihili faciens, cum juxta
illud propheticum induerit meretricis vultum, ab-
ο jecit sanctum habitum, et belluo pro abstinente
viro, et incontinens pro continente, imó vero con-
tinens factus et consuetudinem habet cum muliere,
et omni deposito pudore triumphat lascivia. ld
autem multis dignum laerymis. Verumtamen rma-
gis ferendum quam quod dicendum superest. lllud
igitur, quod maxime Deum provocat ad iracun-
diam ae nobis affert dolorem, audito qui sulus
potes in melius vertere. Ex quo enim divinum
excussit timorem et dixit Deo : Vias tuas nolo co-
ghoscere; cupit et contendit potens esse in inl-
quitate, auetorque iniquarum οἱ injustarum pro-
positionum fi!$ bominibus Tasepi. llli autem ipsum
henoribus prosequuntur, ecquid non futurum est
ut faciant Τ et solum ferunt in capite. Sed paupe-
res abeunt przecipites, et pereunt dolosis consiliis.
Cum igitur nullus sit redeniptor ac servator, misi,
atque hoininem exsecrabilem ad me duxerunt, qui
ad Dominicos usque Carnisprivii dies me tutu:
fecit, neminem inventum esse consilii participem,
neque de aliqua re insimulatum. Itaque dimisi,
atque ei Chrisiifldeles homines Iasepi obsequium

prestant, et. venatorem exí:timant ; hoc enim sibi

ipse nomen imposuit, suaves illis donans capturas.
Exsurge ad hzc, domine mi, et dic verbo, et dx-
monium cjicietur, quod Dei populo damnum in-
fert. Nemo autem te seducat officiosis sermonibus
tibi suadens, futurum alienando esse, ut latro pee-
nitentiam agat. Quot enin obtuli ponitentiz re-
media, «t superiore anno, et hoc tempore, et per
epistolam, et coram ipse secum loquens? Verum
surdis aquis verba feci, et panthera iterum adver-
sum stigma. Miserere igitur pauperum, ac primum
anims ejus, quae antequam ipse pereat cuix dam-
nis suis corrumpitur malitia; tollaturque ex hisce
membris tanquam pestis, et morbus popularis.
717 Quod si οἱ ipse jn eum potero manus injicere,
|n turri morietur, velut malum publicum et com-
mune. Deus autem sit, qui te. dominum meum
servet ab omni malitia et malo.

EPIST. Vill.

Eidem.

Divinorum hominum dona, omnino venerande mi
domine εἰ susceptor, oportet esse sine p«niten-
tia, tanquam dona Dei. Quoniam igitur tua nobis
cura elargita est principatus divinitatem ( quod
antea per regem a Deo coronatum et fortem,
deumque, ut ita dicam, mundapum, Ecclesiz con-
cessum fuerat, perfectam, inquam, sacerdotum
prope urbem versantium potesfatem, cui quidem
dignitas tantum supereminet illius qui populos sub-
jectos habet, c:etera vero omnia subjacent ministe-
ría), quid talem potest mutare gratiam, domine mi
sancte et susceptor ? Si quid enim perturbaviuus

τις γὰρ μοναχῶν xal ἱερέων 6 bx τῶν ἐμῶν καχῶν,
καταφρονῄσας μὲν θεοῦ, ἁπαναισχυντήσας δὲ χαὶ
πρὸς ἀνθρώπινον ὄνειδος * xal τοῦτο δη τὸ προφττι-
xbv, ὄψιν πόρνης ἑαυτῷ σχηµατίσας, ἀπεθάλετο μὲν
τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον, γα) ὁ ῥόρος δὲ ἀντὶ νηστευτοῦ, xal
ἀσελγὶς ἀντὶ σωφρονιχοῦ, μᾶλλον δὲ σωφρονιχὸς τελς-
σθεὶς γυναικἰ τὰ σύνεστι xal ἀπηρυθριασμένω:ς ἐμ-
πομτεύει τῇ ἀσελγείᾳ . Καὶ τοῦτο μὲν xol δαχρ΄ων
πολλῶν ἄξιον” ἀλλ οὖν ἀνεχτότερον πρὸς τὸ ῥηθησό-
pevov. "O δ οὖν xol θεὸν μάλιστα πχαροργἰζει, xal
ἡμᾶς λυπεῖ, ἄχουσον, ὁ µόνος τοῦτο δυνάµενος διορθώ-
σασθαι. Ὡσγὰἀρτὸν θεῖον φόδον ἀπετινάξατο, χαὶ πρὸς
τὸν Θεὸν εἶπεν ^. Ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι, Ex
χαχίας δυνατὸς εἶναι ἑμείρεται, xal ἑπείγεται, xal τοῖς

B ἀνθρώποις τοῦ Ἰασήπου τῶν ἀδίχων καὶ ἀθέσμιον

ληµµάτσων πρόξενος γίνεται. Οἱ δὲ περιέπουσι τοῦ-ον'
τί δὲ οὗ µέλλουσι; xal µόνον ἐπὶ χεφαλῇ φέρουσιν’
οἱ δὲ πένητες χατὰ χεφαλῆς φέρονται καὶ ἀπόλλυνται
ταῖς συχοφαντίαις pif ὄντος λυτρουµένου μτδὶ σώ-
ζοντος. Ἔστειλα, xol fivayoy τὸν ἔπιχατάρατον πρός
µε, xoi ἠσφαλίσατό µοι ἄχρι τῶν Κυριαχῶν τῆς
ἀπόχρεω, μὴ εὑρεθηναι µηδένα τῶν τῆς βουλήσεως
μερῶν μήτε χατά τινος ἑγχαλέσαι. Απέλυσα τοῦτον,
καὶ ol Χριστιανοὶ οἱ τοῦ Ἰασήπου ἄνθρωποι περ:-
έπουσιν αὐτὸν, καὶ πυνηγὸν ἔχουσιν ' οὕτω γὰρ ἑαυ-
τὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει, τὰ φίλα τούτοις θτράµατα
χαριζόµενος. Ἐπὶ τούτοις διανάστηθι, ὦ αὐθέντη
µου, καὶ εἰπὲ λόγῳ, xat τὸ δαιµόνιον, ὃ τῷ τοῦ θεοῦ
λαῷ ἐπηρεάζει, ἀπελαθήσεται. Μιδεὶς δὲ σε ἆπα-
τήσῃ διαχένοις λέγοις, ὅτι µετανοῄσει ὁ χλέπτης'
πύσα Ὑὰρ abi προσἠγαγον µετανοίας φάρμαχα
xa πέρυσι, xaX νῦν, καὶδι ἐπιστολῆς, καὶ αὐτοπροσ-
ώπως ἑντυνχάνων; ᾽Αλλὰ χωφῷ προσε)άλευν x:-
pat, xai ἡ πάρδαλις αὖθες xa?& στίγµατος. Ἐλέη-
σον οὖν τοὺς πένητας xal πρὸ τούτων τὴν ἐχείνου
φυχὴν, fj πρὺ τοῦ τοῦτον φθείρειν ταῖ; ζημίαις, τῇ
καχίᾳ προφθείρεται καὶ ἀπελαθήτω τῶν μελῶν
τούτων λοιμὸς xal νόστµα ἐπιδήμιον. El δὲ χαὶ αὐ -
τὸς ἰσχύσω συλλαδεῖν τοῦτον, τῷ πύργῳ ἀποθανεῖ-
ται ὡς χαχὸν χοινὸν καὶ δηµόσιον. θεὸς δὲ εἴη o:
cux ty. τὸν ἅγιόν µου αὐθέντην πάοης χαχίας ἀνώ-
τερον xal χαχώσεως.

ΕΠΙΣΤ. H'.
TQ αὐτῷ.

Τῶν θείων ἀνδρῶν, πανσέδαστέ µου αὐθέντη χαὶ
ἀντιλήπτορ, ἁμεταμέλητα εἴναι δεῖ, ὥσπερ xal τοῦ
θεοῦ, τὰ χαρίσματα. Ἐπεὶ οὖν θεότητα μὲν fj ch
περιωπὴ τῆς ἀρχῆς ἐχαρίσατο ἡμῖν (B προηγουµέ-
νως Ex τοῦ θεοστεφοὺς xal χραταιοῦ βασιλέως, xci
θεοῦ ἐγχοσμίου, ἵνα οὕτως εἴπω, τῇ Ἐκχκλισίᾳ χε-
χάριστο, φημὶ δὲ τὴν τῶν πολιγειτόνων ἱερέων παν-
τελῶς ἐξουσίαν µόνῳ χαταθδαρυνοµένην τῷ τοῦ ζευ-
Υόλεω τέλει, τῶν ἄλλων δὲ πασῶν ὑπερχειμένην
ἑπηρειῶν), τί τοσαύτην παρ-λλάξη τὴν χάριν, ἅγιε
μου αὐθέντη καὶ ἀντιληπτορ ; El μὲν γοῦν ἐχινὴσ:-
piv τι πρὸς τὴν σἷν δόξαν λυεῖς, xai τὸ Υευ. ὃς

5T

EPCISTOL/AE XXXY A J. LAMIO EDITR.

518

ἀγαθὸν δι᾽ ἀγνωμοσύνην χατεµολύναμεν, οὐδ' οὕτως A quod ad tuam pertinet gloriam, et quod bonum

&l εὖν πρὸς τὸν τοῦ θεοῦ olxov γενοµένην χάριν
ἀνατρέπειν * Θεοῦ γὰρ οἶχος ἡ Ἐκκλησία xai λέχε-
«at χαὶ πιστεύεται. El δ᾽ ἡμεῖς αὐθέντην καὶ εὐεργέ-
την ἐπιγραφόμεθα, μηδὲ γὰρ οὕτως ἐμάνημεν ὡς
ἀχάριστοι καὶ σχαιῶς τῇ ὑμετέρᾳ χρηστότητι ἀντ'
ενδείξασθαι. 'Ορᾷς ὅπως οὕτω ῥᾳδίως ἀνατέτραπται
τὸ σιγίλλιον τοῦ πανσεθάστον Κομνηνοῦ παρ) αὑτοῦ
οὗ Κομνηνοῦ * ὀνειδείας γὰρ μµιχρόν τι xal τόλµης
ἔχεται. ἀλλὰ μὲν οὖν, οὐχ ἔστιν ἐπιθεῖναι τῇ πληγῇ
μάλαγμα. "Ett xal μάλα ῥᾷον 7| πλήξαντι οὐράνιον τὸ
μάλαγμα, στίξαντι ὑπογεγραμμένον, τῇ σεβαστῇ
σου χειρὶ διοριζόµενον τῷ Ex προσώπου ὄντι, πάσης
ἑπηρείας xat δονλείας, τῷ πραιτωρίῳ ἀνηκούσης,
περὶ τοῦ τῶν λαϊχῶν ἀφεῖναι τοὺς ἱερεῖς, ἀντιστρέ-
qax δὲ χαὶ εἴτι ἀπὸ ἱερέων fj... χληρικοὺς f$. ἑτέρους
τινὰς ἀφείλετο, Ast γάρ µε παθεῖν τὴν χαλὴν ἀντιστρυ-
φὴν, μᾶλλον δὲ προσταχθεῖσαν kx προσώπου διὰ τῆς
μεγάλης ἀντιλήψεως τοῦ αὐθέντου µου, ἵνα e τινες
τῶν λεγομένων µεσάξειν ἱερεῖς ἔχουσιν εἰς οἰχείας
ὑπηρεσίας xavaypugpsvot, µηχέτι ταύτην τὴν τυραν-
γίδα χατὰ τῶν ἀρχιεπισχόπων ὑποχειμένων ἔχωσιν.
Οὗτοι γὰρ δὴ xai τὸν κοινὸν λαὸν ἀπεσόδησαν,
ἐγχαλέσαι τῷ αὐθέντῃ µου, bà τοὺς ἱερεῖς, ofa δὲ
[ f. 95 ] θέλοντες τούτους αὐτοὶ χαρπίζεσθαι, χαὶ τὸ
τῆς Ἐκχλησίας προνόµιον διὰ τὰ σφῶν αὐτῶν χέρδη
θραύοντες. Ὁ δὲ πρῶτος ἡμῶν ἀρχιερεὺς Ἰησοῦὺς
ὁ Χριστὺς τηροίη τὸν πανσέδαστόν µου αὐθέντην
ἐν πάσῃ εὐεξίᾳ, ὅση σώματος, ὅση πνεύματος, οὔ xal
μιχρὰν εὐλογίαν τὴν αὐτὴν xal τελείαν ἀριθμῷ μὴ
ἀπαξιώσῃς δέξασθαι, ἰχθύας caplyouc ἑχατόν.

natum est, per ignorantiam polluimus, neque ita
decet gratiam domui Dei collatam evertere. Nam
Ecclesia et dicitur et creditur domus Dci. Quod si
nos inscribimus dominum et beneficum, neque ideo
insani ita sumus, ut quidquam vestra bonitati con-
trarium ingrato animo ac rustice demonstremns.
Vide quomodo tam facile sigillum omnino venerandi
Comneni subversum est ab ipso Comneno. [uest
autem aliquid contumeliz et audaciz. Verumtamen
exspectato, tempus adhue non est, ut imponatur
vulneri medicaminis lenimen. Adhuc etiam multum
facile, vcl ei qui percussit, collesta. malagma, ab
eo qui signavit subscriptum, augusta tuà manu
definitum ei qui coram adstat, omnis doloris et

p servitutis praetorio convenientis, ut a laicis dimit-

tas sacerdotes, convertat veto vice versa si et ab
sacerdotibus vel. . . . . clericos, vel aliquos aiios
abstulit. Oportet enim me pulchram pati vicissitu-
dinem, imo vero jussam ex persona propter ιπᾶ-
gnum subsidium domini mei , ut si qui sunt sacer-

.dotes ex eorum numero qui dicuntur iediatores

pacisque factores esse, qui contra domos et fani-
lias ministerio ipso abutuntur, non banc in poste-
rum tyrannidem adversus subjectos archiepiscopos
exerceant. ]lli enim et populum universum excita-
runt, ut dominum meum propter sacerdotes in jus
vocaret, iia volentes ipsi ex illis fructum accipere,
el Ecclesie tributum privatis lucris confringentes.
Primus autem Pontifex noster Jesus Christus sef-

C vet maxime venerandum dominum meum in omni

bona tum corporis, tum spiritus affectione, cujus etiam et parvam hanc, et numero perfectum bene-
dictionem, 716 centum sale conditos pisces, ne dedigneris accipere.

ΕΠΙΣΤ. 6’.
T9 Kaicapi cQ Με.ισσηνῷ.

Δεσποτά pou ἅγιε, τῇ βαρδάρῳ xai xa0' ἡμᾶς
οἰπουμένῃ θεὸς ἐπιπεμφθεὶς ἐλευθέριος, xal πᾶσι
μὲν εἶ παράχλησις xai παραφυχὴἠ τοῖς τῷ θεοστεφεῖ
σου χράτει προσπαρέχουσι, μάλιστα δὲ τῇ τῆς ipie
ταπεινότητος ἀσθενείᾳ ῥάθδος δυνάµεως xa πύργος
ἰσχύος, ἆἁ πὸ προσώπου ἐχθροῦ, ὄντινα νοητέον τόνδε
τὸν ἐχθρὺν εἶναι εἴτε πειραστὴν ἁδικώτερον, εἴτελύπην
τὴν ἑντὸς τὰ βέλη ἐναπερείδουσαν * εἴτι χἀμοὶ τούτω»
xai ὁπωσοῦν ἑνοχλήσειεν, εὐθὺς ἐΥγύθεν ὁ σύμμαχος,
καὶ à [f. o0] πὀῤῥω τὸ λυσίπονον φάρμαχον. "Apa τε
γὰρ τῆς βασιλείας σου µιµνήσχομαι, xaX εὐφρα[νο-
μαι * ἀμέλει xal νῦν γράφων τῷ ἑνθέῳ σου κράτει,
πάντων, τῶν λυπτρῶν ἐξ αὐτῆς Oh τῆς γραφῆς ἑλπί-
ζομαι λύσιν ἔσεσθαι. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν Άδη καὶ λέ-
λεκται. Δεινὸν γὰρ τὰ το.αῦτα διασχεδάζειν τὸ τοῦ
χραταιοῦ µου δεσπότου ὄνομα, ὡς πᾶχνην ἑωθινὴν
Άλιος. Τίς yàp ἀχούων ὅτι τὸν ἀρχιεπίσχοπον ὁ
θεοστεφἠς δεσπότης ἡδέως δέχεται γράφοντα, xai
τοῖς ὑπ αὐτοῦ ἑλεουμένοις αυντάττει, ἄχαρί τι χατ᾽
ἐμοῦ xai τῶν ἐμῶν ἐπ'δείξεται; "Enel δὲ νηστείας
xatpb; xai ἰχθυοφαγίας, fj φρουρός µου Osotóxo;
στέλλει τῇ βασιλείᾳ σου εὐλογίαν ἰχθύδια εεταριχευ-

Y5 Psal, rx, 4.

EPIST. 1X.
Ca'sari Melisseno.

Domine mi sancte, barbarz terre atque huic
nostre deus missus liberali preditus ingenio, et
consolatio quidem, et levamen omhibus es, qui a
Deo coronatum verentur imperium tuum, maxime
vero infirme humilitati mex virga virtutis es
turrisque fortitudinis a facie inimici "*, quicunque
debeat intelligi isteinimicus, sive tentator injustis-
simus, sive dolor interior sagittas infigens. Si quid
horum molestiam mihi quomodocunque exhibue-
rit, paratus adest pugua auxiliator, et quamvis

p longe dissitus medicinam habeo curas solventem;

nam οἱ imperium (αυ) in memoriam revoco simul,
οἱ ΙΦίος. itaque omnes modo dolores imperio tuo
significans per litteras, ex ipsa hac scriptura spcro
futuram liberationem. Verum hzc superius dicta
sunt. Nomen enim potentis domini mei ea valet
dissipare, veluti sol matutinam tollit caliginem. Quis
enim audiens archlepiscopum a te, qui a Deo coro-
natus es, domine mi, blande excipi scribentem,
atque illorum numero ascribi, quorum te miseret,
injucundum aliquid adversum me, resque meas
demonstraverit ? Quoniam vero tempus jejunii est,

51)

THEOPIYLACTI BULGARLE ARCHYEP.

E.

adeoque comedendi pisces, praesidium meum Deipara A µένα δισχόσια, πένησι μὲν οὖσα τὰ tx ἰγθῦσι 04

mittit imperio tuo benedictionem ducentos sale ser-
vatos pisciculos, qui quidem pauperibus sunt veloti
pisees propter passerum privationem, divitibus
autem auxilium, quo semper ipsa dignetur Impe-
rium tuum. Sed et numerum ipsum reputaveris
signum mihi divini moniti et instructionis. Docet
enim, perfectum sensnm quinternionem cum qua-
ternione vírtutum , velut servum indignum uni
omnium Regin: multiplici ratione offerre cibum et
potum.
EPIST. X.

Diabologyra.

Euge gregi Christi accessio facta est, euge am-
pliores tibi divinorum agrorum fines, et populus
qui tibi creatus est, laudat Dominum. Non medio-
eriter ex-ultavitetiam spiritus meusin Armeniorum
conversione. Eorum enim ecclesiae non decet clau-
dere, sed officium, quod in templi dedicatione
peragimus , muros unguento crucis in. modum
linientes, orthodoxis wadere sacerdotibus, atque
Armeniis conversis, uL ita faciant singulis annis. Si
vero eorum sacerdotes ad orthodoxam venere fidem,
satius quidem puto 719 laicorum ordini eos ascri-
Lere. Qued si dediti sacerdotio fuerint ac estero-
quin irreprehens:biles, sacris illos ordinibus tute
initiaveris. Oportet autem ad trutinam diligentissime
revocare ipsorum liturgiam, qux» quidem, si Chry-
sostomi vere fueril, neque ullo pacte immutata,

thv τῶν στρουθίων ἀποστέρησιν. πλουπίοις δὲ τὴν
ἀντίληφιν, ης ἀεὶ τὴν βασιλείαν σου ἀξιοῖ. "Ax
ὅπως pov xol τὸν ἀριθμὸν σύμθολον οἱήσῃ θειοτί-
Q2; νουθεσίας καὶ παραινέσεως " παιδεύει Τὰρ «hy
τελειοτέραν πεντάδα τῶν αἰσθήσεων τῇ τετράδι τῶν
ἀρετῶν, πολλαχῶς ἑνουμένῃ τῇ Βασίκῃ τῶν ὅλων
πόµα xal βρῶμα προσφέἐρεσθαι ὡς δοῦλον ἀνά»
Etoy.

ΕΠΙΣΤ. 1'.
To Aua€oAorópn.

Εὖγε ὅτι προσθῄχη τῷ ποιμνίῳ τοῦ Χριστοῦ vi-
γονεν * εὖγε ὅτι πλατύνεταί αοι τὰ θεῖα σχοινίσµατα,
καὶ λαός σοι xvi, uevoc alvet τὸν Κύριον οὗ μιχρῶς,
xai Ἠγαλλίασέ µου τὸ πνεῦμα ἐπὶ τῇ τῶν 'Apyur-
νίων ἐπιστροφῇ. Τὰς γὰρ ἐχχκλησίας αὐτῶν οὐ δεῖ
χλεῖσαι, ἀλλὰ τὴν ἀχολουθίαν, Άν ποιοῦμεν εἰς
ἐγχαίνια ναοῦ ποιἠσαντά τε xol χρίσαντα σταυροει-
δῶς μύρῳ τοὺς τοίχους, ὀρθοδόξοις ἱερεῦσι παραδοῦ.
ναι, καὶ οὕτως ἑνέτους πάντας ποιῆσαι τοῖς ἐξ
Αρμενίων ἐπιστρέφασι», El δὲ xai ἱερεῖς αὐτῶν
τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει posti ov, χρεῖττον μὲν ἐπιτάτ-
τεσθαι αὑτοὺς εἰς λαϊχούς εἰ δ' ἅρα τῆς ἱερωσύνης
ἀντέχοντες xaX ἄλλως ἀνεπί[ληπτοί εἶσι, χειροτόνη-
σον τούτους αὗτός. Πρὶν [f. πλὴν ] δεῖ ἁκριδολο-
γηθῆναι τὴν λειτουργίαν αὐτῶν ' χαὶ εἰ μέν Box
τοῦ Χρυσοστόμου ὁπαράλλακτος χαὶ ἁδιάφορος, δεῖ

neque dissimilis, debet omnino servari ; si. vero ϱ λειτουργεῖσθαι ταύτην" εἰ δὲ iov διεφθαρμένη.

fuerit. corrupta, immutetur, aliaque excogitetur
psalmodia. Novimus prxterea adventum meum abs
te desiderari. Verum dominus meus sebastus, ut
suspicor, adventante vere ad nos ven:et post Pascha.
Πιο nosmetipsi consuevimus, neque isthíc in presens
opus est adventu nostro. De hac igitur re nobis
scribito. Consilium autem tuum veniendi ad nos
omni ex parte laudantes, et omnes certiores faci-
mus, ei magis laudabimus hoc tempore, quod vide-
licet ab amicis captivus factus es. Equum etiam,
qui solus tibi supererat, Ecclesiz misisti idoneum.
Etsi enim usui non cst omnino idoneus, eo tamen
utimur : sunima cst tua in Ecclesiam benevolentia,
εἰ pro te precor, quod eam novisti dare !ibi qua

χρῆ ἀλλαγῆναι ^ xal την ἄλλην δὴ [ f. δὲ] φαλμ-
tp3lav σχοπηθήῄναι. Καὶ πρὸς ταῦτα οἵδαμεν, ὃτι τὴν
ἐμὴν παρουσίαν ἐπικαλέση ' πλὴν ἁλλ' ὑποπτεύιο
ὅτι μετὰ τὸ Πάσχα, ὁ αὐθέντης ἡμῶν 6 σεθαστὶς
πρὸς τὰ πλησιάζοντα ἡμῖν ἔαρα, ἡ πρὸς ἡμᾶς Σ)εὑ-
σεται, Οὕτως δὲ αὐτὸς [ f. αὐτοὶ ] ἡμεῖς συνηθίσα-
μεν, οὐδεμία χρεία τὴ; ἐμῆς παρουσίας αὐτόθι. Τὸ
μὲν νῦν γράφον οὖν ἡμῖν περὶ τούτου τοῦ αὐτοῦ" τὴν
δὲ παροῦσάν σου πρὸς ἡμᾶς διάθεσιν πάντοτε ἁποδε-
χόµενοι, xai πρὸς πάντας ἀνακηρύττοντες, πλέον
ἀποδεξόμεθα νῦν, ὅτι παρὰ τῶν δῃθεν φίλων ᾖχμ-
αλωτίσθης * xalcot ὃν µόνον εἶχες ὑπολειφθέντα σοι
ἵππον, τῇ Ἑχχλησίᾳ ἁπέστειλας ἐπιτήδειου. El γὰρ
xaY μὴ πἀνν ἐπιτίδειός ἐστιν clc τὴν [ f. fjv] χρείαν

possides, nam multi sunt ei detrimento. Cura ut D αὐτοῦ χρῄκομεν, ὅμως πολλὴ fj πρὸς τὴν Ἐκγλη-

intelligam, an totum habeas officium, quod facimus
in Àrmenios qui convertuntur. Si non babes, illud
transcril;emus, ac tibi vel feremus, vel mittemus.
Ne desinas curare, frater, Ecclesie psalmodiam, et
maxime domus Dci decorem, ac te Deus ab omni
custodiat inimico.

λωμεν, xat pi παῦσον, ὁδελφὲ, τΏς iv τῇ Ἐκκλησίᾳ ψαλμωδίας, xai ὅλως της τοῦ οἴχου τοῦ

σίαν εὑγνωμοσύνη σου * xal σου ὑπερεύχομαι, ὅτι
οἶδας τὴν δοῦσάν σοι ἃ ἔχεις. Οἱ γὰρ πολλοὶ καὶ
τῇ [[. καί τι] προσθλάπτουσι. Δέλωσον δέ µοι εἰ
xai πᾶσαν τὴν ἀχολουθίαν ἔχεις, fiv τελούμεν ἐπὶ
τοῖς ἐξ ᾽Αρμενίων ἐπιστρέφουσιν * εἰ δε οὖχ ἔχεις,
µεταγράφομεν ταύτην. Καὶ f) ἐνέγχωμεν, ἡ ἀποστεί-
Θεοῦ

εὑπρδπείας προνοούμενος * xal σχεπάσῃ σε ὁ θεὺς ἀπὸ παντὸς ἐχθροῦ.

EPIST. XI.

Tarchani:o.
Vere mentis imago sermo esi, ac juxta id quod
Dominus dicit, bonus homo de bono thesauro cor-
dis sui profert bonum numisma '5, quale etiam tu

"5 Luc, vi, 45.

ΕΠΙΣΤ. ΙΑ’.
To Ταρχανείτῳ.
ἜὌντως εἰχὼν 6 λόγος τοῦ νοῦ, xal χατὰ τὸν Κκύ-
ριον εἰπεῖν, ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος bx τοῦ ἀγαθοῦ
θησαυροῦ τῆς --αρδίας τὸ ἀν αθὸν προθάλλεται νόμι-

kl

EPISTOLAE XXXV A J. LAMIO EDIT.

529

sua. 'Omotoy δὲ [ f. δὲ] χαὶ ov, ὁ µεγαλεπιφανέστα- A maximus omnium susceptor in me ostendisti, dum

κος fpiw αὐθέντης, περὶ την ἡμετέραν ἐπεδείξω
οὑδαμινέτητα τιµῄήσας vod paa, ἀξιώσας νουθετεῖ-
eat vpáppast, καὶ ἁπλῶς λαλέσας ix τοῦ τῆς
καρδίας σου περισσεύµατος. Καΐτοι τίνες ἡμεῖς
νουθετεῖν τὸν ὑπὲρ πάντας τοὺς διδάσχοντας συν”
(ένα, xal ὑπὲρ τοὺς πρεσδυτέρους σοφισθέντα
τῇ τῶν ἐντολῶν ἐχνητίσει; Τί σε τοσοῦτον ὁ ἡμέτε.
p^; λόγος διδάξει, ὅσον ἡ µεγάλη σου φύσις ἐχώρησε,
προσλαθοῦσα xai τὴν ἐκ τῶν οτροφῶν τοῦ βίου
πεῖραν ἐπίχουρον; Πάντως γὰρ οἶδας τὴν τοῦ µάλι-
στα πάντων πειρασθέντος τῶν βιωτιχῶν ἀγαθῶν
ἀπόφασιν, τοῦ µεγά)ου, φημὶ, Ἐχκλησιαστοῦ. she,
ὃς µαταιότητα µαταιοτήτων τὰ πάντα εἶναι ὠρίσατο,
την ὑπεροχὴν ἐν τούτῳ δηλώσας Tf, χοσμιχῆς οὖδε-

feas honorasti litteras, patiens litteris admoneri,
acloquers plane ex abundantia cordis "*. Ecquis
poterit eum commonefacere, qui omnibus magistris
excellit intellectu, atque omnium seniorum sa-
pientissimus est in mandatorum exquisitione?
Quid enim sermo noster docebit te, qui ex ipsis
vitz? conversionibus in amiilium- vocas experien-
tiam ? Noxisti enim ejus sententiam, qui prz ezte-
ris omnibus bona bujus vit: expertus est, magni,
inquam, Ecclesiastzm. Deus vanitatem vanitatum
omnia esse deflnivit, excellentiam in eo demon-
sirans hujus mundi vanitatis 1. Deinde propter
vanitatem vanitatum ad Deum vere exsistentem
attollemur, et pro tenebris stabimus contra solem.

νότητος. Εἶτα χάριν τῆς τῶν µαταιοτήτων µαταιό- B Respicite, inquit, antiquas generationes, quis 6ρο-

τητος, τῷ ὄντως ὄντι προσαροῦμεν, χαὶ ὑπὲρ σκότους
τῷ ἡλίῳ ἀντιστησόμεθα, Ἑμθλέφατε, φησὶν, εἰς
ἀρχαίας Υενεὰς, τίς Ἠλπισεν ἐπὶ Κύριον καὶ κατ-
ησχύνθη; Καὶ οὖν οὐκ εἶδον δίχαιον ἑγχαταλελειμ-
pévov, καὶ τὰ ἐγχαταλείμματα τῶν ἀσεδῶν ἐξολο-
θρευθήσονται, Σωτηρία δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου.
Tic οὕτως ἑξαπάτητος xal πεπαχυµένος xal βοσχη-
μµατώδτς tb νῦν, ὥστε ἐπ àbuxlav ἐλπίζειν, xal
ἐπιποθεῖν ἐπὶ ἅρπαγμα, xal ταῦτα ἀχηχοὼς τοῦ
"466, οὗ πλουσιώτερος οὐχ ἄν ποτε γένοιτο, ἀλλ᾽
οὐδ' ἁἀλτθέστερος; 'O πλοῦτος ἀδίχως συναγόµενος
ἐξεμεθήσεται. Ταῦτα γοῦν εἰδότα σε, πανευγενέστατε,
οὐδενὸς ἧττον ὡς ἀχηκόαμέν τε xal πεπιστεύχαµεν,
τί πλέον ὁ ἡμέτερος λόγος νουθετῆσαι δυνήσεται;

ravit in Domino, et confusus est"** Etenim non
vidi justum derelictum, et reliquie impiorum in-
teribunt "* ; salus autem 790 justorum a Domino*t*,
Quis adeo facile deceptus et incrassatus et peacua-
rius in prisens, ut speret in iniquitute, et rapinas
concepiscat, cum ea przsertim Jobi audierit, quo
quidem nemo unquam ezstitit ditior, sed neque
magis sincerus. Diviti:; inique congregate evo-
mentur, Hec igitur cum scias, vir nobilissime,
nibilominus, ut audivimus et credimus, quid am-
plius sermo noster admonere te poterit? Nibil -
omnino, nisi velimus onus frustra portare. Verum-
tamen quoniam omnia ctedenti possibilia, nullam
mearum litterarum habeto rationein, sicut credi-

Πάντως οὐδὲν, εἰ μη βουλοίμεθα μάτην φορτικεύε- C disti. C:eteroquin vidi currentibus alas fieri voces

σθαι. Ὅμως ἐπεὶ οὖν πάντα δυναιτὰ τῷ πιστεύοντι,
ἀπονοοῦ µου τῶν πραγμάτων, χαθάπερ πεπίστευχας.
υἴδα γὰρ xai ἄλλως τοῖς δρομεῦσι πτερὰ γινόμενα τὰ
τῶν φίλων ὑποφωνοῦντα. θεὸς δὲ ὁ πάντοθεν ἡμᾶς
ὠφελῶν (ἐποίησε γὰρ πάντα χαλὰ Mas) κά σοι
ὠφελεῖσθαί γεζωωφελίαν, . ..... etr
ὡς ὁ µέγας Απόστολος ἑνετεί[λατο.
ΕΠΙΣΤ. 18’.

T }υναικαδέφῳ τοῦ βασιλέως xvpo Ἰωάν»ῃ.

Νῦν ἔγνων μὲν olov ἦλιον ἔχοντες, χατεχύοµεν᾿
v8v ἡμῖν γλυκεῖαι αἱ τοῦ ἔαρος Χάριτες * ἔστρε-
jas γάρ σου τὸ πρόσωπον xal τεταραγµένοι σύμπαν-
τες ἐγενήθημεν. Ποθοῦμέν σου την πραότητα, ζη-
τοῦμέν σου τὸ µέτριον τοῦ φρονήµατος, τὸ πρὸς παν-

τας ὁμιλητικόν τε xal εὔχαρι. Ba6at, πόσον ἀνα- D

κλειόμεθα [[.--χλαιόμ.]! Τὸ δὲ τῆς χειβὸς εὐεργετικόν
τε xal µεγαλόδωρον, τὸ b τιμητιχὸν xal φιλάνθρωπον,
«ἣν δὲ πρὸς τοὺς ep θεῷ ἀναχειμένους αἰδώ τε χ1ὶ
ὑποχώρησιν, ταῦτα μιχροὺς μετὰ τῶν μεγάλων
ἀναχηρύττοντας γένωσχκε. AJ) ἡμῖν μὲν προφανῶς
δοθεὶς ἐκ θεού διὰ τὰς αὑτοῦ ἀρετὰς, sica διὰ τὰς
ἁμαρτίας ἡμῶν ἀποδημήσας, ἄλλοις φυλάττη παρὰ
Θεοῦ σωτὴρ πάστς χρηστότητος χορηγὸς, xal µε”
qao αράγµασιν ὁ θεὸς ἑμδιδάζων οἷά τις ἀρχι-
τέχτων εὐφυῆ μαθητὴν, ὕλην ταῦτά σοι δίδυσιν, ἵν'
ἓν τούτοις ἐπιδείξη τὴν διξιότητα. Καὶ 025i σου

σε Μαι, xi, 4. 7 Ecgle. s, 3

Y Xx, B.
PATROL, Gag. CXXVI.

1 Eccli, 11, 11.

amicorum. Deus autem nos in omnibus a:javans,
fecit enim omnia pulchra nim/ís& det tibi adju-
vari, . ectontotcc n
opus solum, sed et minas, ut magnus Apostolus
mandavit,

.» » τὸ ἔργον µόνον, ἀλλὰ xaX τὴν ἀπειλὴν,

EPIST. XII.
Domno Joanni Augusta fratri.

Nune scio equidem qualem habentes solem fe-
eundi eramus, nunc dulces nobis veris gratis.
Averlisti enim faciem tuam **, et commotl sumus
universi, Exoptamus tuam lenitatem, moderstam
tuam erga omnes eL affabilem et blandam quzri-
mus comitatem. Pap», quam magmificis iterum at-
que iterum laudibus celebramus ! Nunc manus be-
neflcentiam et munificentiam, bonorem atque hu-
manitatem ; nuncobsequium et venerationem, qua
quidem viros prosequeris Deo addictos : de his
omnibus scias parvos una cam magnis plurima prz-
dicare. Verum ob tui ipsius virtutes nobis mani-
feste datus a Deo, ob nostra crimina deinde dece-
dens, ad bonum aliorum eustodiris a Deo servator
omnísque utilitatis subministrator. In. magnis au-
tem operibus Deus veluti architectus ingenioso
discipulo facem &bi proferens ea quasi materiem

υπ Psal, xx1vj, 26, 28. — ** Ibid. 59. *! Psal.
H

253

THEOPHYLACTI BULGARL/E ARCHIEP.

4

σολ

praebet, αἱ in istis tuam ostendas dexteritatem. A ταῖς ἀπαραμίλλοις τὴν σὴν γενεὰν ἀρεταῖς, ὡς Ly

Eionim tuis virtutibus tuam atatem vincere con-
tendentibus illud fore confido, ut in omnibus lau-
deris omnium solerlissimus ac speclatissimus,
resque Bulgarie iterum geras benefaciendo, quem-
adinodum 1ua administrantur, Neque enim nos
adhuc dereliquisti omnino. Nam etsi sol, e borez
regionibus, propior sit austro , tamen aliqua ra-
tione ea. omnia et fovet et generat, quie quidem
vicina non exstant, sicut. videlicet et nos in l'ela-
goni parte tuis fruimur radiis. Fruemur autem
wiagis, si οἱ agellus Hemongila, ubi vetus nostra
constituitur aula, presidio tuo Deipara datus fue-
ril per adoratum a me οἱ veneratum sigillum
tuum. Et Romanus Ostracorliomus, qui ex bonis

Eéclesie pinguefactus 72] contra eam recalci- p

wat, reprimatur minis domini mei, pracepto dato
etiam exercitui de illo et aliis amentibus, ut. ne-
mini detur regio adversus nos, qui pro tui nomi-
Dis gloria preces quotidie fundimus, el res tuas
gestas semper przedicamus, ei linguam habemus ad
gratiarum actionein nullius lingua pejorem, ne di-
«am Romani aliorumque lingua longe meliorem.
Tu vero qui beati Ducarum generis praeclara quae-
que in te ipso complecteris, mihi maneas in tua
bonitate, imo vero ascensiones in ea progressus-
que facias, si quis tamen est modus in iis rebus
quas preclare gessisti. Neque a loco velis desci-
scere, quem dedit Deus, snatura, inquam, ad bene
faciendum ac recte agendum comparata, atque a

πᾶσι πάντων ἀναχηρυχθήσῃ δεξιώτερύς τε xat &-
χιµώτερος. Καὶ πάλιν τὰ τῆς Βουλγαρίας εὐεργετή-
cate οἰχονομίαις θείαις, ofc τὰ σὰ διεξάγηται. Kal τι
[ [..Χαΐτοι] xal νῦν οὐκ ἀπολέλοιπας ἡμᾶς πάντη.
Kàv γὰρ ἐκ τῶν βορείων ὁ fio; νοτιώτερος Τένη-
ται, ὅμως ἀναλόγως xaX θάλπει xaX ζωογονεῖ xal τὰ
πάντα μὴ πλησιάξοντα * ὥσπερ ἀμέλει xat ἡμεῖς
τῷ τῆς Πελαγονίας μέρει, τῶν ἀχτίνων σου ἁπολαύ-
οµεν. ᾽Απολαύσαιμεν δὲ πλέον, εἰ χαὶ τὸ χωρίδιον
Ἡμόγγιλα, ἐν xat ἀρχαία ἡμῶν αὐλῃ συνίσταται,
δοθείη τῇ φρουρῷ σου θεοτόκῳ διὰ προσχυνητοῦ
xal σεδαστοῦ got σιχιλλίου σου, xal ὁ ἓν ταύτῃ
Ῥωμανὸς ᾿Οστραχορωμὸς, ὃς ix τῆς Ἐκχχλησίας
παχυνθεὶς κατ αὑτῆς λυττᾷ, ἀνασταλείη δι’ ἆ πειλῶν
τοῦ αὑθέντου µου, παραγγελλομένου xal τοῦ ατρα-
τοῦ περὶ αὐτοῦ, xal τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ὡσὰν
μηδενὶ χώρα διδοίη καθ ἡμῶν τῶν ἀεὶ εὐχομένων
ὑπὲρ τῇ σῇ εὐδοχιμήσει * τῶν ἀεὶ ἀνακηρυττόντων τὰ
σὰ, χαὶ γλῶτταν ἑχόντων πρὸς εὐχαριστίαν οὐδενὸς
χείρονα, ἵνα μὴ λέγω ὅτι xaX Ῥωμανοῦ, xoi ἄλλων
πολλῶνι βελτίονα. Αλλ', ὦ τοῦ µαχαρ᾽ου Δουχῶν
γένους τὰ καλὰ bv ἑαυτῷ συλλαδὼν , ufvs po
ἐπὶ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, μᾶλλον δὲ ἀναθάαεις xoi
προχοπὰς ἓν ταύτῃ τίθεσον , εἵἴπερ ἐστί τι µέτρον
bm ἐχεῖνα χατώρθωσας καὶ μὴ ἐχσταίης τοῦ 0:o-
δότου τόπου, τῆς εὑεργητιχῆς φημι xa) ἀγαθοποιοῦ
διαθέσεως, τῆς τε ἐπὶ πᾶσι μετριοφροσύνης, Tj σε
xai ὕψωσε xai ὑψώσει μὲν, ἡμῶν τῶν ταπεινῶν
χᾶν αἰτῶμεν τῶν συγγενῶν ἡμῶν τῶν.......... O dv

tiia iu omnibus moderatione, quz: quidem te exal- C τούτῳ τῇ μεγάλῃ σον χειρὶ ἀντιλαμδανόμενον.
tavit, et exaltabit quidem, magna tua manu, nobis miseris el si petamus etiam cognatis nostris...

opitulantem.
EPIST. XIII.
Tornosopulo Dociscopiorum episcopo.

Si quidem desipientem atque insanabili laboran-
tem furore archiepiscopum auivisti, sanctissime
mi domine, illud oportebat tibi suasisse, eum no.
luisse illa quae scripseras, audire; nec quidquam
(heu! qui id possum dicere?) dignatum esse ad te
rescribere. Catteruni si vere dementati. sumus, ac
quasi pecudes facii passionibus, et corrupti, et a
divine imitationis studio abborrentes, in lioc ad-
hue sapimus videndo prudentiam vestram, qua
prastatis, et propler quam praestis omnibus.
Nolito tam faciles iis aures praebere, qui blaterant
contra nos. Sed muta fiant Jabia calumniantium
nos apud tuam bonitatem. Ostendant cui dederint
tabellam, quz: de episcopatu tractaret, quis eam
nobis attulerit, et tunc sancient qua dicunt, nes
scilieet contemnentes nibil ad ea rescripsisse. Certe
per sancue matris tue preces inquirito, cuinam
tabella data fuerit. Et si compertum erit, nie eam
quidem accepisse, nihil vero rescripsisse, arguar
tanquom contemptor. Quoniam vero ex eo quod
non accepta est scriptura domini mei de episcopo
agens, jam defensus sum, ecceet de ipso scribo
episcopatu. Neque enim decet ut teipsum talibus
immisceas, domine mi : magna enim et forini-

ΕΠΙΣΤ. IT.
TQ ToprocozoUAo τῷ Δοχισκοπιῶν.

El μὲν παραφρονήσαντα τὸν ἀρχιεπίσχοπον Ίχου-
σας, πανάχιἑ µου αὐθέντη, xal µανίαν νοσήσαντα
ὁυσθεράπευτον, τὸ τὸν [f. τούτῳ] ἔδει σε πεισθῆναι,
ὅτι χαὶ σῆς ΥραφΏς παρῄήχουσε, χαὶ οὐδ' ἀντιγράψας
(φεῦ! πῶς εἴπω;) Ἠξίωσεν. El δὲ τῶν ἀλλὰ |f. τὰ
ἄλλα] μὲν ἀφρονές ἔσμεν, οἷα δὲ [f. δη] χτηνινδεις
γεγονότες τοῖς πάθεσι xal διαφθαρέντες, xal βδςλυ-
χθέντες τοῖς θεομιμήσουσιν ἐπιτηδεύμασιν ' ἐν δὲ
τούτῳ τέως φρονοῦμεν, τῷ εἰδέναι τὴν ὑμετέραν

p περιωπὴν ἐφ᾽ fic ἴστασθε, καὶ δι΄ ἣν πάντων ὑπέρ-

χεισθε, Mh οὕτω ῥᾳδίως πείθου τοῖς χαθ᾽ ἡμῶν λέ-

γουσιν, ἀλλ ἅλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τῶν ἐνδια-

ξαλλόντων ἡμᾶς πρὸς «hv of. ἀγαθότητα. Ἐπιδει-
ξάτωσαν είνι δεδώχασι cb. πιττάχιον τὸ περὶ της
ἐπισχοπῆς διαλαµθάνον, τίς ἡμῖν τοῦτο διεχόµισε :
καὶ τότε χυρώτουσιν ἅπερ λέγουσιν, ὅτι ὡς xaxa-
φρονοῦντες οὐχ ἀντεγράψαμεν, καὶ πρὺς τῆς αὖχης

τῆς ἁγίας σου µητέρος, ἐρεύνησον περὶ τοῦ πιττα-
κίου είνι à600n * xai εἰ εὑρεθείην ἐγὼ δεξάµενος

μὲν τοῦτο, μὴ ἀντιγράψας δὲ, ὡς χαταφρονητὲς
εὐθυνθήσομαι. ᾽Αλλ’ ἐπειδὴ περὶ τοῦ μὴ δέξασθαι

γραφὴν τοῦ αὐθέντου pou περὶ ἐπισχόπον διαλαµ-

θάνουσαν ἀπ᾿ ἑμοῦ λογησάµην [f. ἀπελογ.], boo καὶ
περὶ αὐτῆς τῆς ἐπισκοπῆς γράφω" οὔτε σὲ τὸν aà-

τοῦ | ΕΡΙΦΤΟΙΙΕ XXXV A J. LAMIO EDITAE.

526

βέντην µου δεῖ εἰς τὰ τοιαῦτα παρεμθάλλειν αὐτὸν danda, nee nos ita facile circa divina gratificemur.
[μεγάλα γὰρ xaX φρικτὰ), οὔθ) ἡμᾶς οὕτως ἁπλῶς À Nam ex iis qui per nos ad episcopatum assumpti

τὰ θεῖα καταχαρίσεσθαι. Των γὰρ εἰς ἐπισχοπὰ,
προσαχθέντων παρ) ἡμῶν, οἱ μὲν, i» ταύτῃ τῇ
Ἐγχλησίᾳ δουλεύσαντες xai im εὐλαθείᾳ χαὶ σεµνό-
τητι μαρτυρούμενοι, τῆς ἐπισκοπῆς ἐπέσχον, οἷος
ὁ Μορίθου, ὁ Πρισδιάνης * οἱ 65, ἐν Κωνσταντινου-
πόλει λόγῳ καὶ διδασχαλίᾳ λάμφαντες, oto; ὁ Κα-
τορίας, ὁ Βελεγάρδὴς * ol £v μοναστηρίῳ τῷ µονα-
διχῷ Bip ἐμπρέφαντες, οἷος ὁ ΓΤριαδίτζης ' τῆς
ἀρχιερατιχῆς ἀξίας ἑπέτυχον. El μὲν οὖν τοιοῦτος
e xal ὁ παρὰ τοῦ αὐθέντου µου συνιστάµενος, οὗ
σὺ χάριν ἡμῖν ἕξεις, ἁλλ᾽ ἡμεῖς σοί εἰ δὲ µήτε τῇ
ἡμετέρᾳ Ἐκκλησίᾳ γνωστὸς, µήτε τοῖς £v Μωνσταν-
τ'νουπόλει ἐπὶ λόγῳ, ἢ Bip μαρτυρουµένοις περι-
φανῆς, μηδὲ θελήσῃς µάτην xat εἰχῃῆ πρ»σγροῦσαι
θεῷ, μτδὲ ἡμᾶς τοῦτο χέλευε, ol πειθαρχεῖν μᾶλλον
Gc, ἡ ἀνθρώποις ὃ.ατετάγµεθα. Ἔπειτα xal τοῦτό
φαμεν, ὡς οὗδὲ λείπει νῦν ἡμῖν ἐπισχοπὴ, ἐχτὸς εἰ
μὴ τὴν ΓΠυδίνην λέγοι τις, ἧς τὸν ἄξιον xa πάνν
ποθοῦντες εὑρεῖν οὐ δυνάµεθα. Act γὰρ ἀνδρὺς ταύτῃ
συγχεκροτηµένου, xal θοροῦ τὰ πνευματιχὰ xai τά
χοσµιχά. Mog δὲ παρῄχουσα τῷ αὐθέντῃ µου, xal
εἰς τὴν τοῦ χληρικοῦ μὲν ἀποστολὴν οὐκ ἔγραψα τῷ
Προξίμῳ; Οὐκ ἔστειλα ἐχεῖνον καὶ πρότερον, xàv
ἀπὺ τοῦ Αἰγυπτίου ἀπατηθεὶς ὑπεστράφη xai πάλιν
ἑχδευτέρου τοῖς ταξεώταις συναπέστειλα. Τίς ἐστιν,
ὃς τὸν καθαρὀν σου λογισμὸν χαθ᾽ ἡμῶν ἐπιτελεῖ;
Δολιός τις, ὡς ἔοικεν, ἄνθρωπος, χωὶ μην γὰρ fj
διάδολος. ᾽Αλλ’ ἐκεῖνον μὲν, ὃς τις ἂν εἴη, 0ραύσαι

fuerunt, alii hujusce Ecclesiw€ scervitio addicti, et
religioneet morum integritate probati, episcopatum
obtinueruut, qualisepiscopus Morobi, episcopus P'rig-
dianz. Alii vero, qui Constantinopoli fulsere sermone
et doctrina, qualis episcopus Castorim, epiaco-
pus Belgradi ; 722 alii, qui in. monasterio mona-
cborum vita celeberrimi evaserunt, qualis Triu-
ditzes, episcopalem assecuti sunt dignitatem. Ita-
que, cuin talis sit, quem dominus meus comnien-
dat, non tu nobis, tibi nos gratias habebimus. Ve-
rumtamen 8i neque notus in Ecclesia .hac nostra,
neque iis qui Constantinopoli probati sunt, mani-
festus, doctrina et vita, nolito Deum frustra ac te-
were ad iram provocare; neque id nobis jubeas,
qui statuimus potius Deo quam ho:ninibus obtein-
perare. Deinde id etiam dicimus perinde ac si non
desit nobis nunc episcopatus, nisi quis Vydinam
dicat, qua quidem dignum etiain optanles possu-
mus invenire neminem, Opus enim est viro ad il-
lam parato, qui et spiritualia e£ mundana intelli-
gat. Quomodo autem neglexi dominum meum au-
dire, et mittens clericum meum nullam ad Proxi-
mur dedi epistolam ? Haud ego illum misi, et pri-
mum ab /Egyptio etiam deceptus pedem referre
coactus est ; secundo vero illum misi cum appa-
ritoribus. Ecquis est qui tam elegans adversum
nos perficit argumeutuin ? Dolosus, ut videtur lio-
nio; etenim calumniator est. At. illum, quicunque

Κύριος, τὴν χαχίαν αὑτυῦ συντρίθων αὐτὸν δὲ C sit, evertat Dominus conterens malitiam ejus, ip-

ἰώμενος, σὲ διαφυλάττοι ἡμῖν ποταμὸν ὡς ὑδάριον
εἰπεῖν ἀδόλωτον. Οἱ ὃ) ἐν τῷ πολιχνίῳ ἱερεῖς, οὖὐδε-
μιᾶς ἀδείας 3), ἀνέσεως ἔτνυχον, χἂν cu, ὁ αὐθέντης
pov, Υράφας ἡμῖν διὰ σεθαστοῦ σου πιτταχίου πρὸς
*.V ἐκ προσώπου γενοµένου, ἄνεσιν αὐτοῖς δέδωκας.
Καὶ el; παραμονὰς γὰρ ἕλχονται, xal εἰς ψωμοζή-
Roy * xai ταύτα τοῦ χρυσοθούλου κελεύσαντος ὑπερ-
τέρους εἶναι καὶ ῥυπαριῶν λειτουργούς τε xal du-
μοςημιῶν. Ἐγὼ μὲν ὅπερ δίχαιον εἶχον xal ἔχω
ἐνήνεγχα τῷ αὐθέντῃ µου * εἰ δέ τινες τῇ o?) χρη-
δτότητι ἐμποδίζουσι, γνῶθι τούτους ἐχθροὺς εἶναι
τοῦ ἀγαθοῦ, χωλύοντας χαὶ τὴν χαθαράν σου ψυχἣν
ἀποδιδόναι τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Oc, ὃν ἐν πᾶσι σύμμαχον

ἔχων, μὴ οὕτω: τοὺς αὐτῷ ἱερωμένους ἑάσῃς τῷ y

χοινῷ λαῷ συνἀάγεσθαι ᾽ xal γε αὐτὸν φυλάττοι ἂν
πολεμιχοῖς καιροῖς xai εἰρηνιχοῖς, πρὺς αὐτὸν ci-
ρηνεύοντα,
ΕΠΙΣΤ. ΙΔ’.
To Ταρχανείτῳ.

Καὶ τἰς ἡμῶν, µακαριώτατε xal μεγαλεπιφανέ-
στατέ µου αὐθέντη, εἴ γε τηλικαύτην ψυχὴν ὠφελοίη-
μεν; El γὰρ ὅταν χαὶ τοῖς Σλαχίστοις πλιήῄσωμεν, θεῷ
ποιεῖν πεπιστεύχαµεν, ὡς ὁ μέγας θεὺς xat Σωτὴρ
ἡμῶν ἐδίδαξεν ' ὅταν μεγίστῃ duy, ἠλίχη πάντως 1)
ση, θησαυρὸν ὠφέλῃ χαταδθαλλώµεθα , πόσον ἡμᾶς
δεῖ ἀγαλλιᾶσθαι, χαὶ τὸ τῆς πνευματιγῆς εὐφροσύνης
ἱμάτιον ἀναδόεσθαι f. ἐνδ.]' ὡς µόνον οὐχ Ev χερσὶν
ἔχοντας ῥαρεῖς τε xal ἀδροὺς τοὺς ὑπὲρ τούτου µι-

sum autem sanjns, te nobis flumen, ut suavissime
dicam, limpidum servet. Urbis aatem sacerdotes
nullam habent fiduciam aut remissionem ; etsi tu,
domine ini, cum nobis scripsisses, per veke-
rabile tuum rescriptum ad eum, qui àx προῦ-
ώπου est, factum remissionein eis dedisti, Et para-
monarii Gunt, et deliciosis cibis nutriuntur, et liec,
cum jusserit aurea bulla, excellentes eos esse sor-
dium ministros, atque delicatarum epularum. Eco
enim, quod babebam et habeo justum , obtuli do-
mino : quod si qui sunt tuam bonitatem impedien-
tes, scias istos esse boni inimicos, prohibentes pu-
ram tuam animam, quominus Deo reddat qua Dei
sunt, quem quidem in omnibus habens auxiliato-
rem ne sinas ejus cultui addictos viros sibjici po-
pulo universo ; ipse autem tempore belli et pacis
tueatur te, erga ipsum pace (ruentem.
EPIST. XIV.
Turchanito.

Ecquis w«ostrum, beatissime et praclarissime
domine, si tam amplum animum consequitur. frü-
ctum, si quod et minimis fecerimus Deo facere
credidimus, quemadmodum magnus Deus et Serva-
tor noster edocet, maxima animi alacritate, quanta
quidem tu proditus es, thesaurum tam utilem com-
paraverit? Quantum oportet nos exsultare? Spiri-
tualis etiam lxtitix: vestem debemus induere, 723
utpote qui solum non habceinus in manu magnas ct

-

i521 TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 523
"opulentas pro eo mercedes abillo qui verbum dat A αθοὺν παρὰ τοῦ xal διδύντος Dzpa ταῖς εὔαγγελι-

evangelizantibus, et. reddit unicuique mercedem

juxta laborem ejus, constituens supra [οἱ et tot ci-
vitates eos, qui minas multiplicant. Nam scis om-
nino Evanygelii parabolam, qua bonos servos bea-
tos et divites factos mihi ob oculos posuit, et ser-
vum iniquitatis probrum recipientem et inendacium
factum, quod minam in sudario mortificationis et pi-
gritie reposuerot,nec nummulariis commiserat.
'Umnis autem homo est nummularius, qui donum
sermonis recipit, quasi regie imaginis characte-
rem. Nos igitur, qui in sermonis ministerium as-
sumpti sumus, debemus ad mensam omni homini
sermonem pretiosum, dominicum nuniisma dare,
jgne examinatum argentum, casta Dei eloquia, ut
quod nostrum est sine damnatione sit, omne au-
-em pondus accumulet reliquum nummulariorum
abundantim. Ego igitur minutum :es tibi committo,
4u vero illud mibi multiplicato, ct thesaurum obti-
mnebis in calis ab eo qui thesauros absconditos et
invisibiles promittit dare juxta id, quod sanctus
-dixit Isaias : Quid autem est. mihi tenue. illud [u-
crum? Noli emulari in malignaniibus **. Hoc (ac et
vites **, et,gratia Domini Jesu cuim spiritu tuo.

EPIST. XV.
Eyiscopo Pelagonie.

"Accepi, [rater im primis observande, nostris
"3nodo negotiis aliquem audi stimulum, quod et mi-
Μι przefectus paulo ante repressus esi, εἰ dom-
nus Eumallus diniissus, bujusce actuum scriptor,
aique e contrario Michael dommi Polyeucii fllius
- dux exercitus renuntiatus est, et animo quiden et
t paterna gloria nobilis. aque quoniam ea sic con-

tigerunt, et bi sunl. mei judices, ad sacerdotium

"αυ do litteras, ut illis quantum potes opem fe-
' ras, presertim vero Demetrio, qui et plures babet

«inimicos, siquidem cum operatus fuerit in medio,

ec omnibus placere poluerit, contra queuidau
exoticorum sapientium sententiam tulit, ne dica
contra ipsum Dowinum, quod melius est, quan)
si pro nobis. Ve vobis, inquit, cum de vobis homi-
nes bene. dixerint Ὁ'. Prasta jgitur auxilium, sj
quid adversum illis continget. Omnia enim quas
preclarissimi domini Eumathii sunt, tua sunt, et
tua illius ; si quidem saly illa est charitas, et in-
spectores abs te in omnibus adjutj sunt. Caierum
et aliunde hujus vite fluxum noviseti, imo, ut cui
Scriptura lequar, vanitatem, atque ut quidau: e no-
stris sapientibus ait, Ne periurbes animam conturba-
tum. Deus autem det tibi in omuibus intellectum,
atque 794 id efficiat, ut timor et desiderium ejus
in apima tua mittat radices. Quare te veram vitem
omnem ip Domino ferentem fructum inyeniens, ut
ait Jeremias **, inserat in suo paradiso, ac de
sancto protegat semper cpiscopatum.

ζομένοις, xaX ἀποδιδόντος ἑχάστῳ τὸν μισθὸν χατὰ
τὸν ἴδιον πκόπον, xal ἑπάνω πόλεων τόσων χα)
πόσων, τοὺς τὰς μνᾶς πολυπλασιάκοντας τάσσοντος.
Οἶσθα γὰρ πάντως τὴν τοῦ Ἐὐαγγελίου παραθολὴν
fj uot καὶ τοὺς εὐγνώμονας δούλους µαχαριζοµένους
χαὶ πλουτιζομένους ὑπέγραφε, xal τὸν τῆς ἀγνω-
µοσύνης τῷ ὄντι δοῦλον ὀνειδιζόβενόν τε xaX προσχι-
ζόβενον, ὅτι τὴν μνᾶν τῷ τῆς νεκρώσεως xai ἀερ-
γίας σουδαρίῳ ἑγχατεδήσατο, xai ph τοῖς τραπε-
ξίταις κατέθετο. Πᾶς δὲ ἄνθρωπος τραπεξίτης, τὸ
τοῦ λόγου λαδὼν χάρισμα, ὡς εἰχόνος βασιλ.χῆς
χάραγµα. Ast οὖν ἡμᾶς μάλιστα τοὺς εἰς λόγου δια-
χονίαν τεθέντας πρὸς πάντα τὸν λόγον τετιμημένον
τὸ Δεσποτιχὸν χαταθάλλεσθαι νόµισµα, τὸ ἀργύριον
τὸ ἐχυζωμένον, τὰ ἁγνὰ τοῦ Θεοῦ λόγια, ἵνα τὸ γοῦν
ἡμετέρον ἐχτὸς εὐθύνης εἴη ’ τὸ δὲ πᾶν βάρος, ἐπι-
χλῷ τὸ λοιπὸν τῷ τῶν τραπεζιτῶν ἐμπορεύματ..
"Evo μὲν οὖν χαταθάλλω σοι λεπτόν τι χερµάτιον *
σὺ δέ µοι τοῦτο πολυπλασίαζε, xal θησαυρὸν ἕξεις
kv οὐρανοῖς παρὰ τοῦ θη;σαυροὺς ἀποχρύφους &opá-
τους ἐπαγγελλομένου διδόναι, κατὰ τὸν ἅγιον εἰπεῖν
'Hsatav* Τί δὲ τὸ .Ίεπτόν μοι κερμάτιον; Mf) παρα-
ζή.1ου ἓν πογηρευοµένοις. Τοῦτο ποἰει καὶ ζήσῃ,
xai 1j χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ μετὰ τοῦ πνεύὐματός
σον.
ΕΠΙΣΤ. IE'.
Tj Πε.αγογίας.

Ἑπυθόμην, τιμιώτατε ἁδελφὲὰ, τοῖς χαθ᾽ ἡμᾶς
πράγµασι νυγμὀν τινα γενέσθαι τανῦν, καὶ τὸν μὲν
πρώην στρατηγοῦντα παρασταλῆναι, xal ἀναγραφέα
τῆς τούτου πράξεως ἁἀποσταλῆναι τὸν χῦριν Εὐμᾶλ-
λον xal χαταστῆναι vov στρατηγὸν τὸν εὐγενῆ xai
Ψυχῄ χαὶ πατρφᾳ δόξῃ Μιχαὴλ τὸν τοῦ χυροῦ Πο-
λνεύχτου υἱόν. Ἐπεὶ οὖν ταῦτα οὕτως cuvebr, οἱ δὲ
χριταὶ ἐμοί * γράφω τῇ ἱερότητί σου, ἵνα χειραγω:
γήτωσαν [f. — γηθῶσι] παρὰ σοῦ ὅση δύναµις” xal
μάλιστα ὁ Δημίτριος, ὃς xat πλείους ἔχει ἐχθροὺς,
ἅτε xol lv. τῷ µέσῳ διενεργἠσας, xat μὴ πᾶσιν
ἀρέσαι δυνηθεὶς, xavá τινος [f. χαθά τις] ἐκ τῶν
ἔξω σοφῶν ἀπεφήνατο, ἵνα μὴ λέγω τοῦ αὐτοῦ Kv-
ρίου, ὡς κρεῖττον ἡ xa0' ἡμᾶς ' Οὐαἱ ὑμῖν, φησὶν,
ὅταν xaAGc ὑμᾶς ol ἄνθρωποι εἴπωσι. Συνέργησον
οὖν, εἴ τι καὶ πρόσαντες αὐτοῖς συνανσήσει. Πάντα

D Yàp τὰ τοῦ µεγαλεπιφανεστῴτου κυροῦ Εὐμαθίου

vá: xal τὰ Gk &xsivou* εἴπερ dj ἀγάπη σώξεται.
Καὶ οἱ ἐπισχεπτῖται δὲ παρὰ φοῦ àv πᾶσι χειραγω-
γείσθωσαν. Οἶδας γὰρ xal ἄλλως τὴν τοῦ βίου ερύτου
παλίῤῥοιαν, Ἡ μᾶλλον τὸ τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, µα-
ταιότητα, χαὶ ὡς εἶπέ τις τῶν ἡμετέρων σοφῶν
Ῥυχὴν τεταραγµένην μὴ ταράξῃς. pn δὲ σοι
Κύριος σύνεσιν ἓν πᾶσι, xal τὸν φόδον αὐτοῦ xol
τὸν πόθον τῇ σῇ φυχἠ ἑῤῥιζωθηναι ποιῄσειεν * ἕνα
«t, καὶ ἄμπελον καρποφόρον πᾶταν ἀληθινὴν εὗρὼν
kv Κνυρίῳ, ὡς Ἱερεμίας φησὶ, τῷ παραδείσῳ αὗτου
ἐμρυτεύσεις , xal del τῇ ἐξ ἁγίου ἐπισχοπῇ ἐπισχά-
ψαιτο.

5. Psal. xxxvi. 1. " Luc. x, 28. ** Luc. vi, 90. 35 Jerem. vii, 45.

529

TQ υἱῷ τοῦ ce6actoxpdcopoc.

Παμμέγιστέ µου αὐθέντη καὶ ἀντιλήπτορ, πολλὰ
μὲν ἀγαθὰ εἰργάσω ἐν μέσῳ τῆς γῆς ἡμῶν, καὶ Πρέ-
παν ἅμα xal Διάδολιν ἀναφύξας τῆς εὐθύτητος xal
τῆς δικαιοχρισίας τῷ πνεύματι, ἣν ἑνεδείξω xatd
τῶν ἁδιχησάντων αὐτάς ' οὐδενὸς δὲ ἧττον, εἰ μὴ’
xai μἍλλον, ἡ µεγάλη σου χεὶρ ἐξεργάσετα:, εἰ τὴν
ἐπισχοπὴν διαθολαϊῖς οἰκτειρήσῃς µεγάλως μὲν χιν-
δυνεύουσαν, διὰ μιχρᾶς δὲ χειραγωγίας ἐχφυγεῖν
δυνάµενος [[. --ναμένην] τὸν χίνδυνον, Τίς ὁ χίν-
δυνος; "Αφαλτα μιχροῦ γεγένηταὶ xai ἀφωταγώ-
γητα , ὅτι 0h xat ἀνεπισχόπητα. Πάροδος γὰρ
χειµένη, κατὰ τὴν παρὰ τῷ Δαθὶδ ἄμπελον ἑχεί-
νην τὴν εὐκληματοῦσάν ΊΆποτε, χαὶ διαρπαξοµέ-
νην πᾶσι τοῖς παροδεύουσιν, οὔτε «bv ἐπίσχο-
πον ἔχει προσµένοντα"' οὐδὲ γὰρ ὑπομένει διδό-
ναι τὸν νῶτον εἰς µάστιγας, xal τὰς σιαγόνας εἰς
ῥαπίσματα, οὔτετου ἐπισχόπου Φφεύγοντος διὰ τοὺς
δεινοὺς ἐπηρεαστὰς, πρυάμένειν εἰκὸς τῇ. Ἐκκλησίᾳ
ἄλλον τινά. Tj κεφαλῇ Υὰρ «b λοιπὸὺν c(opu σνν-
άπτεται * ὀμέλει χαὶ οἳ δὀθέντες αὐτῷ nap τοῦ xpa-
ταιοῦ xai ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου xal βάσιλέώς σιγιλ-
λίου, ot τε [f. ot γε] thv Ἐκκλησίαν χύχλῳ περι-
χαθήµενοι, πρότερὺν διὰ τὴν αὐτὴν ταύτην αἰτίαν,'
τῶν πατρφων ἐξέστήόαν, τῷ τῆς ὕλης δὲ δάσει sie
στεύσαντες ἑαυτοὺς ἐμφωλεύουσι. Διὰ ταῦτα οὔτε διά-
Χονος, οὔτε πρεσθύτερος (φεῦ τῶν ἡμῶν χαχῶν 1) τῇ:

περικαλλεστάτή τῶν Βουλγαρικῶν ἐχκλησιῶν ἑναπο- C

μεμένηχεν. Ἐξῆλθον οὖν ἐπισχεφάμενος [f. — φόμ.]
ταύτην, xal ἰδὼν, ἐπένθηόα ' καὶ πενθήσας, ἐπυθό-
µην τὸ αἴτιον * xo πνθόµενος, ἔμαθον * xal μαθὼν,
διδάσχω, διὰ τῆς εὐτελοῦς µου ταύτης γραφῆς άνα-
φέρων τῷ χρατίστῳ αὐθέντῃ μου. 'AXA' 6 μὲν χίνδυνος
οὗτος * ἣ δὲ χειραγωγία τίς; Ἐχαφρά τε χαὶ ἆδα-
ρής ' xaX αὐτὸ τοῦτο, βόνης γειρὸς ἕχτασις. El γὰρ
εὐδοχήσεις, ὁ μέγας ἡμῶν αὐθέντης καὶ ἀντιλήττωρ,
τοῖς τῷ ἐπἰσχόπῳ δυθεῖσι παρὰ τοῦ χραταιοῦ xal
ἁχίου ἡμῶν αὐθέντου χαὶ βασιλέως, καὶ τῇ Ἐχκλη-
σᾳ πρὶν προακαθηµένοις, εἶτα διὰ τὰς ἑπηρίας:
ἀποφυγοῦσι, προσλίων τὸν σὺν ἐπιδραθευθῆναι σι-
γίλλιον, ᾧ θαῤῥήσαντες, τῆς λόχμης ἑἐκδύσονται
ἀναθηλήσει δὲ πάλιν ἡ Ἐκκλησία,' xol φωταγωγη-

ΕΡΙςΤΟΙ,Ε XXXV A J. LAMIO EDITAE.
ΕΠΙΣΤ. IG". X

5307
EPIST. XVI.

Sebastocratoris filio

Multa quidem bona, maxime mi domine et sus-
ceptor, in medio terrz» nostr;e operatus es, et Pre-
pam sirbül et Diabolim recreasti directiónis ét justi-
judicii spiritu , quod quidem it eos demonstrasti,
qui injoriis illa& affecerünt. Nili autem rüinus,
nisi forte etiam majus tua magna faciet dextera, si
episeopatus, calumniis ih. summo discrimine po-
siti, te misereat, qui minimum afferens aurxíliui
potes omne periéuwlum s»movere. Quidrüam peri-
ουΠ est? Sine cantu propemodum faeta sunt, et ca-
rent iis qui faces ferant, quia carent. etiam episco:
po. Etenim posita secus viam, illius vines ad^ in-.

B star; quam David sufficit, multos extendentem pal-

mites οἱ vindemiant omnes qui pretergrediuttur
viam **, nec perm^nentem habet episcopuni ; haud
enim sustinet corpus dare percutientibus et genas.
vellentibus *' ; nec decet in Ecclesia, episcopó fu-.
giente própter terribiles honiines qui detrimenta
inferunt, alium quemquam permanere. Nani capiti.
reliquum corpus colier'et. taque et qui per sigillum
poteutís sanctique imperatoris et domini nostri ei-
traditi fuerut, quique Ecclesie im circuitu olim
assidebant, bat ijsa de causa paternis domibus.
discesserunt, silvze latebris sese. eredidérurit, ibi-
que laterit. Quere neque diaconus, neéque presliy-
ter, heu. | quale meüm malum in prastaniissima
Bulgaris Ecciesia remansit, Exivi igitur ad eam vi-
sitandam, et videns ffevi ; et flos, causam audivi ;
et audiens, edoctus ῥήπι; et edoetus doceo poten-
tissimum dominum meum, id ilii significans per
integram banc epistolam. Verum periculum bujus-
modi est, auxilium autem leve nulliusque ponde-
ris, atque id ipsam prestiteris unam solummodo.
mianum-porrigens. Cum igitur digneris esse ma-
gnus dominus et susceptor noster, ils omriibus qui
per potentemi sanctumque imperatorerh et domi-.
num nostrum episcopo traditi fuerunt, atque Εε-
clesie olin assederant, deinde alj ον, n& / daninis
obnoxii forent, profugérunt, venerabiletó. tuum
prebe sigillum. Hoc audentes facti prodibunt e sit«.
vin, geruiipabit rursus Ecclesia, εἰ füces in ea pro«

θήσεται xal φαλήσεται. "Opde «bv πίνδυνον, ὅτι D poneritur, et cantus resonabunt. Vides miaxjmuih

μέγιστος: ὁρᾷς thv χειραγωχίαν, ὅτι ῥᾳδία, xoi
μόνοις τρισὶ δαχτύλοις Χατορθουµένη”; Δέσμαι οὖν
xa πρὀσπίπτω διὰ τοῦ παρόντος γβάμματος ὥσπερ
Φιώµατος, ὡς ἂν ἑλεήσῃς τὴν Tfjv ὅτε ὁλθιωτάτης
ἐκλκλησιῶν , ἣν ὁ Χριστιανικώτατος ἑχεῖνος Ῥορίσης'
ὁ Βουλγαρίας βασιλεὺς, μίαν xal αὐτὴν τῶν ἑπτὰὶ
φαθολικῶν , ἐἑδομήσατο. Ἐκεῖνος ἔχτισε- σὺ δὲ
ἐγχαίνισον, ἵνα dot xal πνιῦμᾶ εὐθὶς ἐν τοῖς
évxávo σου ἑγχαινισθείη παρὰ θΘοοῦ , τοῦ τὴν
πτεπτωανῖαν ἡμῶν σχηνην καὶ ' φύσιν ἄναστή-
cGayto; xai χαὶνίσαντο. "Oz xal τὸν ἐν πᾶσιν
Έργοις, ὀτρατιωτιχοῖς τε xal πολιτιχοῖς, τῇ δεξ.ἄ

* Psal. xxix, 15. 9? Isa, 1, vi. 989 Peal. L, 13.

esse periculum, vides faeillimtim auxilium, quod.
tribus solís digitis afferri potest; Oro. igitur et.ob- .
s^cre per lias prosentes litteras, quae moi vices gc-

runt, ut Ecclesiz miserearis aliquando beatssinim,

quam Chrístianissimus '74$ quidem Borises ille.
Bulgarie rex unam,et ipsam e septem Catliolieis,

sediftcavit. llle condidit : td νότο earh infiova, uttibi .
etíám spiriuih rectüdi in visteribus imovet Déust*,
qui lepsum nostruin tabernacului et naturam
excitavit et. ibriovavii, Det etiam dextera tui in
etatiibus tum Γή Lum pacis operibus strenuitatem,
et potentis sarctique Palris et. domini nostri bo-

531

THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP.

932

norum operum amantis perfeetum te faciat imita- A σου χειρὶ δῴη δραστηριότητα, τοῦ χραταιοῦ xa:

torem.

EPIST. XVII.

- Eidem.

les est, qua liberari vix possumus, ktigiosus
homo. Talis, domine mi maxime suscceptorque, οἱ
Nicolaus Dutz, qui Bess Michaeli Lampeno addi-
tus, infinitorum illi damnorum ante tempus auctor
fuit; cum presertim Macrombolit:», mauus alienis
rapiendis invenerit aptissimas. Talis igitur est
Nicolaus, nullum sensum habens in alienis rebus,
et in eo quod facto opus est, ut vel ipso Sebasto
domino Joanne Duca judicante noluerit rei judicatze
s'are, imo magnum et justum optimi domini mei
judicium perturbaverit, lFominemque adortus prz-
diclum Michaelem in contentiones ct forum ipso
rusticorum operum tempore, quod οἱ vitale dici-
tur, adduxerit. Verumtamen per domini mei
directionem edoceatur ne in posterum irrita faciat
justa sebastorum judicia. Etenim. rogatus exerci-
tu$ universus manifestam faciet suppositam veri-
ttem, et idipsum quod a sebasto factum est
omnino probatum, omnium lingua erit magis per-
spiouum magisque verum. Sycophante igitur ct
fora terentes temporibus potentissimi domini mei
nigras dies infeliciter agant, quorum cum in ma-
litia primus compertus sit Nicolaus, primus etiam
poenas malitia luat per tuam justitiam, quicum
nemo contendere potest ; per quam servamur uni-
versi qui libi traditi sumus a Deo, qui eustodit te,
semperque υἱ spero custodiet, dum omnem facis
ipsius voluntatem.

KPIST. XVIII.
Eidem.

Quantum equidem turbulentus eis videbor, qui
non bene negotia gladio sermonis, . . . . . . non
jlli tamen ita, qui majore preditus est mente apud
dominum 796 meum. Archiepiscopus enim qui
nullam habet causam in populi molestiis, legatum
procul omnino a mente et sermone in aulam misit.
Nihilominus. . . . . - » etiam scribam pro illís,
qui mee (dei crediti, ex ipso, ut aiunt, cerde eum
precantur qui potest misereri. Aciide enitn thema,
susceptor meus admodum venerabilis, nisi tua
potenti Luearis manu, citius quam speras e medio
Bulgaria discedet. Parum enim est, et omnino
avium, el parva oliva egrotaus, omnium thena-
tum est miserrimum: lgitur misereatur illius
quoad peditum exitum tua misericors atque oeco-
Jomiea poteslas, et numerus minuatur. Quomodo
enim, qui hine exierint non perspicuam declara-
bunt universo themati imminutionem? Quomodo
etiam qui dulci phtrie solo destituti fuerint, illud
tanquam "nimicum et calamitatibus plenum aver-
sanies, aliene regionis sinum amabun? Rogo
igitar nen ego solum, sed duos etiam legatos ad
te müttens. idipsum et aequum esse, thematis
brevitas ostendit, et esse situm secus viam, οἱ

ἁγίου καὶ φιλοχρίστον Tlazpb; χαὶ ὃ:σπότου ἡμῶν,
μιμιτήν σε ποιῶν ἀχριθέστατον.
ΕΠΙΣΤ. 17.
Ti αὐτῷ.

Δυσαπάλλαχτον χρῖμα φιλόδιχος ἄνθρωπος. Τοι-
οὗτος, παμμέγιστέ µου αὐθέντη χαὶ ἀντιλῆπτορ,
καὶ ὁ τοῦ Βουτου Νικόλαος, ὁ ἐπιφυεὶς τῷ Βέσῃ
Miyan τῷ Λαμπηνῷ, µυρίων ζημιῶν αὐτῷ κατ-
έστη πρὺ χαιροῦ πρόξενος, εὑρὼν τὰς τοῦ Μαχρωμ-
θολίτου χεῖρας δεξιωτάτας, εἰς τὸ τῶν ἀλλοτρίων
ἑπιλαμθάνεσθαι, Οὗτος οὖν ὁ Νιχόλαος τοσοῦτον
ἀλλόχοτος xai τοῦ δέοντος ἀνεπαίσθητος. ὥστε po:
κριθεὶς παρὰ τοῦ σεβαβτοῦ χυροῦ Ἰωάννου τοῦ
Δούχα τοῖς κεχριµένοις ἐμμένειν’ ἀλλ᾽ ἐνοχλεῖν xat
ἔτι τῇ µεγάλη ὃ.χαιοχρισίᾳ τοῦ κρατίστ,υ µου αὖ-
θέντου ΄ xat ἄν)ρωπον ἐκ χειρῶν ὄντα τὸν ὀτθέντα
Μιχαὴλ, ἐν χαιρῷ γεωργιχῶν ἔργων, τοῦτον δὲ φάναι
xai ζωτιχὸν, εἰς ἀντιλογίας ἕλχειν χαὶ διχαστἑρια.
Αλλά διδαχθήτω διὰ τῆς εὐθύτητος τοῦ αὐθέντου
μου, μὴ τοῦ λοιποῦ σεθαστῶν διχαιοκρίσεις ἄναπα-
λαίειν. Καὶ ὁ στρατὸς γὰρ ἅπας ἐρωτηθεὶς, διστρα-
νώσει τὴν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἀλήθειαν. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ
παρὰ τοῦ σεδαστοῦ γεγονὸς ἑνυπόνραφον, ποίας
γλώσσης εὐτρανότερον xai ἁληθέστερον. Οἱ συκο-
φάνται γοῦν xal δικότριόες, µελαίΐνας ἡμέρας iv
τοῖς xatpolg τοῦ χρατίστου αὐθέντου µου δυστυχεί-
τωσαν, ὧν πρῶτος kv χαχίᾳ ταττόµενος ὁ Νιχόλαος,
πρῶτος ἁπολαυέτω xal τῆς ἐπὶ τῇ χαχἰᾳ χολάσεως,
διὰ τῆς ἀσυγχρίτου σου διχαιοσύνης * ὑφ ἧς ἅπαντες
φυλαττόμεθα., .οἱ ταύτῃ δοθέντες παρὰ θεοῦ του
φυλάττοντός σε xal àsl, ὡς πιστεύω, φυλάξοντος,
πᾶν τὸ αὐτοῦ ἐργαξζόμενον θέληµα.

ΕΠΙΣΤ. 18’.
Τῷ αὐτῷ.

"Όσον μὲν ὀχληρὸς δόξω τοῖς οὖκ ὀρθῶς τὰ πρά-
γµατα τῇ µαχαίρᾷ τοῦ λόγου δια... .. « . ἆλλ eunt
γε τῷ καὶ «bv νοῦν µείζονι πρὸς τὸν αὐθέντην
µου. ᾽Αρχιερεὺς γὰρ ὃς ἀναιτιάσαιτο [f. ἂν αἱτ.]
ὑπὲρ τῶν τοῦ λαοῦ ἐπαχθεῖων διαπρεσθευόµενον
πόῤῥω πάντως xai vou xai λόγου τὴν αὐλαίαν ἐπί-
ξατο. ᾽Αμέλει....ο.ο... . χαὶ γράφω ὑπὲρ τῶν
πεπιατευµένων ἐμοὶ xai τοῦ δυναµένου ἐλεεῖν, i£
αὐτῆς, pact, χαρδίας δεήσονται. Τὸ γὰρ «Tc ᾽Αχρί-

D δοςι πανσέδαστε ἡμῶν ἀντιλῆπτορ, εἰ μὴ ὑπὸ τῆς

πραταιᾶς σου χειρὸς περιέποιτο, θᾶττον f) ἑλπίσαι
ix µέσης Βουλγαρίας οἰχέσεται. Μικρόν τε γάρ ἐστι
xal πανάπορον καὶ ὁλιγαλαίαν [f. ὁλιγοελ.] voaosv,
πάντων θεμάτων οἰκτρότατον. Ἐλεεθήτω γοῦν ἐπὶ
αῇᾗ τῶν πεζῶν ἐχθολῇ ὑπὸ τῆς οἰκτίρμονός σου χαὶ
οἰχονομιχῆς ἑἐξουσίας ' xai ὁ ἀριθμὸς ὑφαιρεθήτω.
Πῶς γὰρ οἱ ἐντεῦθεν ἐχθληθέντες, οὐχ ὅλῳ τῷ θέµατι
τὴν µείωσιν λαμπρὰν ἐνσημανοῦσι: Πῶς οὐχὶ χαὶ oí
ὑπολειφθέντες, τῷ φἰλῳ τῆς πατρίδος ἔδάφει, ὡς
ἐχθρῷ χαὶ συμφοροποιῷ προσπτύσαντες, τῆς ἀλλό -
τρίας τοὺς κόλπους σ-έρξουσι; Δέομαι οὖν οὗ μόνος
ἐγὼ, ἀλλά δύο συμπρεσθευτὰς ἑπαγόμενος αὑτό τε
eb δίκαιον, ὃ ἡ τοῦ θέματος βραχύτης προθάλλεται.
καὶ τὸ χεῖσθα, παρόμιιαν [πορόδιον ?| καὶ πᾶσι ..Ἔς

533

ΕΡΙΡΤΟΙ.Ἐ XXXV A J. LAMIO EDITA.

534

δδίταις σωτἠριον. El γὰρ μὴ δι fj», ἀλλὰ, ἵνα σωζό- Α cunctis viatoribus salutare. Si id alia causa non

μενον σώσει τοὺς διερχοµένους, ἄξιον ἑλεεῖσθαι, καὶ
μάλιστα παρὰ τοῦ αὐθέντου µου; ἀρχοῦσι γοῦν οἱ
ἐχθληθέντες πεζοὶ πρὸς τὸ συντριθῆναι ἡμᾶς: χαὶ
μὴ περαιτέρω χορήσειν [χωρήσῃ Τ] ἡ ἐχδολὴ διὰ τῆς
μεγίστης σου ἀντιλήφεως, τοῦ ἐπὶ σωτηρίᾳ ἡμῶν
ἑνδημήσαντος αὐθέντου ἡμῶν * Ικανῶς γὰρ, ὡς ἔφην,
οἱ ἐχθδληθέντες, τὴν τοῦ θεµατίου µείωσιν ἔξειρ-
Ἱάσαντο. Οὐ Υὰρ Πελαγονία τὰ ἡμέτερα, ἁλλ' ἡ
παροιμιααθεῖσα βραχεῖα Μύχονος. Ἡ δὲ Θεοτόχος
ἧς ἡμεῖς, f) πάντα δίδωσι ὅσα ἡμῖν ἔργοις, Bum σοι
τὸ πρὸς Θεὸν ἀπρόσχοπον, τὸ πρὸς ἐχθροὺς ἄκτητον
(f. ἀήτεητον]” ἵνα μείζων εἴης πάντων xaX τὰ θεῖα
χαὶ τὰ ἀνθρώπινα.
ΕΠΙΣΤ. 18.
To Μερμουντοποι.ϊφ.

Ἑορτή got τὰ mpb; σὲ γράµµατα, ὦ τάντας ἓν
πᾶσιν ὑπερλάμπων τοῖς χαραχττρίζουσιν ἄνθρωπον *
εἰ δὲ χαὶ γράμμµασιν ἀντιτύχοιμι, τοῦτο fbr ἑορτῶν
iulv Éopth καὶ χαρίτων ἀληθὴῆς στέφανος. ἸΑλλ'
ὅπως ufj pot vagxfjon; τὶν χεῖρα, ἁλλὰ δεξιώσῃ
ος ποθουµένοις, χαὶ χειβαγωγήπῃς πρὸς τὴν ἑστίαν
τς kv σοὶ χαλλιόπης. ᾿Ανδραποδισβεὶς γὰρ ὑπὸ τῆς
ἐνταῦθα τυραννούσης, ὡς εἰχὸς, ἁμουσίας, δέοµαἰ
τινος τοῦ πρὸς τὰ οἰχεῖα διὰ τῆς ἀναμνήσεως γοῦν
ἐπανάξοντος. Γενοῦ µοι ταίνυν οὗτος αὐτός * xat ὥσπερ
παρὼν τοῖς σοῖς ἐθελγόμην λόγοις (ἀλλθειαν λέγω
ἐν Χριστῷ, οὐ ψεύδοµμαι, xol eU τι παρέπτυσας
[— πταισ.] μαχρῶν λαρυγγισµάτων, Eo' ol; πολλοὶ
φρονηµατίνονται, τέμενὺς ὑψηλότερον), ὥστε δὴ xal
ἁπὼν, ἄξιος ἂν εἴην τῆς δοθείσης σου τῇ γλώσσῃ
Ἱάριτος ἀπολαύειν' εἰ δὲ μὴ μέλιτος ἡμᾶς ὁ Ὑμηττὸς
ἀξωῦν μέλλει, τίνος Ένεχε πάντων ὡρῶν ἐπὶ τῇ
ἐνθοφορίᾳ προχάθηται; 'AX)' ὑποσχῇ pot Χαταμε-
λιτῶσαι, xa πλέον f| μὴ βούλομαι. Οὐχοῦν xal ἁγίῳ
|f. Εγώ] σοι ἀντιδώτῳ [f. — δώσω] τὸ ἐπὶ τούτοῖς
εὐχαριστεῖν εἰ δὲ xal εὐμουσώτέρον, f| νῦν, καὶ
γλυχύτερον, ἔσται Ίδη ὁ ἐκ τοῦ coU μέλιτος χυμός.
Ὁ 6k πᾶσιν ἀγαθοῖς χαοιτώσας σε Κύριος, τηροίη
σε[τῆς ἓν βίῳ χρυπτοµένης xaxla ; ἀνώτερον τῷ Πνεύ»
ματι αὐτοῦ τῷ ἀγαθῷ ὁδηγῶν.

ΝΠΙΣΤ. Κ..
Τῷ σεδαστῷ τοῦ σεθαστοαρἀτορος.

"Ey δὲ καὶ ἄλλοις μεσιτεύειν πρὸς τὴν παν-
αέδαστον ὑπεροχὴν τοῦ χοινοῦ αὐθέντου, ἓ πεχαλοί-
µην xevatg ἐλπίσι βοσχόµενος, ἐπεγέλα δέ µοι τὸ
χρέως οὕτως ἁποθονυχολουμένῳ. "Ἔμελλον γὰρ ὅσον
οὕπω xal αὐτὸς τῶν οἰκείων στέρξεσθαι, xat οὕτως
ἐμπύρως, ὥστε εἶναί pot τὸ χαχὺν πάσης βοηθείας
ὑπέρτερον. Ἐγὼ γὰρ, αὐθέντη µου, τὸ χωρίον ὃ ἐξ
ἀρχπίων τῶν χρόνων χατεῖχεν dj Ἐχχλησία, μηδὲ
πραχτιχῷ ὑποχείμενον, ἀφαιρ[εθ]ὲν παρὰ τοῦ Ba-
σιλέως εὗρον xal τῆς Ἐκκλησίας ἁποσπασθέν' ὥσ-
περ οὖν xal τὰ τῶν ἀρχόντων πάντων. Ela. παρὰ
του κατὰ τὴν ἡμέραν πράκτορος διὰ μιχράν τινα
παραμυθίαν δουλείαν εὑρὼν , εἶχον ὥσπερ ἄλλοι
πολλοί. "Αςα:ρούµενος δὲ τοῦτο παρὰ τοῦ χυροῦ αἎ-
θέντου ἡμῶν , χαρίζεσθαι βουλοµένου, ὅτῳ ἂν θέλῃ,
οὖχ ἀντιτεί[νω. Καχΐτο, δίκαιον Tv. μὴ παρὰ τής τοῦ

postulat, saltem ut servatum servet prictereuntes,
dignum quidem, cujus aliquis misereatur, przeser-
tim vero dominus meus. Satis igitur sunt emissi
pedites ad nos conterendos, et ne ultra se conferat
immissio , maximo demini mei auxilio, qui populo
interest pro nostra salute, Satis, ut arbitror, qui
emissi sunt, ad perficiendam parvi thematis immi-
nutionem. Neque enim Pelagonia sunt h»c loea,
sed in proverbium deducta Myconis brevitas. Dei
autem Mater cujus nos, qua» cuncta dat quzcun-
que in nos operaris, det tibi inoffenso pede ad
Deum procedere, atque ab inimicis non superari,
ut quoad divina et humana omnibus antecellas,

EPIST. XIX.

Mermuntopulo.

Festum mihi dare ad te litteras, qui omnes
omnibus, quz:€ hominis proprix sunt, dotibus ela-
rissimus es, abs te autem litteras accipere, id
nobis quidem festorem festum et vera gratiarum
corona. Sed ne torpeat milii manus tua, imo per
literas quas cupio, mc szpius alloquere, atque ad
edem perducas tuz elegantis. Emancipatus enim
ab hac nostri domina, ut par est, rusticitate ali-
quem" precor, qui nos monendo dirigat ad dome-
stica. Tu igitur esto hic mibi, ac quemadmodum
presentem tui me delectabant. sermones, verita
tem dico in Christo, non mentior, etsi longas
aversatus es vociferationes, propter quas plurimi
concipiunt sublimius templum, íta absens quoquc
dignus sum qui gratia illa fruar quam tua lingua
sortita est. Quod si nos llymettus melle non digna-
bitur, cujus gratia florum productioni studet omni
497 tempore, mihi saltem promittas melle me
perfundere in posterum amplius quam volo. Haud
ego par referrem ageus de his tibi gratias : quod *i
elegantius εἰ dulcius flat, erit jam mellis tui
succus. Dominus omnium tibi bonorum. gratiam
concedens te desuper Spiritu suo ducc tueatur ab
omni malitia, qu: latet jn hominum vita.

EPIST. XX.
Sebasto imperatoris filio.
Volebam equidem. in nova innutritus spe iu aliis

p etiam me interponere apud: eminentiam communis

domini admodum venerabilem, arrisit vero mihi
ita abducto necessitas : futurum euim erat, ut ipse
quoque quantum nullo unquam tempore domestica
amarem, atque ita ardenter, ut mihi malum esset
omui majus auxilio, Comperi enim, domine mi,
agrum quem quidem α΄ primis temporibus posse-
dit Ecclesia nulli subjectum exactioni, occupatum
ab imperatore fuisse, atque ab Ecclesi bonis abs-
tractum, — Ut igitur, quemadmodum omnium prin -
cipum res, postquam apud exoctorem pro tempore
servitutem invenerim parva quadam consolatione,
me habui ut alii complures. Ilium enim a com-
muni domino nostro occupatum, qui donare cupit,
non contendo equidem si «uiquam donaverit.

535

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

536

Ceterum equum erat, neminem alium a pia Du- A εὐσεβοῦς τῶν Δουχῶν γενεᾶς, μηδένα ἄλλον προτι-

carum generatione digniorem Ecclesia habitum.
! fuisse, cum preseriioy agrum ab initio illa posse-
: derit. Verum de agro quidem wihil dico : 3que
enim ab aliis etiam omnibus occupatus esset. De
5 Ecclesi; autem bospitia alque aula non credo
mandatum hujusmodi dedisse dominum nostrum.
Missus est tamen noster bomo qui adest in przx-
sens, et bene habente tua nobilitate cognoscatur
ipsa causa. Quibus vero de causis servos impera-
toris terra prosequitur, quam usquemodo nostram.
existimantes fructum attulerimus. Quoniam igitar
nostra non esse videtur, subjiciemur omnino judi-
cio eminentix tux, qux id bene novit, ut in omnes
id curet. Nostis enim et de visa festuca et.de cu-

lice percolato, neque sedulo agentibus haud conve- D

Dit trabem manere invisam, et camelura bibere.
Habes igitur potestatem, ut de aula flat quod impe-
ras. Incendatur, comburatur, magnus. attollatur
ignis, ut lucis ope, ea quc jamdiu invisa fuere,
eluceant, Dei vero Mater, cnjus et terra et aula, qua
modo detrimentum sustinent, abomni te damno
tueatur desuper ; jid enim, ut scis, nostrum est.
228 EPIST. XXI.
Smyrneo.

Certe vel ipsa sapientis presulis lingua vincta
est a presentibus, heu! temporibus, qux linguas
etiam viucire. permittunt podagra, ita omnia ad
deterius exasperant. lllud autem nec temporibus

µώτερον τῆς ᾿Εχχλησίας γίνεται [f. Υίνεσθαι]. xat
ταῦτα ἀρχῆθεν δεσποζούσης τοῦ χωρίου. 'AXX ἐπὶ
μὲν τῷ χωρίῳ οὐδὲν λέγω᾽ ἴσως γὰρ χαὶ ἀπὸ
πάντων τῶν ἄλλων ἀφαιρεθήσεται. Ἐπὶ δὲ τῷ ὁ-
σπητίῳ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῇ αὐλῇ οὐ πιστεύω, ὅτι
πρόσταξίς τις τοιαύτη τοῦ αὐθέντου ἡμῶν ἐγένετο,
Ὅμως ἰδοὺ ἀπεστάλη ὁ παρὼν ἄνθρωπος ἡμῶν, xal
ἑχούσης χαλῶς τῆς εὐγενείας σου, ἑπαναγνωσθήτωῳ
αὕτη ἡ πρότασις, Ex ποίων αἰτιῶν διωχόµεθα οἱ δοῦλοι
τοῦ βασιλέως ἀπὸ τῆς γῆς, ἣν µέχρι μὲν vov ἡμετέ-
βαν νοµίζοντες ἐἑχαρπούμεθα 'ἀπεὶ δὲ οὐχ ἡμετέρα
δοχεῖ, ζευγόλογον πάντως καταθησόµεθα τοῦτο γι-
νωσχούσης τῆς σῆς ὑπεροχῆς, ὡς χαὶ εἰς πάντας
ὁδραμεῖται τοῦτο. Τῶν γὰρ ἡμετέρων περιεργαζοµέ-
νων, xal τοῦ χάρφους ὁρωμένου, καὶ διιλυζοµένου τοῦ
χώνωπος, οὔτε τὴν δοχὸν δεῖ µένειν ἀθέατον, οὔτε τὴν
κάμηλον καταπίνεαθαι. Ἐξουσίαν οὖν ἔχεις, ἃ χελεύεις
ἐπὶ «fj αὐλῇ ποίησον Εμπρησθήτω * χατακαήτω" μέ-
γας ἀρθήτω πυρσός' ὡς ἂν τῷ quii τούτων τωντε
ἀθεάτων διαφανεῖεν. Ἡ δὲ θεοτόχος, ἧς καὶ ἡ γῆ xal
$j αὑλὴ, τὰ νῦν ἑπηρεαζόμενα, φυλάξειέ σε πάσης
ἑπηρείας ἀνώτερον. Τοῦτο γὰρ, ὡς οἶδας, ἡμέτερον.
ΕΠΙΣΤ. KA.
T$ Σµυρναἰῳ.

Mh xal τὴν γλὠτταν ἐπεδήθη ὁ σοφὸς πρόεδρος,
ὑπὲρ φεῦ τῶν νῦν καιρῶν Lol. «fj ποδάγρᾳ καὶ
γλώττας δεσμεῖν διδόασι ; οὕτω πάντα πρὸς τὸ
χεῖρον ἑξαγριαίνουσιν. Αλλά μὴ τοῦτο μὲν o00* ὑπὸ

factum est novum, nec tu. unquam passus : sancli- » τῶν καέρῶν ἑνεωχμώθη, οὔτ αὐτὸς πέπονθας, ἀφ-

ficas enim nostra colloquia iis, quibus fratrem no-
strum alloqueris, dux et comes illius facius in via
hac. per quam ad philosophiam progreditur. Id
equidem. accipio, et omni nostra.congressione sia-
vius accipio. Quomodecunque igitur juvenem conti-
nuo alloquere, si quid eure est tibi nosmetipsos
sepius exhilarare, Perfruatur igitur communibus
sapientie tuz crateribus, ac sacrificia una cum
reliquis bene insipientibus participet. Volo autem,
aliquid etiam privatim ab ipsa obtineat, unumque
jucerum habeat, quod ipsi clanculum gratificetur :
quandoquidem matres etiam. szepe aliquem ex do-
mesticis filiis accipientes seorsum illi aliquid bel-
lariorum apponunt. Dabo tibi, si vis, predicti etiam

οσιοῖς τὰς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας, οἷς τῷ ἁδελφῷ ἡμῶν
ὁμιλεῖς, ἑμθιδάζων αὐτὸν xat συνετίζων ἐν ὁδῷ ταύ-
τῇ, ᾗ πρὸς τὰ τῆς φιλοσοφίας πορεύεται. Δέχομαι
τοῦτο xal πάσης τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας δέχομαι
ᾖδιον. Ὅπως οὖν συνεχέστερον ὁμιλοῖς τῷ vé, et τί
σοι μέλοι τοῦ ἡμᾶς εὐφραίνειν πυχνότερον. 'Aro-
λανέτω μὲν οὖν τῶν χοινῶν σου τῆς σοφίας κρατή-
pov, xai τῶν θυμάτων ἁπάσθω [f. πεπ.] σὺν. τοῖς
λοιποῖς καλῶς ἄφροσιν. Ἐθέλω δὲ τι τούτῳ xoi
ἰδίᾳ παρ) αὐτῆς γίνεαθαι, ἓν τε ἔχοι κέρδος, ὃ τι
ἂν αὐτῷ λάθρα χαρίσηται * ἐπεὶ xal μητέρες πτολ-
λάχις ἓν ἀπολαθοῦσαι τῶν οἰχείων τέχνων, ἰδίᾳ τι
τῶν γλυχυσµάτων αὐτῷ παρατίθενται. Βούλει δώσω
c0: χανόνα τοῦ λεγομένου ; Όσον θεοφύλακτος ἑξὴρ-

regulam. Quantum ceteris tuis amicis Theophyla- p «7 |f. ἐξῄρεται vel ἐξήρχει] σοι τῶν λοιπῶν εἰς φι-

ctus prestat amicitia, tot tantasque debes fratri
meo. gratias. Ut autem tibi id rependam, quot ani-
ma mea dimidio et curze contulerit eloquii gratias,
tanto amantiorem ceteris omnibus ostendam tibi
Theophylactum. Aliud etiam ostendam , quale qui-
dem habere cuperem tuum Paulum, qui pro me
mysterium quoddam peragit sapientiz. Talis esto
erga meum Demetrium apud te philosophie sacra
celebrantem. Vivas sanus et tranquillus , hominum
mihi jucundissime.
EPIST. XXII.
Domno Nicephoro chartulario.

Cum ex laborioso multorumque dierum itinere

veverterer ego, domine admodum venerabilis (punc

λίαν, τοσαύτας ὀφείλεις ἰδίᾳ τῷ ἁδελφῷ χάριτας.
"Iva δὲ σοι καὶ ἀντιστέψω [f. στρέφω], ὅσας χατα-
θήσει [[. --ση] τῷ ἐμῷ ἡμίσει καὶ µελήματι τὰς
λογιχὰς χάριτας, τοσοῦτον ἀγαπώμενόν σοι ὑπὲρ
τοὺς ἄλλους δείξω τὸν θεοφύλακτον. Δείξω xal ἔτε-
pov. ᾿Οποῖον ἂν ἐθούλομ [f. ὁποῖος ἂν ἐδούλον] εἷ-
ναι τῷ Παύλῳ, 0n" ἐμοῦ τελουµμένῳ σοφίας τι µυστη-
piov, τοιοῦτος Υενοῦ τῷ ἐμῷ Δημητρίῳ, τὰ. φιλοαο-
φίας ὑπὸ cot ὀργιάζοντι Ἑῤῥωμένως εὔθυμος
διαδθιφης, ἀνθρώπων ἐμοὶ χαριέστατε.
ΕΠΙΣΤ. KB'.
Τῷ χαρτοφύ.ῖακι χυρῷ Νιχηφορφ.

Ἐκ τῆς ἐπιπόνου xal πολυηµέρου pot πλάνης

ἐπαναστρέψαντι, τιµιώτατε δέσποτα (xal νῦν γὰρ

531

EPISTOLAR XXXV Α J. LAMIO EDIT E.

538

shy ὁλοην ἑνεμέτρησα [f. àv-] Χάρυόδιν, καὶ τὸ στρα» A enim et perniejosem Charybdim emensus süm, et

«éxebov ἔτρυγχα, οὕτως πράττειν ἡμᾶς mávo πονηρῶς
ἐπείγεται ὁ ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ πόνου τῇ φύσει αἴτιος],
ἐπανελθόντι γοῦν µοι γράµµα τῆς afe ἁγιωσύνης εἰς
χεῖρας ἑνέπεσεν, οὕτως ἡδὺ φανὲν, ὡς οὐδὲ ναύταις
six πρύμνης πνεῦμα bmfv χε κάµωσιν εὐξέστοις
ἐλάτῃσιν’ el βούλει δέ µοι, πηγὴ τῇ διφώσῃ ἑλάφῳ.
λλλ) ὅμως μὴ pé ποτε στερἠσῃς σῆς λαλιᾶς ταύ-
ες τῆς ὡραίας ' ἀεὶ δὲ xal ἀεὶ ἀχουτίζοις µε τὴν
φωνήν σου, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν καὶ τὴν ἁγαλλίασιν.
Ἐν γὰρ οὕτω ἁπαράχλήτοις χωρίοις, μᾶλλον δὲ xa-
χίσας πάσης ἑργαστηρίοις, εἰ μὴ χαὶ αὐτὸς ψωμίζεις
ἡμᾶς τὰς γλυχείας χεφαλίδας ταύτας, ἃς ὡς χεὶρ
Ücla xai καλοδιδασκάλου: οὖσας, εί à))' f| xa-
ταῤῥυηναι μὲν ἡμῖν εἰς ἅδου, ἀποῤῥνηναι δὲ πρὸς
πᾶσαν xax[av λείπεται; Μὴ παύσαιο τοίνυν οὕτω
βάλλων καὶ λύπην xal xaxíav, τὰς τοῦ πονηροῦ
δύο χεῖρας, αἷς ἡμᾶς αυλλαθεῖν ἐπείγεται ἀεί τι χαθ᾽
ἡμῶν παλαμώμενος. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὶν, σύ τε, xal
μη ἀξίων ὄντων ἡμῶν, προμηθεύει [[.--μῄθευε tel
--μηθεύοις], xai 0:5; ὄφη χαθάπερ ἡλπίσαμεν * οἱ
δὲ ἅγιοι Σεῤῥηται, οὐδ αὐτὸς μὲν ἀγνοῶ kx. ποίων
αἰτιῶν, καὶ ὡς ἐχ τοῦ τῆς ἀναρχίας χυµαίνονται
πνεύματος, πλὴν οὐχ ἔχω πῶς τὸ πνεῦμα καταστι-
λῶ "οὔτε γὰρ ὅλως τῶν iv τῇ μον] τις ἄτιός µοι
τοαύτης ἑπιστασίας φαίνεται, οὔτε τῶν ἔξωθέν τις
εὐπόριστος. Δεῖν οὖν χρίνω τοῦ καχοῦ προελέσθαι
τὸ χάλλιον, ἐπειδὴ τὸ χαλὸν οὗ πάρεατιν. ᾽Αλλὰ
ταύτα μὲν ποῤῥωθεν σχοπῶν γράφω. E! δὲ ἀναγχα-

castra obambulavi, ita facere nos improbe cogit,
qui ab initio quidem naters luberis €2ausam dedit),
cum igitur reverterer , illico mibi reddite fuerunt:
sanciitatis tua littere, quod tm dulce nihi, ut
neque ita nautis ventus a puppi, postquam levigatis
remis diu laborsvernnt, neque sitienti cervo, si id
velis, aquarum fons. Verumtamen, ne desit onquam
nobis opportuna loqueia tua ; imo des operam, ut
omni ego tempore vocem twam audiam, quod idem
est ac si dicerem, exsultationem. Nam hisce con»
solatione carentibus locis, imo vero hisce cuncta
malitiz officinis, nisi dulciaria nobis ipse prabeas
bujusce modis 7999 tuis capitulis, quee ad hone-
siatem edocendam manus.exarat pene divina, quid
aliud restat mihi, quam przcipitem abripi in inferos,
et in omnem ruere malitiam ? Ne mittas igitur id fa-
cere, et dolorem et malitiam amandans, duas mali
inimici manus, quibus conatur nos comprehendere
et aliqnid semper adversus nos meditatur. Verum
quoad hzc δὲ tu nobis indignis consulas, et Deus
det quemadmodum speravimus. Non ignoro equi-
dem quibus de causis, et quomodo sancti Serrarum
cives principatum detrectante spiritu exagitentur,
non mihi tamen suppetit ratio, qua spiritum illum
compescam. Nam neque in monasterio quisquam
mili dignus videtur, qui hanc curam gerat, neque
alienorum ullus paratissimus. Oportere igitur ar-
hitror malo, quod melius est, prxponi, quando-

cüclnv ὥς τε ἀναθῆναι, τότε τοῖς πράγµασιν ἐφιστά- ϱ quidem bonum non prsesto est : enimvero. ad haec

Atv [f.—ccáv.]&v Ute pov, 6 γε θέλῃ 8:5; διὰ τῶν σῶν
εὐχῶν τῇ μονῇ πραγματεύσοµαι. Βάλλε, βάλλς τὸν
χατάρατον ἐχθρὺ, τῆς σωτηρίας ἡμῶν διὰ τῶν
τῆς σῆς ἁγιότητος ὅπλων, τῆς αὐτοῦ χειρὸς ἐξαρπά-
ἕων τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν.

EHIZT. κ.
TQ Καµατηρφ.

05 παύσεταί ποτε ὁ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀνθρωποχτόνος,
πανυπέρλαμπρέ pot ἐν Κυρίῳ vlà χαὶ αὐθέντη, ἐπι-
φέρων φορτία τῇ ἑἐμῇ ἁθλιότητι. Ἁλλ οὐδὲ θεὸς
ἐπιχουφίζων ἐνταῦθα διὰ χρηστότητα, ὥστε μὴ τὸ
«ou ᾽Αποστόλου συµόαίνειν, μὴ συγχωοεῖαθαι πει-
Ρ1θῆναι ταρ᾽ ὃ ὑπενεγχεῖν δύναµαι, ἀλλὰ γίνεσθαί
pot παρὰ θεοῦ σὺν τῷ πειρασμῷ xaX τὴν ἔχδασιν,
xai διέρχεᾳσθαι μὲν διὰ πυρὸς xat ὕδατος, ἐξάγεσθαι
δὲ εἰς ἀνάφυξιν, ὁ Age ἐφαλμώβησεν. Εἶπον δ' ἄν
τιχαὶ ol ποιηταὶ ἐπιῤῥαφῳδοῦντες τοῖς kot; οὕτως
ἔχουσιν» Ὅμηρος μέν ᾽ Καμμίξας ὁ Ζεὺς kx. τοῖν
πίθοιν τὸν ἐμὸν βίον ἑχέρασεν ' Ἡσίοδος δὲ, τοῦ
µέσου πλάττων Ὑένους ἡμᾶς, ὡς ἄρα μµεμίξεται
ἐσθλὰἀ χακοῖσιν. Ὅταν μὲν οὖν ἐκλογίσωμαι τὴν τῶν
πιιρασμῶν δεχακυµίαν (οὐ. γὰρ τριχυµίαν ἂν εἴποι-
μι), ἀπογινύσκω τὴν [f. add. tv] αὐτοῖς ἐμαυτὴν
σωτηρίαν τε xal ἀνάδνσιν' ὅταν δὲ πρὸς τὸν χυδερ-
Ὕπτην ἀποδλέφω πανσόφως, τὸ σκάφος pot olaxi-
ζοντα, ὑπερέχω καὶ eic ἀπογνώσεως xai τοῦ κλύδω-

Ρος]. Lxv, 19,

procul animadvertentes scribo; quod si necesse fue-
rit, ut ipse veniam, tunc operi propíus instabo,
quod Deus velit per tuas preces, ut efficiam in mo-
nasterio. Ejice, ejice sacerrimum salutis nostrse
inimicum per arma sanctitatis tue, eripieuns illi 6
manibus nostram infirmitatem,
EPIST. XXITI.

Camatero.

Non desistet unquam, qui ab initio est homicida,
onera mihi misero imponere, preclarissime in
Domino flli et domine mi, at neque Deus eadom
per bonitatem allevans, ne illud Apostoli contingat,
nec me tentari permittat supra id quod ferre pos- *
sum. Verumtamen a Deo etiam exitum asse-

D quar cum tentatione, et transibo per ignem et

aquam, et edücar in refrigerium **, ut. David
psalmo cecinit. Sed et poetz aliquid dixerunt de
meis ita habentibus: carmina contexentes. llome-
rus quidem, Ex duobus, inquit, Jupiter effundens
doliis, neam miscuit vitam. Hesiodus autem medii
nos finyens generis, bona malis immista esse asse-
verat. Quoties enim expendo tentationum decuma-
nos fluctus, non enim possum τριχυµίαν, scit
mediocrem tempestatem, dicere, despero in ipsis
constilutus de mea salute et emersione : cum vero
gubernatorem respicio meam sapientissime regen-
tem scapham, et desperationem supero et procel-

στα — WM σα ον σω----------- - —

599 THEOPHYLACTI BULGARUIE ARCHIEP.

ur

lam. Quamprimum igitur, qui mihi occurrunt in A voc. Αὐτ[κά γοῦν & prot ἐπὶ τῷ τῶν ᾿Εχκλησιῶν χω-

agro Ecclesiarum, quosnam alternorum fluctuum
non superant ? Etenim primum $copulum nondum
effugimus, eánuchum,' inquam, tu vero ex poema-
tis diceres Scyllam aut Charybdim : recentior
eliani ventus, eui nomen Typhonius, eurus fluc-
tuosus nobis spiravit, ait Lucas poeta meus.
Verumtamen eum habeo, qui dicit mari: Tace et
obmutesce *?, cui et venti obediunt, qui ambulat
super aquas *!, et "30 aliis idipsum facere et
imperat et prastat. lta mihi ille quasi manum te
prbens, qui ad omnia poratus es, et nihil habes
adversl οἱ sinistri, servabit scapham, qua» non
tuodo subverti et mergi nequibit, sed quod mirum
est, neque alluetur. Non medioerein. enim nobis
attulit dolerem, quod de agri dimensione accepi-
mus: nam Ecclesia semper venenum delibat prior,
et judicium incipit, juxta Scripturam, a. domo
Domini, Ceterum opponunt, quoniam hzc in tuis
genibus posita sunt, ut dolor fiat levior, et nos
suaviores. Quid vero non me consoletur, dum spes
de re in tua posita est erga nos bonitate, per quam
priora meminimus accepisse ? Utroque modo. Sed
labeo, de quo querar adversum te, id autem per
epistolam significabo, sed erit :equo longior; cum
igitur te conveniam et illa, et banc. querelam cum
aniore coram exponam. Etenim ero duce Deo apud
te postquam celebrata fuerit synodus apud sanctum
Patrem Achillem, et videbo, et fruar praclarissima

tua nobilitate. Nam antequam synodus peracta €

$;t, etsi cupimus vehementer, fieri nequaquam
potest, ut istuc veniamus. At Deus, qui largitur
tibi unde nobis auxilium pr:stare possis, quan-

tum indigemus, det etiam melius et amplius posse

ascensiones in corde disponentem, et bona semper
volentem **, et te ab omni malitia et malo desuper
tueatur.
EPIST. XXIV
Ánemo.
Amici sermonis oblectamentum, auxilium in
morbo, quam suave mihi accidit opportune ! Ea

. sunt Oreste, ut probe scis, caput mibi amicissi-

ΙΩΝ, qui de te per parodiam przedico. Vis tibi
subjiciam et illa comici, ut delector et oblector, et
agere volo choreas ? Verum quid tuam epistolam
pinguefacio oleo peccatoris, cum liceat donis
frugiferz olee splendidam efficere? Magnificat
anima mea Dominum, et exsultavit. spiritus meus in
Deo ?*, quoniam vestimento lotitie, et stola glorie
induit me adversum spiritum tristitie δν, conscidit
saccum meum, et circumdedit me letitia *', quoniam
el inimicos meos dedit mihi dorsum, et odientes me
disperdens **, misit hominem aute me, qui sanat
cuntritos, et visitat infirinos, futurum omuibus
omnia ad salutem. Euge vero, visus es e nostro
torpore mala prohibuissc, u!pole qui ca jam
improbaveris, et Lysias diceret, abjeceris, prafe

* Marc. ιν. 99. ?! Matth. xiv, ο. 9? ευ].

*5 Psal. xxix, 12... ** Psal. xvir, 44,

ρίῳ συµθαίνει, τἶνα τῶν ἀλλεπαλλέλων χυµάτων
οὐχ ὑπερδαίνει ; Οὕπω τὴν προτέρως σπιλάδα δια-
πεφεύγαμεν (τὸν εὐνοῦχον λέγω’ σὺ δ' ἂν εἴποις αὐτὺς
Σύλλαν f] Χάρυδδιν Ex τῶν ποιημάτων ἐπιστὰς), νεαρ/-
τερος xal ἄνεμος τυφωνητιχὸς, ὁ καλούμενος εὑροχλ:-
δων, ἡμῖν ἐνέπνευσεν, ὁ ἐμός φησι mounts Λουχᾶς.
"AX ἔχω τὸνλέγοντα τῇ aA vem Σιώπα, περίµωσο᾽
οὗ καὶ ἄνεμοι ὑπαχούουσιν * ὃς xaY πεζεύει ἐφ᾽ ὑδά-
των, καὶ τοῖς ἄλλοις ταὺτὸ τοῦτο χαὶ χξελεύει καὶ
δίδωσι». Οὕτω pot χεῖρα δούς σὲ τὸν πρὸς πάντα δε-
ξιὸν xaY μηδὲν ἔχοντα σχαιόν τε xaX. ἐπ ἀριστερόν
[f. ἑπαρίστ.], διασώσει τὸ σχάφος, οὗ µόνον ἁπερίτρε-
πτον xai ἁθάπτιστον, ἀλλὰ, τὸ θαῦμα, χαὶ &ztpi-
χλυστον. Λύπη μὲν γὰρ ἀληθῶς ἡμῖν οὗ μικρὰ τερ
τῆς τοῦ χωρίου μαθοῦσιν ἀναμετρήσεως. ᾿Δεὶ γὰρ
ἡ Ἐχχλησία πρώτη τοῦ δηλητηρίου γεύεται, χα’ τὸ
χρῖμα ix τοῦ o xou τοῦ Κυρίου, χατὰ τὴν lagi,
ἄρχεται. Πλην ἀντιτιθῆσιν, ὡς colat γούνασι χξῖτσι
ταῦτα, ῥάω τε τὰ τῆς λύπης, χαὶ ἡμεῖς ἡδεῖς Υινό-
µεθα. Τί δὲ οὗ μέλλω παραχαλεῖσθαι, τοῦ mp3 u1-
τος ἀναχειμένου τῇ σῇ περὶ ἡμᾶς ἀγαθότητι, 5: tv
καὶ τὰ προλαδόντα διήλθομεν * ᾽Αμϕότερον * ᾿Αλλ
ἔχω τί σοι χαὶ ἐγκαλεῖν. Αρ’ οὖν γράμµατι δώσω
τοῦτο; 'AXJA' ἔσται τοῦ μέτρου μακρότερον. "Όταν
δὲ στόµα xai στόµα προσλαλῶ καὶ αὐτὰ καὶ τὸ ἓξ
ἀγάπης ἑπάξω ἔγχλημα * παρέσοµαι γάρ σοι θεου μὲ
πορεύοντος, μετὰ τὴν ἓν τῷ Bv ἁγίοις περὶ Αχιλλέως
ςελουμένην ἐνταῦθα σύνοδον, καὶ ὄψομαι, χαὶ κατα”
σπάσοµαι τὴν πανυπἐρλαμπρὀν σου εὐγένειαν. Πρὶν
γὰρ αὐτὴν σύνοδον τελέσαι, ἀδύνατον ἡμᾶς αὑτόθι
διαθηναι, xaX σφόδρα θέλοντες. Ocb; δὲ ὁ δοὺς σοι
τὸ δύνασθαι ἡμῖν βοηθεῖν νῦν εἰς ὅ σου δεόμεῦ1,
δῴη xai τὸ μεῖζον καὶ ἔτι δύνασθαι, ἀναβάσεις ἓν
τῇ καρδίᾳ διατιθεμένῳ χαὶ τῷ [[. τὸ] ἀεὶ τἀγαθὰ
βούλεσθαι , καὶ σε τηροίη πάσης καχίας ἀνώτερον
χαὶ γαχώσεως.
ΕΠΙΣΤ. KA.
Ti ΑἉγέμφ.

Φίλου λόγου θέλγητρον, ἐπίχουρον νόσου, ὦ: o0
μοι προσῆλθεν ἐν δἐοντἰ γε. Ταῦτα "Opéctou ὄντα,
ὡς οἴσθα, φιλτάτη µοι χεφαλὴ, μικρόν τι παρῳδήσας
ἐπὶ col λέγω * βούλει τοι (f. σοι] προσθήσω καὶ τὰ
τοῦ κωμικοῦ, ὡς Ίδομαι, καὶ τέρποµαι, καὶ βού-
λομαι χορεύειν; ᾽Αλλὰ zl τῶν ἁμαρτωλῶν ἑλαίῳ λι-
παΐνω σου τὸ γραµµάτιον, ἐξὸν τοῖς τῶν [f. τῆς]
χαλλιελαίου δώροις φαιδρύνασθαι ; Μεγαύγει ἡ
ψυχή µου τὸν Κύριον, xal ἡγα.λλΊ/ασε τὸ αρεῦμά
µου ἐπὶ τῷ θεῷ, ὅτι ἐγέδυσέ µε ἱμάτιον εὐφρο:
σύνης, καὶ καταστο.λᾗν δόξης ἀντὶ πνεύματος
ἀκηδείας. Διέῤῥηξε τὺν σάκκον µου, καὶ περι-
ἐζωσέ µε εὐφροσύνη»ν, ὅτι τοὺς ἐχθρούς por
ἔδωκά µοι νῶτον, καὶ τοὺς μισοῦντάς µε ἓξ-
ω-ύθρευσε, xaV ἀπέστειλεν ἄνθρωπον ἕμπροσθε»
ἡμῶν τοὺς συντετριµµένους ἱασόμενον, τοὺς ἀσθε-
νοῦντας ἐπισχεόμενον, πᾶσι τὰ πάντα πρὸς Ott;
ρίαν ἑαόμενον, "AXA' εὖγε ὅτ, τοῖς καθ' ἡμᾶς 67

LxAxi, 6. 9 Luc p 40, 47... Ecdi. xv, ὃν

MI EPISTOLJE XXXV A 1. LAMIO EDITA. M2
εφάνης µέρεαιν ἀλεξίχακος, ὡς ταῦτά γε Ίδη ἁπ- A ctorum improbitatem. Et modo castri. conditor

ἐγνωστο, xal Λυσίας ἂν εἶπεν ἐξειργάστω [-γάσω ?]
ἡγεμόνων καχότητα. Καὶ νῦν μὲν ὁ καστροχτίστης
χαθῄρει τὰ τῶν ἑλεεινῶν * νυνὶ δὲ ὁ χατάγχων καὶ
τὸν χοῦν ἑλοιμᾶτο. " Hy τι καὶ τρίτον αὐτοῖς, τῷ Φθω-
po τίς προσήχει ; ὃς γοῦν ἀπὸ τῆς κχλήσεως, oóx
οἶδα εἰ τῶν προλεχβέντων ὁπωστιοῦν ἀνεχτότερος.
Αλλά νῦν ἐπεσχέφθησαν ἐπ'σχοπῇ ἐξ ὕψους, xal ὁ
Ἀόγος ἐπιστατήσει αὐτῶν. El µήπω ἐγὼ τοῦ ἐμοῦ
χαὶ τὰ πάντα folo; Νιχολάου ἐπιλέλησμαι, ἀγαλ-
λιάσονται ἀνθ᾽ ὧν ἡμερῶν ἑταπεινώθτσαν ἑτῶν, ὧν
εἴδομεν xaxá. Τοῦτο μὲν οὖν αὐτοῖς ἔσται, καὶ µη-
νυτῆς ἐγὼ τῶν ἑσομένων εὐάγγελος. 0 δὲ map! ἡμῶν
προληφθεὶς Κωνσταντῖνος ὁ Χοιροσφάχτης ἐν ofc ἄν
σου δεήσεται εἰς τὸ πτωχοχτηµατίξιων τῆς Ἐκχλη-
σίας, συνεργεἰσθω διὰ τῆς ἀντιλή εώς σου. ᾿Αφελέ-
στερος γὰρ (ov ἄλλως xal µαλαχώτερος, εἰ μὴ πολ-
Anz παρ) ὑμῶν τυγχάνεοι συνάρσεως, τελείως ἂν
cavet, ἁδόχιμος. Ὁ Κύριος τηροίη σε πάσης xa-
χίας ἀνώτερο» xal χαχώσεως.
ΕΠΙΣΤ. ΚΕ’.
TQ Μερμεντού.]ῳ.

El μὲν ἕγνως, ἀνδρῶν ἁπάνκων τὴν σορίαν ὑπέρ-
τερε, τὰ γράμματα ἡδὺ προσγελάσαντα καὶ περι-
πλαχέντα χαριέστερον, ἢ πρότερον, xa διὰ τοῦτο
τὴν ἀπὸ τῆς.σῆς γλώττης ἐπιχεῖς [ὀπέχεις ?] χάριν,
ὡς ἀρχούντων τῶν πραγμάτων οὗ πόβεν [ὁπόθεν ?]
ἡμᾶς γανῶσαι, τὸ fap ὑποφερεῖς [ὑπαφαιρεῖς vel
ἀποστερεῖς] τοῦ ἐνιαυτοῦ, xal τῶν Ὀλυμπίων τὴν

tollit ea, qux quidem sunt aiserotorum, modo
autem qui saffocst ct aggerem vastavit. Erat jis et
aliquid tertium. 731 Quis ad Phthorum accedat?
quem juxta nomen nescio an pre coateris pradi-
ctis ferre quis pessit. Enimvero utinam visitationem
accipiant ex alto, et Verbum przasit illis, Nisi ego
oblitus adhuc sum mei omnino suavissimi Nicolai,
exsultabunt pro iis diebus, quibua bumiliati sunt
in illis annis, quibus vidimus mala *. Που igitur
ipsis continget. Ego euin faustus sum futurorum
preco. Constantinus autem Cherrosphactes eupra
Jaudatus petet a te, ut Ecclesise liospitiolo pauperi-
bus destinato opituleris. Tu vero cura, ut praesto
sit auxilium tuum. Cum enim simplex niwia et
inollis sit, nisi multum a vobis assequatur adju-
men'um, non videbitur approbatione dignus.
Dominus autem te ab omni malitia et malo desu-
per tueatur.

EPIST. XXV
Mermentulo.'

Equidem lideras !u, prastantissime, qui viro-
rum omnium sapientiam nosti, et dulce ridentos,
et majore quam antea gratia complicatas, nam
ideireo gratia: tua effundit lingua, ut, etsi abun-
dantibus negotiis obruimur,: nihilominus nos exhi-
lares, et ver auni, et musicam affers Olympiorum.
Si vero in qua re difficili necesse fuerit tentare hw-

µουσικἠν. El δέ τινος πειρᾶσθαι τῶν δυσχερῶν C jusce temporis sacerdotes non minus quam hurme-

ἀνάγχη τοὺς νῦν ἱερεῖς, οὐχ ἧττον ὑγραίνεσθαι τὺν
νηχόµενον, τί τῆς ix τῶν γραμμάτων ἀποστερεῖς
παραχλά]σεως ᾽ ὅμοιον ὥσπερ εἰ τοῦ νοσοῦντος ἁπ-
ἴγες τὰ φάρμαχα, f) τοῦ χαταπολεμουμένου τοὺς
ἐπιχούρους ; Οἴσθ᾽ οὖν οἴμοι [ὅ μοι ?] δι) ἀμφοτέρων
λημµάτων περαίνεται, τὸ δεῖν γράφειν ὁποτέρως ἂν
Éyotpev* ἢ [[. εἰ] μὲν εὐτυχῶς, προσάχοντα [προσ-
ἁδοντα 1]* 1) [f. εἰ] δὲ δυστυχῶς , χαταπεσόντα
[χαταπέσσοντα, χαταπάσσοντα, Χαταπλάσσοντα Ἱ].
Ταῦτα áp σοι dj χρυσῆ ῥάδδος τοῦ λόγου δύναται,
τῇ τ' ἀνδρῶν ὄμματα θέλγεις, τοὺς δ᾽ ἄντε [f. αὗτε]
xai ὑπνώττοντας ἐχγείβεις. Εὐξαίμην οὖν xal πολυ-
στίχων σου τυγχάνειν γραμμάτων. αὐτὴν γὰρ ἂν

ctore natantem, quid nobis consolationem adimis,
quam ex tuis hujusmodi consequimur litteris ?
perinde ac ài pharmaca eriperes »groto, bellum pa-
tienti auxilia? Iilud igitur intelligis, hei mihi ! per
ulrumque spatium perficitur, opus est quovis modo
scribere, aut feliciter res contingant, aut male suc-
cedant. Ea igitur potesl aurea sefmonis tui virga,
qua quidem hominum oculos demulces et dor-
mieptes excitas. Utinam possem longiores assequi
tuas litteras, ipsam enim tenerem arceu gratiarum.

Quoniam vero tu, qui talis, temporariis hisce rebus

non immoraris, incipe, et ego omne habeo canticum.
κατέχοιµι τὴν τῶν χαρίτων ἀκρόπολινο Ἐπεὶ δὲ

τοῖς τοιούτοις οὐχ ἐνενχαιρεῖς ὁ τοσοῦτος, ἀνάχκρούσαι µόνο», xal τὸ πᾶν ἔχω τοῦ ὥσματος.

ΕΠΙΣΤ. κα.
TQ Ἀγέμφ.

Τὸ ἐμοῦ ὄναρ µοι λέχοις, ἀνδρῶν ἐμοὶ ποδεινό-
«4t, ἑδαρθαρῶσθαι λέγων αὐτὺς ἐν µέσοις Βουλγά-
ροις. Σχόπει γὰρ ὅσον ἐγὼ τοῦ τῆς ἀγροιχίας κρα-
«Ώρος πέπωχα, τοσθύτων ἑτῶν [f. add, τῶν] τῆς
σοφἰας χωρίων ἀποδημῶν, καὶ ὡς ἐμεθύσθην τῆς
ἀμουσίας. ᾽Αλλὰ γὰρ τἰς ἡμῖν ὄφη τὴν ἑναντίαν
μεθυσθῆναι µέθην, ἐκ τοῦ τῆς σοφίας κρατῆρος, οὗ
αὕτη παρὰ τοῦ Σολομῶντος χίρνησιν, εὔφρονας ἆπο-
δεικνόσα τοὺς τέως ἄφρονας ; Ποσάχις πρὸφ αὐτὴν
εἶπου * Δεῖξόν pot thv ὄψιν σου, χα). ἁχούτιτόν µε τὴν
φωνήν ceu! Ἡ 5E µε ὑποφεύγει xax ἀποχρύπτεται,
xai ὑποχνίεει μᾶλλον τοὺς ἐμοὺς ἔρωτας. Ἐγὼ δὲ

*! Psal. rxxvic, 15.

D EPIST. XXYI.

Anemo.,

Meum mihj narras somnium, virorum omnium
mihi desideratissime, duin te ipsum dicis barba-
rum fieri inter Bulgaros. Animadverte enim quan-
tum ego de rusticitatis poculo biberim, qui tot
abhine annis sapienti€ loca deserui, atque ut
ebrius sim imperitia. Quis autem det nobis, ut
eoniraria inebriemur ebrietate de sapientiz po-
culo, «quod ipsa apud Salomonem miscet, eos
faciens 799. sapientes qui hactenus fuerant
iasipieutes ? Quoties ad eam dixi : Ostende mihi
faciem tuam, etfac, ut vocem tuam audiam 1 liia
vero me fugit, ct latet, οἱ magis meos retardat

PE UNI", Κα... λο.---- --- -------. αα-----ᾱ-- δ-- ο ἃ- ᾱ- οι υ-υ..

543 THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEP; 54s
amores, Ego véro in amore infel(z, et insanabilis A δύσερωςἀθεράπευτος, χινδυνεύων μῦθος Ὑενέσθαι τῷ

jn eo versor periculo, ut vulgi fabula iam, quem-
2Sdmodum: echonis dmntor, sive dzmon, sive deus,
certe loquacissimüs, semper sitiéns quidem, sem-
per autem deceptus 4 potu. Mihi iterum óccurrit
illud dicere Salomonis ** : Dixi, Sapiens ero, et ipsa
elongata est a me supra id quod erat, nullaque alia
tragedia est, que meis conveniat passionibus.
Oportet aliquam excogitare curationem. Igitur no-
bis quidem, qui jamdiu hic in Bulgaria sumus,
barbáries jam congruit, et contnbernalis nostra est.
Tu vero ne ita delicieris, et nugas agas cum probe
te noscentibus ironia utens ; heri enim libros ma-
nibus apposuisti, quasi tibi adhue adsint sono ex-
tremo sapientum przcepta. Verum misimus et hunc

fl * καθάπερὀ τῆς ἠχοῦ (f. hyooc] ἐρῶν, εἴτε δαίµων
εὖτε θεός’ 1) ὁ πολυλάλητος ἀεὶ μὲν διφῶν, ἀεὶ δὲ τὴν
πόσιν ἑξαπατώμενος. Αὖθίς uot τὸ τοῦ Σολομῶντος
ὄπεισς λέγειν Elaa* Σοφισθήσοµαι’ xal αὕτη
ἐμαχρύγθη da' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ fw: Καὶ
λέγων ταῦτα, οὐδὲν, ἀλλὰ [f. ἄλλο] ἐστι τραγφδεῖν
τοῖς ἐμοῖς ἑοιχὸς πάθεσιν. Ἱατρείαν δὲ τινα πολλοῦ
15 δεῖ μηχανᾶσθαι. "Hgiv μὲν οὖν ὡς χρονίοις οὖσι
ἐν τῇ Βουλγαρίᾳ, ὁμότροπος ἤδη fj ἀγροία |f. ἀγροι-
xla] xoi ὁμοέστιος. Zo δὲ μὴ οὕτω θρύπτου πρὸς
τοὺς ἰδιώτας εἰρωνευόμενος: 1θὲς γάρ που «à 9M-
θλους παρῆΏχας τοῖν χεροῖν, ὥστε σοι ἔτι παρεῖναι τὰ
τῶν σοφῶν ἐνηχήματα. Πλην ἀλλὰ xal νῦν σοι βίδλον
Χρυσοστομικὴν ἐπέμφαμεν. Ἡ δὲ τῆς σοφίας rmv

tibi Chrysostomi librum. Fons autem sapientiz sa- B ἡ σοφία Χριστὺς, εἴη γε συνετίζων καὶ συµθιθάξων —

pientia Christas. Det autem ille tibi iatellectum, et
jnstruai te in via hac, qua gradieris **, docens te
$cientiam cum operatione.
EPIST. XXVII.
Clirysoberge Naupacti metropolita.

Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos
in refrigerium *, qui educis vinctos in fortitudine *,
et veris in mane umbram mortis, domine admo-
dum venerabilis. Nisi enim Dominus erat nobiscum,
forsitan aqua absorbuisset nos *, et ignis tanquam
peccatores incendisset. Verumtamen non sustinuit
amplius virgam peccatorum clero suo inferre : in
hunilited nostra memor fuit noatri *, et memor
benedixit nobis, et annum bunc benignitatis fecit
nobis. Verum ut mecum gaudeas simul, et illi des
gloriam, qui bzc mirum in modum connectit, ac
tu ipse ab hujusce xtatis viris, atque ab junioribug
obtineas in tempore consolationem. Homo enim a
Buc :»lalis viris amal magis: accipere exhortatio-
nem, quam a veteribus, Cura igitur, ut nobis sta-
bilis fiat h»e Dei bonitas; id atterh'flet di nos-
melipsos ea. redd»mus dignos, quandoquidem illa
dat ea: affluenter, quie petimus, et nón ut abutamur
in condémnatiórem, incrassati' ii relaxatione, cal-
citrántes deiride cotitumeliosani saturitatem, atque
adversus nosmetipsos insurgentes et ludentes;
Novi equidem te per dilectionis legém, qui» debel
nohis, facturum satis; Quod spectat ad Cliaonios;

ἐν ὁδῷ ταύτῃ, f| πορεύῃ, xal διδάσχων τὴν αὐτοῦ
γνῶσιν, μετὰ τῆς πράξεως.

C

ΕΠΙΣΤ. KZ'.

To pnzpoxoAicy Ναυπάκτου τῷ Χρυσοξέργῃ.

ΔιήΛύυμεν διὰ Xvpóc καὶ ὕδατος, xal ἐξήγα-
ες ἡμᾶς εἰς ἀναγυχὴ», 6 ἐξάγων πεπεδηµένους
ἐν ἀνδρείᾳ, καὶ ἑχτρέκων εἰς τὸ put: σχιὰν θανά-
του, σιμιώτατε δέσποτα. El ph γὰρ Κύριος 3) [f- ἦν]
μεθ) ἡμῶν, dpa τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς, xal
φλδξ χατίψλεξεν ὡς ἁμαρτωλούς, 'AXÀ οὖκ &v-
έσχετο ἐπιπλεῖστον thv τῶν ἁμαρτωλῶν ῥάδδον τῷ
χλήρῳ αὑτοῦ ἐπιφέρεσθαι. Ἑν τῇ ταπεινώσει ἡμῶν,
ἐμνήσθη ἡμῶν ' xal μνησθεὶς εὐλόγησεν ἡμᾶς, καὶ
τὸν ἐνιαυτὸν τοῦτον χρηστότητος ἐποιῄσᾶτο. "CAJA"
ὅπως pot συνευφραϊνῄς xol δοξάδῃς τὸν τοιαῦχα
θαυμαστῶς πλέχυντα,' καὶ Bp xaX αὐτὸς ἔχοις Bv
καιρῷ καὶ [ἐκ 1] τῶν καθ’ ἡμᾶς καὶ νεαρωτέρων
παράκλησιν. GUT γὰρ ἄνθρωπος bx τῶν κατ αὐτὸν
μᾶλλον, Y τῶν παλαιοτέρων συμπείθἐσθαι. Συνέχου
δὲ χαὶ τὸ σταθερὺν ἡμῖν, ταύτην δὴ. τὴν τοῦ Θεοῦ
γενέσθαι χρηστότητα. Tb δὲ ἔσται, ἐὰν ἀξίους. ἡ μᾶς
ἀὐτοὺς αὐτῆς ἐργάζώμεθα" τοῦτο δὴ καὶ αὐτοῦ παρα-
διδόντος ὑπερεχπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα, καὶ πρός -
γε τὸ μὴ εἰς χατάχρισιν πλείώ ταύτὴ ἠροσχρΏῆαθαι:ι,
àv ἀνέσει πεισθέντας,. εἶτα' λαχτίσαντας διὰ; -ὃν
ὑδριστῆν χόρον, καὶ xa0' ἡμῶν αὐτῶν ἀναστάντας
καὶ παἰζοντας. Ταῦτα μὲν εὖὉ olb' ὅτι διὰ τὸν τῆς

si quando Deus det nobig- discedendi tempus, na- D ἀγάπης νόµον ὀφείλων' ἡμῖν ἐχπληρώσεις. Ἐπὶ δὲ

vabimus operam, ut aures sacerdotii tui id perci-
piaut, si Del: voluntas est, et tune nos: invicem vi-
dentes nostrum, quod habaimus, alter alterius
desiderium curatiimus. Cum autem'aliquid volue-
rim ad te scribere de fratre tuo- domino Nicolgo,
ut ipsum majore foveas benevolentia, "2898 me
puduit, utpote qui de. fratre ad fratrem: seripturus
eram, presertim vero ad te, qui bene scis. Paulum,
cujus Ecclesi: praes, treiendi illos judicii reos
facere, qui propriis, ut opus est, opportume non
consulunt. Ne quze antiquorum sunt. dicam, nibil
idcirco locutus sum persuasus, quod propior sug-

τὰ τῶν Καννίνων µέρη ὅταν δῴη 6 θεὸς xatpbv ἆπελ-
θεῖν ἡμᾶς, ἴσως ἐνωθησόμεθα τῇ ἱερότητέ σου, εἰ
ἔστι θέλημα Θεοῦ, καὶ τότε ἀλλήλους ἰδόντες, τὴν
ἐπιποθίαν ἡμῶν ἣν ἑχάτερος ἓφ᾽ ἑχατὲρῳ ἑσχήκα-
μεν, θεραπεύσοµεν » περὶ δὲ τοῦ ἀδελφοῦ σου χυροῦ
Νιχολάου βονληθείς σοι γράψαι, ὡς ἂν αὐτὸν οἑχειό-
τερον περιθάλφῃς, ἠσχύνθην, εἰ ἀδελφῷ ὑπὲρ ἁἆδελ-
φοῦ Υράψαι µέλλοιµι, xat ταῦτα τὸν Παῦλον εἰδότε,
οὗ ἐπ Ἐκκλησίας προϊστασαι, φοδερὰν χατἀκρισιν
τοῖς μὴ προνοουμένοις ὡς δεῖ τῶν ἰδίων ἐἑπάγοντα,
ἵνα uh τὰ τῶν παλαιῶν λέγοιµι. Ack τοῦτο μὲν &scec-
πάµην, πεπεισμένος ὡς ἑγγύτερος προσλἠψῃ αὖὐ-

** Eccle. γι, 24. 05 Psal. xxxi, 98. ! Psal. Liv, 12. ?*Psal. Lxvn, 7. * Psal. cxxin, &.. * Psal. Cui, 19,

505 EPISTOLAE XXXV ΛΑ

J. LAMIO ΕΡΙΤΙΑΚ. 546

«όν τε χαὶ πάσης ἀξιώσεις χηδεµονίας, xai φύσει A cipies cum, omaique eura dignaberis, dum et na-

xo λόγῳ νυττόµενος. Αξιῶ δὲ τυγχάνειν εὐχῶν
sp τὰς πονηρὰς συνεργῶν ἡμερῶν [f. ἡμέρας]"
μόλις γὰρ ἂν xai τούτων εὐπορῶν, δυσωπητικώτε-
póv τε xal συχνότερον τὰς ἑνέδρας τῶν πονηρῶν, 1j
vo Πονηροῦ ὑπεχφύγοιμι, Τὸ γοῦν σὺν µέρος, σὺ
ph xazóxvet ταύτας διδοὺς ἡμῖν χειραγωγαὺς ὁπόση
ὀύναμις. Κύριος εἴη μετὰ coU τοῦ ἑξαιρεῖσθαί σε.

EHIZT. Kll'.
Tp HesAayorí(ac.

'O τοῦ θεοῦ λόγος τά τε ἄλλα ἡμᾶς εὐηργέτησε,
Ξµιώτατε ἁδελφὲ χαὶ συλλειτουργὲ, καὶ δὴ καὶ τοῦτο
ἡμῖν ἐχαρίσατο, παρεῖναι xaX ἔνθα μὴ πάρεσµεν, xal
πόπῳ περίγραπτον φύσιν λαχόντας, ὅσον γε «b ὀρώμε-
voy, ἀπεριγράπτους εἶναι σχεδὸν τῇ δυνάμει τῆς χάρι-
το; ταύτης * xat ὁὲν Αἱγύπτῳ τυχὼν, àv Σχυθίᾳ ἐστὶ,
μήτε της πατρίδος ἀφιστάμενος, xaX τῇ ἀλλοτρίᾳ και-
νοπρεπῶς ἐφιστάμενος, xal ταύτην τερατουργίαν 5v-
μυργοῦσι τὰ γράμματα. Οὐχοῦν χἀγώ τοιτανῦν ἀπὼν,
πάρειµι διὰ τοῦ τῶν γραμμάτων σώματος, ἀδελφὶ ἱερώ-
τχτε, καὶ φθέγγοµαι, καὶ ἀσπάζομαι, καὶ πρὸς τὸ ἡμῖν
ἀνηχον ἔργον παρακαλῶ. Τὸ δέ ἐστι λόγος, xal με-
λέτη θείων ἐντολῶν καὶ ἱστοριῶν, ἐξ fic τὸ πὺρ τοῦ
πρὸς τν ὀρετὴν ἐχκαίετφι ἔρωτος, εἴπερ ἀξιόλογος
τ ότου µάρτυς Δαδὶδ, "Ex τῇ µελέτῃ μου, φάσχων,
ἐκκαυθήσεται zip. Τοῦτο τὸ πῦρ, πᾶσαν ὕλην
ξυλώδη xal φρυγανώδη χαταθοσχόµενον, ὅσον ἔστιν
iv σοὶ χρυσοειδὲς xal θεῖον (τοιοῦτον 6b πάντως τὸν
νῦν εἶναι πιστεύοµεν), λαμπρυνεῖ, καὶ καθαριεῖ, ρ
xii πάσης µολιθδώδους ἐπιμιξίας ἀπεδ.ίξει ἐλεύθε-
gv. Οὐχὶ dj χαρδία, φπαὶν, ἡμῶν ἣν χαιοµένη ἐν
ἡμῖν, ὡς ἑλάλει ἡμῖν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ ὡς διήνοιγχεν
ἡμῖν τὰς Γραφάς; Συµθαδίζει καὶ oot vov ὁ Κύριος
£y τῇ ὁδῷ τοῦ βίου xaX αύνεστι διὰ τοῦ ἀρχιερατιχοῦ
ἀξιώματος » xat, εἴπερ ἑθέλεις ἁἀχούειν, λαλεῖ ἐν
προφέτχις, ἓν ἁποστόλοις àv εὐαγγελισταῖς, iv
ἱστορίαις ἀρχαίαις φθεγγόµενος. Π; ραδεξαµένῳ γοῦν
ὡς λαλεῖ σοι, fj χαρδίσ χαυθήσεται, xal ἄνθραχες
ἀπ αὐτοῦ ἀναφθίσονται, τὰ λείψανα καὶ ἡ μνήμη
τών λαλουµένων, χαὶ ἀναγινωσχομένων σοι. ᾽Αλλὰ
φῆσεις, ὅτι σχοτεινὸν ὕδωρ ἐν ν6ρέλαις ἀέρων, τουτ-
έστιν ἀσάφεια, xal σκότος ἐστὶν ἐν ταῖς νεφέλαις
xal; Γραφικαῖς; "AAA ἰδὲ xal τὸ ἑφεξῆς, ὅτι ἀπὸ

iura et ratione stimuli tibi adduntur. Ego vero
ulinom diguus sim preces obtinendi, qus auxilium
prestant adversus maios dies! Etenim vix his
abundans majore cum pudore, expiusque malorum
vel mali insidias evitaverim. Hac igitur pars tua:
est, ne piger esto nobis bas impertiri manu du-
οριµες quantum fleri potest. Dominus autem tecum
sil, ut liberet te.
EPIST. XXVHI.
Episcopo Pelagonic.

Werbum Dei inter alia qux nobis contulit benefl-
eia, venerabilis frater e! consacerdos, id ctiam
impertitum est nobis, adesse ubi non adsumus, et
qui naturam sortiti sumus loco circumscriptam, et
quantum id quod videtur, incircumscriptos prope-
modum esse viriute hujusce gratis, et qui in
JEgypto est in Scythia versatur, et qui nunquam
discessit e patria inter exteras gentes nova quadam
Palione praesens est. H»c autem prodigia littere
operantur. Ego igitur, qui in presens abs te longe
absum, per litterarum corpus. adsum tibi, frater
sanctissime, et loquor, et saluto, et ad opus quod
ad nos spectat, exhortor. ld nimirum sermo est, et
meditatio divinorum mandatorum et historiarum,
ex qua ignis exardescit amoris erga virtutem,
siquidem David hujusce rei testis fide dignus : In
meditatione mea, inquit, exardescit ignis *. Hie ille
ignis qni omnem materiam ligneam et arentem
devorat, οἱ quantum in te est falsi auri et sulphu-
ris. Hic autem, ut credimus, mentem omnino illumi-
nalit et emundabit et ab omni plumbea commi-
stione faciet liberam. Nonne cor nostrum, ín-
quiunt, ardens erat in nobis, dum loqueretur
nobiscum in via, et speriret nobis Scripturas *?
Comitatur etiam te Dominus in vía vitse, οἱ tecum
est in archiepiscopali dignitate. Quod si velie illum
audire, loquitur dans vocem suam in prophetis, in
apostolis, in evangelistis, in veteribus historiis.
Cum igitur te accipientem alloquitur, ardebit cor,
et carbones succensi erunt ab eo", reliquie et
memoria eorum, qua dicta et lecta sunt tibi. Ve-
rumtanmen, inquies, quia tenebrosa aqua in nubibus
aeris *, hoc est obseuritas, et tenebra sunt in nubi-

τῆς τηλαυγήσεως ἐνῴπιον αὐτοῦ al νεφέλαι διέρχον- D bus. Scripturarum. At vide etiam quod sequitur ;

ται. Λάμποντος γὰρ αὐτοῦ ἐν τῷ ἡγεμονικῷ ἡμῶν,
οὐχ ἵστανται αἱ νεφέλαι αὗται αἱ σχοτειναὶ, ἀλλὰ
διέρχονται, Ώτε διαλύονται. "Ελεγε τοῖς μαθηταῖς
καὶ τοῖς ὄχλοις παραθολὰς, οἱό |f. οἷόν] τινας νεφέ-
κας σχοτεινὺν ὕδω, ἐχούσας. 'AXX οἱ μὲν μαθηταὶ
ἐρωτῶντες ἑδέχοντο τὴν αὐτοῦ τηλαύγησιν, καὶ δι”
ελύοντο αὐτοῖ, αἱ νεφέλαι, ὥσπερ ὑπὸ ἡλιαχῶν ἀκτί-
vov τῆς Κυριακῆς φωνῆς. Οἱ δὲ ὄχλοι μὴ θέλοντες
φιλοπονεῖν, μηδὲ ἐρωτᾷν τὰς ἐπιλύσεις, νεφέλας
ὄντως τὰς παραθολὰς εὕρισχον. Δ:ὰ τοῦτρ χαὶ βλέ-
7 Όντες οὐχ ἔθλεπον, xai ἀχούοντες οὗ συνίεσαν
M.— νήςσαν|. “Άλλως τε καὶ τῆς ἐντολῆς τηλαυγοῦς

* Psal. xxxvii, 2. * Luc xxiv, 52,

' H Reg. τει, 9; Psal. xvj, 9.

quod nempe pre fulgore in 794 conspectu ejus
nubes transeunt *. Etenim dum ipse illucet animo
nostro, non permanent nubes ille tenebrose, scd
wanseunt, aul dissolvuntur. Dicit discipulis et
turbis parabolas quasi nubes tenebrosam aquam
babentes, sed discipuli interrogantes lucem acci-
piebant, etdissolvebantur illis nubes a solaribus
Dominicae vocis radiis. Τις vero quoniam nolue-
runt sollicite agere et qnarere soluliones, nuhes
vere in parabolis invenerunt. Propter. hec et viden-
tes non. viderunt et audientes non intellexerunt.
Cuterum, cum et preceptum lucidum sil, atque

* Psal]. xvii, 12. * lbid. 10.

— M — —— ----------

541 THEOPHYLACTI DULGARLE ΑΠΟΠΙΕΡ, 53
illuminans oculos !' et lucerna legis exsistat et A οὕση-, xai φωτιζούσης τοὺς ὀφθαλμοὺς, xal λύχνου

lucis, ne piger esto aperire oculos, et omnino vi-
debis lucem, ei non omnem, saltem quantam potes,
quoniam neque solem totum videmus, sed quantum
videmus, omnibus rebus gratior nobis est. Existima
autem Davidem illud ad te dicere, Paravi lucernam
Christo meo !!. Paratam iibi legem ipsius ob oculos
posuit partim in littera, partim in spiritu ; tibi, in-
quam , qui christus es propter sacerdotii chrisma
bene olens et pretiosum multum. Ne despicias igi-
tur lucernam hujusmodi tibi paratam, ut lucens
anie (uos pedes dirigat gressus (uos, et faci.t
te perfecte. lucis perfectum fllium, custodiens de-
super.

EPIST. XXIX.
Domno Simeoni monasterii Anaplensis abbati.

Et quonam modo prasentem prwtergrediens ta-
bellarium, sanctissime Pater, de Estero nostrarum
litterarum ministro verba facerem, quem quidem
novi indissolubilibus mihi spiritus vineulis οοἱι-
junctissimum ? Quam maxima ego illum conspexi
voluptate! Etenim eremus ipsa, in qua versari
damnati sumus, utpote qui desideria ad /£gyptum
convertimus, serpentium el scorpiorum bona nu-
wix, hominum vero non omnino, quibus malitia
tanquam honum aliquod esse consueverit. Qwe elsi
suscipiat, iu se ipsam mutat introductum bonum.
Eapropter perjucundum mihi contigit videre fra-
wem, quoniam hujusmodi ego spectaculorum si-
liens, ille autem omnium vestrorum cognitor erat,
de quibus nuntiavit nobis, qui vehementer ea cupie-
bamus intelligere : et quod divinus David. ait, in
ipso deficiebainus desiderio, maxime vero sitiebae
mus aliquid de sanctissimo et beatissimo Patre
nostro audire. Non enim mediocriter commovit
Μ086, quod accepimus velle te iterum includi, ni-
miaque vi et alacritate illud urgere; hoc plane dc-
siderium tu qui bene currentibus injicis compedes
adversus 735 sanctam animam excitasti, navim-
que pluritis jam bonis mercibus plenam etonustam
ipso in poriu conatus es submergere miscens tana-
quam ovi albuu.en fraternitatis pelagus. Verunt
enimvero flavit tibi ex adverso directionis ac boni-

ὄντος τοῦ νόµου καὶ φωτὸς, μηδὲ χατόχνει ἀνοίχειν
τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πάντως ὄψει τὸ que, εἰ xai μὴ
ὅλον, ἀλλ᾽ ὅσον ἐγχωρεῖ, ἐπεὶ οὐξὲ τὸν ἥλιον ὅλον βλέ-
πηµεν, ἀλλ ὅμως πάντων ἡμῖν ἐστι γλυχύτερος, ὅσον
βλέψομεν [f. ὅσων βλέπομεν]. Νόμιζέ ze πρὸς δὲ |f. ot]
λέχειν τὸν Δαθίδ' 'Ητοίμασα ἀύχνον τῷ Χριστῷ!
1ου. "Έτοιμόν σοι τὸν αὐτοῦ vópov προὐτέθειχεν,᾽
ὅσος τε ἐν γράμµυατι xal ὅσος Ev πνεύµατι , χρ'στῷ
ὄντι διὰ τὸ τῆς ἱερωσύνης χρίσμα, τὸ εὐῶδές τε xal
πολύτιμον. MÀ τοίνυν χαταφρονήσει [f. — σῃς] τοῦ
οὕτως ἑτοίμου λύχνου, ἵνα δὴ xal τοῖς ποσί σου φαί-
νων, χατευθυνεῖ [f. — θύνειέ vel — θύνοι] σου τὰ
διαδήµατα, xaY τέχνον quib; τελείου τέλειον ἀπερ-
γάσαιτο, φυλάττων πάσης χαχίας σχότους ἀνώτειον.
ΕΠΙΣΤ. Κθ'.

Τῷ ἡγουμέγῳφ τῆς ἐν τῷ ᾿Αγάπ.Ίῳ κιρῷ Συμεών.

Καὶ πῶς αὐτὸν παρόντα τὸν γραμματοχομιαστὶν
ὑπερθὰς, ὁσιώτατε Πάτερ, ἑτέρῳ διαχόνῳ τῶν πρὶς
ἡμᾶς ἐχρησάμην γραμμάτων, $v ys οἶδα ἡνωμένον
ἡμῖν τοῖς ἀῤῥήχτοις δεσμοῖς τοῦ πνεύματος: ὡς
ἔγωγε τρισάσµενος εἶδον τοῦτον τά τε ἄλλα. Ἡ v5p
ἔρημος αὕτη ἣν τρἰέειν κατεδιχάσθηµεν, ὡς ταῖ:
ἐπιθυμίαις στραφέντες εἰς Αἴγυπτον, ὄφεων μὲν xol
σχορπίων ἀγαθὴ θρέπτειρα, ἀνθρώπων δὲ ἁλλὰ μὴ
ὄντως ἐξειχαλῶν dj xaxla ὡς ἀγαθόν τι γεννἠσασίαι"
ἡ χᾶν ὑποδέξαιτο, πρὸς ἑαυτὴν µεταδάλλει τὸ ἐπ.ἰσ-
ακτον ἀγαθόν. Διά τε Ὑοῦν ταῦτα ἡἑδέως εἴδον τὸν
ἁδελρὸν, ὡς τοιούτων θεαµάτων διφῶν, xai ὅπερ
[ὅτι ?] πάντων τῶν καθ’ ὑμᾶς ἐπιγνώμων, ὧν àviy-
χειλεν fpi», ταῦτα σφόδρα ἐπιποθοῦσι μαθεῖν ' xo:
6 φησιν ὁ θεῖος Δαθὶδ, παρὰ ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν
ἐχλείπουσι xal μάλιστα περὶ τοῦ ὁτιωτάτου xz.
τρισµάκαρος Πατρὺς ἡμῶν διφῶσιν ἁκοῦσαι. CO
μιχρῶς γὰρ διετάραξεν ἡμᾶς ἀχουσθεῖα [f.— θεῖσαι
ἡ τοῦ ἐγχλεισθῆναι αὖθις ἐπιθυμίαν [f. — µία] a5-
τοῦ, βιαιότερον ἐγχειμένου xal ἐχθυμότερον. "Hv
πῶς, ὦ xotvk τῶν εὐδρομούντων συμποδιστὰ, κατὰ
τῆς ὁσίας φυχῖς ἐνεόχμωσας, καὶ τῆν πολλῶν ἄγα-
θῶν ἀγωγίμων πλήρη φορτίδα πρὸς αὐτῷ τῷ λιµένι
καταδῦσαι, φεῦ ἱ ὀπεχείρησας, συγχύσας, ὡς ᾧου,
τὸ γαληνὸν τῆς ἁδελφότητος πέλαγος; ᾽Αλλὰ γὰρ
ἀντέπνευσέ σοι τὸ πνεῦμα τῆς εὐθύτητός τε x2:
ἀγαθότητος, καὶ τὰ χύματα ἀντιπεριέστησε, xai

tatis. spiritus, fluclusque obstiterunt, et sacra pro- p τῆς ἱερᾶς χαταθληθείσης ἀγχύρας, xal τῆς σαρχὺὸς,

jecta anchora, et carne in caput tuum omne peri-
culum conversum cst, Hoc autem est unde tu exci-
disti, et plena omnia sunt serenitate, et Domini
vestis dissolvi non potest. Ui igitur de Patris
requie intellezimus, exsultavimus nimis, οἱ dele-

.Cctati. sumus, οἱ facti sumus subsannatio et derisug

his qui iu circuitu nostro sunt !*, nec multos scan-
dalo incendimus ex monachorum vibícibus eorum
negotiis opem ferentes. Verumtamen mearum re-
rum oblitus sum, adeo ut flere debuerimus, qui
de vestris vehementer letati sumus. lta fraterna
ει affectus abunde, et vinctus sine tyrannide
abductus fui. 14 autem habeo solum quod ad te

εἰς χεφαλἠν σοι περιετράπη ὁ χίνδυνος. Καὶ vov ὁ
μὲν, ἐστὶν ὅθεν ἑκπεπτωκὸς σύ’ γαλήνης δὲ τὰ
πάντα γέμει, καὶ ὁ τοῦ Κυρίου χιτὼν ἁδιάχν-
τος. Περὶ γοῦν τῆς ἀναπαύσεως τοῦ Πατρὸς µαθόν-
«ες, λίαν ἠγαλλιασάμεθα καὶ ηὐφράνθημεν, καὶ ὅτι
ἔτι] Υεγόναµεν μυκτηρισμ᾽ς, xal χλευασμὸς τοῖς
ἐν χύκλῳφ ἡμῶν, ὅτι μὴ πολλοὺς τῷ σκανδἀλῳ Év-
επυρίσαµεν, ix τῶν περὶ τοὺς μοναχοὺς µωλόπων
τοῖς σφῶν αὐτῶν βοηθοῦντες πράγµαβιν. ᾽Αλλὰ Υὰρ
ἑπελαθόμην τῶν κατ ἐμαυτὸὺν, ὥστε ταῦτα ὑμῖν
ἀποχλαύσασθαι, ὑπὸ τοῦ σφόδρα τοῖς xaÜ ὑμᾶς
ἑναγάλλεσθαι. Οὕτως ἑάλων καταχόρως τῆς ἁδελφι-
χΏς χαρᾶς, χα, ἀπήχβην δέσµιος ἀτυράννητος. To-

!** Psal. xvist, 9. !! Psal, caxxi, 47, !'* Péol. Lxxvni, 4.

T" EPISTOL.£ XXXV A J. LAMIO EDITAE.

5:0

σοῦτον δὲ µόνον περὶ τῶν ἓν οἷς ἔσμεν ἔχω λέγειν, A. scribam de iig in quibus versamur, ut. visi Domi-

ὡς εἰ μὴ Κύριος ἣν ἡμῖν, ἄρα ζῶντας ἂν χατέπιον
ἡμᾶς οἱ ἐπὶ τῶν νώτων ἡμῶν. τοκταίΐνοντες ἅμαρ-
τωλοὶ τὰ τῆς χαχῆς οἰκοδομῆς ἐπιτεχτονήματα, ol
µηδόλως εἰδότες κρίσιν xal ἔλεος, ὃ [ῶς 1] φησι
Σοομῶν. Mh ἀφαιρεθείημεν οὖν τὸν τούτοις ἀντι-
καλαμώμενον [f. ἀντιπαλαμ.] Κύριον, ταῖς ὑμετέ-
pas; εὐχαῖς * ἀλλ' εἴη μεθ᾽ ἡμῶν μέχρις οὗ ovvte-
λεαθῇ τὰ τοῦ πονηροῦ αἰῶνος ἔργα, κατὰ τὴν µεγά-
ην ὑπόσχεσιν, xai μὴ ννστάξει μηδὲ ὑπνώσει ὁ
φυλάσσων ἅχιος τοῦ Ἰσραὴλλ τὰ ἡμέτερα. El μὴ
γὰρ ἐχεῖνος φυλάξει, sl; μµάτην ἡμεῖς ἀγρυπνίπο-
μεν ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι, xal πᾶς ἀδελφὸς
ατἐρνῃ πτερνιεῖ τὸν πλησίον αὐτοῦ, xaY ἐχθροὶ ol
οἰχειαχοὶ, xa* οἱ πράκτορες δεὶ καλαμῶνται ἡμᾶς.
Καὶ ὕντως ἐξεχύθη ἐπ ἄρχοντας ἐξουδένωσις, χαὶ
ἀπόλωλεν εὐλαθὴς ἀπὸ τῆς γῆς, χαὶ πάντες δέρµα
ix σαρχκῶν ἁρπάνουσι, xal οἰχοδομοῦσι τὴν ἑανυτοῦ
Σιὼν ἕκαστος àv ἁρπάγμασι καὶ ἀδιχίαις, xat µυρίαι
τῆς βδάλλης θυγατέρες ἀντὶ τριῶν ἀνεφάνησαν. 05-
τως πολυτόχος νῦν Yéyovsy ἀεὶ χαθ) ἡμῶν πόνους
συλλαμθάνονσα, xaX τὰς ἀνομίας ἐχφέρουσα, xa
γέχονα διὰ ταῦτα ὡς τερέθινθος ἀποθεθληχυῖα τὰ
φύλλα αὐτῖς, χαὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων. Καὶ
βίθλοις μὲν ἀλλὰ δι ἐνιαντοῦ ὁμιλῶ, ἐμμελετῶ δὲ
ταῖς παρὰ viv ἀδιχούντων αροντίοι, xal ὅπως ἂν
αὐτοὺς μηλιξαίµην ἁδροτέροις μηλέμμασι [ µειλίγ-
pax, λύμμασι 7]. Βασιλεύει γὰρ φόδος αὐτῶν laa
χαὶ ὁ τοῦ θεοῦ μακρὰν, ὥς φασιν, ἀπεχόντων. Εὐχῶν
οὖν δεῖ τῶν ὑμετέρων ἡμῖν * τὴν γὰρ ἡμετέραν πάλαι
χατέγνωτε ἣν ἀσθένειαν. ᾿Λλσπάζομαι πάντας τοὺς
σοὺ; υἱοὺς, ἐμοὺς δὲ ἀδελφοὺς, o0; παραστῆσαι [παρ-
έσττσας Ἰ] υἱοὺς φωτὸς τῷ τῶν φώτων Πατρὶ, ixa-
νώδας στῆσαι [στῆναι }] εἰς µερίδα τοῦ κλήρου τῶν
ἁγίων Ev wt.
ΕΠΙΣΤ. A'.
To παματηρῷ χυρῷ Γρηγορίφ.

Etóov ἐγὼ πατέρας Αἰθίοπας τὰ σρῶν τέχνα προσ-
ορῶντας ὡς foo, φασὶ, γεννήµατα , καὶ Ίδιον
τὴν ἑκείνων ἀσχημοσύνην [f. τῇ -σύνῃ] πρυσπά-
σχοντας, T] τῷ πάλαι [f. χάλει], ἂν ἀλλότριον. Εἶδον
ἑμοίως χα) δικαστὰς τὰς οἰκείας Ψίφους, xiv μὴ
πάνυ τοι πρὸς τοὺς νόµους ἁποζεσθοίεν | -ξεσθεῖςν -ζω-
σθεῖεν)|, ὡς 5x Διὸς γοῦν δέλτων ἑσπααμένας, ἁσπα-
στῶς περιέποντας, xal τοῖς Σεδογµένοις ἐγχαρτε-
ροῦντα ἐνσοτατιχώτερον. El δὲ καὶ δικαἰας ὄντως τὰς
Φῄφους ἐχφέροιεν, xat al τῶν ἀποφάσεω»ν αὐτοῖς
πλάστιγχες, Μίνωο; εἷεν ἡ Ῥαδαμάνθυος, καὶ ἐπ) áxo-
θνῄσχειν τοῖς ἀπεαφαγμένοις . διχάζοιεν ἄρ᾽ οὐ
καὶ τῇ σῇᾗ ἁγχινοίᾳ xaX µεγαλονοίᾳ συνδοχεῖ ταῦτα
ὑπέρλαμπρα;: Ἐγὼ μὲν οἶμαι, εἰ µὴ που ἁδιχεῖν
ἐθέλεις τὴν ov ἀλήθειαν. Ἐπεὶ γοῦν χαὶ τέθειταί
pot ταῦτα καὶ ἀνωμολόγηται, μήτε δὲ διττέσθωσαν
[f. διδιττ.| τὰ τῶν ἀντιθέτων ἡμῖν σχευωρήµατα
xai χακοτεχνήµατα, μήτ ὅτι σοι ἐντείνουσι τόξον
αὑτῶν, πρᾶγμα πικχρὸν, παρείσθωσάν σοι αἱ χεῖρες,
Ἡ ἐχχείσθω σου ἡ καρδία, ταῦτα δὴ τὰ προφητιχά’

nus erat in nobis, forsitan vivos deglutissent
nos 23, supra dorsum nostrum mali zdi(icii epera
fabricantes peceatores '*, qui non vident omnino
judicium εἰ misericordiam, ut ait Salomon '*, Ne
wuferamus igitur a nobis Dominum, qui vestris
prec'bus pugnat. contra illos, sed maneat semper
nobiscum donec mali seculi opera sint consum-
mata, juxta promissum magnum, neque dormita-
bit, ne;ue dormict.sanctus Israel qui nostra custo-
dit !*. Eenim nisi ille custodiest, in vanum nos
vigilabimus, quoniam dies mali sunt", et. omnis
frater calce calcat proximum suum, et inimici do-
mestici exactores spoliant nos semper, et vere ef:
fusa est super principes contemptio, et periit justus

D de terra, omnesque pelem e carnibus rapiunt,

atque zedificant suam unusquisque Sion in rapinis
et iniquitatibus, εἰ innumerabiles abominationis
lilie pro tribus apparuerunt. Τί que multos habet
filios, facta est apud nos perpetuo dolores conci-
piens et pariens iniquitatein, ideoque factus sum
quasi terebinthus folia abjiciens, et quasi paradi-
sus aquam non habens, οἱ cum libris quidem ver-
sor per annum, et meditor in curis quz ab injurias
facientibus inferuntur, et. quomodo eos mulceam
delicatioribus demuvlsionibus. Domiuatur enim iis ,
timor, quasi ille sit qui longe a Deo, ut aiunt, se
abstinentium est. Opus igitur habemus orationibus
vestris : nostram enim ab antiquo infirmitatem
cognovistis. Saluto omnes fllios tuos, meos fratres,
quos Patri luminum filios lucis exbibuisti ido-
neos reddens, ut stent in parte sortis sanctorum in
lumine.

736 EPIST. XXX.
Domno Gregorio camatero.

Vidi ego patres 4/Ethiopes in suos filios quasi
solis, aiunt, progeniem intuentes, eorumque turpi-
tudinem perjucunde perferre, etsi ab eo, quod eraut
antiquitus, alienam. Vidi pariter et judices dome-
sticis sententiis, etsi non omnino juxta leges exa-
ctis, tanquam eJovis pugillatibus depromptis in-
separahiliter inhierentes, et iis qux& semel placuc-
rint firiniter immanentes,. Quod. sijustas vere pro-
ferreut sententias et judiciorum ipsi lances haberent
Minois, aut Rhadamanihi sententiz forent, et post
mortem mortuis jus dicerent, numquid alacrima -
gnoque animo Luo videntur hzc Ρπείογ modum
splendida? Ego equidem puto, nisi velis tuam
ledere veritatem. Quoniam igitur ea mihi posita
ct constituta sunt, neque duplicentur nobis adver-
sariorum insidie et machine, neque quod arcum
intendunt tibi rem amaram '5, fiant tibi manus
remiss, el effundatur-cor tuum (hzc quidem
prophetica) , verumtamen viriliter agat et confor-
letur cor tuum !5, Justus enim. Dominus et. justi-

* Psal. xxi, 1, S. 1 Psal. cxxvin, S. ! Ρίου. 1, 5. !* Pal. cxx, 4..." Ephes. v, 16. — '* Psal.

LXu 4 ** ρα], xxx, 25.

551

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. bh)

tias dilexit '5, et subito arcus eorum confringet *', A ἀλλ’ ἀνδρίζου, xal πραταιούσθω f) καρδία σου. Al.

et flegellum non appropinquabit tabernaculo tuo 3",
et sebito etsi perculient, sagittae parvulorum Γθ-
putabunter plage eorum **, εἰ statuit etiam me
super petram eosque defendit, quibus justum judi-
cium audacter dixi, scutum sermonis sustulit,
quod quidem Deus natura materiam subjecit, la-
bor autem uus formas effecit. Quod autem opus
sit ea imperatori offerri, qux de prsdio exacta
sunt, nos non assentimur vobís dissolventibus, id
exigere tuam nobilitatem non magis quam oriri
solem, nisi id impedimentum oblationis dicis, qua-
rere scilicet, utexaetio memorie consignetur. Nam
hoc quoque quzsivimus, quod sitim excitat. Eo
autem facto memoriam etiam libentissime in sinu
excipimus, ut nisi cedas ipse auctori, ut aiebant ,
turbarum in te concitatarum, postquam id egimus,
ab iis qux conveniunt averterimus, sin autem
accingere gladio tuo super femur tuum potentis-
sime **, et conclude adversus eos qui me persequun-
tur **, et Deus prscingat te. virtute ** in omni
tempore, et in omni genere et. virium, et locorum.
De eo. quod mihi idibus scripsisti, satius erat an-
toa scripsisse. Sitautem tibi Dominus refugium et
virtus *7,

437 EPIST. XXXI.
Domino Michaeli peritissimo.

Hei mihi ! periit justus de terra, et luminare no-
Sum oceidit. Abiit huiniljtatis imago, abiit man-
suetudinis simulacrum, et bonitatis et directionis
deum facientis arbor defloruit, Ubi illa morum
circumspectio, et constantia in absconditum ? ubi
vocis affabilitas? ubi singularis amicorum amici-
tia? ubi erga inimicos pax et facilis venía et nulla
aberratio lapidis inagnetis ? At papas, qualia passus
sun! beatum flere contendo, et lamentationibus
regem prosequi, et luctus in festo die non recusas
stultus homo celebrare? Magnumque illum Joan-
nem conspexeris hilarem hilariter astare ante Je-
sum quem expetebat, et visu excitaberis, et dignum
hominem predicabis beatum. Tibi quidem visum
est luminare illud benefaciens, et de terra, et lon-

καιος γὰρ Κύριος, καὶ δικαιοσύνας ἠγάπησε'
χαὶ τάχα μὲν τὰ τόξα αὐτῶν συντριθείη, καὶ μά-
στιξ οὐκ ἐγγιεῖ ἓν τῷ σχηνώµατί σου τάχα δὲ x3
πλήξωσι, βέλη νηπίων αἱ φληγαὶ αὐτῶν λογισθῇ-
σονται, xal poc ἐπὶ τῆς πέτρας ἵστασο, χαὶ οἷς δι
χαίως ἑφήφισα θαῤῥῶν, ἑπάμνυνε, τὴν τοῦ λόγω
ἀσπίδα προανέχετο [---νέχων ?]. fjv, θεοῦ τὴν wy
φύσει προποδαλόντος, 6 πόνος σου εἰδοποίῃησε. Ar.
σαν δὲ ἀνενεχθῆναι τῷ βασιλεῖ τὰ ἐπὶ τῷ yup
πραχθέντα, ἡμεῖς οὗ σύνισμεν ὑμῖν [f. ἡμ.] αὐτοῖς
χαταλύσασι |--λελήσ. ?), τοῦτο πρᾶξαι τὴν od et.
γένειαν, οὐ μᾶλλον, f) ἀνατεῖλαι [ἀναστεῖλ. ?] tiw
fov, ἐχτὸς εἰ μὴ τοῦτο λέχεις χώλυμα τῆς ἀνα-
φορᾶς, τὸ ζητεῖν ὑπομνηματισθῆναι τὴν πρᾶξυ'
τοῦτο γάρ τοι xal διψητιχώτατον ἐζητήσαμεν. Τώ-
του δὲ γενοµένου, τρισάσµενοι, xaX τὴν ὑπόμνησν
ἑνεστερνιζόμεθα. Ὥστε εἰ μὴ δίδως αὐτὸς τῶν vov
ἑπαγομένων σοι ταραχῶν, 6; ἔφησαν, τῷ παραιτίῳ,
μετὰ τὸ πρᾶδαι ἃ τοῦ προσήκοντος παρεσφάληµεν'
εἴτε ph, περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν µη’
póv σου, δυνατὲ, καὶ σύγχλεισον ἐξ ἑναντίας τῶν
χαταδιωχόντων µε, χαὶ ok θεὺς περιζώσει δύναμιν
ἐν παντὶ χαιρῷ, χαὶ ἰδέᾳ πάσῃ καὶ βίων καὶ περι.
στάσεων. Περὶ δὲ οὗ pov ἔγμαψας εἴδους, χρεῖττου
μὲν fv, εἰ πρὸ χαιροῦ ἔγραφες. Ef σοι Κύριο
χαταφυγἣ xal χραταίωµα.
ΕΠΙΣΤ. AA',
TQ xvp9 Μιχαἡᾶ τῷ παντάχγφ.

Of poi! ὅτι ἁπόλωλεν εὐλαδὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ
φωστὴρ ἡμέτερος ἕἔδυνεν. Οἴχεται μὲν f) τατεινοφρ2-
σύνης εἰκὼν, οἴχεται δὲ τὸ τῆς πραότητος ἄγαλμα,
ἀπῄήνθισε δὲ τὸ τῆς ἀγαθωσύνης φυτὸν, xal τῆς θεο-
ποιούσης εὐθύτητος. Ποῦ τὸ τοῦ ἤθους περιεσχεµµέ-
voy ἐχεῖνο xat συννεῦον εἰς τὸ κρυπςόµενον; το τὸ
τοῦ φθέγµατος εὐπροσήγορον; ποῦ τὸ ὑπερθαλλόντως
Φιλόφιλον; ποῦ τὸ πρὸς ἐχθροὺς εἰρηνιχὸν , xal có-
παραχώρητον, χαὶ οὐκ ἀποδίον [f. ἀποδέον] λίθου τοῦ
µάγνητος; Αλλά βαθαὶ, οἷον πέπονθα ! θρηνεῖν ἔπι»
χειρῶ τὸν paxáptov, xal ἐπὶ τῷ βασιλεύσαντι κόπτε-
σθαι, χαὶ τελεῖν ἐπὶ τῇ ἑορτῇ πένθιµα. Οὐκ ávavev-
σεις [ἀνανήψεις )], ἀδέλτερε, xal τὸν µέγαν Ἰωάνντ»
θεάσῃ τῷ ποθουμένῳ Ἰησοῦ παρεστῶτα φαιδρὸὺν φαι-
δρῶς, xal συνεπαρθἠσῃ τοῖς ὁρωμένοιςι xal µαχαρί-

gea terrenis rebus evasit. Ομ) Deo autem, qui D σεις τὸν ἄξιον. Σο) μὲν ἔδωχε χαλῶς γε ἐχεῖνος ποιῶν

juxta neturam οἱ est, oritur, et ipse sol per parti-
cipationem. Enarras praclara illius, atque id ha.
bes in mente, quoniam celum bis dignum est.
Quid igitur eos defles, qui ad propriam domum
revertuntur? Numquid et ignem ineimulaveris ,
quod sursum tendit ? Nihil est autem, quod propria
resistere possit naturz. Fleres ctiam aquilam vi-
dens sublimiter ac prope nubes volantem, aut au-
rum, aut margaritas, hoc quidem ex vili et pedi-
bus contrito pulvere, has vero ex duris et nihili
faciendis cernens in thesauris constitutas, comam
dilacerares. Sed haec magne dementize suut ; itaque

50 psal. x, 8. — *! Ρεα]. xxxvi, $5.

XXXIV, 0. ?* Psal. xvii, 50. Psal, xev, 2.

"! Psal. xc, 10.

ὁ φωστὴρ xal τῆς γῆς σοι xal τῶν γεηρῶν ἀπεπτή-
6nos * θεῷ δὲ συνανατέλλει τῷ χατὰ φύαιν ἡλίῳ χατὰ
µέθεξιν ἥλιος. Καταλέγεις τὰ ἐχείνου χαλὰ, ἀλλὰ χαὶ
κοῦτο ἔννόει, ὅτι ὁ οὐρανὸς τούτων ἄξιος. T ΥοῦΥ
πενθεῖς ἐπὶ τοῖς πρὸς τὸν οἰχεῖον χῶρον χωρήσασυ,
εἱ μὴ xa τὸ πῦρ αἱτιῷς ὅτι ἄνω ῥέπει, xat τὴν ol-
κείαν φύσιν οὐκ ἔστιν ὅτε Ἀρνήσατο, xai πανθοίς
ἀετὺν ὑψοῦ καὶ πλησίαν νεφελῶν πετόµενον, ἢ χρν-
cby ὁρῶν f] µαργαρίτας, τὸν μὲν ἐκ τῆς ἀτίμου χα᾽
πατουµένης ᾿ τοὺς δ᾽ ἐξ ἀστρεπτῶν [ὁστρέων ἓ] ὁλὶ-
γωρουµένων θησαυροὺς αὐτῶν ἐπιτιθεμένους, τὴν
χόμην διασπαράξαις. ᾽Αλλὰ πολλῆς ἀνοίας ταῦτα ᾿
* Psal]. αι, v, 4. ^ Psal.

?! Psal. Lx, 8.

53

EPISTOLAE XIXV À 1. LAMIO ΕΡΙΤΑ,

551

οὐκοῦν καὶ τοῦτο €f; αὐτοῦ polpac τίθει. Eo δὲ ἑ- A et hoe ejus fatum idem reputa ; et delectare. ejus

τέρπου [f. ivc.] «fj ἐπωδύνῳ παροιχίᾳ Exelvov. Bi
μὲν γὰρ ἐννυπείθει [ἐνηδυπάθει, ἐνευπάθει]| τῇ νωῇ,
χαὶ χαλῶς εἶχεν αὐτῷ τὰ πάντα , οὐδ' οὕτως ἔδει τὸ
χαταπενθὲς τοῦτο χαὶ φιλόδαχρυ ἐπιδείχνυσθαι. El
δὲ τὴν ζωὴν ἡγεῖτο πιχρὺν ὡς ἀληθῶς θάνατον, xat
τῆς φυλακῆς ἑἐζαλθῦναι [ἐξελάθ.Τ], καὶ τοὺς δεσμοὺς
αὐτῷ διαῤῥαγῆναι ἐπηύχετο ' áp! οὐχ ἂν ἐχθρῶν
ἔργα ποιοῖμεν, εἴπερ διαχοχείσης ἐχείνῳ τῆς τῶν
ὁδυνῶν σχοίνου, αὑτοὶ δαχρύοιµεν, καὶ πενθοῖμεν
ἁπαρηγόρητα; Αλλ' ὅτι καλῶς εἶχεν ἡμῖν τοιοῦτον
ἔχειν μεθ) ἡμῶν, ἐπὶ τούτῳ χοκτώµεθα; ᾽Αλλὰ πρῶ-
«ον μὲν τοῦτο φίλαντον, εἴ γε τὸ οἰχεῖον χαλὸν πρὸ
τοῦ καθήποννος ἐχείνῳ τιβέµεθα. Ἐχείνῳ γὰρ «5
ἀναλῦσαι, xal σὺν Χριοτῷ εἶναι, βέλτιον. Ἔπειτα
χαὶ τοὐναντίον παν, νῦν μᾶλλον cfc παρ᾽ ἐχείνου
βοηθείας τενξόµεθα, ὅσῳ καὶ τῷ µόνῳ βοηθῷ πεπλη-
σίακε, xai ἁμέοως ὁὀμιλεῖν ἐχείνῳ διὰ τοῦτο δεδύ-
νηται.

Ταῦτά µοι, ὦ λὲ [οὖλε ὦ xe T ὦ λῷστεῖ] mal,
ὃν ἐγὼ ἐν Κνυρίῳ ὠδίνησα, καὶ ἐγέννησα, xal
ἀπεγαλάκτισα, ὁ λόγος αρὸς tb κάλλος ἀντεῤῥητό-
peus. Δεῖν δὲ ᾧᾠλθην πάὶ σὲ χοινωνὸν προσλαθέσθαι
τών &x toU. λόγου poc ἀγαθών, ὅπερ δη xaX πάλαι
μοι φὔνηθες. Xu δὲ τὸν µαχάριον ἐχεῖνον xuY πολλά-
κι; 1οῦτὸν ζῶντα ἓν σαυτῷ ἐπιδείχννε * κάπειδ] θεός
σοι τὴν ἀρχὴν ἐνεχείρισεν, ἑννόει thv ἑχείνου πρὸς
εὐὺς Οποιελεῖς πραότητα, τὸ εὐόμιλον, τὸ ἐν πᾶσι
«τερἐσχεμµένον, καὶ εὔδονλον, χαὶ τὸ μηδὲν ἄνεν µε-

iacelatu delwrem afferenti. Etenim etiamsi it. ani-
mura sibi induzisset vivere, et bene sibi omnia
habere, nen ideo conveniebat fleblle hoc et laery-
mis dignum ostendere; si vero vitam existitavit
a'haram, ut vere mors est, et desiderabat e carcere
exire, et vincula dissolvi, nonne opera inimicoru-
faciemus, οἱ modo, abrupto ejas. delorum fune,
nos flebimus, et sine consolatione plorabimus ? Ve-
rum quoniam bene habuit nobis, talem habere no-
biseum, ideo :wgre ferimus? Αἱ vero id in primis
nostri amoris est, si demesticum bonum officio
preponamus ; melius enim iili est dissolutum esse,
ei esse eum Christo. Cum igitur omne adversum sit
boc tempore, tanto niajore per illum instruemur
auxilio, quanto propius illi accessit, qui solus ad-
jutor est, atque adeo nulla re interposita ilium allo-
qui potuit.

H:ee mibi, bohe fili, quem ego in Domino peperi,
et cum dolore peperi et genni et lacte enutrivi,
hze adversus. moerentem animum defluxit oratio.
Oportere igitur arbitratus sum te quoque bonorum,
quo ex orstiene derivantur, participem facere,
quemadmodum plane alio ego tempore *onsueve-
ram. Age vero béatum | illum et. hunc persaepe vi-
ventem In temetipso demonstra. Λο quandoquidem
tibi Deus imperium 798 tradidit, in mentem re-
νους illius fn subditos mansuetadinem , affabilita-

λόττς ots. Καὶ ἐπὶ κᾶσι xal πρὸ πάντων, τὸ πρὸς (; (em, prudentiam in omnibus, bonumque con«siliam,

Θεὺν εὐλαδὲς χαὶ xaxópofov, xal mph; ἀνθρώπους
ἐνιροπιχκόν τε καὶ εὔσχημον, χαὶ τὰ ἄλλα ὅσα χἀγὼ
ἓν ἐκείνψ «ατανενόηχα, χαὶ σὺ ἐξ ἐχείνου πέφυχας.
Ἠέφυχας γὰρ τῷ πάντα τὰ xaXà χαὶ φύοντι θεῷ xal
{[αὔξειν] παρασχενάξοντι, δτιοὺς àv ἐγείνης τῆς ῥίζης
ἔσχες χλάδους, δείξεις ἰθυτενῶς ἀνατρέχοντας xal
παρποφοροῦντας, xai θεὸν xal ἀνθρώπους εὑφραί-
νοντας * µόνον ἔχοις [ἔχοιοΤ] τῆς ῥίζης, xal μὴ ἆπο-
απασθείης τῆς ἐχεῖθεν πιότητος.

ΕΠΙΣΤ. AB.
Τῷ xvplo Νικήτᾳ τῷ Πο. ίτῃ.
Οἴχοθεν οἴχαδε παρ) ἡμῶν ὁ Γλαδηνίτζης πρὸς σὲ,
ἁδε)φὲ θεοτίµητε (τοῦτον γὰρ κάὶ αὐτὸν συνεπείσα-

nibil nisi prvia facere meditatione, et in ompi-
bus atque ante onfnia. erga. Deum religionem me-
tumque mali ; erga bomines vero sollicitudinem et
decus, aliaque quotquot et. ipse in illo deprehendi,
tw vero ex illo produxisti, Produxisti autem Deo,
qui bona omnia generat augmentumque disponit,
quippe quos ab illa radice ramos elicis, ostendis
recle sese protendentes , et fructum afferentes,
Deumque hominesque Iztificantes, Tantum radicem
teneas neque ab illius pm;ued.ne avellaris.
EPIST. XXXII.
Domino Niceta Polite.

A nobis ad te, frater dixinitus honorate, domo

domum venit episcopus Glabenilzes. Eum enim ac

psv), χαὶ *KXla ve ἄθυμος 6 &vhp, ὡς [f. ὃς] καὶ D te nos allocuti sumus. Ceterum homo est minime

&xwv τὸ φορτίον τῆς ἐπισχοπῆς Πρατο, xal τοσοῦτον
ὑπερεχώρει ]ὑπεξεχ. ?] τῷ ἁμηχάνῳ βάρει τοῦ πρά-
γματος, ὅσον ἄλλοι xat πρραρπἀζοὺσιν. Αλλ’ ἡμείῖς
ἅλλαις τε λόγων ἐπῳδαῖς τὴν ἀσπίδα τούτῳ τῆς ἀθν-
μίας ἐφαρμαχεύσαμεν, xal Dh xaX τὰς ἐπὶ σοὶ ἑλπί-
δας ἑπᾶᾷδονίες, «b πᾶν ἐξηνύσαμεν. "Ortu; οὖν αὐτῷ
οἷος ἠλπίσθης, ὦ τὰ πάντα χαλὲ χἀγαθὲ, vévoto, xal
μήτε τούτῳ ἀναφανείη ὁ θησανρὺς, φασὶν, ἄνθραχες,
ph* αὐτὸς $4 ἄνοιαν ἐγχληθείην, f) χαχόνοιαν * τὸ

μὲν, ὥς ἔστι ἐξαπατώμενος , καὶ μήποτε συνεὶς, ὃν ᾿

ἀἰδέναι διετεινόµην μᾶλλον, fj αὑτὸς ἐμαντόν , τὸ

δ᾽ ὡς ἐξηπατηχὼς τὸν Ev ἐπισχόποις εὐνούστατον,

᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν εἰς ὄρος f] εἰς χὔμα πλλυφλοίσδοιο

θα. άσσης. Σὺ δὲ τά τε ἐν χοπρῶνι τὰ τῷ ἁδελφῷ
ParROot. οκ. CXXVI.

animosus, qui et invitus episcopatus onus suscepit,
tantum autem. immensam negotii pondus excedit,
quautum alii etiam praripiunt. Verum aliis nos
sermonum incantationibus scutum illi adversus des-
perationem | confecimus, atq(ue ut. in te speret ad-
hortantes omnia perfecimus. | Ut igitur illi sis, vir
honestissime, qualem te speravit, neque aperiatur
illi thesaurus, inquiunt, carbones, neque ipse aut
de amentia accusetur, aut de malevolentia, partim
quidem utpote qui deceptus est, neque unquam co-
gnovit, quem ego magis cognoscere quam memet-
ipsum contendi, partim vero quia epistoporum
amantissimum decepit. At. ista in monten abesni,
vcl in fructus maris multum obstrepentis. Tu vero
18

220
$

THEOPHYLACTI BULGARUS ARCHIEP.

56

que in sterquilinio, quique fratri misera sunt, A δυσχερῆ, ὁ τῆς ἀρετῆς Ἡραχκλῆς ἐχχάθαρον, xol

.lapguam virtutis.llercules munda, aliaque eerum
qua iu tuis genibus sunt, swavius facito. Dweat
autem ille gratia tuia aureos dies, neque adversa
aliqua Jaboret egestate. Nunc quidem hane gratiam
peumus abs te, cras vero tu ipse nobis promities ;
cienim te ad bencfaciendum bopo viro excitamus.
Primus autem ct iuagnus archiepiscopus Christus
'borátate sua servet te desuper ab omui malitia et
malo.
EPJST. XXXIII.
E ΑΛΕΠΙΟ
Verus amicus vere quidem dolore afficitur, ubi
amico careat (et hsc illi contingunt. qui vicinos
desiderat) eumque credat "739 jam non posse

ἅλλα τῶν col; kv Ὑούνασι χειµένων, Ἔδιον ποέησον,
χαὶ εἴη σοῦ vs ἕνεχα χρνυσᾶς αὐτὸν ἀγαγεῖν ἡμέρας,
καὶ ph ἐπιστυγνάσαι ἀδουλήτῳ τινὶ συναντήµατε,
Νῦν μὲν οὖν ἡμεῖς σε χάριν αἰτοῦμεν * αὔριον δ' ab-
τὸς ὁμολογήσεις, ὅτι σο πρὸς. τὸ ἀγαθῦναι τῷ ἀγαθῷ
διηγείραµεν * ὁ δὲ πρῶτος καὶ μέγας ἀρχιεπίσχοπος
Χριστὸς, fj; (sic) ἀγαθότητος τηροίη σε πάσης χα-
χύνσεως ἀνώτερον xal χακώσεως.

ΕΠΙΣΤ. ΔΙ”.

1ῷ Ανέμφ.
Ἀληθῶς μὲν ἀνιᾶται φίλος ἀληθινὸς τοῦ φιλουµέ-
νου στερούµαενος, xdi ταῦτα γειτονῶν τῷ ποθουµένῳν
καὶ ὅσον οὐχ Ἠδη ὁράττεσθαι τούτου οἱόμενος, xol

wnquam amplecti, et corde dilaniatur. Verum- B τὴν καρδίαν ἁμύασεται. Π]λὴν ἀπεὶ νοῦς ὁρᾷ χαινοὺς

lameu' οἱ animus videt et audit, inquit Pytbago-
ricus Epicharmus, ipse autem nos ita vides, viro-
rum mili amicissime adeoque desideratissime, non
causor omnino desiderati absentiam neque dis-
j»netionem. Majus habens dilige, etsi non adsit
lbi minus, majus vero omniuo nos animo videre,
quo quidem indiget etiam corporeus visus. Ve-
ruu opus est ut tibi presens sit etiam minus; ita
euim amicitiam intelligeres esse ditiorem, εξ quod
equideu vellein niultum afferret quaestum. At inulta
prater spem perfici Deus, eaque qua nobis vide-
bantur, minime perfecta sunt. Graecus quidem di-
ceret ita ferre fati. necessitatem : lsaias vero no-
ster urzjore caneret pietate : Quod Deus Sancius de-

| f. xaX vou; ] ἀχούει, φησὶν ó Πυθαγοριχὸς Ἐπίχαρ-
μος, αὐτὸς δὲ ἡμᾶς οὕτως ὁρᾷς, ἀνδρῶν ἐμοὶ qU.
τατε, κἀντεῦθεν καὶ ποθεινότατε, ud) πάνυ τοι altus»
τὴν διάστασιν , μηδὲ τὴν τοῦ ποθουµένου ἀπόταξιν.
Τὸ γὰρ μεῖνον ἔχων ἀγάπα, xàv μὴ παρΆ σοι τὸ
ἔλαττον * μεῖνον δὲ πάντως, τὸ ὁρᾷν ἡμᾶς τῷ wp, οὗ
xai ἡ σωματιχὴ δεῖται ὅρασις. AX)! ἔδει καρεῖναι
xai τ΄ ἔλαττον * οὕτω γὰρ ἂν f; pev [ f- ἂν μεν].
φαίης ἂν, τὰ φιλικὰ πλουσιώτερον [f. - pov], xal xev
τὸ βουλοίµην, xal xsv πολὺ χέρδιον fev. Αλλά πόλλ’
ἀέλπτως xpalvsc θεὸς, χαὶ τὰ δοχηθέντα τ’ οὐχ ἑἐτε-
λέσθη * καὶ Ἕλλην μὲν ἂν εἶποι ' Φέρειν ἀνάγχη τὸ
µόρσιµον * Ἠσαϊας 9 ὁ ἡμέτερος εὑὐσεθέστερον ἆπο-
θεσπίσει, ὡς Ὁ Gib; ὁ ἅγιος ἐχύρωσε, τίς ἱκανὺς

crevit quis hominum potest. inürmare "7 ? Ut igi- C ἀνθρώπων διατχεδάσαι; Ὡς οὖν τούτῳ EboEsv, οὕτω

tur illi visutu. est, ila edam [factum est. À quo
utinam salvus et iucoluimis reddaris dulci patriae
οἱ iis qui tui sunt aniantissimi, utinam reddaris sal-
vus el incolumis tu, qui peregre abes, desideralis-
sime, Cum quibus etiam scrveris ab omni malo de-
Super οἱ malitia.
EPIST. XXXIV.
Zomano Theophylacio.

Ego equidem nec semel, vit honestissime, dixi
tibi, si Pythagorz vere plülosophiam sectaris ,
oportet te patrias res silentio retipere, nec nos
sequi sumus id libi vitio vertere. Si vero Peripate-
ticis das operam, el beatum pradicas Aristotelem,
quid linguam.contines, patriaque a te facis aliena?
Maud enim soli fuerunt coryplizj illius sectatores
Theophrasti et Demetrii, quorum alter. quidem eo
quod. divinius loqueretur, nomen sortitus est, alter
vero Phalereus opus etiam «quoddam perdiligens
edidit de sermonis interpretatione, Verum hos
qarvipendis. presertim cum te ex rhetorica, ut sole-
anus, hospitio convivioque exceperimus. Id quidem
peripateticum sentis, si fide diguus baberi dcbet
Aristotelis in Platonem contemptus. Sed ininime
credendum est, quod antiquitus beates ille divi-
num Platoneui zgre ferret, eumque variis laceraret
modis propter altiorum reverentiam, stque ut tibi

(am Iga. xiv, 27.

6h xal γέχονεν * ὑφ' οὗ καὶ ἀποσωθείης τῇ γλυχείᾳ
πατρίδι, xal τοῖς φιλτάτοις ἀποσωθείης ἀπόδημα
πολυπόθητον, μεθ ὧν xai διατηροῖο πάσης χαχύν-
σέως ἀνώτερον xal χαχώσεως.

ΕΠΙΣΤ. ΛΑ’.
To Ῥωμαίφ θΘεοφυ.1ἀκτφ.

Αὐτὸς δὲ οὐδ' ἅπαξ, ὥ χαλὲ κἀγαθέ. Καΐτοι εἰ μὲν
τὴν Πυθαγόρου μετεῖ [μειῄεις Ἱ] φιλοσοφίαν, ἔδει
τῶν πατρἰων τῆς σιωπῆς σε ἀντέχεσθαε, καὶ οὐδ'
ἡμεῖς ἄν σοι ἐπικαλεῖν ημεν δίχαιοι. El δὲ τὰ τοῦ
Ἱεριπάτου σπουδάζεις, xai τὸν δαιμόνιον Ἀριστοτέ-
λην αὐχεῖς, τί την γλῶτταν ἐπέχεις xal ἀποποιῇ σου

D τὰ πάτρια; Οὐ γὰρ ἐχείνου τοῦ κορυφαίου θιασῶται

Θεόφραστοι, xai Δημήτριοι ' ὧν ὁ μὲν, ἀπὸ τοῦ θειό-
τερον φράνειν ἔλαχεν ὄνομα * ὁ δὲ γε Φαληρεὺς, xal
Περὶ ἑριηνείας Aóyov αὐνταγμά τι σπουδαῖον EE-
ἠνεγχεν. ᾽Αλλ᾽ ὁλιγωρεῖς ἡμῶν, xal ταῦτά σὲ ποτε EX
ῥητορικῆς ξενισάντων καὶ ἑστιασάντων , ὡς εἴχομεν
[ f. εἴχομ.]. Τοῦτο μὲν ἤδη περιπατητιχὸν φρονεῖς,
εἴπερ Αριστοτέλους ἡ πρὸς Πλάτωνα ὁλιγυρία πι-
στη. Αλλά μὴ [μὴν »] ἐκεῖνο μᾶλλον ἐχδεχτέον , ὅτι
τὸ ἐπὶ παλαιὸν δυσχεραίνει τοῦ θείου Πλάτωνος ὁ
δαιµόνιος, καὶ τοῦτον σπαράττει πολλαχοῦ ἐπὶ συν-
τηρήσει τῶν ὑψηλοτέρωνι καὶ ἵνα πείσῃ μὴ οὕτω τα-

!91

EPISTOL.ÉE XXXV A J. LAMIO EDIT.

558

πεινῶς χαὶ ὑποπεξίως ι-παις.] «δεῶς 1] ἐκλαμθάνεσθαι A suadeas ccelestis non ita. bumiliter 5c contemptim

τὰ οὑράνια. Ταύτα οὖν παραδεχόµενος περὶ τῇ; διαφο-
ῥᾶς τοῖν ἀνδροῖν, οὐδὲ τοῦτο πατρώζεις τὴν πρὸς
τοὺς ἣν ὅτε διδασκάλους ὁλιγωρίαν. Ἑάλως οὖν ἡμῖν
6 πολλὰς πλεκτὰς αυλλογισμῶν ἐπισπώμεναος. ᾽Αλλά
vip ἰδού µε xa διαδιδράσχεις διαχόψας τὰ ἄμματα
τῇ µαχαίρᾳ τῆς ἀρχῆς, ἣν Σφόρεσας. Αἰτιᾷ γάρ.που
τὸν τῶν πραγμάτων τάραχον, οὐχ χέοντά | pro οὐκ χ.,
| f. συγχέοντά ] σου τῆς πρὸς τὰ βελτίω σχολῆς την
εὐστάθειαν. Τούτοις δὲ συντάττεις χα) τὰ πρὸς ἡμᾶς
γράµµατα, ἑρεῖς τι xal δεύτερον ὡς ὁμιλεῖς ἡμῖν,
τῷ µετρίῳ xal ὄντως χαλῷ Ἱωάννῃ τὴν σαυτοῦ
χαρδίἰαν ἐχχέων, ὥστε μάτην σε χαὶ τὸν ἀναίτιων αἱ -
τιώµεθα. Τοῦτο δέ σου τῆς ἀπολογίας χαὶ μᾶλλον
iyopat. 'O γὰρ δη χαλὸς οὗτος Ἰωάννης πρὸς
ἡμᾶς γράφων, µυρία τὴν πρὸς αὐτόν σου χρηστό-
τητα χατευφήµησε, καὶ ἑοιχὼς, οὐχ ἀχάριστον ᾧνυ-
y" εἰς τὰ γράμματα χατατίθεσθαι. Ὥστε βάλλ’ οὗ-
τώς χρίων τὰ βέλη σου µέλιτι, καὶ οὐκ ἄν σε γραφὰς
ἀπχιτοῦντες, τῆς ἐς φιλίαν d λόγους παρανοµίας
ραφοίµεθα. ᾿Απέχημεν γὰρ τὰς«ὀφειλὰς ol,
ἀποτιννύεις τῷ Ἰωάννῃ. Πρ/δηλον ὅτι χαὶ οἱ πάροι-
xot ἡμῶν χαὶ πάντα τῆς Ἐκκλησίας ἁπλῶς λενχὰς
Πμέρας διάξουσιν | f. διάξονσιν] αὐτοῦ τὴν σὴν γλυ-
χύτητα δεχοµένου [δεχόμενοι ] πολλῷ φερομένην τῷ
ῥεύματι. Εἴη σε τηρῶν ὁ τῆς σοφίας Πατὴρ θεὸς,
πάσης χαχύνσεως ἀνώτερον καὶ χαχώσεως.
ΕΠΙΣΤ. ΑΕ.
1ῷ αὐεφ.

esse excipienda. Hzc igitur intelligens de duorum
virorum discrimine, ne paternum imiteris con-
temptum adversus istos aliquando discipulos. Ca-
ptus igitur es a nobis qui multos attrahis. syllogi-
smorum nexus, Ned enim ecce me etiam effugis di-
rumpens vinctla gladio principatos quem gessisti.
Etenim causaris quodammodo negotiorum tumul
tum non praebentem tibi stabile otium ad nteliora.
His autem litteris, quas ad nos mittis concinnas et
aliquid etiam. addis, quemadmodum nobis collo.
queris, 74 viro probo vereque lionesto Joanni
effundens cor tuum ita ut frustra ct sine causa te
accusemus. Id equidem pro tua libenter accipio
apologia. Nam vir ille honestus Joannes ad nos
scribens infinitis quidem laudihus tuam ir se extu-
lit bonitatem, et ztequum est, animam benefleii non
irmemorem litteris consigoare, ut it; eloquatur
melle liniens sagittas tuas, et nos «cripta a te egi-
geutes non scribamus preter quum contra amici
tiam aut contra sermones. Debita recipimus, qua
solvis honesto viro Joanni. Manifestum est et eos,
qui juxta nos babitant, et Ecclesiam universam
dies csndidos simpliciter ducere, tuam illo acci-
piente dulcedinem | multo cum impetu fluentem.
Deus autem, qui sapientize pater est, te servet de-
super ab omni malitia et niulo.
EPIST. XXXV.
Eidem.

Ἆεί µοι τὺν πύθον ἀνάπτεις, µεγαλεπιφανέστατἐέ ᾳ Semper mihi desiderium excitas, jllustrissime

p^ αὐθέντα, ἀεὶ σεαυτοῦ μείζων ἐπὶ χρηστότητι
ἀγγελλόμενος. ᾿Αναδάσεις γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθέ»
μένος, τὴν Ἰαχὼθ ὑποδειχνύεις ἡμῖν χλίµανα, τὸ
παρὸν τοῦ μέλλοντος αιθεὶς ἑαίδασιν. "Ο0εν xat εὔ-
χοµαί aos τελειωθΏναι ταύτην ἄνοδον, f, 8:5;, ὡς πι-
στεύοµεν, ἑπεστήριχται. Τοῦτο, γὰρ "έλος ko:
πάσης ἀναθάσεως, οὗ Ὑενομένου, στάσις παντε-
Aig τῆς κινήσεω;. Στήσῃ yàp. qnoi xoi τῷ
Μωῦσεῖ, ἐπὶ της πδτρας. Σπεῦδε γοῦν τῇ προαιρέ-
σει οἷόν tici ὀρμήμας: χρώμενος, xal παρὰ θεοῦ
κατευθυνθἠσεταἰ σοι τὰ διαδήµατα * οὗ προσκόφεις
πρὸς λίθον τὸν πόδα σου, εἶτε αἰσθητὴν δυσπραγία»,
χαὶ σχληρότητα, xal βαρύτητα τὸν λίθον νοῄσοµεν,
εἴτε τὸν νοούμενον ἐχθρὸν τὸν τῇ ὑπερηφανίᾳ βαρυν-

mi domine, semper majorem te praebens in boni-
tate, Ascensionibus enim in corde dispositis exhi-
bes nobis Jacobi scalam prasens futuri ponens
fundamentum. Ünde exopto etiam tibi, ut hujus-
modi ascensus perficiatur, in quo, ut credimus,
Deus manet. Etenim talis est finis omnis ascensio-
nis, quo peracto perfecta motus statio. Colloeabe-
ris enim, 3it. etiam Moysi, super petram. Suse
igitur proposito tanquam stimulis quibusdam uti,
eta Deo gressus tui dirigentur, neque offendes
ad lapidem pedem tuutn *5, sive. petram intellexe-
rimus sensibilem difficultatem et duritiem et gravi-
tatem, sive iptelligibilem inimicum superbia gra
vem et de supremo ordine decidentem. Bonus autem

ff£vta, xai ἀποπεσόντα τῆς ἄνω τάξεως. 'O γὰρ áva- D Deus, quem semper confidimus bonis bona dare,

0b; Θεὸς τοῖς ἀγοθοῖς ἀγαθύνειν ἀεὶ πιστευόµενος,
οὐδὲ τὴν ckv παρήσεται ἀγαθότητα. Ὑφ' οὗ καὶ τη-
p^io πάσης χαχύνσεως ἀνώτερος xal χαχώσεως.

** Dsal, xc, 12.

neque tuam prztermittet bonitatem, qui etiam ati-
nam servet te desuper ab ompi malitia et malo!

550 AD THEOPHYLACTI EXPOSITIONEM IN PROPHETAS MINORES 960

ANTONII BONGIOVANNI
PHR/EFATIO
AD THEOPHYLACTI IN V. PROPHETAS MINORES

COMMENTARIA.

Qui veterum auctorum opera, nondum vulgata, publici juris facere student, ii profecto
rei literarie plarimum prosunt, el viros eruditos, antiqui!atis studiosos, immortali bene-
ficio sibi devinciunt. Quod eum ita sit, egregio viro, senatori eximio, Francisco Foscaro
maxima habenda gratia, qui, non minus litteraria quam civilis reip. bono natus, luculenta
hec Theophylacti Commentaria summo studio edenda curavit. Cum enim ea in ms. codice
bibliothecee Bavaricee delitescere cognovisset, serenissimum ducem, clarissimi viri opera
usus Felicis OEfelii, rogavit, ut ea describi, et secum communicari pateretur. Annuit hu-
manissiynus ille princeps, ac Venetias non exemplum, sed codicem ipsum pro sua magui-
tudine animi ad eum misit. Nunc demandata nobis codicis exscribendi et Latine reddendi
cura, pauca qugedam de re tot3 preefari placet.

Codex, ut mibi quidem videtur, exaratus est tertio decimo circiter seculo, prefertque
titulum : Θεοφυλάκτου ἀρχιεπισχόπου Βουλγαρίας ἐξήγησις εἰς τὸ δωδεκαπρόφηςον. Theophylacti ,
archiepiscopi Bulgarie, Commentaria in X11 prophetas. Titulus, qui binisaliis in eodicibus
occurrit, Augustano altero, altero Argentoratensi, in errorem induxit viros eruditos, inter
«quos Joan. Albertum Fabricium, qui Commentaria hec in XII prophetas omnia Theophy-
laci esse putarunt. Ain' tandem ? Theophylacti revera non sunt ? In Oseam quidem,
Mabacuc, Jonam, Nahuin, atque Micheam, sunt Theophylacti, ut ex ejus stylo manifeste
lique ; in reljquog septem, non item, ul postea compertum habuigus. Cum en:m Laline
reddidissem qui in Miohream sunt, Latine item reddere cagspissem quee sunt in Sophoniam,
eique hoc inte? el illa discrimen aliquod, ad stylum quod attinet , deprehendissem, dubi-
lare copi essentne vere Theophylacti, an alterius scriptoris. Illico eorum seripta consului,
a quibus Theophylaetum nonnulla depromere animadverteram, ac meis oculis vidl, quee in
Sophoniam et reliquos ascripta essent commentaria, Theodoreti commentariis omnia re-

spondere. Necesse propterea fuit et alios consulere codices, Augustanum scilicet et Argen-
*oratensem, in quibus et ipsis exstare Theophylacti in ΧΙΙ prophetas commentaria dice-
bantur. Horum igitur alterum, impelrata venia ab humanissimis Augustante bibliothecae
prasidibus, Venetias nobis misit eximius vir Gonfridius Hekingius : alterum cum Theo-
doreli eQuimentariis eccurate contulit clarissimus Sehererius, et utrumque eum ms, Bava-
rico copyeuire deprehendimus, ut aller ex altero deseriptus videatur. In omnibus his
codicibus desiderantur non pauca ex commentariisim Oseam, ut prologus, et alia complura.
Prologum ex Veneto codice, permissu Marci Foscareni, viri summi, equitis ac D. Marci
procuratoris, bibliothecee praefecti, accuratissime descripsit cl. vir Antonius Zanetti, nobis-
que Latine reddendum dedit. Porro cum per temporum injuriam aliquot in eo prologo
Jinee desiderarentur, insigniores Europee totius bibliothecas perquisivimus, ut ope manu-
seriptorum éodicuim es, si fieri posset, restituerentur. Qua in re ne Oriens quidem nostra
caruit diligentia. Siquidem legatus ad Turcarum imperatorem profectus supra memoratus
Franciscus Foscarus, vir eiconsilii magui et eximit virtutis, hac arrepta occasione, studio-
sissime bibliothecas illic amnes, omnium presertim celebratissimam, que in monte Atho
est, pervestigandas curavil. At frustra cessit labor omnis. Itaque cum eum dare non liceat,
ut volumus, damus ut possumus. Quod itaque prodeant integra, oaucis lineis exceptis, in

δ ANT, DONGIOVANNI ΡΗΒΕΛΤΙΟ. 569
quinque istos prophetas Theophylaoti commentaria ; quodque prodeant omnium maxime:
emendata : débes id nni exquisilissimo codiok Greece D. Marci bibliothees, qui vel Theo-
phylaeti ipsius tempore, vel non multo post, exaratus videtur. Quo in codice in quinque
supra memoratos duntaxat prophetas exstant commentaria, omissis celeris, ex quo
conjicere licet, Theophylactum aut morte preereptum , aut curis aliis distentum Com-
mentaria in reliquos septem absolvere non potuisse.

Quid prohibet, inquis, quominus, trium auetoritate codicum freti, dicamus isthec in
reliquos septem prophetas commentaria esse Theophylacti ? Quid prohibeat, rogas ?
Prohibet styfás a ThoofpliylacM stylo p4ne diversus : prohibet Venetus coder, ipsimet
Theophylacto facile cosmvus : prohibeüt alii codices ántiqutssimt, Théophyfacto ipso longe
vetustiores, in quibus Nanius XXXI, quibus in codicibus commentaria ista Theodoreto
tribuuntur. Quid vis amplius ? Dicam tamen amplius. Prohibet demum ipsemet Theophy-
lactus. Quomodo prohibet? &udi. Prologi initio diserte (estátur, se commentaria heec iun-
peratricis jussu τρισσῶς ἀπογράφασθαι, trifariam exponere, atque τρισσΏν ἐκδοχήν, triplicem in.
eis plerumque consectari interpretationem, quee triplicem explicet Scripturarum sensum,
literalem nimirurn, 6t votdáit, inotalem ἄἰσαό tropologicurt. Hae porro quam sibi propo-
nit methodus, conspicitur in quinque supra memoratis prophetis, in reliquis non item.
In his enim litteralem duntaxat sensum auctor persequitur, id quod facere Theodoretum
consuesse eruditi norunt. Visne quid amplius? Dicam amplius. Theophylactus nimirum
ad calcem cujusque commentarii quidam disserere solet de vita rebusque gestis cujusque
prophete, quod fión {σοι Theodoretus. Patet id cum ex Veneto €odice, longe omnium
prestantissimo, tum ex Loníceri interpretatione. In codice auiem Bavarico id videre est
in quinque supradictis tantum, non item in reliquis. Fateamur igitur necesse est, e&
Theodoreti esse, non Theophylacti. Quid vero de tribus supra memoratis codicibus dice-
mus ? Id nimirum, quod ?es est, eos esse longe recentissimos , eosque pro uno haberi
debere, cum alium ex alio deseriptum fuisse eonstét. Idem enim in singulis apparet defe-
ctus, eedem omnino lacune, hiatus iidem. Verisimile porro est librarium, quo codicem
suum pluris venderet, apposuisse Theodoreti commentaria, ubi Theophylacti deficeret
interpretatio.

Hec hactenus. Αά propnetarum textum quod attinet, retinere maluimus interpretationem
qui in Polyglottis e regione τῶν LXX ponitur, quam novamaliquam adjicere ; ne, si forte
in re tanti momenti aliquid offensum esse videretur, id magho nobis crimini verteretur.
Ád nostram vero interpretationem quud spectat, in eo vel maxime lJaboravimus, ut Latina
esset, ut Greeco textui respondens, ut dilucida. Id si minus pristitimus, cum pro viribus
prestare studuerimus, conatum saltem nostrum humanus lector equi bodique faciet. Illud.

tà monitum volo, commentaria hec Grece nunc primum prodire, si quein Oset caput.

primum sunt, et initium secundi excipías. Latine vero prodierunt in quatuor priores, sed
cum iisdem omnino lacunis quas in tribus supra memoralis codicibus esse modo diceba-
. mus, Latinam hanc, que Loniceri est, interpretationem e regione Greci textus posuimus ;

et sicubi Lonicerus a Theophylacti mente aberrare visus fuit, novam aliam ad qujusque-

peginee calcem apponere maluimus, quam ejus interpretationem emendare. Virorura enia
eruditorum laboribus parcendum putamus. Si qua item oecurrit dieerepántia inter ms.
Bavaricum et Venetum, eam subinde aduotamus suó loco, meliorem semper, ubi licuit,

lectionem retinentes. Ubi licuit, inquam : nam sexpenumero coacti sumus deteriorem .

ponere, ut Lonicert interpretationi serviremus. Cetera nos priti tum Grece tum Latine
damus, Sed heec hactenus.

Habés igHur, erudite Lector, luculentissimam Theophylaeti Ogerum- editioneny guam.
quidem bibliothecis necessariam pulo, cum ob interpretis ipsius prestanti&m, tum ad.

saeracuui Seripturarum interpretum seriem absolvendain. Etsi enim ex antiquíssimis non.

est noster hic interpres , ah iis tamen ipsis, Theodoreto presertim, apis instar, optima
queque decerpsit, suisque ita temperavit, ut illorum industriam non modo aequare,
sed alicubi etiam superare videatur. Claudicat is quidem in aliquibus sententiis ; sed e&

063 '

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 9

Origenes claudicat, et Ireneus, et slii non pauci: quibus tamenhoc nihil officit, quominus
πι optimis scriptoribus habeantur, leganturque vulgo ab orthodoxis. Excipe igitur leto
&nimo preclarum sacrarum Litterarum interpretem, apud quem multa reperies sapientis-
sime scripta ; qua si apud alios queras, frustra quieras. )

TOY MAKAPIOTATOY

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAX

KYPIOY

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΒΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ TON ΠΡΟΦΗΊΗΝ QXHE.

BEATISSIMI
ARCHIEPISCOPI BULGARLE

THEOPHYLACTI

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.

[d

1 Cum in mandati, mibi dederit pia ct littera- A Φιλοθέου βασιλίδος xal φιλολόγου πληρῶν ἐπέταγμα

fum amantissima imperatrix, ut ex velustis in
.propbetaa elucubratis Commentariis unum aliquod
volumen, componerem, brevitati simul et claritati
consulens, quaso eos, qui [orte legent, ne temere
judicent de operis difficultate, neque mihi succen-
seant, quod ejus mandata conficiens, illud aggredi
non dubitarim. Nam si quidpiam est, quod in re»
bus natura difficillimis censeri debeat, isthuc pro-
fecte est, quod ea 'em breviter atque dilucide si-
mul exponantur. Quamobrem id oneris equidem
recusassem, ni sancte. imperatricis ejusque fidei
raüonem habendam putasse:, que profecto ides
tanti est, ut non grano sinapis, sed summis
montibus comparanda videatur; qus propterea

non id operis modo, sed et alia, humanis viribus B

longe majora, pro excellentia sua, prestare facile
potest. Si quid ergo pr:estitum est, quod bopnz mu-
lieris hujus voluntati respondeat, cujus oculi
meusque columba sunt, id profecto vi divini ipsius
Spiritus ac fidei factum est.; sin procul ab divina
ejus voluntate est aberratum, quaso rursuin obtes-
torque, ne meze iumbecilitati potius quau summa
&) rei difficultati tribuendum putetur, Quoniam au-
tem trifariam isthaec prophetarum oracula expo-

(τὸ δὲ ἣν ἐα τῶν εἰς τοὺς mpozfiac πάλαι κατα:
θληθεισῶν ἐξηγήσέων σύὐνταγμά τι θέσθα: συνοπτι-
χώτερον ὁμοῦ xal σαφέστερον), παραιτοῦμαι τοὺς
ἐντυγχάνοντας μήτε ἀγνωμόνως διαιτᾷν τῇ δυσγερείᾳ
τοῦ, ἔργου, μηδ᾽ ὅλως νεμεσᾷν pov τοῦ ἐγχειρήμα-
τος . . RED . ««ἄλλοτε, xay τοῦτο τοῖς φύσει 3υσ-
εξεργάστοις συναριθµητέον, τὸ τὰ αὐτὰ xaX συν-
τετμηµένως. . σαφῶς ἁπαγγέλλεσθαι: Gov! Εγωγε
κἂν ἀπειπάμην τὸ ἔργον, εἰ μὴ πρὸς τὴν πίστιν τῆς
ἡγιασμένης βασιλίδος ἀπέθλεψα, οὗ xóxxw νάπνος
παραθάλλεσθαι, &AX ὄρεσι μµεγάλοις δικαιου»μένην,
Χαὶ « . ο ᾱ τοῦτο ὀυναμένην &x τοῦ περιέχοντος,
οὐχ ὅπως τοιούτου ἔργου ἐζάννσιν, ἀλλά xat τὰ µείτω
πάσης ἀνθρωπίνης δυνάµεως .. el μὲν οὖν fvv-
σταίἰ τι πρὸς τὸ βούλημα τῆς χαλῆς ταύτης Év γν-
ναιβιν, ἧς οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ fj νοερὰ .. περιστεραὶ,
xai τοῦ Πνεύματος, σαφῶς τοῦ ἐνθέου ταύτης oxo-
ποῦ, καὶ τῆς πίστεως τὸ χατόρθωµα εἰ δὲ πόῤῥω
τοῦ 0; . . . θελίµατος ἑχείνης ἐπεπλανήθημεν
[f. ἀπ. ], ἔστω μὲν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀαθενείας ἡ
ἀποπλάνησις, λογιζέσθω δ᾽ ἔτι xal τῷ δυσέργῳ τοῦ
πράγματος : ἐπεὶ δὲ καὶ τρισσῶς ἀπογράασθαι τὰ
τῶν προφητῶν παρλ τῆς εὑσεδθοῦς ταύτης δεστοί-
νης ἐπιταχεὶς, ἔστι μὲν οὗ τὴν ἐντολὴὺ ἐξεπλήρωσα,

565

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — PRO(EMIUM.

566

ἐνιαχοῦ δὲ, πρὸς τὸ φελέσαι γαύτην ἠδθένησα, ἀξιῶ A nere a ρία imperatrice liac sum jussus ; cam: ut

χἀνταῦθα μὴ πιχρῶς πρίνεσθαι. O08& γὰρ πάντα
τὴν ερισσὴν ἀθιάστιος ἑἐχδοχὴν παραδέχονται, ἀλλ'
ἴστιν & µίαν µόνην ἐπιδολὴν ἐναγχαλιξόμεναι πρὸς:
τὰς λοιπὰς, f| ἀμφοτέρας, fj θατέραν, ἀφίλως ἔχει
πάνυ καὶ δυσαρµόστως. Αλλὰ γὰρ.τί ταῦτα τοὺς
«osa, ἀξιῶς «fj ἐπιταξάσῃ µόνῃ θεὺς ἀρεστὸν
θείη τὸ ἔργον. Καὶ τὸ . . ἔχομεν.

alicubi przstiterim, alibi vero pro mearum inbecil-
litate viriunt prestare non potuerim : quzso ne js-
thuc etiam acerbiore jüdicio mihi vitio tribuatur.
Non omnia énim éjusmodi sunt, que triplicem hane
expositionem reciperecommode queant ; sed quedanr

'sunt, qux unam duntaxat cum amplectantur, reli-

quas duas, vel alterutram omnino rejiciant, quod-

nullam cum bisce conjunetionom habeant, nec ullam affinitatem. Verum- quid hze ab civibus? Uti-
pam illi soli, quae nobis imperavit, acceptum sit istliuc quod aggredimur opus, Hoc uno conteeti

esimus |

IIPOOIMION
THX ΕΞΗΓΗΣΕΩΣ TON ATION ΠΡΟΦΗΤΩΝ

L ammi

PRO(CEMIUM
EXPOSITIONIS SANCTORUM PROPHETARUM.

mm

"Apyatov μὲν τὸ τῆς προφητείας χάρισμα [χαὶ]τῇ.Α 9 Vetus est prophetia donum, et huwaro ger.ert.

ἀνθρωπότητι σύγχρονον, ᾽Αδὰμ γὰρ περὶ τῆς Ύυναι-
χὺς xai ἔγνω χαὶ προεφήτευσεν, ὅτι τε Τοῦτο vor
ὀσεοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν pov, καὶ σὰρξ ix τῆς σαρ-
κόςµου, xai ὅτι Αγτὶ τούτου χατα.λείψει ἄνθρῳ-

src τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ τὴ» μητέρα. ἑδόθη.

δε παρὰ Θεοῦ τῷ βίῳ εἰς κχοινην τῶν φυχῶν ὠφέ-
λειαν. Δύο μὲν γάρ εἰσι τὰ ποιητικἁ χαὶ . . . «τιχὰ
τῆς xat τὸν ὄντως ἄνθρωπον τελειότητος, f) τεθεο-
γνωσία, καὶ Ἡ τῶν ἀρετῶν ἐργασία. ἀἁμφότερα γὰρ
1| προφητεία διδάσκει’ τὴν μὲν θεογνωσίαν, ἐν οἷς
τῶν εἰδώλων ἀπάχει, xaX τῷ ἁληθινῷ θεῷ προσάχει,
τάς τε ἄλλας αὐτοῦ οἰχονομίας δειχνύουσα, xal τὴν
µείζω πασῶν, kv σαρχὶ, φημὶ, τοῦ Υἱοῦ παρουσ!αν, E...
φαίνουσα * τὴν δὲ τῶν ἀρετῶν ἑργασίαν, Ev οἷς τὴν μὲν
χαχίαν διαδάλλει, τὴν δὲ ἀρετὴν εἰστγεῖται, xal auv-
όλως εἰπεῖν, διὰ τῆς τῶν µελλόντων f] λυπηρῶν f] ἰλα-
pov προαγορεύσεως, τόν τε νοῦν xal τὰ ἤθη pubis ec.

Προφῃηται καὶ [Γ. δὲ] μετὰ τὸν ᾿Αδὰμ τάχα μὲν
χαὶ ἄλλοι γεγόνεσαν Év* χαὶ γὰρ xaX τοῦ Λάμεχ τοὺς
λόγους εἰς τὸ μέλλον τι ἐξεδέξαντο, τῆς χάριτος Ev-
εργούσης δι αὐτοῦ, εἰ xal μὴ ἄξιος ταύτης fv
xa Νῶε δὲ μετὰ τὸ διυπνισθῆναι πἀνθ) ὅσα ἐποίη-
σεν αὐτῷ ἆ νεώτερα φ. . νῆσας υἱὸς, προφητικῇ
χάριτι tu (ὸν ἔγνω. 'O μέντοι. Αθραὰμ. παρ’ αὐτοῦ
Θεοῦ προφήτης ἀναγορεύεται, πρὸς τὸν ᾿Αθιμέλεχ
εἰπόντος' Απόδος τὴν Tvraixa τῷ ἀγθρώπῳ . «
αροφήτης ἐστί ' χαὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ δὲ ἐπισημότατοι.
πατριάρχαι τὸ µέλλον προέγνωσαν. Ἐγγράφου μένε
tot... προφητείας Μωσῖς χατάρδαι ὑμολύγητα,,

* Gai. it, 25. Σά, 24. * Gen. xx, 7.

cogvum Adam enim perspecta de muliere quz gesta
erant habuit, et vaticinatus est, cum dixit : Hoc
nunc os de ossibus meis, et care de carne mea !. Mox-
que subjecit, Propter hoc relinquet homo patrem et
matrem, et. adherebit | uxori sug : idque ipsum
ad eommunem animarnm utilitatem est huma-
nz vite divinitus tributum. Dus enim omnino res.
sunt, qua porfectum hominem, qui vere homo sit,
efficiunt, quarum altera sita est in Dei cognitione,
altera in virtutum exercitatione. Utramque vero do-
cet propbetia ; Dei cognitionem in primis, eo quod.
ab idolis homines avertat, eosque ad verum Deunr
adducat, cum alia ipsius mysteria patefaciendo,
tum, quod est omnium maximum, Filii in carne ad-

B ventum ; virtutum dein exercitationem, et quod vi-

tium explodat, inducatque virtutem, atque per bo-
norum malorumque pradictionem, hominum men- .
tem moresque componat.

Alii preterea multi post Adam exstitere prophe-
tx. Lamech enim verba. quidam sic accipiunt, ut
ad futurum tempus referenda putent, perque ip-
sum operabatur diving. gratie vis, etiamsi. dignus
non esset, qui gratia ista. donaretur. Noe quo-
que somno excitus, prophetica forte gratia no-
vit quacunque ei filius juuior fecisset. Et vero
Abraham .propheta declaratur ab ipsoinet Deo, cum.
Abimelecho dixit, Redde mulierem viro ; Propheta.
enim est * : czterique subinde ab co prognati pa-
triarchze clarissimi futurum οἱ ipsi. prospexerunt..
lu confesso vcro cst Moysem primum fuisse, qui

5

301

nuntiavit, tum maxime preterita, numine divino
afflatus novit. Propheta enim quis declaratur noa
solum ex eo, quod futura prospiciat atque pranun-

Let, sed etiam ex eo quod a Deo prseteritorum co-
gnitionem accipiat

LI * e

* 6e e o6 * ο ο

9». ^ ?» e. n-» ο ο
»
* «69 9. 9 9 ο ο

5 6 9» à 9*9? 0ὁ 0 0ο ? e |
€

e 9 * ο 9 e e
[1 * ο 4 . . e.
*

Diabolica vero (vaticinandi vis) solis da2eémonum mi-
nistris inest, eaque per cadaverum inspectionem,
per triticeam farinam et hordeaceam, per viscera
οἱ avium volatum, aliaque signa, futura se nosse
profitetur. Qua sanctorum est, per virtutem opera-
tur ; qua daemonum, per maleficium. flla. ad cor-
rectionem animarum datur : hzc de bello, de fa-
culiatibus, de morbis et de aliis hujusmo«li eorpora-
libas malis quz vel animabus ipsis interdum exitio
sunt, valicinari videtur. Et quaeunque illi mala
p*dicunt, ut per accidens vera dicunt, ita per
accidens eveniunt, nee in nostra sunt potestate ;
qua contra viri saneti pranuntiant, hzc ut eveniant
vel non, hoc omnino est in nostra potestate. Ob id
enim mala Ώσρο prenuntiantur, ut auditores emen-
dentur. Quamobrem et Deus mala prenuntiat, et
&inul hortatur, ut nos vitamque nostram emen-
dando, mala ipsa avertere studeamus. [taque cum
emendamur, nog inducuntur. mala qua nobis

THEOPHYLACTI BULGARIA ΛΒΟΠΙΕΡ.
scriplis oracula tradiderit; qui tum futura pre- 4 εἰπὼν μὲν καὶ περὶ τῶν

C. . . . .

908
μαλλόντων, ἐμκνευσθεὶς
δὲ μᾶλλον τὰ προγεγονότα * o γὰρ «b τὰ gera
μόνα προγωώσχειν, 1. προλέχειν, πραοφήεην ns

eem or ὁ S 5 S όν τὴν γνῶσιν ἐν
θιοῦ τς λαθὼν, προφήτης λέγεται . .

. . . . . . iN χρυφῇ
ἀποχαλύπτωνται . . (09V παρὰ τοῦ. Βνεύματος,
καὶ ουτοι .
. «εροῖς ὀφθαλμοῖς ix ποσαύτου διαστήματος "
γι. 9 , , . . .

.. τρόπως οἱ προφῆτα,
" μᾶλλον διδάσχουσιν * Ἡ καὶ . . .
προφήτη» ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος d. θεὸς, καὶ.
τὰ τοιαῦτα. 7 διὰ . . " "M

. * e e e e φ

xai τοῦ χαλκοῦ ὄφεως, 1 συτήριος θυσία xol
S3q40900t6 . ο ο . - 9 e .
Moy ὡς ὅτε Ἱερεμίας ποιή-
σας κλοιοὺς σιδηρῦςὲχ . . . . .

) Ἐκαλοῦντο μὲν οὖν καὶ rap
Αἰγυπτίοις οἱ ἱερεῖς. m. . e * «ο

* e

. "CT 0. προφηται καὶ ἆλη-
θῶς ’ ol πάλαι παρὰ τὸ . . . ο .

ὄργανον e - 9 9 ο

καθόλου γὰρ πολόσημον ὁ
τῆς πρ. . , . . . 9 .
. . . . 9 πνευματική *- ἡδὲ δειµο.
νιχή ἢ δὲ µέση το . . 9 ὃ . ο

. . . . 00q . xav ἄλλους te τρόπους,
xai δι ὀνείρων . . ο . ο 9 .
διὰ δέ τινας οἰχονόμίας ' ὡς τῷ προῤῥη. «. «.
τῷ Καϊάφᾳ. Ἡ δὲ δαιμονιχὴ µόνοις τοῖς τῶν δαιµό-
νων ὑπηρέταις πρόσοστι, διὰ νεχρῶν, καὶ ἀλεύρων,
καὶ χριῶν, καὶ σπλάγχνων, xal ὀρνέων πτήσεως,
xaX συµθόλων ἑτέρων ἐπαγγελλομένη «b μέλλον εἷ-
δέναι, Καὶ fj μὲν τῶν ἁγίων δι’ ἀρετῆς *. ἐχείνη ài
διὰ χακοτεχνίας * xaX ἡ μὲν πρὸς διόρθωσιν ψυχῶν'
fj δὲ τῶν δαιμόνων περὶ πολέμων δοχεῖ προλέγχειν
. » ο χρημάτων, xal νόσων, xaX τοιούτων σω-
ματιχῶν πάντων, 7| xat ψυχοδλαδῶν. Καὶ ὅσα μὸν
ἐχεῖνοι λέγουσι δεινὰ, συμθεδηχὸς ἁληθευόντων, Ex-
θαΐνει, καὶ οὗ διὰ τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν; ὅσα δὲ οἱ ἅγιοι, xalix-
βαίνει διὰ τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν, xal οὖκ ἐχδαίνει διὰ τὸ αὖ-
τό’ ἵνα γὰρ βελτιωθῶσιν οἱ ἀχούοντες, διὰ τοῦτο ταῦ-
τα προλέγονται. Καὶ θεὸς προλέγει τὰ δεινὰ, χαὶ τὴν
λύσιν αὐτῶν ὑποτίθεται ἡ δὲ ἐστιν ἡ ἡμετέρα διόρ-
θωσις * βελτιουμένων οὖν ἡμῶν οὖκ . . .
γονται τὰ ἀπειλούμενα * μὴ βελτιουμένων δὲ, πάν-
τως, ἐπάγονται, Καὶ οἱ μὲν ὀργάνων δέονται, χαὶ
Όλης, καὶ τόπων, χαὶ . 9 ν΄ ο καὶ ἐπὶ

569 EXPOSITIO IN PROPHECAM OSEAM. — PRO(EMIUM. 910

χρήµεσι μαντεύονται : τοῖς δὲ ἁγίοις πάντα va0v€ 9 À Deus minitatur; eum contra nom emendanrur, tam
θ:ὲς καὶ ἡ .ἀρατῆ ὁστι. vero maxime inducuntur. D:iemones demum instru-
meatisegent οἱ matoria, et loeig. . . . . vaticimanturque pecunie gratia: Sanct» autem
viris hec omwmía Deus est, atque virtus.

éwth δὲ πρόγνωσι.. ο . «. « .
ἔχυσι πολλά τῶν ζώων, μύρμηχες, ἐχίνοι, ἀλχόονες,
ὄμόρους, καὶ ἀνέμους καὶ χειμῶνας προχινώσ. . «
. . φυσικῶς * τεχνιχὴ δὲ πρόγνωσις παρὰ {[ατροῖς,
καὶ χυδερνήταις. Εἰσὶ δέ τινος χαὶ στοχασταὶ τοῦ
μλλ -. — &v quvécsux, ofc καὶ συμόού.
Ao πολλάκις χρώμεθα * ὡς 6 Βαλαὰμ συνεδούλευσε
κῷ Βαλὰχ πόρνας προ ,. — - « . G*oyaoá-

Est autem prescientie genus quoddam, a ^atura
insitum, quale brutis animantibus 3$ multis inest,
ut formicis, et echinis, et alceyonibus, qu& natur&
praesentiunt pluviam, ventos atque tempestates.
Est item priscientie genus aliud quod arte com-
paratur, quo przescientie genere prestant medicl
atque nautze. Sunt et cenera alia qua intelligentize
vi futurum conjiciunt, quibus veluti consiliariis
μονος, ὃνε δι αὐνῶν προσνρούσει νῷ Geip 6 "Iopaf, — nli sspe consuevimus. Ut Balsam, qui consilium .
"Eos δὲ xotvh xai δημώδης πρόγνωσις . οἵονδ. — Balaco dedit, meretrices introduceret, futurum inde

. τρεῖς μῆνας, Sep, fi θέρος. Τὰ μὲν p conjiviens, ut per eas Deum Israel ad iram provoca-
οὖν ἄλλα δβωνόμως προγνώσεις καὶ προφητεῖαιλἐ» — ret, Est denique commune quoddam atque popula-
Ύονται κυρίως δὲ προφητεία καὶ πρόγνωσις, ἡ παρὰ το prescientie genus, quo quisque prospicit exem-
θιοῦ διδοµένη, ἢ δι ἀρετὴν τοῖς ἀξίοις, 1| δι οἱ — pligratia futurum post tres. menses zstivum tem-
χονοµίαν τοῖς ἀναξίοις. pus aut vernum. (ῴΡί6ΓΔ Τίβήι9 lato modo pro-
phete dicunter; proprie vero. peephetia atque vaticinium przscientia es demum est, qui a Deo. tri-
buitar, vel.dignis hominibus ob virtutem, vel imdignis ob arcanum ipsius consilium.

Qj «dca θεία προφητεία ἔγγραφος, ἀλλὰ χα —— Non omnis sutem divina prophetia scripta est ,
ἀγράφως μυρίοι προεφήτευσαν * οἱ μέντοι μετὰ Aav.— funumeri quippe alii vaticinati sunt, quorum ora-
65, xat Σολομῶνα 0 . . quec wD λαῷ Ίρρφη» — culo scriptis mandata non. fuerunt. li porro, quos
εεῦσαι ἐμολογούμενοι, δεκαὶξ ἀπηρίθμηνται * ὧναὶ — in confesso est post Davidem stque Salomonem
μὲν δώδεκα ἑνὸς ἀξιοῦνται αυκτίδος, οὐχ ὡς συγν — seriptis oracula sua populo tradidisse, sexdecim
χρονίσαντες (ἄλλοτε γὰρ ἄλλος πραιφήτευσαν), ἀλλ µοππίπο censentur, ot quibas duodecim uno volu-
ἐπιὶ οὗ πολύστιχα fw οὐδὲ μακρὰ τὰ . . . . tminecontinentur, non quod eodem omnes lemporé -
Ἱραφέντα, οὐδὲ οἷα ἀρχείν ἕχαστον πρὺς μιᾶς βί- vixerint (alii enim alils temporibus faticinati sunt);
θλου cort fenv. Σνναχθέντα τὰ πάντων ὁμοῦ, μίαν sed quiz nequé lllorom oracula satis ΠΙΑΡΛΟ versi-
συνετ. e. βίδλον * ol δὲ τέσσαρες ὡς ^ culorum numero constabant, neque scripta tanta
ποληφωνότατοι ἐν βίδλοις τἐάσαρσι διωρίόθησεκ, — molis erant, αἱ singula δἱηριίος libros éomplere
Πᾶσι μέντοι ἐνθεωρεῖταιἀ . .— θεια, διά τε — possent. Idcirco in anum omnia tompacta, volu-
«b κερὶ µελλόντων, πραγμάτων εἶναι τοὺς Ἰόχους — men unum cohatituerunt. Quatuor reliqui, longe
(πᾶσα yàp πρόῤῥησις τὸ. συνεσχιασµένον ἔχει), xo) — omnium disertissimi qui multa conscripserunt,
ἔτιδιὰ . . ἀπὸ τῆς Ἑδραΐϊδος γλώντης eli τὸν — quatuorlibris distinguuntur. Omnibus vero inest
Ἑλλάδα μεταφρασθῆναι * πολλὰ yàp τῶν ἑκείνης — obscuritas, cum quod futuris de rebus serio cis est
ἰδωμάτων ταύτῃ οὐχ . . . µόζεται " ὅθεν καὶ — (omnis enim pradictlo sensum presefert obscu-
ἀσάφεια τίχτεται. El δὲ xal ἄλλος ἄλλου, ἀσαφέστε- — rum) tum etiam quia istorum oracula ex Hebraica
pos, θαυμάζειν οὐ χρὴ * ὥσπερὰμ. . .. . "loatac, — lingua in Graecam translata sunt, quo. factum, vt
j Ἰεζεχιὴλ Ἱερεμίου, Πολλαχᾶς γὰρ ἢἡ ἀσάφεια — multa illius proprietates in hanc invece sint, et
(iesu, * fj διὰ τὴν φύσιν τῶν ἐξαγγελλομένων — obscuritas inde gignatur. Mirum autem videri non
πραγμάτων * ὥσπερ ἔχει παρὰ uiv Μωσεῖ, fj τῆς — debet, si alius sit obscurior alio, ut Isaias, vel Eze-
axnvonolas ἔχφρασις * παρὰ δὲ Ἰεζεκιῆλ, fj τῆς τοῦ — chiel, Jeremia. Sepe enim obscuritas oritur vel ex
ναοῦ xatà. . . . " διὰ vob; ἀχούονεας, οὐκ p) ipsa rerum natura, qua res enuntiantur, cujusmodi
ἀξίους ὄντας σαφεστέρων ἀχούειν. ὥσπερ καὶ ó est apud Moysen tabernacalorum descriptio, et
Κύριος iv παραθολαῖς τοῖς ὄχλοις ὠμί . — . — . spud Ezechielem templi constructio : vel ex ip»

λάχις δὰ διὰ τὴν τοῦ λέγοντος ἐπὶ τὸ ἁπαγγέλλειν
ἰδώτητα γίνεται ἀσάφεια. Ὡς καὶ ἐνταῦθα, τὸ μὲν
Πνεμα . . . ο ο, οὑπέδαλλεν Exá-
στῳ τῶν προφητῶν “αὐτοὶ δὲ λοιπὸν ἀπήγγελλον
ὡς ἕχαστος Ἰθύνατο «à τοῦ Ill. e

τοῖς αὐτοῖς kypn9o Καθάπερ ἡ τῶν δαιμόνων. ἐπί:
Άνοια ἀλλ Ἠθούλετο αὐτοὺς παὶ γυώσχ. .

καὶ μετὰ τῆς οἰχείας γνώμης
ἄραντα. λέγειν * μὴ μα δὴ τοὺς οοῦ ἀθέου. Movsa-

v0) λ.

». τος cele προψήτας κατεχομένους παρὰ
8:29, μὴ εἰδέναι b λέγννσι. Hoi γὰρ θή-

sismet auditoribus, qui digni non sint, quibus cla-
rius eracula tradantur, quemadmodum et Dominus
per parabolas turbis loquebatur. Sepe item obscu-
ritas oritur ex eo. qui loquitur, dut alius: alia lo-
quendi ratione futuris preannuntiandis utitur. Ut
et boc loco singulis Spiritus prophetis dictavit, quad
loquerentur, qua ipsi postea pro suis quisque viri»
bus annuntiare coeperunt . . .

571 THEOPHYLACTI BULGARLUE ARCHIEP. 512

5 e «- ο e 9 9 » . À gon. » . ο ο ο ο e ο .
. 9 ο ο. ο ο e "E ο . στόματος " ποῦ δὲ τὸ, οὐμὴ ποιῄσῃ
. . 9 6 ο . . . &paüyuG Κύριο, ἐὰν μ]άποκαυ. ο «ο
. ο e . . ο . QT. ον 0. 0. ο ὁ -» ο ἀνη
9 9 . . ο . . . τος τῷ ὕντι ὁ λέγων ἐχείνους πρώτους μὴ
9 . 9 " . . . .— νοεῖν &*. PCT . .

ο " ο . e . . . . ο 5. 5. νγῶσ ἀφαιρεῖσθαι, xa
. 9 φ e. . e . 5 τὴν προῦπάρχουσαν αὐτοῦ ο e . ο .

9 . e . . . . . . « ὠφελὶς τοῖς προδέχουσι, συµφήσαιεν ἂν
e e. . e. * * ο e. ft e . e e e 9 . . .

. . . . . . . . ο » «σθένας παρὰ Δανιὴλ χρόνους ἔτνχόν
. . . .. . ο 9 . τις ὅλως τοι . e . ο 9 . .
. 9 ^. 9 . . . 9 Β . e 9 9 9 0 . v ἡμῖν Ἑδραῖοι
.-- . . . . . * οὐκοῦν of ve ἑνστατιχώτερον το « . ὁ
e 9 LI e 9 e. . e. e . e e e e e ο e χαὶ
. . . . . . . * dj τούου ὁμότροπος, καὶ ὁμάξνγος. Καὶ ὁ xe-
e φ e 9 9 9 . 9 Abe. . . . e ο e . 9 .
. 9 ο e e e . . ο . . e . e ο e e e
e . ο 9 9 ο e. e . ο ο τὰ xal
- . . . . . . . " τοῦ Κυρίω Μήτηρ, xal Σιμεὼν, xai Άννα, xa
νο e Ld e LI . e μη . e . . e 5 e 9 9
^ e. . . 5 M . M 9 ο ο ο . . σ ο M *
e 9 e ο . . . " . . . . . ο . . .. ππον
e . . 9 . . . . θυγάτηρ. ᾽Απλῶς τε οἱ iv ἑχάστῃ Ἐχκλ. ». ο
9 9 e ο 9 e ο . C . . . . . . e . e ο
e. e e. e. . 9 9 e . . . e . . . . ὡς Παῦλος
. 9 . . . . . διὰ πολλῶν μαρτνρεῖ. Ἑδθραῖοι. . . e
9 . . 9 . . ' . *. xdi προφήτην μετὰ τοὺς χαρὰ τῷ . « e
. e e . e * 9 ο e c . e . e e ο e .
. . 0 e . . " e. ο — ο 88, καὶ τῷ ἀξιώματι ἐπισημότα-
e 9 e ο e e r φον e . e e e ο ο . -
9 e 9 e e ^" e. 9 ο ο e e e 6 σ 9 .
ο . . ρ e . e. e 9 e e. "vta * ἀλλ’ ὅ- 6
ο . . . . . e . D. τι μὲν καὶ μετὰ hy τοῦ Κυρίου ἀνάλη . «. «
e ο e e e φ . e e e ο e 9 . e. e πενι οὐχ ol-
e . * e e . ο ο μαι εινὲς ἁντερ. το . ο ο 9 e -

A " . 0 . e e . Ó μὲν χαὶ bv ἄλλας -—
- . . . , e . 0 ἀποῤῥητοτέρους altlac, εἰδείῃ ἂν ὁ τούτων διανο”
9 e . e . . e 0o ptbe Παράκλητος * ὅσον δ' οὖν εἰς ἡμᾶς Ἶχε διὰ τὸ
. . . . e . . τῆς πίστεως Ίδη βέδαιον. Ὡς γὰρ οἱ τῶν ἀφίδων
. . . ο . . . Οἰχοδόμοι, νεοπαγεῖς μὲν οὔσας ὑποστηρίζουδιν,
0 , e 4 . . . ἐρείσματά τινα ὑπεμθάλλοντες * ἐπειδὰν δὲ παγεῖεν
9 . . 9 0 . . .. ixavoX, ὑπεξαιροῦσεν ἐχεῖνα * οὕτω χἀν ταῖς Ἐχ-
ρ 0 ο 9 w . 0 .. ἈΧλησίαις, ἁρτιπχγοῦς μὲν οὔσης τῆς πίστεως, ἔδες

53

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — PRO(EMIUM.

51A

«b τῆς προφητεία; ἐμπολιτεύεσθαι χάρισμα, ὑπερ- A Ut enim qui fornices constraunt, eos recens com-

ανέχον καὶ cvnpiQov — ixsivnv. ᾿Βὰν γάρ τις
ἄπιστος. φησὶ, εἰσέθῃ εἰς ἐχκλησίαν, ὑπὸ τῶν
προφητουόντων ὀἑάἐγχόμενος, πεσὼν προσχυ-
vei τῷ θεῷ, καὶ ὁμο.ογεῖ, ὅτι Órcoc ὁ Θεὸς àv
ὑμῖν ἐστι. "Ηδη δὲ στερεωθέντε τῷ λόγῳ, oóx let
ypela τοῦ ὑπεβείδοντος * xaX πλείονες δὲ οἱ στέφανοι
νῦν, ὅτε χαὶ μηδὲν τοιοῦτον ὀρῶντες, οἷον οἱ πάλαι,
ὅμως οὐχ Σξιστόμεθα τοῦ kv τῇ πίστει στερεώµα-
τος. Τάχα δέ τις χαὶ τάδε πιροσεννοῄσει, ὥς οἱ μὲν
πάλαι χρόνοι ἁδέοντο προρητῶν, τά τε ἄλλα εἶἰσ-
ηγουµένων τῷ λαῷ, καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν
προμηνυόντων ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ περὶ συντελείας,
xai τοῦ τῆς ἀνομίας υἱοῦ, xal τῆς μετὰ ταῦτα λη-
ξκως, ὑπότε τοῦ Kuplou,.xal τῶν ἁποστόλων προ-
. εἴρητο ὅσα τε εἰς βίον σπουδαῖον xat Ὀὑράνιον συν-
τελεί. (ὐδενὸς οὖν ἔτι λειποµένου, καὶ οὕτως ἀναγ-
χαίου, ὥστε προφητείαν λαλεΐσθαι, εἰχότως àv

εστάλη τὸ δῶρον. "Ίσως δ᾽ ἂν xaX εἷς τῶὂφον ἑἐπηρς —

εοὺς χουφοτέρὀυς, χαὶ διὰ τοῦ ἀγαθοῦ χατειργάσθη
θάνατος. Περὶ μὲν οὖν τούτων ἀρχούντως.

pactos fulciunt atque communiunt, fulera quedam
supponendo, qu fulcra statim illi aubtrahunt,
cum fornices firmi facti sunt : ita. et in Ecclesiis,
cum nuper in eis compacta esset fides, opus erat
prophetke dono, quo fides ipsa valide muniri sus-
tentarique 'J posset. Si quis. infidelis, dicit , intret
in Ecclesiam, α prophetantibus convictus, eadens
adoret Deum, et confiteatur, quod vere Deus in vobis
est. Ea vero solidiore verbo firmata, nullo am-
plius opus est istiusmodi dono, quo sustente-
tur. Plures idcirco nune, quam priscis tempori-
bus proposite sunt corona, propterea quod, cum
nibil eorum videamus, qux veleres, minime ΙΑ-
men a (fldei firmitate recedimus. Ad haec priscis
iemporibus opus erat divinis vatibus, qui cum
alia populo traderent, tum maxime Christi
adventum ' praenuntiarent. Predicta dein ab ipso

-Domino sunt et apostolis, quae ad ssculi con-

summationem, qua ad filium iniquitatis, atque
faturam subinde quietem atque tranquillitátem

pertinebant, quaeque ad bonam, honestam, planeque colestem vitam conferrent. Cum ergo reli-
qii nihil sit, quod necessario prophetrrum postulet. vocem , merito subductum hoc donum est. Quo
forte dono leviores homines superbia efferebantur, atque ita ex bono mors oriebatur. Hac itaque de re

satis.

Ἐπεὶ δὲ τῶν δώδεχα προφητῶν ἩὩστὲ προτέτα-
χται, τῶν μὲν ἄλλων ὡς χαὶ τῷ χρόνῳ πολὺ πρω-
᾿τεύων, τοῦ ᾽Αμμὼς δὲ xal τοῦ "lor, εἰ xol ὁμό-
χρονος {ἐπὶ τῶν αὐτῶν γὰρ βασιλέων καὶ οὗτοι
προεφῆτευσαν) , ἀλλ ὅμως ὡς πρὸ αὐτῶν τοῦ
προφητεύειν ἀρξάμενος, αὐτὸν πρῶτον ἡμῖν µετα-
χδιριστέον, ἐπιχαλεσάμένοις τὴν τοῦ Πνεύματος
ἀγαἸότητα, ὡς ἂν ἃ ixt(wp ἐνέπνευσε, δῆλα ἡμῖν,
ὡς ἔνι, ἑξεργάσαιτο. Ἑρμηνεύεται μὲν οὖν "sn,
Σωζόµενος ἐγχειρίζεται δὲ thv προφητείαν εἰς
διόρθωσιν παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ Ἱεροθοὰμ,
ὁ ix τῆς τοῦ Ἐφραὶμ φυλῆς, ἀποστήσας τὰς δέχα
φυλὰς τῶν Ἱλοιπῶν δύο, τῆς τε Ἰούδα, καὶ τῆς
Βενιαμὶν, ἰδίαν βασιλείαν àv Zapapela σνυνεστήσατο,
xai τὸν ὑπ αὐτὸν λαὺν τῶν δέχα φυλῶν, at Ἴσραλλ
ὠνομάζοντο, χαὶ Εφραὶμ εἰδωλολατρεῖν ἀνέπεισεν,
ὠργίσθη Κύριος. Καὶ ἐπειδῇῃ κολάσεως καὶ παιδείας
ἐδέοντα, xal ἄξιοι ἦσαν παραδοθῆΏναι τοῖς ἐχθροῖς,
στέλλει τὸν προφήτην προχηρύσσοντα αὐτοῖς à

Quonism autem duodecim prophetls pramissus
est Oseas, eo quod alios tempore prtcesserit, aliis,
Amos nempe atque Joele, licet eodem, que illi, -
terapore viterit (seb iisdem enim et hi regibus vati-
einati sunt) prior vaticinari ceperit : cum omnium
primum interpretari aggredimur, sanctum ηνοσ ΝΑ”
tes Spiritum, ut pro sua bonitate quie illi dictarit,
perspicua nobis, quantum Reri potest, reddere di-
gnelur. Ipsum itaque nomen Oseas idem sonat ac
Qui salvatur ; atque is prophetize donum accepit ad
populi totius correctionem. Cum enim Jeroboam,
ex tribu Ephraim, segregans decem tribus ab reli-
quis duabus, Judz nimirum οἱ Benjamin, proprium
regnum in Samaria constituerit, atque subditum
sibi populum tribuum illarum decem, qua larael
appellabantur, et Ephraim, idola colere persuasis-
set, iratus est Dominus. Ét quoniam punitioue
opus erat, ei disciplina, atque hostium potestati
tradi merebantur, mitt ad eos prophetam qui

πείσονται, εἰ μὴ ἐπιστραφᾶῶσι πρὸς αὐτόν. ᾿Απειλεῖ D prenuntiaret quz passuri erant, nisi ad ipsum

γὰρ τὰς τιμωρίας ὁ θεὸς, οὐχ ἵνα ταύτας ἑπάγῃ,
ἀλλ' ἵνα τῷ φόδῳ χαταπτοήσῃ τοὺς ἀχούοντας, xal
οὕτω διορθωθέντες τὰς τιμωρίας ἐκφύγωσιν ΄ ἀλλὰ
xai ταῖς δύο φυλαῖς, al τὴν βασιλείαν ἐν "Isposo-
λύμοις εἶχον (ἑλέγοντο δὲ ὡς ἐπίπαν ᾿Ἰούδας, διὰ
τὸ ἐπιχρατεστέραν εἶναι τὴν τοῦ Ἰούδα φυλήν *
ἔστι 5 ὅτε xal Βενιαμὶν ἐχαλοῦντο), στέλλαται ὁ
προφήτης, τὴν τα ἐπὶ Σεναχηρεὶµ ἑσομένην αὐτοῖς
ἐκ θιοῦ εὐεργεσίαν προμηνύων, χαὶ .τὰ μετά ταῦτα
ἑσόμενα χαχὰ προαγγέλλων * δι ἀμφοῖν δὲ εἰς
ὃ.όρθωσιν ἄγων. 'AXX' οὔτε αἱ δέχα ὀπείσθησαν
(δι) καὶ πανωλεθρίᾳ παρεδόθησαν. πρῶτον μὲν
᾿Αζαλλ τοῦ Σύρου καταπολεµμῄήσαντος αὐτάς ' εἶτα
Φούα τοῦ ᾿Ασσυρίου, καὶ φόρον ἐπιτεθεικότο; * μετὰ

converterentur. Supplicia namque minitatur Deus,
non ut haec iufligat, sed ut. auditores perterreat,
quo emendati supplicia ipsa effugiant. Ad reliquas
item duas tribzs qu: regnum Hierosolymis habe-
bant, et quz Judas universim appellabantur eo quod
Jude tribus potentior esset (et interdum appella-
bantur etiam Benjamin), mittitur propheta, qui
divina eis bene'icia prenuntiaret, et quze subinde
futura erant mala przdiceret : ut duplici ista ratione
ad bonam frugem eos redigeret. Verum neque denz
ille tribus paruerunt ; propterea penitus deletz
sunt. Primus enim eas expugnavit Azael Syrus,
dcinde Phua, qui et vectigalia eis imposuit ; atque
post & euin Theglau Phassar multas eorum urbes

515

THEOPHYLACTI BULGARLA ARCHIEP.

316

evertit ' ét demum BSeimanasedr Bobylonem 985 A τοῦτον δὲ θεγλὰν Φασσὰρ meX)àg τῶν πόλεων ἆνε-

webstelit, Neque relique dua vibus emendata suat,
Deus aque suam ostendit bunsanitatem ; ut. et nos
doceat illud ipsum demonstrare. Talieigitur, Secum»
dum literam, es 0608 scopus, Spiritus autom
retegst oculos nestres, quo et alia ναρο márabilio-
rà, ab hec tradita, per«ipoPo , sique por Hieron
ipsam, veluti speculem, quod ad Ghristum. pertinet
mysterium intmeri pogsimue, οὐ pesspiceré virta&ie
pulchtisadiaem, que: im eodeni prophela emicat ;
Bosque ad rectam. prevoeat morum dieciplinam,

στάτους παποιηχότος τελευταῖον δὲ Ἀαλμανασὰρ
εἰς Βαθνλῶνα πάντας ἀποικίσαντος), οὔτε αἱ δύο
φυλαὶ διωρθώθησαν. 'O μέντοι θεὺς τὴν olxíay
φιλανθρωπίαν ἔδειξεν, ἵνα xal ἡμᾶς Λαιδεύση 9
αὐτὸ ἐπιδείχνυσθα. Κατὰ μὲν οὖν τὸ γράμμα
ποιοῦτος ὁ τῆς ἘὨστηὲὸ προφητείας cxewóQ* τὸ à
Ἠνεῦμα ἀποααλύψεις τοὺς ὀφθαλμοὺς Suiv, πρὸς τὸ
Xa và θαυμάσια bx νούτου χατανοῆσαν, καὶ ἔνοπτρί-
σαχσθαι μὲν xal 15 χατὰ Χριστὸν μυστήριο» διὰ τοῦ
ἑσόπτρον τοῦ γράµµατος, ἰδεῖν δὲ χαὶ τὸ τῆς ἀρετῆς
κάλλος αὐτῷ ἐμφαινόμενον, wal εἰς την τῶν tiov
καταχόσµησιν ἡμᾶς ἐνκαλόύμενον.

J EZHT'HXIA ΕΙΣ ΤΟΝ ΩΣΗΕ.

COMMENTARIUS IN OSEAM.

9 CAPUT PRIMUM.

κας, 1. Verbum. Domini, quod [actum est ad
Osoum filium Berri. Iyoiap. quidem videt *, quo mo
gis misgisque torreat auditores, quasi eb eculos
usa ipsa versentur : aé Oseam autem verbum ft,
atque Peus, humanior uti mogister, affatur inobe-
dientes homires , eosque per ea quee dicit ei facit,
permovet. Verbum quoque Bei εἰ Deus Sapientia
Patris, accedere videtur ad Oseam, perque prophe-
tam honc verba facere. Ad omnes praterea, qui ea
peragunt qud ad salutem pertinent, it. Verbum,
quod quidem im els dominatur, atque rationis ex-
pertem snimse partem regit moderaturque.

In diebus Οία, et Joathan, et Achaz, εἰ Esechies,

regum Juda, el in diebus Jeroboum, filii Joas, regie C

'srael. Clare ostondit ad utrumque se regnum,
docendi gratis, missum, tum adillud quod erat
dus m tribuum, tum ad ilud alterum, quod erat
aliarum: tribuum. decem, quibas tum temporis im-
peritebat Joroboatm, noa ille qui populum olim

transversum egerat ; ille namque, fllius erst Nabat , |

hie, Joas - ob. id enim patris ipsius nomen apponi-
tur, quod. cemmuni uterque denominatione gaude-
re$. Docetque preterea se diu multumque pradi-
candó lsborasse, duabus de causis.asltera, ut
iatelligeremus, idem et nos facere oportere, non

semel, bisve tantummodo delinquentes corripiendo, -

sed crebroque diuque; οἱ», planum uti feret,
ueminem- incusare Deum debere, quod ingentem

ΚΕΦΑΛΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

Αόγος Κυρίου, ὃς ὀγενήθη 20óc "Don, vv
τοῦ Βεηρεί. 'Ἡσαῖας μὲν οὖν ὁρᾷ, ἵνα πλέον πτοῄση
τοὺς ἀκροατὰς, ὡς ἤδη Ev. ὀφθαλμοῖς ὄντων τῶν
χακῶν ' πρὸς Ὡσηὲ δὲ λόγος Τίνεται, οἶσνεὶ διδ2-
σχάλον τινὸς πραότερον διαλεγοµένου τοῦ Θεοῦ τοῖς
ἀπειθέσι, καὶ ἑντρέποντος αὐτοὺς δι’ ὧν λέγει, xdi
δὺ ὧν ποιεῖ. "Eocxe δὲ χαὶ ὅ Λόγος τοῦ θεοῦ, χαὶ
Gr; fj σοφία «ob Πατρὸς, παβαγενέσθαι πρὸς «by
"ont, x«i αὐτὸς λέγειν διὰ τοῦ προφῄτον. Καὶ
πρὸς πάντα δὲ, τὸν τὰ πρὸς σωτηρίαν µετιόντα, ὁ
Λόγος γίνεται, xaX οὗτος ἐν αὐσῷ απαταχκρατεῖ, τὸ
ἄλογον τῆς φυχῆς κατατάττων.

Ἐν ἡμέραις Οδου, καὶ ἸἸωάθαμ, καὶ "Ayet,
xal Ἐζεκίαυ, βασιὰϊέων Ιούδα, καὶ àv ἡμέραις
Ἱεροθοὰμ, viov Ἰ]ωᾶς, βασιλέως Ἱσραήά. Σαφῶς
δείχνυσιν, ὅτι ἀἁμφοτέραις ταῖς βασιλείαις ἑστάλη
παιδευτὴς ὁ πραφήςης, τῇ te τῶν δύο φυχῶν, xci
«fj τῶν δέχα, ὧν τηνικαῦτα Ίρχεν Ἱεροθοὰμ, οὐχ
ὁ πάλαι ἁποστήσας τὸν λαὸὺν (ὄχεῖνας γὰρ νἱὸς ὃν
τοῦ Νάδὰν, οὗτος δὲ τοῦ Ἰωᾶς) . διὰ γὰρ τὸν ὁμω-
γυµίαν πβόαχειται καὶ τὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ὄνομα *
δεέχνυσι δὲ xal ὅτι ἐπὶ πολὺν χρόνον παρέτεινε
χηρύττων, ἵνα δύο ταῦνα µάθωμεν . ἓν μὲν, ὅτι
καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ ποιεῖν, καὶ τοῖς Πταίουσεν οὐχ
ἅπαξ, ἡ δις εἰπόντας, ἁπαλλάττεσθαι, ἀλχὰ πολλάκις,
xai ἐπὶ paxgóv* ἕτερον δὲ, ἵνα µή τις χατηγορῇ
toU Θεοῦ, πῶς ἄἅρδην ἁπώλεσε τοσοῦτον λαόν. Φαί-
νεται yàp Ey τούτων δικαία ἡ ἐπ αὐτοῖς χρίσις, ol

adeg popwlum penitus deleverit, Equum enim Ὦ qe τοσοῦτον καιρὸν ἀνασχομένου αὐτῶν τοῦ θεοῦ,

justomque supplieium eis irrogatum fuisse, ex 99

xai νουθετοῦντος, οὐ διωρθώθησαν.

vel maxime-apparet, quod cum eos tandiu tolerasset Deus, menuissetque, nunquam ad bonam fru-

gera sum redacti.

* [sa. 1, 4l.

$1 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. I.

578

Ἀρχὴ «1όγου Κιρίου πρὸς "Doné (1). ΟὐδνΑ — Vasa. 2. Principium verbi Domini ed Owam. Nihil

ἔλλο, φησὶ, €pb τούτου προσέταδεν à ἅμα τε
ἔρξατο λαλ.ἵν get, καὶ ἀκέλενσε πόρνην λαθεῖν.
τινὲς δὲ ἐντεῦθεν φήθησαν, τοῦτον πρῶτον ἄρξασθαι
τοῦ ἐγγράφως προφητεῦσαι. Ἐν μὲν οὖν εοῖς ἀπὸ
χηλίας φωνοῦσιν (9), οὐκ ἔστιν ἀρχὴ τοῦ Λόγον, ἁλλὶ
ἔβχονσιν ἂν Φὐτοῖς ἡ ἀνθρώπινοι λογισμοὶ, f δαι-
μονικοί; ἐν ük τῷ ἀληθινῷ τούτῳ προφήτῃ ἡ ἀρχὴ
«οὗ Aóyou τοῦ θεοῦ fv, ἃ παρ᾽ ἐχείνον ἑνεπνέετο,
ταῦτα ὑπαγορεύρντι, ᾽Αλλὰ xal b» παντὶ σωζομένῳ
«dos à àgyh τοῦ Δόγφυ Εστὶν, ὥσπερ τινὸς βασι»
Mts, ἡ στρατηγοῦ, πᾶσιν Απιστατοῦντος. |

δάδιζε, Ad6g €4avtQ vvvaixa ποργείας, καὶ
τέκνα πορνείας. Ἡρὸς ἀνθρώπους σχκληροὺς ἀπφ-
στέλλων à. θεὺς τοὺς προφήτας, τοιφῦτα ποιεῖν ἐχέ- B

Ἠνεν, ἃ ἑἐχείνονς ἐντρέφαι ἔμελλεν * οὕτω γὰρ καὶ
τὸν Ἡσαῖαν γυμνὸν xal ἀννπόδετον τράχοντα, màt-
εἶσθαι τὴν προφητείαν προσέταξε, χαὶ τὸν Ἱερεμίαν
χλοοὺς περιθέσθαι, καὶ τὸν Ἰεζεχιὴλ διορύξαι «bv
τοἶχον, καὶ ἐξελθεῖν, ὡς ἂν οἱ ὀρῶντες ταῦτα, παρὰ
τούτων ἀνθρώπων ὮὙινόμενα, μὴ χαταφοονῶσιν,
ἀλλ ἐρευνῶσι τὰς αἰτίας, δι Bc γίνονται, χαὶ µαν-
ῥάνοντες, σωφρονίζωνται. Οὕτω κἀνταῦθα, εἰ xal
τοῖς διδασχάλοις τῶν Ἑθραίων οὐ δοκεῖ τοῦτο,
Ὡσηὲ λα αθάνει τὴν πόρνην, ἵνα µάθωσιν (5), ὅτι
αὐτοί sigtv ἡ πόρνη, xal ἀνέχειαι αὐτῶν ὁ θεὸς,
νυµφίος ὧν, τοῖς εἰδώλοις συμφυρομένων * καὶ εἰ
αἰσχρό ἔστιν ἡ πόρνη, καὶ αὐτοί εἰσιν αἰσχροὶ,

profecto aliud, iaquit, ante hoc mibi Deus imperavit,
sed ο! ae iequi mihi cepit, jussit, ut meretri-
cem mibi adjungerem. Quidam autem hiac eziai-
marunt, vatem bunc prieum fuisse qui scripiia

oracula smendare ecperit. [0 iis ergo qui ex ventre

loquantur, principigm non est a Yerbo, sed sb
humanis, vel diabolieis cogitationibuq :. j^ het
autem vero propheta , principium est a Dei Verbo;
quippe, que divino ejas numine afflatus norat, es
denuntiabat, [n iis item, quotquot salvanLur, omnea
prineipium est a Verbo, quod, regis atque docis
µηφίας, omnibus proest atque dominaiur.

Vnde, accipe tibi ἐρεὶ wsorem fornicationis, et
fios fornicationit. Ad rudes agrestesque bomines
Deus prophetss cum mitteret, hsec hos facere jubet,
quibus ij maxime permoverentur. Ha enitn et Isai
AO precepit, nudus pergeret , et sine calceis,
suaque ita vaticinia funderet *, et Jeremie,
catenas sibi cireumponeret *, αἱ Ezechieli, mu-
rum perfoderet " egredereturque : ut, cum baa
talibus ab hominibus fleri illi cernerent, haud om^
nino contemnerent, sed causam qusrerent, cur ea
fierent, qua cognita, ad bonam ipsi frugem redige-
rentur. Ia et.hoc Joco [quidquid in contrarium
seutignt Hebrieorum | magistri ] meretricem (06038
uxorem ducit, ut intelligereut, se meretricem gen-
tem 6586, cum idolis sese dederent, Deumque,
$ynagege sponsum, tolerare. Quod si turpe scor-

καὶ δεῖ αὑτοὺς µεταθαλέσθαι. Θαυμαστοὶ δὲ αἱ ϱ Uim est, ipsi qnoque turpes sunt, seque vitamque

προφηται, ὅπως xal εἰς τὰ οὕτως ἀλλόχο-ᾳα, x3
éxijeva, ὑπίχουον τῷ Grp * ὅπου γὰρ (4) θιοῦ
πρότιαγμᾳ, οὐδὲν ἐχεῖ ῥυπαρόν., " Enel χαὶ ἄλλως
ἀπὸ φιῷ σκρποῦ τὰ πράγματα αρἰνεται, xai διὰ
τν αχοτὸν τὰ αὐτὰ φπολλάχις, οὐ τὰ αὐτὰ δοχεῖ :
vlov γάμου καὶ µαιχείας τὸ αὐτὸ ἔργον, xat f uiu
ἀλλ ἐν μὲν τῷ γάμῳ οὐ φεχτὸν, ἐν δὲ τῇ µοιχείᾳ
καὶ κολαστέον, Kal Κάῑν uy φονεύσας, κατάκριτος,
ὡς διὰ φθόγοι * Φινεὲς δὲ, δίχαιος, ὡς διὰ ζήλον *
τὸ χλέπτειν οὐκ Évvopov, ἁλλ᾽ Ἰακὼδ ἔχλεψε hv
εὐλογίαν * ῥνήστεναιν ἘἨλίας, ὦ; ἐγκρατής' ἑνή-
στέυφαν xe ol τοῦ Ναδουθαὶ καταµαρτυρήσαντες,
ὡς ανχαφάνται (5)* ἠλέησεν ὁ Σαοὺλ τὸν "Ayay,
iv προσέταξεν ὁ θεὸς ἀνελεῖν, xal χατεχρίθη (6):
&vele τοῦτον ὁ Σαμουἡλ, xal εὐτρέστησε. Καὶ
ἐνταῦθα οὖν ὁ προφήτης οὐκ ἐπιθυμίᾳ εἴξας, ἀλλὰ
Ψεοῦ προσιάγµατι, τὴν πόρνην ἔλαδε, χα] οὐκ ἐμι-

*1sa. xx, 4. * Jerem. xxxiv, 1. " Ezech, τι, 8.

X1vu, 31. !' Η Reg. xxi, 435,

suam emendare debent. Mirum autem est, prophe-
tas vel ia ijs que 3deo absurda videbantur atque
vitnperanda, morem Deo gerere : verumenim-
vero ubi est Dei maudatum, ibi feedi nihil est,
nililque sordidi, Nau et alias a ine res judicantar,
quo ΒΙ, ui eadem s$zpe, non amplius easdem vi-
deantur ; ut nupüesrum et adulterii eadem esti
conjunctio, sed in nuptiis teinime vituperanda, in
adulterio eontra, vel maxime punienda, Cain quidem
ob fratris necem condeunatus est, quod per invi-
diam eum oecidii* ; Phinees coptra justus est
habitus, propterea quia zelo ductus similem caedem
fecit *, Furtum haud lege permittitur ; attamen
Jacob benedictionem surripuit !*. Cibo abstinvit
Elias, uti temperena ; idem fecerunt et ii qui cou-
ua Nabou testimonii protulerunt, utj calum-
niatores !'. Miserius est Saul Agag, queus ut occi-

* Gen. 1, 8. | * Num. xxv, Ἱ. '* Geu.

Varie lectiones et note.

(1) Hiec οἱ pleraque alia deprompsit interpres ex
Teodereto , w& in preíatioue quoque monui-
imus.

(2) innuit ἐγγαστριμύθους, vatum genus omuibus
που,

(5) Ad quam pertinet dictum illud Ezech. xxxvni,
2 : Et tu, meretrix, audi verbum: fracte enim suni
in Egypto swammo ejus, ut notat D. Hieron. ad
liuuc locum,

(4) Partieula yàp aut adversandi vim habet, ut

interdum apud Latinos enin; aut legendum, οὗ θαυ-

οτοὶ δὲ οἱ προφῆται, εἴπως, x. v. λ. Ut enim
Inferius ad init. cap. n in cod. Ven. ponitur par-
ticula negativa, ubi plane redundat, ita omitti facile
potuit, ubi postuletur.

(5) Tt» συχοφαντίαν τυρεύοντες, struentes insi-
dias, ut habet Theod.

(6) Rationem sffert Theodoretus. Παράνομος vào
T, ἐχεῖνος ὁ ἔλιος, legi euiwt repugnans erat ille
misericordia.

919

THEOPHYLACTI DULGARL£E ARCHTEP. 380

deret jusserst Deus, eaque de causa condemnatus A αἶνετο ἐκ ταύτης, ὅτι μηδὲ Θθεὺς, συνὼν τῇ ἀχολάστῳ

est !* ; eum ipsum postea interemit Samuel, Deo-
que propterea placuit, Simili ratione propheta non
libidine esptus, sed-supremo Dei jussu ductus,
meretricem uxorem ducit, neque propterea se cer-
pusque suum polluit. Quemadmodum neque pollu-
tus Deus est, cum sese impudice Jsraelitarum
SyBagogs permiscuit. lta si adsit ratio, exornat
qui geruntur, etiamsi minus honesta sint. Seduli
quoque viri animus cupidinem meretricem quie
pridem ita effrenatte corporis voluptati se dedidit,
ut ei stulte ita dedita, urum atque idem eum ille
esse videretur], talis, inquam, hominisanimus, cupi-
dinem meretricem uxorem sibi ducit, eique per-
suadet, ut suam dignitatem contempletur, sibique
conjungi velit, Moneique proierea , ne

τῶν Ἱσραηλιτῶν Συναγωγῇ. Οὕτως ἔνθα ἂν παρῇ
ὁ λόγος τοῖς Υινοµένοις, χοσμεῖ ταῦτα, χἂν ἄλλως
ἄχοσμα εἶεν. Καὶ ὁ νοῦς δὲ τοῦ σπουδαίου, τὸν
πόρνην αἴσθηῃσιν, ἀνοίτως πρότερον ἐγχεχυμένην
[f. ἐκχεχ.] ἐπὶ πᾶν αἰσθητὸν $80, xa τούτῳ 'συμ-
πλεχομένην, xoi ἓν πρὸς αὑτὸ γινοµένην, λαμδάνει
ἑαυτῷ γυναῖχα, πείθων νοεῖν τὸ αὑτοῦ ἀξίωμα, x
αὑτῷ συµπλέχεσθαι, xol pij. ἁπατᾶσθαι τῷ φαινο:
μένῳ σχήµατι τῶν αἰσθητῶν, ἁλλὰ χατανοεῖν τὴν
αὐτῶν φύσιν, ὅτι παροδικἠ ἐὲότι, χαὶ ἅστατος,
ὥσπερ xai al πορνικαὶ περιχοπαὶ (7), ἄπιστοι,
xai ἀδέδαιοι ' κἀντεῦθεν διδάσχων, μήτε τοῖς ἡδέσι
χαυνοῦσθαι, μέτε τοῖς λυπηροῖς χαταπίπτειν, διὰ
τὸ Ev ἀμφοτέροις ὁλιγοχρόνιον,

fallaci bonorum — sensibilium specie seipsa decipi patiatur;

sed animadvertat bona liec natura sua vieta esse atque caduca, ut et meretricii amplexus infidi sun,
instabilesque : propterea ne jucundis in rebus efferatur, neve in adversis dolore frangatur, cum

utraque cito dilabantur,

Eo quod fornicans [ornicabitur terra Domini, re- B Διότι ἐχποργεύουσα ἐχποργεύσειε ἡ Tí ἀπὸ

lieto εο. Verbum Ἐκπορνεύσειε pro Ἐξεπόρνευ-
σεν usurpatur. Seoriata est, aiti, Yl universa
lsraeliticarum tribuum regio ; Domini seilicet
ductum detrectans, idolis sese dedidit. Eadem forte
vox ad futurum tempus declinatur. Per hoc autem
innuere nobis voluit Judzeorum in Dominum no-
strum Jesum Christum per(idiam, qui terra merito
diei possent, cum neque sublime quidquam, neque
coeleste cogitare velint. Tontum autem aberat, ut
H^ Christum sequerentur, ut alios potíus, eum
sequentes, cum viderent, zgre ferentes, alius ad
alium indignatus diceret : En, mundus eum conse-
clantur. Cum ergo, «qui nobis inest, humus, seu
humile corpus nostrum, veri Domiui, qui natura
ȟa talis est, ductuin. sequitur, tollitque crucem
ejus, tum de ipso merito dici potest : Domini est
terra et plenitudo ejus'? * [corporis autem plenitudo
sive perfectio sita est in membris qux ipsum perfi-
ciunt], cum contra Dominum Verbum sequi detrectat,
alienigenarum dzemonunm: terra dici merito potest.

Vzns. 5, 4. Et abiit, et accepit. Gomer, filiam
Decilaim, εἰ concepit, et peperit ei filium, dixitque
Dominus ad iysum: Vocd nomen ejus Jezrael. Iac
reipsa vates egit, etiamsi, ut supra diclum est,
Hebrzi talia vere prophetam egisse negent, vere
ipsi stulti : cum enim propheta manifeste dicat,
Abii et accepi, quomodo, vel si ezetera omnia falsa
forent, id factum ipsi negent ? Per ea vero innuere
nobis voluit Deus Juiderum Synagogam, qus plu-
fes deos impensius colerct, ex qua, quod ad car-
neui attinet, genitus est Christus, qui Jezrael merito

icitur, cum idem ac Satio Dei, nomen lioc sonet,

bristumque Spiritus sancti virtute genitum fuisse
constat, Ad hc si hominis animus assumpta sibi

? J Reg. vi, 22. !** Psal. χσιῃ, 4.

ὄδπισθε» Κυρίου. Τὸ, Εκπορνεύσειεν, ἀντὶ τοῦ,
Ἐξεπόρνευσε πᾶσα ἡ γη τῶν Ἱσραηλιτικῶν φυλῶν:
τουτέστιν, ἐξετράπη ἀπὸ τοῦ ἀχολουθεῖν τῷ Κυρίῳ,
xai εἰδώλοις Ἰχολούθησε. Μήποτε δὲ xai εἰ; τὸ
μέλλον ἐγχέχλιται dj λέξις. Δίδωσιν ἡμῖν 6 λόγος
νοεῖν τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν
ἀσννθεσίαν τῶν Ἰουδαίων, oi γή λεχθεῖεν ἂν, ὡς
μτδὲν ὑψτῃλὸν xaY οὐράνιον ἐννοεῖν ἐθελήσαντς-.
Οὗτοι τοίνυν τοσούτου ἐδεήθησαν ἀκολουθήῆσαι ὑπίου
Χριστοῦ, ὥστε xal ἄλλους ἀκολουθοῦντας ὁρῶντες
ἔλεγον, μανιωδῶς σχετλιάζοντες Ἰδοὺ, ὁ χόσμις
ὀπίσω αὐτοῦ ὑπάγει. "Όταν μὲν οὖν fj ἐν ἡμῖν
T, τοι τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, ἀχολουθῇ
τῷ ἀληθινῷ Δεσπότη, xal φύσει Κυρίῳ, καὶ αἴρη

C τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, λεχθείη ἂν im' αὐτῇ * Too

Κυρίου fj Tfj, καὶ có π.Ίήρωμα αὐτῆς * πλήρωμα
δὲ τοῦ σώματος, τὰ µέλη, τὰ συμπληροῦντα αὑτό *
ὅταν δὲ οὐχ ἀκολουθῇ τῷ φύσει Δεσπότη Λόγῳ (8),
Y5 ἂν λεχθείη τῶν ἀλλοφύλων δἀιµόνων.

Καὶ ἑπορεύθη, καὶ ἔλαδε τὴν Γομὲρ, θυγατέια
Δεχισαεὶμ, καὶ σι γέ.αδε, καὶ ἔτεχεν αὑτῷ υἱόν,
χαὶ εἶπε Κύριος πρὲς αὐτόν * Κάεσον τὸ ὄνομα
αὐτοῦ "e(qaél. "0Ο. μὲν προφήτης ἑἐποίει caca
αἰσθητῶς, Χ.ν, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται, οἱ Ἐδραῖοι
οὐ δέχωνται ὅλως τὸ τοιαῦτα διαπράξασθαι τὸν προ-
φήτην, ἀνόητοι ὄντως |f. ὄντες] * τοῦ γὰρ προφήτου
ααφῶς λέγοντος, Ἐπορεύθην, καὶ ἔαδον, Tw;

p Φασιν αὐτοὶ μὴ Ὑενέσθαι τὸ πρᾶγμα; Ἡ καὶ τὰ

ἄλλα- πάντα ψευδῃ. Ἠνίττετο δὲ την τῶν Ἰουδαίων
Συναγωγὴν, τὴν εἰς πολυθεῖαν ἐγχυθεῖσαν (f. ἑκχ.]-
ἐξ ἧς ἐγεννήθη Χριστὸς, τὸ χατὰ σάρκα, ὃς Ἰεζραέλ
ἑρμηνεύεται. Ἐξ ἁγίου δὲ Πνεύματος ὁ Χριστὺς
γαγέννηται. ᾽Αλλὰ xal εἴ τι ὁ vou; γεννήσει, την

Varie lectiones et nota.

(1) Sie eodez ; ego tamen scribenduim puto περι-
πλοχαί, adeoque reddidi amplexus.

(8) Si haec de naturali ratjone intelligenda quis

putet, non repugno.

bs

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. I

ο

εἰως πόρνην αἴσθησιν πρὸς ἑαυτὸν λαθὼν, xal A cupidine, que dadum meretrix erat, eaque sibi

ἑνώσας ἑαυτῷ, σπορὰ ἔσται θεοῦ, ὡς ἀπὺ Θεοῦ
καταδαλλόµενον, ὃ πάντως τῆς ἡμετέρας ἔπιμε-
λείας δεῖται εἰς τὺ αὐξηθῆναι καὶ τελεσφορηθῆναι.
ὑύτως ὁ ἀπὸ μεγέθους καὶ χαλλονῇς χτισµάτων,
cv γενεσιουργὸν χατιδὼν, καὶ τὰ ἁόρατα αὐτοῦ, τοῖς
ποιήµασι νοούµενα, χατασχεφἀµενος, σπορὰν τί-
χτει θεοῦ.

Διότι ἔτι μικρὸν, καὶ ἐκδιχήσω τὸ αἷμα tov

Ἰεζραὲλ ἐπὶ «óv olxov ἸΙηού. El xal τινα τῶν
ἀντιράφων, "Ex! τὸν οἶκον Ἱούδα, ἔχει, ἀλλὶ
οὖν, Ἐπὶ τὸν οἶκον 'Ipob, ὀφείλει γράφεσθαι,
ὥσπερ χαὶ ὁ νοὺς ἀπαιτεῖ ' τὸ γὰρ, Ιούδα, &vón-
τον. Βολλαὶ μὲν οὖν ἐξηγήσεις εἰς τοῦτο φέρονται,
ὡκ εὔστοχοι δέ. 'H δὲ ἀνεπίληπτος, αὕτη * Ἱεξραὲλ
ἐχαλεῖτο μὲν καὶ ὁ Ναδουθαὶ, ἐκαλεῖτο xai ὁ ᾿Αχάδ'
συγγενεῖς γὰρ ὄντες ἄμφω, οἷόν τι προγονιχὸν εἶχον
τοῦτο. Φησὶ volvuv ὁ θεὰς, ὅτι Ὥσπερ εἰδωλολα-
εροῦντος τοῦ Αχὰδ, xal µυρίας ἄλλας ἁδιχίας
ἑργαζομένου, ἕἔστειλα τὸν "Inob, χολαστὴν αὐτοῦ,
xal ὑπεσχόμην αὐτῷ ἐπὶ τετάρτην γενεὰν τὴν βασι-
λείαν τῶν δέκα φυλῶν, εἴπερ ἱξολοθρεύσει τὸ γένος
v0 ᾿Αχαά6 - οὕτως νῦν τὸν olxov τοῦ "Inob, τουτ-
έσει τοὺς ἀπογόνους αὐτοῦ, βασιλεύονταξ, καὶ αὐτοὺς
ἔτι δεχαφυλεῖς, καὶ ποιοῦντας τὰ] αὐτὰ τῷ ᾿Αχαὰθ,
τιµωρήσοµαι, xa ἐχδικήσω τὸ αἷμα Ἰεζρᾳὲλ, τουτ-
έστι τοῦ "AyaáG οὐχ ὅτι ἀδίκως τῇ ἀληθείᾳ ἑφο-
νεύθη, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ οἶχος τοῦ φονεύσαντος bxsivov, τοῖς
αὐτοῖς εἰσιν ἔνοχοι, xaX δοχοῦσιν ἐξ ἀποτελέσματος,
χαὶ ix τοῦ tà αὑτὰ µετιέναι ἑχείνῳ, ἀξίχως αὐτοὶ
Qv, ἐχείνου ἁποθανόντος παρ αὐτῶν, τῶν ὁμοιο-
ερόπων ἐχείνου * οὐ γὰρ ἐχρῆν παρ αὐτῶν ἑἐχεῖνον
φνευθηναι, ἀλλὰ παρ ἄλλων διχαίων. Τοῦτο xal ὁ
Ἀπόστολος λέγει’ ᾽Αναποιλόγητος εἶ, à ἄνθρωπε,
sóc ὁ κρένων ἐν ᾧ γὰρ κρίνεις τὸν ἕτερον,
σεαυτὸν κατακρίγεις. "H «ογίζῃ ὅτι σὺ ἐχφεύξῃ
tó κρίμα τοῦ Θεοῦ ;

consociata, procreet aliquid ; hoe Deo satum erit,
utpete a Deo, quaai semen, jactum. Quod nostra
maxime cura eget, ut adolescere perficique possit.
La qui ex magnitudine pulcbritadineque creatarum
rerum Creatorem ipsum dignoscit, quique invisi-
bilia ejus opera per oa que» sensibus ebjiciustur,
contemplatur, js quoque Dei sstum quoddam
facit. '

Paulo post. enim ulciscar sanguinem Jesrael super
domum Jehu. Etiamsi quedam exemplaria ewper
domum Juda pre se ferant, scribegdum tamen
est, super demum Jehu, ut eL sensus postulat, Nam
boc de Juda intelligere absurdum est.. Multa porro
in locum bunc afferuntur interpretationes, sed

B parum accommodate, Scite vero bsec. Jesreci

appellabatur cum Naboth, tum Acbabus. Cum
enim consanguinei essent, eodem uterque nomine,
quasi avito, gaudebont. Quemadmodum ergo, ait
Deus, eum idola coleret Acbabus, aliaque inmu-
mera facinora.patraret, mittendum censui Jelu '*,
qut supplicium de illo sumeret, pollicitusque sum,
si 194 Acbabi stirpem ipse deleret, ad quartam
statem ei deeem tribuum regnum me traditurum;
ita nune ego supplicium sumam de domo ipsiusmet.
Jebu, posteris scilicet ejus, qui imperio polieban-
tur, deque eseterarum tribuum decem — populis, qui
eadem, que Achabus, facimora patrabant; ulcis-
earque sanguinem Jezrael, Acbabi scilicet, noa
quod injuste fuerit interfectus, sed quia domus
ejus, qui eum interfecit, eisdem, quibus ipsemet
Achabus, culpis est obnoxia. Qui propterea, quod
ejusdem nequitia sunt participes, injuste ipsi
vivere videntur, pestquam Achabus interemptus
ab his ipsis fuit, qui eisdem ac ille, imbuti mori-
bus aetatem agunt. Par enis erat eum interfici, non
ab istis bominibus mequam, sed ab aliis plane
bonis etbonestis. ldipsum habet et Apostolus:

Propter quod inexcusabilis ee, 0 homo omnis, qui judicas. In quo enim judicas alterum, teipsum — con-
demmas, Án putas, te judicium Dei declinuturum !*1

Kal καταπαύσω βασωείω olxov "[cpahA,
xal ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἑχείγῃ, συντρίψω t0 tó-
tor tob. Ἱσραὴἡἲ év τῇ χοιλάδι tov Ἰεζραδ.ἲ.
Ext οἱ τοῦ Ἰηοὺ ἀπόγονοι βασιλεύοντες, ὡς
εἴπομεν, àv τῷ Ἱσραὴλ, ἀσεθεῖς xal παράνομοι ἐγέ-
νοντο, χαὶ τὸν λαὸν εἰς τὰ αὐτὰ ἐξέχλιναν ' φησὶν,
ὅτι Καταχαίσω τὴν βασιλεία» Ισραήάᾶ * ὃ xa
Τέχονε * τοῦ τε ᾿Αζαἡλ ἐπελθόντος αὐτοῖς, xal ἅλ-
law βασ.λέων, χαὶ τελενταῖον τοῦ Σαλμανασὰρ, ὅτε
δὴ χαὶ πανωλεθρίἰαν ὑπέστη fj τῶν δέχα φυλῶν,
ἥτοι τοῦ Ἱσραὴλ βασιλεία. Αν τῇ ἡμέρᾳ δὲ
ἐχείνῃ, τῆς ἑχδιχήσεως δηλαδη, συ»τρίγω καὶ τὸ
τόξον tov "IopatA, τοι τὴν δύναμιν’. ἐμφαντιχῶς
δὲ εἶπε, Τὸ τόξο», ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐπὶ τῷ τόξῳ ἐθάῤ-
ῥουν, καὶ οὐχ ἐπὶ τῷ θεῷ. ,Τετηρήχαμεν δὲ παρὰ
τὴ Τραφῇ ὑπὲρ τὰ ἄλλα ὅπλα τὸ τόζον ἁποθαλλό-
psvov, διότι τῷ OON μεγάλα σνµθάλλεται. Διὸ

Ὕκας. &. B. Et cessare [acia regnum domus
Jerael. Eritque in die illa, conteram arcum in valle
Jexrael. Quoniain Jelu posteri, qui imperio potie-
bantur, pravi in leraelitico coetu facti sunt, et
impii, ut. supra diximus, totumque populum in
eamdem nequitiam pertraxerunt; idcirco Subver-
iam, ait, regnum 1εγαεί !*, quod et revera coutigit.
Cur» scilicet irruerunt.in eos Hazael, et alii reges,
et postremo Salmanssar , qua sane tempestate fun-
ditus eversum est decem tribuum, lsraelis videlicet
regnum. In die autem illa, ultionis scilicet, conte-
ram et arcum ]lerael, potentiam. nimirum Israelis.
Quod eo dixit, ut emphatica ratione quadain osten-
deret, eos in arcu, non in Deo, fiduciam locatam
habuisse. Ex armis autem, arcum omnium maxime
sacris in Litteris rejici comperimus, quod is dolo
plurimum conferat, Quamobrem eo celebriores

11Η Heg. xvj, 4d... ** Rom. 1,1 9. '* IV Reg. zin 2,

τΤΗΒΟΡΙΠΙΛΩΙ BULGARLE ARCHIEP.

981

Hebrz: non ütebantéer, preter impurum Esau et A xal οἱ εὐδοχιμώτεροι "EÓpalot, οὐχ ἐχρῶντο τούτῳ,

fifíos Ephrsm, qui et areus tendere, e& jacula.
vibrare comiueverant !*. In vallis autem — Jecrael
coufracturum ee areum istum dixit, quo auditores
commenefaceret Àchabi necis, qua ob idololatriam,
aliasque iniquitates affecbus est, smulque deterre-
rei ab istiusmodi flagitiis ejas assecios amulato-
resque. Vindicatus item οδό sanguis Chelati, qui
vere Jezrael est, ut diximus, paulo post ejus που»
tem, siquidem ponitas deleti sunt, qui elamavunt :
Sangmis ejus super nos, et super filios nostros !'.
Vallem autem Jezrael intellige Christi abjettionem,
humiliatienemqae, tem hojus ipsius (tumulatiomem.
Postquam énim se: ipse demisit, bumillavitque
usque ad crucem, sepultusque fuit, tmi confregit
areum Israel, stuKam scilicet in legia littera ja-
etantiam, eoru&que calumnias, quibus eum, eti
Dei adversarium, tanquam arcabus, confoderunt.
Grave profeeto scelus est per insidias confligere
virum 13 iunocentem. Prorsus autem iunocens
eral, qui peccatum non habebai, neque dolus inven-
(us esi ?n ore ejus '*, at et ipse de se lestatur:
Quis es vobis arguet sme de peccato *?? In nobia item
exstinguunt Dei semina bumana cogitationes, qua
quidem plurimum pellere videntur, εἰ quedam-
modo regnsre domigarique, et, quosdam velut
3rcus, contorta sophismata gerere; sed in valle,
divini $ciioet Verbi buniliatione, cenruatur,
infirma enim quisque Dei, bursana cunota consilio
gapientiaque superant !*',

VERS. 6. Concepitque adhuc, εἰ peperit filiam, ei
dixit ipsi: Voaa nomen ejus, Non misericordiam
consecktam ? propterea. guod non amplins adáam,
€t miserear domus ]srael, sed advereans adversaboy
ilis. Dictum bec perspteuem est. Futurum enim
docet vates, ut adversus Praelem Dus non amplius
solita benignitate etatur; sed jb. eum potius, uti
- rebellem et inimicum anmedvertat ; idàue non
leviter, sed acertime, ut ostendunt eq, et Adeersans
adversabor eis. Filiam vero Non misericordiam con-
secutam intelligere commode poteris et. Judetorum
stirpem, qua post Christi. peregrinationem goper-
stes fuit, quam heud amplius misertes Pater,
acriter persecutus est, quod ejus Filium per inju«
riam perdidisset. In mentis quoque nostre oommo-
tionibus, st jua feminea sit, appetitui plane
similis, multaque praedita: imbecillitate, ut non
omnia per soos confirmantem discipulos Christum
possit, haud ipsius miseretur Deus noster Verbum,
sed ei maxime reluctatur adversaturque.

VEns. 7. Filiorum autem Juda miserebor, et con-
servabe ipsos in Domino Deo suo. Nec servabo eos
in arcu, neque gladio, neque bello, neque curribus,
neque in equis, neque in equitibus. Clare per hoec
ostendit, quz in Senacherim clade contigerunt;
ea quippe tempestate victi sunt Assyrii, non pre.
lio allo, neque ullo confiietu, sed angelica tan-

1* Psal. Lxxvu, 7.

cl pt; &pa ὁ Ἡσαῦ, ὁ βέθηλος, xoi υἱοὶ Ἔφραὶμ,
ἐντείνοντες, καὶ βάλλοντνες τοῖς τόξοις. "EF τῇ
κοιλήδι δὲ τοῦ "Itpaka εἶπε συντρίφειν «5 τόξον,
ἵνα τοῦ φένου τοῦ ᾿Αχαὰδ ἀναμνήσῃ, τοῦ διὰ τὴν
εἰδωλολατρείην χάλ τὰς ἄλλας ἁδιχίας ἐπανελθόντις
αὐτῷ, καὶ πείσῃ τῶν ἴσων ἔργων ἁἀποστῆναι τοὺς
ἐχείνου ζηλωτάς. Ἐξεδιχήθη δὲ χαὶ τὸ αἷμα Χρι-
στοῦ, τοῦ τῷ ὕὄντι Ἱεξζραλλ, ὡς εἴρηται, μετ) ὀλίγον
παιρὸν τοῦ θανάτου αὐτοῦ πἀανωλεθρίᾳ παραδοθέντων
τῶν εμπόντων ' Τὸ αἷμα αὐτοῦ &p' ἡμᾶς, xal ἐπὶ
τὰ έκνα ἡμῶν. Κοιλάδα δὲ ἸἹεζραλλ, τὴν συγχατά-
62m Χριστοῦ καὶ ταπείνωσιν νόει, χαὶ «hv iv
τῷ μνημείφ κατάθεδιν. Συγκαταδὰς γὰρ, xai t7
πεινωθεὶς ἄχρι σταυροῦ, xol ταφεὶς, τὸ τόξον τοῦ
Ἱσραὴλ συνότριφε, τουτέστι τὴν σχολιὰν αὐτῶν ty
τῷ γράµµατι vob νόµου χαύχησιν, xal τὰς συχοφαν-
οίας, ἃς ἐσυχοφάντουν αὐτὸν, ὡς ἀντίθεον, ἑντεί-
νσντες φόζον αὐτῶν. Πρᾶγμα πικρὺν τοῦ xatav-
δεῦσαι kv ἀποκρύφοι ἅμωμον * πάντως δὲ ἄπωμος
ἣν, ὃς Ἀμαρείαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δό-
Joc ἐν t$ στόµατι αὐτοῦ ' κάθὼς παὶ αὐτὺς λέγει’
Τίς àE ὑμῶν ὁὀλέγχει µε περὶ ἁμαρτίαςς: "Azo-
χτιννόουσι δὲ xoi τὰ ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ σπέρματα
ἀνθρώπινοι λογισμοὶ, δυνατοὶ δοχοῦντες εἶναι, καὶ
olovet βασιλεύειν, xal χρατεῖν, xol ὥς τινα τόξα
ἔχειν τὰ χαμπύλα σοφίσµατα * ἀλλὰ τῇ κοιλάδε,
zai τῇ ταπεινώσει τοῦ θείου Λόγου συντρίδονται.
Té γὰρ μωρὸν τοῦ θεοῦ, σορώτερον τῶν ἀνθρωπί-

QC vvv ἑατί.

Καὶ cvréla6ev Bei xal ἄτενε θυγατέρα, καὶ
εἶπεν αὐτῷ Κάλεσον tó ὄρυμα αὐτῆς, Οὐκ ἡ.Ίεη-
ῥένη, διότι οὐ μὴ προσθήσω δει τοῦ &Jexoa τὸν
οἶκον "lopai[A, ἁ 11 ἀντιτασσόμενος, ἀγτιτάσ-
σοµαι αὐεοῖς. Τὸ μὲν ῥητὸν σαφές διδάσκει γὰρ,
ὅτι οὐχέτι τὸν Ἰσρεὴλ ἀξιώσει φιλανθρωπίας, ἀλλὰ
μᾶλλον ὡς ἀποστάτην xai ἐχθρὸν ἀμυνεῖται, καὶ
οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ ἐπιτάσέως * τοῦτο γὰρ δηλ
τὸ, ᾽Ανειζαδσόμενος ἀντιτάσσομαι. θυγατέρα δὲ
οὐκ ἠνεημένην veles; x&l tbv τῶν Ἱουδαίων
γενεὰν, τὴν μετὰ τῆν ἐπιδημίαν Χρισιοῦ, fiv οὐχέτι
Ἠλέησεν ὁ Πάτλρ, ἁλλ᾽ αὐτὸς ἀντετάξατο αὗτοῖς '
ἐπειδὴ εἰς τὸν Ylbv αὐτοῦ ὕθριααν. Καὶ ἐν τοῖς
τοῦ νοῦ δὲ χινημασιν, acti θῆλύ ἔσει, καὶ τῇ al-
σθήσει ἐοιχὸς, χαὶ ἀσθένειαν πολλὴν περιχείµενον,
xa μὴ πάντα ἰσχύον Ev τῷ ἐνδυγαμοῦντι τοὺς αὕτου
μαθητὰς Χριστῷ, οὐκ ἐλεεῖ αὐτὸ ὁ θοὺς ἡμῶν Δάγος,
à)" ἀντιτάοσεται αὐτῷ.

Τοὺς δὲ υἱοὺς Ἰούδα ἐλεησω καὶ σώσω αὐτοὺς
ἐν Κυρίφ 85$ αὐτῶν, xal οὗ σώσω αὐτοὺς év
τόξῳ οὐδὲ ἐν ῥομφαίᾳ, οὐδὲ ἐν πολέμῳ, οὐδὲ
ἐν ἅρμασο", οὐδὲ ἐν ἵαποις, αὐδὲ ἐν ixxevet.
Σαφῶς διὰ τούτων ἑδήλωαε τὰ χατὰ τὸν Σεναχηρεὶμ
γενόµενα" τότε γὰρ ἠττήθησαν οἱ ᾿Ασσύριοι, οὗ πα-
ῥατάξεως γενομένης, fj συμπλοκῆς, ἀλλ) ἀγγελιχῆης

!' Mattb, xxvi, 95. 9 E Petr. i, 99. !* Joan. 1, 46. !** Τζος. 1, 25.

585

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. — CAP. I.

586

δυνάµεω», ἑχατὸν ὀγδοῄήχοντα Τέντε χιλιάδας δια- A Lummodo vi, qua centum octoginta quinque homi -

φθειβάσης. Ταῦτα δὲ mpolivst, χαὶ τοὺς υἱοὺς
Ἰούδα «pb; tnv θείαν ἀγάπην προθυµοτέρους ποιῶν
(ii γὰρ xal ἐν αὐτοῖς ἦσάν τινες ἀσεθεῖς χα) ἅμαρ-
τωλοὶ, &A)' ὅμως σαν xal οἱ τῷ Κυρίῳ δουλςύον-
τες), καὶ τοὺς υἱοὺς "lopabà ἐπιστρέφων ἀπὸ τῆς

πονηρίας, xal Άπείθων μιμεῖσθαι ἐχείνους, καὶ την.

ἀριτῆν µετιέναε, καὶ διὰ ταύτην ἀἁπολαύειν τοῦ παρ'
αὐτοῦ ἑλέους. Σώξονται δὲ χα) ix τῆς γενεᾶς τῶν
Ἑδραίων, ὅσοι εἰσὶ τοῦ Ἰούδα, τουτέστι «rz ἔδρμο-
λυγήσεως xai τῆς΄ µετανοίας, πρὺς οὓς χαὶ Πέτρος
iv ταῖς Ἡοάξεσιν ἔλεγε * Μετανοήσατε, καὶ βαπτι-
σθήτω &xacroc ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνύματι Ἰησοῦ
Χριστοῦ. Καὶ µέντο, xal ὑπακούσαντες αὐτοῦ,
ἐσώθησαν ὡσεὶ φυχαὶ τρισχίλιαι. Σώκουται δὲ οὐχ
iv σοφίᾳ
εὐπειθοῖς [f. ἐν π.| ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἐξ
€» ἔρις, καὶ ζητήσεις, καὶ πόλεμοι» ἀλλ᾽ dv τῇ
πίστει τοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐστιν fj εἰρήνη fuv. Καὶ
iv ἡμῖν δὲ ἡ ἐξομολόγπσις, ὶτῆς Φωττρίας πρό-
E:vo;* ἀλλά καὶ αὕτη ἡ iv Κυρίῳ θεῷ γινοµένη,
ὅπερ ἐστ μετὰ σνυντριθής xal ταπεινοφροσύνης,
Ἔστι γὰρ xa λέγαντά τινα ἑαυτὸν ἁμαρτωλὸν μετὰ,
οἰήσεως λέγειν, ὅπερ ἐστὶ τᾶπεινολογία, οὐ Ταπεινο-
οροσύνη. Οὑκ ἐπὶ τοῖς ἔργοις, past, δεῖ θαῤῥεῖν,
ἀλλ ἐν Κυρίῳ θεῷ, χατὰ τὺν Aéyovig - Εγὼ δὲ
ἤ Ίπισα ἐπὶ tó Élgoc τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν alora*
xii χατὰ $^» Παῦλον, 'AAJd ἠ.1εήθην' ἐξ ἔρ]ων
2ὰρ οὗ διχαιοῦται πᾶσα σάρξ. Τίς γὰρ χαυχἠσε-
ται χαθαρὺς εἴγαι ἁτὺ ῥύπον, Ὦ παῤῥησιάσεται
C(vtv ἔχειν τὸν χαρδίαν; Πολλάκις Υὰρ οὐδὲ αὐτὸ,
3 Δοχεῖ ποιεῖν χαλῶς, ἀνεπίληπτόν ἐστι παρὰ θ:ῷ.
Ἐν 30440ic γὰρ. φησὶν, ὥπαντες ἁμαρτάνομεν"
καὶ, Οὐξὲν ἐμαντῷ σύνοιδα, dA. οὐκ ἐν τούτῳ
ἐεδιχαίωμαι:.

Ἑλληνικῇ, οὐδὶ ἐν συλλογισμοῖς, οὐδὲ D

C

num millia cxea sunt penitusque sublata δν. FLcc
vero pronuntiat vates *!, cum ut filios Juda magis

magisque ad Dei dilectionem corcilet. (quanquam

enim in ipsis essent quidam impii peccatoresque,
aderant tamen | alii, qui Deum pie colerent eique
obsequerentur) tum ut filios Israel 3 nequitia
deterreat, ut eos eorumque virtutem imitari velint,
quo misericordiam ab ipso consequautar. Salutent
vero consequuntur et ex l»breorem stirpe, quoi-
quot filii Juda, confessionis scilicet, atque poeni-
tentize facti sunt. Quos Paulus in Actibus sic affatur :
Pouitentiam agite, et bap:iizetur unusquisque vestrum
ὃν nomine Jesu Chri,ti **, qui cum ei sint obseeuti,
*alva facta sunt animarum circiter tria. millia. Qui
quidem salutem. adipiscuntur non. per Gracam
sapientiam, neque per ratiocinia, neque per bhu-
mani sapientis flexanimos serinones, ex quibus
contentio, questiones et controversie profluunt ;
sed per Christi fidem, 1/4 qui cst pax nostra **.
Confessio prxterea, qu:e in nobis fit, salutis origo
est, dummodo tamen haze in Doniino Deo (it,
animo scillcet contrito, atque demisso. Accidit enim
interdum, utpeccatorem se quis appellet, maguifice
simul de se sentiens; sed hzxe humilitatis ostenta-
tjo polius quam humilitas cst. Non ἵπ operibus,
sit, cenfidere nos oportet, sed in Domino Deo,
quemadmodum testatur cuim Psahinista : E39
auiem speravi in misericordia Dei in aternum **;
uim Paulus, Sed misericordiam sum consecutus ; ex
operibus enim non justificatur omnis caro **. Quis
eniut gloriari potest, se mundum a sordibus esse?
vel confidenter. dicere, se muudam cor habere?
Sepenuimero enim ne illud quidem, quod recte se
agere videtur, tale emnino est, ut a Deo repre-

bendi winime possit. 4» multis enim, ait, offendimus omnes ** ; et, Nihil mihi conscius sum, sed non

it hoc jwsiifica ue sum 37.
Rai dxeraAdáxtio8 τὴν Obx n enpérny. Ezcp-

1:213 μεγάλη vH οὐκ ἠλεημένη γενεᾷ τῶν Ἑόραίων,

τὸ ἀποστῆναιί τοῦ Νρμιχοῦ γάλακτος, τοῦ τοὺς νη-
πίους τρέφοντος, καὶ δεηθῖνα. στερεᾶς τροφῖς, fe
ὄξοντα: οἱ διὰ τὴν ἔξιν γεγυμνασµένην (9) τὰ αἰ-
σθητήρια, πβὸὺς διάχρισιν xaloü, xai χακοῦ, xa
τρέςεσΊαι τῷ ἐξ οὐρανοῦ χαταβάντι ἄρτῳ. "AXÀX
xai fui, ἕως μὸν νἠπιοἰ ἔσμεν, τῷ χόδμῳ τούτφ
Ἀροσέχομεν, καὶ τούτῳ ἐντρυφῶμεν, ὦ; γάλαχτι,
τότε {δὺ ἔχοντι, xat ῥέοντι’ ἐπε.δὰν 05 τὰ τελειότερα
Φρονήσωμεν, τότε ἀπογαλακτίζεσθαι λεγόµεθα, χα)
τοῖς τοῦ παραδξίσου χαρποῖς τρέφεσθαι ζττοῦμεν.

Συγέμδεν ὅτι, καὶ ἔτεκεν vióv xal εἶπε ' Κά-
«εσον τὸ ὄνομα αὑτοῦ, Ov .Ίαός µου, διότι ὑμεῖς
CU Ίαός µου, καὶ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὑμῶν. "ρα, ὃτι

** Hl Paralip. xxxi, 291. ** Isa. xxxvui, 26.
*5 Rom, i, 90. 3* Jac, ες 2. ?* 4 Cor. iv, 4.

D

7! Act. χι, 58.

Vrns. 8. Ablactavitque Non. misericordiam cox-
secutam. Magnum profecto beneficium in Hebrieo-
rum $tirpem, qus misericordiam non consecula
dicitur, ex eo redundavit, quod a legali lacte quo
nutriuntur infantes, fucrit abdueta, egeatque soli-
diore nutrimento quo egent, qui se, boni malique
dignoscendi causa, circa sensus instrumenta per
habitum exercuerunt, nutriaturque pane qui e coelo
descendit. Nos item, quoad infantes sumus, adhz-
reus liuic mundo, eoque, tanquam lacte, jucundi-
tate multa scaterte, oblectamur. Ubi autein. adole-
vimus, perfectiora spectantes, tum — ablactazi
dicimur, paradisique fructibus ali. susteutarique
aveimus, .

VEns. 8, 9. Et concepit adliuc, et. peperit filium,
dirique : Appella nomen ejus, Non. populus meus:
nam et vos non populus meus, el ego non. sum

5 Ephes. xu, 43. ?* Psal. ri, 19.

Vari lectiones οἱ notam.

(9) Sie; legendum tamen γενυμνασλένοι, exercitati.

PaTROL. Gn. CXXVFI.

19

*sT THEOPHYLACTI BULGARULE ARCHIEP. . 533

vester. ÀAuimadverle, lfemines primum deserere A πρότερον οἱ ἄνθρωποι ἀφίστανται τοῦ Θεοῦ, καὶ

Ῥευπῃ, ejusque propterea populum esse desinere,
aique tàm. demum Deum eos derelinquere, nec
amplius esse ipsorum Deum. Cuur enim id agitur,
ut in ipsius amicitiam recipiamur, ipse ncs permo-
vet ac persequitur, ut ait cum David : Misericordia
tua persequetur me **, tum Paulus, Comprehcusus
sum & Christo** ; cum contra de nostra a. Deo
defectione agitur, nou ita sc res habet. Scilicet nos
primum ab eo recedimus, atque tum οἱ ipse, quo-
dammodo coactus, a nobis :wgre recedit. Paulus
autem. Non populum intelligit Gentilium coetus,
qui postea per fidem facti sunt Dei populus, voean-
turque Synagogs filii, propterea quod ab Judsis
prognati, ipsos per Evangelium genuerunt. Cum
item suscipit aliquis laborem, el parit iniquita-
tem 55 (nam me turpia quidem facinora labore
carent et zerumnis), is profecto dignus non est, qui
Dei esse dicatur. Nam ne ita quidem est affectus,

γίνονται οὗ Àab; αὐτοῦ, xaX τότε 6 Os); ágiczasa:
αὐτῶν, xal γίνεται οὐκ αὐτῶν. Ἔνθα μὲν γὰρ δεῖ
οἰχειω/ῆναι αὐτῷ, αὐτὸς χαταδιώχει ἡμᾶς, ὡς xu:
Δαίὴδ λέχει' Τὸ Σεός σου καταδιώξει qa* χαὶ

ἤσυλος, Κατολήφθη» ὑπὸ Χριστοῦ ' ἐπὶ δὲ ης .

ἀλλοτριώσεως, οὐχ οὕτως) ἁλλ᾽ ἡμεῖς πρότερον
ἀφιστάμεθα αὐτοῦ, xal οὕτω µόγις ἐχξειαζόμενος
ἐχεῖνος, ἀφίσταται ἡμῶν. Παῦλος δὲ τὰ ἔθνη νοεῖ
Qv JAaóv, οἳ ὕστερον διὰ τὶς πίστεως ἐγένοντο λαός.
Υἱοὶ δὲ λέγονται τῆς Συναγωγῆς, διότι οἱ ἐξ Ἰουδαίων
τούτους διά τοῦ Εὐαγγελίου ἐγέννησαν. Καὶ ὅταν δέ
τις συλλάέῃ πόνον, καὶ τἐκῃ ἀνομίαν (οὐδὲ γάρ τὰ
ἔργα τῇ; αἰσχύνης ἄνευ πόνων καὶ χόπων εἰσὶν).
οὐχ ἔστιν ἄξιος χληθῆνα, τοῦ θεοῦ. 0ὐδὲ γάρ ἔστι

B votà τὸν Ἰωσὴφ, τὸν λέγοντα' Tcv θεου εἶμι ἐγώ.

Διὸ οὐδὲ θεὸς αὑτοῦ λέγεται, ὡς ἐλέγετο, Osóc
Ἀδραὰμ, χαὶ ὡς ὁ Δαθὶδ Dye" Κύριος ὁ θεός ucv
xai, Ὁ θεὸὺς τῆς χαρδίαι µου.

uti Joseph, qui ait, Dei sum ego. Propterea ne Deus quidem ejus esso dicitur, uti dicebatur Deus Abra-
ham ?', et ut appellat eum David, Deus. meus, et, Deus cordis mei ?*.

15 Vens. 10. Eritque. numerus filiorum [israel,
velut. arena maris, quae non mensurabitur, neque
numero comprehendeiur. Ne putes, ait, Deum He-
bros ideo rejicere, quod pauci sint, exignoque
numero comprehensi ; tot enim ii sunt, qnot. Deus
ipse futuros Abrahamo prowisit *. Verum haud
ingenti multitudine gaudet Deus; siquidem ubi
sunt duc, ecl tres, congregati in nomine ejus, ibi
est in medio eorum **. lta Nohemum emnibus ho-
minibus anteposuiL ; ita Abralianum, ita Moysen.
llorum contra descendentes, licel omni numero
superiores, eos tamen, Non populum ejus appellat.
Arene vero maris comparat Judeorum Synago-
gum quae Dominum oecidit, eum quod herent
mari, bonisque turbulenti mundi hujus, nililque
covdeste cogitant [Quf fiat enim, ait, ut credatis
vos, qui gloriam ab hominibus qusritis?] tum
etiam quia nullo fesderis jure, neque fidei vinculo
tenertur, uti sese habent et maris arense. He
quippe ali: ab aliis secernuntur. Quod utinam ab
hocce mundo non patiatur anima a Christo electa,
qua celeste regimen obire jubetur, ut ne dicatur
et de ipsa, Non mensurabitlur, neque numero com-
prehendetur. Virlus enim medium tenet, idcoquo
neque ad dexteram declinans, neque ad sinistrani,
media regiaque veluti via. incedit. Vitio contra
mulli sunt ob!iqui tramites et anfractus. Et astra
quidem numerat Dominus, claros videlicet homi
nes, cosque jam perspectos habet, qui, fulgida ve-
luti lumina, in hoc mundo vite rationem habent,
Et alias, qui salvantur, pauci sunt, nunieraiuque
faciles ; multi contra obscuriores homines, qui
procipites ad perditionem feruntur.

?rilque in loce, ubi dictum est ipsis : Non populus
nteus vos, vocabuntur et ipsi filit Dei viventis. Beni-

Kal ἦν 4 ἀριθμὸς τῶν viov 'lopahA, óc ἡ
ἄῃμιος τῆς θαάσσης, ἢ οὐκ ἐχμετρηθήσετα:,
οὐδὲ ἑἐξαριθμηθήσεται. Μὴ νοµίσῃς, φησὶν, ὁ
ἀχούων, ὅτι διὰ τοῦτο ἀποθάλλεται τοὺς Ἑδθραίους ὁ
θεὺς, ὡς εὐαριθμήτους ὕντας, xal OMyouc* xal
YXp τοσοῦτοι σαν, ὅσους ἐπηγγείλατο ἔσεσθαι τῷ
Ἰλθραάμ. Άλλ' οὐ πλήθει χαίρει θεός. "Oxov γὰρ
εἰσι δύο, ἢ tpsic, συν ηγµέτοι elc τὸ αὑτοῦ ὄνομα,
ἐχεῖ ἔστιν àv. µέσῳ αὐτῶν. Οὕτω xoi τὸν Νῶε πάν-
των ἀνθρώπων προὐτίμησεν, οὕτω τὸν ᾿Αθραάμ,
οὕτω τὸν Μωῦσέα. Tov; δὲ ἑχείνων ἀπογόνους, xai-
τοι ἀριθμὸν νικχῶντας, Οὐ «αὸν αὑτοῦ χαλεῖ. Εἰχέ-
ζει δὲ ἄμμῳ τὴν τὸν Κύριον ἀποχτείνασαν Σνναγω-
qv, διά τε τὸ οἰχείους αὐτοὺς εἶναι τῆς θαλάσσης,
xaX τῶν ἁγαθῶν τοῦ ταραχώδους χόσµου τούτου,
xal μηδὲν οὑράνιον φρονεῖν (Πῶς γὰρ, qnot, δύνα-
σθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων ζητοῦντες ;),
καὶ ἔτι διὰ τὸ πρὸς ἀλλήλους ἀσύνθετον xal ἄσπον-
6ov* ἐπεὶ χαὶ αἱ ψάμμοι, τοιοῦτον * ἀπ᾿ ἀλλήλων γὰρ
διορίζοντα.. Ὁ μὴ πάθοι φυχἠ ἐχ τοῦ χόσµου t05-
του ἐχλεχθεῖσα ὑπὸ Χριστοῦ, xal τὸ πολίτευμα iv
οὐρανοῖς ἔχειν προσταχθεῖσα, ἵνα μὴ λεχθῇ xol
«spi αὐτῆς, ὅτι Οὐχ ἐκμετρηθήσεται, οὐδὲ ἁρι-
θµηθήσεται. 'H μὲν γὰρ ἀρετὴ µέτρον ἔχει τὴν
µεσότητα, xal οὔτε εἰς δεξιὰ, οὔτε cl; ἀριστερὰ
χλίνουσα, ὁδῷ µέσῃ xai βασιλιχῇ πορεύεται’ τῇ
δὲ χαχἰᾳ αἱ ἀποχλίσεις, xal ἐκτροπαὶ, πολλα. Καὶ
τὰ uiv ἄστρα ὁ Κύριος ἀριθμεῖ, τουτέστι τοὺς «ωτ”-
ειδεῖς ἀνθρώπου:, xai γνωοτοὺς αὐτοὺς ἔχει, et
εἰσιν, ὡς φωστῆρες, Ev χόσµῳ λό,ον ζωῆς ἐπέχον-
τες. Ἐπεὶ καὶ ἄλλως οἱ σωςόµενοι, ὀλίγοι xat ἀρι-
θµητοί. οἱ δὲ χυδαῖοι καὶ ἀπολλύμενοι, πολλοί.

Καὶ ἔσται &v τῷ τόπῳ. οὗ ἐλέχθη αὐτοῖς. Ob
λαός µου ὑμεῖς, κληθήσονται καὶ αὐτοὶ viol θεού

.. Psal. xxu, 6. ** Philipp. ri, 13. '9 Psal. vir, [δ. ?! Gen, xxxi, ὃδ. ?* Psal. Lxxim, 26. 9 Gen.

xv, b. ?* Math. xvin, 20.

589 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. I. 590
ζῶντος. Φιλάνθρωπος ὢν ὁ θεὸς, την ἱλαρωτέραν A gnus. Deus cum sit, asperioribus dictis blandiora
ἀπόφασιν τῇ αὑὐστιρᾷ ἐπιφέρει, xat τοὺς ἀποῤῥι- — verba adjungit, eosque suam in amicitiam recipit,
φέντας οἰχειοῦταὶ, Kal ópx yprnstórnta, ὅτι o0; — quos dudum rejecerat, Qua in re auimadverte ejus
οὐδὲ τῆς τοῦ λαοῦ προσηγαρίας ἀξίους ἔχρινε, τού — clementiom beniguitatemque. Quos euim ne dignos
τους υἱοὺς Θεοῦ ζῶντος ὀνομάζει νῦν. Τί δέ ἐστι τὸ, — quidem censebat, qui populus ejus »ppellarentur,
Ἑν τῷ τόπῳ, οὗ ἀλέχθη αὐτοῖς; Μάθε. Ἑν τῇ eos in praesentia filios Dei viventis appellat. Quid
πατρίδι ὄντες, εἰδωλολάτρουν» Ui) xal ἑἐχεῖ ἐλέχθη — vero sibi vult, In loco ubi dictum est ipsis ? Sic
ajxel;- OD Aaóc µου’ ἓν τῷ µέσῳ δὲ εἰς Βαθυλώνα — habeto : In patria cum ii versarentur, idola colere,
ἀπαχθέντες αἰχμάλωτοι, οὔτε ἔθυον, οὔτε ᾖλον τὰς — ibique propterea sibi dictum illud audire: Nom
ᾠδὰς Κυρίον. Πῶς Υὰρ, φποὶν, ἄσομεν τὴν QOUiv — populus meus : capuvi postea Babylonem adducti,
Kupíov ἐπὶ γῆς d. Aorplac; Ἐπεὶ οὖν ἀπαναστάν- — neque sacrificia offerre, neque Dei laudes canere :
τες ἐκ Βαθυλῶνος, πάλιν τῷ νόμῳ ἐχρῶντο, — Quomodo enim, ait, cantabimus canticum Domini in
καὶ πάντα Émpattov, ὡς ἐχλεκτοὶ xai viol Θεοῦ, — ferra aliena 30 ? Babylone vero reduces, lege rursus
φπασῖν ὅτι Eig τὰς πατρίδας ὑμῶν &vasefots0c, — uti : omnia legis ipsius imperata facere, tanquam
xai εὑαρεστήσετε ἐχεῖ τῷ Θεῷ, ἔνθα πρότερον ὄντες, — electi Deique filii : proptereaque ad eos ibidem
Οὐ JAa^c αὐτοῦ ἐχλήθητε. Ἐπειδὴ δὲ ὁ vópoz, χατὰ B dietum : 1n. patriam quisque vestram incoluimes
μὲν τὸ γράµµα νοούµενος, ἀποχτείνει, χατὰ δὲ τὸ — evadetis, ibique Dco placebitis, ubi antea cum es-
πνεῦμα, Coonorst * εἰχότως by τῷ EV xal τῷ αὐτῷ — setis, Non populus meus appellat estis. Quoniam
τότοῳ, πητὰ μὲν χαλοῦντσι οἱ Ἑθραῖοι Ob Jaóc, autem lex secundum litteram occidit, secundum
ὅταν τῷ γράμμµατι δουλεύωσι motb δὲ Υἱοὶ Θεοῦ — vero spiritum, vitam affert, jure quidem ac me-
ζῶντος, ὅταν πνευματικῶς αὑτὸν νοῄσαντες, xoi rito Hebrsei in uno eodenmque loco appellantur
πιστεύσαντες Χριστῷ, thv διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθε- — modo Non populus, 16 cum legis littere mordicus
olay δέξωνται. Kal quyh δὲ ἁμαρτάνουσα, 1 διὰ τῶν haerent, interdum Filii Dei viventis, cum legis
λογισμῶν, f] διὰ τῶν σωματιχῶν ὀργάνων, Ob Aacc — ipsius spiritum penitius introspicientes, lidentesque
καλεῖται 8co00* διὰ δὲ τῶν αὐτῶν τούτων διορθωθέν- — Christo, adoptionem, que per Spiritum fi, conse-
των, υἱὸς γίνεται τοῦ θεοῦ, ὅταν ὁ αὐτὸς xal τῷ νο — quuntur. Quisquis item peccat, vel per cogitatio-
δουλεύῃ νόμῳ θεοῦ, xal τὰ µέλη παριστάνῃ ὅπλα — nes, vel per eorporea instrumenta, Non populus
δικαιοσύνης τῷ Θεῷ' xat συνόλως εἰπεῖν, καθαρίσας — Dei vocatur; idemque per eadem lize, si corrigen-
ἑαυτὸν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρχὸς xai πνεύματος, . tur, filius Dei fit, cum scilicet et mente divine
δοςάςη τὸν Osbv ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ — legi obtemperat, et membra, tanquam justitize
πνξύµατι αὐτοῦ. C arma, Deo gerit; cum ad summam semetipsum
ab omui tum carnis, tum spiritus contagione ac sorde purgans, in corpore suo, atque spiritu
Dcum honore prosequitur.

Kal συνἀχθήσονται ol viol Ιούδα xal ol viol VrRs. 11. Congregabuniurque filii Juda, et lái
TIcpuijA ἐπὶ τὸ αὐτὸ, xal θησογται ἑαυτοῖς µία» — [srael, in. idem, ac. constituent. inter. se imperium
ὀρχὴν, καὶ ἀναθήσονται ἐκ τῆς γῆς. Την ἀπὸ — unum, et ascendent de terra. Judeorum e Babylo-
Βαθυλῶνος ἀνάθασιν mpoayopsóst, xal ὅτι ἐχεῖθεν — nis urbe regressum vates prxnuntiat, simulque
ἑπανελθόντες, οὐχέτι διηΓηµένους ἔξουσι βασιλεῖς, — futurum denotat, ut illine reduces, non amplius
ὥστε τὸν μὲν Ἰούδαν, τὺν δὲ "Iopah) ὀνομάξεσθαι' — alii alios distinctos reges habeant, quorum alter
ἁλλ᾽ ἑνωθέντες, ἕνα ἔξουσιν ἄρχοντα, ὃ Υέγονεν ἐπὶ — rex. Juda dicatur, alter rex Israel, sed in unum
Ζοροδάδελ, ἀναδάντος τοῦ αἰχμαλωτιαθάντος παντὺς — coeuntes, unius omnes imperio regantur, quod
λαοῦ ἐκ τῆς Ye τῶν Βαδυλωνίων. Εθεντο μὲν οὖν — imperante Zorobabele evenit, cum scilicet univer-
xai οἱ ἐξ Ἑδραίων πιστεύσαντες ἑαυτοῖς ἀρχην — sus ille captivus populus, e Babyloniorum regione,
µίαν, τὸν σταυρὸν, φημὶ, τοῦ Κυρίου, περὶ οὗ εἴρη- — domum revertit **. Unum porrosibi constitueruut
ται OD ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ. ol σνν- — imperium (crucem scilicet Domini, de quo, Cujus
ἠχθησαν εἰς Χριστὸν ὑπὸ τοῦ νόµου. ὁ γὰρ νόμος p imperium super humerum ejus "' εἰ Hebrzi, quot-
παιδαγωγός ὅστιν, εἰς Χριστὸν συνάγων ἡμᾶς. ᾽Αλλὰ — quot. Christo crediderunt, quique per legem ad
χαὶ ὅτε συνάξει τις τοὺς ἑαυτοῦ λογισμοὺς ἀπὸ της — Christum ipsum perducti sunt : Pzedagogus enim
περὶ τὰ ἕἔξω περιπλανήσεως, xal el; συναἰσθησιν — iex est, nos ad Christum perducens, Cuu item suas
τῶν οἰχείων καχῶν συνελαθεὶς, vibz Ἰ.ύδα γένηται, — quis cogitationes avertit a fallaci rerum externa-
διὰ τῆς ἐξ; µολογήσεως, xal καθαρισθεὶς δι αὐτῆς, — rum illecebra, snorumque scelerum intimo dolore
υἱὸς 'lopat ἀποδειχθῇ, τοι Θεοῦ θεωρός ' τότε — correptus, fit per confessionem filius Juda (10),
τίθησιν ἑαυτῷ ἀρχὴν µίαν, «bv θεὸν, xal ὑπ' ἐχεί- — atque. ita. purgatus, filius Israel declaratur, Dei
νου ἄχεται, λέγων ἀληθὼς αὐτῷ' Γενηθήτωτὸ — scilicet contemplator : Ium ille sibi constituit im-

35 Pal, cxxxvi, á.. ?* 1 Esdr. σι, 2.. 7 Isa. ix, 0.
Varie lectiones et nota.

(10) Hebraica enim vox Juda, (teste. D. lMieronvmo, confessionem signiflcat; et Igrael idem — sonat
ac Deum videns. ) :

191 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP δι 9

perium unum, Deum scilicet, cujus nutu regatur, A θέληµά σου" καὶ, Ατηνώξης ἐγεχόμην πιιρὰ oo,

eique ex animo dicat : Fiat volunias iua 9 ; et,
Jumento similis factus sum apud te : el ego semper
tecum 15, ut sit ei Deus ompia in omnibus, ita jam
affecto, ut nihil humani prese ferat, sed semetipsum
penitus abneget, qualis fuit is qui dicit : Viro ego,
jam nom amplius ego : vivit autem in me Christus "9,
Tum enim et a terra, terrenisque rebus omnibus
vere ascendit, virtute continuo proficiens, oblivi-

κἀγὼ διαπαντὲς μετὰ coU" ἵνα ᾗ ὁ c5, αὐτῷ «3
πάντα iv πᾶσι, μιδὲν ἀνθρώπινον ἔχοντι, à
ἁπαρνησαμένῳ ἑαυτὸν, olo; ἦν ὁ λέγων: Zo δὲ οὐκ-΄
ἔτι ἐγὼ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Τότε γὰρ vo
ἀναδαίνει ὄντως ἐκ τῆς γῆς καὶ τῶν Ὑτῖνων zpay.
µάτων, ἀεὶ προχόπτων, xal τῶν μὲν ὄπισθεν ἐπι-
1ανθαγόμενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτειγόμν.
voc.

sciturque eorum, qui post terga relinquit, ad ea coutendens, quse suum — ante conspectum — sita. cer-

Quoniam magna dies Jezrael. Quoniam, ait, ma- B

gnum vobis irrogavi supplicium, eo die quo vindi-
cata est cedes Jezrael ; magno etiam vos salutari
beneficio afliciam, vosque a servitute in libertatem
vindicaps, in patriam quemque vestram reducam.
Magna itaque facta est dies crueis, resurrectionig-
que Chrisu, qui Jezrael dicitur. Pariterque magna
lit ei, qui sese terrenis a rebus extollit, virtute
proficiens; magna, inquam, fit ei dies per lumen
coguitionis Christi, ut vere dicere queat : Hecdies
Domini est [non mea, neque meo paria labore, sed
ejus ope atque beneficio]; eraultemus el letemur in
ea *,
17 CAPUT II.

Vens. 1, 2. Dicite fratri vestro, Populus meus; οἱ
sorori wstre, Misericordiam consecuta; judicate
matrem. vestram, judicate. Vog, ail, qui Babylone
domum rediistis, judieeg estate mei, οἱ matris
vestra, progenitorum scilicet vestrorum, qui mne
meaque jura violarunt. Mis similia reperiuntur et
apud ]saiam : Et nunc, domus Juda, judicate inter
me, etl vineam meam *"*,

Quia ipsa non wzor mea, el ego non vir ejus. Di-
vortium factum esL inter me et ipsam, postquam
tct a me beneficiis cumulata fuerat ; cujus quidem
divortii eausam attulit ipsa, non ego ; quippe prior
jpsa uxor mea esse desiit, proindeque et ego vir
cjus esse destiti, He eadem dici possunt et ad
apostolos qui Christum secuti sunt, qui sedebunt
*uper sedes duodecim, judicantes duodecim tribus
Israel *, condemnantes videlicet quotquot e Syna-
goga [quae sane mater istorum judicum erat] non
crediderunt. Prisca item Hebraeorum natio, cum
ex /Egypto discessit, nondum legem habebat, ne-
que tot tantisque Dei praeceptis et sacrificiis gau-
debat; proptereaque non vir ejus Dominus esse
dicitur. Cum appetitus item a mente desciscil, ne-
que mundo oblectatur ad Opificis gloriam, tum a
veris μπορείς conceptibus, qui a menie ae sensu

55 Matth, vi, 10. ?? fsal. Lxxu, 22.
v, 5 "*Matuh. xix, 28.

** Galat. x1 90.

"Ot: μεγάλη ἡ "uépa τοῦ "etpatA. Ἑτειδὴ
μεγάλην ὑμῖν ἐπήγαγον τιµωρίαν, kv τῇ ἡμέρα τῇ;

.Εχδικήσεως τοῦ Ἱεζραξλ, µεγάλης ὑμᾶς ἀξιώσω x1

σωτηρίας, xaX τῆς δρυλείας ἁπαλλάξας, εἰς ^iv v2.
τρίδα ἁπανάξω, Ἐγένετο μὲν οὗν µεγάλη fj ἡμέρᾳ
τοῦ στανροῦ, xal τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ἔς
ἐλέχθη Ἱεξραέλ. Γίνεται o£ χαὶ τῷ ἀναθαίνοντι àzb
τῶν γηῖνων, xal προχόπτοντι, µεγάλη $ ἡμέρα, διὰ
τὸν φωτισμὸν τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ: ὥστε λέ-
γειν αὐτόν ' Αὕτη ἡ ἡμέρα Κυρίου, οὐκ Eph, οὐδὲ
δι) ἐμῶν χόπων, ἀλλὰ τῆς ἐχείνου χάριτος * ἁγι]-
«ἑιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν avt.

ΚΕΦΑΛ. B.

Εἴπατε τῷ ἀδελφῷ ἐμῶν, Λαός gov, καὶ τῇ
ἀδε.Ίφῃ ὑμῶν, "HAenu£ymy χρίθητε πρὸς τὴν µη-
tépa ὑμῶν, χρίθητε. "Y pete, φησὶν, £x Βαθυλῶνος
ἐπανελθόντες, Υίνεσθξε κριταὶ τΏς μητρὸς ὁμῶν, xai
ἐμοῦ, τουτέστι, τῶν προγόνων ὑμῶν, τῶν εἰς ἐμὲ πα-
ῥρανομησάντων (11). Τοιοῦτόν τι xot παρὰ τῷ "Hoalg
εὑρίαχεται' Kal νῦν, οἶκος Ιούδα, κρίνατε dra-
μέσον ἐμοῦ, καὶ ἀνααέσον' τοῦ ἀἆμπε.]ῶνός
pov. |

"Ort αὑτὴ οὐ γυνή µου, καὶ ἐγὼ obx àr3,p av-
τῆς. Διαζύγιον, φησὶν, ἐγένετο μεταξὺ ἐμοῦ, xat
αὐτῆς. εἲς τοσαῦτα ἀγαθὰ παρ) ἐμοῦ δεξαµένης, xol
οὐκ ἐγὼ thv αἰτίαν τοῦ διαζυγίου δέδωχα, ἀλλ
ἐχείνη ' αὐτὴ γὰρ Υέγονεν οὐ γυνή µου πρότερον,
ε[θ) οὕτως ἐγὼ οὐχ ἀνὴρ αὑτῆς. Λέγοιτο b ἂν ταντα
xai πρὸς τοὺς τῷ Χριστῷ ἀχολουθέσαντας ἁποστό-
λους, (19) ot καθίσονται ἐπὶ δώδεχα θρόνους, κρίνον-
τες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἱαρα]λ, ὅ ἐστι, χαταχρί-
νοντες τοὺς μὴ π'στεύσαντας Bx. τῆς τῶν Ἰουδαίων
Συναγωγῆς, f| πάντως µήτηρ ἂν ἑὀχείνων τῶν χρι-
τῶν, Καὶ fj ἀργαιοτέρα δὲ γενεὰ, ὅτε ἐξ Αἰγύπτου
ἐξτλθεν, οὕπω νόμον εἶχεν (45), οὐδὲ τοσούτων ἁπ-
ἠλαυσε (14) τῶν τοῦ θεοῦ διχαιωµάτων (15), καὶ
Gua» (16): διὸ λέγεται οὑκ αὐτῖς &vhp εἶναι ὁ Ko-
ριος. Καὶ 0s, v δὲ f αἶσθταις ἀποστῇῃ τοῦ vou, καὶ οὐχ
ἁπολαύῃ τοῦ κόσμου πρὸς δόξαν τοῦ Δημιουργοῦ,
*3 | a.

*' Philipp. ur, εδ. ** Psal. cexvit, 24.

Varie lectiones et nota.

(11) flagovosatouévov. Cod. Arg.

(12) Verba liac oi καθίσονται ἐπὶ δώδεκα θρόνους,
κρίνοντες τὰς δώδεχα φυλὰς τοῦ "lopahà, iestitwui-
mus ex cod. Ven. et Dav. cum in Cod. Arg. dees-
seit.

d Nondum scilicet promu'gatam.
(14) ᾿Απόλαυσιν, perceptionem Cod. Arg.
ο. 15) Quot postea promulgsta sunt Exod, 1:x, 20,

(16) Νονθεσιῶν, monitis. Cod. Arg.

903

EXPOSITIO IN PHOPI;ETAM OSEAM. — CAP. IT.

551

καταχρἰνεται ὑπὸ τῶν ἁληθινὼν τοῦ νοῦ γεννηµάτων, A gignuntur ad Dei voguitionem, condemnatur. Videt

τῶν ὑπὸ τοῦ νοῦ xal τῆς αἰσθήσεως Υγεννηθέντων
τρὸς γνῶσιν θεοῦ. 076» «t out Οἶδέτις τὴν χτίσι»,
ὅτι xaX, xai μετὰ νοῦ ἰδὼν αὐτην ἐθαύμασε τὸν
Ποητήν (17): εἶδεν ἄλλος ταύτην, xol ἐθεο-
ποίτσε (18), δ.ὁτ' μόνῃ τῇ αἰσθήσει μητρὶ ἐχρήσατο,
ἀποστατηλάση τοῦ voU. 'O τοιοῦτος κχαταχρίνεται
ὑπὸ τοῦ προτἐρου. Ei0f τις xá)lo; σώματος, xal
ἐθχύμασε τὸν τεχνίτην, πῶς Ev. πηλῷ (19), καὶ σα-
£02, τοιχύτην λαμπρότητα ἐτεχνήσατο * ἄλλος ἰδὼν,
ἑαπαθῶς πρὸς αὐτὸ δ,ετέθη , διότι τῇ αἰσθήσει (20)
ἠχολούβησε, χωρὶς τοῦ νοῦ. "Ap' οὖν οὐκ εἰς χατά-
Χρισιν τούτου ἐχεῖνος ἔσται;

Καὶ ἐξαρῶ εἡν ποργεία» αὐτῆς 4x. προσώπου
µου, xal τὴν ποργείαν αὐτῆς éx μέσου μαστῶν
αὐτῆς. Δείχνυσιν, ὅτι Τὸ διαζύγιον, ὃ ἑποίησα πρὸς
-αὐτην, εἰς ὠφέλειαν αὑτῆς ἐποίησα, πρὸς τὸ ἔλευθε -
ρῶσα: ταύτην τῆς πορνείας, Πτοι τῆς εἰδωλολατρείας'
xaX γὰρ ἀποιχιτθεῖσα εἷς Βαθυλῶνα, οὐχέτι θύ-
σεν (34) ταῖς χρυσαῖς δαμάλεσιν, alg Eus πρότε
pov , ἀφ' οὗ παύτας Ἱεροθοὰμ ἐχεῖνος ἕστησεν, οὐδὲ
ὄγξτα: αὑτὴν τὸ πρόσωπόν µου, λατρεύουσαν τοιοῦ-
τοις βδτλύγμαδιν" ἀλλὰ πρόῥῥιςον τὴν ποργείαν
αὐτῆς ἁνασπάσω, ἑκ µέσου μαστῶν (22) αὑτῆς,
τουτέστι τῆς χαρδίας bz fi ἐξέρχονται διαλργισμαὶ
ποντροὶ, ᾿Φθόνοι, cóvot, μοιχεῖαι, πορνεῖαι. "ΗἩ τὴν
ἀναισχυντίαν δείχνυσιν διὰ τῶν μαστῶν, ἣν εἶχον,
γυμνῇ τῇ κεφαλῆ χωροῦντες πρὸς πᾶν (23) γακόν.
Γυμνοὺς γὰρ, φησὶν, ἑδείχνυ τοὺς μαστοὺς, xal
οὕτω χατάδηλον καὶ ἀπερικάλνυπτου ἐπεδείχνυτο την
πονηρίαν (34). Πᾶσα οὖν παιδεία Κυρίου, καὶ ἡ δο-
χουσα ἁποσ-ροφὴ, elg ὠφέλειαν ἡμῶν ἐστι, τῆς xa-
χίας ἐλευθεροῦσα, κατὰ τὸ εἰρημένον * ᾽Αγαῦόν' uos,
ὅτι ἐτιπείνωσάς µε, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώ-
µατὰ σου. Πορνεία ἣν γχαὶ fj φωνὴ τῶν εἰπόντων,
Obx Éyoysv βασιέα, ἡ μὴ Καίσαρα, καὶ àno-
στάντων ἀπὸ τοῦ ὄντως Ῥασιλέως, ol καὶ ἤρθησαν
ἀπὸ προσώπου Κυρίου, παραδοθέντες αὐτοῖς ἐχεί-
νοις, οὓς εἵλοντο βασιλεῖς eiva:. Τάχα δὲ xal μᾳστοὶ,
ὁ νόμος καὶ o! προφῆται, ἐξ ὧν τοῖς Ἑδραίοις τὸ

τοιχειῶδες Ὑάλα τοῦ γράμματος. Ἐπκήρθη οὖν id
πορνεία αὐτῶν £x µέσου τῶν τοιούτων μαστῶν. Οὐ-
κέτι γὰρ αὐτοὺς ἐπιγινώσχουσιν οὔτε νόμος, οὔτε
προφΏται, οὐδὲ τρέφουσ:ν αὐτούς. Τίς δὲ οὐκ ἂν εἴ-
ξαιτο ἑξαρθῆναι xal ἐξαλειφθῆναι τὴν πορνείαν τῆς
ἀνοήτου αἰσθήσεως, ὥστε μῆ ἐμφανίζεσθαι τῷ προσ-
ώτῳ τοῦ :00; "O ἀναχκλαιόμενος ὁ προφήτης,
φτσέν Ἔθου τὰς ἀναμίας ἡμῶν ἐγαγτίον σου}
καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ ἀὐχόμενο, Ἀπόστρεψον τὸ
«ρόσωπόν σου, φησὶν, ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν µου.

** [IL Reg. χι, 28. ** Psal. cxi, 71.

*' Joan. xix, 1/5.

quis, exempli gratia, venustam aliquam creotu-
ram, eamque contemplatus, Conditorem admira-
tur. Hanc ipsam videt alius, eamque, veluti nu-
men, colit, propterea quod solo sensu, qui a mente
deficiat, utitur. Hic a priore illo condemnatur.
Simili ratione videt quis corporis alicmjus pulchri-
ει ηδη, miraturque opifieis potentiam, qui in
luto atque putredine tantam condere potuerit cla-
ritatem : eam ipsam eonspicatus alius, amore ca-
pitur, propterea quod appetitui soli, sine ulla
mentis ductu, obsequitur. Nonne igitur hunc ille
condemnat.

E4 auferam fornicationem ejus a. (acie mea, et
adulteiium ejus de medio uberum ejus. Divortium

D scilicet, quod cum ipsa feci, ad ejus utilitatem :

feci, quo ipsam 4 fornicatione, idololatria scili-
cet, averterem. Babylonem enim adducta, non am«:
plius, nt antea, sacra faciet aureis juvencis quas.
erexeral. Jeroboam **, nec ego amplius aspiciam
ipsam, exsecranda istiusmodi idola colentem : 1268
sed auferam fornicatienem e medio wberum ejus,
-.egrde videlicet, ex quo pravi prodeunt affectus,
invidia, cades, adulteria, fernicationes. Vel impu-
dentiam per ubera demonstrat, qua ad flagitium
omne perfricta [ronte ferebatur. Nuda enim, ait, .
ubera pre se ferebat, atque ita in propatulo, nulio
obduetam velamine, suam profitebatur nequitiam.
Οιμπὶς itaque Domini correctio el aversio, qua sese
a nobis avertere videtur, nostram respicit utilita-
tem, nos ab improbitate atque nequitia deterrens,
juxta dictum illud : Bonum mihi, quia. humiliasti
me, ut discerem justificationes (uas "*. Fornicatio .
item erat eorum voz, qui dixerunt : Non habemus
alium regem, nisi Cesarem ", quique a vero Rege
desciverunt, qui propterea a Domini e€onspectu
ejecti sunt, eorumque ditioni δὲ imperio suhjecti,
quos sibi reges cuncupierant, Fortasse etjam ubera
sunt lex et prophetz ; quibus ex uberibus elenen-
tare litterze jao Hebraei sugebant. Sublata igitur est
eorum f[ornicatio e medio talium wberum, mou
amplius enim eos norunt lex aut prophel:e, neque
nutriunt, Quis vero non exoptel, e medie Lelli,
penitusque deleri fornicationem adeo bruti apye-
p (itus, ne amplius in conspectu Dei apparcat ? 1i
quod magnopere luge»s Propheia : Posti, ait,
iniquitates nostras anie (e ^. K& slibi rursus ita
preeatur : Averie. faciem. tuam a peccatis weis "'.
Pecuniz: quidem adultera cupiditas alitur opulen-
tia, glori& aviditas multarum urhium imperio àt-

55 Psal. xc, 9. *"* Psal. ε, 11.

Vari&e lectiones et note.

($57) Καὶ ἰδὼν αὐτῃην, ἐθαυμάσθη τὸν Ποιητήν,
eamque conspicutus , Conditorem | miratur. Cod.
Ar . '

H 8) Αἰσχροποίησε, turpiter egit. Cod. Arg.

(19) Ἐν μµικρῷ, in parvo. Cod. Arg.

( 20) Codex Ven. addit οὐκ, non, sed malc.

(24) θύσεις, offeres, et paulo post ἔθυςς, offere-

bas. Cod. Arg.

(22) 'Ex μαστῶν, ex u»eribus , cod. Arg. Theodo-
retus addit, txpaónÀol δὲ τὴν καρδίαν, τὴν ὑπὸ τοῖς
μαστοῖς κειµένην, ostendit autem cor, aub. uberibus
situm.

(25) Πᾶν, omne, deest in cod. Arg.

(94) Πορνείαν, fornicationem. Co:!. Ven.

595

THEOPHYLACTI DULGARLE ARCHIEP.

906

que reginine, corporis appetitus pulchritudine, et À 'AXAà xai τρέφεται f; μὲν τῖς φυλαργυρίας τορνείᾳ

alia demum cupiditas alitur rebus aliis. Hzc sunt
cuilibet affectui ubera. Maxime vero prodest lho-
mini, cum e medio tollitur improbitas atque ne-
quitia, nec amplius istiusmodi materia, qua ali
solet, sustentalur. ο...

Vens. 5. Et exspoliem eam nudam. Mea, inquit,
ope eam spoliabo, efficiamque, ut ab hostibus vi-
cta, deformis evadat ; ut eam contra, cun nuper
defenderem, invictlamque redderem, non speciosam
modo, sed etiam maxime claram efficiebam.

Ut statuam eam juxia diem mativitatis sum.
Quemadmodum scilicet Agyptiis paruit, ita et As-
syriis serviet. Diem vero nativitatis vocat Hebrzo-
rufh in /Egypto eommorationem, quoniam ibi
ereverunt. Cum enim septuaginta quinque dun-

taxat eo descendissent, sexaginta millia evaserunt, :

consideratis iis duntaxat, qui arma ferre 19 po-
terant. Eos ítem, qui Christo fidem non liabue-
runt, nudavit Peter, omnem eis legis gloriam adi-
mens, redigensque ad eum statum in quo crant,
antequam legem acciperent ; ii quippe neque tem-
plum habent, neque sacrificia offerunt, nec aliud
quidquam lege prescriptum faciunt. Cum item per
cerpoream quis voluptatem Christum exuit, quem
per sacrum fontis lavacrum induerat, exuit eum
Deus gratia sua et adoptione, efficitque, ut carna-

διὰ τῆς πολυκτημοσύνης ΄ ἡ δὲ τῆς φιλοδοξίας, διὰ
τοῦ ἄρχειν ἐν βασιλείοι; (25), καὶ πόλεσιν ' ἡ δὲ su-
ματιχὴ πορνεία, διὰ τοῦ θεᾶσθαι τὰ χάλλη. xoi ἄλλη
δι ἄλλων. Ταῦτά εἶσιν ἑκάστῳ πάθει µαστο), καὶ
ἀγαθὸν τῷ ἀνθρώπῳ, ὅταν ἐξαίρηται ἡ χαχία, μὴ
τρεφοµένη ὑπὸ τῶν ταύτην τρεφουσῶν ὑλῶν.

Ὅπως ἂν ἐκδύσω αὑτὴν γυμνήν. Τῆς ἐμῖς,
qnot, σχέπης ἀπογυμνώσω αὐτὴν, xal ποιήσω ἁσχη-
μονεῖν, νιχωµένην ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν' ὥσπερ τοῦναν-
τίον πρώην σχάπων αὐτὴν, xal διατηρῶν ἀήττη-
τον (20], οὗ µόνον εὐσχήμονα, ἀλλὰ καὶ ἑνδοξοτάτην
ἐποίουν.

Καὶ ἀποκαταστήσω αὐτὴν, χαθὼς ἡμέρα }εγ-
γ/ήσεως αὐτῆς. Τοντέστιν, ὥσπερ τοῖς Αἰγυπτίοις
ἐδούλευσεν, οὕτω xai τοῖς ᾿Αασυρίοις δουλεύσει,
Ἡμέραν δὲ γεννήσεως χαλεῖ την ἐν Λἰγύπτῳ κατ.
αγωγὴν, διότι ἐχεῖ ἐπληθύνθησαν. Ἑόδομέκοντα γὰρ
χαὶ πέντε Φυχαὶ (27) καταθάντες, ἐξαχόσιαι χιλιά-
δες ἐγένοντο ol πολεμιχοι μόνοι. Ἐγύμνωσε xoi
τοὺς ἀπιστήσαντας (28) τῷ Χριστῷ 6 (39) Hato.
περιελὼν αὑτῶν vhv πᾶσαν vou νόμου δόξαν, xoi
ἀποχαταστήσας αὐτοὺς, ὥσπερ σαν mpb τοῦ τὸν
νόμον λαβεῖν. Οὕτε γὰρ ναὺν ἔχουσιν, οὔτε θύουσιν,
οὔτ) ἄλλο τι τῶν ἓν τῷ νόμῳ δρῶσι. Καὶ ὅταν δέ τις
Χριστὸν ἑνδυσάμενος διὰ τοῦ βαπτίσµατας, ἐχδυθῇ
αὐτὸν διά τῆς χατ αἴσθησιν ἡδοτνῆς (50), ἁπογυμνοξ
μὲν ὁ s^; αὐτὸν τῆς αὑτοῦ χάριτος xat τῆς υἱοθε-
σίας, ποιεῖ δὲ αὐτὸν τοῖς τῆς σαρχικῆς χαὶ ἔμπα-

lis, prorsusque corpore: nativitatis proprietatibus, ( θοῦς γεννήσεως ἰἱδιώμασι χαρακτηρἰζεαθα:, ὅπερ ἐστὶ

quasi signis, notetur, carnalem scilicet vitam de-
gat, hominemque sese gerat. Ubi enim sunt con-
tentiones, simultates. atque. dissidia , ibi carnatig
vita vivitur, et bomo apparet.

Et ponam eam quasi desertam, et statuam eam,
sicuti terram sine-aqua, et: conficiam eam siti. De-
scrtam, mquit, eam faciam, mea scilicet ope de-
stitulam, neque. mca; providentite aquam οἱ pr:e-
bebo, sed eam siti eonflciam, hostium scilicet
potestati tradam, meam sitieatem opem, meoque
prorsus auxiNo destitutam. Deserta quoque facta
est Hebraorum, qui in presentia sunt, Synagoga,
omni videlieet bouo destituta ; bonum entm omne,
el bonitas ipsa Dominus erat, quem cum interfe-
cerint, qui fiat, ut alicujus unquam boni participes
sint? Quibus profectio neque suppetit ea, quam
Christus exhibere consuevH, aqua, saliens in vitam
eternam *?*; quod intelligi debet de Spiritu quem
accepturé erant, qui in ipsum erederent. Quot-

5 Joap. iv, 10.

xavcX σἆρχα (Av, xal xav! ἄνθρωπον περιπατεῖν
ὅπου γάρ εἰσιν ἔριδες, καὶ ζῆλοι, καὶ .διχοστασίαι,
ἐχεῖ ἐστι τὸ σαρχικῶς ζῆν, xal χατ᾽ ἄνθρωπον (51)
περιπατεῖν.

Καὶ θήσω αὐτὴν ὡς ἔρημον, καὶ τάξω αὐτὴν, ὡς
Tüv ἄννδρον, καὶ ἁἀποκτενῶ αὐτὴν ἐν δίψει.
Ἔρημον αὐτὴν, φησὶ, ποιήσω (52). τῆς ἐμῆς or-
θείας, χα) «b ὕδωρ τῆς ἐμῆς προνοίας οὐκ ἔπιχο-
ρηγήσω αὐτῇ. ἀλλ᾽ ἀποκτενῶ αὐτὴν, τουτέστιν, εἰς
θάνατον παραδώσω τοῖς ἐχθροῖς, διφῶσαν βοηθείας,
xaX στερουµένην τῆς παρ᾽ ἐμοῦ συμμαχίας. Ἔρη-
pos Yéyove καὶ ἡ τῶν ᾿Εόραίων Συναγωγὴ, παντὸς
ἀγαθοῦ στερηθεῖσα ' τὸ πᾶν γὰρ ἀγαθὸν, xal dj αὐτ-
αγαθότης (33) ὁ Κύριος ἣν, ὃν ἀποχτείναντες, πῶς

D ἔσονται μέτοχοί τινος ἀγαθοῦ ; Οὐδὲ ἔστιν ἓν αὐτοῖς

τὸ ὕδωρ. ὃ δίδωσι Χριστὸς, ἀ.ἱόμενον εἰς ζωὴ»
αἰώνιον. Τοῦτο δὲ Ελεγε, qnot, περὶ τοῦ Πνεύματος,
οὗ ἔμελλον λαμθάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Οἱ
οὖν τὸ ἁἀποχτένον γράμμα τοῦ νόμου χατέχον-

Varie lectiones et nolg.

(25) ᾽Αλλάτρέφεται μὲν τῆς φιλαργυρίας ἡ πορνεία
διὰ τοῦ ἔχειν χτήµατα πολλὰ, καὶ fj φιλοδοξίας πορ-
νεία διὰ τοῦ ἄρχειν &v βασιλείαις, alitur autem ava-
ritie fornicatio habendo multas opes, εἰ ambitionis
fornicatio imperando ia regnis. Cod. Arg.

(26) ΄Αχτητον, a nemine possessam, €od. Arg.

(27) Cirea nunerun hunc. sequitur. Theophyla-
ctus Septuaginta Interpretes, a quibus plurimum dis.
crepare Vulgatam eruditi norunt. Nodum praeclare

solvit D. Hieron. iu Triad. Hcbr. et S. Aug. quest.
ultima in Genesim.
(28) ᾽Αποστήσαντας. qui defecerunt. Cod. Ven.
(29) "Ὥσπερ. Cod. Arg.
(30) ζωῆς, vitam. Cod. Ven.
(31) Κατὰ cápxa, secundum carnem. Cod, Arg.
(59) Τίθημι, pono. Cod. Bav.
(55) Τὸ «àv γὰρ ἡ αὑταγαθότης, omine. enim tad
bonitas. Cod. Arg. ct Bav.

59?

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP: II.

908

τες (34), xal τὸ πνεῦμα μὴ δεχόµενοι, εἰχότως γη A quot. praterea legis litterz qua animas perdit,

μέν εἶσιν, ὡς χάτω χείµενοι, xal πάντα σωματικῶς
νοοῦντες᾽ ἄνυδρος (55) δὲ, ὡς τὸ Πνεῦμα μὴ ἔχον-
126, ὅπερ ἀπεδόθη εἶναι τὸ ὕδωρ. Καὶ ὁ ἁμαρτάνων
δὲ, ἔρημος μὲν οὐ τίθεται, ὡς ἔρημος δὲ, ἵνα μὴ
ἀπυγνῷ, καὶ τάσσεται, ὡς vij ἄνυδρος διὰ τὴν αὐ-
τὴν αἰτίαν. Θεὸς γὰρ εἰ χαὶ οἵδε (56) τὸ φέλος Exá-
στου, ὅμως οὗ φαίνεται ἁπαγινώσχων. "0 οὖν ἄχαρ-
πον ἑαυτὸν ποιῄσας, χαὶ ἐχεῖνα ἐργαζόμενος, & xax
ὁ πλούσιος ἐχεῖνος, ὁ αἰτούμενος τὸν Αθραὰμ.,
ἵνα πἐμφψῃ Λάζαρον, «καὶ βάψας τὸ ἄχρον τοῦ
ῥαχτύλοα αὐτοῦ ὕδατος χαταφύξῃ αὐτὸν, ὡς Yi
ἔρημός ἐστι καὶ ἄνυδρος.

rogavit, ut Lazarum mitteret, qui summos digitos
veluti terra deserta est atque arida

Kai cá τέχνα αὐτῆς οὐ μὴ ὀλεήσω, ὅτι céxra
ποργείας ἐστί. Τουτέστιν ἐξ εἰδωλολατρῶών πατέ-
pav γεννηθέντες (51), τὴν ὀκείνων ἑδήλωσαν βδελυ-
βίαν * πορνείαν. γὰρ δΏλον, ὡς «hv εἰδωλολατοείαν
χαλαῖ.

"Οτι ἐξεπόρκάνσεν ἡ µήτηρ αὐτῶν. Οὐχ ἁπλῶς
ἐπόρνευσεν, ἀλλ ἐβεπόρνευσεν ὑπερδολιχῶς, thv
εἰδωλολατρείαν xal κτισµατολατρείαν ἀσπασαμένη"
χαὶ τῶν δένδρων γὰρ, ὅσα µήχιστα, χαὶ εὔσχια, καὶ
τούτοις ἐθυμίουν [f. — itv].

Κατῄσχυνεν ἡ τεχοῦσα αὐτά. Τουτέστι, πᾶν
αἰσχρὸν ἐπετήδευσεν ' f τὰ τέχνα αὑτῆς χατῄσχυ-
ww, ἀπαῤῥησίαστα ταῦτα ποιῄσασα, διὰ τοῦ xal
Ἱεγνῆσαι αὐτὰ, καὶ παιδεῦσαι ἐν
τρείᾳ.

Ὅτι εἶπα, Πορεύσομαι ὀπίσω τῶν ἑραστῶν,
τῶν διδόγεων µοι ἄρτουςμου, καὶ τὸ ὕδωρ µου,
xal τὰ ἱμάειά µου, τὸν olróv µου, καὶ τὸ ἔλαιόν
µου, xal πάντα ὅσω pos καθήχει. ἙἘνόμισε, φη-
olv, ὅτι παρὰ τῶν εραστῶν αὐτῆς, Ίτοι τῶν εἰδώ-
λων, ἔχει πάντα πρὸς ζωὴν αὐτῆς ἀναγχαῖά τε xal
χρειώδη, xal οὗ map" ἐμοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ - διὰ
τὰ τέχνα αὐτῆς ἀνάξια τοῦ ἐμοῦ ἑλέους ἐποίησε.
Καὶ οἱ νῦν δὲ "E6pato: ὀπίσω τοιούτων ἑραστῶν
πορεύονται, δαιμόνων, xal διδασχάλων, οἳ πλανῶσιν
αὐτοὺς, ὅτι λἠψονται τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως,
καὶ τὸ ὕδωρ τοῦ ῥαντισμοῦ, καὶ τὰ ἱμάτια τὰ ἱερα-
τιχἁ, xa νὸν οἶνον, τόν τε εἰς σπονδὰς, χαὶ τὸν χατὰ
νόµον τῷ ἱερατιχῷ γένει, ὡς ἀταρχὴν xal δεχάτην.

διδόµενον, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, χαὶ πάντα.

τἆλλα, ὅσα τῇ χατὰ νόμον λατρεία προσήχει ($3) -

Ei δὲ jj ἁδιχία καὶ ἡ πλεονεξία (39) δαιµόνων,

εἰσίιν ἑφσυρέματα, ὁ μὴ ἄλλως οἰόμενος ζῆσαι,

ἡ πλεονάσαι τὸν αὑτοῦ βίον, εἰ μὴ δι’ ἁδιχίας,

ὁράτω, ὅτι καὶ αὐτὸς ὀπίσω τούτων πορεύεται,

ὡς διδόντων αὐτῷ τοὺς ἄρτους, χαὶ τὰ ἱμάτια, xal

πάντα, ὅσα χαθήχει. Σχόπει δὲ, οὐχ εἶπε, Tou;
"Luc xvi, 34.

εἶδωλολα-
C

mordicus h:zrent, nec attendunt intimum legis
ipsius spiritum : ji terra merito sunt, tanquam
humi repentes, omniaque materiali quadam ra-
tione capientes ; eademque arida, tanquam Spiritu
destituti, quem aquam esse supcrius diximus.
Quisquis item peccat, relinquitur, non desertus
quidem, sed quasi desertus, ut ne desperet ; idem-
que, eamdem ob causam, efficitur velut aqua de-
&titutus. Quamvis enim Deus cupisque finem pro-
spiciat: baud propterea tamen reprobare quem-
piaw videtur. Qui ita sterilem semetipsum consti-
tiit, similiaque facit illi diviti, qui Abrahamum

intingere$ in aquam, ipsumque — refocillaret **; is

B Vsns. 4. Neque filiorum ejus miserebor, quia filii

fornicationis sunt. Ex idololawis videlicet parenti-
bus prognati, eos, eorumque impietatem sectati
sunt , perspicuum enim est, eum fornicationem a3p-
pellare idololatriam.

Vens. 5. (Quia perdite scortata esteorum mater. 90
Non scortata simpliciter est, sed perdite, summum
scilicet per flagitium ; quippe quas idola creatnu-
rasque impense colebat atque consectabatur. Vel
ipsis enim arboribus, quad maxime sublimes essent
et umbrose, thura adolebant.

Confusa est, qua peperit eos. Omne scilicet turpe
facinus patravit : vel, liberos suos impudentes
atque nefarios effecit, eos in idololatria procreando
instituendoque.

Quia dixit, Vadam post. amatores meos, qui dani
panes meos, el aguam meam, et vestimenta mea, et
linteamina mea, et oleum meum, el omnia que mihi
necessaria sunt. Existimavit, ait, se suis ab ama-
toribus, idolis videlicet, non a me, vero Deo,
cuncta ad vivendum necessaria et utilia accipere;
proptereaque suos ipsius natos misericordia mea
prorsus indignos effecit. Hebrzi quoque nostrorum
temporum , amatores istiusmodi consectantur,
demones nimirum, atque doctores qui eos deci.
piunt. Hi quippe capiunt propositionis panes, et
lustralem aquam, et sacerdotales vestes, et vinum,
eum quod libationibus effunditur, tum quod ex

p legis. praescripto sacerdotibus, primitiarum, atquo

decima nomine, tribui debet : unctionis item
oleum abripiunt, et caetera omnia qua ad legalem
cultum pertinent. Porro si injustitia οἱ rapina
inventa demonum sunt, cum qui non alia ra-
tione se vivere, vicltumque abunde sibi suppetere
posse putat, nisi per injustitiam atque rapinam :
agimadvertat, se tum pravos istos spiritus conse-
etari, qui panem ei prabeant, et indumenta et

Varie lectiones et notm.

(34) Ἔχοντες, habentes. Cod. Arg. et Ven.

(35) "Ανυδροι, aqua destituti. Cod. Arg. et Bav.

(36) Geb; γὰρ ᾖδει χα) οἵδε, noverat novitque Deus.
r

ν À e.
(37) Fevvnfévza, ct paulo post ἐζήλωσε, ut ad

neutrum τέχνα utrumque referatur.
(38) Πρόσχειται Cod. Bav, προχείµενα Cod. Arg.
(59) Βλεονεξία προσέλχει, avaritia ad se trahit,
Cod. Arg.

599 THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΠΟΠΙΕΡ. (00
quecunqne sint ei necessaria. Armimadvertas aa- A ἄρτους, ἀλλὰ, Τοὺς ἄρτευς µου, xai Em πάντων

tem oportet, eum non dicere Panes, sed Panes
meos, idemque de czteris. Qui enim. ita, ut. Deo
placet, apibus utitur, nibil habet proprii : qui
contra, demonum ductum hac im re sequitur,
omina sua facit. Ita et in Evangelio, qui thesauros
sibi colligebat, non Deo, Bona mea dixil, et horrea
mea, Et alias enim victis bonis atque caducis ma»
xime deditus erat is, qui ei corruptionis expertem
ipsius animam, quantum in eo est, corruptioni ob-
noxiam efficere studuit, earnalem eam constituendo,
Vegas. 6, 7. Propterea ecce ego obsizuam viam
ejus spinis, ct remdificabo vias ejus, el semitam
syam non inveniet. Et persequetur amatores suos, et
"on apprehendet illos, et queret eos, et non. inve-
niet. Ipsum quoque Dei supplicium bonum et mi-
scricors esk, quo finis impietati denuniiatur. Spi-
nas enim, ait, ponam in via ejus, acerba seilicet
ac $vva mala multa inferam, bellum, captivitatem,
servitutem atque famem quibus afflicti, non am-
plius aureas juvencas colere poterunt. Quomodo
enim id faciant, qui vel ipsa libertate destituentur,
nec amplius consueta faciendi libertate gaudebunt,
vel 81 si maxime velint? Tum itaque et. d:emo-
num imbecillitatem cognoscent, cum cos in cala.
mitatibus invocantes, nil inde solatii capient.

Et dicet : Vadam, εἰ revertar ad virum meum -
priorem : quia melius mihi erat. tunc, quam nunc. |

Calamitatibus, ait, afflicta, ubi d:monum imbecil-
litatem intelliget, qui pridem ab ca cum coleren-
tur, à fmhiseriis eam ctipere non potuerint, Dei
reminiseétur, seque ad eum recipiet, qui natura
licet Dominus sit, vlr tamen ejus appellatur, pro-
ΝΕΡΟ qnod cum major sit mulieris erga virum
ambr, qoaih servorum ih dominum, ita erga se
howines affectos. esse Deus vult, ut mulier erga
virum, quod et Apostolus innuere per ea videtur,
Qui adhreret Domino, unus Spiritus est 5, FA rur-
sus : Εραπ! duo. in carne una. Sacramentum | hoc
magnum vsl ; ego autem dico, ín Christo, et in Ec-
clesia **. Praeclusi prieteroa Sunt et deicidis Judaeis
aditus ad legalem cultui, cum hic penitus fuerit
abrogatts; eisque spine fnerunt Romani qui tem-
plum diruerunt, vel etiam Cliristi crux, quam una
cum aliis duabus humi fixerant, qux» crux exitio
eis fuit. Quxrunt. itaque hi suos amatores, sacer-
dotes atque pontifices et nuspiam eos inveniunt.
Nec enim oninino sunt. Quare plerique de Syna-
Ροβ8 sese recipient ad Christum, quem virum ejus
jure dixeris, quatenus ex ea homo natus est:

ὁμοίως * Ó ἐν γὰρ θεαβέστως τοῖς πρησοῦσ. χρώμς-
voc. οὐδὲν (Giov ἔχε, * ὃ ἓὲ ὀπίσω τῶν δαιμόνων
πορξευόµενος, πάντα ἰδιωποιεῖται. θὕτω xal ὁ ἓν c9
Εὐαγγελίῳ θησανρίνων ἑαυτῷ, καὶ ph εἰς Oz
πλουτῶν, Τὰ ἆγαθά pov, Deve, καὶ τὰς ἀποθήνας
µου" xat ἄλλωςγὰρ τοῖς φθαρταῖς οἱχειότατος (40) i
ὁ τοιοῦτος, ὃς ys xal τὸ ἐν αὑτῷ ἄρθαρτον τὶν δυ-
yl», ὅσον τῷ [f. τὸ] ἐπὶ αὐτῷ. «θαρτὸν ἑἐφιλονεί-
χησε ποιῆσαι, χαταδαρχώσας αὐτό.

Διὰ τοῦτο ἐδοὺ ἐγὼ φράσσω τὴν ὁδὺν αὐτῆς ἐν
σχόβοψ.ι, καὶ ἀνοικοδομήσω τὰς ὁδοὺς αὐτῆς, xal
τὴν τρίδον' αὐτῆς οὗ μὴ εὕρῃ" καὶ δεύξεται τοὺς
ἑραστὰς, καὶ οὗ µη κατα λάθη αὐτούς » xl

D ζητήσει αὐτοὺς. xal o0. μή ebpn αὐτούς. Καὶ αὐτὴ

ἡ τιμωρία φιλανθρωπίας µεστή' προςενεῖ Ύὰρ
αὑτῃ λΏξιν τῆς δυσσεθείας. Καὶ (Xo, φησὶ, αχόλθ-
πας τίθηµι ἐν τῇ ἐξῷ αὐτῆς, "ουτέστι, Δυσχερῃ.
xai πληκτικὰ (14) πολὰ ἐπάγω αὑτοῖς, πολέτιους
φημὶ, χα) αἰχμαλωσίαν, xal δονχείας, xal λιμόν ᾿
ὑφ᾽ ὧν αννεχόμενοι, οὐκέτι δουλεύειν δυνήαοντα:

«ταῖς χρυσαῖς δαµάλεσιν. Πῶς yàp, ol Ys xai τῆς

ἐλευθερίας αὐτῆς (12) ἑστεροᾶντο, xal ἄδειαν οὐκ
εἴγον τὰ συνήθη τελεῖν, εἰ xai πάνν (4$) ᾖθελον:
Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τὴν ἀτθέν-ιαν τῶν δαιμόνων &xt-
γνώσονται, ὅτε ἐπικαλούμενοι αὐτοὺς kv ταῖς σνµ-
φοραῖς, οὐ δὲν ἐξ αὐτῶν ὠφεληθήσονται.

Kal épsi* Πορεύσομαι, xal ἐπιστρέψω αρὺς
τὸν ἄνδρα µου, τὺν' πρότερον, ὅτι καὶῶς µοι 9v
τότε, ἢ Y Uv. Συμροραῖΐς, φησι, προσπαλαίσασα, καὶ
γνοῦσα τὴν ἀσθένειαν τῶν δαιμόνων, οἳ πρώην ϐθε-
ραπευόμενοι ὑπ' αὐτῆς, τότε αὐχ Ἀδυνίθησαν αὐτῖν
ἑξελέσθαι τῶν συμφορῶν, ἀναμνησθήῄσεται τοῦ Θεοῦ.
καὶ ἐπιστρέφει πρὸς αὐτὸν, ὃς φύσει μέν ἐστι ἂς-
σπότης ἄνδρα δὲ αὐτῆς ἀποχαλεῖ ἑαυςὸν, διότι
πλείων fj τῆς Υυναιχὸς πρὸς sv ἄνδρα φιλοστοργία,
ἢ f; τῶν δούλων πρὸς τὸν δεςπότην διάθεσις. xat
βούλεται ὁ θεὸς τοιαύτην ἐνεῖναι τοῖς ἀνθρώποοις
πρὸς αὐτὸν σχέσιν, οἵαν ἔχει (464) γυνὴ πρὸς τὸν
ἄνδρα * ὃ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἔοιχε λέγειν’ Ὁ xoÀ-
ώμενος τῷ Κυρίῳ, £v. Πνεῦμά ἐστι ' καὶ πᾶλ.ν,
Ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα µίαν' τὸ µυστήρ:ον
τοῦτο μέγα ἐστὶν, ἐγὼ δὲ «Ίέγω εἰς Χριστὸν, καὶ

D τὴ» "ExxAnciav. Ἐφράγησαν xa τοῖς θεοχκτό-

νοις Ἑδραίοις (A5) αἱ πρὸς τῆν νομικὴν (20) Ἆλα-
τρξίαν πἀρρδο:, χαταργηθεῖσαν (A7) ἤδη. Σχόλοπες
δὲ αὐτοῖς, οἱ τὸν ναὺν χαταλύσαντες Ῥωμαῖοι ' ἢ καὶ
τάχα ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, ὃν σὺν ἄλλοις δύο
ἔπηξαν, κατάλυσις αὑτοῖς γ3γονώς. Διώκουσι τοἰνυ»
τοὺς ἐραστὰς αὐτῶν ἱερεῖς, καὶ ἀρχιερεῖς, καὶ οὖδα-
µου εὐρίσκωυσιν' οὐδὲ γάρ εἶσιν ὅλως. Διὸ καὶ

? Luc. xi, i8. ** [ Cor. νι, 17. ** Ephes. vi, 31, 59
Varie lectiones et note.

10) Οἰχεῖος, addictus. Cod. Bav. et Arg.
μη Πληκτιστικά, Cod. Arg. cum Bav.
42) Λὐτῶν, ipsorum. Cod. Rav.
is Deest τὸ πάνν in Cod. Arg
(44) Οἵαν ἔχεινίδεῖ, qualem (affectum) habere opor-
tet. Cod. Ven.

(45) Ἰουδαίοις, Judmis. Cod. Bav. et Arg.
(46) Νόμου, legis. Cod. Arg. νοµιχήν, legalen

(47) Kazaprenhetas:, abrogate (vie scilicet) Coq.

Cod. Ven.

Bav. ct Arg.

601

EXPOSITIO IN PROPHETAM Ο5ΕΑΜ. — CAP. IT.

602

πολλοὶ τῆς Συναγωτῖς ἐπιστρέφουσιν εἰς Χριστὸν, A eumdemque priorem, quod, autequam homo fieret,

ὃν ἄνδρα μὲν αὑτῆς ἑἐρεῖς, χαθὸ ἐξ αὐτῆς ἄνθρω-
πος ἐγένετο " τὸν ἁρότερο» 0i, χαθὸ xal πρὶν
Ἱεγέαθα: ἄνθρωπος, $^, ὡς θεός. Στίξον οὗ» . εἰς,
Tiv ἄνδρα * εἶτα εἰπὲ, Τὸν πρότερον, τουτέστι τὸν
πρτόντα, τὸν πρὸ πάντων, τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς. Πλὴν ἀλλὰ
xa) τῆς τῶν Ἑδραίων Συναγωγῆς ὁ Χριστὸς fv
ἀνὶρ πρότερος ' αὐτὸς γὰρ ἣν ὁ διεξάγων αὐτοὺς
ἀρχιστράτηγος Κυρίου τῶν δυνάμεων, καὶ dj πνεν-
ματιχὴ ἀχο)ουθοῦσα πέτρα. Καὶ τὰ σημεῖα δὲ iy
δυνάμει Θεοῦ ἐγίνοντο * Χριστὸς δὲ, θεοῦ δύναμις,
xal Θεοῦ σοφία. ᾽Αλλὰ καὶ md, ὁ διὰ τοῦ εὔσωμα-
τεῖν, xal ἐμπλατύνεσθαι τοῖς αἱ σθητοῖς, Χαταφρο-
νῶν τοῦ Θεοῦ, xal δονλ)εύων τοῖς πάθεσιν, ἐπειδὰν
οχόλοψι καὶ δυσχερείαις βιωτιχαῖς ἐμπαγῇ, f| νο-
σῄσας, 3) ἀπορήσας, οὐκέτι τοῖς ἀαὐτοῖς δύναται
πρρδέχειν ἀλλ᾽ ἐμφράττονται αὐτῷ αἱ πρὸς τὰ
πάθη ἐχεῖνα ὁδοὶ, χἂν 22:5; διάθεσιν ἔχῃ πρὺς ταῦτα,
«αἱ 0:037) αὐτὰ, χαὶ ῥητῇ, xal οὐχ ἑἄται ἀπολαῦσαι
τούτων, πιξζόµενος ὑπὺ δυσχερῶν

Kal αὐτὴ ovx ἔγνω, ὅτι ἐγὼ ἔδωκα αὑὐτῃ τὸν
citcv, καὶ τὸν olrov, xal τὸ δ.Ίαιον, καὶ ἁρτύριον
ἐπ.]ήδυγα αὑτῃῇ. oor] δὲ dpyvpü καὶ ypvcá
ἑποίησετῇ DáaA. Ἔτι ἑπαναλαμθάνει, καὶ κατηγορεῖ
τις ἀἁγνωμοσύνης τῶν Ἰσρχηλιτῶν, o? οὗ τῷ θεῷ
ἀνετίθεσαν την εὐπορίαν τῶν ύεχορτΥη πένων αὐτοῖς
ἀγαθῶν, ἀλλὰ τῇ Βάᾳλ, τουτέστι τῷ θεῷ τῶν δα.
Ου)ωνίων, ὃν οἱ Ἕλληνες BfAov ὠνόμασον, τὸν αὖ-
by Move; εἶναι τῷ ΔΙ. Τοῦτον τοίνυν τιμῶντες,
ςησὶν,. &uaBfuata Ὑχρυσᾶ καὶ ἀργυορᾶὰ ῥἐποίουν
αὐτῷ. "Έδωχε τοίνυν τοῖς Εδραίοις xai τὰς σπον-
δὰς. x2Y τὰς ἀἁπαρχὰς, χαὶ t$ ἀργύρ'.ον, τουτέστι τὰ
Ἰόγια τοῦ νόµου, xal τῶν προφητῶν. Ὅταν οὖν ἴδῃς
τοὺς Ἑδραίους τοῖς τῆς ΓραφηΏς ut γαλῶς χρωμέ-
νους μηδὲ εἰς Ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ ἑλθόντας,
μηδὲ αὐτῷ ἀνατιθέντας τὰ χρυσᾶ, xoY τὰ ἀργυρᾶ
(τὰ μὲν χρυσᾶ, ὡς τῆς Θεότητος, τὰ δὲ ἀργυρᾶ,
ὡς τῆς ἀνθρωπότητος ἐνδειχτιχὰ, fjv ἑλάμπρυνεν
ἐν ἑαχυτῷ, πάντα ^bv dv τῆς ἁμαρτίας ἁποξύσας'
$ τὰ μὲν γρυσᾶ, ὡς βίον χαθαρὺν εἰσηγησαμένῳ,
τὰ δὲ ἀργυρᾶ, ὡς διδασχαλίαν λαμπρὰν, χαὶ δόγ-
pata, Ev οἷς τὸν νήµον τῶν ἐντολῶν πάτ/ργησεν) *
ἀλλὰ πάντα ἑχδτχομένους el; τὸν μέλλοντα, xai
προσθοχώµενον αὐτοῖς ἄνθρωπον τῆς ἀνομίας, καὶ
τούτῳ ἀνατιθέντας ταῦτα τούτους νόμιζε εἶναι τοὺς
ἐνταῦδα χατηγορουµένους. λλλὰ αἱ οἱ Ἕλληνες,
καὶ οἱ Ex τῶν αἱρέσεων, τὸν νοῦν μὲν ὡς ypustow, τὴν
δὲ εὐγλωττίαν ὡς ἀργύριον παρὰ θεοὺ λαύόντες, xal
τούτοις εἰς βλάβτν πολλῶν φυχῶν ἁτοχρησάμενυοι,
γαλ ἀναθέντες ταῦτα, τουτέστι δόντες φυσιχηῖς M-
voto, xai διαλεκτιχεῖ», χα" σοφ.στικοῖς, xai ἔξαρ-
Σἤσαντες τὰ Ριέἑτερχτῖς φύσεως, καὶ τῆς τῶν οὗ-
ρανίων χινὴσευς, τοῖς ἐνταῦθα δ.αθᾳλλοµένοις ἑοί-
x19. Καὶ ὁ πλούσιος δὲ, ὅτα: τῷ πλούτῳ οὐν εἰς
ἀντίηψιν ἐνδ-ῶν γρῆται, ἀλλ εἰς τὸ xatabuva-
στεύειν μᾶλλον αὐτῶν», f$ xav εἰς ἁτελγείας, καὶ

εἰς

* Cor. s, 4.

D

uli Deus exsistebat. Orationem taque interpungé
post verba Ad virum, adie postea P*?iorem, qui
scilicet jara exsistebat, qui ante omuia, qui a prin-
cipio erat. Alia quoqne ratione Hebrzorum Syna-
goge Christus erat vir prior, ipse namque erat
qui eos regebat, O:nnipotentis dux, atque spirita-
lis, qua! eos consequebattr, petra 55. Prodigia
quoque multa patrabantur per Dei potestatem :
Cliristus autem est Dei tum potestas, tum sapienti;
Qisquis tem corporis viribus praefidens, tempo-
ralipusque bonis elntus, Deum despicit, pravisque
sese dedit cupiditatibus ; eum is in spinas, tempo-
rales videlicet serumnas, incidit, aut morbos, aut
egestatem : haud amplias ad ea potest attendere
sed ei priecluduntur ad. pravos affectus istos. adi-
tus, quantumvis impenso in ea studio feratur,
cademque aviíle quarat atque. consectetur; c-
rumnisue prxepeditur, quominus hisce per-
fruainr.

Vrgns. 8. Et ipsa nescivit, quod ego dederim ei
[rumentum, et. vinum, et oleum, et. argentum mulü-
plicavi ei : ipsa autem argentea εἰ aurea. fecit ip.i
Baal. Eadem repetit, reprelienlitque Israelitarum
isgrati anlmi vitium, 99. quod acceptorum bono-
rum copias haud ipsimet Deo dicarant, sed Baby.
loniorum numini Baal, quem Graci Belum noni-
narunt, eumdemque Jovem esse docebant. Hune
igitur, ait, cum in honore haberent; aurea ei ct
argentea donaria appendebant, llebrzis ergo dedit
οἱ victimas, et. libationes, et priinitias ; eisdemqua

et argentum, legis videlicet aque prophetarum

oracula tradidit. Cum itaque ceruis Hebrzos haud
recte Scripturarum oraculis uli, neque ad Christi
cognitionem per ea pervenire, ncc ad eum referre
quotquot ex bisce sunt aurea et argentea [qua
quidem aurea dicuntur, quod Christi divinitatem
ostendant, argentea vero, quod naturam ipsius huma-
nam declarent, quam in semetipso clariorein effecit
omne peccati virus ab ea depellendo : vel aurea
ideo appellantur, quod puram is vitam invezil, οἱ
argentea, quod claram tradidit doctrinam, eaque
dogmata per qu:e mandatorum lego abrogavit ;]
cum, inquam, llebraos cernis haud recte oracula
ista capere, sed omnia ad futurum quem exspe-
etant, impietatis hominem referre eique dicare,
hos puia illos ipsos esse, qui hoc loci repreben-
dantur. Greci quoque et heretici [qui mentem,
tanquam aurum et eloquentiam, tanquam argen-
tum a Deo acceperunt, hisque a: multarum ani-
marum perniciem abutun!ur, ea dicando, addi-
cendo nimirum, naturalibus disceptationibus ,
fallacibusque controversiis, nos resque nostras a
natura motuque corporum colestium — pendero
docendo] isti, inquam, esse videntur hi, qui hoc
codem loco reprehenduntur. Dives item , cun

608

ΤΗΕΟΡΗΥΙΛΟΤΙ BULGARLE ΑΒΟΗΙΕΡ,

601

oplbus utitur, non ad pauperum levandam ino- A ἀχαθαρσίας, xz ὕδρεις, τὰ vou θὲ1ῦ τῇ Βάαλ ἀνα-

piam, sed ad eorum oppressionem potias. vel ad
luxuriam et flagitia et injurias, tum Dei uunera
ipsimet Baa! appendere videtur.

Vgns. 9. Propterea convertar, et tollam triticum
weum, in opportunitate sua, ,et. vinum meum in
tempore suo, et au(eram vesiimenta mea, el lintea-
mina mea, ne operiant turpitudinem ejus. Couvertar,
ait: Alia scilicet asperiore via incedam, nec
amplius muneribus eos meis donabo; sed οἱ fru-
mentum, et vinum eis adimam, quodque gravius
est, faciam in opportuno tempore, cum scilicet
temp'stivi planeque zaaturi fructus erunt, tum
eos hisce privabo, quo magis magisque doleant
alque cruücientur. Vestimenta vero atque lintea-

mina dicit, cum hae, quz sensibus subjiciuntur : 8

in capüvitatem enim abdueti, nudi, omnique
decore spoliati incedebant : tum [qux mente per-
cipiuntur] Dei protectionem et opem quam cum
haberent, longe omnium gloriosissimi erant aliis-
que imperabant, neque eo, quo in przsentia, per
servitutem dedecore afficiebantur. Judzorum quo-
que "Synagoge ademit opportuno tempore, cuin
scilicet plenitudo temporis advenit, frugum priwi-
lias atque decimas quz per frumentum 993 atque
vinum significantur; h:ee, inquam, eis abstulit
opportuno tempore : tum enim carnem assumpsit,
cum idoneum tempus exstitit. Cum nimirum ex-
pletum jam esset omne nequitie genus, ut ad
ipsius cumulum nihil omníno deesset, sed suam
omnem exeruisset pravitatem; tüm advenit me-
dicus, qui magnum Incarnationis suz medicamen-
tum morbo adhibuit. Quandoquidem autem Eccle-
sie quoque mysteria perficiuntur ex pane et vino
qua per benedictionem in corpus et sanguinem
Christi convertuntur : secum ipsi reputent Hebrzi,
quemadmodum oraculum hoc vera de ipsis pra-
dicet. liecte vero additur In. opportunitate sua, et
in tempore suo; nunc enim opportunum tempus
est, quo mysteria hiec per pauem, atque vinum
perficiantur. In ccelesti autem Regno perficientur
3lia ratione quadam arcana magis, magisque mi-
randa. Sacro autem fontis lavacro destituti, desti-
tuentur et. Christi vestibus : Quicunque enim

τιηένα: δοχςξ.

Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψω, xal κομιοῦμαι τὸν ctcér
pov καθ) ὥραν αὐτοῦ, xal τὸν οἶνόν µου £v xai
αὐτοῦ, xal ἀφεοῦμαι τὰ ἱμάτιά µου zal τὰ ὀ8ὸ
γιά µου, τοῦ μὴ καλύπτει" τὴν ἀσχημοσύνην
αὑτῆς- — Ἐπιστρέψω, φησί’ τουτέστιν, "λλλεν
βαδιοῦμαι ὁδὸν, την τῆς σχληβότητο:, χαὶ οὐχέτι
τῶν ἀγαθῶν µου ἀξιώσω αὑτοὺς. Αλλά xol τὸν σἳ-
τον, xal τὸν οἴνον ἀφελῶ ἀπ᾿ αὐτῶν, χαὶ τὸ λυπηρό-
5ερον, ὅτι ἐν καιρῷ. τουτέστιν, ὅταν ὥριμοι TÉ-
νωνται οἱ καρποὶ xaY πἐπειροι, τότε στερήσω αἵ-
τοὺς τούτων, ἵνα χαὶ μᾶλλον ἀνιαθῶσιν. μάτια δὲ
χαὶ ὀθόνια, τάχα μὲν xaX τὰ αἰσθητὰ ταῦτά φτσοι"
xol γὰρ αἰχμαλωτισθέντες, γυμνοὶ xai àayfucvs;
περιῄεσαν * τάχα δὲ xal την σκέπην αὐτοῦ καὶ
βοήθειαν, ἣν ἔχοντες, ἑνδοξότατοι σαν, xal ἐχρᾶ-
τουν τῶν ἄλλων, τὴν ἐκ τῆς δουλείας ἁἀσχημοσύνην
οὐκ ἔχοντες, fiv vuv ἔξουσιν. ᾽Αφείκετο δὲ χαὶ ἀπὸ
τῆς Συναγωχῆς τῶν Ἰουδαίων ἐν χαιρῷ τῷ δέοντε,

. καὶ ὅτε ᾖλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνον, τὰς ἁ παρχὰς

τῶν χαρπῶν, καὶ τὰς ξεχάτας, ol δηλοῦνται διά
το τοῦ σίτου xal τοῦ olvou. Τότε γὰρ ἑσαρκώθη,
ὅτε καὶ ἐπιτήδειος χαιρὸς ἣν, ὅτε πᾶσα χαχία συν-
ετελέσθη, xal οὐδὲν ἔτι ὑπελείπετο εἶδος αὐτῆς,
ἀλλὰ χαὶ τὴν οἰχείαν µοχθηρίαν ἐξέῤῥηξε. Τότε δὲ
1λθεν ὁ Ἱατρὸς, τὸ µέγα φάρµαχον τῆς αὑτοῦ σᾳ1ρ-
χώσεως ἐπάγων τῷ νοσήµατι. El δὲ xal τὰ τῆς
Ἐχχλησίας μυστήρια, x σίτου xat οἴνου τελούνται,
τῶν εἰς σῶμα xai αἷμα τοῦ Χριστοῦ µεταποιουμέ»
νων διὰ τῆς] εὐλογίας * σχοπησάτωσαν οἱ ἀπιστοῦν-
τες ᾿Εδραῖοι, ὅτως ἐπ᾽ αὐτοῖς ἀληθεύει à προφη:
tela. Καλῶὼς δὲ πρόσχειται τὸ, Καθ ὥραν αὐτοῦ,
καὶ, Ἐν καιρῷ αὑτοῦὺ. Nov γὰρ χαιρὸν ἔχουσι, xal
ὥραν, τὰ µνστήρια ταῦτα, τοῦ τελεῖσθαι διὰ σίτου
xalolvou* ἐν δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἄλλον
τινὰ τρόπον χαινότερον xai μυστικώτερον τελευτή-
σονται [f. τελεσθ.]. Στερούμενοι δὲ τοῦ βαπτίσματος,
στεροῦνται xal τῶν ἑματίων τοῦ Χριστοῦ. Ὅσοι yàp.
elc Χριστὸν ἐδαπτίσαντο, Χριστὸν ἐνεδύσαντο.
λλλὰ xal ἀπὺ τῶν ἐν τῇ Ἐχχλησίᾳ πιστῶν ἀφαι-
ρεῖται ἁμαρτανόντων ὁ σἵτος, xal οἵνος, τοι ἡ τῶν

baptizati sunt. in. Christo, Christum. induerunt. **. p μυστηρίων κοινωνία. Ἐπεὶ δὲ ἀναλόγως τοῖς ἆμαβ-

Ab fis item qui in Ecclesi: fide sunt, cum ρες-
caut, aufertur frumentum et vinum , sacrorum
scilicet mysteriorum communio. Quoniam autem
id fit pro peccatorum ratione, propterea dixit : In
opportunitate sua, et, Iu tempore suo. Non omnibus
euim peccatis, neque delictis quibusve supplicium
hoe statutum est, 'quo delinquentes mysteriorum
communione priventur , nec omnibus qui tali. sup-
plicio plectuntur, idem omnino tempus assignatur;
sed aliis id produci, aliis contrahi constat. '"l'ales

5* Galat. ui, 41.

τήµασι γίνεται τοῦτο, διὰ. τοῦτο εἶπεν * Ἐν xao,
καὶ, Ka0' ὥραν. Οὔτε γὰρ πᾶσιν ἁπλῶς τοῖς ἅμαρ-
τήµασι (48), xai τοῖς τυχοῦσιν, ἐπιτίμιον τέθει:
ται dj τῆς κοινωνίας στέρησις, οὔτε τοῖς ταύτην
κατακρινοµένοις ἁπλῶς πᾶσιν ὁ αὐτὸς και:
phe ὑφήπλωται * ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐπιτέταται, τοῖς o
συνέσταλται. Οἱ δὲ τοιοῦτοι ἀπογυμνοῦνται καὶ τῆς
θείας χάριτος, xal βοηθείας, fitu ἕως μὲν ἡμῖν
πάρτστι, ποιεῖ ἡμᾶς εὐσχημόνως περιπατεῖν, τῶν
ἀσθένειαν ἡμῶν περιστέλλουσα xal ἀχέπουσα "

Varite lectiones et nolo.

(48) Ea de re vide, si placct, Basilium in ep. cau. ad. Amplrlochium, οἱ Greg. Nyss. in Ep. ad

Letoium. N

605 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM — CAP. IL

606

ἀρθείσα δὲ ἀφ᾿ ἡμῶν, xal ἐγχαταλιποῦσα ἡμᾶς, Α autem homines destituuntur ctianr divina gratia et

ld τὰ ἔργα τῆς αἰσχύνης ποιεῖν. Τάγα δὲ xaY ἀπὸ
τῶν ἐν τῇ ἑερατείᾳ ἁμαρτανόντων, καὶ καθαιρουμέ-
vov, ἀφαιρεῖ ὁ θεὸς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, xal τὰ ὀθόνια,
τὴν ἱερατικὴν λέγω στολήν ' ὥστε μὴ ὑπὸ τούτων
χαλύπ-εσθαι τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν, φαινομένων
ἀναμαρτ: Ίτων διὰ τοῦ ἱερουργεῖν.

ope, qua quoad in nobis reperitur, nostram tegons
oceuRansque imbecillitatem, efficii, ut composite
incedamus; cum contra nobis adimitur, ea nos
deserens, sinit, ut turpia facinora patremus. lis
item, qui in sacerdotio delinquunt, suoque de
gradu propterea dejiciuntur, adimit Deus vesti-

menta sua et linteamina sacerdotalia, ut ne amplius eorum deformitas tegatur, qui pridem eo,

quod — sacra facerent ,

Καὶ νῦν ἀλοκαλύψω τὴν ἀκαθαρσίαν αὐτῆς
ἔναντι τῶν ἑραστῶν αὑτῆς. "H τοῦτο λέγει, ὅτι
Ὥσπερ ἐμὰ ἐγκατέλιπεν, οὕτω xat ἐχείους ἐγχατα-
λείψει, γνοῦσα τὴν ἁἀσθένειαν αὐτῶν, xal φανῄήσε-
ται xal πρὸς ἐχείνους ἄπιστο-, γατὰ τὸ, Εως πότε
χωλανεῖεε éx' ἁμφοτέρωις ταῖς ἱγγύαις; ἢ τῷ
θεῷ Oed, ἢ τῷ BdaA BáaA- 9, Ὅτε δείξω αὐτὴν
οὕτως ἀσχημονοῦσαν, οὐχ ἔξουσι βοτθῆσαι αὑτῇ,
ὡς ἀλύνατοι. "Axoue δὲ χαὶ τῶν ἑξῆς:

Καὶ οὐδεὶς οὗ μὴ ἑξέ.ηται αὑτοὺς ἐκ τῆς χει-
góc µου. Χεῖρα, τιµωριχὴν [f. τεµωρητιχ.] δύναμιν
ὀνομάξδει, fc ἐπειράθησαν καὶ o! Θεοχτόνοι, παρα-
δοθέντες τοῖς Ῥωμαίοις' xoY οἱ ἁμαρτάνοντες δὲ,
xat παραδιδόµενοι τῷ Σατανᾷ εἰς ὕλεθρον τῆς σαρ-
χὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα Gef, χατὰ τὸν ἐν Κορίνθῳ πε-
ποργευχότα, τῆς χειρὸς Κυρίου πειρῶνται. Την γὰρ
εωφρονίζουσαν τούτους (49) δύναμιν, κατ οἶχονον
μίαν θείαν, fj ἐχχώρησιν 8:00, χεῖρα καλέσεις. (50)
θύτω xal Ἰώ6δ, Χεὶρ Κυρίου, φησὶν, ἔστυ' ἡ ἀφα-
µέγη µου * χαὶ βέλη Κυρίου ἓν τῷ σώματι αὐτοῦ
ἐλέγοντο εἶναι αἱ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ κατὰ συγχώρησιν
θείαν ἐπαχθεῖσαι αὐτῷ πληγαί.

Καὶ ἁποστρέφω πάσας τὰς εὐφροσύνας αὐτῆς,
ἑορτὰς αὐτῆς, καὶ τὰς νουµηγίας αὐτῆς, καὶ τὰ
Σάόδατα, xal πάσας τὰς παγη]}ύρεις αὐτῆς. AL
χµαλωτιαθέντες γὰρ εἰς Βαθυλῶνα, οὔτε ἄλλως εὖ-
φραίνεσθαι, οὔτε ἑορτάξειν εἴχον χαιρόν. Πῶς 1ὸρ
ἄσομεν, φησὶ, εν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς dAJo-
τρίας, Ἐπειδῃ οὔτε τῷ θεῷ χαθαρῶς ἑλάτρευον,
obse τοῖς εἰδώλοις, ἁλλ᾽ ἑπαμφοτερίζωντες σαν,
φησὶν, ὅτι τοῖς Βαθυλωνίοις παραδοθέντες, οὔτε τῷ
Θεῷ τελέσουσι τὰς ἑορτὰς, ἤτοι τὰ Σάδόατα, χαὶ τὰς
νουµηνίας, οὔτε τῷ Báo τὰς ἄλλας πανηγύρεις.
Ἱστέον μέντοι, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτὸ πανἠγυρις, xal
Δορτή. "Ἔστι γὰρ εἶνα: πανυγ ἠριν, χαν μὴ ἐπὶ &op-
τῇ * ἑορτὴ μέντοι χωρὶς πανηγύρεως, τοι συνελεύ-
σεως, οὐχ ἔστιν εἶναι. Κοινότερον οὖν τὸ τῆς παν-
ηγύρεως. Ταῦτα πεπόνθασιν οἱ Χριστοχτόνοι νῦν’ οὐ
γὰρ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεθέσι. Ποῦ δὲ αὑτοῖς ἑορτὴ,
7| νουµηνία. ἡ Σάδδατον χατὰ τὸ» νόµον; ᾽Αλλὰ καὶ
οἱ ἁμαρτάναντες, πενθεῖν xal σχυθρωπάζειν ógst-
λοντες, καὶ λούειν ἓν δάχρυσι thv στρωμνῆν, τῆς

* ΠΙ Reg. vrt, 21. ** Psal. cxxx' 1. 4.

insontes omnino videbantur.

Vens. 10. Et nunc revelabo immunditiam ejus, in
conspectu amatorum ejus. Aut hoc dicit : Quomad-
modum ea me deseruit, ita et iltos derelinquet, eo-
rum imbecillitatem perspectam habens, ideoque et
adversus eos infidelis apparebit, juxta illud, Guows-
que claudicatis utroque. poplite? eut. Deo Deo, aut
Baal Baal * : ant. gensus est : Cum ipsam decore
ita destitutam ostendam, ei suam ob imbecillita-
te: succurrere non poterunt. Audi qux sequun-
tur.

Et nemo eripiet ipsam ex manu mea. (51) Münum,
divinam potentiaim, supplicia inferentem, nominat :
quam etiam experti sunt Domini oecisores, traditi
Romanis, Peccantes etiam traditi Satanz ad inter-
itum carnis, ut spiritus servetur, juxta eum qui
Coriuthi fornicatus erat, manum Doniini experiun-
tur. Castiganteim etenim eos. vim, 36, secundum
divinam dispensationem, vel permissionem Dei,
manum vocabis. Sie et plage in eorpore Job,

C divino permissu inflictz, dicebantur manus Do-

.
mini.

Ld

Vens. 14. Averiam quoque onmia gaudia ejus, fe-
stivitates. ejus, et neomenias ejus, et Sabbala, et
omnes conventus ejus. Nam ducti captivi Babylo-
nem, neque in ceteris rebus exhilaraudi sese, ne-
que festa sua celebrandi opportunitatem habebant.
Quomodo enim canemus, inquiunt, cantieum Do-
mino in terra. aliena ** Ἱ Quandoquidem noque Deo
pure serviehant, neque idolis, sed utroque versum
incelinabantur. Nam Babyloaiis traditi, neque per-
agent festivitates snas, sive Sabbata, et neome-
nias, neque alias etiam jpsi Baal solemnitates

D celebrabunt. Est autem bic animadvertendum, fe-

stivitates et conventus, Grace ἑορτὰς et. πανὴγύ»
ρεις, non esse idem. Siquidem panegyris csso
potest, sive conventus, citra etiam ferias, *Eop-
ταὶ autem, sive festivitates, sine panegyri, vel
conventu non sunt. Communior itaque vox pane-
gyris est. Hxc patiuntur etiamnum Christi Domini
interfectores. Nec enim implis gaudere licebit. Ubi
euim hodie ipsis sunt ferie, vel ncomenim, vel

Varie lectiones et note.

(49) O2«o; (sic) Cod. Ven.

(50) Οὕτω xai Ἰὼδ, Χεὶρ Κυρίου, φησὶν, ἔστιν ἡ
9 , ^
ἀφαμένη poo * xaX βέλη, x. τ.λ. [ta et Job, Manus

Domini, ait, tetigit me εἰ sagit etc. [πο resti-

tuimus ex cod, Yen, cum ct in Dav. et in co quo
usus est Lonicerus deessent. |

(51) Incipit binc interpretatio. Joannis Loni-
ceri.

601 THEOPIIYLACTI BULGART.]E AUCIIEP. (03
Sabbatum secundum legem ? Proserea. peccantes, A πνευματικῆς εὐφροσύνης στεροῦντάν, οὔτε νουµη-

qui lugere debebant et contristari, ac lavare in la-
erymis stratum, spirituali letitia orbantur, neque
neomenias habentes, hoc est principium quoddam,
et generationem illustrationis spiritualis : peque

γίας ἔχοντες, τουτέατιν ἀρχὴν τ'να xo γένεσιν φω-
τισμοῦ πνξυματιχοῦ, οὔτε Σἀθβατᾶ, τοι ἀναταν-
σεις θείας * τὸ γὰρ συνειδὺς οὐκ ἐᾷ αὐτοὺς χρηστὰς
περὶ τῶν µελλόντων ἔχειν ἑλπίδας.

Sabbato, sive divinas ferias. Conscientia enim non sinit, eos bonam futuris de rebus habere

epem.

Vgmns. 19. Et. exterminabo vineam ejus et. ficus
ejus, de quibus dicit : Mercedes lg mec sunt, quas
dederunt mihi amatores mei. Dixit, iuquit, Ab idolis
accepi vite mex commodantia, ut. quae praemium
dederunt mibi cultus et adorstionis, ut delicias
percipiam ex bonis hisce, Perdam ergo, ait Domi-
nus, ista : quandequidem ea. nou mibi, sed idolis
euis accepta referant.

Ponagmque-ea in testimonium, devorabunt ea be-
suce agri, volucresque coli et reptilia terre. À vo-
lucribus, bestiis et serpentibus devorata lona hzec,
eo quod sit solitudo hominum, testi.nonium dicent
contra ipsos quod non digni fuerint. horum fru-
ctu. Àv propterea quidam illic interempti a Daby-
loniis, alii vero eaptivi abducii, reliquerunt ea be-
stiis. Vel besuas Dabylonios appellat, qui exedehant
in agris bona, Israclitis propter obsidionem in ur-
bibus conclusis, et fame laborantibus. Poterint
etiam per vineam et ficum lex et prophet intelligi.
Vitem enim, veluti. vinum, krtificans cor honi-
nis *?, edunt, propter evange'icam administratio-
nem. in qua operosi man:tali cansa etiam compres-
sio 95 est, nihilominus tamen etiam lrta contiuet,
propter celestium rerum promissiones. Nec enim
dign: sunt hujus temporis passiones ad futuram
in nobis revelandam gloriam **. Omnino autem
lex, eecundum spiritum intellecta, Evangclii cum
gratiam tum conditionem in $esa exhilarat, lloc
igitur pacto, lex et prophetze eunt vilis et vinca.
Ficus jdentidera fuerunt, quoniam infanti Israeli
dulces fructus proferebant, teriestrinin nempe bo-
uorum promissionem. Si euim, inquit, audireritis
we, bona lerre comedetis *!. Asperitalem quoque
in foliis habebant ficus, hoc est transitoriis et fa-
cile marcessibilibus rebus : non enim gehennaun
inLerminabantur eis ac tenebras exteriores, vel
quod ex coelesti regno excidere deberent, sed ca-
ptivitatem, servitutem et mortem tempora!em, tales.
qne id genus ponas. Hs» igitur, nempe vitis et
ficus, ablata sunt quidem ab Jerusalem, tradit:eque
sunt gentibus, qua volucribus coi assunilaban-
tur, ob mentis $ue levitatem atque demeutiam,
eamque ob causam, quod principi potestatis aeris
suhjecte fuerint : bestiis vero et. reptilibus, pro-
pter efferos mores sxquiparabantur. [Le itaque

gentes Cbzistum secuta, qui factus. est nobis. sa-

5? Psal. eim, 45. ** Rom. viri, 418.

Kal àzario áuszeAor αὐτῆς, xal τὰς συχᾶς αὐ-
τῆς, ὅσα εἶπε' Μισθωμιαιά µου ταῦτά ἐστιν, d
ἔδωκά» pot οἱ ἑασταί µου. Etre, φησὶν, ὅτι Ἐκ
τῶν εἰδώλων ἔ)αθον τὰ πρὸς Quot συντελοῦντα.
μισθὸν διδόντων µοι τῆς προσχονήσεως, τὸ ὀντρυφᾶν
τοῖς ἆ γαθοῖς τούταις. ᾽Αγανιῶ τοίνυν ταῦτα, ἐπειδὴ
οὐχ ἐμοὶ, ἀλλὰ τοῖς εἰδώλοις ἀνατίθησιν αὑτά.

B Kul θήσομαι αὑτὰ elc μαρτύριο», xal χατι-

ᾠάγεται αὐτὰ τὰ θηρία τοῦ áypov, καὶ cà xeceiwá
τοῦ οὐρανοῦ, xai τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς. Amb mie
νῶν, xal θτρίων, xai ἑρπετῶν χατεσθιόύµενα τὰ
ἀγαθὰ ταῦτα, διὰ τὸ εἶναι Σρηµίαν ἀνθρώπω», χατα-
μαρτυρᾶσει αὐτῶν, ὅτι οὐχ σαν ἄξιοι αὐτοὶ τούτω»
ἁπρλαύειν, Καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν αὐτοῦ xeu θανατω-
θέντες ὑπὸ τῶν Βαθυλωνίων, οἱ δὲ αἰχμαλωτιοβέη-
τες. Χατέλειφαν ταῦτα τοῖς θτρίοις. "Il θτρία τοὺς
Ἠ αθυλωνίους λέγει, ot Ὥσθιον τὰ £v τοῖς ἁ γροῖς ἀγαθά
τῶν Ἰσρατλιτῶν, διὰ τὸ πολιορχεῖσθαι ἐν ταῖς xó-
λεσιν ἀποχεχλεισμένων χα} λιμµωττόντων. Νοοῖτο à'
ἂν ἄμπελος καὶ συχή ὁ νόμος, καὶ ol προφηται ’
ἄμπελος μὲν, ὡς τὸν οἵνον ἐχδιδόντες τὸν εὐφραί.
νοντα xapólav ἀνθρώπον, φημὶ δὴ τὴν κατὰ τὸ E5-
αγγέλιον πολιτείαν, Ἶτις τὸ στύφον ἔχρνσα, διὰ τὸ
ἐργῶδες τῆς ἐντολῆς, οὐδὲν ἧττον ἔχει καὶ τὸ εὖ-
φραῖνον, διὰ τὰς Ev οὐρανοῖς ἑπαγγελίας. Οὐκ ἄξια
γὰρ τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ ἀρὸς zijr. u&l-
Άουσαν δόξαν ἁἀποκα.υφθήναι slc ἡμᾶς. Πάντως
δξ ὁ νόµος πνευματικῶς νοούμενος. τὴν του Ezay-
γδλίου xal χάριν, xai πολιτείαν εὐφραίνει (52) iv
ἑαυτῷ. Οὕτω μὲν οὖν ἄμπελος ὁ νόμος, xat οἱ πρ)-
φῆται’ συχῆ δὲ, ὅτι τῷ νηπίῳ "IapanA γλυχεῖς τοὺς
χαρποὺς προξφερον τῶν τῆς γῆς ἁγαθῶν τὴν ἑπαγ-
γελίαν. Εάν γὰρ, φησὶν, ἀκούσητέ µου, τὰ ἀ]αθὰ
τῆς Της φάγεσθε * καὶ τὰ τραχέα δὲ ἐν φύλλοις
εἶχου, παροδικοῖς 08, λέγω, καὶ εὑμαράντοις πρἆ-
Υµασ. ᾿ οὐ γὰρ (53) γέεννα αὑτοῖς ἠπειλείτοι καὶ

D σχότος ἐξώτερον, ἡ ἁπόπτωσις οὐρανῶν βασιλείας,

ἀλλὰ χαὶ αἰχμαλωσία, καὶ δουλεία (54), καὶ θάνατος
πρόσχαιρος, xal τοιχῦται πᾶσαι κολάσεις. Ἰαῦτα
τοίνυν, Ἡ τε ἄμπελος, xa ἡ aux, ἀφῃρέθη μὲν ἀπὸ
τοῦ Ἰσραὴλ, ἐδόθη δὲ τοῖς ἔθνεσιν, ol πε-ε'νοῖς μὲν
τοῦ οὐρανοῦ εἰχάζοντο, διὰ τὸ τῆς γνώμης χοῦφον
χαὶ ἀνόητον, xai διὰ τὸ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐδουσίχ»
τοῦ ἀέρος συντετάχθαι * θηρίοις δὲ xai ἑρπετοῖς, διὰ
τὸ ἀνήμερον τοῦ τρόπου. Ταῦτα μέντοι τὰ ἔθνη

δι [evit. xxv, 99. |

Varie lectiones οἱ note.

(53) Sic l-git in suo cod. Loniterus ; cod. ver^
Dav. habet ἑαφαίνει.

"e

— (55) Καὶ γὰρ, etenim, Cod, Bav., sed male.

(54) "AXX αἰγμαλωσίας δουλεία, sed capiiritutis
servitus.

e

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM, — CAP. IT.

610

Ἀμιστῷ ἀχκολουθήσαντα, ὃς ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία A pieutia a Deo **, ignorantiam suam, orbationem-

ἀπὸ θεοῦ, τὸ ἀνόητον (55) ἀπεθάλοντο, xai τὰ ἄνω
φρονεῖν, οὗ αὐτός ἐστιν ὁ Χριατὺς, µατεπα:δεύθτ-
σαν ' µαθόντα δὲ ἀπ᾿ αὐτοῦ xal ὅτι ἔστι πρᾶος καὶ
ταπεινὸς τῇ xapb!a, τὴν πικρίαν τῶν ἠθῶν δ.ωρ)ό-
σαντο. "Οτι δὲ τοῖς ἔθνεοιν ἐδόθη ἡ τοῦ νόµου ἅμπε.
λος, φτσὶν καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίῳ;' Τὸν ἀμπε-
λῶνα δώσεται (50) ἄλλοις γευργοῖς, ἔθνει ποιοῦντι
τοὺς χαρποὺς αὐτοῦ. "Αμπελός ἐστι xol ὁ Κύριος,
ὁ εἰπών * Εγώ αἷμι ἡ ἅμπε.ος ' χαὶ cux? δὲ, ὡς
Ἰλωκασμὸς, χαὶ ὅλος ἐπιθυμία. Ἐν ὅσῳ μὲν οὖν μὴ
ἐκπορυςύομεν ἀπὸ 8300, ἐντραφῶμεν τῷ Kuplo * ἔτε
δὲ ἀικαρτάναμεν, T) πετεινὰ τοῦ οὖραν)ῦ Ὑινόμενοι
διὰ τῆς ὑψηλοφροπύνης, f, θηρία τοῦ ἀγρτῦ, ῆτοι
κτένη, διὰ τῆς ἐπιθυμίας, J| ἑρπετὰ τῆς γῆς διὰ
τοῦ θυμοῦ (θυμὸς γὰρ, φησὶν, αὑτοῖς κατὰ τὴν
ὁμοίωσιν τοῦ ὄφεως), τότε thv &v ἡμῖν θεῖων λόγου
τοῖς πάθέσιν ἐξεδώχαμεν, ὑφ᾽ ὧν κατοδαπανώµενος
ἡμᾶς ἀτρόφους περ.ορᾶ,

Kal ἑχδικήσω ἐπ αὐτὴν τὰς ἡμέρας τῶν Baa-
Aelp (57), ἐν alc £aé0var αὐτοῖς, καὶ περιδτίθετο
τὰ ἑνκώτια αὐτῆς, xul τὰ καθόρµιω αὐτῆς, xal
ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν ἑραστῶν αὑτῆς, ἐμοῦ δὲ
ἐπελάθετο, .1ἐγει Ιζύριος. Ταῦτα ποιῄσω αὑτῃ , διὰ
τὰς ἡμέρας ἑχείνας, £v αἷς ἔθνε τοῖς Ὡσαλεὶμ., τουτ-
έστι τοῖς εἰδώλοις τοῦ (58) Βάαλ, γα) τὰς ἑκείνων
ἔορτὰς ἑἐπετέλει, χόσμῳ παντοδαπεῖ κεχρηµένη.
Ἐνώτιςσ μὲν οὖν τὰ τοῖς ὡτίοις ἐντιθέμενα xospf,-

paca: χαθόρµια δὲ, τὰ ἀπὸ τοῦ περιτραχήλου xó- (

σµου ἐχχρεμάμενα * ὄομος Υ»Ρ ὁ περιτραχήλιος xó-
σµος. Μετὰ τοιούτου, eno, χόσµου τοῖς μὲν εἰλώλοις
ἑόρταζεν, ἐμοῦ δὲ ἐπελάθετο. Τάχα τοίνυν το:αΌτα
ἐνώτια χαὶ χαθόρµια φοροῦσιν οἱ νῦν Ἑθραῖοι, τ
Φευδῆ διδάγματα τῶν Φαρισαίων Ev τοῖς ὡσὶν αὐτῶν
ὀξχόμενοι, ἃ χαὶ ὡς ἐπὶ τὴν χαρδίαν αὐτῶν χατα-
ξαίνοντα, χαθόρµια λέγοιτ ἂν, δι ὧν πείθονται,
ὅτι πάλιν τῖν νομιχὴν λατρείαν ἀπολήψηοντα:, xat
µρτάζουσι τοῖς εἰδώλοις, τοι τοῖς ἀναπ)λασμοῖς τῆς
φαντασίας αὐτῶν, καθ) ἣν εἰδωλοποιοῦσι τὸν ναὸν,
καὶ τὰς θυσίας, χαὶ τἄλλα τὰ τοιαῦτα. Καὶ ὅτα, δὲ
ἴδῃς viov ἀταλγείας ῥήμασι προσέχοντα τὸν νοῦν,
x21 ἑνωτιζόμενον ταῦτα, χαὶ ἐπὶ χαρδίαν χαθ.έντα
μᾶλλον, ἃ τοὺς περὶ σωφροσύνης xat ἐγχρατείας λό-
ους, xai τοῖς εἰδώλοις ἑορτάζοντα, φημὶ δὴ ταῖς
ἡλοναῖς, αἳ οὐχ ἠδοναί εἶσιν ὄντως, ἁλλ᾽ εἴδωλα
ἑδονῆς, 8:k τὸ πρόσκαιρον μὲν ἔχειν τὴν ἀπύλανσιν
xii φευδοµένην, αἰωνίζουσαν δὲ καὶ ἁληθῃ την
ἑδύνην, εἰπὰ τὰ προφητικὰ (59) ἐπ᾽ αὐτῷ.

Διὰ τοῦτο ἐγὼ (00) π.λανῶ αὐτὴν, καὶ τάξω
αὐτὴν ὡς ἔρημον. Διχῶς τοῦτο νοῇσεις, f| ὅτι
Παρασχευάσω αὐτὴν πλανᾶσθαι , καὶ ἀπὸ τόπου εἰς

D

que intelleetus rejecerunt, ac sapiendo qua superna
$unt, ubi ipse Christus est, secus quam antea in-
Slitube, discentes ab ipso, quod mansuetus | sit, οἱ
humilis corde**, srnorum suorum amaritiein correxe-
runt, Ni gentibus data est legis vitis, unde et Dam:-
uus in Evangelio: Vitem suam, inquit, elocabit aliis
agricolis, genti videlicet facienti fruetus ejus **.
Vitis est etiam Dominus, qni dixit ; Ego sum vitis
tera *5, Ficus item, ceu dulcedo, ac totus deside-
rium, Sic reptilia gentes sumus, dun a Deo non
excidimus per fornicationem, sed in Domino volu-
ptatem quierinus, Quando vero peccatis coinquina-
mur, volucres coeli facti, ob inentis ad alta spirantis
affectionem, besti:sve agri, vel jumenta. propter
cum ratonis nostre, tin animi feritatem [animus
enim, iaquit, ipsis est juxta similitudinem serpen-
Lis], tum divinum in nobis verbum, passionibus,
motibusve subdidinus, a quibus absumptum impa-
$108 nos relinquit.

Ῥεης. 15. Et ultionem sumam in ipsa, de diebus
Baalim, in quibus sacra fecit. ipsis, Apponebatque
enotia suu, etcathormia sua, et sequebutur amatores
suos, mei vero obliviscebatur, dicit Dominus. lec,
inquit, faciam ipsi, propter dies illas, in. quibus
sacra fecit ipsis Baalim, hoc est. idolis Baal, illo-
rumque festivitates celebrabat, omnigeno ornatu
usa. LEnotía igitur auribus imposita 96 sunt or-
ndamenta; cathormjia vero ex collum ambjeute
ornatu dependent. Hormus enim colli, cervicisque
mundus est. Itaque ergo tali, ait, ornatu idolis'fe-
rias peragebat, mei vero obliviscebatur. Fortasse
hujtsmodi enotia et cathorrmia llebrai gestant
etiamnum, vanas Phariseorum doctrinas. auribus
suis excipientes : quie dum in corda. illorum de-
scenderint, cathormia etiam. dici queant : quibug
persuadentur, ut relicta denuo legali observantia,
idolis festos dies instituant, sive ligmentis opinio-
nis suze, secundum quam templum, sacrificia, id.
que genus cetera jimaginantur. Proinde cum
juvenem conspexeris, lascivie Jibidinisque verbis
alvertentei animum, auribusque talia excipien-
tem, inque cor demittentem potius quam tempe-
rantix, contineutizeque sermonibus auscultantetn
ac idolis tacientem sacrum [voluptatibus dico, qua
vo'uptates vere non sunt, sed imagines potius volue
ptatis, quod fructus, deleetatioque eorum tempora-
ria tantummodo sit et vana, durantem vero interim
et sternantem, ut. ita. loquar, et verum. dolorem
habeant], hec prophetica ipsi recita.

Vrns. 14. Propterea errare. [acium ipsam, con-

slituammque ipsam veluti desertam. Bifariam hoe

iutelliges, sive quod Preparale ipsam ul esrét,

t] Cor. 1, 50. * Mitth. xi, 29. ο Mattb. xxi, ἆδ. *9 Joan. xv, 1.
Varie lectiones et nola.

(55) Tbv ἀνόττον, stultum. Cod. Ven.
(56) Ἐχδώσεται, tradet. Cod. Ven.
(57) BaAa:tu, Balaim, sic ct alibi, Cod. Ven.

(58) Της Cod. Ven.
(59) Tauza, hac. Cod. Ven.
(00) "I29) ἐγὼ, ecce ego. Cod. Ven.

611

quod fugiat, partim quod captiva ducatur, onini-
busque bonis supra commemoratis ipsam privabo:
sive quod Probe currentem in malitia, et ad simu-
lacra abductam, ipsam declinare faciam, hoc est
eam transferam ab tali itinere, quod maximum
sane est bene(icium. Aberrans enim a via prava,
lioc est conversus, ad bonum omnino iter traduci-
tur. Faciam et ipsam desertam, sive aridam et
inutilem plane idolis, Antea quidem uvida ipsis
videbatur, et inhabitabant in ea tanquam requies-
centes ac omnino quieti daemones : nunc vero de-
sertam eam reddam, nihil retinentem, quod idolis
sit in deliciis, ac eam ob rem ipsis evitabilem. Sic
et in Evangeliis immundus spiritus transiens per
aquis vacantia loca, non invenit requiem **. Sunt
enim sancte Dei amantes anime, loca dzmonibus
arida, aquave carentia, ut αι vitam ducant non
placentem illis. Errare etiam fecit, passimque va-
gari, Domini interfectricem Synagogam Deus, dis-
persis in universum terrarum orbem Judaeis, neque
certam tenentibus patriam, unde tanquam desertos
cos posuit. Hujusmodi et gentium antca multitudo
erat, quze deserta siccaque dicebatur, de qua me-
moratum est, quod Plures sint filii deserte, quam
ejus cui erat maritus *'. Utinam autem unicuivis ad
vitia probe currenti contingat a tali itinere defle-
ctere, vel transferri, et ah inordinatione sejungi,
sive ordinatiorem vitam accipere, ut non porro
9" cupidit»s et libido, rationi dominetur, quin
potius hzec sceptra super illas teneat. Hoc enim or-
dinis est, estque desertam et aridam fieri concupi-
Scentiam, si non habeat udam eam aquam, de qua
David precatur : Ne demergat me tempestas aqua **,
et alio loco : Nisi Dominus esset in nobis, aqua
utique demersisset nos **. Talis aqua tentationes
Satanz esse poterint οἱ insultus, in. quibus non
erigere sese, neque natare valeutes anime suffo-
cantur.

Vxns. 14, 15. Loquar etiam in cor ejus, daboque
ipsi facultates suas inde. lloc est, Efficiam ut ipsa
"ensum percipiat glorie necnon potenti: meg,
propriorumque suorum delictorum. Daboque ipsi
inde reversz, a e»ptivitate videlicet, possessiones

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.
deque loco in locum transmigret, partim. quidem A 1ómov

6.2
ετοικίζεσθαι, τοῦτο μὲν, ὅτε φεύγει, τοῦτο
δὲ, ὅτε αἰχμαλωτίφεται, καὶ πάντων τῶν ἁγαθὼ,
pov, ὧν [ὼς ?] ἀνωτέρω εἴρηται, ἔρημον χαταστ-
σω”» f| ὅτι Εὐδρομοῦσαν iv καχίᾳ, χαὶ φερομέντν
ἐπὶ tà εἴδωλα, ἁποπλανήσω αὐτὴν, τουτέστι µε-α-
στήσω αὐτὴν ἀπὺ τῆς τοιαύτης ὁδοῦ. ὅπερ εὑεργειίᾳ
μεγίστη * 6 γὰρ ἀπὺ τῆς χαχΏς 6509 πλανώμενος,
τουτέστι µεταστρεφόμενος, πρὸς τὴν ἀγαθὴῆν πἀν-
τως µετάχεται. Ποιῄσω δὲ αὐτὴν xaX ἔρημον, fix
ξηρὰν, xaX ἄχρηστον τοῖς εἰδώλοις. Πρώην μὲν (61)
füubpoc αὑτοῖς ἐδόχει, xal χατῴκουν αὑτὴν ὧς ἀνᾳ-
παυόµενοι (62) * νῦν δὲ ἔρημον αὐτὴν ποιήσω, trit
ἔχουσαν τῶν ἀγαπωμένων ἑχείνοις, χαὶ διὰ τοῦτο
φευχτὴν οὖσαν αὑτοῖς. Οὕτω καὶ τὸ ἓν Εὐαγγελίοις
ἀχάθαρτον πνεῦμα, πορευόµενον δι ἀνύδρων τόπων,
οὐχ εὑρίσχει ἀνάπαυσιν. Αἱ γὰρ ὅσιαι xol θεοφιεῖ:
Ψυχαὶ, ἄνυδροι τόποι τοῖς δαίµοσι, μὴ ἔχουσαι τὺν
ὑγρόν βίον (05), εὺν φίλον ἐχείνοις. Ἑποίησε tis.
νᾶσθαι χαὶ τὴν τῶν θεοκτόνων Συναγωγὲν ὁ 8t
διασχορ πίσας αὐτοὺς iv πάσαις ταῖς χώραις, vs
ἔχοντας πατρίδα, xaX ὡς ἔρημον ἔταξεν αὐτοὺς,
τουτέστιν, ὡς ἣν πρώην ἡ τῶν ἐθνῶν πληθὺς, ἥτι;
ἔρημος ἑλέγετο, περὶ Tic εἴρηται, ὅτι HoAdà τὰ
téxya τῆς ἐρήμου μᾶ..Ίον, 4$ τῆς ἐχούσης tv
ἄν δρα. Εἴθε δὲ καὶ παντὶ τῷ πρὸς χαχίαν εὖδρι-
μοῦντι Ὑγένοιτο ἀπὸ ταύτης τῆς ὁδοῦ πλανπθῆναι,
ἤτοι µεταστραφῆΏναι, xai ἀπὺ ἁταξίας ταχθῆναι,
τοι τάξιν λαθεῖν, ἵνα µηχέτι τοῦ λογισμοῦ dj Ez
θυµία, xal ὁ θυμὸς ἐν αὐτῷ ἄρχῃ, ἀλλ btw:

B

C μᾶλλον abT0v* τοῦτο γὰρ τάξεως xal ἔρημην γενέ-

σθαι, xaX ἄννδρον, μὴ ἔχουσαν (64) ἐχεῖνο τὸ (65)
ἔννδρον ὕδωρ, περὶ οὗ εὔχεται Δαβίδ’ Μή µε xata-
πογτισάτω καταιχὶς 06atoc* xoa, El μὴ ὅτι Ko-
ριος ἦν àv. ἡμῖν, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν
ἡμᾶς. Elev ὃ ἂν τὸ τοιοῦτον ὕδωρ αἱ πεῖραι τοῦ
Πονηροῦ xai προσθολαὶ, kv αἷς αἱ μὴ ἀναχύπτειν
xai διανἠχεσθαι δυνάµεναι duyat, ἁποπνίγονται.

Kal AaA:jc'w ἐπὶ τὴν καρδίαν αὑτῆς, καὶ δώσω
αὑτῇῃῇ τὰ ατήµατα αὐτῆς ἐκεῖθυν. ὨἘΤουτέστι,
Ποιῆσω αὐτὴν αἴσθησιν λαθεῖν τῆς τε ἐμῆς δόξης
καὶ δυνάµεως, xai τῶν οἰχείων πλημμελημάτων,
xai δώσω αὑτῇ ἑπαναστραφείσῃ ἐχεῖθεν, ἀπὸ τῆς

suas, id est regiones ac terras quas antea posse- D αἰχμαλωσίας δηλαδη, τὰ χτήµατα αὐτῆς, ὅ ἐστι τὰς

dit, ejectis Chananzis : eorum enim terram hare-
ditario inter se diviserant lsraelitz». Apte etiam
hic gratiam per Christum communicandam pro-
mittit, quando loquitur in cor eorum quos antea
rejecerat Deus, perinde ac alio in loco ait "* : Dans
leges meas in cor ipsorum, el in corda ipsorum
inscribamm | eas, Erunt autem omnes docibiles

S Duc. xi, 24. "Isa. uv, 1.

ο Psal. Lxviit, 9.

κώρας, ἃς ἑκτήτατο πρότερον, ὅτε τοὺς Xavavaiou;
ἐχθαλοῦυσα, τὴν γην αὐτῶν κατεχληρονόμησε Σαφῶς
δὲ ἐνταῦθα xal τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν χαθυπισχνεῖ-
ται, ὅτε λαλεῖ μὲν ἐπὶ τὴν xapólav τῶν πρώην àm-
θλήτων ὁ θεὸ;, ὡς xal ἀλλαχοῦ λέγει" Διδοὺς vó-
µαυς µου εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν (66), xal ἐπὶ
τῶν καρδιῶν αὐτῆς (61) ἐπιγράψω αὐτούς.

** Psal. cxxin, 4, ἆ. ?^ Isa. Lt, T.

Varie lectiones et noto.

(61) Μὲν γὰρ. enim. Cod. Ven.
(63) Ἡπαναπαυόμενο:, requiescentes. Cod. Ven.
(05) Deest in cod. Ven.

(64) Ἔχουσα, habens. Cod. Ven.

(65) Deest in Cod. Ven.
(6^) Διάνοιαν, mentem, Cod. Ven.

" (07V Ἰπὶ τὴν χαρδίαν αὐτῶν, in cor eorum. Cod.
Alv.

61

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. If,

el4

Ἔσονται δὲ πὰντες διδακτοὶ 650v, τὸ Πνεῦμα τοῦ A Dei : Spiritum nempe Dei habentes, docentem eos

θεοῦ ἔχοντες, διδάσχον αὐτοὺς πάντα, Χαὶ τὸν Ἆρι-
σὺν χατοικοῦντα ἐν ταῖς χαρδίαις αὐτῶν. Albus: δὲ
αὐτοῖς xaX τὰ χτήµατα αὗτων, τὴν υἰἱοθεσίαν, τὴν
χάριν, τὴν δόξαν, τὸ συμθασιλεῦσαι (68) αὐτῷ τῷ
Χριστῷ. Τί δὲ ἐστι.τὸ, ᾿Εκεῖθεν; Τουτέστιν, ἀπὸ
τοῦ λαλῆσαι ἐπὶ τὴν χαρδίαν αὐτῶν" Ex τούτου γὰρ
πεπλουτήχαμεν τὰ τοιαῦτα κτήματα. Καὶ παντὸς δὲ
τοῦ εἰς Χριστὸν βαπτισθέντος κτήµατα fj ὄφεσις τῶν
ἁμαρτιῶν, χαὶ αἱ ἄνω μοναὶ, Rz χαταχτᾶταί τις
αὐτῷ, ἑχάστην διὰ τῆς πρὰς αὐτὴν φερούσης ὁδοῦ’
(09) ὥσπερ γὰρ.πολλαὶ καὶ διάφοροι μοναὶ, οὕτω xal
fot. Ταὕτα 55 τὰ χτήµατα ὁ ἁμαριτάνων ἀποχτᾶται,
xaX στερεῖται αὑτῶν, Ev ὅσῳ σιγᾷ àv αὑτῷ ὁ θεῖος
λόχος. Ὅταν μέντοι ἀφάμενος τῆς καρδίας αὐτοῦ,

λαλήσῃ iv αὐτῇ, τότε δίδοται αὐτῷ τὰ χτήµατα D

ταῦτα ἐχεῖθεν, τουτέστιν ix τῆς καρδίας fj γὰρ
ῥασιλεία τῶν οὑρανῶν ἑντὸς ἡμῶν ἐστι, xai ἡ
καρδία ἡμῶν ἢ ἀφαιρεῖται ταῦτα &g' ἡμῶν, f) ἆπο-
δίδωσι (70).

contacto corde ejus, ad id loquetur, tum has illi
namque celorum intra nos est '!, adeoque cor
Deus, vel donat nobis.

Kal cv κοιλάδα 'Ayóp, διανοῖξαι σύνεσι' ab-
τῆς. Ἰησοὺῦς ὁ του Ναυῆη, πολεμῶν thv Ἱεριχῶ,
ἐχήρυξε, µηδένα τῶν στρατιωτῶν ἐξ αὐτῆς ἁλούσης
λάφυρον κτήσασθαι, ὣς ἀναθεματισθείσης, τουτέστι
τῷ θεῷ ἀνατεθείσης, τῷ δὲ χτησαµένῳ, θάνατον
εἶναι τὴν ζημίαν, ὡς ἱεροσύλῳ. "Tov τοίνυν ᾽Αχὼρ,
χεχλοφότα kx τῶν λαφύρων, καὶ φωραθέντα, ἔλιθο-

facultates largitur inde, id est ex corde.
nostrum. Proinde vel aufert h»c a nobis

omnia, Christumque habitantem in cordibus ipso-
rum. Impertit autem eis facultates seu bona ipso-
rum, flliorum adoptionem, gratiam et gloriam,
utque uria eum Christo regnent. Quid vero sibi
vult, quod ait, [nde ? Που est, ab eo quod loquitur
jn cor ipsorum. Inde enim talibus tantisque bonis
ditati sumus. Porro cujuslibet in Christum bapti-
zati facultates sunt, ipsa peecatorum remissio,
supernaque in colis mansiones quas sibi quispian
obtinet et acquirit, qualibet via per hanc ad illam
ducente. Quocunque enim siatu' fuerit lomo,
quodeunque iter vite ingrediatur, si servari
cupiat, necessum est, quod per viai baptismatis
et dimissionis nox:, ad illud iter taudem perve-
niat, ad coelestes habitationes ducens. Jam ut
varix sunt ille mansiones, sic diverse ad eas viz:
quie tamen omnes per unum Christum eo téndunt.
Hujusmodi bonis qui peccat orbatur, privaturque,
quando verbum Dei in eo conticuerit. At quaudo
Regnum
bona

Et vallem Achor, ut. aperiat intellectum suum.
Jesu filius Nave bellum faciens adversus Jericho,
per praeconem edixit, ne quisquam militum quid-
quam obtineret ex capta urbe spolii, ut quz devota
et exsecrala csset : ei vero qui aliquid retinuisset,
mortem ponam esse, tanquam sacrilego. Achor
itaque ex spoliis suffuratum aliquid ac deprehen-

6όλησε πᾶς ὁ λαὸς, προατάξαντος Ἰησοῦ, ἐν τῇ φά- C sum, lapidibus obruit universus populus, impe-

payvt, Ἶτις ἐκ τούτου ἐπεχλήθη χοιλὰς ᾿Αχὼρ, ὅ
ἐστιν "Ayap. Φησὶν οὖν ἐνταῦθα, ὅτι Τὴν χοιλάδα
Αχὼρ δώσω αὐτοῖς ἀπὸ χοινοῦ γὰρ τὸ, Δώσω'
ὥστε ἐννοηθόντας τί πέπονθεν ὁ ᾿Αχὼρ ἐν ταύτῃ,
λαθεῖν xav αὑτοὺς σύνεσιν, διανοιχθείσης αὐτοῖς τῆς
διανοίας πρὸς τὸ μὴ παρανομεῖν , μηδὲ προσχρούειν
τοῖς προστάγµασι τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἄλλως: Ἐπεὶ διὰ
μὲν τὴν τοῦ ΑἉχὼρ χλοπὴν ἠἡττᾶτο ὁ λαὸς, μετὰ δὲ
τὴν ἐχείνου τελευτὴν, χλαίοντες xai ὁλοφυρόμενοι,
τὸν θεὸν ἱλεώσαντο, qnot χαὶ ἐνταῦθα, ὅτι χαθάπερ
ol παλαιοὶ ἐχεῖνοι διὰ τῆς τοῦ ᾽Αχὼρ τιμωρίας
ἔμαθον, ὅσον xaxby d παρανομία, οὕτω xal οὗτοι
διὰ τῆς αἰχμαλωσίας αἴσθησιν λήφονται τῶν οἰχείων
πλημμεληµάτων. ᾽Αλλὰ xai ὁ Κύριος Ἰησοῦς τοὺς
ἀπειθήσαντας ταῖς αὑτοῦ ἐντολαῖς, καὶ τὰ λάφυρα
τοῦ χόσµου τούτου οἰχεῖα ποιουµένους, xat μὴ ἆπο-
διδόντας τὰ Καΐσαρος τῷ Καίΐσαρι, xaX τὰ τοῦ θεοῦ
τῷ θ:ῷ, iv τῇ φἀραγγι ἀπόλλυσιν. Φάραγξ δὲ xol
Σοιλὰς ἢ ἁμαρτία χοιλὰς μὲν, ὡς ταπεινοποιός *
φάραγξ δὲ, ὡς διιστῶσα ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ 8:00: (74) καὶ
Αχὼρ δὲ, διαστροφή ’ ἐπεὶ χαὶ οὕτως ἑρμηνεύεται,

1 Luc. xvii, 291, "? Mattb, xxn, 21.

rante Jesu in. valle, qux 9$ propterea: cognomi-
nata cst vallis Achor. Dicit igilur hic: Vallem
Achor dabo eis. Dabo cnim hic repetendum est,
ut simulac intéllexerint quod isthic Achor perpes-
$u8 8it, et ipsi intellectum accipiant, aperta ipsis
mente , ne amplius transgrediantur, vel renitantur
mandatis Dei, presertim cum, propter furtum
Achor populus vinceretur. Post illius ergo mortem
plorantes ac lugentes Deum sibi reconciliarunt.
Proinde hic est prophetze sensus ? Quemadmodum
veteres illi propter ipsius Achor supplicium didi-
cerunt, quantum malum esset (transgressio: con-
similiter et illi captivitatis nomine, sensum pro-
priorum delictorum capient. Sic et Dominus Jesus,
non iiorem gerentes mandatis suis, ac spelia
hujus mundi ad sese pertrahentes, nec reddentes
qui sunt Cesaris Caesari, que lei Deo "*, in valle
perdidit. Est autcm depressus locus sive vallis,
ipsum peccatum : vallis quidem ceu humiles
laciens et ad infera precipitans: declivis autem
locus vel imus, eo quod noa a Deo dissociet. Acher

Bonifacii Finelti notae.

(G8) Βασιλεῦσαι, regnare. Cod. Ven.

(69) Plura legisse videtur in suo Cod. Lonicc-
rus.

(70) Graeca verba ita sonant, Ei. cor nostrum aul
auferi hucc a nobis, aut aturibuit. |

(11) Cod. Ven. addit, xoi χάσμα μέγα Υινοµένη
μεταξυ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ . νέει δὲ pot xal χοιλαξα
τὴν συγχατάθασιν, ᾽Αχὼρ δὲ διαστροφἠν, kt hiatus
magnus factus inter nos, el ipsum. Fac item intel. -
qus vallem descensum, Aclor auiem perverstonem,

615 THEOPHYLACT1 BULGARLE ARCHIEP. 616
vero perversio est : tantum enim, si interpreteris, Α 'O yovv Χριστὸς τοῖς Ἑδραίοις πειράξονσιν αὐτὸν
valet. Christus itaque llebrais per interrogatio- ἐν ἐρωτήσει, tvslysso αὐτῶν (19), διέστρεφε δὲ τὰς

pem ipsum tentantibus, ad eos uua. ceu iu. vallem. ὀἑρωτήσεις αὐτοῖς, ἀντερωτῶν Συσλυτύτερα , οὐγ ἵνα
descendebat, eosque sustinebat, interrggaliones ἁπορήσῃ αὐτοὺς, ἀλλ ἵνα ξιανοίξῃ αὐτῶν τὴν oov
ipsorum difficilioribus solutu quiestionibus per- κεσιν, καὶ ἐμθιθάσῃ sl; τὴν τῆς ἀλτθείας ἑπέγνω.
yerten$: nop ut eas suspeusos teneret, verum υἱ σιν. Οὕτως ἑρωτηςάντων αὐτὸν, "Lx ποίᾳ ἐξοισίᾳ
intellectum ipsorum aperiret, οἱ ad. veritatis αρυῖ- ταῦτα ποιεῖς; àvvrputnae* Τὸ βάατισµα Todr-
tionem perduceret, Quare cum sc eum iuterrogas- — *ov, ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἢ ἐξ ἀνθρώπων; Διαστροφὴ
sent, (ualinam polesiate [acis hac omnia '* ? ex δέ ἐστιν ἡ ἁμαρτία, ὁπὸ τῆς φυσιχῆς εὐθύτητο,
ipsis itidem percontatus est: DBaptisma Joanuis ez ἡμᾶς διαστοέφουσα. 'O γὰρ θεὸὺὸς ἐποίησε τὸν ἄν-
celo erat, vel ex hominibus **? Perveisio peceatum θρωπον εὐθή, xal αὐτὸς ἐζήτησε (75) λογισμοὺς
est, a naturali nos rectitudine subvertens. Nam πολλούς, "Όταν τοίνυν d ἓν ἡμῖν ἁμορτία κοιλάδα
Deus homiuem rectum fecit, ipse vero quasivil— og, ᾖτοι ταπείνωσιν xal κατάπτωσιν, ὃ:ανοΐνει
cogitationes cond:tionesque et obljquas et multas. ἍἨἡμῖν την σύνεσιν, xai ἑπέγνωσιν τῶν θείων. "Ev τῷ
Quando igitur peccatum in nobis vallera habuerit, ἐξολοθρεύεσθαι γὰρ, φησὶ, τοὺς ἁμαρτωλοὺς àv σοἱ
vel buniliatiouem vel dejeetionem , sive quando Ὁ λογισμοὺς, τότε Dyer , 6 ἐστι, θεωρήσεις, τὰ θεῖα.
peccatum, verbo Dei tangente conscientiam nostram , depressum fuerit, aperit. mobis. cum — intcl'ecum
" tum divinarum rerum cognitionem, Dum — eyim peuitus perdideris peccatores, in (e cogitationes
videbis, hoc est, ἀ]γίοα cernes.

llumiliabitur illic, juxia dies Πι[απίία sum juz4a- Kal ταπειγωθήσεται ἐχεῖ κατὰ τὰς ἡμέρας
que dies ascensus sui ex /Egypti terra. Quen.admo- Ἠπιύτητος αὐτῆς, xal κατὰ τὰς ἡμέας ἀναδά-
dum, inquil, inservierunt Zgyptüs, postque egres« σέως αὐτῆς àx γῆς Αἰγύπτου. "Ov τρόπον, qus,
sum ex /Egypto, ascendentes ad Palestimam in ἁδούλευσαν Αἰγυπτίοις, καὶ μᾶτὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐς
deserto afflicti sunt, sic illic, loc. est apud Assy- Αἰγύπτου ἀναθαίνοντες πρὸς Παλαιστίνην ἐν τῇ
rios servientes huimiliabuntur. Infantiam enim — ipfo ἐχαχοπάθησαν" οὕτως ἐχεῖ, τοντέστιν ἐν
demorationem in Jgypio vocat, quod isthic popu- ᾿ἈΑσσυρίοις δουλεύοντεςι ταπεινωθήσουται. ΚΝηπιό-
lus multiplicari augerique primuni ceperit, τητᾷ yàp την iv Δἰγύπτῳ Raywyhv xaAst, διά τε
quodque uondum lex illa sancita esset, sed liber τὸ ἐχεί ἄρξασθα: τὸν λαὺν τῆς αὐξήσεως, xal διὰ τὸ
essel. Legibus enim sancitis gubernari, virorum μήπω νοµοθετηθῆναι, ἀλλ ἄνετον εἶναι" τὸ yàg
est. Atqui beneficium est arroganti Hebrzorum νοµμοῦετεῖαθαι, ἤδη ἀνδρῶν. Εδεργεσία δὲ τῇ ἁλαζόνι
Synagoge humiliari, Christoque subdi : perinde, ac C τῶν Ἑδραίων Συναχωγῇ τὸ τατεινωθῖναι, καὶ
primum Mosi obtemperarunt, evacanti illos e lerra ὑποταγΏναι Χριατῷ ' ὥσπερ xai àv ἀρχαῖς τῷ Mo-
4Egypti, aj libertatem. 29 Deinde post egressum σεῖ ὑπήχουσε, xaXouvzt αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἐκ τῆς AL
rursum ascendentes obedierunt legem ferenti, ὙΥύπτου ἐλευθερίαν xal μετὰ τὸ ἐξιλθεῖν πάλιν
Οπία, : inquientes, faciemus, quecunque locutus ἀναθαίνοντες, ὑπήχουσαν νομοθετοῦντι, εἰπόντες"
est Deus, et morem geremus 15, Ut vere ascenden- Πάντα, ὅσα εἶπεν ὁ Θεὸς, ποιήσοµεν, xal ἀχουαύ-
tes ex /Egypto, per mare transierupt, eoque tan- µεθα. Ὥσπερ δὲ ἀναθαίνοντες Ex τῆς Αἰγύπτου,
dem pacto lixereditatem adierunt terre: eamdem διὰ τῆς θαλάσσης διέδησαν, xa: οὕτω χατεκληρο-
ad rationem hodieque ex ipsis credentes Christo, νόµησαν vt» γῆν: τὸν αὐτὸν τρόπον χαὶ οἱ νῦν πι-
per baptisma in mortem ejus transeundo, coelorum στεύοντες ἐξ αὐτῶν τῷ Χριστῷ, διὰ τοῦ εἰς civ θά-
regnum hereditario accipiunt. Huwilietur. eliam — vatov τοῦ ῥαπτίσµατος (74) διαδῆναι (75) , τὸν οὐ-
quisquis jam renatus ex aqua et Spiritu, in Christo — pavhv κληρονομοῦσι. Ταπεινούσθῳ xai ὅστις ἄρτι
infans est, nec elevetur super dono remissionis Υευνηθεὶς ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, àv Χριστῷ vi-
peccatorum, at dicat : Gratia sumus servati, non — 7:6; ἔστι, καὶ μὴ ἐπαιρέσθω ἐπὶ τῷ δώρῳ τῆς τῶν
ex operibus justitize nostrze, qux fecimus ?*. Quod ἁμαρτιῶν ἀφάσεως, ἀλλά λεγέτω * Χάριτί ἐσμεν σε-
Si ascenderit ex terra AEgyptii, eoque usque per- D σωσμένόι, xaX οὑχ ἐς ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνη, ὦ ων
rexerit, in operatione virtutum laborans, ac perve- ἐποιῄσαμεν. Kàv ἀναθαίνῃ δὲ ἐκ γῆς Αἰγύττου, xal
nerit illo, ut dicere possit, Abundantius ipis προκόπτῃ, ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἀρετῶν χοπιῶν, χα)
omnibus laboravi *" : adjiciat ille : Αἱ non ego, sed φθάσῃ εἰς τὸ δύνασθαι λέχειν, Περισσότερον αὐτῶν
gratia Dei. πάνζωγ ἐχοπίασα, προστιθέτω: Ovx ἐγὼ δὲ, d.1U

λος d$ χάρις.

Vrns.. 106, 17. Accidet eliam. in. die illa, dicit Kalécta. ἐν vj ἡμέρᾳ ixsivm, «Ἰέγει Κύριες,

Doininus, vocabit me Vir meus, et nequaquam αμῥεί- Ἅκα.έσει µε 70 ἀνήρμου, xal οὐ κα.]έσει µε Οὑχ-

7 [uc.xx,9. '* Marc. xi, 50. 7* Exod. xxiv, 5. "* Tit. nj, δ. " D Cor. xv, 10.
Varic lectiones et notae.

(12) Ἐρωτίσεσ. συγκατέδαινε, interrogationibus 14) Too Ἆριατ .
07currit. Cod. Ven. j : ida. Cod. en. và Basetspaeec, per Chris hop
(13) Καὶ αὐτοὶ ἐδήττσαν, el ipsi quesierunt. Cod. (15) Διαζάντες, transeuntes. Cod. Ven.

ου.

61

EXPOSITIO JN PROPHETAM OSEAM. —CAP. II.

618

sr. Baa.ielgt, xal ἑξαρὼ τὰ ἐν όματα τῶν Βααχεὶμ A labit me porro Baalim, auferamque nomina Baalim

ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς, καὶ οὗ μὴ μγησθώσιν
οὐχέτι τῶν ἐνομάτων αὑτῶν. Οὐχέτι, oroY, την
ἐνομασίαν «tv ἐμὴν, ftot τὸ, cbe, ἐπιθίσουσ; τοῖς
εἰδώλοις, οὐδὲ τὺν ΘΣεὸν ἐροῦσιν εἶναι, Bias e &v τῇ
ἡμέρᾳ ἑχείνῃ, » τουτέστιν ἐν τῇ τῆς χαχώσεως xai
αἰγμαλωσίας, ἀλλ᾽ Epk ἐπιγνώσονται sbv, xat νυµ-
ᾳίον, πάλαι ἁρμοσθέντα αὑτοῖς χαὶ τοῦ λοιποῦ,
οὐδὲ ὀνόματος τῶν Βααλεὶμ, φτμὶ 5t, τῶν εἰδώλων
«o9 Βάαλ, µνησθέσονται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐξαρῶ τὰ
ὀγόματα τῶν BaaJAsly, δείχννσιν, ὅτι αὐτοῦ ἣν ἔργον
«οὔτο. Πῶς δὲ ἑξῆρε ταῦτα; Διὰ τοῦ ἐμδαλεῖν αὖ-
τοὺς εἰς κακώσεις xat θλίψεις. Καὶ ὅτε δὲ ἔλαμψεν ὁ
"Ito; τῆς διχαιοσύντς Ἆριστὶς, xaX ἐποίησεν ἡμέ-
ραν τῆς bv Y] παρουσίας αὐτοῦ, δηλαδὴ κχαιρὺν,
πᾶσα εἰξωλολατρεία (16) ἐκ[έρθη καὶ ἀπὸ τῶν 'lov-
ῥαίων, χα) ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ fj τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ
γνῶσις πᾶσιν ἐμπολιτεύεται. ᾽Αλλά xal ἐν τοῖς (77)
μετανοοῦσιν, ὅτε τὸ φῶς τοῦ Λόγου λάμψαν ἡμέραν
πειῇσει, πάντα τὰ εἴδωλα, καὶ αἱ ἑμπαθεῖς φαντα-
σαι τῶν ἁμαρτημάτων ἑξαίρονται, xa: οὐκέτι οὔτε
ἡ χοιλία θεοποιεῖτα:, οὔτε ἡ π.εονεξία, ἥτις ἑστὶν
εἰδωλολατρεία, σὺν τοῖς ἄλλοις παθίµασι xal ταῖς
ἐπιθυμίαις χώραν ἔχει ἐχεῖ (78).

Καὶ διαθήσοµαι αὐτοῖς διαθήκη» ἐν τῇ ἡμέρᾳ
ἐχείνῃ, μετὰ τῶν θηρίων τοῦ dypov, καὶ μετὰ
tur πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, xal τῶν ἑρπετῶν
τῆς Tuc. Ἡ τοῦτο λέχει, ὅτι "Ὥσπερ ὅταν ὠρχιξό-
μην αὑτοῖς, παρέδωχα τοὺς καρποὺς τῆς γῆς τοῖς

θηρίοις, χαὶ τοῖς πετεινοῖς xal τοῖς ἑρπετοῖς, οὕτω C

χχταλλαγέντος µου αὐτοῖς, olovel σπεισάµενος πρὸς
αὐτοὺς, x&àxslva παύσονται τοῦ χατεσθίειν τοὺς xaxp-
103, * f) θηρία καὶ ἑρπετὰ τοὺς ἐπιτιθέντας [-τεθ. ?]
πρότερον αὑτοῖς ἐχθροὺς λέγων qrolv, ὅτι Παρα-
σχευάσω αὐτοὺς εἰρήνην θέσθαι πρὸς τοὺς "Iopan-
λίτας, καὶ ἡμερώτχατα αὐτοῖς χεήσασθαι. Διὸ xal
ἐπάχει "

Καὶ τόξον, xal ῥομφαίαν, καὶ zóAsqcv. συγ-
τρίψω ἐπὶ τῆς Ἰῆς. Τουτέστι, τῆς Ἰουδαίας * ἣ
xi τὰ ὕστερον ἐπὶ πάσης τῆς γῆς Υεγονότα μετά
thv τοῦ Χριστοῦ παρουσἰαν ὁ λόγος προμηνύει. Καὶ
αἰσθητῶς ὑπὸ play ἀρχὴ,, τὴν τῶν Ῥωμαίων, πάν -
των Υενοµένων, οἱ πολλοὶ πόλεμοι ἐπαύσαντο. Αλλὰ
χαὶ μετὰ τῶν ἐθνικῶν διέθετο ὁ θεὸς τὴν διαθήχην
τῇ τῶν Ἐδθραίων Συναγωγῇ (79), µίαν αὐτοὺς ποί-
Mv τελέσας, καὶ ποι]σας ἀμφότερα ἓν, καὶ λίθος
ἀκρογωνιαῖος γενόμενος, ἵνα τοὺς δύο χτίσῃ εἰς ἕνα
χαιὺν ἄνθρωπον, χαὶ διὰ τοῦ εὐαγγελιχοῦ νόµου
την εἰρήνην εἰσηγησάμενος, καὶ πείσας πάντων
καταφρονεῖν, καὶ αὐτοῦ τοῦ αώματος, δι᾽ à οἱ πόλε-
μοι. 'O γὰρ εἰπὼν, ᾽Απὸ τοῦ αἴροντος τὰ ck μὴ
ἀπαίτει, xal τὰ τοιουτότροπα, εἰρήνην ἔχειν ἡμᾶς
Ἰδούλετο, fiv καὶ ἀφηκεν ἡμῖν. Ταύτης τῆς εἰρένης
ἀπολαύει καὶ ὁ ὑποτάξας τῷ λόγῳ τὰ πάθη. Πότε

b

ex ore suo, nec menlionem ulira. (acient ejusmodi
nominum. Non amplius, inquit, uomen meum, vel
vocem illam, Deus, idolis suis apponent, neque Deum
dicent esse Baal, in die illa, hoc est, in tempore
afflictionis, adeoque captivitatis, sed eniin ime
agnoscent Deum, et sponsum suum, jam olim ipsis
aptatum, ac in posterum ne nominis quidem Baa-
lim per idola Baal meminerint. Ad hzc cum ait,
Eruam nomina Baalim, indicat quod hoc opus
suum fuerit. Quomodo vero ea exemit abstu-
litve ? Nimirum dum injecit eos in calamitates ac
tribulationes. Et cum Sol justitis Christus effulsit
fecitque diem, tempus videlieet aJventus sui, uni-
versa idololatria sublata cst cum a Judzis tum
a gentibus, verique Dei cognitio omnibus communi-
catur, Preterea in poenitentibus, auimive senten-
tiam in melius permutantibus, quando lumen
Verbi Dci refulgens diem fecerit, omnes imagines,
simulacra, affligentes ips: peccatorum visiones, vel
spectra sane auferuutur, nec ulterius venter deus
fit, neque avaritia, qua est idolorum cultas, una
cum aliis affectibus pravis et cupiditatibus locum
isthic retinent.

VEns. 48 Ει ferium ipsis fedus in die illa cum
bestiis agri, cumque volucribus celi, εἰ rep:ilibus
terre. Vcl hoc dicit, quod Sicuti cum indignarer
ipsis, tradidi fructus terrx bestiis et volucribus et
reptilibus, ita reconciliatis u.ihi ipsis, dcsistent
ferx iste, tanquam et ipsi persuasz, ut. parcant
absumcre fruges ; vel bestias et reptilia, excitatos
insurgentesque adver-um ipsos hostes intelligens,
ait: Efliciam ut ipsi pacis federa sanciant cum
Israelitis, ipsisque familiarissime 30 et amicissime
utantur. Eam ob rem subdit :

Arcum etia et rhomphagam, et bellum conterum
super terram. Vel in. Judaea, vel super universam
terram gestum. Pacem enim post Christi adventam
in terra factam, hic sermo pranuntiat. Atqui revc-
γα, cunctis fere mortalibus sub unum Rom;inorum
imperium redactis, plerique molus quieverunt,
Practerea cuim. gentibus et. Hebieorum Synagoga
Deus feedus pepigit, uno ex ipsis ovili facto, ac
utrisque in unum coadunatis. Siquidem lapis
angularis factus est, ut duos conderet. extruercive
in unum novum hominem, ct per evangelicam
legem inducta pace, εἰ omnibus persuasis pcr
ipsum, ut vel res corporis ipsius postlabeau!,
qua propter bella nou pauca oriuntur. Qui eri:
dixit, Ab auferente tibi rem tuam, ne repete, iíq:
genus talia, pacem habere nos voluit, quam et
nobis reliquit. Hac pace fruitur, qui affectus suc3

Varie lectiones et note.

(16) Πᾶς εἰδωλολάτρης, omnis idololatra. Cod.
en.
(77) Καὶ αὐτοῖς, et ipsis. Cod. Dav.

PATROL. Gà. CXXVI.

(18) Ἔξει ἔτι, habebit amplius. Co. Ven. |
(79) Τὴν τῶν Ἑδραίων Συνα-ωγήν, Hebiwora
Synagogam. Cod. Bav.
20

dat

619

TITEOPIIYLACTI DULGARI.E ARCIITEP. (9)
pravos verbo Dei s"bliderit. At quando hoc fit ?À δὲ τοῦτο γένεται; "Ove (80) τις νεχρώσας τὰ μέλη,
Cum interimens quispiam memhra super terram τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, διαθέχην διατίθεται : ξιαθήχη ἃὶ
testamentum fecerit. Testamentum autem in mor- ἐπὶ νεχροῖς βεδαία.

δα Mattli, xvi,

tuis firmum est.

Et habitare te faciam in spe. Non solum ab duri-
tie captivitatis te transferam, verumetiam in
patriam 1e eollocabo, ac bonas tibi spes suggeram,
persuadens tibi, ut cum de presentibus tum de
futuris bene spercs. Hzc ad Ecclesiam quoque ος
gentibus et. Judxis collectam dici puta, quaui et
nunc in domum suam transtulit, ut illic commorc-
tur, donans illi scelerum remissionem, simul spe-
rare dedit exlestia bona, cui et insequentia
pulehre conveniunt, qua audi.

V&ns. 19. Ac desponsabo te mihi ipsi in eternum.
Quid est Mii ipsi? Vel, Quoniam non per angelum
neque iuagnum natu aliquem, sed per se ipse
Dominus nos servarit. Patribus enim locutus est
Dominus per prophetas, nobis autem per Filium 15.
Vel quia veterem illam Sypnagogam Moysi despon-
derit, unde et ad ipsum : Populus, inquit, tuus
inique egit Το. Credentem autem incarmato Filii
adventui, Ecclesiam sibi ipse despondit, quemad-
modum et Paulus testatur: Dico autem in Christo
€i in Ecclesia **. Nec in. eternum sil? Synagogam
desponderat, nam temporaria erat legis servitus:
nunc vero sibi in aeterna secula despondet creden-
tes. Àd animam poenitentia quidem purgatam
dicere etiam queat sponsus ejus Verbum, llabitare

Kal κατοικιῶ σε éx ' &Ax(O( Οὐ µόνον ἀπὸ τν

δυσχερῶν τῆς αἰχμαλωσίας ἐλευθερώσω σε, ὁλ)ὰ

καὶ ἓν τῇ πατρἰδι σε χατοιχιῶ, xal ἑλπίδας ἀγαβ.
ἐνθήσω σοι, ἁπὸ τῶν παρόντων πείθων ἑλπίζειν xo)
περὶ τῶν µελλόντων. Ταῦτα δὲ ἤδη xal πρὸς sti

Ἰουδαίων καὶ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν λἐγεσλαι νόµις:,
ἣν xa vov. χκατῴκισεν ἓν τῷ οἴχῳ αὐτοῦ, ὄφετιν
ἁ μαρτιῶν χαρισάµενος, δέδωχε δὲ ἐλπίζειν καὶ τὰ
ἐν οὐρανῷ ἀγαθά * ταύτῃ δὲ ἁρμόζει xal τὰ ἐτ-
αγόμενα, xal ἄχουε'

Kal μνηστεύσομαί σε ἐμιαυτῷ εἰς τὺν' αἰῶνι,
TI ἐστι τὸ, ᾿Εμαυτῷ ; Ἡ, ὅτι Av' ἑμαυτοῦ * o5x ᾱ--
Ύελος γὰρ, οὐ πρέσθυς, ἀλλ αὑτὸς ὁ Κύριος ἔσωτιν
ἡμᾶς ' τοῖς μὲν γὰρ πατράσιν ἑλάλησεν ἐν πρι-
φήταις, ἡμῖν δὲ ἐν Yi. Ἡ ὅτι τὴν μὲν πα:
λαιὰν ἐχείνην Συναγωγὴν τῷ Μωσεῖ ἐμνηστεύσατ:,
διὸ καὶ πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν' Ἠνόμησεν ὁ λαός aov
την δὲ πιστεύσασαν τῇ ἑνσάρχῳ τοῦ Υἱοῦ (81) zap-
ουσίᾳ ἑαυτῷ ἑἐμνηστεύσατο, ὡς xai Παῦλας µαρτι-
psU "Ey δὲ «Ἰέγω εἰς Χριστὸν, καὶ εἰς τὴν
ἘΕκκλησίαν. ἸἉΑλλ' οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα ἐμνηστεύ-
σατο ἔχείνην τὴν Συναγωγἠν * πρόσχχιροφ γὰρ T:
Jj τοῦ νόµου λατρεία. νῦν δὲ εἰ; «bv αἰῶνα μνηστεύ-
εται ἑαυτῷ τοὺς πιστεύοντας. Λέγο: ἂν xol πρὶς
τὴν ix µετανοίας Χχαθαιροµένην ψυχὴν ὁ vopsis;

te faciam in spe*!; quando propter peccata ab Q αὐτῆς Λόγος, ὅτι Κατοικιῶ σε ἐπ' ἐλπίδι, ὅταν

Ecclesia, qus est domus Dei viventis, illam segre-
6308, rursus eam conversam recipit, inque ea
denuo commoratur, nec eam repellit ob impuram
ejus priorem vitam atque superbiam: tum et melio-
ribus eam spebus imbuit, quod coelesti etiam
31 sede recipienda sit, quando Sponsus jam ipsi
quoque zternus obtingit, per verbum quod ait:
Qwuecunque ligaveris super terram, erunt ligata
in colis: et quicunque solveris super terram,
eruut soluta pariter io coelo **,

Desponsabo etiam te mihi ipsi in justitia et judicio,
et in misericordiael miserationibus. In jusutia quidem,
quod proinde atque per hominem mors , sic et pet
bominem resurrectio mortuorum 32 homo enim
factus ipse, resurrectionem auspicatus est ; in judicio
vero, quod condemnaverit principem mundi hujus.
Cum enim in Clirieto non invenisset princeps iste
peccatum, occidit eum Christus, hoc est, potentia
spoliavit. Miscricordiam vero et miserationes erga
omn?s bomines commonstravil, quos non c suis
operibus servavit, verum per euam ipsius miseri-
eordiam, per lavacrum regenerationis et innova-
tionis Spiritus sancti **.

1. Hebr. 1, 2. '* Baruch.

w, 12.
* | Cor. xv, 21.

1,
19.

3* Fples. v, 22.
δν Tit, ur, 5.

(82) διὰ τὰς ἁμαρτίας ἀφορίσας τῆς 'Exxir, oio,
Ἶτις ἐστὶν οἶχος Θεοῦ ζῶντος, αὖθις ἐπιστρατρεῖσαν
χατοιχιεῖ αὐτὴν δεξάµενος, xai οὖχ ἀπώσητει
κατὰ τὴν τοῦ ἹΝαυάτου ἀχάθαρτον ὑφτλοφρυσν:
νην (85). Τηνικαῦτα δίδωσιν αὑτῇ xaX τὰς χρείττο:ς
ἑλπίδας, ὅτι καὶ Ey τῇ οὐρανίῳ οἰχίᾳ δέξεται, ὅτε
καὶ ὁ νυµφίος αἰώνιος aos γίνεται. "Osa. γὰρ, «v7,
δήσεις ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεµένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς,
xai ὅσα λύσεις ἐπὶ τῆς Υῆς, ἔστα: λελυμένα ἐν τῷ
οὐρανφ.

Καὶ μγηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ ἐν διχαιοσύ»]ῃ.
xal κρίματι, καὶ àv ἐδει, καὶ οἰκτιρμοῖς.-- Ἐν
δικαιοσύγῇῃ μὲν, χαθὸ ὥσπερ δι᾽ ἀνθρώπου ὁ Qàva-
τος, οὕτως xal δι ἀνθρώπου ἀνάστασις νεχρῶν ' &v-
θρωπος γὰρ γενόμενος αὑτὸς, τῆς ἀναστάσεως χατῖρ-
ξεν * ἐν χρίµατι δὲ, καθὸ χατέἐκρινε τὸν ἄρχοντα τοῦ
xóc pou, διότι μὴ εὑρὼν ἓν αὑτῷ ἁμαρτίαν, ἐθανάτω-
σεν. Ἔλεον δὲ, καὶ οἰχτιρμοὺς ἐπεδε[ξατο εἰς πάντας,
οὓς οὐχ ἐξ ἔργων ἔσωσεν, ἀλλὰ χατὰ τὸν αὐτοῦ ἕλεον
διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, xaX ἀνακαινώτεως Π»εύ-
µατος ἁγίου.

κ Psal. iv, 10; Jerem. xxxu, 57.

Yarie lectiones et note.

(80) Τότε δὲ τοῦτο vlvctat, ὅτε, ium. autem hoc
fit, cum, etc. Cod. Bav.
C Χριστοῦ, Christi. Cod. Bav.
(82) "Όταν γάρ, cum enim. Cod. Ven.

(85) Κατὰ τὴν τοῦ Ναυάτου ἀκάθαρτον ὑγτηλο-

φροσύνην, secundum Novati impuram arrogantiam.
Hec exhibet uterque codex, cum Venetus, ίσοι

Bavaricus.

(21

EXPOSITIO IN PROPiIIETAM OSEAM. — CAP. II.

Bul μνηστείσεμαί σε ἐμαντῷ ἐν πἰστει,καὶλ — Vens. 20. Desponsaboque te miki ipsi in fide, et

ἐπιγγώσῃ τὸν Κύριον. Ἐπειδὴ ἔδει xat ἡμᾶς τοὺς
ἐἑλετβέντας μὴ πάντη ἀργοὺς xal ἀσυντελεῖς εἷ-
ναι, ἀλλά τι καὶ αὐτοὺς συνεισρέἑρειν , roiv, ὅτι
ΔΙ ηστεύσομαί σε ér πίστει" πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὸν
προσερχόµενον τῷ θεῷ. Ἐκ ἓὲ τῆς πίστεως f) ἐπί-
γνωσις τοῦ θΞοῦ. "Eàv γὰρ μὴ πιστεύσητε, φηαὶν,
οὐδ' οὐ μὴ συνῆτε. "Opa δὲ, ὅτι οὐκ ἐν θυσίαις, οὐδὲ
ἐν τῇ νομιχῆ λατρείᾳ, ἀλλὰ ἓν τῇ πίστει μνηστεύ-
εται Κύριος, οὓς μνηστεύεται ’ καὶ παυσάσθωσαν
οἱ ἐπὶ τῷ νόμῳ μεγα)αυχοῦντες.

Kal ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, Aéysc Κύριος,
ἁπαχούσομαι τῷ obparg, καὶ οὐρανὸς ἐπακυύσε-
σαι τῇ }ῇ.χκαὶ ἡ 1η ἑπακούσεται τὸν cirov, καὶ
z(* οἶνον, καὶ τὺ ἔλεον, val ταῦτα ἑπακυύ-
σεξαι τῷ Ἱεζιαή-. Μετὰ τὴν περὶ τῶν obpa-
νίων ἀγαθῶν πρόῤῥησιν, καὶ τὰς σωματικὰς αὖ-
τοῖς δωρεὰς ὑπισχνεῖται, Ἐπίγειοι γὰρ ὄντες χαὶ
χαμαίζηλοε, τούτοις μᾶλλον, f| ἐχείνοις προσέγοντο.
Ὑπισχνεϊταιτοίνυν, ὅτι Κπακούσομαι τῷ otpave *
τουτέστιν, Ἐπινεύσω τῷ οὐρανῷ, xai παραχωρήσω
αὐτῷ, ὥστε Uto, ἔχοντι μὲν φύσιν τοῦτο ποιεῖν,
ζιὰ δὲ τὴν ἐμὴν ὁὀργὴν συστελλοµένφῳφ. "Ὥσπερ γὰρ
ἁδοξίαν ἔχων ὁ οὐρανὸς τῷ μὴ τὰ αυνἠθη πο:εῖν,
οἷόν τινα ἱχετηρίαν προὐδάλλετο αὐτὺ τοῦτο, Ἐπ-
αχούσομαι τοίνυν αὐτῷ, xat λύσω τὴν ἀδοξίαν ταύτην.

'O δὲ οὗρανὸς ἑπακούσεται τῇ }ῃ ' ἀντὶ τοῦ, T4y
ἐπιθυμίαν αὐτῖς πληρώσει, διψώσης χαὶ χρῃξούσης
ὑετοῦ, χαὶ οἱονεὶ διὰ τῆς ξπρότητος βοώσης, ὅτι δεῖ
λυθῆναι τὸν αὐχμόν. 'H δὲ γη σκονδὰς ποιῄσεται
πρὸς τοὺς χαρποὺς, '' (85) xal ἀπολύσει τούτους
δαφιλεῖς, καὶ οἱ χαρποὶ, οἱ πρὶν ἀποκρυπτόμενοι, καὶ
ph ἐμφανιξόμενοι ti Ἰσζραἑλ, τουτέστι τῷ àx τὴς
πόρνης γεννηθέντι ul, τοι τῷ λαῷ πρὶν εἰδωλο-
λατρήσαντι, ἑπαχούσονται, χαὶ ἐμφανισθήσονται
ἀνακαλουμένῳ τούτους, "Οτς μὲν οὖν ὁ ἀμπελὼν
Κυρίου, Πτοι ὁ Ἱσραηλιτιχὸς λαὸς, ἐποίησεν &x&v-
θας, τότε ἑνετείλατο ὁ Κύριος ταῖς νεφέλαις, ταῖς
ἀγγελιχαῖς δυνάµεσι, xai τοῖς προφήταις, τοῦ μὴ
βρέχειν Em αὐτοὺς, ὅθεν xal ἄλογοι, xaX ἀνουθέτητοι
χατελείποντο. Ὅτε δὲ περιεπλάχησαν τῇ ἁληθινῇ
ἀμπέλῳ Χριστῷ, τότε καὶ ταῖς δι ἀγγελιχῶν *"
δυνάµεων τῆς σοφίας xal γνῴώσεως ἐπιῤῥοαϊς, xai
ταῖς τῶν προφητικῶν λογίων ἁρδείαις πιαίνει αὖ -
τοὺς. ᾿Ἐκεῖνοι γὰρ ἔχουσιν ὄντως τοὺς προφἠτας,
xai ἀπολαύουσιν αὐτῶν, οἱ τῶν παρ) αὑτοῖς προφη-
τευοµένων δεχόµενοι. Καὶ ἔχουσιν οἱ πρώην ὄντες
tv Y], xoi τὰ γἠῖνα φρονοῦντες, τὸν σῖτον xal τὸν
olvov, τὴν τῶν μυστηρίων δηλαδη µετάληψιν καὶ τὸ
ἔλαιον, ᾧ πρὸς τοὺς ἀγῶνας, xal τὴν πρὸς τὰς ἁρ-
χὰς χαὶ τὰς ἐξουσίας πἀλην ἀλείφονται. Τότε δὲ ταῦτα
λαμθάνουσιν, ὅτε Ἱεξραξλ γένωνται, xal σπυρὰ τοῦ
Θεοῦ, υἱοὶ Θεοῦ τελεσθέντες, διὰ τῆς Ev. Πνἐύματι

9s Matth. XV 10.

agnosces Dominum. Quoniam oportebat nos mise-
ricordia donatos, nen segnes neque desides ac
inutiles esse, sed aliquid etiam afferre, dicit : De-
sponsabo te mihi in fide. Acccdentem enim ad Deum
credere necessum est. Nam illic in fide est agnitio
Dei : Nisi enim eredideritis, inquit, nihit quiduuam
intelligetis **. Vide hic, quod non in sacrificiis,
nec in legali cu!tu, sed fide desponsat Dominus, ,
quos sibi desponsat; quare cessent etiamnum in
lege valde glodantes.

Vens. 21, 22. Exitque in die illa, dicit Dominus :
Audiam ceo, el celum audiet terra, et terra exau-
diet (rumentum et vinum et oleum, et hec exaudient
Jexraelem. Post coelestium praedietionem bonorum,

D corporalia etiam illis dona pollicetur : (84) Obau-

diam, dicens, caelo, id est, annuam coelo, atque
permittam ipsi, nt pluat. Quod etiamsi natnram
balest, ut isthuc faciat, per iram tamen meam
prohibetur, eoutcaliitur. Tanquam enim ignominia
afficeretur ccelum, quod consueta non faciat, idco-
que jam sepylices ad Deum, tut facere illa possit,
manus extendat, Exaudiam, inquit, celum, ac tol-
lam ignominiam banc. Colum vero obaudiet terra,
pro, Implebit desiderium ipsius sitibundz ac plu-
viz indigentis, veluti ipsa elamet propter siccitatem
sui, quod conveniat solvi squalorem suum ** (85).
Terra vero plaealitur, uberesque fructus proferct.
Atque fructus ipsi, qui pridem occultabanutr, ne-
que sese patefaciebant Jezraeli [fllio scilicet ex
meretrice prognato, seu populo pridem idolis ad-
dicto] exaudient, qui ipsos invocabunt eisque se
visendos prebebunt. Cum itaque vinea Domini,
Israelis videlicet populus, spinasprotulit, tum im-
peravit Dominus nubibus, angelicis nimirum pote-
stalibus atque 3 prophetis, ut ne pluerent super
ipsos; proindeque sine divinis eloquiis monitisque
manserunt, Ubi autem verz viti Christo adlisrent,
tum eos per angelicas potestates ** sapientlz et co-
gnitionis sffluxibus ac propheticorum oracelorum
irrigationibus ipses impinguat. IHi namque vere
prophetas habent ipsisque fruuntur, qui apud sese
vailicinantes suscipiunt. Ad heec, qui antea in terra
egerunt ac terrena spirarunt, habent frumentum et

D vinum, inysteriorum videlicet aeceptionem (86). Tum

vero demum ista capiunt, quando Jezrael sunt et
semen Dei, filii Dei facti, per regenerationem ba-
ptisinatia in Spiritu. Anima etiam usque dum
peccat, nulla coelestis super eam cogitatio
cadit, sed enim terra facta, et quasi in carnem
mutata, arida est. Quando vero desponsata fuerit
Verbo, tum. snpernos affluxus recipit atque cce-
lestia fluenta, ac producit frumentum, solidam

Varie lectiones et note.

(84) Cum enim humi reperent, terrenaque conse-

ctareniur, hisce polius, quam — illis alliciebantur.
Hxc ex cod. Ven

(85) Que duobus his asteriscis continentur, re-
siituimus ex cod. Ven. et Bav., quee quidem iu Lo-

niceri interpretatione desiderantur.

(86) Et oleum, quo ad certamina subeunda, su-
siinendamque luctam cwm principatibus poteetati-
busque unguntur. Wc cx cod. Veu. et Bav.

623

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHLEP. (5i

nempe alimoniam et vivifieantem, ac vinum, di- A γεννήσεως τοῦ βαπτίσματος. Καὶ ψυχἠ δὲ, ἕως μὲν

unam nimirum laetitiam, et oleum, hilaritatem
dico et mansuetudinem, ac erga infirmos tole-
ranüam patientiamve, animadvertens Paulum
dicentem : Si quis preoecupatus fuerit in peccato,
vos spiritales corrigite hunc in spiritu mansuelu-
dinis, inlirmum autem in fide suscipite **,

ἁμλαρτάνει, οὐδὲν οὐράνιον Ex αὐτῇ πίπτει νόημα,
ἀλλά γη γενοµένη, ῆτοι ἁποσαρχω- εἴσα σχεδὸν, Enpi
ἔστιν' ἐπειδὰν δὲ νυμφευθῇ τῷ Λόγῳ, τότε τὰς ἅνω-
θεν ἐπιῤῥοὰς δέχεται, χαὶ καρπογονεῖ αἴτον, τὴν σ:ῖ-
ρεὰν τροφὴῆν καὶ ζωρποιόν * χαὶ olvov, τὴν θείαν εὖ-
φρρσύνην, καὶ ἔλαιον, την ἱλαρότητα, xal πραότητα'

γαὶ πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς συγκατάθασιν, χαταχούουσα Παύλου, λέγοντος * Ἐάν τις προληφθῇ ἐν ἁμαρτήματι,
κα li ο - {5 - e απ LJ - , - -- - * :. “ a
- ὑμεῖς ob πνευματικὸ καταρτίνετε τὸν τοιοῦτου ἐν πνεύματι πραότητο; * xal πάλιν, Τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ

πίστει προζλαµθάνεσθε.

Vgns. 93, 94. Et εεΜιώθο eam mihi ipsi super

terram, et. miserebor non consecutg misericordiam :
et dicam populo meo : Populus meus.es iu : ipseque
dicet, Dominus Deus meus es (u. loc est, Ipsam
dewonstrabo esse meam agriculturam, unde justi-
Aie ac divinz coguitionis ae scientie semina in
- jpsam dejiciam. Πο autem typice tempore Zoroba-
belis contigerunt post reditum a captivitate, secuin-
dum veritatem autem post incarnationem Filii Dei.
Tum eniin. qui erediderunt in ipsum, populus ejus
vere appellati sunt ; ipse vero illorum Deus est
diclus vere ac pure, ac veluti fecundam sibi ipsi
seminavit terram Filius D.i, animas videlicet ad
fidem accommodatas, quas et fructum proferentes
jam cernens, quarum de numcro animae Samari-
Aarum erant, dicebat discipulis : Attollite oculos
vestros, et contemplamini regioncs, quoniam flave-
scunt jam ad messem ?'; et rursum alibi , Messis
quidem multa, hoc est, ad fidem parati multi : ope-
rarii autem .pauci **, apostoli videlicet, ipsos ad
docendum assumpturi, ac messem doctrina Evan-
.gelii.collecturi. Nemo deinde, cui mammona et
venter deus est, dicere potest vero Domino et Deo :
Deus mcus es; tu.
CAPUT 1.
(Joanne Lonicéro interprete.)

Vas. 1-4. Dixitque Dominus ad me : Vade, dilige
uxorem amaniem prava e£ adulieram, 33 quemad -
modum Deus diligit filios lsrael. Nam et ipsi re-
spiciunt ad deos alienos, απιαπίφµε bellaria. cum
uvis passis. £L conduzi mihi eam quinque ac decein
argenteis, et modio hordei, et lagena. vini. Dixique
ad ipsam : Dies multos sedebis apud me, nec [ornica-
beris amplius, nec alteri viro jungeris, et ego tecum
ero; eo quod dies multos sedebunt filii 1srael sine
rege, sine principe, sine sacrificio et ara, carentes
denique sacerdotio et perspicuis. Prior uxor, quam
accepit propbeta, figura fuit generationis prioris
Judaeorum, fornicantis ac desciscentis ad idolorum
culturam. Posterior liasc, quam nunc accipere vales
jubetur, figura est captivitate pressorum. Ut enim
ipsa antea ab.amaltoribus gejuncta prophete coha-
bitare voluit, neque tamen ei admistus sit prophe-

*! joan, 1v, 99.

5* Galat. vi, 4. 5 Luc. x, 2.

hai σπερὠαὐσὴν ἐμαυτῷ ἐπὶ ες γῆς xal éAej-
co τὴν ovx ἠ1εημέν ην, καὶ ἐρῶ τῷ JaQ uev: Λαύς
µου εἶ σύ: καὶ αὐτὸς ἐρεῖ, Κύριος ὁ Osce µου e
σύ. Τουτέστι, Γεώργιον αὐτὴν ἐμαντοῦ ἀποφανῶ, xai
τὰ τῆς δικαιοσύνης σπέρµατα, καὶ τῆς θεογνωσίας tv
αὑτῃ χαταδαλώ ,Ταῦτα δὲ τυπιχῶς μὲν ἐπὶ τοῦ
Ζοροθάθελ συνέθη, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τὴν ἀπὶ Da-
θυλῶνος. χατὰ ἀλήθειαν δὲ, μετὰ τὴν ἐνανθρώπηῃ-
σιν τοῦ Υἱοῦ. Tóvs γὰρ οἱ πεπιστευχότες πρὸς a-
τὸν, λαὸς αὐτοῦ ἁἀληθῶς ἐχρημάτισαν, καὶ αὐτὺς
ἐκείνων θΘεὸς, ἀληθινῶς xal χαθαρῶς, xal οἷόν tva
γην εὔχαρπον ἔσπειρεν ἑαυτῷ ὁ Υἱὸς τὰς Ψυχὰς
τῶν εἰς πίστιν ἐπιτηδείων, ἃς xal χαρποφορούσας
ἤδη ὁρῶν, ὥσπερ τὰς τῶν Σαμαρειτῶν, ἔλεγε τοῖς
μαθηταῖς * Ἑπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, xal
ὐεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι .Ίευκαί εἶσι πρὺς θερι-
σμὸν ἤδη ᾿ χαὶ αὖθις ἀλλαχοῦ, Ὁ μὲν θερισμὲς
&0 Abc, τουτέστιν, οἱ πρὸς τὴν πίστιν ἔτοιμο; πολλοί’
οἱ δὲ ἑργάται ὀέγοι, ol. ἁπόστολοι δηλαδη, οἱ µέλ-
λοντες αὐτοὺς παραλαθεῖν εἰς τὸ διδάσχειν (81).

ϱ Οὐδεὶς δὲ κύριον ἔχων τὸν μαμωνᾶν, καὶ θεὸν τῆν

κοιλίαν, δύναται εἰπεῖν τῷ ἀληθινῷ Δεσπότῃ θεῷ;
Κύριος ὁ θεός µου el σύ.

ΚΕΦΑΛ. T.

Καὶ εἶπε Κύριος πρός εξτι' Πορεύθηει, καὶ dyá-
πησον γυγαῖκα ἁγαπῶσαν πογηροὺς, καὶ µοιχα-
Alv, καθὼς ἁγαπᾷ ὁ Θεὸς τοὺς υἱοὺς Ισραὴ. (58),
xal αὐτοὶ ἀποδ.έπουσι ἐπὶ δεοὺς ἆ 1λοτρίους,
xal φιλοῦσι πέμμµατα μετὰ σταφίδων. Καὶ ἐμι-
σθωσάµην ἑμαυτῷ κπεντεχαίδεκα ἀργυρίων, καὶ
Σομὸρ καριθῶν, xal vé6eA olvov* καὶ εἶπα πρὲς
αὐτήν ' Ἡμέρας πο.]λὰς χαθίσῃ éx' ἐμοὶ, οὗ μὴ
ποργεύσῃς, οὐδ οὐ μὴ γένῃ ἀγδρὶ ἑτέρῳ, xal ἐγὼ
ἐπὶ col, διότι ἡμέρας xoAAàc χαθίσογται ol vic
Ἱσραὴα, οὐκ ὄγτος βασιέως, οὐδὲ ὄντος ápyor-
toc, οὐκ οὔσης θυσίας, οὐδὲ ὅδτος θυσιαστη-
plov; οὐδὲ ἱερατείας, οὐδὲ δή-Ἰων. Ἡ μὲν m go-
τέρα (ovh, ἣν ἔλαθεν ὁ προφήτης, τύπος ὃν τῆς
γενεᾶς, τῆς πρὺ τῆς αἰχμαλωσίας ἐκπορνευσάστς
εἰς εἰδωλολατρείαν (89): ἡ δὲ δευτέρα αὕτη, ἣν v-v
προσλαθέσθαι κχελεύεται, τύπος τῶν αἰχμαλωτισθέ»-
των. "Ώσπερ (90) γὰρ abcr τοῖς πρότερον (91) £ca-

Varie lectiones et note.

(87) Πρὸς τὸ δικάζειν, ad judicandum. Cod. Ven.
(38) Τὸν Ἰσραήλ, Israel. Cod. Ven.
(30) Εἰδωλολατρείαν, sed scribendum fortasse ei-

δωλολατρεῖν, ad idola colenda, Cod. Dav.
Hn "Όντως, vero. Cot. Ven.
(91) Προτέροις, prioribus. Cod. Ven.

6:5 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM, — CAP. 11f. 690
σταῖς áxovaligévm, τῷ προφήτῃ συνοικεῖν εἴλετο, Α ix : sic. illi. primuni quidem exsistentes adulteri,.

ο) u$vvoc E ui 5 αὐτῇ 4 προφἠτης(932) : οὕτω χαὶ οὗτοι,
πρώην ὄντες µοιχαλὶς, ἅτε πρὸς εἰδωλολατρείαν &x-
χυόµενοι [[. -χεόμ. vel. -χυνόμ.], χαὶ προσφέροντες
τοῖς δαίµοσι πέμματα, τουτέστιν ἄρτους σεµιδαλίτας
μετὰ σταφίδων (ἣν γὰρ xal τοιοῦτον εἶδος προσαγω-
γῆς τοῖς δαίµοσε oov, δειχνυόντων τῶν προσαχόν.
των, ὅτι αὐτοὺς ἔχουσι xal τοῦ σίτου xal τοῦ ofvou
δοττρας). ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἁπαχθέντες, παύσονται
μὲν τῆς εἰδωλολατρείας * οὐ μὴν οὐδὲ τὰ θεῖα ἑνερ-
Υησουσιν, ἀλλὰ καθίσονται ἀργοὶ, ὡς μὴ θυσιάζειν,
7| ἱερατεύειν δυνάμενος, διὰ τὸ μὲ εἶναι θυσιαστήρια *
ἱερχτείας δὲ μὴ οὔσης, οὐδὲ οὗ [[. οἱ] δῆλοι ἔσονται.
Τί δέ ἔστι τοῦτο, µάθε' Tip ἀρχιερεῖ παρβρτητο ἓν
τῷ στἠθει τετράγωνόν τι σπιθαμιαῖον ὑφασμάτιον,

lanquam ad idololatriam effusi, offerentes deemonibus
pemmata, hoc est, panes ex simila pisLos, una cum
uvis passis [erat autem tialis species oblationis
demonibus grata, indicantibus offerentibus, quod
ipsos habeant et frumenti et. vini datores], abducti
per captivitatem , cessabunt quidem ab idololatria,

et interim tamen neque divina vere saera faciept, .
sed otiosi sedebunt el segnes, ut qui neque sacri« .

ficare neque sacerdotio fungi queant, quandoqui-
dem neque altaria illie sint. Ablata autem saeerdotii
fupnctiene, neque perspicua erunt. Qnid vero hoc
εἰ, jam disce. Sacerdotum principi dependebat
in pectore quadrangula spithamz longitudine tex-
turula, sive textus pannieulus, λογεῖον, id est, oraculi

λογεῖον χαλούμενον, λίθους ἔχον δώδ:χα, δι ὧν ἔδη- B domus, vel Jocus appellatus, duodecim lapides

λοῦτο τὰ μέλλοντα τῷ ἁἀρχιερεῖ, σημείων τινῶν
θείων ἓν τούτοις γινοµένων * ὅθεν τὸ λογεῖον τοῦτο
ἔχειν τὴν δήλωσιν ἑλέγετο χαὶ τὴν ἀλήθειαν. Φησὶν
οὖν, ὅτι οὐδὲ οἱ δῆλοι ἔσονται, τουτέατι (96) τὰ Octa
ου μεῖα, δι ὧν ἐδηλοῦτο τὰ: μέλλοντα. Ἑαῦτα μὲν οὖν
τὰ τοῦ ῥητοῦ, Ννήσεις δὲ τὴν μὲν προτἐραν πόρνην
τῖς πρὸ Χριστοῦ Συναγωγῆς εἶναι τύπον, Ἆτις xal
ς δωλολατροῦσα ἂν (94) * τὴν δὲ νῦν λαμθανοµένην
τις μετὰ ἄριστὸν, Ἶτις προσλαµόθάνεται μὲν xal
αὕτη τῷ θεῷ, διὰ τοὺς μέλλοντας κατὰ ἐκλογὴν χά-
ftro; ἐξ αὐτῆς χατὰ χαιροὺς πιστεύειν *. μοιχαλὶς
μέντοι ἑἐστὶ, τοῖς Φαρισαίοις xai ΤΓραμματεῦσιν
ἐχδοῦσα ἑαντὴν, τοῖς διδάσχουσι διδασκαλίας ἑντάλ-
paca ἀνθρώπων, xal uh τῷ λόγῳ Χριστοῦ τελεώ-
Tata νυµμφευοµένη, Μισθοῦται δὲ αὐτὴν ὁ προφήτης
δεκαπέντε ἀργυρίων, τουτέστι τῶν πέντε νομιχῶν
τςυχῶν, xal τῶν δέχα ἐντολῶν ' τῷ γράμματι γὰρ
ὑπάγονται, xal ὑπὸ τούτου ἕλχονται ' ὥστε δοχεῖν
Θεὸν γοῦν ἐπιγινώσχειν, εἰ χαὶ χακῶς. 'O γὰρ μὴ
τιμῶν τὸν Ylór, οὗ ειμᾷ (95) τὸν Πωτέρα * xay,
Οὔτε ἐἑμὲ οἴδατα, φησὶν, οὔτα τὸν Πατέρα µου.
Καὶ αἱ χριθαὶ τὴν ἄλογον τροφὴν αἰνίττονται, fiv
σ.τοῦνται, μηδὲν πνευματιχὸν ἑννοοῦντες (96), xal
ἄξιον λογικῶν ψυχῶν. Καὶ τὸ νέδελ δὲ τοῦ οἴνου, τὴν
µέθην αὐτῶν xal παραφορὰν δηλοῖ ' βλέποντες γὰρ
οὗ βλέπουσι, xai ἀχούοντες οὗ συνιοῦσιν, ὃ τοῖς
μεθύουσιν οἰχεῖον. Κάθηνται τοίνυν οἱ μὴ πιστεύον.
τες Χριστῷ, ἀχίνητοι µένοντες ἐν τῇ ἀπιστίᾳ, xal

continens, per quos futura denuntiabantur sunimo
pontifici, signis quibusdam divinis in hisce factis :
unde λογεῖον boc, seu panniculus ille, manifestatio
nem et veritatem habere dicebatur. Proinde
nec perspieua fore dicit, id est, divina. signa
quibus futura cognoscant. Hiec quidem ad con-
textus explicationem pertin:nt. Intelliges autem
hic prius scortum L1ypum esse Synagoga aute
Cliristi adventu:n, qux» et idolis dedita erat: at
eom quas nune accipilur, esse figuram Syna-
gog» post Chrisli in carsem adventum, qus
et ipsa quidem a Deo assumitur, propter eos qui
ex ipsa secundum electionem gratize credituri sunt,
Hzc ipsa etiam adultera est, Phariezis et Scribis
doctrinas et mandata hominum docentihus, se
exhibens atque prostituens, nec verbo Christi per-

fecte desponsata est. Conducit hanc vates quindc-.

cim argenteis, hoc est, quinque legalibus. libris ac
decem przceptis : littere enim subjiciuntur per.
que eam trahuntur, ut adeo Deum quidem agno-

scere videantur, etsi perperam. Nam Qui Filium non

honorat, Patrem ignominia simul afficit ** ; et,
Neque AS menostis, inquit, neque Patrem meum **.
Preterea hordeum irrationalem ipsorum alimoniam
adumbratà qua vescuntur, nihil spirituale neque
dignum intelligentes animabus rationalibus. Nebel
vel lagena vini, temulentiam ipsorum ac czculien-
tiam significat. Siquidem videntes non vident, et

οὔτε ἔχοντες (97) βασιλέα αἰσθητῶς, ἢ ἄρχοντα, οὔτε p) audientes non intelligunt, quod est ebriís ac temeti

vor|tüx* οὗ γάρ ἐστιν ἓν αὐτοῖς νοῦς βασιλεύων, ἢ &c-
χων (98), ὅτι μηδὲ τῆς ἐλευθέρας Σάῤῥας slot υἱοὶ,
Ἶτις ἑρμηνεύεται ἄρχουσα, ἀλλὰ τῆς παιδίσχης εἰσὶ
γεννήµατα, τῆς εἰς δουλείαν γεννώσης. Οὐδὲ δἠλωσίς
ἔστιν ἓν αὐτοῖς, fj ἀλήθεια, ἀλλὰ τυφλοὶ ὄντως, ἐν

** Joan. v, 29. ** Joan. xiv. 9.

plenis peculiare, Sedent igitur, qui Christo non ad-
hibuerunt fidem, immobiles permanentes in sua
incredulitate ; neque regem habentes cujus przx-
sentiam ac adwinistrationem sentiant, neque prin-
cipem. Quiuetiam ne juxta animi considerationci

Varie lectiones et note.

(92) Verba hzc οὗ μέν τοι ἑμίγη αὐτῇ .ó προφή-
της, neque tamen εἰ admistus est. propheta, desunt
incod. Ven.

(95) ὐὔτε, neque, Cud. Bav.

(24) "Hy ἀδεῶς, erat siue timore. Cod. Ven.

(95) Louicerus in cod. suo legisse videtur ἁτι-

pd, ut ex ipsius interpretatione liquet.

(96) Νοούντες, cogitantes. Cod. Ven.

(97) "Eyouct, habent. Cod. Ven.

(98) Οὐ γάρ ἔστιν ἐν αὑτοῖς νῦν. βασιλεύων. ἡ
ἄρχων, non enim in ipsis est, qui. imperet, aw. do-
minetur. Cod. Bav.

621

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

628

quidém — vel spiritualiter. regem habent. In ipsis A τῷ σχότει τοῦ φεύδους χάθηνται, οὔτε αὐτοὶ νοοῦντες

enióh mens non sceptra tenet, neque dominatu
fvngitur; quandoquidem non sint filii libere Sare,
qux valet dominantem quampiam, sed ancillze ad
S$ervitutem generantis soboles. Neque perspicuitas
vel manifestatio in ipsis est, seu veritas, verum
ceci vete in tenebris seilent, neque ipsi veritateu
intelligentes, neque aliis ipsam manifestare valeu-
tex. Quomodo enim hoe ipsum possent, cum intere-
merint Dominum crucifizeruntque eum, qui dixit :
Ego sum vita et veritas?! ? qui eliam nobis qua a
Patre acccpit, aperuit : Quae enim audivi, inquit, a
Patre meo, dixi vobis 53. Isti sunt , quorum hic fit
mentio, diligentes pemmmata cum uvis passis, non
recipientes paues qui animam alere videntur,
quod illis et oblectatio e! voluptas nón inesset.
Tales suut omnino doctorum enarratioues, nvàrum
passarum dulcedinemi habentes, scnsibilia bona
promiltentes, qux prorsus sunt marcida facileque
labuntar. Similis est hujus muliercule, qui Deo
mercedis gratia inservit temporariorumque bono-
rum : divitiis quidem per argenteos signifleatis ,
quorum numerus deécadem et qiuinariuni constituit,
uti discas, quod talis mercenarii totum corpus, et
animam et spiritum, senaus ipse sibi adunarit con-
jonzeritque : necessariis autem ad vitz sustenta-
tionem per liquida et aicca indicatis, vini nempe
et lordei, quod et quamdam vitz talis proportionem
pr: $e: fert. At enim qui mercedis causa inservit,
eeleriter ad slium dominum transfertur, quaudo
merces desinit. De hujusmodi David eximius vates
et propheta ait : Confitebitur tibi, quando ei beue-
, feceris **. Hoc est, Gratias aget tibi, Domine, quando
beneficium illi exhibueris : at si ea defuxerint, te
e diverso vituperabit. Consimili ingenio divum
Jobum Satanas fore sperans, eum impeliit ; quo--
circa dicebat quoque : Non ([rustra Job colit Domi-
num. Nonne tu circumcirea qua ipsius sunt, intus et
foris sapiviati ** Ἱ Idem de Jobo sénsit, qut eum ad
maledicentiam eompellens , Die, inquit, verbum
aliquod ad Dominum, εἰ morere**. 355 Porro qui
Deo talia propter bona servit, et non propter ipsum
honestum, pemmatis cum uvis passis diligit, hon
novam et evangelieam legem eligens, qui etiam

τὴν ἀλήθειαν, οὔτε τοῖς ἄλλοι δηλοῦυν ἔχοντες * πῶς
γὰρ, oi γε ἀπέχτειναν τὸν Λόγον σταυρώσαντες, (99)
τὸν εἰπόντα * Εγώ εἰμι ἡ ἀ.ϊήθεια, καὶ δηλώσαντα
ἡμῖν τὰ παρὰ τοῦ Πατρός ; 'A γὰρ *xousa, φησὶ,
παρὰ τοῦ Πατρός µου, ταῦτα εἶπον ὑμῖν. θὗτοί εἶσιν
οἱ ἐνταῦθα μνημονευόµενοι, ol xal τὰ πέµµατα
μετὰ σταφίδων ἀγαπῶσι, μὴ δεχόµενοι τοὺς τὴν ψυ.
yhv τρέφειν δοχοῦντας ἄρτους, ἄνευ τοῦ πρὺς χάρυ
xal πρὸς ἡδονήν. Τοιαῦται δὲ πάντως αἱ τῶν διδαᾳ-
σχάλων ἐξηγήσεις, τὸν τῶν σταφίδων γλυχασμὸν ἔχου-
σαι, χαὶ ἀγαθὰ αἰσθητὰ ἐπαγγελλόμενα, ἃ εὐμά -
ῥαντα πάντως εἰσί. Tf γυναιχὶ ταύτῃ ἔοιχεν ὁ δον-
λεύειν δοχῶν τῷ sp ἐπὶ µισθῷ, χαὶ παροχῇ αἰ-
σθητῶν ἀγαθῶν, τοῦ μὲν πλούτου δηλουµένου διὰ
τῶν ἀργυρίων, ὧν ὁ ἀριθμὸς πεντεκαίδεχά ἐστιν,
ἵνα µάθῃς, ὅτι τοῦ τοιούτου ὁλόχληρον τὸ σώμα xol
τὴν φυχὴν χαὶ τὸ πνεῦμα dj αἴσθησις ἑαυτῇ Ίνωσε
καὶ συνέταξε, τῶν δὲ πρὸς τὸ ζᾗν ἀναγχαίων ὑγρων
τε καὶ ξηρῶν, διὰ τοῦ ofvou χαὶ τῆς κριθῆς δηλουμέ-
νων, fj xai τὴν ἀναλογίαν τῆς τοιαύτης ζωῆς
ἐμφαίνει. Πλὴν ὁ ἐπὶ μιόθῷ τοιούτῳ δοκῶν δου-
λεύειν, ταχέως µετατεθήσεται ἐπ᾽ ἄλλον δεόπότην,
ὀπηνίχα λείψει 6 μισθός. Οὕτως xat Δαθὶδ περὶ τοῦ
ποιούτου λἐχεὺ, ᾿Κξομοογήσεταί σοι, ὅταν ἆγα-
θύνης αὐτῷ' τουτέστιν, Εὐχάριστήσει σοι, Κύριε,
ὅταν ἀγαθὰ δώσῃς αὐτῷ ' ἅμα δὲ τῷ ἀποῤῥνῆναι
ταῦτα, βλασφημήσει σέ: ὥσπερ οὖν χαὶ τὸν Ἰὼθδ 6
ἐχθρὺς τοιοῦτόν τινα εἶναι ἐλπίζων, ἐξητήσατο 6o

C x Dye * Mi] δωρεὰν có6eca. Ἰὼ6δ τὸν Κύριον;

οὐ σὺ περιέσφαξάς | [. -ἐφραξ. | αὐτοῦ τὰ Eco
καὶ tà ἔξω; Καὶ ὕστερον πάλιν εἰς βλασφηµίαν συν-
ωθῶν, Εἶπόν τι ny πρὸς Κύριον, καὶ τε εύτα,
ἔλεχεν. Ὁ ἐπὶ τοιούτοις (4) ἀγάθόῖς δουλεύων τῷ
θεῷ, xot μὴ δι’ αὐτὸ τὸ κα)ὸν, καὶ πέµµατα μετὰ
σταφίδων ἀγαπῶν (2), μὴ τὸν v£ov καὶ εὐαγγελιχὸν
νόµον αἱρούμενος, ὃς xal ὠμὸς δοχεῖ εἶναι, διὰ τὸ
τῆς ἀγωγῆς σχληβὸν, ἀλλὰ τὸν πεπεµµένον, καὶ
εὐχατέργαστον, καὶ $50» (3), Ἐπεὶ δὲ, χατὰ τὸν
Παροιμιασιὴν ' Ὁ ἡδὺς καὶ ἀνά.Ίγητος, ἐν ἐνδείᾳ
τεευτήσει, εἰκότως xal οὗτος ἀργὸς κάθηται,
μηδὲν ἱερὸν ἑνεργῶν, μηδὲ δυνάµενος λέγειν" Τὰ
ἄδη.α καὶ τὰ κρύφιὰ τῆς σοφίας eov ἑδή.λωσάς
μοι.

cruda esse apparet, ob vivendl rationis duritiem, sed pistam quse faeile conüici seu perfici possit, ac
suavem. Quandoquidem vero, juxia Párcemiasten, Suavilátis secíator ac labore, dolereque vacans, iu
penuria morietur **, non jüjuria vel is. otiosus sedet, ireque sacrum faciens, neque dicere valens: Se-
ereta et abdita sapientie tue manifestaasti mili *'.

VERS. B. Ac post hoc revertentur. filii Israel, et D

quarent Dominum Deum ipsorum, et David regem
ipsorum, conslituenturque apud. Dominum, et bona

*! Joan. xiv, 6... ** Joan.

19. ?' Psal. 1, 8

xv, 15.

* Ρο], xcvin, 19.

Kài μετὰ ταῦτά ἐπιστρέγουσύ; οἱ vloi Ἱσραῇ.].
x«l ζητήσονσι Κύριον τὸν θεὲν αὐτῶν, xal. Aa-
6ἱδ τὸν βασιὰέα αὐτῶν, «al ἑκστήσονται ἐπὶ τῷ
?* Job 1, 9 10.

*5 Job 1,9... ?** Prov. xxvi,

Yaris lectiones et nota.

(99) Τὸν Λόγον ἀπέκτειναν ἔμαθεν, ὅτι τῷ λογε΄ῳ
ἐπέχειτο fj ἀλήθεια, χαὶ dj δήλωσις. Οἱ οὖν τὸν Λό-
γον στανυριύσαντες X. 3. λ. Verbum interfecerunt
(norat rationali inesse. veritatem, οἱ manifestatio

nem). Qui igitur Verbum crucifixerutt Cod. Ven.
(1) Τούτοις, his. Cod. Ven.
(2) ᾽Αγαπᾷ, diligit. Cod. Ven.
(9) Ἠδύνειν. Cod. Ven.

(29

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. III.

630

Κυρίῳ, xal ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς αὐτοῦ ἐπ᾽ ἑσχάτων Α ejus in novissimis diebus. Divisse fuerunt tribus, ut

τῶν ἡμερῶν. Δ'Πρέθησαν μὲν, ὡς χαταρχὰς εἴρη-
ται, αἱ φυλαὶ, xa γεγόνασι δύο βασιλεῖαι, µία μὲν ἡ
τῶν δΐχα φυλῶν , fj xai Ἰσραὴλ καὶ Ἐφραὶμ ἑλέ-
yero * ἑτέρα δὲ ἡ τῶν δύο, ἥτις Ἰούδας μὲν ὡς ἐπί-
παν, ἔστι ὃ ὅτε xal Βενιαμὶν ἐχαλεῖτο. Καὶ σαν
οὕτως Φἔχουσαι , ἄχρις οὗ ἠχμαλωτίσθησαν εἰς
Βαδυλῶνα. Μετὰ δὲ τὴν ἐχεῖθεν ἐπάνοδον, αἴσθησιν
λαδοῦσαι τοῦ θεοῦ (4) αἱ δώδεκα φυλαὶ, καὶ ixin-
τήσασαι αὐτὸν, ἠνώθησάν τε, καὶ Ένα ἔσχον ἄρχον»
τα τὸν Ἰοροδάδελ, ὃν καὶ Δαθὶδ ὠνόμασαν (5),
6:3 τὸ ix τῆς Δαδιτιχῆς φυλῆς εἶναι, Eg" οὗ xal
τῶν θεοδύτων ἁγαθῶν ἑδέξαντο τὴν ἀπόλαυσιν. Βπεὶ
δὲ xai μετὰ τὸ ᾽πλῆήρωμα τῶν ἐθνῶν πᾶς Ἱσρα]χ
σωθήσεται, ἐχζητήσουσιν οἱ υἱοὶ 'fopatà διὰ τοῦ

principio commemoratum est : scieszque sunt in
duo regna, quorum alterum decem tribuum erat,
quod Israel et Ephraim dicebatur : alterum duarum
tribuum exsistens, quod Juda quidem sepissime, in-
terdum vero et Benjamin appellabatur. Seque ita ges-
serunt, usquedum captiva Babylonem ducts essent;
Post reditum vero ab captivitate, sensum Dei perci-
pientes duodecim Wwibus Deumque requirentes in
unum $uni redactse, unum juxta sortiti principem
Zorobabel, quem et Davidem nominaverunt, quod ex
Davidica stirpe esset : in quo et divinitus datorum
boporum acceperunt fructum. Quoniam autem ct
post completionem gentium omnis Israel servabi-
tur, exquirent filii Israel per fidem regem David,

πιατεῦσαι τὸν βασιλέα Δαθὶδ, τουτέατι Ἀριστὺν, τὸν B hoc est, Christnm, manu validum(hoc enim Ὀαν]ύ

Ixavbv τῇ χειρὶ (τοῦτο Υὰρ Δαδὶιδ ἑρμηνεύεται), ὃς
πύλας χαλχᾶς σνντρίψας, τὸν ἰσχυρὺν ἑδέσμησε
άνατον, καὶ τὰ σκῦλα αὐτοῦ ἡμᾶς διήρπασε. Aág-
ανὲ uot ταῦτα b τὸν ἔσω ἄνθρωπον ' ἔστι μὲν γὰρ
πήρνη, xal µοιχαλὶς ἡ αἴσθησις, βλέπουσα ἐπὶ τοὺς ἀλ-
λοτρίους, τουτέστιν ἐπὶ πάντα τὰ μὴ οἰκεῖα τῇ φύσει
ἡκῶν, μηδὲ ἀχολουθοῦντα ἡμῖν. Αλλότριον ὁ πλοῦτος *
0) γὰρ Ey τῷ ἀποθνήῄσχειν αὐτὸν, qnot, λήφεται τὰ
πάντα. ᾽Αλλότριον ἡ δόξα᾽ οὐ (6) γὰρ συγκαταθήσεται
αὐτῷ d δόξα αὐτοῦ. ᾽Αλλότριον f) τρυφή * τά τε γὰρ
&la εἴδη ταύτης πρόσκαιρα, xal τὰ ἐἑσθιόμενα καὶ
πινόµενα, εἰς xotkiav xai εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦντα.
διαῤῥεϊ. Ταύτην ὁ προφητοιὸς λόγος (7) εἰσοιχιζόμε-
νος (8), Tol τέως μὲν ἀπέχεσθαι τῶν συνήθων, καὶ
ἐχχλίνειν ἀπὸ χαχοῦ, διά τε τῶν πεντεχαίδεχκα ἁργν-
ple, τῶν λογίων, φημὶ, τῶν τε νομιχῶν (πέντε γὰρ
τὰ τοῦ νόµου βιθλία, καὶ τοῖς ἀτελέσι καὶ κατ
αἴσθησιν ζῶσι δοθέντα) , xal τῶν Κυριακῶν τῶν
τελείων/ xal τελειοποιών (τέλειος γὰρ ἀριθμὸς (9)
ἡ δεχὰς , xaX διὰ τοῦ οἵνου τῆς αὐστηροτέρας ἔπι-
στροφῆς, xai τῆς µνήµης τῶν αἰωνίων χολάσεων,
xii τοῦ γομὸρ τῶν χριθῶν, τουτέστιν τῆς λεπτοτέ-
pas ἀγωγῆς xal εὐτελεστέρατ. Διδάσχει μέντοι, ὅτι
o5x ἐπαινετὴ f) τοιχύτη ἀργία * δεῖ γὰρ tv τοῖς ἁπί-
ος χαλεῖσθαι viol; 'lapahA, fiot τοῦ θεωρητικοῦ
νοῦ, εἶναι βασιλέα χαὶ ἄρχοντα, διαταττόµενον , τὶ
δεῖ ἐργάζεσθαι, καὶ ἱερέα, σφάττοντα τὰ πάθη τῆς
ἁλογίας, χαὶ προσφέροντα τῷ θεῷ ταῦτα ' τὺν μὲν

valet, si interpretelur aliquis] qui, areis portis
confractis, forlem sane ligavit mortem, ei spolia
ejus, nos videlicet, diripuit. Referto etiam hac
ad interiorem bomineu. Est enim scortum et adul-
tera, ipsa. sensibilitas, oculos dellgens ad aliena,
hoc est, ad omnia qu» non sunt natura nosira
propria, neque nos sequentia post fata nostra. Sic
aliena res opes sunt: non enim, dum moritur
quisquam, eas secum recipiel, Aliena res est glorla,
nec enim una descendet cum ipso gloria ejus.
Aliena est voluptas, cujus et alie species sunt.
temporariz, et qu:xe eduntur et bibuntur iu alvum
per secessum euniia diffluunt. Proinde hanc sen-
sSibilitatem propheticus sermo inhabitans, facit:
cam sedulo abstinere a consuetis declinareque ᾱ-
vitiis per quindecim argenteos, legalium dico-
oraculorum (quinque enim legis libri sunt imper-
fectis ac secundum sensum viventibus dati), Do-
minicarum item perfectionum ac perfectos facien -
üum (siquidem denarius numerus eat perfectus),
ac per vinum austerioris conversionis memoriatx-
que seternorum suppliciorum, perque gomor sive
modium hordei, hoc est, tenuiorem vilioremque:
vietum, Docet itaque non esse laudabilem talem
desidiam : oportere enim filios Israel eos appellari,.
qui digni sint, hoc est, strenui, non desides otiove
torpentes : 96 juxtaque couvcnire, ut. speculative
ments rex sit et princeps, qui imperet, quid sit

θυμὸν, tv τῷ ζηλοῦν ὑπὲρ αὐτοῦ, ὡς ὁ Φινεὲς, χαὶ p opus facto : sacerdotemque praesto habere, qui.

Ἠλίας «τὴν δὲ ἐπιθυμίαν, kv τῷ ἐπιθυμεῖν τῶν θείων,
οἵες ἦν à àvhp τῶν ἐπιθυμιῶν Δανιήλ. Οὕτω γὰρ
ἐπαχολουθήσει τῇ τοιαύτῃ ἀγωγῇ xai fj ἄνωθεν δή-
λωσις, καὶ ὁ τοῦ Πνεύματος φωτισμὸς, ὥστε λέχειν
μετὰ Παύλου». Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ θεὸς διὰ
τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Atv ἡ τέως ἀργοῦσα ἀπὸ
τὸν χικῶν yug, δέξετχι Όστερον τὸν βασιλέα Δαθὶδ,
τὸν ἱκανὸν τῇ χειρὶ, tot τῇ πρακτικῇ δυνάµει, xol
ἐκστήσετιι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ καὶ τοῖς ἀγαθοῖς. Ti γὰρ
ὄντι ἐξίσταται τῆς φύσεως ἡ duy), ὅταν ὑπὸ θεοῦ,

* | Cor. n, 10.

(4) Deest τοῦ θεοῦ, Dei in Cod. Ven.
(ο) Nov ᾧ ὀμασἒ, nunc nouninatit.
ftu ΠΠ ** oe se 0 4" [] LU τον

mactet passiones, seu affectus irratiohalitatis,
ufferatque Deo primum ardentem animum, pro
Dei gloria zelantem, zque atque Phinees et Elias
egerunt, indignantemque transgressoribus : deinde
cupiditatem, divina desiderando, qualis Daniel
erat, vir desideriorum ideo vocatus. Sic tandem
futurum est, ut. talem ductum ac rationem, stu-
perna etiam manifestatio sequatur, adeoque Spiri-
tus illustratio, ut dicere queas cum divo Paulo :
Nobis autem. revelavit. Deus per Spiritum suum *'.

Varie lectiones et note.

(7) 8:toc λόγος, divinus sermo. Co. Ven.
(8) Εἰσο:χισάµενος. Cod. Ven.
(V Ώρος Aufbub-. nunerus in cod. Ven.

631

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 639

Pemierea a vitiis usque oliosa anima, accipiet A τοῦ ὑπὲρ πᾶσαν φύσιν, ληφθεῖσα, xat ὅλη ἐχεῖ :vo-

posthac David regem, manu fortem, seu actuosa

potentia validum, rapieturque extra sese ad Domi-

µένη (10) , τῶν ἀγαθῶν αὐτοῦ µόνον ἀπολαύῃ, χαὶ
χορτάξηται.

num et bona ejus. Vere enim a sua natura desciscit anima, quando a Deo super omnem naluram
sublata, totaque illic constituta, ipsius tantummodo bonis fruitur saturaturque.

CAPUT IV.

Vgns. 1, 2. Audite verbum Domini, filii Israel,
quoniam judicium Domini erga inhabitantes terram ;
quoniam non est veritas, neque misericordia, neque
cognitio Dei super terram, exsecratio et mendacium,
et (urtum, et adulterium effusa. sunt. super terram,
et sanguinem super sanguinem miscent. Dicto, quod
in ultimis diebus bonis perfruentur, factaque illis
bona spe, ut ne desperent, nunc iterum ad memo.»
riam eis revocat peracta ab eis mala, ut accelerct
ad emendationem sui, ut quibus adeo benignus sit
Dominus, qui sic viventes ipsos adhuc sustineat.
Simul etiam hoc facit, ut sciant, quod jure eos
Babyloniis tradat, usque adeo sceleratos exsisten-
tes. Propterea etiam inquit, Judicium esse Do-
mino constitutum. Est autem judicii isthuc forum
adversum nos, in q"o indicat tantum, utpote,
quod non injuria vos perdere decrevi. Quare di-
cendo, Non esl teras, neque misericordia,
docet, qui fiat, quod hac desint, inde nimirum,
quod non sit agnitio Dei : Dixit enim insipiens in
corde suo, Non est Deus **; ac propterea corrupti
sunt, οἱ exsecrabiles facti sunt in studiis suis !.
Furiasse et aliquis e contrario opponat, quod
cam ob causam non adsit cognitio et scientia Dei,
quia non sit veritas, neque misericordia. Longe
enim a peccatoribus abest Deus *, perinde ac Sa-
lomon ait. Nec immerito. Qui enim anim» su:e
oculis multum pulverem injecerit eosque οτος-
carit, quomodo, amabo, videbit lumen ?. Exsecra-
tionem autem habet, ct convicium, et calumniam.
Nam cum veritas non sit przesto, exsecratio, hoc est,
convicium, calumnia et mendacium adsunt. Quia
vero non adsit misericordia, 37 c:desadest, ut san-
guinem sanguini misceant, Et quia cognitio Dei
abest, furtum et adulterium, przter jam commemo-
raia flagitia, presentia cernuntur. Hxc de Domini
cliam interfectoribus dici queant, quippe quia
misericordia et veritas ipse Cliristus est, et cogni-
tio Dci: Qui enim me, inquit, videt, videt etiam
Patrem meum . At ipsi eum non susceperunt,

ΚΕΦΑΛ. A'.

᾿Ακούσατε Aórov Κυρίου, υἱοὶ 'Tepahejcu κρί-
σις τῷ Κυρίῳ πρὸς τοὺς κατοικοῦγτας τὴν γη»,
διότι οὐκ ἔσειν ἀ.ήθεια, οὐδὲ ἔεος, οὐξὲ ἐπί.
Ίγωσις θεοῦ ἐπὶ γῆς ' ἀρὰ, καὶ γεὔδος, καὶ κ.Ίο-
a3, xal μοιχεία κέχυται ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αἴματα
ἐφ᾽ αἶἷῤασι µίσγουσω. Εἰπὼν, ἅτι ἐπ ἑσχάτων
τῶν ἡμερῶν, ἀγαθῶν ἀπολαύσονσι, xat δοὺς αὐτοῖς
χρηστὰς ἑλπίδα;, ὡς ἂν μὴ ἀπογνῶσι (11) τέλεον, νῦν
πάλιν ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς τῶν χαχῶς αὑτοῖς πρατ-
τοµένων, ἵνα σπεύσωσι βελτιωθΏναι, ὡς ἀγαθὸν
ἔχοντες Δεσπότην, ὃς οὕτω βιούντων αὐτῶν ἔτι ἀν-

Β éyetav* ἅμα δὲ xai ἵνα εἰδεῖεν, ὅτι διχαίως αὐτοὺς

τοῖς Βαθυλωνίοις ἐχδώσει, οὕτω πονηροὺς ὄντας,
Ai) xal φησιν, ὅτι Ερίσις τῷ Κυρίφ. Δικαστήριον
γάρ ἐστι πρὸς ἡμᾶς [f.óp.] &v ᾧ δτέχνυμι, ὅτι ox
ἀδίχως ὑμᾶς ἀπολέσθαι ἐφηφισάμην. Etms τοίνυν,
ὃτ. Obx ἔστο' ἀ.ήθεια, οὐδὰ ὄλεος, ὃδ.δάσχων
tud; πὀθεν τοῦτο γίνεται, ἐκ τοῦ uh εἶναι ἐπίγνω-
σιν θεοῦ: Εἶπε γὰρ ὄἄρρων &r χαρδἰᾳ αὐτοῦ ' Obx
ἔστι θεὺς, καὶ ἐν τούτου διεφθάρησαν, καὶ ἑἐθδςλύ-
χθησαν tv ἐπιτηδεύμασι, Táya δ' ἄν τις xaX τούναν-
τίον ἐρεῖ, ὅτι Ex τοῦ μὴ εἶναι ἀλήθειαν, μηδὲ ἔλεον,
οὐδξ ἑπίγνωσις Θεοῦ ἐστι. Μακρὰν γὰρ ἀπέχει à)
ἁμαρτωλῶν ὁ θεὺς, χαθάἀ φησι Σολομών’ xa εἰκή-
τς. Ὅ γὰρ ἐμδαλὼν τοῖς τῆς Φυχῆς ὀφθαλμοῖς πο-
λὺν γοῦν, xal τυφλώσᾶς αὐτοὺς, πῶς ὄγεται τὸ φῶς;
Αρὰν δὲ λέγει τὴν λοιδορίαν χαὶ τὴν διαθολήν (12).
Διὰ μὲν οὖν τὸ μὴ εἶναι ἀλήθειαν, ἔστιν ἡ ἀρὰ,
τουτέστιν fj λοιδορία, xaX 61260), καὶ τὸ ψεῦδος ᾿
διότι δὲ οὐκ ἔστιν ἔλεος, ὁ φόνος, xai τὸ αἵματα ἓφ'
αἵμασι µίσγειν * διὰ δὲ τὸ μὴ εἶναι ἐπίγνωσιν τοῦ
θεοῦ, ταῦτά τε, χαὶ d κλοπὴ, xoi μοιχεία. Ταῦτα
λέγοιτ) ἂν xal περὶ τῶν ἀποκτεινάντων τὸν Κύριον.
Ἔλεος μὲν γὰρ xai ἀλήθεια , αὐτὸς ὁ Χριστὺς, «αἱ
ἑπίγνωσις δὲ τοῦ Θεοῦ. 'O γὰρ ἑωρακῶς, qno,
ἐμὲ, ἑώρακα τὸν Πατέρα. Οὐ παρεδέξαντο δὲ αὐτὸν
οὗτοι, οὐδὲ ἦν αὐτοῖς. ᾽Αλλὰ τί ἣν ἓν αὑτοῖς; "Ap,
τουτέστι λοιδορία * Σαµαρείτην γὰρ αὐτὸν ἀπεχά-
λουν, χα) µέθυσον , xai ἐχ πορνείας Ὑεγενημµένον
{[.γεγεννημ.]. Κατεφεύδοντο δὲ αὐτοῦ, batpóvióv

neque in ipsis erat. At quid erat in ipsis? p τε ἔχειν λέγοντες, xal ἀντίθεον εἶναι, xat ἓν Βεελ-

Exsecratio, hoc est, convicium. Samariten enim
ipsum appellabant temulentumque et ex for-
nicatione nalum : ac mentiebantur contra eum,
d:iemonium — habere eum — dicentes , Deoque
jpsum repugnare asseverantes, tum in Beelzebub
ejicere daemonia *. Consimiliter furtum iu illis

*? Pal. xin, 4. * bid. * Peol, cxvim, 455.

5 Joan. 1, V.

ζεθοὺλ (45) ἐκδάλλειν τὰ δαιμόνια. Καὶ χλοπὴ δὲ ἦν
ἐν αὐτοῖς * ἐμισθοῦντο γὰρ λάθρα τὸν Ἰούδαν, δι) οὗ
καὶ τὸν φόνον ἀπετέλεσαν τοῦ Σωτῆρος, χαὶ ἐτὶ
τοῖς αἵμασι τῶν προφητῶν ἔμιξαν «b. αἷμα abso»,
x3l μετὰ ταῦτα, τὸ τῶν ἁποστόλων. Μοιχεία δὲ ἔτο'»
μᾶτο πάντως τοῖς ἀρχιερεῦσιν αὐτῶν, μισθονμέ.

* Mauh.. xit, 27.

Varie lectiones et note.

(10) 'Exzivou ysuopévn, i!lum gustans. Cod. Ven.
14) ᾿Απόλωνται, « ne pereant. Cod. Ven.
12) Graeca verba itla sorast : evsecrationem. au-

tem dicil convicium, el enbumniam.
(13) Β:ε)ζεθού, Beelzebu. Cod, Bav.

033

κῶς αὑτῇ χεχρηµένοις. El δὲ xaX ἡ φυχη τοῦ τοῖς
γηΐνοις προσχειµένου , γη ὀνομάζεται ’ ὃρα , ἔτι
ἀλήθεια, xai ἔλεος οὐκ ἕττιν ἐπὶ τῆς εοιαύτης γῆς:
ὁ γὰρ φιλῶν τὸν «ουδῆ πλοῦτον, xal τὰς φευδεῖς ἡδο-
νὰς, xal την φευδομένην δόξαν, ἀλήθειαν οὐχ ἔχει.
Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔλεος ἔχει ἀπὸ θεοῦ, οὐδὲ ἐπιγνώσε-
ται αὐτὸν ἓν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποχαλύψεως ὡς θεὸν,
τυτέστιν Dapby, ἀλλ' ὡς Κύριον, ὅπερ ἑστὶ Δεσπό-
την, xal χολαστὴν, ὅπερ ἀπευχόμενός τις τῶν πα-
τ εαρχῶν, ἔλεγε". Γενέσθω µοι Κύριος εἷς θεόν.
ίσγουσι δὲ αἵματα ἐφ᾽ αἵμασι χαὶ οἳ ἀπὸ τῶν αἱ.
ρἴσεων, οἳ ἑαυτοὺυς ἀποχτείναντες διὰ τῆς αἱρέσεως,
ἔτι χα) ἄλλους ἀποχτενοῦσι τοὺς µαθητευοµένους.
Καὶ ὅταν δὲ τις αὐτὸς τὴν Φυχὴν διεφθαρµένος,

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΟΡΕΑΜ. — CAP. IV.

vow χατ ἐνιαυτὸν thv ἀρχιερωσύνην, xaX ὑδριστι- A erat

634
clanculum enim condueebant mercede
$uà Judam, per quem et caedem Servatoris
perseeuti sunt perfeceruntve, ipsius sanguinem
prophetarum cruori commiscentes, deinde aposto-
lorum quoque : adulterium postea omnino per
sacerdotum principes committebatur, conducentes
annuo summum pontificatum, non sine injuria eo
utentes, Quod si anima terrenis rehus af(ixa,
terra nominetur, vide quod veritas οἱ misericordia
non sit super talem terram. Nam qui mendaces
divitias amat et vanas opes ei fraudulentam glo-
riam, veritatem non habei ; unde neque misericor-
diam a Deo suscipit, neque agnoscit ipsum in die
revelationis, Deum hilarem videlieet οἱ mansue-
tum, sel enim veluti Dominum εἰ punitorem.

νέαν duyhv παραλαθὼν, φθείρῃ τὸ ἦθος ταύτης p Quod deprecans patriarcliarum — quispiam dixit :

à χαχῆς ὁμιλίας, αἵματα xai οὗτος ἐφ᾽ αἵμασι
μίσγει.

"iat mihi Dominus in. Deum ". Sic eruorem ad

cruorem miscent hxretici, qui seipsos per h:eresim

ceidunt, aliosque occident ab se institutos. Et quando quisquam ipse animo corruptus novam
animam assumpserit, ejusque mores per pravam consummationem corruperit, sanguinem ille cum

sanguine miscet.

Διὰ τοῦτο πενθήσει ἡ γῆ, xal σµικρυνθήσεται
cir πᾶσι τοῖς κατοικοῦσι αὐτὴν, καὶ τοῖς 6η-
ρίοις τοῦ ἁγροῦ, xal σὺν τοῖς ἑρπετοῖς, xal σὺν
τοῖς πετεινοἴς τοῦ obpavov * xalol ἰχθύες τῆς 0a-
«Ἰάσσης ἐχἀείψσυσι, ὅπως μηδεὶς μήτε δικάζηται,
{τήτε éléyym µηδείς. Τοιοῦτο, φησὶ, πολεμίων πλῆ-
θος ἐπάξω διὰ τὰ τοιαῦτα ἔργα ὑμῶν, ὥστε ὅαπα-
νηῦῆναι οὗ µόνον τοὺς πλουσίους, οἳ θηρίων δίκην
xai ἑρπετῶν χαὶ πετεινῶν tol; πενεστέροις ἐπέχειν-
το, xai οἷόν τισι πτεροῖς, τῷ πλούτῳ xai τῇ δυνα-
στείχ tT (14) ἑπαιρόμενοι, χατὰ τῶν ταπεινοτέρων
£2 Όφους βαρεῖς ἐφέροντο, ἀλλὰ xal τοὺς ἄλλους
ἅπαντας, ot, χγαθάπερ τινὲς ἰχθύες, τῷ πελάγει τοῦ
Ρίου ἐμθαπτίζονται. Ὡς ἁθασιλεύτους δὲ ὄντας τοὺς
Ἱσραηλίτας, εἰχότως τοῖς ἁδασιλεῦτοις παρεικάζει
ζώοις. Τούτου δὲ, φησὶ, Yevopévou, ἔρημος fj y?) καὶ
λῶων δ.χαζόντων, xai τῶν διχαζοµένων γενήσεται *
τουτέστιν, ἐκλείφουσιν al φευδεῖς χατηγορίαι , xat
αἱ ψειδοµμαρτνυρίαι, xaX al ἄδιχοι ψῆφοι, καὶ οἱ ἔλεγ-
γοι, Ἐπένθησε xai ἡ YT; τῶν Ἱεροσολύμων, ἁλοῦσα

τοῖς Ῥωμαίοις, σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὑτῆς, ol θῆ- .

ρὲς σαν, κατὰ τὸ, ᾿Εγεδρεύει ἐν ἁποκρύφῳ, ὡς
"1έων, τοῦ ἁρπάσαι πτωχόν ' χαὶ ἑρπετὰ, χατὰ τὸ,
"θψεις }εγγήματα ἐχιδνῶν * χαὶ πετεινὰ τοῦ obpa-
νοῦ, 6:3 τὸ ἁπηρμένον φρόντµα, οἷοι οἱ λέγοντες *
Mi] µου ἅπτου * xa0apóc γάρ εἰμι " olg 6 θεὺὸς οὐχ
ἀρεσχόμενος , λέγει τοῦτο» Καπγὸς τοῦ θυμοῦ
µου. ᾽Αλλὰ χαὶ ἰχθύες σαν οὗτοι, ὡς ἀλληλοφάχοι,
"H xai τὸ ἀγελαῖον πλῆθος ἰχθύες λέγονται, ὡς ἆλο-
γώτατοι, καὶ ἀφωνότατοι, xaX ταῖς τοῦ βίου φροντί-
ety ἐμδεδαπτισµένοι. Ἐχλείφουσι δὲ καὶ κρίσεις,
xal Ελεγχοι. Ἐπειδὴ Υὰρ, φησὶ, τὸν Κύριον συχο-
φαντικῶς ἑπαιτιασάμενοι, ψευδομαρτυρίαν xaz' αὐ-

" Gen, xxvii, 21. * Psal. x, 9.

* Mattb. xxii. 53.

Vgns. 3, 4. Propterea lugebit terra, et imminuetur
cum omnibus habitanlibus ipsam, cim bestiis. agri,
et reptilibus, volucribusque celi : quin pisces etiam
deficient maris, quod nemo neque judicet, neque
quispiam argua!. Tantam, inquit, hostium multi-
tudinem inducam propter !alia opera vestra, ul
nedum absumant divites, qui bestiarum instar et
reptilium pauperioribus imminebant, inque. cos
irrucbant, ac, veluti quibusdam alis, TT divitiis
et potentia elati, graviter in humiliores ex alto
ferebantur; sed etiam alios omnes qui, veluti

C pisces, in vitae pelagus immerguntur. Rege vero

carentes. Israelitas, merito rege carentibus bruts
eomparat. Ubi lioc eveniet, ait, destitnetur terra
eum iis qui jus dicant, tum lis quibus jus dicatur.
Defieient scilicet falsae criminationes et falsa testi.
monia et injusta sententie atque reprehensiones,
Fievit et llieroso!lymorum regio, cum a Rornanis
capta est una cum ejus optimatibus, 98 qui cum
fer: erant, juxta iud, 7nsidiatur in abscondito,
quasi leo, ut rapiat pauperem *; tum reptilia,
juxta illud, Serpentes genimina viperarum * ; tum
coli volucres, ob elatum eorum animum, cujus-
modi sunt, qui dicunt, Ne me tangas ; purus enin
sum, quibus indignatus Deus ait : Fumus furoris
mei*; tum denique pisces, quod se ipsi alius alium

D devorarent. Homines item de vulgo pisces dicun-

tur, tanquam rationis atque vocis omnium maxime
expertes, qui vitz? curis sollicitudinibusque immer-
guntur. Deficient autem et judicia et reprehen-
siones : Quoniam enim, ait, Dominum per calum-
pias criminati, falsum in eum testimonium dixistis,
eumque condemnastis, merito destituemini .potc-

* [s2, LX V, 5.

Varie lectiones et note.
(14) Qui duobus his erucicalis continentur (hinc usque ad col, 637 C), adjecimus ος cod. Veneto,

«um in Loniceri interpretatione desint.

635

judiciis reprehensionibusque eontra jus fasque usi
estis. Magh:e vero felicitati est avimo terrena vol-
venti luctus ex poenitentia profluens; neque saue
modico lucro est, quod ipaius animi elatio depri-
matur. (uo magis enim exterior homo corrumpitur,
eo magis interior renovatur *. Una vero cum iis
qus intra nos sunt, ferig reptilibusque εἰ volu-
cribus [quz quidem qualia sint, superius dictum
est] conterantur etiam qui in. nobismetipsis sunt
pisces, dequibus ita sentimus. Male quis agit,
exempli causa, simulque dolore correptus angitur,
quod male se agere sentiat : alius contra, delin-
quens, ne male quidem se agere putat; quinimo,
si accusetur, se sunmque facinus, tanquam bonum,
defendit. Πίο piscis est, vitalem tenens aquam,
vere salitam, que lethalis alijs videatur. Talia si
a quopiam absint, in eum neque judicium erit
(Qui enim credit, ait, in judicium non venit !* ; sed
a morte ad vitam transit) neque reprehensio ;
peccatoribus enim Deus dixit : Arguam te, εἰ sta-
(uam contra (aciem (naim peccata tua 1,

Vgns. 4, 5. Populus autem meus veluti sacerdos,
cui contradicitur, lauguebit per dies, et languebit
propheta una cum ipso. Quemadmodum, ait, si
sacerdotali ab stirpe quia descendens aliquo cor-
poris vitio laboret, allerutro carens oculo, vel
pede mancus, aut alia corporis parte lesus, ad sa-

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.
state judicandi alque rcdarguendi, propterea quod Α τοῦ συνεστήσασθε, xat (15) κατεφηφίσατε *

630

αὗτου
δὲ εἰχότως οὐχ ἔξετε ἑἐξουσίαν δικάζειν, ἡ ἑλέγχειν,
ὡς παρανόμως xal ταῖς χρίσεσι, xal τοῖς ἑλέγχοις
χρησάµενοι. Μαχαρισμοῦ δὲ αἴτιον τῇ τὰ live φρο-
νούσῃ φυχῇ τὸ πενθῆσαι (x. µετανοίας * xai τὸ σµι-
χρυνθῆναι δὲ τὸ γαῦρον φρόνημα, οὐ μικρὸν &ya-
06v. Ὅσῳ γὰρ ὁ ἔξω ἄνθρωπος φθείρεται, τοσοίύ-
tq ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται. Lov τοῖς £v ἡμῖν δὲ 0ngl-
ot; xai ἑρπετοῖς καὶ πετεινοῖς, ἅπερ εἴρηται «είνα
εἰσὶ, xal οἱ &v ἡμῖν ἰχθύες σµιχρυνέσθωσαν, περὶ
ὧν τοιοῦτόν τι νουῦμεν * Πράττει τις τὸ χαχὺν, ἀλλὰ
δάχνεται, συνΦισθανόµενος, ὅτι πονηρὸν ποιεῖ. ”"Λλ-
λος ἁμαρτάνων, οὐδὲ οἴεται χαχόν τι ποιεῖν, ἁλλὰ
xal χατηγορούμµενος, εἰς ἀπολογίαν τὴν τῆς τοιαύττς
πράξεως ὡς ἀγαθῆς καθίσταται, Ὁ τοιοῦτος L400;
ἐστι, ζωογόνον ἔχων τὸ ὄντως ἀλμυρὸν, χα) τοῖς ἄλλοις
δσχοῦν θανατηφόρον Όδωρ. Tov δὰ τοιούτων ἔχλει-
ψάντων ἐκ τῆς φυχῆς, οὔτε κρίσις ἔσται (Ὁ v3p
πιστεύων, φησὶν, θἷς αρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἁλ)ὰ
µεταθέδηκεν ὅχ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν), οὔτε
ἔλεγχος * τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός' "EAE, £0
σε, καὶ παραστήσω κατὰ πρὀσωπόν σου τὰς
ἁμαρτίας σου.

Ὁ δὲ Jaóc pov, ὡς ἀνειἱεγόμεγος ἱερεὺς, xal
ἀσθενήσει ἡμέρεας ' ἀσθενήσει δὲ xal προφήτης
μετ) αὐτοῦ. ἝὭσπερ, qna, táy τις ἐξ ἱερατικῆς
χατάγοιτο φυλῆς, ἔχοι δέ τινα σωματιχὸν μῶμον,
μονόφθαλμος ὧν, ἢ χωλὸς, 3j ἄλλο τι τοῦ σώματος

µέρος λελωθηµένος, οὐκ ἄγεται εἰς ἱερωσύνην, ἀλλ'

cerdotium haud evehitur, sed ei contradicitur, 6 ἀντιλέγεται, sousécti διαθάλλεται ἐπὶ τῷ ἑλαττώμα-

vitium scilicet boc objicitur, arceturque a sacer-
dotio : vel si talem ad dignitatem sit evectus,
cum alicui crimini fit obnoxius, eique propterca
lali de honere controversia movetur, saeris inter-
dicitur] ignominiaque afücitur : ita et populus
meus, ait, licel e sacerdotum genere descendat,
inglorius tamen ob ejus animi vitium apud me
erit, manebitque multos dies imbecillus. Propheta

quoque, falsus nimirum vates, non habebit amplius:

temere vaticinaudi libertatem ; falsi namque pro-
phelze secundis in rebus magnos in vaticinaudo
sibi spirilus sumebant, ni] unquam mali fore
constanter affürmantes : 89 in adversis animum
despondebant, se debiles simu! atque mendaces

τι τούτῳ, xal &cvoyel τῆς ἱἑερωσύνης ^ xal ἱερεὶς
δέ τις δη χαταστὰς, ἓν [f. ἂν] ἐγχλήματι περιτέ.
σῃ, xai ἀντιλογίαι πρὸς αὑτὸν γένωνται περὶ τῆς
τιμῆς, παύεται τοῦ ἱερουργεῖν, καὶ ἀτιμοῦται ' οὕτω,
φησὶ, χαὶ ὁ λαός µου t£ ἱερῶν μὲν κατάγεται προ-
γόνων, διὰ δὲ τὴν φυχιχἣν βλάδην ἄτιμος ἔσται map
ἐμοὶ, καὶ ἀσθενήσει ἡμέρας πολλάς. Αλλά καὶ προ-
φήτης, τουτέστι Ψψευδοπροφήτης, οὐχ ἕξει παῤῥη-
σίαν ΄ τῷ ὄντι γὰρ οἱ ψευδοπροφΏται ἐν μὲν τῇ εἷ-
ρἡνῃ ἐπαῤῥησιάζοντο, λέγοντες, ὅτι Οὐχ Ίξει τὰ χα-
xà* ἐν δὲ τοῖς δεινοῖς σνυνεστέλλοντο, ἀσθενεῖς δει-
χνύμενοι xal ψεῦσται. Ἐγένετο xai [f. δὲ] ὁ θεο-
χτόνος Àabg, ὡς ἀντιλεγόμενος ἱερεύς. Ὡς ὙΥὰρ ὁ
διαθαλλόμενος, fj οὐδ' ὅλως ἱερατεύει, ἢ xal ἱερασά-

declarantes. Consimilis ej, cui centradicatur, sa- D µενος, παύεται τοῦ λειτουργεῖν * οὕτω χοαὶ οὗτοι,

cenloti evasit et Deicida populus : ut enim is, cui
vitio quidpiam tribuatur, aut sacerdos omnino
non fit, aut sacerdos factus, sacris interdicitur ;
ita populus iste reque sacerdotium, neque sacrifi-
cium habebit amplius in sua potestate, neque pro-
phetarum vaticiniis gaudebit, Verumtauen haud
per omne zvum ita encrvatus niauebit, sed tan-
tumnodo per dies aliquot ; excipitur enim tempus,

οὐχέτι ἱερωσύνην, ἢ θυσίαν, &v τῷ σθένει αὐτῶν ἔξωυ-
σιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ προφήτας. Πλὴν οὗ διὰ παντὺς ἆσθε-
νήσει, ἀλλ᾽ ἡμέρας τινάς ΄ τετήρηται γὰρ αὑτῷ xa:-
p^; τῆς εἰς Χριστὺν πίστεως. "Όστις μὲν οὖν ἱερεύεε,
xal ἁποπφάττει τὰ ἄλογα πάθη, προσάγων αὐτὰ τῷ
Θεῷ, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, θεῖος τῷ ὄντι xal ἆληθι-
νὸς ἱερεύς. El δέ τις τὸν λέγχον μᾶλλον ἀποσφάττει,
οὗτος ἀντιλεγόμενος ἱερεύς * ἑναντίως γὰρ οἷς πράτ-

51! Cor. 1v, 1θ. (9 Joan. ri, 16, οἱ Psal. xcix, 21.

Vari» lectiones et note.

(15) Sic habet cod. Venetus ; ego tamen expun-
geudam primum puto particulam δὲ uti. superva-
cauezm, interpungendum deinde hoc modo xa:e-

ψηφίσατε αὐτοῦ * εἰχότως x. t. λ., quod in interpre-
tatione secutus sum.

6:7

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. — CAP. IV.

098

σει λέγετα.. Α)λ' ἕως μὲν νύξ ἐστι, xal ἁγνωσία A quo ad Christi fidem sese recipiat. Quisquis iyitur

τοῦ χαθήχοντος, διαπράξεται ταῦτα, καὶ ἰσχυρὸς
ἔσται, xal δυνατὸς ἓν χαχἰᾳ ' ἡμέρας δὲ γενομέντς,
xai γνώσεως θείας ἐπιλαμφάσης, ἀσθενίσει’ καὶ ὁ
Ψευδοπροφήτης 05 μετ᾽ αὑτοῦ ἀσθενήῆσει, ὅπερ ἐστὶν
ἡ XR, ἡ ὑπισχνονμένη αὐτῷ ἀγαθὰ ἔσεσθαι ἐ; τὸ
μέλλον, καὶ ἑἐπιῤῥ υννύουσα αὐτὸν τὸ τοιαῦτα ποι-
εἶν.

ignoratione versabitur :. eum vero lux. divinaque
unaque eum ipso concilet et

[asus propheta, spes nimirun qu: bona ifi posterü:ui

suos n:actat iminolatque rationis exp ries affectus,
eos, ut supra dictunr est, Deo offerendo, verus
planeque divinus sacerdos est : sin rationem po-
tius quis immolet, hic est saeerdos cui. conteadi-
citur, ei qnippe nefariz ipsius facinota obhjiciun-
tur, Verum hiec ille patrabit, vitloQue pol'ens
potensque erit, quoad in tenebris, honesti que
cogiitio fulgelit, fractus. debilitatusque concidet,
οἳ porten-

debat, eumque in flagitiis magis magisque contirmabat.

Nuxt) dyto/ed τὴν μητέρα σου ὡμοιώθη à
ἷαός μοὺ, ὡς 60x ἔχων yrocir. Μάτηρ τοῦ λαοῦ ἡ
Συναγωγὴ, Ἶτις διὰ τὸ χατέχεσθαι τῷ ζόφῳ τῆς ἆγ-
w,3la;, xat μηδὲ βραχεῖαν αἴγ)ην τῆς θ5ογ.ωσίας
δέξασθαι, νυχτὶ παρειχάκεται * Σι» xot ὁ Ex ταύτης
γεννηθεὶς λαὸς, τῇ μητρὶ ἑοιχὼς, ὡμοιώθηή χαὶ αὐτὸς
νυχτὶ, ofa δὲ μὴ ἔχων γνῶσιν. Καὶ οἱ νῦν δὲ 'Efigatot,
τῇ σχιᾷ τῇ νομωῇ παραχαθήµενοι, εἰχότως νυκτὶ
ὡμοίωνται , ἄλλως τε καὶ τὸ φῶς τὸ ἁληθινὸν ἆπο-
χτείναντες. Ἐπεὶ δὲ µήτηρ ἡμῶν ἐστιν fj παραχοὴ,
χατὰ τὴν ἓν ἁμαρτίαις σύλληψιν ' ὁ μὲν θε)ς εὗερ-
Ἱετῶν ἡμᾶς, νυχτὶ ὡμοίωσε ταύτην, xaX ἄμορφον,
χαὶ ἀχαλλῃῆ., xal ἀσχήμονα ἡμῖν δέδωκε» ὁρᾷν αὖ-
τήν» ἡμεῖς δὲ, ὡς ὁμοιούμενοι τοῖς οὐκ ἔχουσι γνῶ»
σιν, οὐχ ὁρῶμεν αὐτὴν ὡς νύχτα, ἀλλ ὡς φωτεινῇ
xai περικαλλεὶ προστρέχοµεν.
les, queis nüliz cognitio est, eam cernimns, non
|lucem] quam studiose proplerea consectamur.

"Ott ἑπίγνωσω ἁπώσω σὺ, ἁπώσομαί σε κἀγὼ,
τοῦ μὴ ἱερατεύει μοι" καὶ àteAd0ov νόµου θεοῦ

σου, ἐπιλήσομαι τέχγων σου κἀτώ. Πρῶτος σὺ, c

qnot, ἀπώσω τὴν τῶν ἐμῶν νοµίµων xol ἐντολῶν
ἐπίγνωσιν * εἶθ᾽ οὕτως ἐγὼ ἁπώσομαί σε τοῦ μὴ
ἱερατεύειν µοε, τουτνέστι τοῦ μὴ προθάλλεσθαι τοῦ λοι-
ποὺ ἱερέας ix τοῦ ἔθνους, μηδὲ εἶναι ἓν ὑμῖν ἑερω-
σύνην * οὗ yàg δὴ md; ὁ λαὸς ἱέρατεύει. Πληχτικώ- .
τερον δὲ εἶπε τὸ, Ἐπιλήσομαι τέκνων σου, ἵνα
μᾶλλον αὐτοὺς λυπἠσῃ. O0 γὰρ τοδούτὸν ἑαυτῶν xn»
δόμεθα, ὅσον τῶν ἡμετέρων τέχνων. Τῶν οὖν σοι φιλ-
τάτων, φησὶν, ἐπιλήσομαι. LH. Hoo νῦν ἱεβατεία ἓν τοῖς
Ἑθραίοις τοῖς ἁπωσαμένοις τὸν Χριστὸν, ὃς ἐστιν
ἐπίγνωσις, χαθὼς εἴρηται ἀνωτέρω; Ἐπεὶ (16) ἑπελά-
θοντο χαὶ τοῦ νόµου τοῦ θεοῦ, τοῦ λέγοντος ' Πρυ-
φήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θεός ' χαὶ τὸ,
"Oysc0s τὴν ζωὴ» ὑμῶν κχρεµαμένη» ἀπέναντι

Vgns. 5, 6. Νοε assimilavi matrem ttam : assi-
milatus est populus meus non haBenti cognitionem.
Mater appellatar popati Synagoga, qü:c, propterea
quod ignorantia tenebris obrnebatur, nec. ullum
omnino divin:e cognitionis radium éxceperat, r.octi
comparatur. Lleoque et 3b eo prognatus | populus,
cum matri símilis omnino sit, eidem et ipse nacti
comparatur, utpote qui nullam prz se ferat cogni-
tionem. flebrxiquoque nostrorum temporum, qui
in legali umbra. versantur, jure 4ο merito nocti
comparari possunt, prasertim €um veram lucem
exstiuxerint. Quoniam autem nostrum mater est
inobedientia, eo quod in peccatis concepti sumus ;
eam, nobis benefacere volens, Deus nocti conpara-
vit, eamdemque deformem, foedam atque sordidam
nostros ob oculos posuit : nos autem, iis fere simi

uti noctem, sed uti claram — pulcherrimamque

Quoniam cognitionem repulisti tu, rerellam et ego
te, ne mili sacra. facias : oblitus es legis Dei tui ,
obliviscar et ego filiorum tuorum, Primus tu, ait,
repulisti mearum legum prazceptorumque cognitio-
nem ; proindeque depellam εἰ ego te sacris, ne
seilicet in posteruni tua de gente sacerdotes cli-
gas, neve sit amplus in vobis sacerdotium : non
enim universus populus sacerdotio fungebatur.
Acerbius vero dixit, Obliviscar filiorum — tuorum,
quo majore eos dolore afliceret. Non enim tautani
cujusque nostrum ipsi curam gerimus, quantam
filiorum quisque nostrum gerere solemus. Oblivi-
scar igitur, ait, eorum qusetibisunt charissima. tf
Ubi nunc est sacerdotium A4() apud Ilebrzeos, qui
Christum repulerunt, qui est aguitio, ut suprà me»
moralum ? Quoniam et legetn Dei oblivioni tradi-
derunt, dicentem : Prophetam. vobis excitabit Ῥο-

τῶν ὁὀρθα.ἲμῶν ὑμῶν, καὶ οὐ πιστεύσατε (V1): 6x D minus Deus, et, Videbitis vitam vestrath petentem

τοῦτο ἑπι.1ήσομαι, φησὶ, τῶν τόχνων σου, ἑγχατα-
λιπὼν αὐτοὺς, (03:6 περιτέµνεσθαι σαρ»ὶ, xal ph
τῇ ἀληθινῆ σφραγΐδι τοῦ βακτἰσµατος σημειοῦσθαι.
Πανταχοῦ δὲ fj ἐπίγνωσις ζητεῖτάι xal ἐν τῇ πρα-
xix), ἵνα μὴ (18) περικέσωµεν, ὡς καλῷ, τῷ χείρονι,
νηστεύοντει, ὡς οἱ ἐγχρατενταὶ, ἢ τὸν vápov φεύ-
γοντες. Οὕτω yàp xJv πολλὰς πράξεις ἀγαθὰς τῷ

15 Deut. xviii, 15.

coram oculis vestris. et non credetis *! ; eapropter
Obliviscar, inquit, liberorum, relictis illis οἱ cir-
cumcidantur carne, nec vero bapiismatis sigillo
signentur. Porreubique im Beriptaris coghitio Dci
quaeritur. Preterea in vitaàà nostta cum moribus
tum operibus requiritur, ut ne pejor ceu meliori
incidamus : quemadmodum sijejuni maneanius,

Varie lectiones et note.

oniam vero. Cod. Ven.

(16) Ἔπε' δέ,
ετε, Creditis. Cod. Bav.

M
(17) Πιστεύετε,έ6

(18) Deest 1.4, non, in cod. Bav.

(90 THEOPHYLACTI BULGARLI.E ARCHIUEP. ην)

vel nuptias propterea fugiamus, quasi hoc pacto A δονεῖν γεννήσωµεν, ἐπιλήσεται αὐτῶν ὁ Κύριος, ὡς

continentes perseveremus. Hunc eniin ad nodum
etiamsi multa bena opera, ut apparent, genue-

μη κατὰ τὸν vópov αὑτοῦ γεγενηµένων. Οὐδεὶς rip
στεφαγοῦται, ἑὰν μὴ νομίμως ἀθ.ἠσῃ.

rimus, ohliviscetur. tamen eorum Deus, ceu talium, qux secundum legem ejus non sint facta. Nem
enim corona exornatur, nisi juxta legem athletam egerit 13319.

Vzgns. 7. Secundum multitudinem suam,sic pecca-
runt mihi. Non possum, inquit, invenire mensuram
vel numerum ab ipsis admissorum : unde non lia-
bens aliam dimeusurationem, hoc dico, quod qu.-
admodum ipsi innumerabiles sunt, astrorum coeli
jnstar arenzque maris, sic et ea, per qua pecca-
runt mihi, adeoque flagitia eorum sub numerum
non cadunt. [ngratitudinem ipsorum hic pariter in
medium confert, perinde quasi dicat : Etsi adeo
a me beneficiis sint exornati, inque tantam aucti
multitudinem, attamen in tantum immemores fuere
beneficii, ut paria. etiam multitudini su: peccata
erga me perpelraverint, ut neque uxor, neque puer
neque major natu inveniatur, qui mihi placeat.
Consimiliter qui Dominum comprehenderunt, juxta
multitudinem suam invaserunt ipsum. Sic inanima
contingit, ubi vnius ducis prxsidatu repulso,
perturbationes copiose facte peccant in. Deum.

Gloriam ipsorum in ignomininm convertam. Ipsi,
jnquit, suain sibi numerositatem gloriz ducunt,
At ego bello consumptos eos imminuam paucio-
resque reddam, et jam inde ad ignominiam trans-
ferentur. Vel : Etiamnum mala operantes. in
ipsis gloriam οἱ famam querant ; tempus. igitur
veniet, quando ignominix suse opera cognoscent,
eosque illorum pudebit. G'oria eorum itidem in

Κατὰ τὸ π.]ῆθος αὐτῶν, οὕτως ἤμαρτόν yo.
Ox ἔχω, φησὶν, εὑρεῖν µέτρον, f] ἀριθμὸν τῶν ἅμαι-
τηθέντων (19) παρ αὐτῶν ὅθεν μὴ ἔχων ἄλλο µέτρων,
τοῦτό ᾳημι, ὅτι ὥσπερ αὐτοὶ ἀναρίθμητοί εἶσιν, ὡς
τὰ ἄστρα (20) τοῦ οὐρανοῦ, χαὶ ὡς f) ἄμμος τῆς 0o-
λάσσης, οὕτως χαὶ ἃ Ἡμαρτόν pot, ἀναρίθμητά εἶσιν'
ἅμα δὲ καὶ τὴν ἀγνωμοσύνην αὑτῶν ἑἐμφαίνει, ὅτι
Οὕτως εὐεργετηθέντες παρ᾽ ἐμοῦ, χαὶ τοσοῦτοι γενύ-
µενοι, οὐκ ἐμνήσθησαν τῆς εὐεργεσίας, ἀλλ' ἰσημέ»
τρους τῷ ἑαυτῶν πλήθει τὰς πρός µε ἁμαρτίας
ηὔξησαν * ὥστε μήτε Yuvalxa, µῆτε παῖδα, μίτε

B γέροντα εὑρίσχεσθαί µοι εὑάρεστον. Οὕτω χαὶ el τὺν
Κύριον συλλαθόντες, κατὰ τὸ πλῖθος ἐπῆλθον abi.
Καὶ ἐν τῇ φυχῇ δὲ ἐπειδὰν τὴν του Evo; ἠγεμνκ
ἐπ.στασίαν ἁπωσάμενα τὰ πάθη πληθος Υένωντα",
τηνικαῦτα ἁμαρτάνομεν τῷ θεῷ.

Tiv δόξαν αὐτῶν cic ἁτιμίαν θήσομαι. Aj
μὲν, φησὶ, δόξαν ἔχουσι τὸν πληθνσμµόν ' ἀλλ ἑγὼ
διὰ τοῦ πολέμου δαπανἡσας αὐτοὺς, ὀλίγους ποιῄσω,
χανταῦθα εἰς ἀτιμίαν περιστήσονται. "H, ὅτι Nov
«πλιοῦντες τὰ χαχὰ, καυχῶνται ἐπ' αὐτοῖς * ἔστιι
τοίνυν καιρὸς, ὅτε ἐπιγνώσονται τὰ τῆς ἀτιμίας ἔργα,
xal ἐπαισχυνθήσονται αὐτοῖς. Ἠτιμώθη fj δόξα αὐ-
τῶν, xat xa0b υἱοὶ τῆς βασιλείας ὄντες, ἐξεῤῥίφησαν

contumeliam alterata est, quando ipsi filii regni (» ἔξω * xa fj παρ᾽ αὐτοῖς ἔνδοξος περιτομὴ , viv ἅτι-

habiti ejecti sunt. foras. At cum celebris apud eos
circumcisio, nunc incelebris οἱ ingloria cst facta,
Deinde quando accepto a Dco dono male utatur
quisquam, ut opibus vel eloquentia, ideoque re-
linquat eum Deus, ad ignominiam lioc ei vertitur.
llanc ad rationem sapientes Graecos in reprobam
mentem tradidit eos deserens. Sic opulentus ille
acrius torretur, ceu in sarlagine, in gehenna pro-

pter divitias. Insuper in captivitatem A4] abducti

llebreorum reges, qua gloriam, qua opes suae,
ad uberiorem contumeliam tenuerunt. Nee enim
perinde est in egestate natum aliquem cap-

póc ἐστι xaX ἄδοξος. ᾽Αλλὰ χαὶ ἐπειδάν τι; λαδὼν
χάριαµά τι παρὰ θεοῦ, χαχκῶς χρῆται τούτῳ olov (1),
πλοῦτον, ἢ λόγον ΄ ἐγκαταλείπει αὐτὸν 6 θεὺς, χαὶ
γίνουτα! αὐτοῖς (23) ταῦτα εἰς ἀτιμίαν. Οὕτω τοὺς σο-
φοὺς Ἕλληνας παρέδωκεν εἰς ἁδόχιμον νοῦν, ἔγχα-
ταλιπὼν αὐτούς * οὕτως ὁ πλούσιος δεινότερον ἆπο-
τηγανίζεται ἓν τῇ γεέννῃη διὰ τὸν πλοῦτον ' χαὶ οἱ
αἰχμαλωτισθέντες δὲ βασιλεῖς τῶν Ἑδραίων, «t!
δόξᾳν, xaX τὸν πλοῦτον, εἷς πλείω ἀτιμίαν ἔσγον. 0ὐ
γὰρ ὅμοιόν ἐστι τὸν Ev πενίᾳ γεννηθέντα αἰχμάλωτον
ἀχθῆναι, xaX τὸν ἓν βατιλείοις τεχθέντα, καὶ τρα-
φέντα, xaX βασιλεύσαντα.

tivum abduci, et iu regalibus opibus progenitum educatumque cui sceptra etiam commissa

fuerint,

VERs, 8,9. Peccata populi mei comedent, et in — 'Apapc/ac AaoU pov φάγογται, xal ἓν ταῖς ἆδι-

iniquitatibus ipsorum accipient animas eorumdem.
Et qualis est populus, talis etiam sacerdos. Populo
in judicium vocato, ad sacerdotale genus trans.
cendit, inquiens, quod pro peccatis a populo oblata
ipsi edant. Ea enim peccata vocat. Ác interim
tamen, cum tanta commoda a populo acciperent,

53-15 [1 Tim. i, 5.

χίαις αὐτῶν JAijyorrat τὰς yvyéc (95) αὑτῶν' xal
ἔσται καθὼς à Aaóc, οὕτως καὶ ὁ ἱερεύς. Το Mao)
χατχγορῄήσας, ἐπὶ τὸ ἱερατιχὸν µεταθδαίνει γένος, xat
φησιν, ὅτι τὰ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ προστερή-
μενα, αὑτοὶ ἑαθίουσι" ταῦτα γὰρ ἁμαρτίας χαλεῖ.
Καὶ 2,0; τοσαῦτα χαρπούμενοι Ex τοῦ Aao9, ἐν ταῖς

γατὶᾶ lectiones ct nota.

(19) 'Αμαρτημάτων, peccatorum. Cod. Bav.

(20) "Αστρα γάρ, astra enim. Cod. Ven.

(21) "H, vel. Cod. Bav,

(22) Deest αὐτοῖς in cod. Dav. ct restitumius ex

cod. Ven., quanquam legendum αὐτῷ, ipsi, ut cón-
sideranti patebit.
(25) "Άλλοι τὰς duyás, alit animas. Cod, Veu.

"Hi EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP.IV. 6:2

ἀξικία.ς οὖκ ἤλεγχον αὑτοὺς, ὡς χαχῶς πιιοῦντας * Α nonreprcehendebant eos in sceleribus suis, tanquam

ἀλλὰ τὰς ψυχὰς αὐτῶν αὐτοὶ ἀνςδέχοντο, ' Eg "yide,
λέγουτες, Τὸ κρῖμα * ὥσπερ οἱ πρὸς τὸν Πιλάτον εἰ-
«ύντες' Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς. TU οὖν ἐχ τούτου
γενήσεται; Τὸ ἔσεσθαι τὸν ἱερέα, χαθὼ; χαὶ ὁ λαὸς,
οἷα δῇ συναινοῦντα τοῖς ὑπ' ἐχείνων πραττοµἑνοις,
Ἰδου οὖν ἡ δόξα αὐτῶν, τουτέστι, τὸ ἔνδοξον γένος
τῶν ἱερέων, εἰς ἀτιμίαν γέγονε. Τινὲς δὲ τὸ, Λήνου-
ται τὰς γυχὰς αὐτῶν, οὕτως ἑνόησαν * Οἱ ἱερεῖς,
φταὶ, τὰ ὑπὲρ ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ ἑσθίοντες, τὰς ἰδίας
φυχὰς ἀντὶ τῶν ἁμαρτανόντων ἐλάμθανον, ὥστε προσ-
φέρειν τῷ Θεῷ ταύτας θυσίας (21). Μεσίτης γὰρ ὧν ὁ
ἱερεὺς θεοῦ xai ἀνθρώπων, τὴν ἑαυτοῦ φυχἣν προσ-
φέρει θεῷ λαδών * ὥσπερ xal ὁ Κύριος τὴν ἑαυτοῦ
φυχὴν τέθειχεν ὑπὲρ ἡμῶν. ᾽Αλλ' ὅμως, φησὶ, χαίτο,
εἰς τοῦτο τεταγµένοι, ὥστε θυσία γενέσθαι θεῷ, οὐ
τοῦτο ἐπεδείξαντο, ἀλλὰ γεγόνασιν, ὡς ὁ λαός. Ταῦτα
πάντα xal πρὸς πάντα ἱερέα xal ἄρχοντα λέγονται,
αὖν τῇ ἐἑπαγομένῃ ἀπειλῇ, ἣν ἄχουε'

male agerent : verum enim animas ipsorum ipsi
adsese recipiebant, Super nos, dicentes, condemna-
lio. : perinde atque ad Pilatum vociferabantur,
Sanguis ejus super nos '*. Quid igitur inde fiet,
sacerdotem talem esse, qualis sil populus, utpote
commendantem ea qus ab illis agantur? Isthuc
nimirum : nam gloria eam ob rem ipsorum, hoc est,
celebre sacerdotum genus ad ignominiam versum
est. Quidam, Accipient animas ipsorum, sic intel-
lexerunt : Sacerdotes vescentes iis quae pro pecca-
tís a populo offeruntur, proprias animas suas pro
peccantibus accipiebant, ut offerrent has Deo in 5α-
crificium. Mediator enim exsistens sacerdos Dei
et hominum, suam ipsius animam acceptam Όσο
offert, perinde atque Dominus suam ipsiusanimam
accipiens Deo obtulit. Proinde etiamsi, ait, in hoc
sint eonstiluti, ut sacrificium facerent Deo, attamen
hoc non exhibuerunt, sed instar populi facti sunt,

Hec etiam ad omnem sacerdotem et principem dicuntur, cum insequenti interminatione, quam

audito,

Kal ἑκδιχήσω ἐπ᾽ αὐτοὺς τὰς ὁδοὺς αὐτῶν, καὶ
τὰ διαθού.Ίια αὐτοῦ ἀγταποδώσω αὐτῷ. Ὁδοὺς
τὰρ πράξεις ὀνομάκων, φησὶν ὅτι Πᾶσαν τὴν δίκην
καὶ τὴν τιµωρίαν, ὑπὲρ τῶν πράξεων αὐτῶν ἑπάξω
αὐτοῖς, Καὶ οὗ µόνον τὰς πράξεις ἐχδιχήσω, ἀλλὰ
x3 τὰ διαθούλια αὐτοῦ, τουτέστι, τοῦ λαοῦ * οὐ γὰρ
μόνον πράξεων, ἀλλὰ xai λογισμῶν ἁτόπων δίχας
διδόαµεν. Ἐξεδίχησε xal τὰς ἐδοὺς τοῦ θεοχτόνου
λαοῦ, τουτέστι, τὰς ἐπελεύσεις, ἃς ἐποιοῦντο κατὰ
τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ συμθούλια, ἃ xav! αὐτοῦ συν-
εχρότουν. ᾿Ὀδεύει τις ἐφ᾽ ἁμαρτίαν, ἁλλ᾽ οὖχ ἀπὸ
μελέτης, χατὰ συναρπαγὴν δὲ : ἁπλῶς οὖν κολάζε-
ται (23). Ὅταν δὲ ἡ ὁδὸς ἔχῃ χαὶ διαθούλιον, τουτέστιν͵
ix μελέτης τὸ xaxby δέχηται στηριγμὸν, τότε διπλῆ
f ἐχδίχησις.

Καὶ φάγονται, καὶ οὗ μὴ ἐμπ.ησθῶσ:;, Τουτ:
ἐστι, Σ υνεχῆ χαὶ ἑπά)ληλα αὐτοῖς ἑπάξω xaxá. Ὥσ-
περ γὰρ οἱ ἅπληστοι, τρώὠχοντες, οὐ χορέννυνται,
οὕτω xal αὐτοὶ φάγονται τοὺς χαρποὺς τῶν πράξεων
αὐτῶν, τουτέστι τὰς χολάσεις, xal ὥσπερ μὴ φαγόν-
τες, μηδὲ χολασθέντες, οὕτω xaY ἑτέρας (26) προσκα-
λέσονται. Δοχοῦσι χαὶ οἱ νῦν διδάσχαλοι Ἑδραῖοι τὰς
φυχὰς τρέφεσθαι τὸν νόµον ἀναγινώσχοντες * ἀλλ᾽ οὐχ
ἔστι τοῦτο * πεινῶσι yàp, xal οὐχ ἐμπίμπλανται,
διότι τὸν ἐξ οὐρανοῦ χαταθάντα ἄρτον Χριστὺν Ἶραν
ἐξ ἑαυτῶν. Καὶ ὁ τὴν ἁμαρτίαν δὲ ποιῶν, οὐχ ἐμπί-
πλαται, διὰ τὸ παροδικην εἶναι τἣν ἡδονὴν χαὶ πρόσ-
χαιρον.

Ἐπόργευσαν, xal οὗ μὴ κατευθυγθῶσι, διότι
tóv Κύριον érxacéAizov, τοῦ φυλάξαι πορνεία»,
xal οἶγον καὶ µέθυσμα ἐδέξατο καρδία AaoU µου.
Δύο ταῦτα ἐγχαλεῖ τῷ λαῷ * ἓν μὲν, ὅτι ἑπόρνευσαν,
ἀπ᾿ αὐτοῦ εἰς εἰδωλολατρείαν ἐγχυλισθέντες [1. ἐχ-

Et wlcisear in ipsis vias ipsorum, et consilia ejus
varía reddam ipsi. Vias opera nominans, Omnen,
inquit, penam et supplicium super opera ipsorum
inducam ipsis. Nec opera tantum ulciscar, sed va-
ria etiam ejus consilia, hoc est, populi. Non enim
tantummodo operationum, verumetiam absurdarum
cogitationum poenas damus. Ultus est εἴδηι vias
Deicide populi, hoc est, insultus invasionesque
quas faciebant contra Chiristum, et. cousultationes
quibus adversus ipsum plaudebant. Graditur ali-
quis ad peccatum, non ex exercitio vel pramedi-
tatione, sed fortuita etsubitaria ad illud przcipi-
tantia vel perductione : simpliciter igitur punitur.
At enim ei iter hoc consultationem habeat, hoces!,
si ex prameditatione malum isthuc fuleruin
ceperit, duplex tum vindicta sequitur.

Vene. 10. Edent et non. implebuutuc. lloc. es,
Continua aliaque ad alia ipsis mala adducam. Ei
quemadmodum voraces | 3dcoque insatiabiles paui-
phagi manducantes non saturantur, sic et ipsi
fructus comedent operum 49. suorum, Loc est ,
supplicia, et perinde ac neque comedissent neque
punitiessent, alias subinde provocabunt ponas.

p Videntur hodieque doctores Mebrzi animas pascere,

legendo legem : verum gratuila cs! ista opinio ct
vana : quippe quia esuriunt et non implentur :
quandoquidem panem qui e calis descende:at,
Christum e medio tulerint. Przterea peccatum fa-
ciens non impletur, eo quod sit transitoria tempo-
rariaque voluptas.

κας. 10, 11. Fornicati sunt, nec prosper ideo
successus ejus obveniet. Et. quia Dominum relique-
runt ut observarent fornicationem, vinum pariter et
ebrietatem suscepit cor populi mei. Duabus in rebus
populo diem dicit. Quarum prior, quod scortati

Varia lectiones et nota.

(24) Ταύτην θυσίαν, hoc sacrificium. 004. Ven
(25) ᾿Ατελῶς οὖν κολάζεται, χατὰ συναρπσγὴν

δὲ. Cod. Ven.
(26) Ἑτέραν, aliud (supplicium) Cod. Bav.

645

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. UT.

sint, ab ipso ad idolorum cultum devoluti, usque- Α χυλ.], καὶ τοσοῦτον, ὥστε φυλάττειν ταύτην by

adco ut custodirent banc fornicationem, et perma-
nerent in ea firmiter. Posterior, «quod ebrictatibus
sese dediderint, «quod est, ad nullas non delicias
sint effusi. Feruntur µας quoque de Judeorum sa-
cerdotibus, sive iis qui tum duxere spiritum, sive
de iis, qui post Christum νίχογο, quod ipsi doctores
exsistentes, populi fornicalionein. custodiebant,
quam eradicatum deletamque oportuit, Alii vero
talibus doctrinis suig conservabant, stabilientes ip-
sam fornicationem : Idcirco el vinum el temuleutiain
accepit cor populi, doctrinam nempe eoruu, va-
cillantes 608 οἱ excordes facientem. Expende hic
quod fornicetur quispiam et a bono deviet, nec
eam ob causam rectus fiat. Virtus. enim, cum

mediocritas ac medium sit, rectitudo quadam esj. 0

Vitium vero obliquitates tenet, in excessibus ac
defectibus consideratum, siquidem et Deys quidem
rectius, draco autem obliquus. Hinc, Attollet, in-
quit, gladium suum. super draconem, serpentemillum
tortuosum !*. Ad hzc omnis motus a ratione defi-
ciens, temulentiam seu ebrietatem facere dicitur,
Temulentia est impietos seu. furor animi ; ebrietas
est meror ; ebrietas est φιλοπλουτία, amor divitia-
rum, adeoque avaritia, qua. caput degravans, qua in
terram deflgere oculos, caputve demittere ac nu-

πορνείαν, χαὶ ἐμμένειν αὐτῇ ἁμεταστάτως * ἕτερον
δὲ, ὅτι µέθαις ἐκδεδώχασιν ἑαυτοὺς, ὃ ἐστι, εἰς
πᾶσαν τρυφὴῃν ἐξεχύθησαν. Λέγεται δὲ ταῦτα χα
περὶ τῶν Ἰουδαίων, εἴτε τῶν τότε, εἴτε τῶν μετὰ
Χριστὸν, ὅτι αὐτοὶ διδάσχαλοι ὄντες, ἐφύλαττον thy
πορνείαν τοῦ λαοῦ. Δέον γὰρ (21) ἐχριζοῦν αὐτὴ», xal
ἀφανίζειν * οἱ δὲ συνετήρονν, ταῖς διδασχαλίαις βε-
θαιοῦντες αὐτήν * διὸ, Καὶ olvor xal µμέθυσμα ἐδέ-
ξατο ἡ καρδία τοῦ JAaov, τὴν διδασχκαλίαν αὐτῶν,
την πχραφόρους αὐτοὺς ποιοῦσαν xal ἔμφρονας |f.
ἔχφρ.]. "Opa δὲ, ὅτι ἅμα τέ τις πορνεύει ἀπὸ τοῦ
ἀγαθοῦ, xal οὐ κατευθύνεται. Ἡ μὲν γὰρ ἀρεῖ,
µεσότης οὖσσ, οὐθεῖά τίς ἐστιν * ἡ δὲ χαχἰα, σκολή-
τητας ἔχει, ἓν ὑπερθολαῖς χαὶ ἑλλείγεσι θεωρουµένη'
ἐπεὶ xal à μὲν θεὺς, εὐθύς * ὁ δὲ δράχων, σχολιός,
ἘΕπάξει γὰρ, φησὶ, τὴν µάχαιραν, ἐπὶ τὸν δρά-

xorvta τὸν ὅφιγ, cóv σχο.λιόν. Iláv δὲ πάθος, ἐχ-

στατικὸν ὃν τοῦ λογιαμοῦ, µέθην λέγεται ποιεῖν.
Μέθη ὁ ppóz * μέθη fj λύπη * µέθη ἡ Φφιλοπλοντί,
χκαρηθαρεῖν Ἠποιοῦσα, xal χάτω χύπτειν ' πάντας
γὰρ ὁτοιοῦτος.δέδοικε. Καὶ ὁ φιλόδαξος (28) δὲ τοιοντο»,
ὃς καὶ τὸν παρὰ τοῦ τριωθολιμαίον μῶμον φρίττε:.
Mij δέἐξαιτο οὖν fj χαρδἰα ἡμῶν τοιοῦτον µέθυσμα,
ἡδέως αὐτῇ προαιέµενον (29)* τοιοῦτον γάρ τι δοχεῖ
τὸ, Εδέξατο.

tare faciens. Tali enim aífeciu quopiam languens, omnes mortales metuit, qualis et ambitiosus est
qui vela vilissimo quoque vix tribus obolis valenti reprehensionem horret. Ne admittat igitur cor
nostrum (além ebrietatem, suaviter ac jucunde illud accedentem. Taleenim quippiam videlur esse

quod ait, Suscepit,

Vgns. 19. Im signis interrogabant. Sacerdotes, C

αρνί, qui populum in pietate, ac vero Dei cultu
instituere debebant, isti vaticinia denuntiantes, 5i
.quando quisquam rebus de suis interrogaturus
accessisset, percontabantur illi daamones, symbolis,
hoc est, signis quibusdam. Etenim vel avium vo-
latibus utebantur pro eventurarum rerum signis,
vel fumi ex vielimis caeis ac sacriflcalis /&d as-
censione, si videlicet ad obliquuin, vel in subrectum
vergeret. Contemplabantur eniu exta victimarum,
perque colores ipsorum, vel figuras, vel dispesi-
tiones videbantur conjicere et intelligere qua vo-
luissent.

Et in virgis ejus denuntiabant ipsi. Cujus ejus?
Populi videlicet. Etenim virgas duas statuentes,
carmina et incantationes quasdam'submurmurabant :
deinde virgis, demonum operationibus, aut effectu
cadentibus, considerabant quonam utraque earum
caderet, antrorsumne an retrorsum, ad dextram
vel sinistram. Sicque tandem .responsa dabant
inslpientibus, virgarum casu pro siguis usi. Eum-
dem ad inodum Nabuchodonosor vaticinabatur, ut
Ezechiel habet.

15 [s3, xxvi, 7.

Ἐν συμόό.οις (50) ἐπηρώτων. Οἱ lepelc, φπαὶν
οὓς ἔδει ποιεῖν τὸν λαὺν τὰ πρὸς θεοσέδειαν, oU:
µαντείας ἐπαγγελλόμενοι, ἐπειδάν τις πρὸς aitov;
Ίλθεν , ἐρησόμενος περὶ τῶν χαθ᾽ αὑτὸν , ἑππηρώτων
τοὺς δαίµονας ἓν συµθόλοις, τουτέστιν, Év τισι στ-
µείοις. Καὶ γὰρ f| ταῖς τῶν ὀρνέων πτῄήσεσιν ἐχρῶντὸ
συµθόλοις τοῦ μέλλοντος, f| τῇ τοῦ χαπνοῦ τῶν Üuo-
µένων ἀναφορᾷ, πῶς ἄνεισιν, dpa ἐπὶ τὸ πλάχιον,
ἄρα ἐπὶ «b εὐθύ. Ἐπεσκόπουν δὲ xal τὰ σπλάγχνα
τῶν θυοµένων, xal διὰ τῶν χρωμάτων αὐτῶν, ἢ τῶν
σχημάτων xal διαθέσεων, ἑδόχουν συµδάλλειν xi
νοεῖν, ἄἅπερ ἠθούλοντο.

Καὶ ἐν ῥά6δδοις αὐτοῦ ἁπήγγε-ὶ.Ίον αὑτῷ. --Λὺ-
toU, τίνος» Τοῦ λαοῦ. 'Ῥάέδους γὰρ δύο ἱστῶντᾶς,
ἐπιδάς τινας ὑποκατεφιθύριζον * εἶτα τῶν ῥάδξέων
δαιμονικαῖς ὀἑνεργείαις πιπτουσῶν, ἐπεσκόπονν,
πῶς, ἡ ποῦ ἑχάστη ἔπιπτου, ἄρα ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν,
ἡ τὰ ὄπισθεν, δεξιὰ ἡ ἁριστερά * xal οὕτως ἀπεχρί-
νοντο τοῖς ἀνοήτοις, ταῖς τῶν ῥάθδων πτώὠσεσι συµ-
θόλοις χρώμενοι. Οὕτω καὶ Ναθδουχοδονόσορ ἐμαν-
τεύστη, ὥς φησιν Ἰεζεκιῤλ.

Varie lectiones et notes.

(27) Particula γάρ, enim, redundare videtur.
(28) Φιλολοίδορος, maledictus. Cod. Bav.
(29) Αὐτ) προσ,εµένη καὶ &mobeyouívm, ipram

(temulentiam) consectans amplectensque.. Cod. Yen.
(30) Συμδούλοις, consiliariis. Cod. Bav.

(16

EXPOSITIO IN ΡΠΟΡΗΕΤΑΝ OSEAM. — CAP. IV.

646

Ὅτι Π)εύματι xopyr&íac &£xAaviiüqcar, καὶ é£- A — VEns. 12, 15. Quoniam spiritu fornicationis erra-

tXóprevcav ἁπὸ τοῦ Θεοῦ abrów, ἐπὶ τὰς xo-
ρυφὰς τῶν ὁμέων ἐθυσίαζον, καὶ ἐπὶ τοὺς βου-
γοὺς ἔθυοσν, ὑποκάτω δρυὸς καὶ «ἰεύχης, xal
δένδρου σκιάζοντος, ὅτι κα.]ὸν σκέπη. Ταῦτα,
ρησὶν, & εἴπον, ἐποίουν, διότι πολλὴν ὁρμὴν ἔσχον
εἰς *hv mopvslav, f| τὴν εἰδωλολατρείαν, f| xai
εἰς αὐτὸ τὸ πάθος. Πνεῦμα (51) ἐνταῦθα την προ-
θυμίαν φησίν ' fj ἐπειδῃ ἑχάστη τῶν ἁμαρτιῶν
ἐφήδεταί τις δαΐίµων, καὶ εἰς ταύτην, φησὶ, τὴν,
ὡς εἴρηται, ἐπ ἁμφότερα νοουμένην πορνείαν, ὑπὸ
πυεύµατος δαίμονος ἐξεχαίοντο (52) * χαὶ ἐπιτερπό-
μενοι διὰ θρύψιν χαὶ βλαχείαν τοῖς ἀμφιλαφέσι τῶν
ἑένδρων, χαὶ χαλΏν σχέπην παρε-οµένοις, ἀπὸ τῆς
χχχίας αὐτοῖς ἐθυσίαζον. Καὶ γὰρ ἑδογμάτισον Ἔλ-
inve; ἄλλα τῶν δένδρων ἄλλοις θεοῖς εἶναι οἰχεῖα,
ὥσπερ τοὺς δρύας ταῖς νύμφαις, τὴν δάφνην τῷ
Ἀπόλλωνι, τῇ ᾿Αφρ,δίτῃ τὸ ῥόδον xaX τὴν μυρσίνην,
xai ἄλλα ἄλλοις. ᾿Ανήρχοντο δὲ ἐπὶ τὰς χορυφὰς
τῶν ὀρέων, ὡς ἑἐχεῖσε ὄντων µεγ/ίστων δένδρων xai
εὐσχίων * τάχα δὲ D; τῶν µάντεων ἐχεῖ τοῖς δαίµοσι
ῥᾳόνως ἐντυγχανόντων. "Opa δξ, πῶς ἐκεῖνοι διὰ
φιληδονίαν χαὶ τρυφὴν, ἀπέστησαν θεοῦ. Ἑἰκότως
ἄρα ὁ Παῦλος ἔλεγχεν, ὅτι οἱ φιλήδονοι, 05 φιλόθεο,.
ὥστε χαλὸν ἀεὶ τὸ συνεστάλθαι xat ἀπερίττως Cv.
ri δὲ xaX αἱ φαῦλαι πράξεις ἡμῶν, ξύλα παρὰ τῷ
Ἀποστόλῳ λέγονται, ὁ ὑποχάτω γινόµενος ἑχάστης
φαύλης πράξεως, xal ὑποδουλούμενος αὐτῇ, πνεύ-
ματι xal αὐτὸς πορνείας πλανᾶται, ἑἐκπορνεύων

αὐτῷ (55) ἀπὸ τῆς χαθηχούσης αὐτῷ χαὶ φυσιχῶς C

ἁρμοσθείσης πράξεως, ἐπὶ τὴν ob χαθήχουσαν xal
παρὰ φύσιν * πᾶσα γὰρ ἁμαρτία, παρὰ φύσιν.
Ὑποδουλούμεθα δὲ τοῖς τοιούτοις, ὡς ἔχουσι σχιὰν
ἀγαθοῦ * τοῦτο γάρ ἔστι τὸ πλανῶν ἡμᾶς. El δὲ
καὶ Έρη χαὶ Bovuvot, αἱ ἀντιχείμεναι δυνάµεις, pet-
ῥους τε χαὶ µείους, διὰ τὸ ὑπέρογχον τοῦ φρονῆμα-
τος, σχόπει, ὅτι ὅτε χορυφωθῶσιν ἐν ἡμῖν οἱ πονηροὶ
Aorta pot, τότε'ταῖς πράξεσιν ἐγχειροῦμεν.

verunt, εἰ fornicati. sunt a Deo suo, super. cacuni-
nibus montiun sacra. faciebant, superque collibus
immolabant, sub quercu. item et. populo, t umbrosa
arbore. Nam belium. earum. tegmen. Hac, inquit,
que commemoravi, faciebant : quandoquidem
multo ingentique impetu et. ardore ad. fornicatio-
neut rapiebantur, tam ad idolo'atriam, sive ad eum-
dem libidinis motum : spiritum hic talem propen-
sionem appellans vel ardorem vel voloptatein,
quandoquidem quolibet peccatorum oblectetur ali-
quis. Ad bancigitur utroque modo intellectam for-
nicationem, carnis videlicet et mentium qu:e idola
sectalantur, adeoque libidinem, a :pirita analo iu-
cendebantur, deleetatique per luxum et mellitiem,
proccris arboribus, pulehra opacaque tegmina
prabentibus, ex malitia sua sacrum faciebant. Et-
enim Greci tiadebant 233lias arbores alis diis
consecratas esse, veluti quercus nymphis, laurum
Apollini, Veneri rosam et myrium aliasque caeteris.
Scandebant autetn. montium cacumina, quod illie
maxim: arbores, puleherrimzque umbrae essent,
fortasse propterea eliam, quod divinatores facilius
istic in daemones ineiderent . Expende hic quo pacto
illi per voluptatis luxus, deliciorumque studium a
Deo defecerint. Non immerito itaque divus Paulus
eos voluptatum, non Dei amatores esse oit !5:
quare honestum est nunquam non contracte, fru-
galiter, citra luxum vivere. Quod si prava ρε:
nostra ligna vocantur apud Apostolum, qui subje-
cius fueit succubueritque quacunque actione
mala, ac tanquam in servitutem ejes redactus
fuerit, errat ille ac seducitur spirituali forniextione,
excilens ceu per fornicationem 8 decenu natu-
raliterque oftato sibi opere ad ieonveniens, ad-
eoque practer naturam, Nam omne peecatom ῥτα-
ter naturam est. iliace porro subjicimur, ceu ha-
beutibus boni umbram : sitque boc est, noserrare.

Sin per montes et colles, o; positas bono potentias acceperis, inajores et minores propter turgidum
etintumescentem in nobis affectum contemplore, quod quando fastigiatze in nebis prave ratiocina-
tiones fuerint et cogitationes, tune etiam ipsa opera aggrediamur.

Atà τοῦτο ἑχποργεύσουσιν αἱ δυγατἑρες ὑμῶν,
καὶ αἱ νύμφαι ὑμῶν μοιχεύσουσι, καὶ οὗ μὴ
ἑπισχέψομαι [vulg. -νωμ.] ἐπὶ τὰς θυγατέρας
ὑμῶν, Órav ποργεύσωσυω, καὶ ἐπὶ τὰς νύμφας
ὑμῶν, ὅταν µοιχεύσωσι. Αἰχμάλωτοι, φησὶ, ye-
νόµεναι αἱ θυγατέρες ὑμῶν, χαὶ αἱ γυναῖχες τῶν

τέκνων ὑμῶν, ἁηλαδὴ αἱ νύμφαι, εἰς ὕδρεις τοῖς
αἰχμαλωτεύσασιν ἐχχείαονται, xai ἐγὼ οὐχ ἐπισχέ-
ςομαι αὐτὰς, τουτέστιν, ἐγχαταλείφω, καὶ παραχω-
Ρρῆσω ταῦτα πάσχειν. Ἐπιαχέπτεται δὲ xal ἑτέρως
4 θεὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας, ὅτάν ἑλεῇ αὐτοὺς, ἔμτο-
ὀίδων αὑτῶν τὴν πρὺς xaxlav ὁρμὴν, xal παιδείᾳ

"[Cor. in, 5.

Af VERs. 13, 13. Propterea. [ornicabuntur filia
vestra'el;sponsa vestre adulterium committent. Nec vi-

aitabo vel respiciam ad filias vestras, quando scortata:

fuerint, nec super sponsas vestras, quando adulterium
commiserint. Captive, inquit, facte filie vestre,

D uxoresque filiorum vestrorum, sponse vel puellae

exsistentes, captivantium injuria exponentur : ego-
que non visitabo ipsas, hoc est, deseram et per-
mittam eas talia pati. Visitat et. alia ratione pec-
cantes Deus, quando eorum niseretur, impediens
ipsorum ad vitia impetuosum iter, ac castigationi
tradens, juxta illud ; Visitabo in virga peccata ipso-

Varie lectiones et nota.

(54, Ί]νεῦμα γάρ. Cod. Ven.
(3) Ἐξεμαίνοντο, in furorem agebantur. Cod.

Bav.
(23) Deest αὐτῷ in cod. Ven.

647

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

(43

rum, wisericordia:à vero. meam — mon. dispergam A παραδ.δοὺ;, xaxX τὸ, Επισκένομαι ἐν ῥά6δδῳ τὰς

ab ipsis '". Quem enim diligit Dominus, castigat 15,
tanquam filium. Quis porro [filius est, quem non
castigel pater?

Eo quod ipsi cum scortis commiscebantur. Scorta
hic proprie dicit sacerdotes ipsas Beelphegor. Hoc
antem idolum erat. apud. Graecos appellatum Pria-
pus, libidinis et lascivix praescs, quod ex ipsaetiau
(orma sua indicabat. Scorla sunt ownino turpein
abominotionem talem curantes.

Et cum initiatis sacrificabant. lnitiatos appellat,
hujusmodi idolis sacros mystas, dignos jam arca:
nis apud illos sacris juuicatos, ceu perfectiores,
qui mares csse visi, femelle fuerunt, cymbalis
utentes femineisque ululatibus, circuibant trivia,

ἁμαρτίας abzor, τὸ δὲ EAeóc µου οὗ ul] διασχε-
δάσω áz' αὑτῶν. "Or γὰρ ἁγαπᾷ Κύριος, παιδεύει
ὡς vlóv. Τίς γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὗ παιδεύει mato;
Διότι αὐτοὶ μετὰ πορνῶν συγεφύκορτο (51.
Πόρνας ἰδίως ἐνταῦθα λέγει τὰς ἱερείας τοῦ ΕΒ:ἱ)-
φεγώρ. Τοῦτο δὲ εἴδωλον ἣν, ὁ καλούμενος παρ'
Ἓλλησι Πρίαπος, ἔφορος καὶ αὐτὸς εἰς ἀσελγείας,
ὃ xai ἀπὸ τοῦ σχήματος ἐδείχνν. Al δὲ τὸ οὕτως
αἰσχρὸν θεραπεύουσαι βδέλυγµα, πόρναι πάντως.
Καὶ μετὰ τῶν τετεεσμένων ἔθνυον. Τετεὶ-
σµένους χαλεῖ τοὺς τοῦ τοιούτου εἰδώλου ἱερομύστας,
τοὺς τῶν ἀποῤῥήτων παρ᾽ ἐχείνοις τελετῶν ἀξ.ωθὲν-
τᾶς, ὡς ἤδη τελειοτέρους οἵτινες ἄνδρες δοχοῦντες
εἶναι, θηλυδρίαι σαν, καὶ κυµθάλοις χρώμεναι

B»eiphegor sacramenta perficientes. Faciebant ita- B |f. -νοι] καὶ γυναιχείαις ὀλολυγαῖς, περιήρχοντο τὰς

que saerum tam turpi deo, doctoribus dictis inilia-
tis usi. Quandiu aliquis peccatum cogitat, non-
dum cum initialis sacrificare dicitur. Sacrificabant
ctiam Dowinum jin cruce, qui occiderunt eum
milites, cum initiatis, hoc est, cuin sapere visis
periectiora, adeoque divina sacra scientibus ac sa-
cerdotibus ac pontificibus.

τριόδους, τὰ τοῦ Βεελφεγὼρ μυστήρια τελοὂντες.
Ἔθυον τοίνυν, φησὶν, τῷ αἰσχρῷ τούτῳ εἰδώλῳ,
διδασκάλοις χρώμενοι τοῖς ῥηθεῖσι τετελεσμένοις.
"Eug μὲν 60) λογίζεταἰ τις vh» ἁμαρτίαν, οὕτω
θύε: μετὰ τῶν τετελεσµένων *. ὅταν δὲ τελέσῃ (55)
ταύτην διὰ τῖς πράξεως, τότε θύειν λέγεται μετὰ
τῶν (96) τελεσθέντων αὐτῷ. Ἔθυον τὸν Κύρεον ἐν

τῷ σταυρῷ ol ἀποκτένοντες αὐτὸν στρατιῶται μετὰ τῶν τετελεσµένων, τουτέστι, τὸν τὰ τελειότερα

φρονεῖν δοχούντων», χαὶ τὰς θείας τελετὰ. εἰδότων

Populusque intelligens. complicabatur cum scorto.
Hactenus commeinorata, de decem tribubus dixit,
que εἰ Israel nominabantur : hoc vero. jam nunc
de duabus proferre, nempe regni Juda : quando-
q»idem et ipsi existimati habere Dei cognitione,

ut qui in lliero solymis urbe Dci regnarent, Astar- C

tes idolo gacrificabant, seu Veneris. Hanc enim
scortum nominaverunt. Etenim imago ejus nuda
stabat, ipso suo spectaculo vel intuitu, fornicalio-
nem et abominationem spirans. Excitavit autem
Astariae simulacrum Solomon, uxori sue gratum
faciens. Meretris enim erat cohors quoque, ceu
idolis serviens, quam populus intelligens, Anne
οἱ Caiphx deditus, amarunt, associantes sibi ^ut
comprehenderent 45 Dominum. Dein qua iu nobis
intellectu ornata mens est, quando, dissoluto regno
suo, turbulentum pravorum motuum imperium
suscitaverit, populus fit : tum enim complicalur
βόοτίο, sensibilitati, eam non ad sese accipiens, ve-
rum ab ea accepta.

ἱερέων καὶ ἀρχιερέων.

Καὶ ὁ Aaüc ὁ συνιῶν, cvrez.léxeto μετὰ πόρ-
νης. Τὰ μὲν fn ῥηθέντα, περὶ τῶν δέκα quiuv
εἶπεν, al xal Ἰσραὴλ ὠνομάζοντο * τοῦτο δὲ νῦν
λέχει περὶ τῶν δύο, φημὶ δῆῃ, τῆς τοῦ Ἰούδα βασι-
λείας, ὅτι xal οὗτοι δοχοῦντες ἔχειν θεογνωσίαν,
ὡς ἐν Ἱεροσολύμοις, τῇ τοῦ θεοῦ πόλει βασιλεύ-
οντες, ἔθυον τῷ τῆς ᾽Αστάρτης εἰδώλῳ, ἤτοι τῆς
Αφροδίτης. Ταύτην γὰρ ὠνόμασε πόρνην. Kol yàp
τὸ ἄγαλμα αὐτῆς γυμνὸν ἵστατο, χαὶ &nb τῆς θέας
αὐτῆς πορνιχὸν .χαὶ βδελυχτὸν bv. "Έστησε δὲ τῇ
᾽Αστάρτῃ εἴδωλον Σολομὼν, χαριζόµενος τῇ γυναιχὶ
αὐτοῦ. Πόρνη ἣν ὡς εἰδωλολατροῦσα fj σπεῖρα, fy
ὁ λαὸς ὁ συνιῶν, τουτέστιν, οἱ περὶ "Ανναν zo
Καϊάφαν, προσηταιρίσαντο, εἰς τὸ συλλαθεῖν τὸν
Κύριον. Καὶ ὁ ἐν ἡμῖν δὲ συνιῶν, τουτέστιν Ó νοῦς,
ὅταν τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν χαταλύσας, ὀχλοκρατίαν
παθῶν χαταστήσῃ, Aabe γίνεται ' τότε δὴ συμπλέ-
χεται τῇ πόρνῃ αἱσθήσει, οὐ πρὸς ἑαυτὴν ταύτην
λαμδάνων, ἀλλ᾽ (57) ὑπ' ἐκείνης λαμθανόμενος.

VEns. 15. Tu vero, Israel, ne ignora; et Juda, ne y ZU δὲ Ἱσραὴλ, μὴ ἀγγόει' καὶ Ἰούδα, pt

ingredimini ad Galgala. Duodecim hoc tribubus
communiter disserit. Quia vero Israel, sive decem
tribus dementia laborabant, ut qu: semel idolis
cessent apposite, dicit ad eum, Ne ignora: pro
eo quod est Intellectum, scientiam cape, igno-
rantía deposita. Enimvero ad Juda hujusmodi
quippiam non dixit. Etenim ipsi quidem Dei co-
guitionem habere videbantur, et interim tamen

P Psal. Lxxxvin, 35, δὲ. !* Hebr, xu, 6.

εἰσπορεύεσθε elc l'áAyaAa. Tal; δώδεχα φυλαῖς
ἐνταῦθα διαλέγεται κοινῇ ' xal ἐπειδὴ ὁ μὲν Ἱσραξλ,
fio αἱ δέκα φυλαὶ, ἀνοησίαν ἑνόσουν, εἰδώλοις
καθάπαξ προσχείμεναι, λέγει mph; αὐτόν - Mi
ἀγνόει * ἀντὶ τοῦ, Γνῶσιν λάθε, ἀπόθου τὴν &von-
σίαν. Πρὸς δὲ τὸν Ἰούδαν οὐχ εἶπέ τι τοιοῦτον.
Καὶ yàp αὑτοὶ ἐδόχουν μὲν θεογνωσίαν ἔχειν, πλὴν
xai τοῖς μὴ οὖσι θεοῖς λαθραίως ἐθυσίαζον. Φησὶν

Varie lectiones et note.

(54) Συνεφέροντο. Cod. Ven.
(359) Ἐπιτελέσῃ. Cod. Ven.

(56) Tiv ἔργων. Cod. Ven.
(97) Ἁλλ) αὑτός, sed ipsa (mens) Cod. Yen.

(49

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IV. -

65)

οὖν πρὸς τοῦτον ' Mii εἰσπορεύεσθα εἰς Dá Ayala. A clanculum iis qui non essent dii, faciebont $a-

Πόλις δὲ αὕτη $v, ἐξαιρέτως αἰδωλολατροῦσα, iv ᾗ
Ἰησοῦς περιέτεµε πετρίναις µαχαίραις τοὺς àm:pi-
εµήτους, καὶ τοὺς δώδεχα λίθους, τοὺς ἐχ τοῦ Ἱορ-
δάνου λιφθέντας, ἐνταῦθα ἀπέθετο, ἵνα ὧσι µνημό-
απυνον τῆς θαυμαατῆς ἑχείνης εὐεργεσίας. Alav οὖν
ἄτοπον fjv, τὸ τὴν πόλιν Uxelyrv, Ev T] τοσαῦτα σύμ-
θολα τῆς θείας εὐεργεσίας ἀπέκειντο, ἀσεθείας ἆπο-
φῖναι µιητρόπολιν, ἀναδαίνοντας εἰς αὐτὴν, καὶ eibo-
λοις θύοντας. Ταῦτα καὶ τοῖς θεοχτόνοις ἐγχελεύεται'
Μὴ ἀγνόει τὸν ἐπὶ εὐεργεσίᾳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως
ἑλθόντα ἐν σαρχὶ Σωτῆρα (58), σὺ ὁ λεγόμενος Ἰσ-
paf). θεοῦ γὰρθεωρὸς ὀνομάξῃ * ἀξίως τοῦ ὀνόματος
φρόνει. Καὶ σὺ δὲ, à Ἰούδα, ὁ τς ἐξομολογήσεως
ἐπώνυμος. μὴ εἰς τὸ χύλισμα πορεύου τὸ πατρῷον (59)
yai εἰς τὸν χρημνὺν, xa0* οὗ ἠνέχθησαν οἱ πατέρες
σου, ἀποχτείναντες τοὺς προφήτας, xai λιθοδο-
λοῦντες τοὺς ἀπεσταλμένους * ἀλλ᾽ εἰ xat τ. ἦμαρτες,
ἐπ.θουλεύσας τῷ Σωτῆρι, διὰ µετανοίας xat ἐξομο-
λογήσεως ἴασαι τοῦτο * τὸ γὰρ Γάλγαλα, xóa
ἐρατπνεύεται. Καὶ ὁ φωτισθεὶς, xal τὰ θεῖα µυστή-
ρια Ιδὼν, νουθετεῖται μὴ ἀγνοεῖν τὴν χάριν, fc
ἔτυχεν, ἀλλὰ σπεύδειν διὰ τοῦ ἀγαθοῦ βίου ταύτην
συντηρεῖν * yal ὃ διὰ τῆς ἐξρμολογήσεως ἄφεσιν
λαδὼν τῶν προτέρων, μὴ αὖθις εἰς thv κατωφερῇῃ
ἁμαρτίαν xai χρημνώδη εἱσπορεύεσθαι, εἰς τὰ ἐσώ-
sata ταύτης xal χινδυνωδέσταια ἐθελοντὴς τρέχων.

erum, proinde ad hunc, Ne proficiscimini, inqui!,
ad (αἰφαία. Civitas hzc erat veheuenter ido!is
studens, in quo Jesus filius Nun circumcidit lapi-
deià cultris incireumcisos, ac duodecim lapides, cx
Jordane acceptos, bue reposuit !*, ut essent mne-
mosynon tam admirandi illius beneficii. Valde igi-
tur absurdum erat, civitatem illam, in qua tot di-
vini beneficii signa reposita erant, (ümpictatis
metropolün demonsirari per ascendentes eo, iilo-
lisque sacrificantes. llc et Domini occisoril us
pracipiuntur : Ne ignora eum, qui propter benc-
ficium humane naturz impertiendum in carne
venit Servatorem, tu qui appellaris [sracl. Dci
enim contemplator nominaris : qu: tuo sínt no-
mine digna sapias. Tuque, o Juda, cni idcm cum
confessicne nomen est, ne proficiscere ad volun-
tater majorum neque ad precipitium, quo per-
ducti Sunt patres tui, interimeutes prophetas, la-
pidibusque obruentes ad se "missos. Ateniin
etiamsi delíquisti , insidias tendens Servatori, per
animi correctionem et confessionem hoc sanato.
Galgala enlm volutionem sonat, sl reddatur alia
lingua. Ad hzc, qui illustratus divina arcana con-
spexerit, admonetur, ne ignoret gratiam, quamest
consecutus, exterum festinet per bonam vitam il-
lam jpsam conservare : et qui per confessionem

dimissionem priorum peccatorum accepit, ne rursus ad peccatum ad ima rapíens, ac precipitans
ivgrediatur, ad intima ipsius periculosissimaque spoate currens.

Καὶ μὴ ἀνάδαινε εἰς τὸν olxov τῆς ἀδιχίας, C

xal μὴ ὀμνύετε (ovra Κύρ'ον. Όἴχον ἀδιχίας
qnoi την Βαιθὴλ, àv. f ἕἔστησεν “Ἱεροδοὰμ τὴν µίαν
δἀάµαλιν, στῄσας τὴν ἑτέραν tv Δάν. Εἴδωλα δὲ
σαν αὗται "Απιδος, τοῦ Αἰγυπτίου foóc* τὴν δὲ
τοιαύτην εἰδωλολατρείαν Ἱεροδολα ἐξ Αἰγύπτου
ἔμαθεν. Ἡ δὲ Βαιθηλ ἑρμηνεύεται οἶκος 8ec9.
Ἴλδιχοι οὖν xai ἀγνώμονες περὶ τὸν εὐεργέτην
ἐγένοντο οἱ τὸν αὐτοῦ οἶχον τῷ εἰδώλῳ ἀναθέντες,
Τὸ δὲ, Mh ὀμγύετε (orca Κύριο», ol μὲν Σνόησαν,
ὅτι Οὐ δεῖ ἡμᾶς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ὄρχον ποιουµένους,
€i; τὸν οἶχον τοῦ εἰδώλου ἀναθαίνειν, ὃ χαὶ Παῦλος
λΈγει' Ob δὐνασῦθε ποτήριον Κυρίου πἰνειν καὶ
ποτ ἠριον δαιμογίων. Οἱ δὲ αὑτὸ (40) τὸ εἴδωλον
ζῶντα Κύριον ὤμνυον. Οἶκος Θεοῦ ἣν xal ἡ Ἰσ-

Et ne ascendite in domum injustitice, ct me jurate
Dominum viventem. Domum inius'itiae Baethel voca,
in qua Jeroboam vaccam unam constiluit, alterain
in Dan. Fuerunt autem idola Apidis JEgyptii bovis:
atque hane idololatriam Jerolhoam ex /gypto didi-
cit. Diethel autem. domus Dei valet, 6i reddatur.
Irju:ti igitur fuerunt, et consilii expertes. erga
lominum henefactorem. sutim, qui. doumm ipsius
idolo dicarunt. Porro quod ait, Ne juretis EG Do-
mirum riventem, alii quidem intellexerunt, quod non
oporteat vos, pcr verum Deum Jurantes, in domum
idolorum ascendere, quod et Paulus oit : Non po-
testis ca'iccem Domiui bibere, et. calicem. demonio -
rum **, Alii vero ipsum idolum viventem Dominum
jurabant. Domus Dei tribus etiam Israselitica erat,

ραηλιτιχὴ quAR, κατὰ τὸ, Ἐγοιχήσω ἐν avroic xal D secundum illud : Inhabitabo | inter. ipsoe, et απιὸν-

ἐμπεριπατήσω, xal ἔσομαι αὐτῶν θεός ' à)
χέγονεν οἶχος τῆς αὐτοπδιχίας, τοῦ διαδόλου, cru,
ἔπε,δῃ ἁπώσατο τὸ» Χριστὸν, ὃς ἐγεννήθη [f. Evs-
υ10τ] ἡμῖν δικαιοσύνη (31) ἀπὸ θεοῦ, καὶ Ἰδίχησε
χαὶ ἑαυτὴν, χαὶ τὴν ἀλήβειαν, ἣν ἀπέχτεινςε, μὴ
ὁμολογήσασα τὴν Σόξαν αὐτῆς (42). Οὗτοι vip
ὀμν-ουσι ζῶντα Κύριον, δοχοῦντες τιμᾷν τὸν Πα-
τέρα. Πλανῶνται ' τὸν γὰρ Κύριον, νεχρὺν aito

15 Jos. v, 2. ** | Cor. x, 20.

*! Levit. xxvi, 12.

labo inter eos, eroque ipsorum Deus **. At facta est
domus injustitize, diaboli videlicet, postquam Do-
minum repul't, qui factus est nolis justitia a Deo :
et injuria fuit qua erga sese, qua veritatem ipsam,
quam occidit, non confessa ejus gloriam. llieniu
jurant viventem Dominum, putantes venerari sc
Patrem : errant. eum Dominum ips! mortuum
ostenderint : qui tamen (quod ipsi non credunt]

Varie lectiones et note.

GS Deest Σωτῆρα, Salvatorem, in cod. Ven.
$9) I1 piov, priorem, Cod. Dav.

(44) "Uxt αὑτὸ Cod. Yen.

(4M) Σοφία, Sapicntia, Cod. Dav.

ParTROoL GR. CXXVI.

(42) Καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀπέχτεινε, xal ὁμολογῆσα-
σα tiv δόξαν αὐτῆς, εἰ veritatem occidit, vel ipsius
gloriam confitendo, Cod. Bav.

21

651

THEOPHYLACTI BULGARY/E ARCHIEP.

652

ex potentia Dei vivat. Ac quando aliquis mandata Ά ἔδειξαν, εἰ καὶ ζᾗ Ex δυνάµεως θεοῦ. [Καὶ ὅταν δέ

servarit Filii, ipse et Pater ad eum veniunt, man-
«ionem apud ipsum facientes 5. Non oportet ergo
talem domum, sivetalem animam injurie domum
fleri, qua propter avaritiam inferiores dejiciat
aique supprimat. Faciet etiam hic locus ad zditi-
tionem nostri, sic acceptus simpliciter, Ne juretis
titenlem Dominum : verum sermo vester sit, est est,
non non 19.

τις τὰς ἐντολὰς τηρῇ τοῦ Yío9, αὐτὸς καὶ 6 Tlatto
ἔρχονται πρὸς αὐτὸν, xal μονἓν rap αὑτῷ ποιοῦσιν,
Οὐ τοίνυν δεῖ τὸν τοιοῦτον οἴχον, fitot τὴν τοιαύτην
φυχὴν, οἶχον ἁδικίας γενέσθαι, διὰ φιλοπλουτίαν
Χχαταδυναστεύοντα τοὺς ταπεινοτέρους. Οἰκοδομείτω
δὲ ἡμᾶς χαὶ ἁπλῶς οὕτως λαμόδανόμενον τὸ, Mi,
ὀμνύετε ζῶντα Κύριον, ἁπάγον ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ
ὄρχου, xa μονονουχὶ ἐχεῖνο λέγον' ᾿Ε]ὼ δὲ Aígo

ὑμῖν», μὴ ὁμόσαι CAoc, fico δὲ ὑμῶν τὸ, val val, καὶ τὸ οὗ ct.

Vgns. 10. Quoniam ceu vitula concitatus est astro
lsrael. Nunc pascet eos Dominus, tanquam agnum
in spatioso (oco. OEstrum parvze cujusdam musce
species est, qui simulatque vitulam vel bovem
momorderit, adeo eam in rabiem adigit, ut sursum
ac deorsum cursitans, interdum per preecipitium
feratur. Dicit igitur ad Juda : quoniam Ephraim,
sive decem tribus, vitnze devianti et in praeceps
ductae, similes sunt, eo quod ostro idololatrix
sint morse : atenim Dominus (radens eum in
captivitatem, pascet ipsum sive reget, non am-
plius veluti inobedientem, sed tanquam agnum
magsuelissimum. Namque — captivitas humi -
liabit ipsum. Spatiosam autem Persarum οἱ
Medorum regionem nominat, in qua captivi erra-
verunt, alias alium Dominum permu!antes, ldem
hedieque in sua illa dispersione Hebrxi perpessi
sunt, subinde in aliu: atque alium translati lo-
ιο, quod contra Claistum insanierunt, imstar
bucule nondum experte jugum. Non enim Evan-
geli jugum exceperunt, invidia cestro αἆ Deicidii
precipitiium sone perducti. Anima quoque ubi
inordinate a quadam affectione, ceu ostro, ad
peccati precipitium delata fuerit, lapsa precetur,
ut se Dominus regat, veluti agnum, qui non deli-
Liget neque "ociferetur, nec prepriam voluntatem
Aabeat, juxta illud : Factus. sum. ut. jumentum
ipeunes le, egoque semper lecum ** : sed qua vivat
secundum illius mandata. Sic enim in spaiioso
loco erit, juxta eum, qui ait : Latun maudatum
A7 tuum valde**. Siquidem vere ille latitudinem
diabet οἱ requiem, qui secundum mandata vixerit.
Discite enin, inquit, a me, quoniam | mitis eum εἰ
humilis corde, οἱ invenietis requiem | animabus ve-
stris **.

Vgas. 17,18. Pariiceps idolorum Ephraim, po-
suit sibiipsi scandala, Elegit, Chanaueos, [ornican-
tes fornicati sun, dilexerunt ignominiam ex. fremitu
suo. hd Juda bec adhuc videtur dicere : quoniam
particeps est factus idolorum, vaccas adorans, quz
affendicula ipsi fuerunt animorumque retia, Prater-
ea Chanangeos zmulalus est, idolo ipsorum Beel-
phegor inserviens, (46) preque me ipsum devene-

3 Joan. xiv, 25. *? Jac. v, 12.

*9 psal. rzxu, 20.

"0t; ὡς ÓdjaAic παροιστρῶσα παροίστρησεν
σραή.ἒ ' viv νεμήσει αὐτοὺς Κύριος. ὡς dgwer
ἐν εὐρυχώρφ. Οἵστρός ἐστι μυῖά τις μιχρὰ, Ἶτις
ἐπειδὰν δἀµαλιν δάχῃ, οὕτως αὑτην ἐχμαίνει, ὥστε

B ἄνω xai χάτω θέειν, xal γατὰ χρημνοῦ ἔσθ᾽ ὅτε
φέρεσθαι. Φησὶν οὖν πρὰς τὸν Ἰούδαν, ὅτι ὁ Ἐφραὶμ,
ftot αἱ δέχα φυλαὶ, δαμάλει ἑοίχασ.ν ἁποπλαντ-
θείσῃ, xai χατὰ χκρημνοῦ ἐνεχλείσῃ, διὰ τὸ τὸν
οἵἴστρον τῆς εἰδωλολατρείας δέξασθαι :' ἀλλ' 6 Κύριος
καραδοὺς αὐτὸν εἰς αἰχμαλωσίαν, νεµήσει αὐτὸν,
ἧτοι ποιμανεῖ, οὐχέτι ὡς ἀνυπύταχτον, ἁλλ' ὡς
ἁμνὸν πραύτατον * ἡ γὰρ αἰχμαλωσία ταπεινώσει
αὐτόν. Εὐρύχωρον Ck τὴν τῶν Περσῶν xaX Μ{ξων
ὀνομάζει χώραν, Ev T] πλανώμενοι σαν αἰχμάλωτοι,
ἄλλοτε ἄλλον δεσπότην ἁμείδοντες,. "Επαθον τοῦτο
καὶ οἱ 'E6palot ἐν τῇ νῦν διασπ,ρᾷ, ἄλλοτε ἀλλαχοῦ
µετανιστάµενοι, διότι ἐμάνησαν κατὰ Ἄριστοῦ, οἵόν
τις ὀάμχλις ἀπειρόνυγος * οὗ γὰρ τὸν τοῦ Ε7αγ-
γελίου Quyby ἐδέξαντο, τῷ οἴστρῳ τοῦ φθόνου πρὸς

C τὸν τῆς θεοκτονίας (45) κρημνὸν παρενεχθἑντες. Kot

Quy δὲ, εἴποτε ἄταχτα φεροµένη ὑπό τινος πάθους,
ὥσπερ οἴἵστρου, εἰς χρημνὸν ἁμαρτίας ὁλισθήσει,
εὐχέσθω, ἵνα ποιµάνῃ αὐτὶν ὁ Κύριος, ὡς ἁμνὺν
μὴ ἐρίζουσαν, μηδὲ κραυγάζουσαν (44), μηδε ouv
θέληµα ἔχουσαν, χατὰ τὸ, Σίτη»ώδης ἐγεγήθην
παρὰ col, κἀγὼ διὰ παγτὸς μετὰ cov * ἀλλὰ
χατὰ τὰς &xeivou ἐντολὰς ζῶσαν. Οὕτω yàp xoi
ἐν εὑρυχώρῳ ἔσται, κατὰ τὸν λέγηντα -. Π.ατεία
ἡ ἐντολή σου σφόδρα. To ὄντι γὰρ ἑἐχεῖνος ἔχει
πλάτος χαὶ ἀνάπανσιν, ὁ κατὰ τὰς ἑἐντολὰς ζῶν.
Μάθετε γὰρ ἀπ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπει-
γὸς τῇ xapólg, xal εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς
νψυχαῖς ὑμῶν.

Μέτοχος εἰδώλων "Egpalu ἔθηχεν ἑαυτῳ
σκἀνδα.]α, Πρέτισε ἉΧἈαναναίους ' ποργεύοντες
ἐξεφόργευσαν, ἠγάπησαν ἀτιμίαν éx ορυάγµατος
αὐτῶν. "Ext πρὸς τὸν Ἰούδαν δοχεῖ λέγειν (45).
ὅτι ὁ Ἐφραὶμ μέτοχος Υέγονε τῶν εἰδώλων, τὰς δα-
µάλεις προσχυνῄσας, ai ἐγένοντο αὐτῷ σχάνδαλα
xal παγίδες ψυχικαί. Οὐ µόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ xal
τοὺς Xavavaloug ἑἐζήλωσε, τῷ εἰδώλῳ αὐτῶν, τῷ

35 Ῥρ.ἱ. cxvin, 96. ** Matth. xi, 2U.

Varie lectiones et note.

φ)θεηγνωσίας, Dei. cognitionis, Cod. Ven.

44) Verba μηδὲ χραυγάζουσαν, neque vociferan.
4em, desiderantur in cod. Bav.

(45) Δοκῶ λέγειν, Videor dicere. Cod. Bav.

(46) Mihique anteposult ignominiam hanc: vere
enim ignominia est, ratione praeditos homines ἰα[ια
(idola) venerari. Sic uterque «od. Ven. ct Bav.

$3J

EXPOSITIO JN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IV.

654

Βειλφεγὼρ, λατρεύσας, xal κροετίµησεν ἐμοῦ τὴν A ratus est, binc ignominiam habui, propterea quud

ἀτιμίαν ταύτην * ἀτιμία γὰρ τῷ ὄντι τὸ τοιούτοις
λατρεύειν τοὺς λογικοὺς ἀνθρώπους. Ταύτην δὲ τὴν
ἀτιμίαν ἔσχεν ἀπὸ τοῦ καταφρονῆσαι ἐμοῦ, xal xa-
ταφρνάξασθαι τῆς ἐμῆς τιμῆς. "Apa 92 τοιοῦτοι

ἦσαν xa οἱ τοῖς ἐθνικοῖς καὶ εἰδωλολάτραις στρα-
τιώταις πρὸς τὸ ἁποκτεῖνι Χριστὸν συνεργοῖς

χρησάµενοι, καὶ µετόχοις tou ἀσεθήματος ; οἳ xai
ἔθηχαν αὐτῷ, τῷ Χριστῷ δηλαδὶ, σχάνδα)λα, καὶ
ἠγάπησαν τὴν ἁτεμίαν αὐτοῦ, σναυρώσαντες αὑτὸν,
ὡς παράνοµον. Ταῦτα δὲ ἐκ τοῦ φρυάγµατος ἑἐποίτ-
σαν, ὡς xai Δαθὶὃ λέγει Ira τί ἐφρύαξαν SOvg,
καὶ JAmol ἀμαξέτησαν κενά, OU καὶ ἐν πᾶσιν
ἀνθρώποις οἱ φρυαττόμενοι ἀτιμίαν κερδαίνουσιν.
Είρητα: γὰρ, ᾿Ακάθαρεος παρὰ Kvpie xac ὑνη-
ἀοκάρδιος * καὶ, Πας ó ὑψῶν ἑανυεὸν εαπεινω-
ὀήσεται. Καὶ ὁ ἀγαπῶν δὲ τὸ ἀτιμάξειν καὶ — pos-
αὐττέσθαι τοὺς πλησίον, ual ἐκ φρνυάγματος τοῦτο
πάσχων, ὑράτω, τίσι συντέτακται, τοῖς µετόχοις τῶν
εἰδώλων, καὶ τἆλλα, ὅσα ἐντφῦθα μαρτυροῦνται.
Συστροφὴ αγεύματος σεριεῖ ἐν ταῖς πτδρύ-
ξεσω' αὐτῆς, καὶ «αταισχυνθνσονται ἐκ τῶν
θυσιῶν αὐτῶν. "απερ, φησὶ, τὰ ὄρνια τῇ κωήσει
των πτερῶ», σὺν πνεύμαεί τινι xal fy τὸν ἀέρα
διατέµνει * οὕτω καὶ αὕτη, dj Συναγωγὴ δηλαδὴ
τῶν ὑπὸ τὴν τοῦ Ἐφραὶμ βασιλείαν δέχα φυλῶν,
χαθάπερ ὑπόπτερος, el; ον ἀλλοτρίαν αἰχμάλιοτος
ἀπαχθήσεται, τῆς ἐμῆς ὀργῆς συνωθούσης αὐτὴν
ἐκεῖ, καὶ ἑληούσης ὥσπερ πνινὸς συστροφῆς πνεύµα-
της. }πομενεῖ δὲ ταύτην τὴν αἰσχύνην τῆς αἰχμ-
Β8λωσίας ἐκ τοῦ θύειν τοῖς εἰδώλοις. El δὲ χαὶ οὕτως
ἔχει ἡ γραφή. Συστερορὴ «γεύματος, σὺ sl ἐν
ταις ατθρύξεσι αὐτῆς * οὕτως νοητέον, πρὸς τὸν
Ἰούδατν λέχειν τὸν Βεὸὺν, ὅτι Eb, ὢ Ἰούδα, ἑγένου
αἴτιος 5] τῶν δέκα φυλών βααιλείᾳ τοῦ εἶδωλολα-
τρεῖν. Lk γὰρ εἰδοῦσα εἰδωλολατροῦντα, τὸν οὕτω
νομομαθῃ, τὸν wp ναῷ πρασεδρεύοντα, ὀξντέρα xot
alte πρὸς εἰδωλολατρείαν ἕδραμὲέν. Εἶχε μὲν γὰρ
αὕτη πτέρυγας πρὸς τὰ εἴδωλα απνουμένας * ἀλλὰ
χαὶ σὺ, ὥσπερ τις πνεύματος αυστροφὴ ἑνέπνενσας
ταῖς πτέρνξι, xal εὐκινητοτέρας ἐἑποίησας, θῦτω
καὶ τον Ἱονδαίων οἱ διδάσχαλοι τοὺς πρὸς αὐτοὺς
ἀποθλέποντας προσηλύτους ἑποίουν υἱοὺς γεέννες * ὃ
δεῖ φυλάττεσθαι ' ἐπεὶ κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον

me aspernaretur, insnrgeretque adversus honorem
meum. Nonne 1ales etiam fuerunt, qui ex gentibus
idelorum eultoribus militibus ad Domini ncecm
sunt usi ? qui οἱ scelerosi acti, οἱ impietatis fue-
runt consortes, posueruntque ipsi, videlicet Chris!'o,
scandala, diligentes ignominiam ipsius, cruci afli-
genles eum tanquam iniquum. Haee. autem ex fre-
mitu fecerunt, porinde alque David ai ; Cur freuue-
cunt gentes, et populi meditati sunt. sana. 9 ? Sic
apud universos urorizleg, frementes 340 gloriagles
igaominigm Jucranuir. Dictum est enia : Lamua-
4us est apud Dominum, quiaquis alto corde fueris **.
Et, Θωικία ΕΦ Φε semelipsum humiliabiur **. Jem
qui diligit. ignominiam e exsecratienem proyumi,

DB idque ex fremitu patiatur, videat. quibnsSgam ide-

lorusa parüecipibus.conjupctus sk, aliaque 4d genus,
«uie hie in. snedimm promit.

Vins. 19. Turbo spiritus. sibilabit in^ alis ejus,
pudefienique in. sacrificiis suis. Perinde atque aves,
iuquit, volu alarum, spiritu quodam οἱ sonitu
aera dissecant : sie ipsa Synagega deoem sub re-
gno EplUrem tribuum ceu elata. ia alienam ter-
ram captiva abducelur, mea ira ipsaea impeilente
ac wrabeute, veluti quodam venti turbine, Sustinet
autem hane captivitatem et igoominiam, «quod ido-
lis sacra faciat. Quod οἱ hic textus iia legatur :
Turbo spirits, tu es in. alis ejus: hunc ad modum
intelligendus erit ad Judam verba faceee : O Juda,
lu causa es deccm Iribuum regno, cur ad idolorum
cultum dcfexerit. Nam ubi te conepexisset idola co-
lentem, qui adeo tenebas legem, temaploque asside-
bas, celerier et ipsa ad idololatriam oucurrü. Ei-
enim et ipsa habebat alas ad idola concita!as.
Enimvero tu veluti turbo venti, inflasti alas et ma-
biliores reddiJistü. llac ra4ioue Judeorun doc-
tores, ad eos respicientes proselytos facicbant
(ilios gehenn:: quod mecessum est observare:
postquam juxta verbum Domini *, Qui offenderit
unum ex hisce minimis, prodest ei, ut ez ejus collo
mola asinaria suspendatur, etc. Erant etiam ale
ipsi univers Af Synagoge, lex et prophete, per

Ὃς éàv oxavóadcQ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων, p quas ad. altilndinem ccelestis cognitionis rectaequo

συμµγέραι ἵνα uóAoc ὁγιωὸς χρεμασθῇ xapá[f. περὶ]
τὸν εράχη.1ον αὐτοῦ. E:ye καὶ ἡ πᾶσα Συναγωγῆ
φιτάρυχας, τὸν νόµον καὶ τοὺς προφήτας, δι ὧν εἰς
Ὀψος οὐράνιον γνώσεω; καὶ βίου ὁρθοῦ ἀνεχουφί-
ἆετο. "Ev ταύταις &h ταῖς πράξεσι (47) συριεῖ,
τοντέστιν ἠχήσει, xal ἑἐξάχονστα φθέγξεται, τὸ
πνευμα, συστρέφον τὸ γράµµα καὶ πεῖθον πνευµα-
τικὼς νοεῖσθα,. "0θεν αὑτοὶ μὴ ὅ:χόμενοι τοῦτο
τὸ πνεῦμα, αἰσχυνθήσονται, ἁἀποπεσόντες καὶ
τῶν θυσιῶν αὐτῶν. Ἔχει χαὶ d jog πτέρυγας

* Psal. n, d. 9199. 1xv, D.

1 Matth. xxui, 12.

viue sufferebatur. In his jam operationibus sibila-
bit, hoc est sonabit, e sonorum fremitum edet spi-
ritus convertens litteram et persuadens, ul apirita-
liter intelligantur. Uude ipsi non accipicptes hunc
spiritum, pudore suffundentur, excicentes a sacrifi-
ciis suis. Habet anima duas alas, et naturalem lc-
gem et doctrinalem : per quas mola ad honestum,
sursum ad celum fertur. Αι Spirits epera est
pretium adesse adminiculationem converlentem seso
semper in anima, ita nt nunquam eam deserat, sl

* Matth. xvin, 6.

Vario lectiones et note.

(47) Πτέρυξι, alis, Cod. Ven.

προ

THEOPIIYLACTI BULGARI/E ARCHIEP.

066

celerior futura sit. Hujusmodi anima, etiamsi olim A δύο, τόν τε φυσιχὸν νόµον καὶ τὸν διδαχτικὸ», Vg

sacrificarit affectibus suis, eosque adorarit, nunc
propter eos pudefiet, deflens imprudentiam suam.

ὧν χινουµένη πρὸς τὸ καλὸν, ἀνάγεται πρὸς τὸν οὐ-
ρανόν (48). ᾽λλλὰ Bet καὶ τὴν cob Ἠνεύματος παρεῖναι

βοῄθειαν, συστρεφοµένην ἀεὶ Ev τῇ doy, καὶ µηδέποτε αὐτῆς ἀπολειπομένην, αἱ µέλλοι εὐχινητοτέρα
ἔσεσθαι. Ἡ δὲ τοιαύτη ψυχῆ, el xal ποτε ἔθυε xal προσεκύνει τοῖς πάθεσι, νῦν ἓπ' ἐχείνοις αἰσχυνθήσε-

ται, μεταχλαιοµένη τὴν ἀθουλίαν.
CAPUT V.

Vgns. 1. Audite hac, sacerdotes ; attendite, domus
Israet, εἰ domus regis, aures advertite. Quia In supe-
rioribus accusavit populum et vanos sacerdotes il-
los, regiamque tribum per Ephraim, nune iterum
omnes veluti sopitos excitat et expergefacit ad su-
diendum. Quoniam autem sacerdotes intelligentio-
. res aliis reputantur esse, ad illos satis est dicere :
Audite tantum. Domui vero Israel, hoc est .populo,

necessarium erat, A!tendite diligenter. Nisi cnim B

plerique omnes ex vulgo dietis advertant animum,
nihil eorum qua dicuntur, intelligent. Porro do-
mui regis, hoc est, regibus et optimatibus ipsorum,
demandatur auribus percipere, quod plus quip-
piam, quam audire signifleat,

Quoniam ad vos est. judicium. Nam sagena est
specula, ac veluti rete expansum super [tabyrium,
quod venantes venalionem infizerunt. Ad vos omnes,
inquit, est judicium : h-c est, ad vos pertinet
hzc increpatio εἰ reprehensio quam facie. Quale
autem hoe judicium est ? Quod prophetis meis one
nes vos faeti estis laqueus, quippe quibus dolum
meditabamint, Speculam, propbetaram excubias
et ordinationem, seu aciem appellavit. Ipse enim
veluti quidam speculatores fuerunt, annuntiantes
ventura populo, ut in Ezechiele legitur **. Et quem-
admodum venatores retia expaudunt super Ita-
byrium [mons est Galileec cum arduus tum sylvo-
sus, unde οἱ omnis generis feras venatoribus prz-
slat], sic et vos insidias vestras contra prophetas
statuentes mactatis eos. Potest etiam hanc ad ra-
^ionem A9 accipi : Quoniam vos sacerdotes, et re-
ges, et primores populi, in specula constituti a me,
et in alto gradu collocati, ut populo quid opus sit
facto denuntietis, rete potius facti estis ad corrup-
lionem ipsorum : etenim sacerdotibus idola fuerunt
curi. Quinetiam reges et. principes magnifice et
abunde immolabant abomipationibus per quas Ρο:

: &vwt(iso 08.

ΚΕΦΑΛ. E'.
᾽Αχούσατε ταῦτα, ol ἱερεῖς' xal προσέχετε, ol-
xoc toU Ἱσραήᾶ. καὶ olxoc τοῦ facts,
Ἐπειδὴ προφθάσας χατῃτιάσατο κα)
τὸν λαὺν xaY τοὺς Φευδιερεῖς ἐχείνους, χαὶ tb»
βασιλικὴν φυλὴν διὰ τοῦ Ἐφραίμ (49): vov πάλιν
πάντας οἱονεὶ χοιµωµένους διυπνίζει xa διεγεἰρει

'πρὺὸς τὸ ἀχοῦσαι. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἱερεῖς συνετώτεροι τῶν

ἄλλων ἀπαιτοῦνται εἶναι, πρὸς μὲν τούτους αὕταρχες
τὸ, ᾽Ακούσατε, µόνον ' τῷ bb οἴχῳ Ἰσραλὴλ, τουτέστι
τῷ λαῷ, προσέχειν ἀναγχαῖον. El γὰρ μὴ πάνυ πρὶς
τοῖς λενοµένοις ἔχει τὸν νοῦν ὁ πολὺς ἄνθρωπος, οὐδὲν
συνἠσει τῶν λεγομένων. Καὶ τῷ οἴκῳ δὲ τοῦ βασιλέως,
φημὶ δὴ τοῖς βασιλεῦσι xal τοῖς περὶ αὐτοὺς, τὸ
ἑνωτίζεσθαι ἑντέλλεται, ὃ πλέον τι δηλοϊ τοῦ ἀχούειν,

Διόει πρὸς ὑμᾶς ἐστι τὸ κρῖμα, δει παγὶς ἑγε-
νἠθη[τε] «à σχοπιᾷ, xal ὡς 6ixcvor excetagévor
ἐπὶ τὸ Ἰταδύριον, $ οἱθηρεύοντες τὴν θήρα xar-
ἐπηξα». — Πρὸς ὑμᾶς, φηῃσὶ, πάντας ἐστὶ εὁ κρίμα *
τουτέστιν, 'H χρίσις αὕτη, καὶ ὁ ἔλεγχος, ὃν vov
ποιοῦμαι. Τίς δὲ ἡ Χρίοις:. Ὅτι το προφί-
παις µου πάντες ὑμεῖς παγὶς ἐγένεσθε, xal ἐπιδου-
λεύετε (D) αὐτούς. Σχοπιὰν γὰρ, τὴν τῶν προφητῶν

c Φυλαχὴν καὶ τάπιν ἐχάλεσεν. Αὐτοὶ Υὰρ fsav ὥσπερ

τινὲς σχοποὶ, διαγγέλλοντες τῷ λαῷ τὰ ἑπερχόμενα,
ὡς καὶ πρὸς Ἰεξεχιήλ (51). Καὶ ὥσπερ θηρενταὶ τὰ
δίχτνα ἰστῶσιν ἐπὶ τὸ Ἰταθύριον (ὄρος δὲ εοῦτο της
Γαλιλαίας, ὑψηλὸν xal δασὺ, καὶ διὰ τοῦτο θήραν
παντοδαπῆ παρέχον τοῖς θηρενταϊῖς), οὕτω καὶ ὑμεῖς
τὰς ἐπιδουλὰς ὑμῶν κατὰ τῶν προφητῶν ἱστάν-
τες, ἁποσφάττετε (52) αὐτούς. Δύναται δὲ καὶ οὕτως
νοηθῆναι, ὅτι Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς χαὶ βασιλεῖς χαὶ οἱ
προὔχοντες (56) τοῦ λαοῦ, kv σχοπιᾷ καταστάντες
ὑπ᾿ ἐμοῦ, καὶ kv ὑψηλῷ βαθμῷ ταχθέντες, ὥστε τῷ
λαῷ διαγγέλλειν, ἃ δεῖ πράττειν, παγὶς μᾶλλον
ἐγενήθητε εἰς διαφθορὰν αὐτῶν τελοῦντες. Οἵτε
γὰρ ἱερεῖς, εἰδώλων σαν θεραπευταὶ, χαὶ οἱ βασιλεῖς
xai οἱ ἄρχοντες μεγαλοπρεπῶς τοῖς βδεχύγμασιν

pulus corrumpebatur. Hzc et Christi interfectori- D ἐπέθυον καὶ πλουσίως, ἐξ ὧν ó λαὸς διεφθείρΌντο.

bus, pontifleibus, phariszis et scribis, et regi He-
rodi convenient, qui rete facti sunt specula, hoc
est, sublimi Christo, super quo qui steterit, plura
el prestantiora cxteris videt. Nonne et in sermoni-
bus ipsum conabantur irretire, 40 tandem crucis
.sagenaimn ipsi fizerunt, variasque sycophantias, ca-

*" Ezech. in, 4.

Ταῦτα xai τοῖς τὸν Χριστὸν ἀποκτείνασιν àpyipsus:,
φαρισαίοις τε καὶ γραμματεῦσι, xat τῷ βασιλεῖ
Ἡρώδῃ ἁρμόσει ' ol παγὶς ἐγενήθησαν τῇ σκοπιᾷ.
τουτέστι τῷ ὑφηλῷ Χριστῷ, ἐφ᾽ οὗ ὁ ἱστάμενος, xai
πλείω xai χρείττω τῶν ἄλλων βλέπει. Η οὐχὶ xol
ἐν λόγοι; αὐτὸν ἐπεγείρουν παγιδεύειν, xal τελευ-

Varie leeliones et note.

(48) Τὸν οὐράνιον, ad cwtestem. (subaudi locum),
Cod. Bav,
B (49) Φυλὴν τοῦ Ἐφραίμ, tribum Ephrem, Cod.

aV.

(50) Scribendum puto ἐπεθουλεύστε, ut et. Loni-
ferus in codice suo legisse viJelur.

(51) Πρὸς Ἰεζεχιὴλ 6 Κυριὸς εἶπε *. Σχοπὺν τεθή-
χατε τῷ οἴχῳ Ἰσραήλ, ad Ezechielem Dominus di-
zit : Speculam posuistis domui [srael, Cod. Ven.

(52) ᾽Αποφϕράττετε, Cod. Bav. .

5) Βασιλεῖς, οἱ προὔχοντες, el reges qui excelli-
lis, Cod. Bav.

651

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. V.

658

«aio» τὴν τοῦ σταυροῦ παγίδα αὑτῷ ἔπηξαν, xoi A lumnias et falsa testimonia, ceu retia expanderunt?

«à; πολυπλόχκους συχοφαντίας, xat ψευδοµαρτνρίας,
ὡς δίχτυα ἐξδεπέτασαν ; Καὶ διδάσκαλος δέ τις τα»
χθεὶς εἶναι, καὶ ip ὑψηλοῦ αθμοῦ ὧν, ἐὰν f| βίον
ἱκίμωμον ἔχῃ, fj δόγματα στρεθλὰ, παγὶς γίνεται
τοῖς πρὸς αὐτὸν βλέπουσιν, ἓν τῇ σχοπιᾷ ἱστάμενος,
xat δίχτνον, οὐχ olov οἱ Χριστοῦ µαθηταὶ καὶ (54)
ἁλιεῖς εἶχον, ἄλλαδὴ (55) τοῖς θαύμασι συµπεπλεγ-
ψένον, ἀλλ᾽ ὃ οἱ θηρεύοντες ἀεὶ τὴν ψυχικὴν θήραν
δαίμονες κατέπηζαν (56). ᾽Αχούσομεν οἱ ἀπολλύντες
ψυχὰς, τίνος ἑσμὲν δίχτυον, xai ὅτι οὐχὶ θεοῦ, xdv
ἐν τῇ σχοπιᾷ ἱστάμεθα.

Ero δὲ παιδευτὴς ὑμῶν, ἐγὼ ἔγνων τὸν
'Egpalg, xal tóv Ἱσραὴ.ἲ οὐκ ἁπέστησα dz
ἐμοῦ. Αιόει νῦν ἐξεπόρνευσεν Ἐφραὶμ, ἐμιάνθη
JeparjA. Ἐπειδὴ, φησὶ, τοιοῦτοι ἐγένεσθε, παιδείαν
ὑμῖν ἐπάξω, τὴν τῆς αἰχμαλωσίας, xaX παντὶ τῷ
^ai, οὓς διὰ τοῦ Ἴσραλλ ἑδήλωσεν. "Eyvov γὰρ τὰ
ἔργα αὐτῶν, διότι οὐδὲ ἁπέστησα αὐτοὺς ἀπ ἐμοῦ,
ὥστε μαχρὰν εἶναι ἀπ) αὐτῶν, xal μὴ βλέπειν ao-
τοὺς, ἀλλὰ θεὺς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι. Μή ποτε δὲ,
ἐπειδὴ πᾶσα παιδεία Κυρίου ἐξ ἀγάπης γίνεται, κατὰ
τὸν Σρλομῶντα, τὸ, ΄ΕΥνων, ἀντὶ τοῦ, Ἠγάπησα,
ἐνταῦθα χεῖται, ὥστε λέγειν τὸν Θεόν. Ἐγὼ παι-
δεύω αὐτοὺς, διότι ἠγάπησα τὸν Ἐφραὶμ, xal τὸν
Ἰσραὴλ οὐχ ἀπέστησα ἀπ᾿ ἐμοῦ. Κὰν γὰρ πορνεύῃ
εἰς εἰδωλολατρείαν, ἀλλ οὐδὰ οὕτως ἁπωσάμην αὐ-
τὸν, ἀλλὰ σύνειμι τούτφ. Ταῦτα δὲ xal τοῖς àv
ἀρχῃ πρὸς bv προφήτην εἰρημένοις συνάδει, ὅτε
την πόρνην προσετάχθη λαθεῖν. Τίς οὐχ ἀγαπήσει
τοιοῦτον ἐπιστάτην, οὐ θυμῷ παιδεύοντα, ἀλλὰ τῇ
ἀγάπῃ ; Ταῦτα καὶ διδασχαλία παντὶ ἄρχοντι, ὥστε
μὴ πρὸς ὀργὴν κολάζειν, ἀλλὰ πρὸς παίδευσιν καὶ
ὠφέλειαν.

Obx ἔδωκαν τὰ ξιαθού.Ίια αὐτῶν, τοῦ ἐπιστρέ-
ναι πρὸς τὸν θεὸν αὐτῶν ' ὅτι απγεῦμα πορ-
}είας ἐγ αὐτοῖς ἐστι. Τὸν δὲ Κύριον οὐκ ἐπέγνγω-
σαν. Προαιρετικὴ δείχνυται διὰ τούτων xal ἐθελού-
σιος fj χαχἰα αὐτῶν Οὐ γὰρ ἔδωχαν, φησὶ, τοὺς
λογιαμοὺς αὐτῶν ὅλως εἰς τὴν ἀληθη θεογνωσίαν,
διότι τὸ τῆς πορνείας πνεῦμα iv ἑαυτοῖς ἑδέξαντο
καὶτῆς εἰδωλολατρικῆς καὶ τῆς σωματικῆς, καὶ διὰ
τοῦτο τὸν Κύριον οὐκ ἑπέγνωσαν. Τίς γὰρ κοιγω-
vía φωτὶ πρὸς σχότος ; πῶς δύναταί τις δυσοὶ χν-
ρίοις δουλεύειν ; Οὕτω καὶ dv φυχαῖς οὐχ ἔστιν
ἐλεημοσύνην συνεῖναι (7T) καὶ φιλοπλουτίαν, f| τρυ-
hv καὶ σωφροσύνην, fj θυμὸν καὶ ταπεινοφροσύνην,
7; ἀλήθειαν xai ἀνθρωπαρέσκειαν.

Preterea, qui constitutus est, ut doctorem agat, ae
super exceleum gradum doceat, si vel reprehensi-
bilem vitam duxerit, vel adulterinam pravamque
doctrinam evulgaverit, rele fit iis qui in eum mo-
dum defigunt oculos, ipse, inquam, in specula col-
locatus. Rete autem fit, non quale Christi disci-
puli piscatores habuerunt, verbum nempe, mi-
raculis connexum, sed enim quale venantes
semper venationem animorum daemones infixe-
runt. Audiemus autem, qui animas*'perdimus, cu-
jus rete simus, Nec enim Dei, etiamsi in specula
stemus.

. Vins. 2, 5. Ego vero casiigator vester, ego novi
Ephraim, et Israelem non dimovi a me. (Quoniam
eiiamnum fornicatus est. Ephraim, εἰ Israel coinqui-
natus est. Quia, inquit, tales fuistis, castigationem
vobis inducam, captivitatem nimirum, cum eximiis
vestris, quos per Ephraim intellexit, tum omni
populo, quos per liraelem signavit. Novi enim
opera ipsorum, eo quod cos non ita a me consti-
tuerim, ut longe ab,illis absim, nec in eos intuear,
verum enim Deus. appropinquans ego sum. Forsan,
quod omnis castigatio Dei ex dilectione flat, justa
Salomonem, Novi, pro dilexi, boc loci positum est :
perinde ac si dicat Deus : Ego castigo eos, eo quod
dilexerira Epbrain, nec Israelem longe a me trans-
tulerim. Etsi enim fornicetur, et idola sequatur,
nec sic tamen ipsum repuli. Haec etiam iis quie in
principio a propheta dieta sunt, convenient, quando
demandaretur ei, ut scortum in uxorem duceret.
Quis ergo non amore prosequatur talem precepto-
rem, non indignatione quadam et furore erudien-
tem castigantemve, ceterum charitate? Hac do-
ctrin:e loco esse debent cuique principium, ut suos
hon ad iracundiam puniat, verum ad castigationem
et commoditatem.

Vgns. 4. Non dederunt consilia sua, ut converte-
rentur ad Deum sun, quoniam spiritus fornicatio-
nis SQ) inipsis est, Dominum autem non. agnoverunt.
Deliberatoria per hxe, adeoque voluntaria ipsorum
demonstratur vitiositas. Non enim dederubt, in-
quit, cogitationes suss omnino ad veram Dei
cognitionem, quandoquidem spirium fornicatio-

D nis cum idololatriee, tum corporalis in sese rece-

perint, eamque ob causam Dominum non agnoverint.
Que enim communicatio lumini ad tenebras **:**?
Quoniodo duobus quispiam dominis inservire po-
test **? Ita. et in rebus animarum 6t. Non potest
illic adesse affectus miserans, pauperibus imper-
tiens aliquid, et divitiarum amor seu voluptas et

temperantia, seu animus fastuosus el humilia respiciens spiritus, seu veritas et studium quo homi.

nibus placeamus.

5Η Cor. vi, 14. * Matth. vi, 24.

Yaric lectiones et note.

(s Deest xa*, et in cod. Ven.
95) Λέγω, dico, Cod. Ven.

(56) Κατέπτηξαν, Cod. Ven.
(57) Elvat, esse, Cod. Ven.

659

THEOPHYLACTI BULGARLE AACHIEP.

660

Ygns. 5. Hunillabiturque injuria Israel, in con- A — Kal ταπειωθήσεται ἡ ὕδρι τοῦ Ἱσραλ., ele

spectu ipsius, Injariam, Dei contemptum appellat,
et ab ipso defectionem quie captivis quadantenus
obHgit, vel arrogantiam qua laborabant, rerum
abuudantia laxuriantes. Aperte itaque videbunt,
qua!isnam sit impietatis fructus ct superbi : hoe
cnim indicat, quod ait, In [aciem ejus. Injuria est
alias nec minima contu:celia. Israeli idolorum ser-
vitus, Quid énlim vanius, hominem, ratione przdi-
uir, figna vel lapides lei Joco colere? Ilumiliata
est quoque deicidarum in Christum injuria. Quo-
niam vero vultus ipse potissimum solet esse signum
et indicium, in rem imranifestissimam resperit ipsis
homiHatio, in legem dieo et circumcistonem. Cer-
Hssimus. enim ipsis character. evicentissimumque

siquem lex. Mavifestavit euim, inquit, justificalio- B

pes et judicia sua Israeli, nen pereque ontni genti
fecit **. Deinde sireumcisio sigillum ipsie erat et
msigne. Porro snmim:e divinis bonis eum injuria
wtenti, dejectie. prodest, maxhne si imn faciem ejus
Bat, hoc est, sí humiliationis suz causam simwut
«erndt, ac scnsa quodam cam percipiat.

lsrael € Ephraim debilitebuntur in. injustitiis
suis, et languebit Jadas utia eum ipsis. In bello de-
bilitat! vineentur, captivitátisque tempore ceu d«-
biles servi erutt. Preterea Juda regnum infirmabi-
Lir com ipsis, quandoquidem et Syris reges et
Babylunil plerasque ipsius civitates diruerint, prz-
terquam quou decem in Samaria tribus ceperint,
et in sertitelem seam secum abduxerint : hanc
ob feth εἰ posteriore loco Jada recordatus cst. Qus
de re vero lee utrique patientur ? Propter injusti-
tías suas, quibus se muluo eenfecerant, οἱ Injuri?
in Deum esstiterunt, honorem, natura ipi con-
venientem, in alios Liraosferentes : proinde qui
Dominutn. nonu hatet, in&rmus est, Ait enim Da-
vid : Hobar meum. ei latdatio ntea Dominus 39 : ac
divus Paulus : Omaia poseum in. eo, S) qui me
conferiat, Ghristo 3. — Etenim Christus Dei e.t
potentia, elraqué ipsum nihil quidquam faccre

xpócwxor αὐτοῦ. "Ύδριν «hv τοῦ Θεοῦ χαταφρό-
νησίν φησε xal την ἀπ αὑτοῦ ἁποστασίαν, Ἆτις
αἰχμαλωτισθεῖσι (58) µετριωτέρα γέγονεν * f| τὴν
ἁλαζονείαν, ἣν εἶχον τοῖς ἀγαθοῖς εὐθηνούμενοι.
Προφανῶς οὖν, qnoi, ὄψονται ὁποῖός ὁ τῆς ἀσεθείας
χαρπὺς καὶ τῆς ἁλαζονείας. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ «b,
Elc πρόσωπον αὐτοῦ. Ὕδρις τοῦ Ἱθραὴλ καὶ
ἄλλως 1| εἰδωλολατρεία * αὐτοῦ γὰρ ἐχείνου, λογικοῦ
ὄντος Όδρις xat ἀδοξία μεγίστη τὸ τοῖς ξόλοις λα-
ερεύειν. ἙἘταπεινώθη καὶ oy θεοχιό»ων ἡ elc τὸν
Ἀριστὺν ὕθρις. Ἐπεὶ δὲ μάλιστα yopaxtto καὶ
γνώρισμα γίνεται τὸ πρόσωπον, ei; τὸ γνωριµώτα-
τον αὐτοῖς ἀπέσχεφψεν (59) dj ταπείνωσις. εἰς τὸν
vópov, φημὶ, xai τὴν περιτοµήν. Ἰδιαίτατος γὰρ
χαρακτὴρ αὑτοῖς & νάµας. ᾽Εγγώρισε γὰρ, qna,
διχαιώµατω xal xpíugra αὐτοῦ tp ᾿Εσραή.ἲ.
Οθὐκ ἐποίησεν οὕτως παντὶ ἔθνει. Καὶ ἡ τπεριτομὴ
δὲ σφραχὶς ἣν αὐτοῖς xaX ἐπίσημον. Καὶ φυχῆ δὲ,
ὑθριστιχῶς χρωµένῃ τοῖς θείοις ἀγαθοῖς, λοσιτε-
Àh; (60) ἡ ταπείνωσι:, xad µάλιστα ἐὰν εἰς πρόσ-
ωπον αὐτῆς γέντται, τοντέστιν, δὰν όυνορᾷ την
αἰτίαν τῆς ταπεινώσεως, xat αἴσθηῃσιν λαµέάνουσα,
ἐπιγινώσχῃ αὐτὴν.

Καὶ ᾿Ισραὴ.ἲ καὶ 'Egpgolgu ἁἀσθενήσουσιω ἓν
ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, xal ἀσθενήσει Ιούδας μετ
αὐτῶν. Καὶ ἓν τῷ πολέµμψ ἀἁσθενβσαντες ἠττηθή-
σοντάι, xai xatà τὸν τῆς αἰχμαλωσίας χαιρὸν, ὡς
δοῦλοι ἀσθενεῖς ἔσονται. Ἁλλὰ xal f$ τοῦ Ἰοσύδα
βασιλεία ἀσθενήσει σὺν αὐτοῖς. Καὶ γὰρ αὐτῶν
πολλὰς Ἄόλεις οἵ τε τῆς Συρίας βασιλεῖς xai οἱ
ῬΒαθνλώνιοι χαθεῖλον; μετὰ τὸ ἀνδραποδισθῆναι τὰς
ἐν Σαμαρείᾳ δέχα φυλάς’ διὸ καὶ Ὁστερον τοῦ Ἰούδα
{ρνήσθη. Διὰ «( δὲ ταῦτα πείσονται ἁμφότεροι :
Δ.ὰ τὰς ὁδ.χίας αὐτῶν, &; τε ἀλλήλους ἠδίχουν xol
ἃς τὸν θεὸν Ἰδίχησαν, την αὐτῷ φύσει προσήῄκουσαν
τιμὲὶν ἄλλοις προστιθέντες, 'O οὖν xbv Κύριον μὴ
E jov, ἀσθενεῖ' φησὶ γὰρ ó Δαδίδ. Ἰσχύς µου xul
ὕμγησίς µου ὁ Ηύριος: καὶ ὁ Παῦλος, Πάντα ἱσχόω
ἐν τῷ ἐνδυναμοῦνεί µα Χρισεῷ. Ἆριστὸς vàp,
8:o9 δύναμις, χαὶ χωρὶς αὐτοῦ οὐ δννάμεθα ποιεῖν
οὐδέν. Hox οὖν ἡ Ἕλλην ἢ "EÓpato; τελειώσει ἀρετίν.

valemus. Qui igifer vel Grzcus vet Hebrius perficiet virtutem *
Vgns 6. Cum pecudibus οἱ vitulis proficiscentur D — Mecà προδἀτων καὶ µόσχων sxopsócorsat του

exquirere Dominum, et nequaquam | invenient eum.
Declinevit. à ipsis, quoniam. Dominum derelique.
runt. In perieulis et ealanritatibus constituti, cona-
hunter victituis me placare sibi, at non invenient
me ς deflexi euim ab ipsis, ob eam nimirum ratio-
nem, qnod priores ipsi me deseruerint, Cur vero
sacrificantibus ipsis non apparuit Dominus? An
proptetea, (65) quod non ex toto hoc animo facie-

* Psal. τιν, 20. ** Psal. xvii, 2.

ἐχζητῆσαι tóv Κύριον, καὶ οὐ μὴ εὕρωσιν αὐτόν
ἐχχέχλιχεν ἆλ αὐτῶν ,δτιεὸν Κύριον ἑγκατέ 1ιπογ.
Ἐν τοῖς δεινοῖς Ὑενομένοις, quote, ἐπιχειρήσουσι
διὰ θυσιῶν ἐδιλεώσασθαί µε, ἁλλ οὐχ εὑρήσουσί
µε. ἐξέχλινα γὰρ ἀπ αὐτῶν, καὶ fj αἰτία, ὅτι αὐτοὶ
πρῶτοί µε ἐγκατέλιπον (641). Διὰ sb δὲ θυσιάζουσιν
αὐτοῖς οὐχ ἐνεφανίξετο (62) à Κύριος; Ἡ δύτι οὗχ
ἐξ ὅλης φυχῆς τοῦτο ἑκοίουν, ἀλλὰ ψυχρῶς καὶ πρὸς

" Püilipp. 1v, 13.

Varie lectiones et nota.

. (98) Αἰχμαλωτισθέντων, captivi cum essent, Cod.

en,
(59) Ἐπέσχιφεν, Cod. Bav.

(60) Scribendum fortasse λυσιτελεξ,

dereliqueruni, Cod: Bav.

(62) Ἐνέφανίζητο, Cod. V«n.

(03) Sequentia citra. interrogationem in. uteoriie
ccdice, cum Bav. tum Ven., efferuntur, sic : Vel

(61) Ὅτι τὸν Κύριον ἑγχατέλιπον, quia Dominum — quia ex lota anima hoc non faciebant . tel quia, &Ac.

66ἱ
χαιράν’
Qr cC Φυχης, xal i$ ὕλης τῆς διανοίας ἀγαπᾷν
τὸν Θεὸν διαχελεύεται' fj ὅτι ἐξεπορεύαντο πρὸς
τοὺς ψευδεῖς θεοὺς. ὡς εἰς Κύριον ' οὐχ εὑρίσχετο
δὲ αὐτοῖς ὁ ὄντως Κύριος, ὥσπερ xaX τὸ εἴδωλον
ζῶνια Κύριον ἔλεγον. Σηµείωσαι δὲ δύο προσώπων
ἔμφασιν. ᾿Εκκέκ.ικε γὰρ ἀπ αὐτῶν, φησὶν, ὁ
Κύριος, δει τὸν Κύριον κατέ.ιπον (64). El δὲ xol
τὸ Πνεῦμα ταῦτα λέγει ἐν τῷ προφήτῃ, ἰδοὺ xai «b
τρίτον πρόσωπον. "Opa δὲ, ὅτι τὰς νομιχὰς ὑυσίας
χατέπαυσεν ἤδη ἀδύνατον γὰρ αἷμα ταύρων xa
τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας. Μόνῃ γὰρ χαὶ πίστει
xai ῥαπτίσµατι ὁ Κύριος εὑρίσχκεται, ὁ τὰς ἅμαρ-
tg; ἀφιείς. ᾽Αλλὰ xal τῇ ζητούσῃ tbv Κύριον
συχῇ μετὰ λλιθιότητης, ἣν παρεμφραἰνειτὰ πρόδατα,
οὐχ εὑρίσχετα, (05). Γίνεσθε γὰρ. φησὶ, φρόκιμοι,
ὡς οἱ ὄφεις (60). καὶ, Ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε.
'AXA' οὐδὲ μετὰ δυνάμεως σωματικῆς, ἣν ὑποδηλοί
τὸ τῶν ῥοῶν γένος. Ἡ γὰρ δύναμις τοῦ Θεοῦ, &r
ἀσθενείᾳ τε.εισύται" xai, Ὅσον ὁ ἔξω ἄγθρω-
TOC φθείρεται, τοσοῦτογ ὁ ἔσω ἀγαχαιγοῦται.

"Οτι zéxra d.Llócpia ἐγεννήθησαν αὐτοῖς, xal
viv καταρἀγεται αὐτοὺς € ἑρυσίδη, καὶ τοὺς
κ.Ίήρους αὐτῶν. 'O μὲν νόµος ἑκώλυεν ἀλλόφυλον
T»valxa λαμθάνειν, Μήποτε, φησὶν, ἀπυστήσῃ τὸν
vlór σου ἀπ' ἐμοῦ, xal πορευθεὶς «Ἰατρεύσῃ
θεοῖς ἑτόροις ' ὃ χαὶ Σολομὼν]) πέπονθεν. Αὐτοὶ δὲ
ἀλλοφύλους γυναῖχας λαµθδάνοντες, ἐπαιδοποίουν t£

EXPOSITIO IN ΡΒΟΡΗΕΤΑΜ OSRAM. -- CAP, Y.
ὁ δὲ νόμος, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ Α bant, sed frigide et ad tempus? Lox vere ex toto-

662

corde, ex tota anima, et ex tota mente diligere
Deum przcipit, Vel ideo, quod proficiscebantur ad
vanos deos tanquam ad Dominum, non invenie-
batur autem ipsis, qui vere est Dominus. Jam
quanta impietate idolum viventem Deum dicebant *
Observa autem duarum personarum indicium. De-
clinavit, inquit, ab ipsis Dominus, quoniam Domi-
num dereliquerunt. Quod si Spiritus bae in pro-
pheta dicat, ecce tertiam personam. Expende
porro, quod legalia sacrificia desierunt jam. Nam
impossibile erat, sanguinem taurorum et hircorun
auferre peccata?*, Sola namque fide εἰ baptismate
invenitur Domiuus, peccata dimittens. Przterea
quaerenti Domiaum anima cui stoliditate, quam
pre se pecudes ferunt, non invenitur : Estote enim,
inquit, prudentes, sicut serpentes **, et : In sapien-
tia circumambulate ^, Nec potentia etiam corporali
[quam boum genus significat] invenitur Deus. Nam
Potentia Dei in infirmijate perficitur, et : Quan-
tum exterior homo corrumpitur, tanto. interior in-
novatur V.

V&ns. 7. Quoniam filii alieni nati sunt ipsis, et
nunc devorabit eos &rugo el sortes eorum. Lex qui-
dem vetuit non accipere uxorem ex alienigenis, Ne,
inquit, facial deficere filium tuum a me, εἰ profectus
serviat aliis diis : quod et Solomoni contigit.
At ipsi alienigenas ducentes in uxores, pueros ex
ipsis gignebant. Vel alienos sibi appellat natos

αὐτῶν, "H d.Aórpid. quoc τέκνα, τὰ ἐξ αὐτῶν τῶν C etiam ex Jeraelitidibus. Non enim, inquit, mei sunt

Ἰσραηλιτίδων γυναικῶν γεννηθέντα. Uüx ἐμὰ γὰρ,
φτοὶ, ταῦτά ἐστιν, 2ὐδὲ ἐμ.οὶ ἀνετέθησαν, ἀλλὰ τοῖς
εἰδώλοις. ᾽Αλλότρια οὖν εἰἶσιν. Ἐρυσίδην δὲ λέχει,
τάχα μὲν χαὶ αὐτὴν τὴν ἐπισυμδαίνουσαν βλάδην
τοῖς χαρποῖς kx τῆς τοῦ ἀέρος δρόσου * τάχα δὲ καὶ
την τῶν ποχεµίων (67) πληθὺν, Ἶτις ἐρυσίδης δίχην,
αὐτούς τε τοὺς ἄνδρας διέφθειρε xal τοὺς χ) ήρους
αὐτῶν, τουτέστι τὰς κληρβονορίας ἑδῄίωσε (08) xal
Ἰφάνισεν. Εἰκότως δὲ τέχνων µνησθεὶς, xat χλήρων
ἐπεμνήσθη, μονονουχὶ τοῦτο λέγων: ἔτι [f. ὅτι]
Ἐπειδὴ ἀλλότριά elat τὰ τέκνα, εἰχότως οὐδὰ κλή-
pov εἰσὶν ἄξια, Εἶπε δὲ τὸ, Αν, ἵνα διλώσῃ, ὅτι
ox εἰς μαχρὰν ἔσται ταῦτα. Καὶ οἱ Χριστοχτόνοι
τέχνα ἀλλάτρια Ίααν, El cíxva γὰρ, qnoi, τοῦ
Ἀδραὰμ ᾖἦξε, τὰ ἔργα τοῦ Αθραὰμ ἐποιεῖτε ἄν «διὰ
τοῦτο xal ἡ τῶν Ῥωμαίων στρατιὰ ἐπαφείθη αὑτοῖς
ἄνωθεν xal ἐξ οὐρανοῦ, ὡς ἡ ἑρυσίδη, xat διέφθει-
ϱεν αὐτοὺς τε χαὶ χλήρους αὐτῶν, τουτέστι͵, πάσας
τὰς χώρας, ἃς χατεχληροδότησεν αὐτοῖς ὁ τοῦ Navi
"Encoüc * f καὶ τὰς ἱερατιχὰς καὶ ἀρχιερατικὰς (08)
ος τῶν ἀξίας. Ὅταν δὲ καὶ ἓν τῇ φυχῄ γεννηθῶσι

.. Hebr. x, 4, ?? Matth. x, 16.
V mm», 59, Pool. xvii, 46.

*9 Coloss. 1v, 5.

liberi, neque mihi sunt dicati, ezterum idolis :
alieni igitur sunt. Zruginem vocat partim ipsam
frugibus aecidentem noxam, ex aeris rore : partim
etiam hostium multitudinem, quas aeruginis instar,
ipsus homines corrupit, et sores, boc est hare-
ditates ipsorum vastavit delevitque. Merito autem
filiorum mentione facta, meminit juxla sortium,
tantum non hoc dicens : Quoniam alienijsunt liberi,
indigni sunt merito hereditate. Dicit autem, Nunc,
peculiariter 59$ idco, ut significel hzc non diu.
abfutera. Christi occisores, alieni etiam fllii fue-
runt : Nam εἰ filii, inquit, Abraham esselis, opera
quoque Abrahe faceretis *. Hinc et. Romanorum
expeditio desuper ipsis et ex coelo veluti &rugo.
admissa est, quad cum ipsos, tum sortes eorumr
corrupit, hoc est, omues regiones quas ipsis hzere-
ditatis vice distribuit Nave filius Jesus : vel sacer-
dotales, adeoque pontificias ipsorum dignitates.
Quando vero in anima nati fuerint filii, abalienati
a Deo et remoti a testamentis ejus, ad quos dicere
queat. Deus : Filii alieni. mentiti sunt mili ** [sunt
.'* Joan.

^ ql Cor. iv, 16. ** Exod. xxxiv, 10.

Varig lectiones et note.

(65) Ἑγκατέλιπον Cod. Ven.
(65) Εὐρίσχεται Κύριος Cod. Ven.
(66) Verba ui serpentes desunt in cu. Ven.

(67) Πολέμων, bellorum €od. Bav.
(68) "Ἔδησε Cod. Bav.
(68*) Αργικὰς Cod, Ven.

663

THEOPHYLACTI DULGARUE ARCHIEP.

66i

autein hc. vel impia dogmata, vel prava opera], Α τέχνα ἀπηλλοτριωμένα τοῦ 8505, xal ξένα τῶν δια-

tuni Calium matrem animam :erugo corrumpit, in
ipsa facta affectio, ες principe potestatis aeris, ef-
ficaciter operautis in filiis inobedientiz, nec ipsam
tantummodo, verum etin sortes ipsius; privatur
enim coelestibus mansionibus quas per quamlibet
virtutem hereditario acceptura erat, ad quainli-
bet perducta, quas manus Domini Jesu Christi dis-
tribuunt. De quibus et David ait : In. manibus. tuis
sorles mec "5.

µένη, ἃς αἱ χεῖρες τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ διανέµουσι,
οἱ κ.Προί µου.

Vgns. 9. Canite tuba super colles, strepitum. εἰ
sonitum facite super alta, predicaie in domo On.
Cuin supra dixisset : quoniam Nunc «rugo devora-
vit ipsas "5, indicans per nunc, citra cunctationem
superventura eis dura, proscindit jam idolorum
imbecillitatem dicens : (uia super colles et mon-
tium. juga im'nolabatis, atque. aeo. in. domo
Bathel, quam nominavit domum On, hoc est inu-
tilis. Quem enim On septuaginta dixerunt, hunc
reliqui interpretes inutilem reddiderunt. Erat au-
tem idolum, vel. imago vaceze in Bazetbel. lmplorate
ergo jam opem. deorum, in hisce locis cultorum :
preterea bellicis turbis et hostilibus vociferationi-
bus utimini, adversum hostes impetum et irritatio-
nem facientes, ipsosque locos in quibus litabatis,
et auxilium deorum sacrificia recipientium, vobis-
cum haben'es.

Vgns. 8, 9. Sublatus est Benjamin, Ephraim in
exstinctionem factus est. Benjawuin appellat duarum
tribuum regnum, quod multis in locis Judam vo-
cat ς interdum quidem ab Juda, ínterdu:n vero 4
Benjamin, totum synecdoclice nominat. Aii crgo
quod Hierosolyinitani defecerunt, hoc est, e medio
sublati sunt, perierunt, ut qui ipsi ünpie egerint.
Etenim Astarte. dese sacrificabant iu excelsis, et
solem adorabant, ut Ezechiel testatur (74).

B3 n die redargutionis, in tribubus iuis, Israel,
monsiravi fidelia. Qui, inquit, dixi ipsis per pro-
phetas, in quibus mibi nulla est adhibita fides,
hrec nune per ipsa opera cunctis tribubus fidelia
monstrabo, in quibus diebus arguam iniquitates

θηνῶν», πρὸς οὓς ἂν εἴποι ὁ θεός * Υἱοὶ d AAceguet
ἑνψ εὐσαντό µε’ ταῦτα δέ claw Ἡ δόγµατα ἄθεα,
ἡ ἔργα παράνομα " τότε τὴν τῶν τοιούτων μητέρα
φυχὴν, f, ἑουσίδη καταφθείρει, ἡ ἐγγινομένη αὐτῇ
διάθεσις ἐκ τοῦ ἄρχοντος τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος,
τοῦ ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς νυἱοῖς τὶς ἀπειθείας ' οὖκ
αὐτὴν δὲ µόνην, ἀλλὰ xal τοὺς κλήρους (69) αὐτης.
Στερεῖται γὰρ τῶν ἓν οὐρανοῖς μονῶν, ἃς ἔμελλε
κληρονομεϊῖν bi ἑχάστης ἀρετῆς mpb; ἑχάστην φ:ρυ-

πρὸς ὃν (70) χαὶ Aa615 λέχει. "Er ταῖς χερσί σου

Σαπίσατε σάἀ.πιγγι ἐπὶ τοὺς βουνοὺς, ἡχή-
σατε ἐπὶ τῶν dy nAóv, «ηρύξατε ἐν τῷ οἵκῳ "Dr.
Εἰπὼν ἀνωτέρω, ὅτι Νῦν ἡ ἑρυσίδη καταράγεται,
xal δτλώσας διὰ τοῦ, Nur, ὅτι ταχέως αὐτοῖς ἔπι-

B στῄσεται τὰ δεινὰ, κωμῳδεῖ νῦν τὴν τῶν εἰδώλων

ἀσθένειαν, λέγων, ὅτι Ἐπειδὴ ὑμεῖς ἐπὶ τῶν Boc-
vy xal ἐπὶ τῶν ὑψηλῶν ἐθύετε ἐν τῇ Bac (71)
(4v ὠνόμασεν olxov τοῦ "Qv, τουτέστι τοῦ ἀνωφελοῦς.
"Ov γὰρ εἶπον ol Ἔθδυμήχοντα "Qv, τοῦτον οἱ ἄλλοι
ἑρμηνευταὶ, ἀνωφε.λῆ, ἐἑχδεδώκασιν. Εἴδωλον δὲ δα-
µάλεως ἣν ἐν Bac [72] ), ἐπικαλέσασθε τὴν βοή-
θειαν τῶν ἓν τοῖς τόποις τούτοις θεραπευοµένων θεῶν,
xui ταῖς πολεμιχαῖς σάλπιγξι xal τοῖς ἁλαλαγμοῖς
ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν χρῄσασθε, ὁρμητήρια ποιούμενοι
κατὰ τῶν ἐχθρῶν, αὐτοὺς τοὺς τόπους, iv ofc ἐθύε-
τε, xal τὴν βοῄήθειαν τῶν τὰς θυσίας δεχοµένων
θεῶν μεθ) ἑαυτῶν ἔχοντες.

'Etéctn Βεγιαμὶ», 'Ezpalp elc ἄφανισμὸν ἐγέ-
veto. Βενιαμὶν λέγει τὴν τῶν δύο φυλῶν βασιλείαν,
ἣν πολλαχοῦ (13) Ἰούδαν καλεῖ ' ποτὰ μὲν γὰρ ἀπὸ
τοῦ Ἰούδα, ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Βενιαμὶν τὸ) ὅλον χαλεῖ
συνεχδοχιχῶς. dnslv οὖν, ὅτι χαὶ οἱ &v Ἱεροσολύμοις
ἑνέστησαν [f. Σξέστ.], τουτἑστιν, ἐκ μέσου Σγένοντο,
ἀπώλοντο, ὡς xal αὐτοὶ ἀσεδήσαντες. Καὶ γὰρ τῇ
τε Ασπάρτῃ ἔθυον ἓν τοῖς ὑφτλοῖς, xaX τῷ XU
προσεχκύνουν, ὡς xai Ἰενεκιῆλ eno: ὅθεν xal τινες
αὐτοὺς ἑἐνόήσαν οἶχον "Qv λέγεσθαι, τουτέστι τοῦ
ἡλίου ' ὥσπερ οἴκος 8:05, οἱ εὐσεθδεῖς.

Ἐν ἡμέρᾳ ἐλέγχου ἐν ταις φυᾶαϊςσου, Iopan,
ἔδειξα πιστά. Α, oval, ἔλεγον αὐτοῖς διὰ τῶν προ-
φητῶν τῶν ἔργων, πάσαις ταῖς φυλαῖς δείξω πιστᾶ,
ἐν alg ἡμέρχις ἑλέγχω τὰς παρανοµίας αὐτῶν,
κολάζων αὐτούς * «b γὰρ, "Εδειξα, ἀντὶ τοῦ, δείξιυ,

ipsorum, puniens eos. Nam πιοπετατὶ, est pro D ὡςτὸ, Ώρυξαν χεῖρᾶς µου xal πόδας µου, ἀντὶ τοῦ,
monstrabo, veluti illud ; Foderunt manus meas εἰ ὀρύξουσι, Χρῆται δὲ τοῖς ῥήμασιν fj Τραφ] οὕτως,
pedes meos "', pro fodient, Utitur autem Seriptura — tva (75) δείξῃ, ὅτι θεῷ οὐδὲν μέλλον, πάντα δὲ 7: po-
talibus verbis praeteritis pro. futuris, ut ostendat λαμδάνει τῇ προγνώσει xa τῷ προορισμῷ * ἅμα δὲ,
Deo nihil futurum esse, verum omnia ipsum preoc- ἵνα πληροφορήση ἡμᾶς, ὅτι πάντως ἐχδήσεται τὰ
cuparc. praescientia et przedeflnitione, Simul autem λεγόμενα, Καὶ ὥσπερ ἀδύνατόν ἐστι τὰ ἤδη γιγεντ-
ul certiores nos reddat, quod omnia sic con'ingent, µένα μὴ γεγενῆσθαι, οὕτως ἀδύνατόν ἐστι xal ταῦτα

55 Psal. xxx, 16. ** [ρα, 11, 8. Ὁ Psal. xxi, 17.

Varie lectiones et note.

(69) Κληρονόμους, heredes, Cod. Bav. (75) Πανταχοῦ, ubique, Cod. Bav.

(70) "Hv, quam, Cod. Bav. (74) Codex Venetus addit : «t et Ezechiel testatws.
(71) Ἑσθίετε xai iv τῷ θαιθὴλ, comeditis efílam — (Quare nonnulli existimarunt eos domum On, solis
videlicet, appellari. 1a et Cod. Bav.

in Thabel, Cod. Ven.
(72) θαιδὴλ, Thebel, Ced. Ven. (75) "Apa. μὲν, ἵνα, partim ut, Cod. Dav.

065

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. V. Ὁ

666

μὴ ἔσεσθαι,ἃ ὡς Υεγενηµένα λέγονται. Ἔδειξε δὲ A Et perinde ac impossibile est, que jam facta sunt,

πιστὰ χαὶ ἓν ταῖς ἡμέραις τοῦ στανυροῦ καὶ τῆς ἆνα-
στάτεως, σαλεύσας τὴν χτίσιν, xaX ἐχ τούτου ἑλέγ-
χων μὲν ἐκείνους, πιστούµενος δὲ τὴν οἰχείαν θεό-
τητα. Βενιαμὶν vióc ὀδύγης, λέγεται" καὶ γὰρ ἡ
'PaytÀ, ἐν τῷ τίχτειν αὐτὸν, δυστοχήσασα, xal
ἀποθνήσχουσα, Υἱὸς ὀδύγης µου, αὐτὸν ἐκάλεσαν '
ὁ δὲ πατὴρ Βενιαμὶν αὐτὸν ὠνόμασε. Πᾶς δὲ ἆμαρ-
τωλὸς, υἱὸς ὀδύνης, εἰ μὲν πρὸς µετάνοιαν ἀπίδοι,
ἐνταῦθα ὁδυνώμενος, χαὶ πενθῶν * el δὲ ἁμετανόη-
tX; ἀπέλθοι, ταῖς αἰωνιζούσαις ὀδύναις ὑπόδιχος ὤν.
'Ü δὲ τοιοῦτος, xal ὅτε ἁμαρτάνει, ἑξίστασθαι λέ-
γεται. ἡ Υὰρ ἁμαρτία ἔχστασίς bacc τοῦ κατὰ
φύσιν, xal ἄλλως ἀπὸ τῆς ἀφροσύνης γίνεται, Όθεν
χαὶ Δαθὶδ ποτὸ μὲν ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης

facta non esse : sic impossibile est heec etiam non
fore, qu: dicuntur. Monstravit autem fidelia et in
diebus crucis et resurrectionis, concusso mundo,
per hoc arguens quidem illos, suam vero deitatem
certam exhibens. Denjamin filius doloris dicitur.
Eteniin Rachel dum pareret. ipsum, in partu. peri-
cliians et moriens, ipsum filium dolorís appellavit :
pater autem. Benjamin illum vocavit. Ad hzec omnis
peccator est doloris filius, si modo ad penitentiam
respexerit hic dolens et lugens : sin citra resipi-
scentiam abierit ex hoc mundo, perpetuo duranti-
bus doloribus obnoxius erit. Hujusmodi quando
peccat, excedere dicitur * peccatum enim excessus
est a natura, et alias ab. insipientia fit, Unde et

λέγει προσοζόσαι αὐτῷ τοὺς µώλωπας, ποτὶ δέ: B David quandoque ait : a facie insipientize olfieri

Ἐτὼ εἶπα ἐν τῇ ἑχστάσει µου * ᾽Απέῤῥιμμαι ἀπὸ
προσώπου τῶν ὀφθα.ἲμῶν σου. Καὶ ὅτε δὲ µετα-
νοεῖ, ἐξίσταταε πάντως τῆς συνηθείας. El δὲ xal
Ἐοραὶμ, αὔξησις, λέγεται, ὁράιω ὁ αὐξανόμενος
iv χαχίᾳ (76), μήπως εἰς ἀφανισμὸν γένηται.
Πότε (77) ; Ὅτε ἓν ἡμέραις ἑλέγχου, τουτέστι τῆς
τελευταίας χρίσεως, καθίσει μετὰ τῶν δώδεχα µαθη-
τῶν αὐτοῦ, κρινόντων τὰς δώδεχα φυλὰς τοῦ Ἱσραὴλ,
δειχνὺς πιστὲν τὴν θεότητα αὐτοῦ. Τότε γὰρ Byroy-
ται, εἷς ὃν ἐξεχέντησαν, χαὶ γνώσονται, ὅτι 00
φιλὸς ἄνθρωπος fv.

'Eyévovzo οἱ ἄρχεντες ᾿]ούδα ὡς µετατιθέντες
ópia* éx" αὐτοὺς ἐχχεῶ ὣς ὕδωρ có ὅρμημά pov.
Τουτέστι, Τοὺς ἐμοὺς νόµους οὕτως µετετίθουν, ὡς
οἱ µετατιθέντες τὰ ἓν ταῖς ἀρούραις ὁροθέσια, δι’
ὧν ch λάχος ἑχάστου γνωρίζεται, καὶ τὴν pot ὀφει-
λομένην τιμὴν οὕτω µετέφερον ἐπὶ τὰ εἴδωλα * f] xol
ὡς πλεονέχτας αὐτοὺς διαδάλλει. Διό φησιν ' Οὕτως
ὁρμίσω χατ᾽ αὐτῶν, ὡς ὕδωρ ῥαγδαῖον, xal οἷόν τις
χειµάῤῥους, ὑ πὺ πολλῶν ὄμδρων xaX χιόνος ἐχτραχνν»
θεὶς, καὶ μετὰ ὁρμῆς ἀνυποστάτου φερόμενος. Μετα-
τιθέασιν ὅρια καὶ τῶν Ἕδραίων οἱ τὸν vópov παρερ-
μηνεύοντες, xal ἔτι χατέχειν αὐτὸν φιλονειχοῦντες,
Αχρι γὰρ Ἰωάννου περιωρίσθη fj τούτου φυλαχή.
A) ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ ἐπ᾽ αὐτοὺς ὀγχνθεῖσα |f. ἐχχ.],
ὡς ὕδωρ διεσχόρπισεν αὐτούς. Καὶ ὅταν δέ τις ἄρχων
ὧν Ἰούδα, xa ἐξομολογησάμενος, χαὶ ὁὑποσχόμενος,
xai ὁροίσας µηχέτι τοῖς αὐτοῖς προσχεῖν, µεταθί,σει
τοὺς τοιρύτους ὅρους, xa ἐπιατρέφει, ὡς κύων, ἐπὶ
τὸ ἴδιον ἐξέραμα, fj ὀργὴ τοῦ θεεῦ ἐπὶ τὸν τοιοῦτον
ἐγχεῖται [f. ἐκχ.] ἀθρόα, ὥσπερ τὸ τῆς Ἐρυθρᾶς
ὕδωρ ἐπὶ τὸν Φαραὰ, πολλάκις ψευσάµενον, xal χατὰ
την ἀμετανόητον αὐτοῦ χαρδίαν τηρηθέντα εἰς ἕν-
δεις.» τῆς τοῦ θεοῦ δυνάµεως * θεὺς γὰρ οὗ µυχτη-

P»
pista.

ipsi vibices '5 : quandoque vero : Ego diri ín

excessu mco : Projectus sum a facie oculorum tuo-

rum **. Sin resipiscat peccator, excedit oninino 4
consuetudine. Quod si Ephraim augmentum dici-
tur, videat qui crescit in malitia, nequando ad
excidium perveniat. Olim autem cum in diebus re-
dargutionis, hoc est. postremi judicii, sedebit Do-
minus cum duodecim discipulis suis, judicantibus
duodecim tribus Israelis **, monstrans fidelem et
veram deitatem suam, Tunc videbunt in quem pupu-
gerunt *!, et agnoscent quod non vilis, nec exiguus
lomo 8it Jesus.

Vgns. 10. Facti suut principes Juda ul transponzn-
tes terminos ; auper ipsos effuudam tanquam aquam
indignationem meam. Hoc est, leges meas sic Lrans-
ponebant, zque atque in arvis terminos transpo-
nentes facere solent, per quos sua cuique sors
cognoscitur, sicque dehitum meum honorem traus-
ferebant ad idola. Vel ipsos etiam cupiditate plura
habendi laborantes reprehondit hoc pacto: Pro-
pterea, inquit, sic irruam super ipsos, velut. aqua
impetuosa, et veluti torrens aliquis multis imbri-
bus et nive exasperatus, cumque vebementi impetu
sese volutans. Transponunt etiam terminos, Ife-
brzorum legem perperam interpretantes, ipsamque
observare contendentes $4 [nam usque ad Joan-
nem deünita fuit legis custodia] eo quod ira Dei
super ipsos effusa tanquam aqua, eos dispersit **.
Quando vero quisquam princeps Juda exsistens,
confessus fuerit, ac promiserit se non lisdem pravis
studiis admoturum mentem, idque secum decreve-
rit, et interim transmoverit tales fines, alque de-
cretum suum fecerit irritum, ac reversus fueril
instar canis ad proprium vomitum, ira Dei super
talem prorsum effunditur : perinde ac Rubri maris
aqua super Pharaonem, qui szpius mentitus erat,

juxtaque cor suum permulationis in melius expers servatus erat, ad ostensionem virtutis Dei. Deus

enim non subsannatur.

* Psal. xxxvi, 0. ** Psal. xxx, 25. "* Matth. xix, 99. *! Joan. xix, 97, "5 Psal. Lxxvis, $1.

Varie lectiones et note.

(76) Καιρίᾳ, Cod. Bav.
(77) Πότε; quandonam? Cod. Ven. πότε δὲ; ὅτε

ἐν ἡμέραις x. τ.λ. Quandonam' vero ? cum scilicet
in diebus, ew., Cod. Bav.

651 THEQOPHYLACTI BULGARI/E ARCHTEP. 6.5

Vgns. 11. Oppressit Ephraim adversarium suum, A Κατεδυγάστευσεν

conculcavit judicium, quoniam capit proficisci post
tana. Cum de principibus luda dixisset, quod
transposuissent terminos, eosque accusasset, quod
cum impii tum avari essent, in iisdem pariter
Ephraim reprehendit, Ipsum enim ceu injurium
carpit, ac talem, qui pra potentia sua conculcet
judicium, sive justum, neque ipse opportune et
eommode sententiam ferat, neque alios judicántes
sequatur. Causa vero hujus ad idola est affectio et
seclatio. Vana enim ipsa iJola vocat. Quod si me
coluissent, inquit, dilexissent leges meas, quibus
justitia sancitur. Potueriut eiiam hzc alía ratione
intelligi. Judas non omnino a lege aversus est.
Fuerunt enim inter ipsos qui conquererentur de
idolorum cultoribus, ingemiscerentque ob legis
(ΓΑΙ ΦΡΓΟΒΦΟΓΕΣ, quemadimodum Ezechiel testatur.
Ephraim vero plane malam victoriam retulit : et-
enim vi, veluti hostem quempiam, devicit legem
mcam quam odit. Quod apertius interpretans dixit :
Conculcavil judicium, hoc est, legalem justitiam
non euravit. Quadrabunt haec in eos qui contra
Cliristum insauierunt, adversarium illum habentes,
ut qui contraria ipsis et dixerit et fecerit, contra
quem potentes fuerunt, conculcantes judicium, fe-
rente Pilato sententiam, ut dimitleretur : secuti
sunt enim vanos suos doctores. Quod si omnia siut
vanitas vanitatum "*, ut Ecclesiastes dixit : prin-
cipium pravi quiestus et injustitie fuerit, iter fa-
cere pro hujus mundi bonis conuquirendis, eaque
veluti mediam maceriem habere, qu:un propter,
qua ante nos sint, atque ipsa adeo futura, non li-
ceat intueri.

Vens. 12. Ego vero tanquam turbatio Ephraim, ac
veluti aculeus domui Juda. Quia ipsius Ephraim
regnum primum periit ab Syris et Babyluniis, Juda
vero postea occidit : Ephraim, inquit, turbabo,
conturbatum jam veluti iustante bello ; Juda vero,
stimulus ero. Cum euim is Ephraim interire cer-
nil, se quoque non dissimilia passurum formidat.
Porro Christus neque turbatio, neque stimulus est,
cxtsrum 55 tanquam turbatio, et tanquam acu-
leus. P«cem enim, inquit, praedico, morbosque
curo. δι antem invidia stiímulantur, turbantur-

'Eppalu τὸν ἀντίδιιον
αὐτοῦ, xal κατεπάτησε «κρῖμα, ὅτι Πρξατο πο-
ρεύεσθαι ὀἀπίσω τῶν µαταίων. Εἰπὼν περὶ τών
ἀρχόντων τοῦ Ἱούδα, ὅτι µετέθηχαν ὅρια , xol
διαδαλὼν αὐτοὺς ἅμα μὲν ὡς ἀσεθεῖς, ἅμα δὲ xx
ὡς πλεονέχτας, ἐπεγχαλεῖί xai τῷ Ἑφραὶμ τὰ
αὐτά. Καὶ ὡς ἅδικον γὰρ διαδάλλει αὐτὸν, xd
&nb δυναστείας χαταπατοῦντα τὸ χρῖμα, τοι d
δίχαιον, xol µήτε αὐτὸν τὸ δέον γρίνοντα, ptc
ἄλλοις xpivoustv ἑπόμενον. Αἱτία δὲ τούτου, f| πρὸς
τὰ εἴδωλα σχέσις xal ἀχολούθησις. Μάταια Υὰρ τὰ
εἴδωλα, φησίν ' ὡς cU γε ἐμὲ, φησὶν, ἐσέδετο, ἔστε'-
γεν ἂν τοὺς ἐμοὺς νόμους, iv οἷς τὸ δίχαιον νοµ.-
θετεῖται. Νοηθεῖεν δ' ἂν ἑτέρως ταῦτα. Ὁ μὲν Ἰοῦ-
δας, φτσὶν, οὐχ ἅπαξ ἑξετράπη τοῦ νόµου. "Ἠσιν

DB γὰρ tv αὐςοῖς οἱ μεμφόμενοι τοὺς εἰδωλολατροῦντας,

xal στενάζοντες ἐπὶ τοῖς παρανόοµουµένοις, ὡς Ἱε-
ζεχ!Άλ μαρτνυρεῖ. ὁ δὲ Ἐφροὶμ τὴν τελειοτάτην,
φησὶν, Ίρατο τὴν καχην νίχην. χατεδυνάστευσε
γὰρ ὥσπερ τινὰ ἐχθρὸν, τὸν vópov τὸν ἐμὸν. ὃν
ἐμίσησεν. Ἑρμηνεύων δὲ σαφέστερον, τοῦτο eint:
Κατεπάτησε xp'ua * τουτέστ', Τῆς Σννόμου διχα:ο-
σύνης οὐκ ἑφρόντισε, διότι Ἰγάπησε τὰ εἴδωλα.
Ταῦτα xal τοῖς χατὰ Χριστοῦ λυττήσασιν ἁρμόσει,
ol ἀντίδιχον αὐτὸν ἔχοντες, ὡς τὰ ἑναντία αὐτοῖς
xaY λέγοντα Χαὶ ποιοῦντα, Χατεδυνάστευσαν χατα-
πατήσαντες τὸ ἐπ᾽ αὐτῷ χρῖμα, Πιλάτου χρίναντος
αὐτὸν ἀπολύειν' Ἡκολούθησαν ὙΥὰρ τοῖς paalo
αὑτῶν διδασχάλοις. E! δὲ xoi τὰ πάντα µαταιό-
της µαταιοτήτων, ὣς εἶπεν ὁ Ἐχχλησιαστῆς, ἀρχὴ
πλεονεξίας xal ἁδιχίας τὸ ὀπίσω ctv τοῦ χόσμω
ἀγαθῶν πορεύεσθαι, xal ἔχειν αὐτὰ µεσότοιχον, xal
ph ἑῶντα βλέπειν τὰ ἔμπροσθεν καὶ τὰ μέλλοντα.

Καὶ ἐγὼ ὡς ταραχὴ τῷ "Egpalu, «αἱ ὡς x£r-
τρον τῷ οἵκῳ Ἱούδα. Ἐπειδὴ fj μὲν τοῦ Ἔςραὶμ
βασιλεία πρότερον ἁπώλετο. ὑπό τε τῶν Σύρων xal
τῶν Βαξυλωνίων, ἡ δὲ τοῦ Ἰούδα, ὕστερον Τὸν μὲν
Ἑφραὶμ, φποὶ, ταράξω, θορυθούµενον δηλαδη, ὡς
ἤδη τοῦ πολέμου ἐφεστηχότος, τῷ δὲ Ἰούδα, xfv-
τρον ἔσομαι. Ὀρῶν γὰρ ἑχείνους ἀπολλυμένους,
xai αὐτὸς οὗ μικρὸν γωνία, χαὶ χέντροις φροντί-
6v ἐθάλλετο, τὰ αὐτὰ ἑλπίζων γαὶ αὐτὸς πε[σε-
σθαι. Καὶ à Χριστὸς δὲ, οὔτε ταραχὴ, οὔτε χέντρον,
ἁλλ' ὡς ταραχὴ, xaY ὡς χέντρον. Εἱρήντν γὰρ, eno,

que, diceutes : Ecce mundus po-L ipsum vadit. Ὦ κηρύσσω, xal νόσους παύω. Ol δὲ τῷ φθόνῳ χεν-

Deinde quando peccantes fortunati erimus, dicen-
te$ : Pax est atque. securitas : vel. cogitationibus
de peracto malo nos consolamur, Deus, inquieutes,
benigne humauiterque nos curat : tum vel secun-
diorem istum in pravitate cursum turbat, vel cogi-
Luiones discutit, injiciens stimulum — memoriz
mortis, suppliciorumque post morteu consequen-
tium.

Vgns. 15. Viditque Ephraim languorem suam, et
Judas delorem suum. Ipsa, inquit, expecientia didi-
cii Ephraim imbecillitatem suam, et quomodo ro-

9! Eccle, 1, 2.

τοῦνται xal ταράσσονται, λέγοντες * "Ios ὁ χόσµος
ὀπίσω αὐτοῦ ὑπάγει. Καὶ ὅταν tk ἁμαρτάνοντες,
εὑδρομῶμεν xal λέγωμεν * Εἱρήνη χαὶ ἀσφάλεια ' 3
xaX διὰ τῶν λογιωμῶν συνηγοροῦντες τῷ πραττομένψ
χακῷ' 6 8:bg φιλανθρώπως χηδόµενος ἡμῶν, ἢ
τὴν iv τοῖς πονγροῖς ἡμῶν εὐδρομίαυ ταράσσει, ἢ
τοὺς λογισμοὺς διασαλεύει, ἐμθάλλων τὸ χέντρον
τῆς τοῦ θανάτου µνήµης χαὶ τῶν μετὰ θάνατον
χολάσεων.

Καὶ εἶδεν 'Eppalp τὴν όσον αὐτοῦ , xal Τού-
δας τὴν ὀδύνην αὐτοῦ, 'Απ' αὐτῆς, qno, τῆς
πείρας ἔμαθεν Ἐφροὶ:. τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ, καὶ

(rg EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. Y. 6
ὅπως ἑνόσησεν ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ, xai ᾿ούδας τὸ πλῆ- A bur ipsius elanguerit. Judas item percepit nultl-

θος τῶν ὀδυνῶν αὐτοῦ.

Καὶ ἐπορεύθη ᾿Εοωραὶμ πρὸς τοὺς ᾿Ασσυρίους..
οὔτε γὰρ ἀνέδη Φουὰ βασιλεὺς Ασσυρίων (78) κατὰ
τῶν δέχα φυλῶν, προσήηλθον αὐτῷ, xai διὰ χρημά-
των, καὶ διὰ πρεσθείας ἔνσπονδον ἐποιῄσαντο.

Καὶ dxéotside πρέσδεις πρὸς τὸν βασιλέα
Ἱαρείμ. Τῶν Ασσυρίων αὖδις ἑπελθόντων (παρ:
ἐδᾳ:νον γὰρ τὰς σπονδὰς], ἁπέστειλαν πρὸς τὸν
βασιλέα τῶν Αἰγυττίων, ὃν Ἱαρεὶμ λέχει, οὐχ à;
χαλούμενον οὕτω, ἀλλ ἐπειδὴ Ἰαρεὶμ ἐκδικητὴ»
eruaiyev* ἐπεχαλέσαντο γὰρ αὐτὸν, ὡς ἐχδιχήσοντα.
Ότι δὲ περὶ τοῦ Αἰγυπτίων βασιλέως λέχει, κατιὼν
δηλώσει.

Kal αὐτὸς οὖχ ἠδυνήδη ῥύσασθαι ὑμᾶς, καὶ
οὗ μὴ διαπαύσῃ ἐξ ὑμῶν ὀδύνη. "Yye μὲν ὥς
ἐκδικητὴν ἑπεχαλέσασθε τὸν Αἰγύπτιον * ἀλλ᾽ αὑτὸς
ἀσθενῆς δ.ηλέγχθη, xaX &x τότε πλείους ὀδύναι ἓπ-
«λθον ὑμῖν, ὡς ἁπεγνωχόσι παντελῶς τὴν σωτη-
pav. Καὶ πᾶς δὲ προσχεκρουχὼς τῷ θεῷ, µίαν
σοαμαχίαν Éysv τὸ χαταλλαγῆναι ἐχείνῳ, ὡς (19)
τὰ γε ἄλλα πάντα ἀνόνητα αὐτῷ, κἂν ἀναλίσχη
ἑῶρα διδοὺς ἀνθρώποις βοτθοῖς, χἂν ὕποτρέχῃ xol
χολαχεύῃ * καὶ οὗ διαπαύσει (80) ἐξ αὐτοῦ ὁὀδύνη ᾿
τοῦτο μὲν, ἐφ᾽ of; πάσχει ὀδυνωμένου * τοῦτο δὲ
xij ἐπὶ τοῖς ἀναλώμασιν, ἃ μάτην ἔχένωσεν. ΒΕὺὐ-
στοχώτατα δὲ φῄσεις xa περὶ τῶν θΘεοχτόνων cl-
ρῆτθαι, o? ἐπεκαλέσαντο ἹἸουλιανὺν, ὡς ἔχδιχη-
τήν. ὁ δὲ αὐτὸς fv καὶ ὁ vou, ὁ μέγας τῶν "Acav-

piov, ἵνα την πόλιν αὑτῶν ἀναστήσῃ, ἀλλ᾽ οὔτε ἢδυ- (* Ingens Assyriorum mens erat, ut urbem eorum .

ví, ὠφελῃῆσαι αὑτοὺς, καὶ ὀδύνη οὐ διέχειφεν i£
αὐτῶγ ’ xal τότε py µνρίοις χακοῖς περιπεσόντων
tv τῷ τοὺς θεµελΊους ὀρύττειν, xal pev ταῦτα ὑπὸ
τῶν πισ:ῶν βασιλέων ἐλαννομένων.

Διότι ἐγώ εἶμε óc. πάνθηρ τῷ Ἑρραὶμ, καὶ ὡς
έω» ἐν τῷ Ι]ούδᾳ. Διὰ μὲν τοῦ πάνθηρος δείχνυ-
σιν, ὅτι ταχέως xal ὀξέως ἐπιστήσονται absol; τὰ
δεινά» ταχὺ γὰρ xal χοῦφον ὁ πάνθηρ. Διὰ δὲ τοῦ
λέοντος, ὅτι μεγάλα xa φοθερᾶ " τοιοῦτον Υὰρ ὁ
Ἱέων. θὕτω xai τοὺς Ῥωμαίους τοῖς Ἰουδαίοις xat
τάξεις [[. ταχεῖς vel ταχέως] ἐπέστησαν [[. ἐπέστη-
σεν] (μετ ὀλίγον γὰρ χαιρὸν τῆς σταυρώσεως) καὶ
φοδεροὺς * πάντα γὰρ ἡφάνισαν. Καὶ τῇ φυχῖ δὲ
αὐξανομένῃ ἐν χαχίᾳ, πάνθηρ ὁ λόγος Ὑίνεται
ὀξέως προνομεύων αὑτῆν, χαθὸ εἴρηται ΄ Κάῑεσον
τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ᾿Οξέως προγόμενσον. Vivezat δὲ
τοῦτο, ὅταν τοὺς ty ἡμῖν τῆς ἁμαρτίας συνηγόρους
λοχισμοὺς καθαιρῇ, καὶ πᾶν ὕψωμα ἑπαιρόμενον
κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ βεοῦ * τῷ δὲ ἹἸούδᾳ, ftot τῷ
ἐξομολογουμένῳ, λέων γίνεται διὰ τὸ βασιλιχὸν,
νομοθετῶν Ίδη αὐτῷ κατὰ τὸ παρὰ τῷ Δαθὶδ λεγό-

^ Τσο. νι, 2.

tudinem dolorum suorum.

Et abiit Ephraim ad Assyrios. (Quando ascendit
rex Ássyriorum adversum decem tribus, adierunt
ipsum, et pecuniis et legatione sibi copciliantes
confederantesque. |

Misitque legates ad tegem Jarim. Assyriis denuo
advenientibus (trangressi enim erant fcedera), desti -
narunt legationem ad regem JEgyptiorum, quem
Jarim appellat, ΠΟΠ quod hoe ejus nomen fuerit,
verum quia Jarim wílforem significat : accersive-
runt enim ipsum, tanqnam (futurum vindicem.
Quod autem de Kgvptiorum rege verba faciat,
posthac planum flet.

Et ipse non potuit liberare vos, nec ex vois dolo- :

rem cessare [aciet. Vos quidem tanquam vindicem
accersistis Agyptium ; enimvero ipse ceu imbecillis
hrventus est, unde majores vos impetiverunt
cruciatus, adeo ut plane de salute desperaretis.
Jam quisquis Deum offenderit, unicam opem γεΠ-
quam sibi tenet, ut. reeoncilietur denuo εἰ. Sle
qui innumera aliis dona elargitus fuerit, ut eos

sibi in soctos eL confcederatos asciscaf, propterea

non sistet in sese dolorem, quem sustinet, turbatus
primum ob ea quae in animo $80 perpetitar acerba,
deinde impensarum nomine quas [rustra fecisse
animadvertit, Aptissime hoc etíam de Domini
interfectoribns dictum asseverabis, quí accersive -
rant Vespasiarium (81), ceu ultorem, Eadem etian

erigeret :at nibil eis commodare potuit, nec cessavit
ex ipsis eruclatus, nt qui tem quidem in immensa
mala conjicerentur, dum fundamenta eorum dirue-
rentur, ac postea s fidelibus regum abducerentur.

Vgns. 14. Quoniam ego sum cmti panther
Ephraim, et velut leo in Juda. Per pantherem osten-
dit celeriter et quamprimum ipsis excitanda 56
mala : celer enim et levis est fera panther. Per
leonem, quod ingentia terribiliaque siut pericula
fatura. Terribile enim quippiam leo. Hanc ad ra-
Uonem, in Judeos Romanos celeriter suscitavit
Deus, nempe non post adeo multum temporis cru-
cifixionis, qui horrendi et atroces fuerant, quippe
qui cuncta diruerint. Anims in malitia crescenti,
verbum etlam panther fit, velociter eam deprse-
dans, depascensve, perinde ac dietum est : Voca
nomen ipsius, Cito depascere ". Fit autem hoc,
quando peccato in nohis patrocinantes cogitationes
abstulerit, omnemque altitudinem atiollentem sese
adversus cognitionem Dei. Judw porro se ceufttenti,
leo fit verbum, propier regiam naturam, legem ei

Varie lectiones el nola.

(18) Cod. Ven. Phua, rex Assyriorum : Cod. vero
av. habet Φονὰ., Phona.

(19) Grzeca verba ita sonant : ut alia. omnia. sunt
ipsi prorsus inulilia. Sive substantias suas eroget,
munera praebens auxiliariis hominibus , sive blan-
diatur adulelurque ; minime tamen. cessare — faciet

dolorem, quo verabWur c&m ob ea, que paUelur,
tum ob sumptus, quos frustra fecerit, l'ortasse Lo-
hicerus usus est codice minus emendato.

(80) Διασπάσῃ Cod. Ven.

(81) Uterque codev, cum Ven. tuu Βαν. habet
Ἱουλιανὸν, Julianum.

— -— --.

61 TIIEOPHYLACTI BULGAURLE ARCIITEP. 61:
ferens, juxta 1d quod apud Davidem dictum est : A µενον ' Λομοθετήσει αὑτῷ ἐν ὁδῷ ᾗ ἠρετίσατο'

Legem ei [eret in itinere quod elegit . Et : Legem
sancito mihi, Domine, viam justificationum (κατ,
et exquiram eam semper **. Vel ceu confortons
cum, ut a malo deflectens, bonum posthac perse-
(quatur.

Egoque rapiam et proficiscar ut panther. Levis
enim exsistens, rapit et fpgit.

Accipiam, et non erit qui eripiat. lloc veluti leo
faciet, ob unguium robur ac indefessam vim:

Vins. 15. Ibo et convertam ad. locum donec. ex-
terminentur. Quemadmoduin, inquit, ferz post ve-
nationem revertuntur ad sua latibula, sedantes
dolorem ex venatione partum : εἰς et ego, inquit,
3pud memet ibo quietem habens, nec in principio
detegens providentiam, qux mili est erga vos, sed
veluti in otio agens, usquedum exstinguamini
per nos. Nam dignis adest Deus, ut et ad Jesum
Nave dicit : Uti cum Mose eram, sic tecum etiam
commorabor 51. EL: Ecce ego vobiscum sum omni-
bus diebus 55. Et : Nobiscum Deus "*. Abest autem
ab indiguis Deus, secundum illud : Cur destitisti a
nobis a longe **? Et : Veniut adjuves nos *!, idque
genus alia. Deinde, Qui fortem ligavit, rapit nos
ab illo detentos **. Ác neino potuit nos eruere ex
sancla ejus potentique manu, que atque in
Evangelio ait : Oves meas nemo diripit ex manu
mea **. Accepitque primitias naturz nostre, et

καὶ, Ποιιοθέτησόν us, Κύριε, τὴν ὁδὸν τῶν &-
λαιωμάτων σου, καὶ ἑκζιτήσω αὐτὴν διαπαγτόὀς'
ἡ xaX ὡς ἑνισχύων αὐτὸν, ὥστε ἑχχλίναντα àm
χακοῦ, ἔτι ποιῆσαι ἀγαθόν.

Καὶ ἐγὼ ἁρπῶμαι, καὶ πορεύσομαι ὡς (82)
πάνθηρ. Κοῦφος γὰρ ὢν, ἁρπάξει xal φεύχει.

Kal «αήνψομαι, καὶ οὐχ ἔστιν ὁ ἐξαιρούμεγος.
Τοῦτο δὲ λέων διὰ τὴν τῶν ὀνύχων ἀλχὴν, xai τὴν
ἁκαταπόνητον δύναμιν.

Καὶ πορεύσομαι, καὶ ἐπιστρέγω elc τόπον, ἕως
οὗ ἀφαγισθῶσιν. Ὥσπερ, φησὶ, τὰ θηρία μετὰ τὸ
θηρᾶσαί τι ἐπιστρέφουσιν εἰς τοὺς ἰἱδίους quiso,
διαναπαύοντα τὸν ἐκ τῆς ἄγρας πόνον * οὕτω χἀγὼ,
qnot, πορεύσομαι xav' ἑμαυτὸν ἠσυχάζων, xol μὴ
ἐν ἀρχῇ ἐχφαίνων τὴν περὶ ὑμᾶς πρόνοιαν, ἀλ)᾽
οἱονεὶ σχολάζων; ἕως οὗ ἀφανισθῆτε &q' ἡμῶν [f.
ὑμ.]. Πάρεστι μὲν γὰρ ὁ θεὺς τοῖς ἀξίοις, ὡς xol
πρὸς τὸν Νανη Ἰησοῦν λέγει Ὡς ἥμη» μετὰ
Μωση, οὕτως ἔσομαι καὶ μετὰ σοῦ' xaX, Ιδοὺ
ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ' xax, Μεθ'
ἡμῶν ὁ θεός. "Απεστι δὲ τῶν ἀναξίων * ὡς τὸ, "Ira
τί, Κύριε, ἀφέστηκας µακρόθεν ; xa , ᾿Ε.θὲ εἰς
τὸ βοηθήσαι ἡμῖν xaX τὰ τοιαῦτα. Kat, Ὁ δε-
σμεύσας τὸν ἱσχυρὸν, ἤρπασεν ἡμᾶς ὑπ' ἐχείγου
κατεχοµένους. Καὶ οὐδεὶς ἠδυνήθη ἡμᾶς ἐξελέσθαι
ix τῆς ἁγίας αὑτοῦ καὶ κραταιᾶς χειρός * ὡς χαὶ ἓν
τῷ Εὐαγγελίῳ λέγει, ὅτι Τὰ προόατά µου οὐδεὶς

profectus ad superna in locum suum, ubi prius ( ἁρπάζει ἐκ τῆς χειρός µου. "Ἔλαδέ τε τὴν à-—-

erht, in sinum Patris, tum statim omnia deleta
sunt, quz ad legis adminietrationem attinent. Anne
vides Deum etiam in nobis haud raro materiem
peccatorum auferre? Sunt alicuj divitie, quibus
adversum tenuiores ext!ollitur, diripit eas Deus.
Sic fortitudine, aut pulchritudine perperam utens,
elanguit, ac deformis est redditus. Qui per ho-
norem ad insipientia:m usquo effertur levaturque,
ad ignominiam decidit. Proinde sic agens Deus
proficiscitur, εἰ recte movetur, antea quidem nul-
lum transitum in tali anima obtinens, ac revertitur
57 in locum suum. Locus autem Dei est, mens
rationalis hominis, eo quod purgetur a circuinstan-
tibus delictis, digua facta divina successione, in-

apyhy τῆς ἡμετέρας φύσεως, xal ἑπορεύθη ἄνω εἰς
τὸν τόπον αὐτοῦ, ἕνθα ἣν πρότερον εἰς τὸν χόλπον
τοῦ Πατρὸς, xa ἡφανίσθησαν εὐθὺς πάντα τὰ τῆς
νομιχῆς πολιτείας. Οὐχ εἶδες xal &v Φμῖν πολλάχ.ς
τὸν θΘεὸν ἁρπάζοντα τὰς ὕλας τῶν ἁμαρτημάτων,
Ἔχων τις πλοῦτον, καὶ τούτῳ χατὰ πενεστέρων
ἑπαιρόμενος, ἀπέλαδε (85) τοῦτον lay9t. xal μέλ-
ei [f. κάλλει] χαχῶς χρώμενος, ἑνόσησε xai àz-
εµαράνθη * τῇ τιμῇ εἰς . ἀπόνοιαν χουφιζόμενος,
ἀτιμίᾳ περιέπεσεν. Οὕτω τοΐνυν ποιῆσας ὁ θεὺς,
πορεύεται xal χινεῖ καλῶς, πρώην μὲν µηδεμµίαν
πἀροδον ἔχων ἐν τῇ τοιαύτῃ Φυχῇ , καὶ ἐπιστρέφει
εἰς τὸν τόπόν αὑτοῦ. Τόπος δὲ τοῦ Θεοῦ, ὁ νοῦς τοῦ
λογικοῦ, διὰ τοῦ καθαίρεσθαι (84) ὑπὸ τῶν περι-

terea usque dum prorsum excidium flat liumana- D στατιχῶν, ἄξιος γενόµενυς θείας ὑποδοχῆς, ἕως οὗ

rum cogitationum.

CAPUT VI.

VgR3. 1. Querent facien. meam ἵπ affíictione
suu, εἰ snane venient ad me dicentes : Eamus et
reveriamur ad Dominum Deum nostrum, Ut in cor-
poralibus afflictionibus qux per molles medelas
curari nequeunt, opus est austerioribus pharmacis:

** Psal. cxvi, 23.
** Joan. xviii, 12,

VU psal. xx, 9.
923. *! Psal. xix,4.

V jos. 1, 5.
*3 Joan. rx, 98.

παν-ελὴς ἀφανισμὸς τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν
γένηται,
KE9AA. G*.

Kal ζητήσουσι τὸ πρὀσωπόν µου à θ.1ΐψει
αὐτῶν, xal ἀρθριοῦσι πρός κε, «1έγοντες' Hopev-
θῶμεν, καὶ ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριον τὸν 8e
ἡμῶν. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν παθῶν, τοῖς uh
διὰ τῶν μαλαχῶν θεραπευοµένοις φαρμάκων, χρεία

55 Matth, xxvii, 20. 5? Mattb, 1, 35. ** Psal. 1x,

Varie lectiones et notte.

B (82) Eadem, ordine parum immutato, babet Cod.
av.

(85) ᾽Απέόαλε, amisit, Cod. Ven.
(84) Καθαιρεῖσθαι, Cod. Dav.

013

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. — CAP. VI.

014

τῶν αὑστηροτέρων * οὕτω xal τῶν ἀνθρώπων, ὅσοι A sic iuter homines, quotquot per clementiam Dei ad

διὰ χρηστότητος τοῦ Θεοῦ εἷς µετάνοιαν οὐχ ἄγον-
ται, διὰ τῶν αὐστηροτέρων παιδενόµενοι, τὸ δἐον
ἐπιγινώσχουσιν * ὥσπερ οὖν xal οὗτοι àv τῇ τῶν
ἀγαθῶν ἀπολαύσει μὴ ἐκζητοῦντες τὸ πρόσωπον τοῦ
θεοῦ, £xot τὴν ἐπιστασίαν αὐτοῦ, xal τὸ ἐπισχέπτε-
σθαι, xal ἑφορᾶσθαι παρ' αὐτοῦ, Ev τῇ στερήσει
τῶν ἀγαθῶν xaX ἓν ταῖς θλίφεσι ζητοῦσιν (85) αὐτὸν
χτδεµόνα xal ἐπιστάτην, χαὶ ὀρθριοῦσι πρὸς αὐτὸν,
ἀντὶ τοῦ, ταχυνοῦσιν * 3j, ὅτι ὥσπερ ἀπό τινος νυκτὸς
τοῦ σχότους τῖς προτἐέρας ἀγνωσίας ἐγερθέντες,
πρός µε,

"Οτι αὐτὸς πέπαιχε καὶ ἱάσεται ἡμᾶς. Τινὰ τῶν
βιθλίων, Ἕρπακεν, ἔχει, χαὶ ἴσως οὐ xaxübg * ene
yàp ἀνωτέρω, ὅτι Αρπῶμαι. Λὐτὸς, φησὶν, ἤρπακεν,
αὐτὺς πέπαιχεν, αὐτὸς xal ἰἱάσεται * θεοῦ γὰρ ἁρ-
πάνοντος (87), ἡ παΐοντος, οὐδεὶς ἄλλος ἰάτρός ' οὔ-
τως £y θλίψει ἐμνήσθηααν τοῦ θεοῦ. Ταῦτα δὲ νόει
καὶ περὶ τῶν Όστερον ἐξ Ἑδραίων µελλόντων πι-

τεύειν εἰς Χριστόν. Οὗτοι γὰρ ἓν τῇ bir (88)
ταύτῃ. χαὶ τῇ αἰχμαλωσίᾳ τῇ μακρᾶ, ἐχζητήσουαε,
φησὶ, τὸ πρόσωπον (89), fro τὸν Υἱόν. Xapaxthp
Ἱάρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός ' ol; καὶ ἔπι-
στρέφουσι πρὸς Κύριον περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα,
ὁ χεῖται br τὴν καρδίαν αὐτῶν. Καὶ ἐπὶ τοῦ χαθ᾽
ἕχαστον δὲ τοῦτο εὑρήσεις, τὸ ἑπιστρέφειν μᾶλλον
tv θλίφεσι πρὸς Κύριον, ὃς παίει τὰ αἰσθητὰ ἡμῶν
xal cupa tix, xal ἰᾶται τὰς φυχάς (90).

Πατάξει καὶ µοτώσει ἡμᾶς' ἁγιάσει [vulg. ὑγ.|
ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας ' ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ
ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόµεθα (91) ἐναντίον αὐ-
τοῦ, καὶ γγωσόμεθα. Κατὰ μὲν τὸ πρόχειρον τοῦτό
φησιν, ὅτι οὗ δεῖται χρονικῆς περιόδου Geb. εἰς θε-
panclav, ἀλλ ἀθρόαν παρέξει τὴν ὑγίειαν. Αἰνίττεται
μέντοι χαὶ τὸ χατὰ τὴν φύσιν ἡμῶν μµυστήριον.
(94) Ἐπάταξε μὲν γὰρ τὴν φύσιν τῷ θανάτῳ: ἆμαρ-
τάνοντας γὰρ θανάτῳ παρέδωχε * παρενέδαλε δὲ τῇ
[πα]ταχθείσῃ φύσει τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν, οἷόν τι µοτάριον,
ὃς ἐν τῷ τραύματι τοῦ θανάτου γενόμενος, ὑγίασεν
ἡμᾶς, xa ἀνέστησε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ. Τὸ γὰρ πρόσ-
λημμα, ὃ ἐξ ἡμῶν προσελάδετο ἀναστήσας, xal ἡμῖν
πᾶσι την ἀνάστασιν ἑδωρήσατο, fv ἔξομεν ἐν χαιροῖς
ἰδίοις, xal ζησόμεθα, Ἐπειδὴ γὰρ εἷς ὑπὲρ πάντων
ἀπέθανε», ὁ αὐτὸς εἷς χαὶ ἀνέστη ὑπὲρ πάντων, xal

paenitentiam non ducuntur, per scveriora eastigati,
sapeuumero hoc agnoscunt. que igitur ac illi,
in bonorusm fruclu non exquirentes faciem Dei,
Sive praesulatum ejus, atque visitationem et provi-
dentiam ipsius, duin bonis viduantur, eum curato-
rem et p:aecepLorem quxrunt, et matutino ad ipsum
tempore veniunt, pro, accclerant : siye quod veluti
à nocte tenebrarum prioris ignoranti:c excitati sese
mutuo adhortentur, ut revertantur ad me.

παρακελεύσονται (80) ἀλλήλοις, ὥστε ἐπιστραφῆναι

Ὕεης. 2. Quoniam ipse percussit, εἰ medebitur
nobis. Quidam librorum hic, flapuit, habent, et
forlasse non male. Dixit enim supra, Diripiam.

B 1pse, inquit, rapuit, ipse percussit, ipse quoque

nicdebitur nobis. Deo enim rapiente vel percutiente,
nemo alius est medicus uspiam. Itaque in calami-
tate meminerunt Dei. Hzc perzque intelligas licet
de iis qui ex Hebraeis deinceps in Christum credi-
turi sunt. Illi enim, in siti hac et captivitate longa,
exquirent (inquit) faciem sive Filium. Nam is est .
figura substantiz Patris, quibus et sd Dominum
revertentibus aufertur velum quod super cor ipso-
rum est positum. Reperias autem hoc vel in sin-
gulis, quod in tribulatione magis ad Dominum
revertantur, qui sensibilia nobis ferit et corporalia,
sanatque animas.

VEns. 9. Feriet, et curabit vulnera nostra, Sana-
bit nos post biduum. Tertia die surgemus, et quere-
mus coram ipso, et cognoscemus. Propter facilitatem
hoc dicit : quoniam non indiget diutina circuitione
Deus ad curam, verum accumulatam statim exhi-
bebit sanitatem. Juxta adumbrat mysterium
secundum naturam. Nam percussz natura injecit
Filium suum ceu pretium quoddam et curationem,
qui in vulnere mortis constitutus, sanavit nos,
resuscitavitque tertia dic. Id enim quod a nobis
assumpsit, $$ excitans, nobis perzque omnibus
resurrectionem donavit, quam habebimus tempori-
bus suis, et. vivemus. Postquam enim unus pro
cunctis diem ob:it, is ille unus et pro cunctis
resurrexit: vit:inque duceniu3 non longe ab ipso
reinoti, sed facie ipsum intuentes, tui'uque perfec-

ζησόμεθα οὗ πόῤῥω ὄντες αὐτοῦ, ἀλλὰ τῷ mposuntp p tiorem cognitionem ejus consequemur. Nunc enim

αὐτοῦ ὁκτανόμενοι (95), xal τὴν τελεωτέραν γνῶσιν
τότε ἔξομεν. Νῦν μὲν γὰρ ἑν ἑσόπτρῳ, qnot,
βλέπω, καὶ ἐν αἰγίγματι ' τόζε δὲ ἑπιγγώσομαι,
χαθὼς xal ἐπογγώσθην. Πατάσσεται xoi ὁ ψεχτὺς

* [ Cor. xui, 19.

(85) Ζητήσονσι, quarent, Cod. Ven.
(86) Παραχαλέσονται, solabuntur, Cod. Ven.
(87) ἩὪ ἁρπάζοντος, vel rapiente, Cod. Ven.
(88) θλίψει, afflictione, Cod. Ven.
(89) Πρόσωπόν µου, faciem meam, Col. Ven.
y (90) Σωματικὰ πάθη, corporeos affectus, Cod.
en.
(91) Lonicerus fortc legit ζητησόμξεθα vel altro.

in speculo, inquit divus Paulus, video, εἰ enigmate:
tum awtem cognoscam, perinde ac cognitus sum 09.
Czeditur etiam vituperabilis ardor et impetus in
auimá, vituperandaque concupiscentia, ut ne in

Yarie lectiones et note.

adeoque reddidit σσ τει. Venet. Cod. et Dav.
habent ζησόμεθα, vivemus.

(92) Aliquid hic in Loniceri versione desiderari
videlur.

(93) Verba bec, xal ζησόμεθα, οὐ πὀῤῥω ὄντες
αὐτοῦ, ÓÀÀà τῷ προσώπῳ αὐτοῦ ὁπτανόμενος,
et vivemus, non louge ab ipso remoti, sed (acie
ipsum intuentes, desunt in Cod. Bav.

6:5

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

0

vanum in rabiem adigantur, verum Verbum habeant, A θυμὲς ἐν τῇ φυχῆ, καὶ ἡ φεχτῃ ἐπιθυμία, ἵνα μὴ

veluti emplastrum et obligatonem replentem
" vacuitatem ipsorum. Sanamur etiam juxta vitam in
actione consistentem, quando daz affeciiones bz,
ira ct cupiditas, non ad tenebrarum opera accesse-
rint, sed enim luminis et diei, ut et de nobis dici
possit : Proinde non sumus noclis, sed diei **. Surgi-
mus etíam tertia die, quando tertia in nobis animae
pars rationalis videlicet οἱ speculativa, illustrata
fuerit : turo enim vivemus coram ipso Deo, intuen-
tes in ipsum facie ad faciem. Quare subiufert, Et
cognoscemus.

Festinabimus cognoscere Dominum , tanquam
diluculum paratum inveniemus ipsum. Studiose cum
festinatione et ingenti desiderio quicremus eum.
Dt enim. dilueulum noctis caliginem dissipat, eic
"et ipse prompte celeriterque providentie sua
- radios exhibebit, et ab noctis afflictionibus libe-
ri bit.

Ve:ietque nobis ceu. pluvia matutina. el serotina
terre. Matutüing etiam pluvix indigel tejra, ut
proferens ipsa commissam sibi sementem, pingue-
dinem habeat qua eam nutriat. Serotinz vero
potissimum, ne adulta sata. exarescant : plurimo
enim humore ad educationem sui opus habent, ut
fructum tandem ferant, quem humiditate fovent.
Itaque et nobis Deus veniet imatutinus imber,
quando incipiet liberare nos a captivitate. Seroti-
nus vero, quando nos restituens patriz, nos defen-
dit, nostrique curam gerit. Hunc ad modum
Christus post resurrectionem, mane quidem mulier-
culis sese, sero vero, januis occlusis, discipulis
suis ostendit **, Obtingit οἱ cuilibet anims,
matutinus iniber, quando revelat Veteris Testa-
ntenti cognitionem Deus, quod in primordiis divinse
cognitionis ortum est. Serotinus véro, quando
E«angelii intellectum eidem impertit: quod sero
qvidem, adeoque novissimis temporibus illuxit. Ac
tum animam in terram divinitus impulsam alterat,
de qua Propheta: Visitasti, inquit, terram, et ine-
briasli eam *!,

59 Vens. 4. Quid tibi faciam, Ephraim? Quid
tibi [αείαπι, Juda ? Misericordia vestra velut nebula
matulina, ac veluti. ros diluculo proficiscens. Post-
quam denuntiarat eis Deus, 66 eos suscepturos
denuo : erant aulem ob scelera sua in multas
«asuri, post susceptionem hanc, calamitates : re
ergo existimarent, mentitum sibi eum, nec sulli-
cientem graliam impertisse, przdicit eis, quod ipsi
sint futuri malorum suorum 2uctores, Miscet
autem cum eis sermones, patris in morem liberos
5008 amantis, tantum non talia dicens: Ego quidem
omnem vobis gratiam et veniam dare voio, ac

**] Thess. 1, 6. ** Joan. xx, 96.

διαχενῆς Άλυττωσιν, àÀÀ ἔχωσι τὸν λόγον, city
τινα μοτὸν (94), ἀναπληροῦντα τὸ κένωµα αὐτῶν.
Ἁγιαζόμεθα οὖν κατὰ τὴν πραχτιχΏν, ὅταν τὰ δύο
ταῦτα πάθη μὴ τοῖς του σκότους ἔργοῖς poatea,
ἀλλὰ τοῖς τοῦ φωτὸς xai ἡμέρας * (05) ὥστε λέγε-
σθαι χαὶ περι ἡμῶν ' "Apa οὖν οὐχ ἐσμὲν γυκτὸς,
àAA' ἡμέρας. ᾽Ανιστάμεθα δὲ ἐν τῇ τρίτη ἡμέρ.,
ὅτε δηλαδὴ φωτισθῇ τὸ τρίτον τῆς φυχῆς µέρος, τὸ
λογιστικὸν διὰ θεωρίας" τότε γὰρ καὶ ζτσύμεθα
ἑναντίον αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ὃ ἐστι, θεωροῦντες αὐτὸν
πρύσωπον σρὸς πρόσωπον. Ἐπάχει οὖν Καὶ Ίγω-
σόμεθα.

Διώξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὄρθρον
ἔτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Σπουδαίως, qno xal
πρόὀθυµότερον αὐτὸν ἐπιζητήσομεν. Καθάπερ yip
ὄρθρος λύει τῆς νυχτός τὸ ζοφῶδες, οὕτως χαὶ αὖὐ-
tbe ἑτοίμως xal ταχέως τῆς ἑαυτοῦ προνοίας τὰς
ἀχτῖνας παρέξει, χαὶ τῆς νυχτὺς τῶν Ὀλίφεων àz-
αλλάξει,

Καὶ ἦξει ἡμῖν ὡς ὑετὸς πρὠῖμος καὶ ὄψιμος τῇ
ΤΠ. Ἡ γὴ καὶ πρωῖμου ὑετοῦ χρῄξει, ὡς ἂν ἐχ-
φύσασα τὰ σπαρέντα, ἔχῃ xal πιότητα, ὥστε ἁνι-
τρέφειν αὐτά * xal ὀψίμου δὲ μάλιστα, ἵνα μὴ ἆτο-
ξηρανθῶσιν ἀδρυνθέντα, ὅτε πλείονος ἰχμάδος vp
τροφὴν δέονται, ἅτε xal τοὺς χαρποὺς τηνιχαῦτα
προθἀλλοντα. Καὶ ἡμῖν οὖν, φηῃσὶν, ὁ θεὸς, xal
πρώϊμος ὑετὸς ἤξει, ὅτε ἄρξεται τῆς αἰχμαλωσίας
ἐλευθεροῦν * xal δύµµος, ὅτε ἀποχαταστήσα, ἓν τῇ
πατρίδι περιέπει ἡμᾶς, καὶ χῄδεται ἡμῶν. Καὶ ὁ
Χριστὸς δὲ μετὰ τὴν ἀνάστααιν, πρωῖ μὲν ταῖς Υν-
ναιξὶν ἑαυτὸν, ὁγίας δὲ τῶν θυρῶν κεχλεισµένων
τοῖς μαθηταῖς , ἑνεφάνισε. Γίνεται χαὶ ἑχάστῃ voy
πρὠϊμος μὲν ὑετὸς, ὅτε ἀποχαλύπτει τῆς Da?a:d;
τὴν γνῶσιν, ἧτις àv ἀρχῇ τῆς θεογνωσίας ávizt:-
λεν * ὄψιμος Vb, ὅτε τὴν σύνεσιν τοῦ Εὐαγγελίου δί-
δωσι, τοῦ ὀψὲ καὶ ἐπ ἑσχάτων τῶν χρόνων ixi&a-
ψαντος. Καὶ τότε ποιεῖ τὴν φνχὴν γῆν θελητην (96),
περὶ fig ὁ προφήτης λέγει. Ἐπεσκέψω τὴν Τη,
καὶ épéüvcac abcr.

Tl cou ποιήσω, Εφραίμ; τί χσιήσω, Σούδα; Τὸ
δὲ ἔεος ὑμῶν, ὡς regéAn πρωϊνἡ, xal óc ὁρ-
θρινἣ δρέσος πορευοµένη. Ἐπειδὴ κατεπηγγείλατο
αὐτοῖς, ὅτι ἀντιλήψεται αὐτῶν, ἔμελλον δὲ xal μετὰ
ταύτην τὴν ἀντίληψιν πολλοῖς περιπεσεΐσθαι χαχεῖς
διὰ τὰς αὐτῶν µοχθηρίας " ἵνα μὴ νοµίσωσιν, ὅτι
ἐφεύσατο αὐτοῖς, xal οὗ διαρχΏ την χάριν δέζωχε,
προλέχει, ὅτι αὐτοὶ ἔονται αἴτιοι’ ὡς πατὴρ & φιλό-
στοργος, τὴν πρὸς αὐτοὺς ποιεῖται διάλ:ξιν,μονονο”χὶ
ςοιαῦτα λέγων" Ἐγὼ μὲν πάσης φειδοῦς ὑμᾶς ἀδιὼ,
xa |f. add. ἀξιοῦν] θέλω, χαὶ διαιωνίζοντος ἑλέους; ἡ
δὲ ὑμετέρα διάνοια, πρόσκαιρος οὖσα, καὶ Δοικυζὰ v&-

* Psal. txiv, 10.

Varke lectio:es et notes,

(04) Κενὸν, vacuum, Cod. Του.
(95) Hzc usque ad ἡμέρας desiderantur in Cod.
av.

(96) Verba γῆν θελητὴν, terram placitam somant;
sed Lonicerus legisse videtur θεήλατον, ut €1. ejus
Tuterpretatione liquet.

611

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VI.

618

eig, πρωί φαινοµένῃ , χαὶ ὑπὸ τοῦ ἠλίου σκεδαν- A perpetuo derantem | miseriegrdiam. Veetor autem

νυµένη, ἡ δρόσῳ ὀλίγῃ, ὑπὸ τῶν ἀχτίνων δαπανω -
µένῃ, xal ἁφανιζομένῃ (τοῦτο γάρ ἐστι tb, Πορευὺ»
μένη), ποιεῖ χα) τὸ ἕλεός µου, ὃ Σλεῶ ὑμᾶς, τοιοῦ-
τον εἵναι πρήσχαιρον. ᾽Αρούσωμεν, ὅτι ἡμεῖς ἔσμεν
μέτρον τοῦ θείου ἑλέους, Ἡ Ἱαρατείνοντες αὐτὸ διὰ
τῆς διαρχοῦς µετανοίας, ἣ χολοθοῦντες διὰ τοῦ
τάχιον στραφήναι εἰς τὰ ὀπίσω, χαὶ (97) σπουδάσω-
μεν µαχρύτερα ἑαυτοὺς ἐλεεῖν. "Όντως γὰρ ἡ βασι-
λεία τῶν οὐρανῶν ἑντὸς ἡμῶν ἐστι, xai τῆς ἡμετέ-
pz; πρραιρέσεως ἀχόλουθός ἐστιν 6 θεός. Φέρεται
καὶ ἓν ἑτέρᾳ voa, Τὸ δὲ EAeóc µου ᾽ καὶ νοβσεις
οὕτως, ὅτι σχετλιάκων ἐνταῦθα ὁ θεὸς, φησὶν, ὅτι
Πάντα τρόπον (98) ἐπεδειζάμην εἰς ὑμετέραν διέρ-
θωσιν΄ xai γὰρ τὸ ἕλεός µου ἑπαπέστειλα ὑμῖν,
ἵνα πιάνη ὑμᾶ., ὡς δρόσος Euh πορευοµένη,
τουτέστιν ὑπὸ πνεύματος δ.αχεοµένη ἐπὶ τὴν γῆν,
xai ὡς νεφέλη πρωϊνὴ χαταφύχονσα τοὺς καρπούς *
ἀλλ᾽ ὑμεῖς Οὐχ ἐδέξασθε τοῦτο. ᾽Αλλ) οὐδὲ «hv Yiby
ο. Ἑδραῖοι ἐδέξαντο, ὃς ἔλεος v τοῦ Πατρὸς (δι) a5-
τοῦ γὰρ ἡλεήθημεν), ἀπεστάλη, ὡς νεφέλη, διὰ ziv
παχύτητα τοῦ σώματος * πρωϊ δὲ, διὰ τὸ τὴν νοµι-
xiv σχιὰν ἐλθεῖν, xal τὸ μὴ χαταληφθῆναι ὑπὸ τῆς
σχοτίας τοῦ διαθόλου χαὶ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ xal
τοῖς ἄλλοις ἀρχὴ γενέσθαι quito, ὥσπερ τὸ mpul,
the ἡμέρας. "O δὲ αὐτὸς xai δρόσος ἣν, ἄνωθεν
πεσοῦσα * πορενομένη δὲ, διὰ τὸ pp ἐν ἑνὶ τόπῳ
περ.ορισθῆναι τὴν αὐτοῦ γνῶσιν, ἀλλ εἰς πάντας
ἐπιπορευθῆναι. Πρώην μὲν γὰρ iv τῇ Ἰουδαίᾳ

:w05:b; fv: νῦν δὲ εἰς πᾶσαν τὴν γην τοῦ τῶν ϱ

ἀποστόλων ἐβελθόντος φόγγου, ἐπλήσθη ἡ ys τοῦ
Υνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολὺ καταχαλύψον [f.
κατακαλύψαν vel χατακαλύπτον] θαλάσσας. Καὶ ἔφα-
xav αἱ ἁἀστραπαὶ αὐτοῦ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ εἴ-
δοσαν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον
τοῦ Θεοῦ.

coep.riente maria. líluxerunt itaque fulgura ejus
Ji "*.

Διά τοῦτο ἀπεθέρινα τοὺς προφήτας ὑμῶν,
ἀπέκτεινα αὐτοὺς ἐν ῥήματι στόµατός µου, xal
τὺ κρῖμά µου ὡς φῶς ἑξε.εύσετωι. Ὑμεῖς μὲν,
roiv, οὕτως ἔχετε, ὥστε Ὑυχράν τινα xal ὁλιγο-
χρόνιον τῆν µετάνοιαν ἐπιδξίχνυσθαι , xat διὰ τοῦτο
καὶ τὸ ἔλεός µου τοιοῦτον ἀποτελεῖν ΄ Όμως ἐγὼ οὐχ
ἑνέλειψα τῆς προσηχούσης προνοίας ὑμᾶς ἀξιῶν,
ὥστε xal τοῖς ἁγίοις προφήταις, o0; ὑμῖν map-
αιγέτας ἕστειλα (99), αἴτιοι [[. αἴτιος] θανάτου γε-
γέσθαι (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, ᾽Απέκτειγα) * καὶ διότι
*5 ῥημα τοῦ στόµατός µου δέδωχα αὐτοῖς πρὸς τ

προοφητεύειν, Eq δοχώ αὐτοὺς ἀποχτεῖναι. Πλὴν
Xv πάντας ἀποκτείνητε, οὐ δύνασθε φευδῃ ποιῖσαι
τὰς περὶ ὑμῶν προφητευθέντα * ἁλλὰ τὸ χρὶμά pov,
τω υτέστιν fj ψηφος, fiv ἐφηφισάμην ὑμῖν, ὡς φῶς

animus «t cogitatio temporaria, bimilieque nebule
smb dilueulo appsrent, et à sole dispnie, vel
exiguo rori ab radiis solarilws abesmplo et obscu-
ratu (hoc eninr est, qtod ait, profieiscens), efficit
miserationem perque meau, qua vos iniseror,
lemporariam esse. Audiamus Haque, nos mensu-

rai esse divine mtsericordisz, sive eam extenden- |

tes sufücieuter penitendo, vel celerius revertendo
ad priorem pravitatem mutilantes. Demusque ope-
ram, ut. diuturnius ille nostri misereatur, tum
vere regnum Dei intra nos erit *, nostrique
instituti Deus comes erit. Legitur et in alia scrip-
tura, Misericordiu mea **. Quod sic Intelliges,
quod Deus hic xgre patiens dicat, Omnem vobis
rationem exhibui et demonstravi, ad vestram cor-
rectionem., Etenim misericordiam meam demisi
vobis, ut focundaret, ae pingues vos redderet,
veluti ros matutina hora iter facíens, hoc est, a
flamine diffusus super lerram, et siculi nebula
perinde mane infrigidans fruges. Verum enim vos
illam ipsam non suscepistis. At neque Filium Dei
llebrei exceperunt, qui cum essct. misericordia
Patris (per ipsum enim misericordiam adepti sumus),
demissus cst velnti. nebula, ob corporis sui pin-
guedinem. Matutina vero, eo quod umbra ipse legis
veniret, quodque non deprehenderetur ab tenebris
diaboli et peccati, sed aliis etiam principium lucis
fuerit, itidem ut mane, vel diluculum est diei
initium. ldem quoque ros erat, superne decideus:
iter ideo faciens, quod non uuo in loco circum-
scripta eit ejua cognitio, sed ad omnes accesserit,
Antea quidem et mane, in. Juda tantummodo
cognitus erat Deus, nunc vero in universum terra-
rum orbem, egresso apostolorum sonitu, impleta
est tellus cognitione Domini, velut aqua multa
orbi terre 7, rideruntque fines terrm — salutare

VkRs. 5. Propterea demessui prophetas. vestros:
interemi εοε in verbo oris mei, εἰ judicium meum
ccu lumen egredietur. Vos quidem, inquit, sic
habetis, ut frigidam quamdam poarvique temporis
penitentiam Q demonstretis, per hoc meam
pariter misericordiam talem facientes, Attamen
ego baud intermisi vos congruenti providentia
dignari, adeo ut εἰ prophetis meis quos vobis
adhortatores misi, causa mortis exstiterim ?. hoe
euim denotat, Occidi, Et quoniam dedi ipsis verbum
oris mei ut vaticinarentur, videor eos occidisse.
Atqui etiamsi cunctos plane dederitis neci, non
poteritis. tamen irrita facere, (18 de vobis illi
precinuere, quominus judicium meum, lioc est,
decretum quod super vos decrevi, ceu lumen efful-

* Luc. xvi, 20. * Psal.tvini, 18. 7? Psal. xcvi, 4. !. Psal. xcvi, 5.

Varie lectiones et note.

(97) ὥποσα verba ita. sonant: Operamque demus,
Wl ipsi nostrum diutius misereamur ; regnum. enim
«ασγπηι vere in. nobis est, electionisque comes Deus.

(98) Πάντας τρόπους, omnes modos, Cod. Ven,
(99) Ei; ὑμᾶς ἔπεμπον, ad vos misi, Cod. Yen.

-

612

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHTEP.

080

geat, patiaminique omnia que illi dixerunt. Qui- A λάμψει, xal πείσεσθε πάντα, ὅσα ἐχεῖνοι εἶπον.Τινὶς

dam per prophetas hic vanos vates intellexerunt.
Occidi enim ipsos in verbo oris mei, hoc est, per
imperium meum. El judicium meum inter ipsos
ut lumen splendidum, haud occultabitur, sed luce-
bit, et ab omnibus per opera cognoscetur. Etenim
et Elias leto dedit prophetas Baal, sacerdotesque
lucorum **, Sie jehu qui genus Achab delevit
pretextu festivitatis in Daal gratia celebranda,
collectos sscerdotes Baalitas; ad unum omnes
mactavit "*.

Vgns. 6, T. Nam misericordiam volo et non
sacrificium, agnitionemque Dei potius quam incensas
victimas. At. ipsi sunt. tanquam homo pravaricans
testamentum. 1n superioribus objecit accusando

δὲ, Τοὺς προφήτας ὑμῶν, τοὺς ψευδοπροφήταςί-
νόησαν. ᾽Απέκτεινα γὰρ αὐτοὺς ἐν ῥήματι στόµα-
tóc µου * τουτέστι, διὰ προστἀγµατός pou" καὶ ἡ
χρίσις µου ἡ ἐν αὐτοῖς, ὡς qus λαμπρὸὺν οὗ χρυθή-
σεται , ἀλλὰ λάμψει, xal πᾶσι διὰ τῶν ἔργων Two-
σθήσεται, Καὶ Ἠλίας γὰρ ἀπέκτεινε τοὺς τῆς Báo)
προφήτας, xal τοὺς ἱερεῖς τών ἄλσεων' xai ὁ Ἰτο,

^ καὶ τὸ γένος τοῦ ᾿Αχαὰδ ἑςολοθρεύσας, προφασι-
σάµενος ἑορτὴν τῷ Βάαλ τελεῖν, συναγαγὼν εἰς αἷ-
xov ἕνα, πάντας ἀπέσφαξε.

Διότι ἔλεος θέλω, καὶ οὐ θυσἰαν, xal ἐπίγγω.
cw θεοῦ, ἢ ὁκοκαυτώματα. Αὐτοὶ δέ εἶσιν ὡς
ἄνθρωπος παραδαίνων διαθήκην. ᾿ΑἈνωτέρω (1)
δύο αὐτοῖς ἐνεχάλει, τὴν τε πρὸς τοὺς πλησίον ἀδι-

injuriam quam proximis intulerunt, idolorumque B χίαν, xa την τῶν εἰδώλων θεραπείαν' χαὶ νῦν δὲ

culturam : nunc ait, Misericordiam ego potius erga
proximum, quam injuriam et sacrificium recipio,
ac Dei cognitionem magis quam holocautoma!a.
Atque hzc duo legem perferens mandavit : Diliges
Dominum Deum tuum ", et proximum tuum τὸ
charitate prosequeris. Vos autem transgressi estis
testamentum n.euu hoc, sancitamque legem. Krga
proximum enim injurij estis, et misericordie
expertes, ac preterea cognitionem | mei repulistis.
Dicat bic quisquam : Quia Judzi sacra perficientes,
misericordiam vero non habentes, prevaricabantur
testamentum : perspicuum est legem de sacriflciis
verba facere. Sed secretiora quedam magisque
spiritum redolentia fuerunt ea qu:e hic memora-
vit, nempe misericordia et agnitio Dei. Per miseri-
cordiam itaque vita in actione consistens el opere,
per cognitionem contemplatio innuitur. Egredietur
quoque in futuro sxculo Judicium Dei, veluti
lumen, per Unigenitum. Pater enim nemínem judi-
cat, sed judicium omne iradidit Filio 15", qui suo in
mundun adventu, non per sacrificia, sed per suam
misericordiam nos salvos fecit'*. Neque per holo-
cautomata perve incensa, verum per agnitionem et
fidem nos justificavit. Misericordiamque nos docuit,
cum diceret : Beati misericordes ". Et: Quo volte-
ritis ut faciant vobis homines, eadem εἰ illis pre-
staie **, Et cum hoc. verbi, Misericordiam volo"*,
etc., in testimonium protulit in medium, 61 inuu-
merisque aliis 1nodis cognitionem Dei przcepit,
presertim cum omnes sermones et opera sua Deo
referret,accepta, ipsique tantum ascriberet, cum-
que diceret Philippo: Qui videt me, videt et Patrem
meum **. Hinc etiam dixit: Manifestasi. nomen
luum mortalibus *', non Judzis tantum, sed omui-
bus. Proinde qui ipsum non susceperunt, trans-
gressi sunt onmino lestamentum Patris, qui οἱ

7! HT Beg. xvin, 40.

12 [V Reg. x, 25.
το Tit, in, 5.

*'! Μαι. v, 7. "* Mauh. vii, 12ο

** Deut. vt, 5.
7? Math. ix, 13.

φησιν, ὅτι Ἐγὼ ἔλεος μᾶλλον ἀποδέχομαι τὸ πρὸς
τὸν πλησίον, f; τὰς θυσίας καὶ τὴν του θεου ἐπί-
γνωσιν, ἃ τὰ ὁλοχαυτώματα. Καὶ νομοθετῶν γὰρ
δύο ταῦτα προσέταξεν' ᾽Αγαπήσεις Κύριο τὸν
θεόν σου’ καὶ, ᾽Αγαπήσεις τὸν π.λησίον. Ὑμεῖς
δὲ παρέδητε τὴν διαθήκην gov ταύτην καὶ τὸν vo-
'μοθεσίαν. Καὶ πρὸς τοὺς πλησίον yàp ἄδ.χοί iot
xai ἀνελεήμονες, xal πρός Ye, τὴν ἐμὴν ἐπίγνωσιν
ἁπώσασθε. Είποι δ' ἄν τις, ὅτι ἐπειδὴ Ἰουδαῖοι θυ-
σίας ἀπιτελοῦντες, ἔλαιον |f. ἕλεον] δὲ μὴ ἔχοντες,
παρέδαινον τὴν διαθήχην, δῆλον, ὅτι, ὅσα ὁ γόµος
περὶ θυσιῶν ἑδόχει λέχειν, ἄλλα τινὰ μυστιχώτερα
xai πνευµατικώτερα σαν. Auk μὲν οὖν τοῦ ἑλέου ἡ
πρακτιχἡ δηλοῦται * διὰ δὲ τῆς ἐπιγνώσεως, ἡ θευ-
pla. Ἐξελεύσεται xol τὸ ἓν τῷ μέλλοντι αἰῶνι
κρῖμα ποῦ θεοῦ, ὡς φῶς, διὰ τοῦ Μονογενοὺς'
Ὁ γὰρ Πατήρ οὐδένα κρίνει, àAA τὴν xplcw
πᾶσω δέδωκε τῷ Ylp* ὃς ἐλθὼν εἰς τὸν xóspov,
οὗ διὰ θυσιῶν, ἀλλὰ χατὰ tbv αὑτοῖ ἔλεον, ἔσωσεν
ἡμᾶς * καὶ οὐ δι’ ὁλοχαντωμάτων, ἁλλὰ διὰ τῆς ἓπι-
γνώσεως xai πίστεως ἡμᾶς ἰδικαίωσε, xal τὸν ἔλεόν
τε ἐδίδαξεν (àv ol; τε ἔλεγε * Μακάριοι οἱ ἐλεήμο-
v&c* καὶ, Α ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν jur οἱ ür-
θρωποι, xal ὑμεῖς ποιεῖτα αὐτοῖς ' xaX bv οἷς ταύ-
την τὴν ῥῆσιν εἰς µαρτυρίαν προήνεγχε, xal µυ-
plot; ἄλλοις [2]) * τὴν δὲ ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ, tv οἷς
το ἀεὶ τῷ Πατρὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ xal τὰ ἔργα
ἀνετίθει, καὶ &v οἷς ἔλεγε τῷ Φιλίππῳ” ᾿Ο éupa-

p χὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. "O0ev. xol Devev*

Ἑφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις " 9x
Ἰουδαίοις µόνον, ἀλλὰ πᾶσιν. Οἱ οὖν μὴ δεξάµενο:
αὐτὸν, παρέδησαν πάντως τὴν διαθήχην τοῦ ἴα-
τρὸς, ἥτις καὶ τὸν Υἱὸν κληρονόμον ἐποίει τοῦ ἀμπε-
λῶνος. Ὁ δὲ ἀμπελὼν Κυρίου Ya6a00, αὐτοὶ σαν
à οἴχος τοῦ Ἰσραὴλ, xal ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, νε--
φυτον Ἰγαπημένον' ἀλλ ἑλθόντα τὸν Τν εἰς τὰ ἴδια

"* Joan. v, 2.
δι Joan. xvit, 6.

ο Matth. στης 99.
5! Joan, xiv, 9.

Varie lectiones et nota.

(1) Ἐν ἑτέρῳ, in alio (ecilicetloco), Cod. Bav.
(2) Verba et aliis innumeris ad praecedentia sunt
referenda; qua vero sequuntur, ita reddenda:

Coguitionem vero Dei (subaudi ἀδίδαξε, ἀοεκίις
verbum enim hoc ulrumque periodi membrum
regit).

$81

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VI.

(62

οἱ ἴδιο: οὐ παρέλαθον, ἁλλ᾽ εἶπον ' Οὗτός ἐστιν ὁ A Filium. haredem faciebat viuca. forro vigev

χ.ηρογόμος δεῦτε, ἁἀποκτείνωμεν αὐτόν. 'H
αὐτὴ δὲ διαθ/χη τοῦ Πατρὸς, αὐτοὺς κληρονόμους
ἐποίει νἱοθεσίας, δόξης, οὐρανῶν βασιλείας * ἀλλ' οὖχ
Ἠθέλησαν ἀχολουθῆσαι τῇ δ.αθήκῃ οὐδὲ κατὰ τοῦτο,
ἀλλὰ xat' ἀμφοτέρους τοὺς τρόπονς παρέθησαν ab-
τὴν, χαὶ τὸν Υἱὸν μὴ θελήσαντες βασιλεῦσαι ἐπ᾽
αὐτοὺς, xai ἑαντοὺς ἀναξίους τῆς οὐρανίου δόξης
ποιῄσαντες.

utrasque rationes transgressi sunt illud, cum Filium
constituentes ecelesti gloria.

'Ex&i κατεφρόγησέµου l'adaáó, zóAic éprya-
(C μένη μάταια, ταράσσουσα ὕδωρ. Οὐκ ἀκρίτως,
φησὶν, ἑφόνευσα τοὺς Φευδοπροφήτας. Kal xat (5',
εουτέστι, xat' ἑκεῖνο χαιροῦ, ὅτε ἐβετράπη ὁ Ἱσραὴλ.
$ Γαλαὰδ χατοφρόνησέ µου, ὅτι (4) ἄπενεμήθη τοῖς

Domini exercituum ipsi fuerunt, domus nimirum
Israelis, et Juda ipse plantula novella dilecta.
Enimvero Filium, cum in sva venisset, sui eum
non susceperunt ^, quin potius dixerunt: Hic est
heres, agite, occidamus eum **. Idem 4estamentum
Patris, faciebat. eos hzredes adoptionis, gloriz
caelorumque regni : sed noluerunt sequi lestamen-
ium, Nec seeundum boc solum, verum etiam juxta

abnuenteg regnare super sese, tum se indignos

Υεκδ. 8. llic me respuit Galaad civitas operans
vana, turbens aquam. Non sine judicio, inquit, oc-
cidi vanos prophetas :.et illic, hoc est secundum
illud temporis quando aversus est Israel, Galaad
ine esL agpernata, quaudo sacerdotibus et levitis

ἐερεῦσ. xal Λευΐταις εἰς xXnpov* xai οἱ ὀφείλοντες D distributa est in bzreditatem: ac qui debebant

διδάσκειν τὸν λαὸν εἰς θεογνωσίαν, αὐτοὶ εἰργάκοντο
τὰ μάταια, τουτέστι, τὰ εἴδωλα, αὐτοὶ τεχνουρ-
γοῦντες αὐτά. Ἑτάραττον καὶ τὸ ὕδωρ τῆς δι-
ὁασχαλίας, μὴ καθαρὰν αὐτὴν προσφέροντες τῷ Aat.
Ἡ ἰσχύς σου, ὡς ἀγδρὸς πειρατοῦ * ἔχρυψαν
οἱ ἱερεῖς ὁδὸν, ἐφόνευσαν Σίχιμα, ὅτι éxgi dvo-
μ.αν ἐποίησων ἐν τῷ οἴκῳ Ἱσραή.. Εἶδον àxsi
φρικώδη ποργείαν τοῦ ἝἙρφραίμ. Xia πόλις
ἐστὶ πλησίον τοῦ Γαλαάδ. "Ex τῶν Σιχίµων οὖν τι-
νες ἔννοιαν λαθοντες τοῦ τῶν πατέρων θεοῦ, ᾖδου-
λέθησαν ἀναθῆναν εἰς Ἱεροσόλυμα, ὡς προσχυνἠσον-
τες τῷ θεῷ: οἱ δὲ ἓν τῇ Γαλαὰδ Λευῖται xal ἱερεῖς,
γνόντες τοῦτο, λῃστάς τινας ἔχρυψαν ἐν τῇ ὁδῷ, xal
ἀπέχτειναν τοὺς Σιχιµίτας. Διὰ τοῦτό φηαιν, ὅτι
'H ἰσχές σου, ὦ Γαλαὰδ, ἀνδρός ἐστι Ξειρατοῦ,
τουτέστι, λῃστοῦ. Ἔστι μὲν γὰρ χνρίως πειρατῆς, ὁ
θαλάσσιος λῃστής λαμθάνεται δὲ παρὰ τῇ θείᾳ
Γραφῇ ἐπὶ τοῦ κατὰ χέρσον λῃστοῦ. Διὸ καὶ φριχω»
ῥεστέραν πορνείαν ταύτην ὀνομάζει, ὅτι οὐ µόνον
αὐτοὶ τὸ καλὸν οὐκ ἐἑποίουν &v τῷ οἴχῳ Ἱσραῦλ,
τουτέστιν, iv τοῖς Ἰσραηλίταις (5), ἀλλὰ xal τοὺς
προτιθεµένους ποιεῖν ἑφύνενον. Η xal οὕτως, ὅτι
ὝὭσπερ οἱ πειραταὶ κρύθδην τοῖς ναυτιλλοµένοις
ἐπιτίθενται, οὕτω xal ὑμεῖς οἱ ἐν τῇ Γαλαὰδ εἰδωλο-
λάτραι, διά τινων χρυφίων μαγγανειῶν ποιεῖτε τὰ
εἴδωλα χινείσθαι, ἵνα θείας ννάμεω; δείξητε αὐτὰ
μετέχόντα * .ol δὲ ἱερεῖς, δέον ταῦτα ἑλέγχειν, καὶ
ἑανεροῦν τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ, οἱ δὲ κρύπτουσι. Καί-
τω ἔδει αὐτοὺς ἑνθυμηθῆναι, ὅτι ὁ προπάτωρ αὖ-

τῶν Λενῖ, τοὺς ῥιχιμίτας ἅπαντας ἀπέχτεινεν, ὅτε.

Ἐμμὼρ, ὁ υἱὸς Συχὲμ., ἐδιάσατο τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ
Ἀέναν, Καὶ ἐκεῖνος μὲν ἐζήλωσεν ὑπὲρ τῆς παρθενίας
εις ἁδελφῆς αὐτοῦ (6) * αὐτοὶ δὲ ὑπὲρ ἐμοῦ οὗ ζηλοῦσιν,
"EKxxpujav ουν, qnot, τὴν θεἰαν ὁδὸν οἱ ἱερεῖς, ol τὸ

*5 Joan, 1, 11.

populum docere cognitione: Dei, ipai operabantur
vana, hoc est idola ipsi eadem fabricantes. Tur-
babant quoque aquam doctrine, non puram eau
populo afferentes,

Vsus. 9, 40. Fortitudo tua. ceu hominls pirata ;
occuliaverunt sacerdotes. siam, occiderunt Bicima.
Quoniam illie fecerunt. ixiquitatem ἐπ domo Israel;
viderunt isthic horrendam fornicationem Ephraim.
Sicima civitas est proxüne urbem Galaad. E 8ici-
mis ergo quidam, accepta Dei patrum megaoria,
veluerunt ascendere Hierosolyma usque, ceu Deum
adoraturi. Levitse vero et sacerdotes hoc eomper-
tum habentes, predones quosdam occuluerunt in
via, dewittentes orco ea ratione Sicimitas, [deo

C etiam dicit, Robur tum, o Galaad, Aeminis esf

pirate, hoc est predonis. Est autem pirata. pro-
prie msrinus predator. Atqui in sacra Seriptura
usurpatur eiiam pro terrestri predene: eam ob
causam horribilem etiam istam fornicationem
nominat, quoniam non ipsi tantum, quod bonum
erat in domo 1sraelis non faciebant, hoc est intec
lsraelitas. Vel hunc ad modum sque intelligere
licet : Ut piratae occultis effascinationibus οἱ insidíis
aderiuntur pretereuntes, sic et vos in Galaud
idolorum cultores, arcanis artibus idola moreri
curatis, quo divinz potentiz ca ostendatis consor«
Ha. Jam sacerdotes quos talia 82 reprehendere
oportuit, viam Dei populo manifestando, es celant.
Atqui in animo eos cogitare pareral, quod atavus
eorum Levi, Sicimitas omnes demiseri& orco,
quaudo Emmar filius Sichem, vi süyprum $orori-
ejus Dinz intulit **, et ille quidem ultione pro vir-
ginitate sororis suz? armatus est, ipsi vero pro ine
non conteudunt, non sumunt vindictam. Occulue-

ε Matth, xxi, 98... 9* Gen. xxxiv, 20, 51.

Variae lectiones et nota.

(3) Καὶ γὰρ ἐχξῖ, etenim ibi. Cod. Ven. .
(4) "H τις, que. Cod. Ven. Codex vero Bav. ὅτι,
Ἀθωία, Lonicerus legisse videtur ὅτε, quando.
(6) Cod. υπ. addit : Αλλά xai τοὺς βουλομένους
Ζσοιεῖν ἁπέσφαττον, χαὶ ἀνομίας ἐποίουν, ἓν τῷ
oixt Ἰσοαῇλ. τουτέστι» Ev τ.ῖ Ἱσραηλία.ς, Sed

PATROL. οκ. CXXVI.

etiam facere volentes, interficiebant, et. iniquitates
puirqbant iu domo [sraelis, hoc est inter Israelitas.
Cod. vero Bav. post Jsraelitas, uti viles, habet :
Sed εἰ sibi proponentes facere occiderunt,
(6) 'Ymxio τῆς ἁδελφῆς καὶ τῆς παρθενίας
α τῆς, pro sorore et virginitate ejus. Cod. Bav,
93

6$3

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIETP.

081

runt, inquit, d.vinam viam sacerdotes, qui olim Ά παλαιὸν ἐφόνευσαν τὰ Ῥίκιμα ζηλώσαντες ' ὃ γὰρ

interemerunt Sicima, amulatione accensi. Quod
enim atavus eorum Levi peregit, sacerdotali generi
ascribitur, Ile οἱ Dominum occidentis Synagoge
aecusationes sunl. Siquidem οἱ illi operabantur
vana, calumniam dico et crucem. Vane namque
revera sunt cogitationes ipsorum. Magis enim
illuxit, regnumque tenuit cruci affixus. Turbabant
eljam aquam, confundentes Scripturarum cogni-
tionen ac doctrinam S.rvatoris, qux spiritus eral
δι vita, calumniantes. Et robur ipsorum, ceu
hominis pirate fufl, quando lapides tulerunt in
Jesum 5': cumque gladiis et sudibus exieruut
adversus ipsum noctu *5,'quando fallere licet festi-
nantes. Sacerdotes porro ipsorum celaverunt iter,
lioc est Dominum enecarunt, dicentem : Ego sum
via 9'. Occiderunt etiam Sicima, quod est pudici-
tia et virginitatis fructum Jesum, postquam
Sicima fuit eximius locus corporis pudici Joseph.
Praeterea in Ecclesia videbis quosdam perficientes
vana, prava vita infecios. li aquam perinde spiri-
lalis doctrinze turbant, de resurrectione et postremo
judicio vana disserlantes, seipsos ita ut. intrepide
in peccatis pergant, illicientes. Quorum robur non
est hominis iucolumem aliquem «ervantis, sed
pradonis, quo de Dominus ait: Fur non venit, nisi
ut furtum committat, cedat, ei. perniciem struat 5,
. Uelant etiam sacerdotes viam Domini, partim

quando non reprehenderint peccantes, ron audien- :

4es dicto precipienti : Peccantem coram omnibus
&rgue 9*,: partim quod ipsi iu ca non ambulantes,
aliam sibi viam vita inquirant, occidentes itla
. Ecclesiam, qua est segrega'a Josep'io, qui valet,
si interpreteris, appositionem. Talis est Dominus,
.legi adjectus, qux jam defecerat : unde et, Non

seni, inquit, dissolvere legem, sed. implere 39. Ejus -

enim legis, Non committas adulterium **, haec. est
apposiuo οἱ completio, ut Ne intuearis quidem
mulierem ; sic ejus, Non occides ?*, appendix οἱ
complementum est, Non irascarís ^ ; εἰ aliarum
4onsimiliter.

VgRs. 11. Pollutus est Israel, Judas dimisit mes-
sem suam. Omnium hoc est periculosissimum,
iorribilissimumque quod quando Judam oportebat

ἐποίησεν ὁ προπάτωρ αὐτῶν sut, τῷ ἱερατιχῷ γένει
ἀνατίθεται. Ταῦτα xai τῆς Θεοκτόνου Συναγωγῖς
εἰσι κα: ηγορίαι. Εἰργάζοντο yàp οὗτοι μάταια, τὰς
συχοφαντίας, xal τὸν cvaupóv* µάταιαι γὰρ τῷ ὄντι
αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν, ὅτι μᾶλλον ἔλαμφε xal ἔδασι-
Ίευσεν ὁ σταυρωθείς. Ἑτάρασσον δὲ τὸ ὕδωρ, συγ-
χέοντες χαὶ τὴν τῶν Γραφῶν γνῶσιν, καὶ τὴν διδα-
σχαλίαν τοῦ ΣωτΏρος, Ἆτις Tiv πνεῦμα xoi ζωὴ,
διαθάλλοντες. Καὶ fj ἰσχὺς αὐτῶν, ὡς ἀνδρὺς πειρα-
«o0 * Πράν τε γὰρ λίθους ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, xa
μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων ἐξηλθον πρὸς αὐτὸν, xxi
νυχτὸς, ὅπερ ἐστὶ λανθάγειν σπενδόντων. Καὶ οἱ ἰ--
ρεῖς αὐτῶν ἔχρυψαν τὴν ὁδὺν, τουτέστι, τὸν Κύριο)
ἐθανάτωσαν, τὸν εἰπόντα * Εγώ εἶμι ἡ ὁδός. "Eg?-
D νευσαν δὲ καὶ Σίχιμα, ὃ ἐστι, τὸν τῆς σωφροσύνις
xa: παρθενίας χαρπὸν Ἰησοῦν " ἐπειδὴ τὰ Σίχιμα
ἣν ἑξαίρετον χωρίον τοῦ σώφρονος Ἰωσήφ. Καὶ ἐν
τῇ Ἐκκλησίχ δὲ ὕψει τινὰς ἐργαζομένους μάταια,
κακοῦ βίου ὄντας. Οὗτοι οὖν χαὶ τὸ Όδωρ της πνεν»
ματικῆς διδασκαλίας ταράσσουσι, τὰ περὶ ἀναστά-
σεως xaY χρίσεως διαθάἀλλοντες, καὶ ἑαυτοὺς ἕξαζα-
τῶντες πρὸς τὸ ἀδεῶς ἁμαρτάνειν ΄ ὧν ἡ layu; οὐκ
ἀνδρός ἐστι ζωοποιοῦντος, ἀλλὰ πειρατοῦ ΄ περὶ οὗ
εἶπεν ὁ Κύριος. Ὁ xAéntnc οὐχ ἔρχεται, εἰ μὴ
ἴνο κ.Ιέψῃ. καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Κρύπτουσι ü
καὶ οἱ ἱερεῖς ὁδὺν Κυρίου, τάχα μὲν xol ὅταν μᾶ
τους ἁμαρτάνοντας ἑλέγχωσι, παρακούρντες τοῦ λέ-
γοντος" Τὸν ἁμαρτάνοντα, ἓνώπιον πάντων ÉAeryc
τάχα δὲ καὶ ὅταν αὐτοὶ οὗ περ'πατῶσιν tv αὐτῖ.
ἀλλ ἄλλην ὁδὸν Βίου ἐπιτηδεύουσι * διὸ xal φονεύσουαν
τὴν Ἐκκλησίαν, ἧτις ἀφωρίσθη τῷ Ἰωσὴφ, ὃς Epp:
νεύεται πρόθεσις. (7) Τοιοῦτος δὲ xal à Μύριο,
προσθεὶς τῷ νόμῳ ὃ ἔλειπε' διὸ καὶ ἔλεγεν' Oix
ᾖ.0ον καταλῦσαι τὸν vópov, à 44à πιἱηρῶσαι.
Τοῦ γὰρ, Mà μοιχεύσῃς (8). πρόθεσις xai àva-
πλήρωσις τὸ, Μηδὲ ép6AJéyrne yovaixa| f. -x! V
καὶ τοῦ, Μἡ φογεύσῃς, τὸ, Mh ὁργισθῇς ' xol viua
ὁμοίω».

Ἐμιάνθη Ἱσράὴἡ., καὶ Ἱούδας dgznxe δερισμὸν
αὐτοῦ. Τὸ πάντων δεινότατον, τοῦτό ἐστιν, ὅτι, ὅτε
ἔδει τὸν Ἰούδαν θερίζειν τῶν θείων ἔπαγγελων

diviaarum pronjssionum fructus metere, imitatus T) τοὺς καρποὺς, τότε ἐζήλωσε μὲν τὸν Ἰσραὴλ tbv

sit Jsraelem, G3 «qui idolorum cultura contamina-
tus erat, talem messem postliabendo.

V£gns. 11. Ordire vindemiam tibi ipsi, dum re-
duxero caplivitatem. populi mei, dumque sanavero
lsraelem. Ad Judam Ίος dicit : Ordire vindemiam,

85 Joan. vin, 59. 95 Matth. xxvi, 47.
v, 1]. *' Mati, xix, 18. ?! Εχοι. xx, 15.

(7) Grzca verba ita sonant : Talis autem et Domi-
nus, qui legi adjecit, quod deerat. .

(8) Μοιχεῦσαι, et paulo posl φονεῦσαι, Col.
Ven.

(9) Ad Judam hwc ait : Quoniam anie. malorum

87 Joan. xiv, 6.
*3 Eccli, xxvin, 8.

µιανθέντα τῇ εἰδωλολατρείᾳ
τοιοῦτον θερισµόν.

"Apzov cpvTQY σεαυτῷ, ἐν τῷ ἐπιστρέφειν µε
τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ «Ἰαοῦ µου, àr τῷ Ιάσασθωί
µε τὸν ᾿Ισραήά. (9) Πρὸς τὸν Ἰούδαν ταυ-α

* ἐγχατέλιπε 0i τὸ’

*5 Joan. x, 10. 3 E Tim, vi, 10. Ὁ Matth.

Varie lectiones et nola.

experientiam noluisti cognoscere, quod decebat, ne-
que colligere justiiim [ructus , saltem posl reditum a
captivitate, fac ut legi. cousentancam | vilam degas,
etc. Cod. Ven. ct Bav.

685 '

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.— CAP. ΥΠ.

636

φησιν, (t Ἐπειδὴ mph τῆς τῶν καχῶν πείρας οὐκ A hoc est justifie fructue, et post reditum a capti-

ἠθέλησας Ὑνῶναι τὸ Ófow, οὐδὲ τρυγῆσαι τοὺς τῆς
δικαιοσύνης χαρποὺς, xXy µετὰ τὴν τῆς αἰχμαλω-
σίας ἐπάνηδον ἐν νόµῳ πολιτεύου, καὶ ἄρξαι δρέπξ-
σῦαι τοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πολιτείας φυομένους
χαρποὺς. Δρέπον δὲ τοῦτο σξαυτῷ ' o) γὰρ τῷ θεῷ
τι χέρδος φέροµεν, ἑννόμως βιοῦντες, ἀλλ ἡμῖν
αὐτοῖς. Τὸ ἐξ, Ἐν τῷ ἰἀσασθαί µε τὸν Ἱσραὴ-ὲ,
τοῦτο σηµαίνει, ὅτι Ἐν τῷ παρηχορῆσαί µε αὑτὸν
ἐπὶ πᾶσι tolg ἄλγεσ'ν, olg εἴχεν ὧν ἐν τῇ αἰἶχμ-
αλωσίᾳ, xil ἀναγαχεῖν αὐτὸν ἀπὺ Βαθνλῶνος, σύνες
σὺ τὸ 0fov, καὶ βίου ἁγαθοῦ γενοῦ.
KE9AA, Z..

Kal ἀποχαλυφθήσεται ἡ ἁδικία 'Egpalp, xal

$4 xaxía Σαμµαρείας, ὅτι εἱργάσατο yrevón, xal

vitale, in lege persevera, incipeque tibi decerpere
ex tali politia 'subnascentes fructus. Decerpe eos
tibi ipse, nec enim Deo quidquam lucri afferimus
viventes juxta legem, scd nobisipsis. Quod subdit,
Dum sanavero leraelem, siguificot, quod Dum
ipsum consoeler in omnibus doloribus quos ín
captivitate pertulit, eumque reducam a Babylone,
intellige tu quid te doceat, bonamque conversafio-
ne.u auspicare,

CAPUT Nil.
Wgns. 1. Et revelabitur injuria Ephraim, et vitio-
sitas Samarie. Nam commisit vana, furque ad qos

xléztnc πρὸς αὐτοὺς εἰσεεύσεται, ἐκδιξᾶ- B ingredieiur, predator exuens ín via ejus. Yerum do-

cxov (10) αἀῃστὴς ἐν τῇ 60069 αὐτοῦ. Πάλιν διδά-
σχει, ὅτι δ.χαίως τιµωρεῖτα, τοὺς περὶ τὸν Ἐφραὶμ,
xal qus, ὅτι Δήλη πᾶσιν f) παρανομία αὐτῶν γενἠ-
σεται, ὅτι εἱργάσαντο τὰ φευδῆ, τουτέστι τὰ εἴδωλα.
Καὶ λοικὸν οἱ πολέµιοι, δίχην κλεπτῶν καὶ λῃστῶν
αὐτοῖς ἑπελθόντες, ἐχδύσουσιν αὐτους xai ἁπο-
γυμνώσουσι πάντων ὧν ἔχουσιν ἀγαθῶν. Μονονουχὶ
xaló Χριστὺὸς πρὸς τὸν Ἱσραηλιτιχὸν λαόν φπαιν'
"Apyos τὰ πρὸς σωτηρίαν τρυγᾷν xal χαρποῦσθαι
vuv γοῦν, ὅτε ᾖλθον ἐγὼ ἐπιστρέψαι τὰ πρόδατα τὰ
ἀπολωλότα cixoo Ἰσραὴλ, xat ἱάσασθαι τοὺς σωντε-
εριµµένους. Οὐ γὰρ οἱ ἱσχύοντες Χχρείαν ἔχαυ-
c. larpov, ἀ.1.1’ ol. κακῶς ἔχοντες. Τότε ἀπεχα-
λύφθη πᾶσα lj xaxia τοῦ λαοῦ, ἅτε τοῦ Πιλάτου
ἐρωτήσαντος, Tira ἁπολύσω, εἶπαν * "AzóAvgor
qti Βαραθθᾶν, τὸν 02 Ιησοῦν σταύρωσο»ν. Καὶ
τῶν στοιχείων καινοτοµουµένων, αὐτοὶ ἐνέμενον τῇ
γαχίᾳ, ὅτε χαὶ ὁ χλέπτης xal λῃστῆς, ὁ σνσταυ-
ρωθεὶς, πρὸς αὐτὸν εἰσῆλθε, τοντέστιν ᾠκειώθη a3-
τῷ διὰ τῆς πίστεως, xal σὺν αὐτῷ ἐγένετο ἐν τῷ
παραδείσῳ. Ταῦτα xal πρὸς τὴν ψυχὴν παραϊνεσίς
ἐστιν, ἐπιστρεφομένην ἀπὺ τῆς αἰχμαλωσίας, Άν
ἠχμαλωτίσθη τοῖς πάθεσι δουλεύανσα, xai ἰαθεῖσαν
ἀπὸ τῶν πληγῶν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῶν τραυμάτων,
ἅπερ ἄλλως οὐ θεραπεύονται, εἰ μὴ Δνσωδίαν xat &n-
δίαν αὐτῇ προθάλλωσι. Τότε γὰρ καὶ ἱατρὸν ἐπιζητεῖ,
ὅτε ἁηδίνεται xol δυσχεραίνει πρὸς τὴν «δυσωδίαν,
ααθὼς xol Δαθίδ' Πρρσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ

cet quod haud injuria puniat Ephraimitas Deus,
perspicuam cunctis eorum iniquitatem asseverans.
Nam fecerunt, inquit, mendacia, hoc est, fdola,
ideoque in posterum hostes, furum et latronum
instar, cos adorti, exueit ipsos, omnibusque bonis
nudabunt. Propemodum οἱ Chrirtus ad Israelítieum
populum dieit: Incipe quie ad salutem tuam per-
tinent, eeu. in vindemia eolligere atque fructum
decerpere, nunc saltem, quando veni ego redu«
€cre, servareque oves domus lsraelis, quse perle-
rant, ac sanare contritos, Nec cnim bene calentes
egent medici opera, sed male habentes **, Tunc re-
velata est omnis injustitia populi, quando, interro.
gante Pilato, Quem vobis dimittam? responderunt ;
Absolve nobis Barabbam, Jesum vero eruci affige **,
Ad hsc elementis legis novatis perseverabans ipei
in malitia, quando et fur et przedo una cum eo cruci
affixus ad eum intreiit, hoc est per fidem e] asser-
tus eet, et. vindicatus in libertatem, in paradiso
cum co agens. Hec etiam anima sunt exhortatio
rcdeuntis a captivitate, qua detenta fuit pravis
affectibus serviene, sansteque a plagis peccati et
vulneribus qua alias non curantur nisi graviter
olere et inamosna esse ipsi ceperint, tum enim
demum inquirit. medicum, quando tétrica flunt
vulnera, ipsaque zgre patitur graveolentiam, per-
inde ae David eum dixisset : Graciter oluerunt et
4oppulrtterunt vibéces mem **; subdit: Ne dere-

μώλωπές µου" εἰπὼν δὲ λέγει: Μὴ ἐγχαταίπῃς D linguas me, Domine Deus meus, neque a me desisias?',

45, Rópis ὁ θεός µου, μὴ ἀποστῇς dx ἐμοῦ.
Ἱότε τοίνυν ἁπαλλαγεῖσα, ὦ qoyh, τῆς ἁμαρτίας,
Ἔρύγα τοὺς Καρποὺς τῆς ἀρετῆς * ἀλλὰ σεαυτῇ τού-
"ou; τρύγα, μὴ πρὸς ἐπίδειξίν «1 ποιοῦσα, ἀλλ ἐν
«αὐτῇ τὸ χαλὸν ἑργαζομένη. ᾿Αποχαλύπτεται δὲ αὐτῇ
τότε xal τὸ ψεῦδος τῆς χαχίας. Τότε γὰρ ὁρᾷ, ὅπως
-ᾱ-ὰ τῆς χαχίας ἔργα ψευδῆ εἰσι xai ἁπατηλά ' καὶ
X αὐτῶν ὁ χλέπτης xai Angie διάδολος εἰσιὼν,
ἃξ χδιδύσχει τὸν ἄνθρωπον, xal γυμνὸν πάσης θείας

δν Marc. 1, 17. * Matth. xxvii, 17.

6 Ώρα]. xxx vn, 6.

64$ Tuac igitur liberata anima a peccatis, virtutis
fructus colligit (14). At cos, inquit, tibi ipsi deeerpe,
non faciens aliquid ad ostentationem, sed in te
ipsa honum operare. Tum quoque detegitur ei va-
nitas malitie : videt enim quam sint peccati opera
tam mendacia quam noxia. Per hzc fur et predo
Satanas ingressus hominem spoliat, ac ab omni di- .
vina gratia nudum constituit, in via ejus, hoc est
iu quocunque vitze genere fucrit, sive in sacerdo-

97 Psal. xxxiv, 29.

Yarig lecliones et nota.

(10) Seribendum fortasse ἐκδιδύοχων, ul paulo
post in commentario usurpatur,

(M) Tunc igitur, ο anima, a peccato. liberata,
virtutis. [ructus collige. 1a Grxca verba sonant,

ποσα πππαφο.....----------ν---------σἵν- - — -

f TI EOPHYLACTI DULGARI/£ ARCHIEP. "088

tali, sivo monastica vel populari. lu. omni namque A χάριτος χαθιστὸ, ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, τουτέστιν 0

via vite predatorem et furem agens diabolus, eliui-
culum eos adoritur , ipsisque imponit nocturno
tempore, :persuadens ut pejori. ceu. meliori adhi-
beant animum, nuptias, vinum, omnemque crca-
tram vituperans, ecu peccatorum fomitem, occa-
sionemque. Alios vero ut prado invadit, palam et
impudenter eis persuadendo, ut plano despérata
aggrediantur.

Vens, 9. Ut concinant. veluti «aunentes in corde
suo. Mostes, inquit, invadent cos, ceu fures et la-
roues insueverunt : ipsi vero in la:nentis et lucti-
bus perseverabunt, noa ausi aperia voce plorare,
deflereque calamitates suas, ceterum cordibus suis
ei cogitatione threnos lameuntave edunt. Hac οἱ
latroni jn cruce accommodari poterunt, cujus cor
Christi supplicio condelebat, εἰ peceatis suis an-
gebatur, lpse quidem Christum confitebatur, Chri-
tus vero onmium illi peccatorum grotiam fa-
ciebat.

Omnia acelera eorum recordatus sum; nunc cir-
cumdederuni eos adinventiones sue, coram facie mea

[sectae sunt. Cum diu, inquit, connixissem, nec lon-

ganimitate mea judicatus sini cernere ab ipsis ausa,
nunc tandem aperte palam ea contueor, ut qui in con-
ερ ctu meo fuerint constitu(a. Siquidem omniagimul
collecta sunt, et in circuitueorum &tleterunt, nedum
opera, sed et consultationes, hoc est, cogitationes
qui demonstrant 608 esse dignos quibus irrogetur
poena. Fortasse autem, quia Deus peceata illa ve-
heimentius punit, quzeaunque a prermeditatione et
consultatione (iunt, propterea hic dixit : Circum-
ierunt eos consultationes ipsorum. Non enim simpli-
«citer, ait, operabantur mala, neque raptim vel forte
foriuna, $ed ex consilio οἱ consideratione. Sic
in extremo judicii die, preterquam opera, ϱ0-
gitationeg etiam, secundum quas peraeta sunt, ju-
dicantur ; in. quibus tamea auctoritas potius re-
missionis quam condemnationis e5se iu huc mundo
solet (12). Oeciderunt etiam piophetas Hebrzi :
toleransque malorum Deus est, dum illi Domini
interfectores fuerunt, impleveruntque mensuram
pa:irum suorum, recordatusque est Deus omnium
iniquitatum eorum, ut veniat super eos omnis ean-
puis justus a sanguine Abel, usque ad sanguinem
Lacharie prophetz 9^,

05 VEns. 5. 1o malitiis suis exhi'ararunt reges, et
in mendaciis suis priflcipes. Per malitias suas ad
interitum accurrentes, auctores letitia fuerunt
regibus οἱ principibus ipsos debellantibus. Vel
quod una cum regibus suis ad idololatriam cucur-
rerint, curaverintque eos et observaverint, eadem
peragendo, et in mendaciis suis, siye idolis, sive
adulatignibus, vel vanis laudibus, hilares eos red -

** Luc. n, 51.

B

οἵῳ ἂν εἴη Blo, εἴτε Ev legari, εἴτα iv. μοναχιχῷ,
εἴτε ἓν λαϊκῷ ' Ev πὰσῃ γὰρ ὁδῷ βίου λῃστεύε,. Tui;
μὲν οὖν ὡς χλέπττς ἔπεισιν 6 διάδολο;, λάθρα χλὰ-
πτων αὐτοὺς, καὶ ἐν νυκτὶ, ὅταν πείθῃ, ὡς χαλῷ
προσέχειν τῷ χεἰρονι' οἷον, τὸν γάμον διαθἀλλων, τὸν
οἶνον, vhv χτίσιν πᾶσαν, ὡς ἁμαρτιῶν ἀφορμάς.
τοῖς δὲ, ὡς λῃστῆς ἐπέρχεται, ἀναφανδὺν καὶ ἀναιδῶς
πείθων, μετιέναι χαὶ τὰ προδήλως χατεγνωσμµένα.

"Οπως συγάδωσι’, ὡς ἄδοντες ἐν τῇ καιδίᾳ
αὐτῶν. Οἱ ἐχθροὶ αὐτοῖς, φησὶν, ἐπελεύσονται ὡς
Ἠλέπται xal λῃσταί * αὐτοὶ δὲ θρηνῳδοῦντες xal ῥλο-
φυρόμενοι διατελέσουσιν, οὐδὲ τολμῶντες ἐξάχουστα
θρηνεῖν καὶ ἄδειν τὰς οἰχείας συμφορὰς, ἀλλ' ἓν
ταῖς χαρδίαις xal κατὰ διάνοιαν τοὺς θρήνους
ποιούµενοι. Ταῦτα xai περὶ τοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λῃ-
στοῦ λεχθήσεται, Ἡ γὰρ χαρδία αὑτοῦ, πρὸς τὴν
τοῦ Χριστοῦ συνάδουσα ἣν * ὁ μὲν γὰρ ἐξωμολογεῖτο,
ὁ δὲ Χριστὸς ἑχαρίζετο αὑτῷ.

Πασῶν τῶν κχαχιῶν αὐτῶν ἑμνήσθην' vir
[ἑχύκ.ωσαν αὐτοὺς τὰ διαθού.ια αὐτῶν, ds-,
έναντι τοῦ προσώπου µου ὀ]έγοντο.] "Er ποὺ,
φησὶ, µαχροθνµήῄήσας, xal ὥσπερ μτδὲ ὁρᾷν δοχῶν
τὰ παρ) αὑτῶν τολμώµενα, νῦν σαφῶς αὐτὰ θεωρῦ,
καὶ &Tévavtt τοῦ προσώπου µου ἐγένοντο. Πάντα
γὰρ συνήχθησαν ὁμοῦ, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ἕστισαν,
οὗ póva τὰ ἔργα, ἀλλὰ xal τὰ διαθούλια, τουτέστι»,
οἱ λογισμοὶ, δειχνύντα pot αὐτοὺς τιμωρίας ἀξίους.
Μήποτε δὲ, ἐπειδὴ ὁ θεὸς ἐχεῖνα τῶν ἅμαρτημάτων

C cqobpóvspov κολάνει, ὅσα ἀπὸ μελετῶν "xaX διαθον-

λίων γίνεται, διὰ τοῦτο ἐνταῦθα εἶπεν, ὅτι ἘΕκύ-
χ.λωσαν αὐτοὺς τὰ διαδού.ια αὐτῶν. Οὐ γὰρ
ἁπλῶς, φησὶν, ἕπραττον τὰ xaxX, οὐδὲ ἀπὸ συν-
αρπαγῆς, ἀλλά μετὰ βουλῆς xal σκέψεως. Οὕτω xol
ἐν τῇ τελευταίἰᾳ τῆς χρίσεως ἡμέρᾗ, οὗ µόνον ἔργα,
ἁλλὰ xaX λογισμοὶ, χαθ᾽ οὓς ἐπράχθησαν, χρίνονται *
xal kv τούτοις µάλιστά ἐστι τὸ χῦρος Ἡ τῆς ἀφέσεως,
ἡ τῆς χατακρίσεως. ᾿Απέχτενον χαὶ τοὺς προφήτα;
οἱ ᾿Εθραῖοι, xal ἀνεξιχακῶν ὁ θεὸς, ἐπειδὴ Κνριο-
χτόνοι γεγόνασι, καὶ ἐπλήρωσαν τὸ μέτρου τῶν za-
τέρων αὐτῶν, ἐμνήσθη πασῶν. τῶν ἆδ'κιῶν αὖ-
τῶν, ὅπως ἂν ἔλθῃ ἐπ αὐτοὺς πᾶν αἷμα δίκαιον,
ἀπὸ τοῦ αἵματος "Αδελ, ἕως τοῦ αἶματος Zaya-
ρίου.

Ἐν ταῖς λακίαις αὐτῶν εὔρραναν βασιΆεῖς,
xai ἐν τοῖς γεύδεσιν αὑτῶν ἄρχοντας. Mà τὰς
xaxla; αὐτῶν, φησὶν, εἰς ὄλεθρον παραδραµόν-
τες(1ό), πρόξενοι εὐφροσύνης ἐγένοντο τοῖς χατα-
πολεμήσασιν αὐτοὺς βασιλεῦσι xa ἄρχουσιν. "Hox:
τοῖς βασιλεῦσιν αὐτῶν συνέτρεχον εἰδωλολατροῦ-!,
xaX ἐθεράτσνον αὑτοὺς διὰ τοῦ τὰ mita πράττεϊνι
xal ky vol; Φεύδεσιν αὑτῶν, Έτοι τοῖς εἰδώλοις, 1]

Yarie lectiones et note.

(12) Atque 1n his mazime sitavis est aut. remissionis, aut cendemnalionis. Cod. Veu.

(15) Cod. Ven. παραδοθέντες.

ec

639

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VII.

690

rai; χολακείαις, καὶ τοῖς ψευδέσιν ἐπαίνοις εὕφρα:- A diderunt, De quibus οἱ Isaias ait : Qui beatos vos

νον ἐχείνους, δι’ οὓς χαὶ 'Haatz; ἔλεγεν * Οἱ µαχα-
ρίζογτες ὑμᾶς, xAavogiur ὑμᾶς ' καὶ, (14) Oval
οἱ «1έγογτες τὸ πικρὺγ y.luxb, καὶ τὺ 1. 1υχὺ πι-
xpdv ! Καὶ οἱ Ἰουδαῖοι δὲ, τοὺς αὐτῶν βασ.λεῖς
δαίμονας, τοὺς ἄρχοντας τοῦ σχότους, χαίρει» ἑποίουν
ἐν ταῖς χατὰ Χριστοῦ συχοφαντίαις xal τοῖς φεύ-
δεσιν αὐτῶν * (15) ἀλλὰ χαὶ Ἡρώδην καὶ Πιλάτον,
vt iy τῇ χαταχρίσε. Χριστοῦ εἰρήνξευσαν πρὸς ἆλ-
λᾖλους,

ο. Πάντες μοιχεύοντες, ὡς xAl6Cavoc καιόµενγος
elc zéyur, χατακαύματος ἁπὸ τῆς φ.Ίογός. Μοι-
yiiav νοῄήσεις μὲν xai τὴν σωματιχὴν, λέγοντος τοῦ
θεοῦ, Πάντες ὅτι οἱ ἓν Ἰσραὴλ, μοεχεύυντές εἰσι '
xaX οὕτω χαιόµενοι τῷ τῆς ἀσελγείας πυρὶ, ὥσπερ
Χλίδανος, xavaxauuato; ἀπὸ τῆς φλογὸς γινομένου,
ὃς χαίεται sl; πέψιν, τουτέστιν, εἰς ὕπτησιν ἅρτων.
Τὸ τῆς ἀσελγείας 0k πῦρ ἐπάξει αὑτοῖς τὴν τῆς
αἰχμαλωσίας φλόγα, ὑφ᾽ i; χαταχαυθέντες, εὔχρη-
στοι γενῄσονται εἰς πέψιν τῆς ὠμότητος, ἣν ἔχουσι
vüv. Νοήσεις δὲ µοιχείαν καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν,
εἰς ἣν ἐξεχαίοντο, ἑπαχολουθήσαντες τῷ πρώτῳ ἐν
αὐτοῖς εἰδωλολάτρῃ Ἱεροδοάμ.

Ἀπὸ φυράσεως στέατος, ἕως τοῦ ζυµωθήῆναι
τὸ Ülov, ἡμέραι τῶν ϱβασιέων ὑμῶν. Στἐαρ
Ίγουν σταῖς, ὅ ἐστιν ἄλευρον, τὸν λαὸν πάντα χαλεῖ,
xal φησιν * Ὥσπερ fj ζύμη τὰ συμφυρόμµενα ἄλευρα
μεταποιεῖ πρὸς ἑαυτὴν, οὕτω xal ἀφ᾽ οὗ Ἡρξατο ὁ
λαὺς φύρεσθαι πρὸς τὴν ζύμην τῆς τοῦ Ἱεροθοὰμ
ἀσεδείας, μέχρις οὗ ἐζυμώθη ὅλος, xal πρὸς αὐτὴν
µετεποιήθη, ὁ σύμπας οὗτος χρόνος ἡμέραι εἰσὶ
τῶν ῥασιλέων ὑμῶν. Δείχνυσι δὲ δ.ὰ τούτου, ὅτι ἐπὶ
πάντων τῶν ἀπὸ τοῦ Ἱεροθοὰμ xal ἐπὶ τὰ κάτω
ῥᾳσιλέων εἰδωλολατρεία ἐπολιτεύετο. Μοιχεύοντας
νόει, Xal τὴν µοιχαλίδα xal ἁμαρτωλὸν γενεὰν τῶν
Θιοχτόνὼν, ot ἐχχαιόμενοι τῷ «φθόνῳ, χαὶ µελετή-
σαντες τὸν σταυρὺν εἰς πέψιν, τοι Όφεσιν τοῦ
οὐρανίου &otou Χριστοῦ, οὐχ ἕληξα», ἕως οὗ ἑτέ--
Ἄεσαν τὸ ἔργον. Ταῦτα μέντοι ἡμέραι εἰσὶ τῶν ἁρ-
γόντων xal προεχόντων ἐν αὗτοῖς, τουτέστι, συµφο-
ρῶν ἀρχαίων. 'Ημέραν γὰρ, ὡς ἔφημεν xai ἄνω-
τέρω, fj Τραφῇ xal τὴν συμφορὰν καλεῖ. Ὥσπερ
δὲ ὁ ph πιστεύων, Ίδη χέχριται xal πρὸ τῆς xpl-
σέως' οὕτω xal ὁ μοιχεύων, Ίδη χαίεται χαὶ πρὸ
τῆς χαύσεως ἐχείνης, ἣν τότε χαυθῄήσεται εἰς πέψιν
x2i ἀρχηγίαν [ἀργίαν Ἱ | τῆς Χαχίας. Οὐκέτι γὰρ
ἐνεργηθήσεται f) xxxía μετὰ τὴν τελευταίαν χρίσιν,
ο δέ τις πρὸς αὐτὴν quit; ἕξει ' ἀλλ᾽ αἰώνιον μῖσος
7-2 αὐτὴν ἔσται τοῖς νῦν ἀγαπῶσιν αὐτὴν, ὅτι διὰ
vo αἰωνίως χολάζονται. Νῦν μὲν γὰρ σαίνει
τοὺς ἀνοήτους τῷ φαινομένῳ ἡδεῖ"' τότε δὲ ἀπο-
Σσελυφθείσης τῖς ἀσχημοσύνης αὐτῆς, ustauéieua

7? [sa. ui, 12.

' Isa. v, 20. * Joan. 11. 18.

pradicant, illi vos seducunt ^; οἱ. Vo illis qui
amarum dulce dicunt *. Ad hxc Judo»i reges suos
d:etnones, principes tenebrarum, gaudio imbuerunt
suis coutra Christum imposturis, calumuiis ct
mendaciis. Praeterea llerodes, Caiphas, Annas,
eosdem exhilararunt, qui in condemnatione Chri-
8ti in gratiam, eum antea hostilibus inter se ani-
mis essent, redicrunt.

Vgns. 4. Omnes adultzrium committentes, sunt vc-
[uti (urnus ustus ad. digestionem, ustura a flamma
facta. Corporale hic adulterium intelliges, diceun:e
Deo, quod universi Ilieroso!lymorum cols sint
adu'tleri, sic usti libidinis igni, veluti clibanus,

b cojus iucensio flit a flamma, qui uritur ad digestic-

G

nem, hoc est ad tosturam coclionemve parum.
Porro libidinis ignis, adducet super eos eaplivila-
tis flammam, a qua adusti inutiles erunt, ad digo-
sionem crsditatis quam etismnum Llabent. Acci-
pies ctiam per adulterium, idololatriam, qua exure-
bantur, secuti. primum. inter se idololatramn. Jero-
boam. .

VEns. 4d, 5. Α nmisiura masse, usque dum tola
fermento subigatur, dics regum vesirorum. | Stear,
vel stais (qua vox hic per massam reddita est)
farinam denotat. Cunctam per hancce farinam po-
pulum intelligit, dicitque : Ut ferimentem commi
$las secum farinas in sese transformat, sic a quo
tempore copit populus suliigi fermeuto impietatis
Jerobeam, non destitit deuec totus ejus contagione
infceretur, inque illud ipsum transformaretur. Το»
tum isthue tempus, dies eunt regnorum vestroruu,
per quie innuit, quod in omnibus Jeroboam, secu'is
regnis et regibus, idololatria florucrit. Per adulteros,
sdulteram juxta ac peecatriecur generationem Do-
iini interfectorum intellige, qui et invidia usti ae
meditati crueem ad digestionem sive submissionem
co:lestig panis Christi, non desierunt, quousque
perfecerunt opus istad suum. Atque n: sunt. dies
principum et preeminentium inter ipsos, loc cst
veterum calamitatum. Diem enim, ut supra quo-
que diximus, Scriptura etiam calauitatem appellat.
Quemadmodum autem. qui non credit, jom | juii-

p catus est *, vel ante judicium | illud : sic adulte

rium GG committens, jam uritur, ante ustioncut
etiam illam, qua uretur ad digestionem ac malitiie
supplicium. Nec enim ultra post extremuui judiciuui
scelera patrabuntur, neque quisquaw unus ad ca
sese acclinaturus est, veruni perpetuum adversus
ca odium erit illis qui nunc ea deamant, quod eo -
rum nominc sempiternis cruciatibus dedantur. Ho.

Varie lectiones οἱ nota.

(15 Vo ilis, qui amarum dulce dicunt, εἰ dulce
αλλ «ΓΙ. Co, Bav. ct Ven.
(35) Herodem quoque et Pilutum. (iidem. Hebrzi

Ιαν! fecerunt) qui in. Christi condemnatione pacem
inter se inierant, Cod, Ven. et Dav,

ὃν

691

THEOPHYLACTI BUEGARUE ARCHIEP. 09

die quidem insipientibus, qu: videntnr suavia A δεινἡ ἐπιγενήσεται τοῖς ἓν τῷ βίῳ τούτω Om aj.

Llandiuntur, tum vero deteeta. ipsorum defurmi-
tate, gravis comitabitur poenitentia eos, qui hac in
vita ab ipsis decepti fuerirt, plorabuntque tum
omni vacantes consolatione, quod adeo deformia
el turpia divine pulehritudini prztulerint. Hague
mechus jam uritur, juxta illud : Ambulatis in lu-
mine ignis vestri, etin flamma qua exusti estis*. Jam
perinde ex fermento et farina fil mistio, atque ex
cogitationibus et operibus fit actio. Ait ergo, quod
regnantes in mecho eogitationes non videntur esse
turbida mequetristes, sed tranquillam quamdam
et hilarem eonstitutionem habere, ab mistione fa-

^X; ἁπατηθεῖσι, χαὶ μετσκ)αύσονται ἁπαράχλητα,
ὅτι tbv οὕτως ἀκαλλή καὶ ἀσχημονα πβροεείµων
τοῦ (εἶου κάλλους. 'O οὖν μοιχὸς ἠδή καίεται, χατὰ
τὸ, Πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πιρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ
9-lorl, ji ἐξεκαύσατε. Ἐπεὶ 6k ὥσπερ ἐκ Cyr;
χαὶ ἀλεύρου τὸ φύραμα, οὕτω καὶ ἐχ τῶν Loy
σμῶν καὶ ἑνεργείας ἡ πρᾶξις' φησὶν, 21: οἱ βασι-
λεύοντες iv τῷ μοιχῷ λογισμοὶ, οὐ δηκοῦσιν ἐν
σχότει εἶναι, ἁλλ᾽ ἡμερινὴν τινα xal ἰλαρλν γχατά-
στασιν ἔχειν, ἀπὸ φυράσεως στέατος, ἕως τοῦ ζυμω-
θῆναι τὸ ὅλον, τουτέστιν, ἀφ᾽ οὗ ἄρξονται τὸ χαχὺν
μελετᾷν, ἕως οὗ τελέσουσι.

rinz., donec fermento subigatur tota, hoc est a quo temporecoperirt malum cogitare, usquedum opere

compleverint.

Coperunt principes [arere ex. vino. Accusatis B

comnieniter omnibus tanquam aduleris, nunc
omnes accusat principes ceu temulentos, ac pro-
p'erea ad iram concitatos.

Vens. 5, 6. Extendit manum suam cum pestiten-
tils, mam succensa sunt corda eorum veluti clibanus,
dum offendunt eos. Quilibet, inquit, principum ex-
tendit manum suam, uti dona. accipiat, conversa-
turque bomiibus per contagia et perditiones quas
diligit, eo quod in consultando et nocendocon-
tribulibus, adeoque reliquis mortalibus sint ferven-
tissimi, Ex temulentia invidis fürebant etiam
principes Israel adversus Christum. Sic discipulus
Judas extendit manum, quando proditionis argen-
teos accepit, consentiens pestibus Phartsxorum et
Scribarum, qui sstuabant plane insidiis, quibus
lacerarent dejicerentque Dominum. Ha wilitam
perseque corda inflammabantur, excubias agentium
proxime Doniini sepulcrum.

Vrxs.(6, 7. Totam noclem somno Ephraim inr-
pletus est, mane prodiit, succensus est. vcluti ignis
fulgor. Omnes incaluerunt. ut clibanus. succeusus,
ignis devoravit judices eorum, omnes reges eorum
ceciderunt, nec erat inter eos. qui meam sibi opem
deposceret, Sequitur facile supra memoratos te-
meto perfusos, ut totamnoctem somno indulgeaut,
quod haudquaquam ininimo est dedecori popull
principibus : per hoc namqueindicatur, quod non

-—

"Hpo£avto οἱ ἄρχοντες θυμοῦσθαι ἐξ οἵνου. Κατ-
ηγορίᾳ (16) χοινῃ πάντων ὡς μοιχῶν, vuv χατηγορεῖ
πάντων ὡς µεθύσων τῶν ἁρχόντων, καὶ διὰ τοῦτο
θυµρουμένων.

ἘΕξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ μετὰ .Ίοι[ιῶν, διότι
ἀνεκαύθησαγ αἱ χαρδίαι αὐτῶν, ὡς xAi6avoc ἐν v
χαταράσσευ' αὐτούς. Ἕκαστος, φταὶ, τῶν &pyóv-
των ἑἐχτείνει την χεῖρα εἰς τὸ δῶρα λαμδθάνειν, χαὶ
λοιμοῖς xaX φθορεῦσιν ἀνθρώποις συναναστρέφξται,
ἁγαπῶν αὐτοὺς, διότι Ev τῷ καταράσσειν, τουτέστιν,
ἐπιδουλεύειν χαὶ βλάπτειν τοὺς ὁμογενεῖς, θερµύ-
τατοί εἰδι. "Ex τῆς µέθης τοῦ φθόνου ἑθυμοῦν-α
Φαὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἄρχοντες τοῦ Ἱαραίλ'
χαὶ ὁ μαθητῆς Ἰούδας ἐξέτεινε τὴν γεῖρα, ὅτε τὰ
ἀργύρια τῆς προδοσίας ἑλάμδανε, συμφωνῶν' μετὰ
τῶν λοιμῶν Φαρισαίων xal Γραμματέων, θερμῶν
ὄντων εἰς τὸ ἐνεδρεῦσαι, χαταῤῥάξαι τε χαὶ xaza-
ἑαλεῖν τὸν Κύριον": καὶ τῶν στρατιωτῶν δὲ αἱ
xapblat ἀνεχαίοντο ἀγρυπνούντων, ὅτε τὸν τἆφον
ἑτρὸυν.

"Ο1ην τὴν νύκτα ὕπγου 'Egpalp ἐγεπ.λἠσθη.
Ilpot ἐγενήθη, ἀνεκαύθη, ὡς πυρὸς géyroc, aár-
τές ἐθερμάνθησαν (11) ὡς xAlCaroc πυρὸς xaw-
µενος, xal χατέφαγε τοὺς χριτὰς αὐτῶν. Πὰν-
τες οἱ βασιεῖς αὑτῶν ἔπεσον, xal οὐκ Twv ὁ
ἐπιχαλούμενος àv αὐτοῖς πρός µε. Καὶ χατὰ τὸ
πρόὀχειρον μὲν, ἀχολουθεῖ τοῖς ἄνω ῥηθεῖσι μεθύ-
σοις, ^b ὑπιώττὲιν ὅλην τὴν νύχτα, ὃ μεγίστη
αἰσχύνη, xai μάλιστα τοῖς λαοῦ ἄρχουσι ’ δείχνυσ.

perinde magnam subditorum curam gerunt. Μαπο p) γὰρ αὑτοὺς τοῦτο, µηδόλως τῶν ὑπτχύων φροντ]-

porro facto, inquit, ardebant veluti ignis, inflam-
mabanturque ad bibendum et ad indignandum G7
ad numera capienda, omniaque τά genus alia flagi-
tia. Nec soli. principes, verum ex zequo cuncti, ceu
furuus sunt incensi ad peccandum, ut pro se
quisque potest. Recte vero ignis ille vitiorum
effecit, ut prineipes et reges eorum, idola colentes,
aliaque non optima facinora perficientes , caderent.
Nemo enim quidquam delinquens, stare dicitur,

3 ρα, xxx, 11.

δοντας. Πρωῖας δὲ, φησὶ, γενομένης, ἀνεχαίοντο,
ὥσπερ πῦρ, xai πρὸς τὸ πίνειν, xal πρὸς τὸ Ou-
μοῦσθαι, καὶ πρὸς τὸ δωροληπτεϊῖν, xoi πάντα τὰ
ἄλλα xax& * γαὶ οὐ μόνοι οἱ ἄρχοντες, ἀλλὰ xol
πάντες ὡς χλίθανός clot, χαιόµενοι πρὸς τὸ ἅμαρ-
πάνειν, ὡς ἕχαστος δύναται. Ἐξαιρέτως δὲ τὸ 90
τοῦτο τῆς χαχίας, τοὺς χριτὰς αὐτῶν, τουτέστι, τοὺς
βασιλεῖς xal ἄρχοντας, χατέφαγχεν, ὅσῳ xal ὕλτν
εἶχον τὴν ἐξουσίαν΄ καὶ πάντες οἱ βασιλεῖᾳ αὐτῶν

Varie lectiones et nota.

(16) Scribendum κατηγορήσας, ut ct Lonicerus
lu suo cod. legisse videtur.

(12) Ἐξεθερμάνῆησα» αἱ xap2iax αὐτῶν, incslue-
runt corda ipsoruin, Cod, Dav.

693

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. —- CAP. ΤΠ.

694

ἔπεσου εἰδωλολατροῦντες xal τὰ ἄλλα ἀμχρτάνουτες, A Neque quisquam inter eos erat, qui ad me rc-

θὐδεὶς γὰρ ἁμαρτάνων, ἵστασθαι λέγεται. Καὶ οὐχ
jv c; ἐν αὐτοῖς, ὃς πρός µε ἀπυνεύων, ἐπεχαλεῖτό
µε" ἣ ὅτι οὐχ ἣν διδάσχαλος, ὃς ἐχάλει αὐτοὺς, καὶ
ἐφίλει [ἐφεῖλχε ? ἐφιλίου ? ] πρός µε. Ἐκοιμῶντο δὲ
οἱ Ἰουδαῖοι ἀμέριμνοι, ὅτε τὸν τάφον οι στρατιῶται
ἐτήρουν ' ἠνίχα δὲ mut ἐγένετο, ἀναστάντος τοῦ Ku-
ρίου, ἀνεχαύθη ὁ φθόνος αὐτῶν, xaX ἐγένοντο ὡς
χλίδανος χαιόµενοι τῷ θυμῷ. Καὶ ἡ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει
ζηλοτνπία, τοὺς χριτὰς αὐτῶν κατέφαχε * xol
πάντες ἔπεσον πτῶσιν μεγάλην, διαφευσθέντες τῶν
ἐλπίδων. Καὶ ὁ ἁμαρτάνων δὲ, ὅλην τῶν νύχτα τοῦ
βίου ὑπνώττει ἀναιαθητῶν. Av Παῦλος τῷ γνησίῳ
τέχνῳ, καὶ τῆς ἡμέρας υἱῷ Τιμοθέῳ παραινεῖ’
Νῆφε àv αᾱσιν. "Όταν. μέντοι πρωῖ γένηται, ἡ
μέλλουσα δηλαδη χατάστασις, τότε ἀνεχαύθη μὲν
ἐν αὐτῷ χαὶ ἀνέλαμφεν ἡ αἴσθησις τῶν πραχθέν-
των αὐτῷ, πλὴν ὡς πυρὸς φέγγος * χαἰει γὰρ αὖ-
ὧν, καὶ τότε τοὺς πρώην ακρ'τὰς αὐτοῦ ot.
σμοὺς, τοὺς κρίνοντας, ὅτι τότε δεῖ πρᾶξαι, xata-
φάγεται πῦρ. Πάντα γὰρ οὗτοι βασιλεύοντες, καὶ
χρατοῦντες πρότερον, τοῦ πτώματος τῆς ἁμαρ-
tía; ἦσαν αἴτιοι, xal πρὸς τὸν Θεὸν οὐδόλως προσ-
εχαλοῦντο.

Ἔφρα)μ τοῖς Aaoic αὐτοῦ συγεμἰγγυτο. Δέονι
φησὶ, τοὺς ἄ-λλους ὁδηγεῖν εἰς τὸ ἀγαθὸν, ὁ δὲ τοῖς
πλήθεσιν εἰς τὴν χαχίαν συνανεφύρετο (18): xat
ὁ βασιλεὺς πταρηνόµει Emlang τοῖς ἄλλοις. Ἡ γὰρ

τοῦ Ἐφραλμ. φυλ] ἐθασίλευσεν, ὡς πολλάχις εἴπος C

μὲν,

Ἔφραὶμ Βγέγετο ἑγκρυφίας οὗ μεταστρεφόμε-
voc." Ὥσπερ γὰρ ὁ Σγχρυφίας ἄρτος, xavà «b Bv µέρος
ὁμιλῶν τῷ Tcopl, xavaxalevat, xal ἄχρηστος Υίνε-
ται ' δεῖ γὰρ µεταστεέφεσθαι αὐτὸν ἵνα xal χατὰ
βάτερον µέρος ὁπτηθῇ * οὕτω xal αὐτὸς ᾿ἐπέμεινε
τῇ χαχίᾳ, καὶ ὑπ'᾿ αὐτῆς χατεχάη.

Κατέφαγογν ἆ.].Ίότριοι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ' αὐτὺς
68 obx ἔγνω. Ἐπεὶ ἄρτον (19) ὠνόμασεν, ἐπέμεινε
τῇ τροπῇ, xal φησιν, ὅτι Οἱ ἁἀλλόφυλοι ἐπολέμη-
ααν (20) αὐτόν χατέφαγον πᾶσαν τὴν ἰσχὺν αὑτοῦ,
xai τὴν ἓ» ἀνδράσι, χαὶ τὴν ἓν πλούτῳ. Αὐτὸς δὲ
οὐδ οὕτως ἐπέγνω τὸν παιδεύοντα θεόν.

Καὶ zoJ:al ἐξήνθησαν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς οὐκ
ἔγγω. Πολὺν, qnot, xai μαχρὸν χρόνον παιδεύεται,
χαὶ olovel χατεγήρασε παιδευόµενος: ἀλλ᾽ οὐδὲ ὑπὸ
του χρόνου ἐδ.δάχθη τὸ boy. Καὶ οἱ ἀρχηγυὶ xal
διδάαχαλοι τοῦ Ἰσραὴλ, τῷ χυδαίῳ ὄχλῳ συµφρο-
νήσαντες, οὖχ Ἰθέλησαν μεταστραφῆναι ἀπὸ τοῦ
γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα. Aib τὰ ἔθνη, τὰ ἆλ-
λότρια τῶν διαθηχῶν τοῦ θεοῦ, ἔφαγον τὴν ἰσχὺν
αὑτοῦ (σχὶς δὲ τοῦ Ἱσραὴλ, ὁ νόμος)» αὐτοὶ δὲ πω-

* H Tim. iv, 5. '

Varic lectiones et noto.

(18) Gr:ea verba sic babent : Cum par esset, ait,
Aliis ad bene agendum se ducem prebere , populo et
ipse ad male agendum se «djuagebat,

spiciens invocaret me : quod deerat illis institutor,
qui eos dirigeret et ad me pertraheret, Sopiti

etiam somno erant Judzi, omnis expertes sollici.

citudinis, quando monumentum milites servabaut.
Atenim mane, adeoquediluculo facto, excitatoque
Domino, invidia etiam eorum, quod resurrexisset,
accensa est, factique sunt. veluti furuus furore in-
flammati. Deinde, judices eorum livor ob resur-
rectienem devoravit, omnesque ceciderunt ruina
magna, spebus suis fraudati, Qui peccat, totum pa-
riter vite hujus noctem. dormit, non sentiens pec-

.eatum. Eam ob causam divus Paulus. genuinum

suum dici filium adhortatur : Vigila in. omnibus *.
Porro, quando futura in extremo die condemnatio
exsuscitata fuerit ct illuxerit, ut diluculum in
peccatore, tum sensus ad se commissorum
facinorum oritur, instar ignes Παπ: urit
enim ipsum peccali conscientia ; tum qui antea
judices eorum fuerunt, non recte instituentes eos
doctorcs, devorabit ignis ille, hoc est, agnoscentur
[uissc vani. Siquidem isti antehac doctrinz cathe-
dram obtüinentes, ruinz: jn peccatum auclores
exstiterunt, που quidquam Deum — auxiliato-
rem implorarunt, nec ul alii invocarent, do-
cueruut.

VgRs. 8. Ephraim populis suis commiscebatur.
Aliis. Ephraim, vates asseverat, iter ad bonum
ostendisse, ipsum vero multitudini ad malum accli-
nale conjunctum essc. [tex praterea «πιο preva-
ricabatur atque alii : nam tribus Ephraiu regni
sceptra tenuit, ut diximus. M

Ephraim factus est encryphias non. inversus. Vt
encryphias panis ille, altera parte sui admotus igni
comburitur, et. inutilis fit : opus est namque, ut
conversus altera quoque parte assetur : sic et ipse
Ephraim in vitiis perseveravit, ab iis combu-
SLUs,

Vgns. 9. Comederunt alieni robur ejus, ipse vero
nos cognovit. Quia panem jam nominavit, in ea
metaphora perdurans, Alieni, inquit, comederunt
eum, hec est debellarnnt. ipsum. Exederunt auteni
omnes vires ejus, et in fortitudine seu potentia ct
opibns sitas, et interim non agnovit sese castigan-

D tem Deum.

Cani effleruerunt. ipsi, nec hoc tamen agnovit.
Multo, inquit, ac longo plane tempore eastigatur,-
ae veluti in. ea 6 castigatione. consenuit ,! nec
vel sic tamen tanto tempore, quid se decuisset,
didicerit, Principes porro οὐ doctores [sraelis ,
idem cum indocto et confuso vulgo sapientes, no-
luerunt converti ab littera ad spiritum, propterca
gentes alienze ab testameutis Dei , comederunt ro-
bur eorum. Israclis autem robur est lex. lpsi vero

*

(19) "λρτον αὐτόν, panem ipsum. Cod. Ven.
ν 20) Ἐκπολεμήσαντες, cum erpugnassent, Cod,
cu. b N

695 THEOPHYLACTI BULGAREE ARCHIEP, 696
obcxcati non agnoverunt, sed perstiterunt, com- Α ρωθέντες οὐκ ἔγνωσαν, ἆλλ ἐπιλαιώθησαν ἓν τῇ xazà

senueruntque in littere administratione. Jam
cmne qnod ineeteragcit εί senio conficitur, prozime
est oblitteralionem exstinclionemque *. Ad hxc quan-
do quisquam malitie flamma esuritur, adeo aut
seipsum tradat ei, adortus clandestina scelera quee
nefas est nominare , nec ab tali sua iniquitate re-
vertiiur, comedunt robur ejus, quod accepit a
Deo [ut natura quadantenus ad bonum opus non
sit idoneus] demones, qui alicni et hostes nostri
facti sunt, invidentes Dei gloris; propterea et
inveteratus in. malitia omnem peccati ille ignoran-
tiam habet.

Vens. 10. Dejicieturque injuria Israelis in faciem
ejus. kd est oculis suis videbunt pericula. Sic qui in
Dominum Christum injurii fuerunt Hebrai, una
cum templo οἱ urbe sunt dejeeti.

Vgns. 10, 11. Necsunt reversi ad Dominum Deum
ΜΗΚΗ, nec erquisiverunt. ipsum in ommibus hisce,
Kplhrakm erat. ut. columba amens, corde vacans,
AEgyptum invocabat εἰ ad. Assyrios proficiscebatur.
Ego, inquit, afflictioncs ipsis afferebam, ut intelli-
gentes ad me redirent, meumque auxilium iinplo-
rarent, at ipsi ad humana adjutoria reciderunt :
AEgyptiorum enim opem inquirebant. Dein ab
Assyriis oppugnati, defatigat'que eosdem invoca-
baut, amentis insipientisve columbulze mentem pre
se ferentes. Etenim ut illa, pullis sublatis, non
nv6lst, verum- in iisdem locis remanet: non dissi-
milem ad modum isti ad hostes suos accurrebant :
t&m Assyrii ex confesso hostes eorum erant et
AEgyptii. Columba lasciviz οἱ incontinentiz hic
Lypus est : quocirea ubi anima voluptatibus tence
brarum intenmperanter dedita sui impotcus facta
fuerit, ncc sibi mali quidpiam adesse putaverit,
/Egyptum profecto et Assyrios auiciila sibi copu-
Jat, lance quidem ob tenebrarum opera, illos vero
propter sui fastum et opinionem. Hinc suo etiam
iHi tempore dicetur : Vade in tenel ras exteriores,
diabolo et angelis ejus paratas *. Porio angeli dia-
bolí, mentales etiam Assyrii sunt, Quadrant bxc
quoque Domini interlectrici Synagogz:. Non agne-
verunt enim, neque intellexerunt, verum prz fastu
ct opinione sua in Lenebris iter faciunt.

Τελ». 12. Ubi profecti fuerint, injiciam surer eos
rele meum, lanquamy volucres celi deducam eos, ca-
stigabo eos in auditione tribulationis ipsorum. Ipsis,
inquil, proficiscentibus, ut auxilia sibi accersant,
ego 89 injiciam ipsi hostes, veluti rete, et dedu-
cam eo8, hoc est superbiam ipsorum dejiciam et
Lumiliabo : primum tamen conabor eos erudire,

. prenuntiando imminentia, uti sciant, quz sint

cos exceptura calamitates. Quod si ipsi non casti-
gentur, nec sese emendent, tum inducam super
ipsos tribulationes. Vel: Adco terribiles erunt hostes,
ul nedum prasentes, vcrum denuntiati tantum et

* Dlebr. vin, 13... * Mattli, xxv, 50.

τὸ γράμμα πολιτείᾳ. Πᾶν δὲ τὸ ταλαιούµμενον xol
γηράσχον, ἑγγὺς ἀφανιαμηοῦ * xaY ὅταν δὲ τις τῇ
φλογὶ, ᾗ ἑχκαίει, δοὺς ἑαυτὸν ὁλοσχερῶς, xai τὸ
πρυφῆ γινόμενα, ἃ αἱσχρόν ἐστι) καὶ λέγειν, μετιών,
οὗ µεταστραφ/ήσεται ἀπὸ τῆς τοιαύττς Χαταστὰ»
δέως, χατεσθίουσι «hv ἰσχὺν αὐτοῦ, ἣν ἔλαδε παρὰ
Θεοῦ φυσιχῶς πρὸς τὰς ἀγαθὰς πράξεις, οἱ δαἰμο-
νες, οἵτινες ἀλλότριοι xot ἐχθροὶ ἡμῶν ἑγένοντη,
φθονῄσαντες τῇ τοῦ ἀνθρώπου δόξη. AU, xal παλαι-
ούµενος ἓν τῇ ἁμαρτίχ, παντελῆ τοῦ xaxou [χαλοῦ ἵ]
ἀγνωσίαν ἔχει.

Kal ταπεινωθήσεται ἡ ὕδρις τοῦ Ἱσραϊά sl;
πρόσωπον αὐτοῦ. Τουτέστιν, Ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ
ὄψεται τὰ δεινά" ὥσπερ xal οἱ τὸν Κύριον ὑδρίσαν.
τες, καθαιρεθέντος αὐτοῖς τοῦ ναοῦ καὶ «rj; πόλεως,
ἐταπεινώθησαν.

Kal οὐκ ἐπέστρεψαν fpóc Κύριον τὸν θεὺν
αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐξεζήτησαν αὑτὸν ἐν πᾶσι τεύ-
toic. Kal ἦν ᾿Εφραὶμ, ὡς περιστερὰ ἆγους, oct
ἔγουσα καρδίαν. Αἴγυπχτον ἐπεχα.εῖτο, xal εἰς
Ἀσσυρίους ἑκορεύετο. Ἐγὼ μὲν, φησὶ, τὰς x&
Χώσεις αὐτοῖς ἐπέφερον, ὅπως συνέντες, ἐπιστρέ-
Ψουσι πρός µε, xal τὴν ἐμὴν βοήθειαν ἐπικαλέσον»
ται» οἱ δὲ πρὸς ἀνθρωπίνας ἀπέθλεπον συµµα-

'χίας. Thy Αἰγυπτίων μὲν γὰρ βοῄθειαν ἐπεζήτουν,

πολεμούμενοι ὑπὸ ᾿Ασσνρίων * ὑπὸ 65 Σύρων χατα-
πονούμενοι, τοὺς ᾿Ασσυρίους ἑ πεχαλοῦντο, tfc περι’
στερᾶς τὴν ἄνοιαν δεικνύντες. Καθάπερ γὰρ ἑχείνὴ
τῶν ἑαυτῆς νεοσσῶν ἁφαιρουμένων, οὐχ ἀφ.
ἔπταται, ἀλλὰ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένει χωρίοις ' οὕτω
xai οὗτοι τοῖς ἐχθροῖς προσέτρεχον * καὶ γὰρ οἱ ὰσ -
σύριοι ὁμολογουμένως ἐχθροὶ αὐτῶν σαν, xal οἱ
Αἰγύπτιοι. Λάγνον δὲ fj περιστερὰ xal ἁκόλαστον.
Όταν οὖν ψυχἠ πρὸς τὰς ἡδονὰς τοῦ σχότους ἆκρα-
τῶς ἔχουσα ἀνοηταίνῃ, xaX οἵηται μτδὲν αὑτῇ xaxby
εἶναι, τῇ Abzümt xal τοῖς ᾿Ασσυρίοις φιλιάζει * τῇ
μὲν, διὰ τὰ τοῦ σχότὸυς ἔργα, τοῖς δὲ διὰ bv οἵη-
ety * ὅθεν xal ἀχούσεται ' Πορεύου εἲς τὸ σχότος
to ἐξώτερος, τὸ ἠτοιμασμένον τῷ ξιαδόΊῳ καὶ
τοῖς ἀγγέ-οις αὐτοῦ * οἵτινές εἶσιν οἱ νοητο "As-
σύριοι. Ταῦτα xa τῇ θεοκτόνῳ Συναγωγῇ ἀρμόνει"
οὐχ ἕννωσαν γὰρ, οὐδὲ συνΏχαν, ἀπὸ δὲ οἰήσεως

D ἐν σχότει πορεύονται.

Καθὼς ἂν πορεύωνται, éxi6aAo ἐπ᾽ αὐτοὺς
τὸ δίκτυό» µου. Ναθὼς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐραν οῦ
χατάξω αὐτούς * παιδεύσω αὑτοὺς àv τῇ ἀχοῇ
τῆς θ.1ψεως αὐτῶν. Αὐτῶν πορευοµένων, qno
πρὸς τὸ ἐπιχαλεῖσθαι συµµάχωυς xat βοηθοὺς, Evi»
τοὺς πολεμίους αὐτοῖς ἐπιθαλῶ, οἷόν τι δίχτνον, καὶ
κατάξω αὐτοὺς, τουτέστι, την ὑπερηφανίαν αὐτῶν
Κατασπάσω xai ταπεινώσω. Ἡρότερον μέντοι Exc
χειρήσω παιδεῦσαι αὐτοὺς διὰ τοῦ προαγγεῖλαι,
xal ἀχουστὰς ποιῆσχι αὐτοῖς τὰς ἐχδεξομένας a
τοὺς θλίψεις” εἰ δὲ οὗ παιδευθῶσι, τότε. xa! αὐτὰς
τὰς θλίψεις ἑπάξω. 7H, ὅτι Οὕτω φοδεροὶ ἔσονται

697 | EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VII. 698
ol πολέμιοι, ὥστε xal ifm ἐπιστάντες, ἀλλὰ φη- Α auditi, sufficiant ad castigationem. Rete Dei muti

µιζόµενοι µόνον, xal ἀκονόμενοι, ἀρχεῖν αὐτοῖς eig
παιδείαν. Δίχτυον τοῦ θεοῦ, ἡ πολυποίχιλος αὐτοῦ
σορία, xa8' fiv προνοούμενος ἡμῶν πολλάκις, ὅταν
πρὸς τὸ πρᾶξαί τι xaxbv πορενώμεθα xol κινώ-
µεθα, ἐμπ/δια ἐπιδάλλει ' xal ὑψηλοφρονοῦντας b*,
x3tX τοὺς b) τῷ ἀέρι δαίμονας, χατάγει καὶ τα;
πεινότ: xai προαγγέλλων Yíevvav, χαὶ σχώληχα
pl; τελευτῶντα, καὶ mop μὴ σθεννύµενον, παιδεύει
ξιὰ τς ἀχοῆς ὡς φ.λάνθρωπος. Καὶ τοῖς θεοχτόνοις
πηρευοµένοις ἐν πλάνῃ, ἐπέθαλε τὸ δίχτυον αὗτοῖς,
vh» τῶν ἁλιέων διδαχην, ὡς ἂν χατάζη αὑτοὺς εἰς
τὲν ἐν Χριστῷ ταπείνωσιν, xal πείσῃ αὐτοὺς pa-
θεῖν, ὅτι πρᾶός ἐστι xal ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ,
καὶ ph καυχᾶσθαι ἓν τοῖς τοῦ νόµου ἔργοις, ἀλλὰ
ἐετθῆναι τοῦ δικαιοῦντος δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάρετι *
καὶ ἐπαίδευεν αὐτοὺς iv τῇ ἀχοῇ τῆς θλίψεως αὖ-
τῶν λέγων, ὅτι Ἱερουσαλὴμ πατουµένη ὑπὸ ἐθνῶν '
καὶ περὶ τοῦ vao, ὅτι οὗ μὴ gelvr λίθος ἐπὶ λίθον *
xà Μακάριαι αἱ στεῖραι, al οὖν Φὠδίνησαν '
χαὶ ὅσα περὶ τος ἁλώσεως.

Οὐαἱ αὑτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ ἐμοῦ ? Δεί-
Aauol. εἰσιν, ὅτι ἠσέδησαν εἰς &aé. Ἐπὶ τοῖς νο”
σοῦσιν ἕως μὲν ἔστιν ἐλπὶς σωτηρίας * πάντα καὶ
Ἰάγουσι, xai ποιοῦσιν ol αὐτῶν κηδόµενοι * έπει-
δὰν δὲ ἁπογνῶσιν αὐτῶν, θρηνοῦσι λοιπόν. Τοῦτο
παὶ ὁ θεὸς ἐπὶ τῷ λαῷ ποιεῖ, ἀπογνοὺς τῆς θερα-
στείας, καὶ θρηνεῖ αὐτοὺς, ὡς ἀποπηδβσαντας μὲν

plex, variaque ejus est sapientia, per quam cogni-
tus 4 nobis, sxpenumero, quando ad mali quidpiam
perficiendum eamus, moveamurque, impedimenta
iujicit, altaque affectantes, instar demonum qui in
aere versantur, deducit nos et humiliat, prenuntians
gehennam et vermem non morientem, ignemque
jnexstinguibilem : erudit nos per hujusmodi prze-
dicationem, ut humanus et clemens Pater. Domini :
quoque occisoribus in errore facientibus iter, in-
jecit rete suum, piscatorum nimirum doctrinam, uti
ab eo deduceret eos ad Christi humiliationem et
nbedientiam, persuaderetque eis discere, quod mitis
sit Cliristus et humilis corde ", neu glorientur in
lege per opera, sed precentur potius eum qui gratis
justificat, per gratiam suam ; erudiitque eos per
przdicaüionem futurs illorum afflictionis, dicens,
quo: Jerusalem ab gentibus sit conculeanda : de-
que templo, quod non maneat lapis super lapidem *;
et : Beate steriles que non pepererunt? : et qu-
cunque illie de captione Hierosolymorum vaticina-
tus est.

Vrns. 15. Vo ipsis, quoniam desilierunt a me.
Miseri sunt, quoniam. impii fuerunt in. me. Apud
infirmos donec spes est salutis, omnia et dicunt et
faciunt qui eos curant, Simul, ac vero de incolu-
mitate ipsorum desperaverint, lugent eos in poste-
rum. Idem Deus in populo suo facit, curam suam
nihil valere animadvertens, eos deplorat, ut qui

διὰ τῶν πονηρῶν πράξεων, ἀσεδήσαντας δὲ διὰ τῆς α per mala opera ab se desilierint, implique fuerint,

ἀθίου λατρείας.

Ἐγὼ ἑλυτρωσάμην αὐτούς. Tou; μὲν πρώην,
bc τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας, τοὺς δὲ ὕστερον ὁ
X eb; ἀπὸ τῶν δαιµονίων, xal τῶν νόσων, xat
τῶν πτρώσεων * xaY τελευταῖον, διὰ τοῦ ἰδίου αἵμα»
τος, ἓν ᾧ εὔρομεν τὴν ἀπολύτρωσιν,

Αὐτοὶ δὲ κατε]ἀλησαν κατ ἐμοῦ ψευδῆ. Καὶ
ὅτε περιστάντες τὸν µόσχον ἔλεγον Οὗτοι οἱ θεοί
σου, Ἱσραή-ὶ ' καὶ ὅτε ἔλεγον, Επεὶ ἐπάταξε a6-
τραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, μὴ καὶ ἄρτον δύ-
φ-αἴαι δοῦαι i

Kal οὐκ ἐδόησαν.(31) πρὀς µε αἱ καρδίαι αὖ-
εῶν. Τοῖς χείλεσί µε µόνον ἑτίμων' Ἡ δὲ xap-
δία αὐτῶν, fóljo ἀπεῖχεν ἀπ' ἐμοῦ * d, ὅτι
Q3x ἐμὲ ἐπεγράφοντο εὐεργέτην, ἁλλὰ τὰ εἴδωλα.

"AAA 5) ὡλόλυζον ἐπὶ ταῖς κοίταις αὐτῶν" ἐπὶ
círq xal οἵνῳ κατετέμνοντο. Th» ἐπηγγελμένην

ταῖς πατράσιν αὐτῶν ΥΏν ἁπο) αύοντες [Γ[.---λαδόν-
τες]. χαὶ τοὺς χλήρους αὐτῶν διαλαχόντες (τούτους
Υ Xp χοίτας ὠνόμασε, διότι ἐν αὐτοῖς ἀνεπχύσαντο τῶν
£x τῆς ἐρήμου πόνων), οὐχ ἐμοὶ εὐχαρίστησαν, ἀλλά
τὰς εἰδωλικὰς τελετὰς τελοῦνεςς ὠλόλυζον, ὡς παρ
ἐχείνοις µαινόµενοι’ xal τὸν σἵτον καὶ τὸν οἵνον, τὰ
£p Opa ἔχοντες, χα) τούτοις ἐντρυφῶντες, ἐντομίδας
ὰποίουνεὶς τὴν τιμὴν τῶν δαιμόνων, τὰ στήθη xal τοὺς

colendo cos qui non sunt dii.

Ego redemi ipsos. Priores quidem ες Agyptiaca
servilute, posteriores autem Christus a dzemoni-
bus, languoribus, ezcitatibus redemit, ac tandem
proprio suo sanguine, in quo invenimus redemptio- .
nem.

lpsi vero locuti sunt adversus me vana. Primum,
quando vitulum circumstantes dixerunt : Hi swit
dii tui, lsrnel **. l'einde quando aiebont, Quo-
niam percussit petram, et fluxerunt. aque, num-
quid et panem dare poterit 13 Ἱ

Et non clamaverunt ad me corda ipsorum. Labiis
me suis tantuihmodo venerabantur, cor vero eo-
rum procul ine aberat !*, sive quod me non ague-

D scebant benefactorem, se! idola potius.

Sed enim ululabant super cubilibus suis, super
frumento et vino. dissecabantur. 'J() Terram. patri-
bus suis promissam accipientes, ac sortes Suas
adepti (eas enim cubilia nominavit, quod per ea
requievissent a laboribus deserti) mihi non egerunt
gratias, verum idolis sacra facientes, pcragen-
tesque festa, ululabant perinde ac jnsueverunt ido-
lorum cultores furiis agitati vlulare. Przterea 8
me dona habentes, nimirum fruges et vinum in
quibus capiebant voluptatem, sectiones interim

Y Malth. xi, 19. 8 Luc. xxi, 6. * Luc. xxu, 29, !* Exod. xxxi, 8, !* Psal. Lxxvu,; 20. 1* Matth. αν 8.
Varie lectiones et nola.

(21) Καὶ ἐθόησαν, εί clamaverunt. Cod. Bav.

699

faciebant, in gratiam di:monium, peetora et brachia
dispungentes. Vel lioc. dicit, quod apud gentes
BRheam matrem. deum colentes factitabant. Α
tibiarum enim cantu ad insaniam acti, seipsos dis-
secabant, genitalia sibi membra àauferentes, qui
baceli et bacchze dicebantur. lec. itaque commit-
tebant Israelite, super. cibo et vino, hoc est pe-
tentes ea ab idolis. Oblocuti sunt etiam Domini in-
teremptores Christo dicentes ; In BDeelzebul :ejicit
daemonia '*, ursus aiebant : Magister bone, com-
pertum habemus quod viam Dei denuniias, nec in-
tuearis in personam hominum. Enimvero hoc non
ex animo dicebant, sed privato quodam pravo con-
silio. Hoc enim indicat quod ait: In cubilibus.
Etenim contra ipsum murmurantes gemebant, quod
talia quidem agens adhuc viveret. Deinde assevá-
rante ipso : Caro mea vere est cibus, et sanguis
meus vere est potus !*, abscindebantur, defieiebant-
que ab ipso, orta inler eos factione ; dicebant
enim : Durus est sermo ille, ecquis eum audire
potest ' ? Redemit etiam nos Dominus ab omni
impuritate. At multi delinquentium lequantur ad-
versus eur) niendacia : Quis novit, fabulautes, an
ne futurum sit judicium, num sit venturus ex-
ploratum nostra ? Edamus εἰ bibamus, cras enim
morientur '*. Quin etiam Dominum suum Mammo-
nam esse profitentes, super frumento et viuo con-
ciduntur, partim quidem dum temulenti:, deliciis-
que student, inde ad lites, ad vulnera, ad caes
dilabentes : partim. vero dum bella cient οἱ pro-
p'er frumentum et. vinum, aliaque terre bona;
propterea in nihilum ctiam rediguntur. Omne
namque tale studium, ad nullum bonum finem per-
ducit.

Vens. 15. Castigati sunt in me, et ego. confortari
brachia ipsorum, in me cogitaverunt mala. Fgo qui-
dem, inquit, erudii eos, docuique ipsos justitiz
viam, omnemque decorem, adeo ut vel ipsi de sese
cum gaudio sui dicere queant : Beati sumus Israe-
lite, nam qu: Deo placent, sunt. cognita nobis.
Nec hoc tantummodo egi, ceterum strenuos. eos
bellatores constitui, brachia eorum confor-
taudo : at ipsi non cogitaverunt me suum esse
Deum.

Vins. 16. Conversi sunt ad nihil. Hoc est, ad
nusquam quidquam exsistentia. lloc. enim est mi-
sefabilius, quod pro me 1alia coluerunt, 71 id
quod et alibi dicit : Duo enim mala fecit. populus
meus : me dereliquerunt. fontem. aqua vivw ; fo-
derunt sibi lacus contritos, qui non poterunt conti-
nere aquam ", Erudiit etiam Israelitas Servator,
nunquam non docens in synagogis ut. ad ipsum
convertantur et credant : verum ad. nibilum con-

7 Matth. xi, 94, !* Joan. vi, 50.

TIIEOPHYLACTI BULGARI.E ΛΗΟΠΙΕΡ.

15 Joan, vt, 61.

04

À βραχίονας «Χατάστικοντεςε. Ἡ ἐχεῖνο λέγει, ;
ἐποίουν την Ῥέαν θεραπεύοντες. Ὑπ' αὐτῶν [3p
ἐκτεμνόμενοι |f. ὑπ αὑλῶν γὰρ ἐχμαινόμ.] κατέτ:-
pvov ἑαυτοὺς, xal τὰ παιδογόνα µόρ:α. ἀφαιρῶν-
τες, οἳ βάχκηλοι (22) xaX βάχχαι ἑλέγοντο. Taj
δὲ ἑποίουν οἱ Ἰσραηλίται ἐπὶ σίτῳ καὶ οἵνῳ -τουτ.
έστιν, αἰτοῦντες ταῦτα παρὰ τῶν εἰδώλων. Kazoia-
λησαν χαὶ οἱ θεοκτόνοι τοῦ Χριστοῦ (25), λέγοντες
Ἐν Βεε.ζεθοὺ.ἱ1 ἑκέά.ιλει τὰ δαιμόνια. Tax
ἔλεγον * Διδάσχαλε ἀγαβέ " χαὶ, Οἴδαμεν, ὅτι την
ὁδὸν τοῦ Θεοῦ χαταγγέλλεις, xal οὗ βλέπεις 6;
πρόσωπον ἀνθρώπου. Oox ἁπὸ χαρδίας δὲ ταὺα
ἔλεγον, κατ ἰδίαν δὲ (τοῦτο Υὰρ δηλοῖ τὸ, Ἐν
κοίταις) χατ αὐτοῦ γογγύδοντες ἑστένανον, ὅτι
τοιαῦτα ποιῶν ἔτι Gy xat λέγοντος αὑτοῦ : Ἡ σἀξ

D µου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, xal τὸ αἷμά pov, diy
θῶς ἐστι πόὀσις ἀπετέμνοντο ἀπ᾿ αὐτοῦ x
ἀφίσταντο, καὶ πολλὰ µέρη ἐγίνοντο, λέγοντες'
Σχ.1ηρές ἐστιν ὁ Aóyoc οὗτος * εἰς δύναται αὖ-
τοῦ ἀχούει; Ἑλυτρώσατο xai ἡμᾶς ὁ K»-
ριος ἀπὸ πάσης ἀχαθαρσίας. 'AXAX πολλοὶ τῶν
ἁμαρτανόντων λαλοῦσι κατ αὐτοῦ ψευδη, Tí; ol,
λέγοντες, εἰ ἔσται χρίἰσις, ei σει ἐξετάσων τὰ ἡμέ-
τερα: Φάγωμεν, καὶ πίωμµεν * αὔριο» γὰρ dzc-
01 ἠσχομε» * xai καλοῦντες αὑτῶὼν χύριον τὸν May-
μωνᾶν (24). Καὶ ἐπὶ σίτῳ xat olv. κχατατέμνοντα",
τάχα μὲν χαὶ οἱ μεθυσχόμενοι xal τρυφῶνιες, εἶτα
εἰς ἔριδας καὶ τραύματα xal φόνους προχωροῦντες᾿
τάχα δὰ xal οἱ τοὺς πολέμους συνιστῶντες 5i
aitov, καὶ οἶνον, χαὶ ἄλλα τῆς γῆς ἀγαθά. A xx
στρέφονται εἰς οὐὑδέν. Πᾶσα γὰρ ἡ περὶ τὰ τοιαῦ:α
σπουδὴ, εἰς οὖδὲν τέλος εὐάρεστον χαταστρέφε'.

. Επαιδεύθησαν ἐν àuol, καὶ ἐγὼ κατίσγυσα
τοὺς βραχἰογας αὐτῶν, εἷς ἐμιὲ ἑ«ογίσαντο αο-
*1pá. Ἐγὼ, φησὶν, ἐπαίδενσα αὐτοὺς, xai ἑδίλαξα
τὴν τῆς διχα,οσύνης ῥὁδὸν, xal πᾶσαν εὐκοσμίαν,
ὥστε xai αὐτοὺς λέχειν, χαίρυντας ἓἐφ᾽ ἑαυτοῖς ᾿
Μαχάριοί ἐσμεν, Ἱσραὴλ, ὅτι τὰ ἀρξστὰ Κυρ,
ἡμῖν γνωστά ἐστι. Καὶ οὗ µόνον τοῦτο, ἀλλὰ xz
πολεμιστὰς αὐτοὺς Ὑδνναίους ἀνέδειξα, xat ἑνίσχυσα
τοὺς βραχίονας αὐτῶν οἱ δὲ ἑλογίσαντο περὶ ἐμοῦ,
ὅτι οὐκ ἐγώ εἰμι θεύς.

Ἀπεστράφησαν εἰς οὐδέν. Τουτέστιν, εἰς τὰ
μηδαμή μηδαμῶς ὄντα. Τοῦτο γὰρ σχετλιώτε-
pov, ὅτι àvv' ἐμοῦ τοιαῦτα ἑσεδάσθησαν, ὃ xoi
ἀλλαχοῦ λέγει * Δύο καὶ aovnpà ἐποίησεν ὁ acc
µου: ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζώντος,
xal ὥρυξαν ἑαυτοῖς «Ἰάχκους συντετριμμέγους.
ot ob δυν ἠσονται ὕδωρ συγέἐχει. Ἐπαίδευε xx:
τοὺς Ἰσρχηλίτας ὁ ΣωτΏρ, διδάσχων ἀεὶ ἐν ταῖς
συναγωγαῖς στραφῆναι πρὸς αὑτὸν, xal πιστεῦσαι "

!* [ca, xxn, 12. | Jerem. n, 02.

Varie lectiones et not».

(a5) Καὶ φάλλοι, Cod. Ven.
(36) Κυρίου, Cod. Ven.
(24) Κύριον, ἄλλον ἔχηνσι κύριον τὸν Mago

Dominum
Cod. Ven.

vXv, alium habent dominum Mauume-

Ha.

10]

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VIII.

. 102

ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἐπεστράφησαν (25), ὃ ἐστι πρὸς A versi sunt. Nam pauci adinodum audientes fucrunt

βραχύ. Πολλοὶ γὰρ, φησὶ, τῶν πιστευσάντων ἀἁπὴλ-
(oy ὀπίσω.

Εγόνοντο ὡς τόξο» ἐντεταμένον. Τουτέστιν,
ἀχλινεῖς ἐγένοντο, καὶ µηδόλως χαλῶντες, T] ἔνδι-
δόντες τοῦ vóynu τοῦ πρὸς χαχίαν. Τινὰ ὃξ τῶν àv-
τιγράρων, Ὡς {ύξον ἀντεστραμμέγον., ἔχει ᾿
xoi δηλοῖ, ὅτι Ἐγὼ μὲν αὐτοὺς ἐνέτεινον ὡς τόξον
ἐμὸν, ὡς ἂν δι᾽ αὐτῶν καὶ τὴν Ev τοῖς ἄλλοις εἰδω-
λολατρείαν βαλὼν καταπαύσω * αὐτοὶ δὲ ἀντεστρά-
φησαν, xal xdv τοὐναντίου ἑποίησαν Τὴν γὰρ &piv
τιμὴ» βάλλοντες xal χαθαιροῦντες, ὑπὲρ τῶν εἰδώ-
luy πολέμησαν ἐμοί,

Πεσοῦνται ἐν ῥομφαίᾳ (36) οἳ ἄρχοντες αὐτῶν,
δὲ ἀπαιδευσίαν Ἰώσσης αὐτῶν. "Apyovtes, oi τε

dicto. Siquidem multi corum qui crediderant, re-
trocesserunt.

Facti sunt veluti arcus. intentus. ld cst. inflesiles
facti sunt, neque prorsum demittentes, neque re-
mittentes intensionem ad. malitiam, Quzdam . ex-
emplaria Veluti arcus. inversus habent, perinde ac
si dicat : Ego quidem ipsos intendi veluti arcum
meum, ut per ipsos vel idololatriam in aliis genti-
bus trajectam cessare faciam : atque ipsi contra
inversi sunt, adeoque contrarium fecerunt, nam-
que meum bonorem jaculantes et. auferentes, pro
idolis adversus me fecerunt bellum.

Cadest in gladio principes ipsorum, propter
imperitiam lingue sug. Principes, sacerdotes ipsi

ἱερεῖς xa οἱ βααιλεῖς * οὗτοι và ἐδίδασχον τὸν m sunt et reges. llli etenim docebant populum iniqua.
P LU g pon q

law zapádvoua. ᾿Απαιδευσία δὲ μεγίστη τὸ λέγειν
τῷ (p * θεός µου el σύ: καὶ τῷ λίθφῳ: Σύ µε
ἑγέννησας.
ΚΕΦΑΛ. H'.

θὗτος d φαυ.λισμὸς αὐτῶν ἐν i Αἰγύπτον, εἰς
κόΊπον αὐτῶν ὣς }ῆ ἄδατος, ὡς ἀετὸς (27) ἐπὶ,
οἶχον Κυρίου, ἀνθ᾽ ὧν παρέθήσαν τὴν διαθήκην
µου, καὶ κατὰ τοῦ vópov µου ἠσέθησαν. Ὥστερ,
φησὶν, οἱ πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐφαύλισαν
«b; Ἰόγους Μιωτέως xal ᾿Δαρὼν, ἁποσταλέντων
«αρ ἐμοῦ εἰς τὸ ἐλευθερῶσαι αὐλούς 7 οὕτω
καὶ οὗτοι ἐφαύλισαν τοὺς ἁμοὺς νόμους. 'A22 ὁ
φαυλισμὸς οὗτος εἰς χόλπον αὐτῶν ἁποδοθήσξται,
καὶ ὡς y ἄδατος ἔσονται. Ἡ γὰρ σἀάλπιγᾷ di πο-

Maxima profecto. Πιρογίίία, ignorantiaque cst, di-
cere ligno : Deus mens es tu; et lapidi : Tu me g^-
nuisti.

CAPUT VIII.

vii. Vens,. 16. — viu. Vgns. 4. llla. vilipensio
eorum in terra Agypti, in sinum eorum, tonquam
terra inaccessa et veluti aquila super domum Do-
mini, eo quod transgressi sunt. testamentum meum,
et contra legem meam impii fuerunt, Perinde, in-
quit, ac patres eorum in terra ZEgypti. vilipende-
runt sermones Mosiset Aarouis ad me amandato-
rum, ut liberarent ipsos, sic et illi aspernati sunt
leges meas : enimvero contemptus ille in sinum eo-
rum reddetur, eruntque instar terre inaccessm.

λεμιχὴ Ἰχήσει, xol ὁ βασιλεὺς τῶν ΒῬαθυλωνίων C Tuba nanque bellica insonabit, et rex Babylonio-

ἕξει ἐπὶ τὸν οἶχον Κυρίου, μετὰ ῥοίζου καὶ τάχους,
ὡς ἀετός. Καὶ Ὑγὰρ ἹΝαθουχοδονόσορ στείλας, iv-
έπρησε τὸν ναὺν (28), περὶ οὗ καὶ Ἰεζεχιηλ λέγει ᾽
υἀττὲς ὁ µέγας, ὁ μεγα.λοπτέρυγος. Καὶ ὁ φανλι»
cui; δὲ, ὃν ἐφαύλιζον τὸν Σωτῆρα οἱ ᾿Ἰουδαῖοι,
ὅμοιος fjv τῷ ἐν vij Αἰγύπτῳ: τῷ γὰρ Μωσεῖ ὁ
Ἑθραῖος εἶπε' Τίς σε κατέστησεν ἄρχογτα καὶ
διχαστὴν ἐφ ἡμᾶς; κἀκεῖνοι εἶπον περ; Xpt-
στοῦ, Ovx ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Kalcapa.
Οὗτος οὖν ὁ Φφαυλισμὸς, βαρὺς Ésta: αὐτιοῖς,
ὥσπερ Υῆ ἅδθατος xal χοῦς, sl; Χόλπον βαλλό-
µενος, βαρεῖ * xa ἐπιθρήτους αὐτοὺς ποιῄσει παρὰ
πᾶσιν, ὥσπερ σάλπιγξ, τὴν παρανομίαν αὐτῶν xal
τὰ δι αὐτὴν πάθη χηρύττων, xal ὡς ἀετὸς ἁρπάσει
τὴν τοῦ ἀρχαίου ναοῦ δόξαν, εἰς τὴν τῶν ἐθνῶν
αλῆσιν μεταφέρω». Καὶ πᾶς 55 ὁ τὸν πλησίον φαυ-
λίζων ἓν τῇ Αἰγύπτῳ εἶναι (39), Φαραωνίτην[[. —
τιν] καὶ ὑπερήφανον γνώμην ἔχων, εἰς τὸν χόλπον

rum veniet supra domum Domini, cum impelu et
celeritate, in modum aquilae. Nam Nabuchodono-
sor, misso exercitu suo, incendit templum. Quo de
Ezechiel : Aquila, inquit, magna grandium ala-
rum !*, Proterea vilipensio, qua Servatorem Πο”
strum Judzi nauci xstiniarunt, similis erat ei qua
in terra ZEgypti contigit. Mosi enim Hebreeus dixil :
Quis te constituit principem et judicem super nos !' :
Hunc ad modum dixerunt illi od Christum : Re-
gem non habemus nisi Cesarem ?**, Hzc igitur vili-
pensio gravis perinde ipsis erit, atque terra invia,
adeoque pulvis, qui in sinum injectus gravat,
ipsosque apud nullos non contumeliosos reddet,
jiustar 79 tub» iniquitates ipsorum, turpesque

D affectus przdicans ; ad hzec, talis Domini contemptus,

priscam veteris templi gloriam eripiens, ad gentium
vocationem transferet, Consimilem ad rationem,
quisquis proximum suum contempserit, ceu in

9 Ezech. xvii, 5. !* Exod. i, 14... ?* Joan. xix, 45.

Varim lectiones et note.

(25) Διδάσκων ἀξὶ ἓν ταῖς συναγωγαῖς, xai ἐν-
ἰσ(υεν αὐτοὺς, τὰς ἀσθενείας ἰώμενος. αὐτοὶ EXorí-
£o rco πηνηρἁᾶ περὶ αὗτου * χἄν τινος ἔδοξαν ἐπ, στρλ-
φῆναι, Semper in synagogis docens , et confirmabat
ipsos, erum infirmitates sanaus , i.si rero. cogita:
bant de ipso mala, etiamsi quidam sese ad cum. cou-
terterc videbantur. Cod. Ven.

(36) Verba ἐν νομφαίᾳ, in rhomphea desunt in
Cod. Ven.

(97) Cod. Ven. addit ὡς σάλπιγξ, ut Iuba.

(38) Λαόν, populum, Cod. Dav.

(39) "Ev yf Αἰγύπτῳ λέγεται εἶναι, im derra
/Egypti dicitur essc. Cod. Ven.

103 THEOPHYLACTI BULGARUE ΛΗΟΠΙΕΡ. (04

terra /Egypti ageus, Pharaonicam ct fastuosauy) A αὐτοῦ ἥξει 6 φαυλισμὺς, τουτέστιν, εἰς τὰ ἐσώτατα,
mentem liabet, cui in. sinum suum revertetur fa-— eig τὰ οἰχειότατα τιµωρηθήσεται, χαὶ ἔσται ὡς
stus ille, hoc est, in intima ipsius, ita ut in sese — v7, &6ao;. O5 γὰρ ἡ τοιαύτη duyh ἔσται βάσεµο; τῷ
ac suis paenam det, eritque ceu. terra. inaccessibi- — sd. Τὸ γὰρ ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγµα Κυρ,
lis : nec enim hujusmodi animus a Deo acceditur. διά τί δὲ ταῦτα ἕσται αὐτῷ; Διότι ὡς σἀλπιγξ v,
Quod enim coram liominibus sublime ést, abomi- «απηρύττων ἑαυτὸν, 7| µεγαλύνων, οἷοι σαν οἱ Φαρ.-
natio est arud Deum. Cur autem talia ei evenient? σαῖοι, ol σαλπίζοντες τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσου
Eo quod tub;e instar seu buccinz, seipsum magni- τῶν àvOpirrov* οἷος ὁ ky τῷ ἱερῷ προσευχάµενος,
ficabat, prwdicabatque. Quod genus Pharisei καὶ τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα καταλέγων, καὶ thy
fuerunt, tyupano commonstrantes eleemosynam τελώνην φαυλίζων. Οἶχος δὲ Κυρίου xd; ἄνθρωπος,
coram hominibus *!*!*, Talis erat in templo preces — 5; τοῦ μεγάλου πλούτου αὐτοῦ χωρητικὸς τοῦ }/-
ad Deum offerens, virtutes, officiave sua predicando, — You. 'O οὖν χατεπαιρόµενος xal ὑψηλοφρονῶν πι».
ac interim publicanum vilipendendo 17. Domus vero — *54 ἀνθρώπου, ὡς ἀετός ἐστιν ἐπὶ τὸν οἴχον Κυρίω,
Domini est omnis homo, qui ingentium divitiarum ejus, nempe verbi capax est. Jam qui. attollitur. quem-
vis mortalium contemnendo, aquil:e instar est, super domum Domini.

Vens. 2, 5. Ad me vociferabuntur : Deus, cogno- Ὁ 'Ejà κεκράξονται 'O θεὸς, ἐγγώχαμέν σε’ ἔτι
vimus te : quoniam lsrael aversatus esi bona, inimi- — 'IerpaijA ἀπεστρέψατο ἀγαθὰ, ἐχθρὸν κατεδίωξα».
cum persecuti sunt. Qoi talia impietatis opera, ut — Ol votasca ἔργα δυσσεθείας, ὡς εἴρηται, ποιῄσαντες,
dictuni est, peragunt sacra idolis facientes, illi in — xaY τελετὰς τοῖς εἰδώλοις τελοῦντες, οὗτοι iv vol;
calamitatibus suis clamabunt ad me, confitebun- συωμφοραῖς χεχράξονται πρός ps, xaY ὁμολογήσω-
Lurque agnoscere sese, quod tum inimicos suos vi- σεν, ὅτι ἔγνωσάν µε. TE0ev δέ µε ἔγνωσαν (50);
ceiiut, persecutique sint, quando meo auxilio — À:ózt τῶν ἀγαθῶν ἑστερήθη ὁ Ἰσραἡλ, xai καχοῖς
fuisseut adjuti. Vel sic etiam accipere poteris : -"mepiémecE * καΐτοι πρότερον τοὺς ἐχθροὺς ἑνίχων
Qu'a Israel aversatus est. bona legalia, tantum ΠΟΗ xai ἐδίωχον, fví«a τῆς ἐμῆς συμμαχίας ἢξιοῦντ.
ipsos hostes insecuti sunt, hoc est, ad liostes ac-— "H xat οὕτω; * Κεχράξονται, qnot, xai E£optoloyoo-
currerunt, trahendo illos ad sese, veluti si quis Ἅµενοι ἑροῦσιν, ὅτι Διότι Ἱσραὴλ ἀπεστράφη τὰ oi
eyrotum, agre plane affectum cernens, dicat, ἀγαθὰ νόμιμα, μονονουχὶ τοὺς ἐχθροὺς κατεδίωξαν,
Mortem persequitur homo ille. Ex,circumcisione τουτέατιν, αὐτοὶ προσέδραµον τοῖς ἐχθροξς, καὶ ἐφ
pariter credentes clamabunt ad Christum : Deus, ῥἑαυτοὺς τούτους εἴλχυόαν' ὥσπερ ἂν εἴ τις ὁρῶν
cognovimus te. Qnotquot autem aversati sunt bona — ttva ἄῤῥωστον, μοχθηρῶς διαιτώµενον, εἶποι Τὸν
doctrinz ejus, illi per sese hosti spirituali Satan: θάνατον καταδιώχει οὗτος ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ol ἐν
accesserunt : quod ipsum ia quolibet nostrum de- περιτομῆς δὲ πιστεύοντες, χράξ.υσι τῷ Χριστῷ'
prebendes. “0 θεὸς, àrraxajér. σε. "Όσοι δὲ ἀπεστράφησα)
τὰ ἀγαθὰ τῆς τούτου διδασχαλίας, αὐτοὶ ἀφ᾽ ἑαυτῶν τῷ νοητῷ ἐχθρῷ προσεχώρησαν τοῦτο δὲ xoi ἔσὶ
τοῦ xaÜ' ἕκαστον ἡμῶν εὑρήσεις. ——

Vgns. 4. Per sese regnarunt, et πο per me: 'Εαυτοῖς éOaclAsvcar, xal οὗ δὲ ἐμοῦ: ἠρξαν,
functi sunt principatu, rec mihi fuerunt cogniti. lic καὶ οὐκ ἐγγώρισάν pot. Ἐνταῦθα τὰς δέχα φυλὰς
decem tribubus objicit, quod Jeroboam et sucee- ὀνειδίζει, ὅτι τὸν “Ἱεροδοὰμ xal τοὺς μετ αὐτοῦ
dentes ei reges pr:eter sententiam. ejus conslitue- βασιλεῖς κατέστησαν παρὰ γνώμην σὐτοῦ. Καὶ Ἡρ-
rint, οἱ principes elegerint, dominatique sint citra — £xy, ἀντὶ τοῦ, ἄρχοντας Σχειροτόνησαν. O9 γὰρ
ejus consilium, Non enim interrogaverunt Deum, Ἱρώτησαν τὸν θεὸν, εἰ τοῦτο χρὴ ποιῆσαι. — "AM.
nuut 66 hoc oporteat facere. Ambigat bic quisquam ἀπορήσει τις, πῶς ἓν μὲν ταῖς Βασιλείαις ἱστόρητα:,
unus, quomodo in historiis Regnorum memoriz ὅτι ᾽Αχιά ὁ Σιλωνίτης (51) πρεσξύτης (52) δ.ἐῤῥῥτξε
tradatur, quod Achia Silonites senex ille lacerarit — cà ἱμάτιον αὐτοῦ εἰς δώδεχα τμήματα, xal τὰ δέχα
pallium suum in duodecim sectiones, ac. 79 de- δέδωχε τῷ 'Iepoboàp, χαὶ προεῖπεν αὐτῷ, ὅτι ῥατι-
cem quidem dederit Jeroboam, praedixeritque D λεύσει τῶν δώδεχα quAGv* καὶ πάλιν γέγραπται,
ipsi : Rag decem. eris tribuum '5; et rursus scri- ὅτι Παρ ἐμοῦ 1ó rua τοῦτο γέγογΕ, τὸ βασιλεὺ-
ptum sit : Q:toniam a me factum est verbum isthuc'*, σαν τὸν Ἱεροδοάμ * ἐνταῦθα δὲ φησιν, ὅτι ᾿Εέασί-
hoe est, quod Jeroboam sceptris potiatur; hic — JAsveur, xal οὗ δὺ ἐμοῦ. "Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι
vero dicát : Reguaruut quidem, sed non per me. τὸν προφήτην ᾽Αχιὰ ὁ θεὸς οὗ πρὸς τὸν λαὺν ἀπ-
Potest igitur dici, quod prophetam Αομία Deus ad ἐέστειλεν, ἀλλά πρὸς τὸν Ἱεροδοάμ: καὶ ὁ μὲν "Iz go-
populum non legaverit, verum ad Jeroboam. Ac θοὰμ ᾖδει, ὅτι ὁ θεὺς αὐτὸν βούλεταε βασιλέα viv

11.16 Matth, vi, 2... !7 Luc. xvii. 10. !* Hl Reg. τι, οὐ. !? lbid. xp, 22.

γατἱῷ lectiones et note.

(90) Et coufitebuntur se me novisse. Unde vero me — mea gaude»ant. Cod, Ven. et. Bav.
norunt? quia videlicet bonis privatus est Israel, in- (54) Σελονίτης, Cod. Ven.
«ue calamitates incidit. ()Juanquam antea hostes de- (23) Προφίτης, Cod. Vcn.
bellubaut, atiue versequebantur, cum. scilicct oye

τς

σαι. 6 δὲ Aag.
ἐχειροτόνησεν αὐτόν. Οὐδὲ γὰρ προσῆλθον θεῷ,
οὐδὲ ἠρώτησαν αὐτὸν, ὃ χαὶ ἐνταῦθα ὀνειδίζε, αὖ.-
τοῖς. Ἔπειτα xal τοῦτο ἐνόησαν, ὅτι τῶν λεγομένων
"ΐνεσται ὑπὸ θεοῦ. τὰ μὲν πρλγγρυµένως ὑπ' αὐτοῦ
Ἰΐνουβαι, xas' εὐδοχίαν δηλαδη, τὰ δὲ χατὰ παρα-
χώρητιν. "Όταν οὖν ἀχούσῃς λἐένοντος τοῦ θεοῦ, ὅτι
[αρ᾽ ἐμοῦ ἑἐγέγετο τὸ ῥῆμα τοῦτο, τὸ βασιλεῦσαι
ὧν Ἱεροθοὰμ., ὡς χατὰ συγχώρταιν γεγονὸς τοῦτο
vist. Ὅταν δὲ ἐνταῦθα λέγει, ὅτι OD Ov ἐμοῦ ἑέα-
cidevC av, νόει, ὅτι οὗ προηγούμµενον θεοῦ θέλτμα
τοῦτο ἦν. Ταῦτα καὶ τοῖς Θεοχτόνοις ἀρμόσει. Tiv
Υὰρ Καΐσαρα ἑαυτοῖς βασιλέα ἐπεγράψαντο * εἶχον
ὃξ xai τοὺς περὶ "Avvav, xai Καϊάφαν, ὠνητὰς
ἔχοντας τὰς ἀρχάς. Καὶ ὅταν δὲ βασιλεύῃ dj ἅμαρ-
τία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματε, οὗ διὰ τοῦ θΘεοῦ ἡ
φιαύτη βασιλεία. ᾽Αλλὰ xal ὅταν ἄρχωσιν kv. ἡμῖν
ἡ σὰρξ σὺν τοῖς παθήµαδι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, οὐ
Ἱνωρίκεται dj τοιαύτη ἀρχὴ τῷ θ:ῷ. "Εγνω γὰρ
Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. Τὰ δὲ πάθη, οὐκ εἰσὶν
αὐτοῦ, ὡς μηδὲ ὅλως ὄντα.

οὓ κ ὡς

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. ΤΠ.

Θεοῦ βουλην πληρῶν, A ipse sane Jeroboam

106
norat eum velle, regnare
se : populus tamen ipsum, non ccu Dei consilio
elegit, ut qui non accesserit propterea. Deum, nec
ex eo consilium sciseitatus sit, quod et hic ipsis
exprobrat. ^ Praeterea lioc. tecum reputa, quod eo-
rum, quà a Deo fieri. dicuntur, quzdam sane ab
ipso Tecla, el praecedenti consilio fiunt, quadam
vero ex permissu, Quocirca ubi audiveris dicen-
tem Deui, Quoniam «b me factum est verbum hoc,
nimirum quod Jeroboam regem agat, per conces-
sionem lioc factum intellige. Quando vero. hic aii,
Non per me regnarunt : accipe boc, quod non
precedenti illud voluntate Dei contigerit. Haec ct
Dei interemptoribus quadrabunt. Nam etiamsi sibi
Cesarem pro rege scriberent, Annam (ainen el
Caiphain habebant, quibus venales erant et empti-
tii dominatus. Perro quaudo peccatum in mortali
nostro corpore regnaverit, non Dei voluntate talo.
imperium geritur. Deinde cum caro in nolis una
cum affectibus suis et cupiditatibus tenueril sce-
pira, non innotescit talis dominatus Dco. Novit

enim Dominus, qui sint. sui **. Pravi autem. affectus ut ipsius non sunt, sic nec omnino quidem exsi«

stunt quidquam.

Τὸ ἀργύριον αὐτῶν, καὶ τὸ χρυσίον αὐτῶν
ἐποίησαν δαι"τοῖς οἴδωλα, ὅπως ἂν ἐξωλοθρευ-
(oci, Παρ ἐμοῦ, qol, πλουτηθέντες [f.— t6. ],
χαὶ τῶν ἐἑμῶν ἀγαθῶν ἀπολαύσαντες, εἰς τιμἣν τῶν
εἰδώλων απύτοις ἐχρῶντο, πολυτελέστατα εἴδωλα
ἐργλτόμενοι, Ταῦτα δὲ εἰς ἐξολόθρευσιν αὐτῶν ἐξ
ἀποτελέσματος ἐγένοντο. Σιμείωσαι δὲ τὸ, Ὅπως,
συμθαλεῖται γάρ σοι εἰς τὸ, Ὅπως ἂν διχαιωθῆς
ἐν τοῖς Aóyorc σου. Οὔτε γὰρ ἐπεῖνοι ἐπὶ τοιούτῳ

σχυπῷ ἑποίουν τὰ εἴδωλα, ὅπως ἂν ἐξολοθρευθῶσιν, C

ἀλλ ἐξ ἀποτελέσματος ἀπέθη τοῦτο” οὔτε ὁ ÀAa60
διὰ τοῦτο Ίμαρτεν, ἵνα διχαιωθῇ ὁ 6sbc, ἀλλ) Ex τῆς
ἀποβάσεως τοῦτο γίνεται. Καὶ ὁ φιλοσοφῶν δὲ, xal
καθὼν δύναμιν ἕκ θεοῦ, γινώσχειν τὴν φύσιν τῶν
ὄντων χρωσοξιδεῖ vot καὶ χαθαρῷ, χαὶ ἑρμηνεύειν τὰ
νοηθέντα λόγῳ λαμπρῷ xat ἀργυροε!δεῖ» εἶτα εἴδωλα
ἑαυτῷ ὑφιστὰς, εἴτε τὰς Πλατωνιχὰς ἰδέας, εἶτα τὰ
χατὰ τὸν Χαλδαϊκὴην χαλούμενα φιλοσοφίαν πνευ-
ματικά εἴδωλα, χαὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀναπλάττων φαν-
?z3lav ἀνθρωπίνης σοφίας, xal χενῆς ἀπάτης, ἐξ-
ολοθρενθήῄσεται &x τοῦ χατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λαοῦ, ὡς
χακῶς χρώμενο; τοῖς τοῦ Θεοῦ δώροις. οἷοί εἰσι καὶ
οἱ vuv ᾿Εδραῖοι, ol τοῖς νόµου νοήμασι, χρυσίῳ εἶχα-
ζομένοις, χαὶ τοῖς λόγοις ἀργυρίῳ, εἰς εἴδωλα xal
χενὰς Φαντασίας ἀποχρῶνται, εἰδωλοποιοῦντες ἐν
ἑαυτοῖς, τόν τε ναὺν, xal τἄλλα, &o οἷς ἑἐλπίζουσιν
ἀαποκαταστῆναι,

᾿Αατοστρέγετε [ vulg. ἀπότριψαι ] τὸν μόσχον

σου, Σαμάρεια. llapotovün ὁ θυµές σου ἐπ ab-
τούς. "Εως τίνος οὗ μὴ δύναται καθαρισθήγαι
ἐν τῷ ᾿Ισραή.; Καὶ αὐτὸ τέκτων ἐποίησε, καὶ οὐ
θεός ἐστι, διότι π.Ίανῶν ἡ» µόσχος σου, Σαμά-
φε-α. µΜετὰ τὰ ὀνείδη παραΐνεσιν προσάχει, νουθὲ-

30 13 Tim. 1, 19. ?' Psal, ., 6.

Argentum suum el aurum suum [fecerunt sibi
idola, ut exscindantur. Cum a me, inquit, ditati es-
sent, meisque bonis imbuti, non modicum fructus jn
de accipiendo, utebantur opibus illis in honorem ido-
lorum, pretiosissimas, sumptuosissimasve imogines
facientes. Ha autem ad excidium eorum factze sunt ac
perniciem, ab eventu, Observa hic particulam, Ut .
proderit enim a intellectum ejus quod vates David
ait : Ut. justificeris in. sermonibus tuis **. Neque
cnim illi eo scopo faciebant imagines quas cole-
rent numinum vice, ut exscinderentur, verum ex
eventu hoc contigit. Neque David ideo peccavit,
uti Deus justus judicaretlur, sed enim ex eventu,
reque gesta, hoc sequitur. Sie qui philosophiz in-
cimnbit, accepta ex Deo potentia intelligendi res
nalure, aurea quadam puraque mente, :ntellecta-
que interpretandi sermone splendido argentumque
refercuti; deinde vero imaginea sibi substituit
atque proponit, sive Platonicas ideas, sive juxta
Chaldaicam philosophiam, spiritualia simulacra,
el ut semel dicam, huinanz sibl sapientie, vanczeque
deceptionis specira eflingit, exstirpabitur e po-
pulo secundum Evangelium 744 vivente, quippe
cum male utatur donis Dei. Quales hodieque sunt
llebrzi, qui legis intellectibus, auro zquiparatis et
argento, ad idola et vanas imaginationes abutuntur,
jn seipsis imaginarium templum struentes, εἰ alia,
ob qua restilui landem sperant.

VEns, 5-6. Extere vitulum tuum, Samaria. Exa-
cerbalus est auiimus meus super ipsos. (Quousque
purgari nequeunt in. Israele? Ipsum — faber effiuxit,
et non cst. Deus, eo quod seducebat vitulus tuus, Sa-
marie. Post opprobria admonitionem adducit, ad-
bortaus, ut vitulum exterant, ac auream omnino

191

THEOPHYI.ACTI BULGARLE ARCHIEP. 18

vaccam rejiciant. Pulchre dixit exterere, veluti de A τῶν ἀποτρίφασθαι τὸν µόαχον, ὃ ἐστιν ἁποδαλέσῆαι

umiacula et sordibus, quasi dicat : Quousque impuri
faci per simulacrorum cultum, impermutabiles
perseverabitis? Annon intelligitis, quod faber effin-
xerit eas imagines ? Per fabrum hic simpliciter ar-
tificeim intelligit, non lignarium : non enim auream
jam buculain faber lignarius struxerat. Vel a vitule
sermonem ad lignea simulacra transferens, fabri
etiam meminit, ad majorem idololatrarum ignonii-
niam. Aureus quidem vitulus, materiei sux noimi-
ne honorem quemdam habet, quo decipiat specia-
tores. Át quod a fabro factum est. simulacrum,
impuriores nos 1eddli, a nobis adoratum.

Vens. 7. (Quoniam vento corrupta. seminarunt,
subversioque ipsorum | accipietea. Nullum, | inquit,
fructum ex idolorum cultura decerpitis. Nam simi-
le$ sunt res illorum subventaneis, seu vento perdi-
tis spicis, qua thecas quidem plenas forinsecus os-
teudunt, intrinsecus vero früctum non continent,
et vacuas aristas habent. Non dissirmili ratione si-
mulaera foris quídem speciem habent, vel mulie-
rís, vel viri, alteriusve cujusdam animalis : omuis
vero roboris ct operationis sunt expertia, Propter-
ea et ípsa excipiet subversio eorum, scilicet ad-
orantium ea : :que enim et ipsi et illa interibunt
perdenturque.

Manipulus non habet robur, ut faciat farinam. Sin
fecerit, alienidevorabunt eam. Vel de idolis hzc di-
ci, quud nullam
etiamsi videantur babere, hostes (amen adventu
$10 08 capient aurea, et argentea exsistentia. Alias
etiam ad opem ferendam eis nulla est fortitudo, vo-
rum robur habere videntur malteriei suae causa, ut
hostes opulentiores reddant. Vel de Israel hzc lo-
quitur, cui tauta sit obventura imbecillitas, ut si-
miles zestimentur iinbecillo manipulo qui eos alere
non possit. Sin rebur aliquod in opibus, aliisque id
genus bonis possideant, alienigenz comedent illud.
Beminarunt quoque. subventanea et levia Jud:eorum
doctores, quod, ceu non habentes pondus, dispersi
sint in tolum terrarum orbem, subversaque sit '75
tota illorum prisca respublica, cum ipsis et dogma-
— tibus eorum, Sunt itidem manipulus cui nulli
insunt vires. Non enim Christum, Dei potentiam
habent, qui illorum farinas paulo ante alienis,
nempe gentibus dedit, donans ipsis conficere quz
sunt in lege, per solidam mentem, veluti molam
quamdam, subtiliter et. spiritualiter : verum non
crasse, nec secundun litteram ea sunt. accipienda.
Si ex lege facturus es farinam, subterpone lapi-
dem Christum : fundamentum enim aliud nemo ja-
cere potest **, preter hoc, quoniam in ipso condita

1! | Cor, qj, 11.

habeant- subsistentiam :* nam €

τὴν χρυσῆν δἀάµαλιν. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, ἀπετρίζα.
σθαι, ὡς ἐπὶ κηλῖδος xal ῥύπου. Μέχρι γὰρ τίς
ἀχάθαρτοι γεγονότες διὰ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἀναλ
λοίωτοι ᾽μενεῖτε;, "H οὐ συνίξτε, ὅτι ἄνλρωπος si.
Χτων ἐποίησε τὰ εἴδωλα; Τέχτονα δὲ λέγει ἐνταῦνα
τὸν ἁπλῶς τεχνίτην, οὐχὶ τὸν δυλουργόν * οὗ vip üt
τὴν χρυσῖν δάἀµαλιν ξυλουργὸς εἰργά-ατο. "H ἀπὸ
t.0 µόσχου εἰς τὸν περὶ τῶν ξυλίνων εἰδώλων λόγοι
μεταθὰς, xgi τοῦ τέκτονος ἐμνήσθη, πρὸς ἑντριτῆν
πλείω τῶν εἰδωλολατρῶν. 'O μὲν vàp χρυσοὺς μὀ
σχος, φτσὶ, διὰ γοῦν την ὕλην ἔχει τινὰ τιμῆν, rix
νῶν τοὺς θεωµένους '' τ δὲ ἀπὸ τοῦ τέχτονος γεγονς,
ἀχαθαρτοτέρους (05) ὑμᾶς ποιεῖ, προσκυνούμενον
02' ὑμῶν. '

"Οτι ἀνεμόφθορα ἑἐποίησαν, xal ἡ xatactpozi
αὐτῶν ἐχδέξεται αὐτά. Οὐδένα, φησὶ, χαρπὸν ixi;
τῶν εἰδώλων θεραπείας δρέπεσθε, ἆἀλλ᾽ ἑοίχασι τὰ
ἐκείνων ἀνεμοφθόροις ἀστάχυσιν, ol. τὰς μὲν θέχα;
πλήρεις δειχνύουσιν ἔξωθεν, ἔνδον δὲ σῖτον οὐχ Ej
σιν. Οὕτω γὰρ χαὶ τὰ εἴδωλα, ἔπωθεν μὲν ἔχουσί τι
εἶδος, 1| γυναιχὸς, f| àvópb;, fj τινος ἑτέρου (oov:
πάτης δὲ ἰσχύος xal ἑνεργείας χαθέστηχεν ἕρημα,
Διὸ xal αὑτὰ ἐχδέξεται ἡ χαταστροφὴ αὐτῶν, tw:-
έστι, τῶν προσκυνούντων αὑτά ' ὁμοῦ γὰρ χαὶ αὐτὰ
καὶ αὐτὰ διαφθαρῄσονται.

Δράγμα οὑκ ἔσχον loxbór τοῦ ποιῆσαι ἄ ευρο.
Εὰν δὲ ποιήσῃ, dAJdórpiot καταςγώγονται αὐτύ,
Ἡ περὶ τῶν εἰδώλων φησὶν, ὅτι οὐχ ἔχουσί τινα
ὑπόστασιν * εἰ δὲ δοχοῦσιν ἔχειν, οἱ ἐχθροὶ ἐπελθόν-
τες λήφονται αὐτὰ, χρυσᾶ ὄντα xaX ἀργυρᾶ. Καὶ εἰς
μὲν τὸ ἄλλως βοηθῆσαι, οὐχ ἔχουτιν ἰσχύν' εἰς à
τοὺς πλουσιωτέρους ποιῆσαι τοὺς πολ嵴ους διὰ τῆ:
οἶχείας ὕλης, δείξονσιν ἔχειν ὶσχύν. Ἡ xal περὶ τῷ
Ἱσραήλ φησιν, ὅτι τοσαύττν ἕξει ἀσθένειαν, ὥστε
ἑοιχέναι δράγµατι ἀσθενεῖ, xaX μὴ ὀυναμένῳ θ,ἐψαι
τινά. Bl δὲ ἔχει τινὰ ἰσχὺν ἓν πλούτῳ, xal ἄλλοι
ἀγαθοῖς τοιούτοις, οἱ ἀλλόφυλοι (54) χαταφάγονται
αὑτά. "Εσπειραν ἀνεμόφθορα xai κοῦφα οἱ τῶν
Ἱουδαίων διδάσχαλοι. Aib καὶ ὡς μὴ ἔχηωντες βάρος,
ἑσχορπίσθησαν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, χαὶ χατ-
εστράφη πᾶσα 1j ἀἁρχαία πολιτεία αὐτῶν σὺν αὗτοῖς,
xai τοῖς δόγµασιν αὐτῶν. Καὶ δράγµα slot, μὲ ἔχο,

D ἰσχυν, Οὐ γὰρ ἔχουσι τὸν Χριστὸν, τοῦ Θεοῦ ὀύναμιν,

ὃς τὰ ἐχείνων ἄλευρα τοῖς πρώην ἁλλοτρίοις ἔθνεσι»
ἔδωχε, χαριτώσας τὰ ἓν τῷ νόμῳ κχατεργάξεσθαι
διὰ στιθαροῦ νοὺς, οἷά πινος μύλης, λεπιῶς καὶ
πνευματιχῶς, ἀλλὰ μὴ παχέως, χαὶ κατὰ τὺ γράμμα -—
ἐκδέχεσθαι ταῦτα. El μέλλῃς Ex τοῦ νόµου ποιῖσα!
ἄλενρον, καὶ χάτω λίθον ὑπόθες, τὸν αὐτὸν Χριστόν’
θεµέλιον γὰρ ἆλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τοῦ-
τον, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐχκτίσθη τὰ πάντα. Kal ἄνω λίθον —

Varia lectiones et nota.

(95) Impuriores vos reddit : et paulo post: a vobis
adoratum. Lonicerus legit in suo cod. ἡμᾶς οἱ
ἡμων,

C (3), Ἀλλάφυλοι ἐπελθόντες, alienigeng irruent.s-
od, Yen... uu

700 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VIII.

J

710

ἐπίθες. τὸν αὐτὺν Xpiovos, ὃς ἐστιν f] xeyaAt) της À sunt omnia 13: ac desuper pone lapidem, cumdem

Ἐχχλησίας. Καὶ ὁ σπεἰρων el; τὴν σάρχα, χαὶ ἐκ
τῆς σαρχὸς (ερίζων φθωρὰν, ἀνεμόφθαρα σπείρει,
ὑπ' τοῦ πνεύματος τῆς πονηρίας τὴν βλάθην ταύτην
ὑέξάμενος, xat οὐχ ἔχων ἰσχὺν τοῦ ποιῆσαι Épyov
θρεπτιχὸν φυχῆς. Οὐ γὰρ δύναται λέγειν μετὰ Παύ-
jov: Πάντα ic yó« ἐν τῷ ἐνδυγαμοῦντί u& Χριστφ.
Eiób xal ποτε πο.ήσει τι ἀγαθὸν, οὗ κατὰ θεῖον
σἑοπὲν τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ πρὶς δόξαν ἀνθρωπίνην,
ᾗ ἆλλον τινὰ τρόπον οὐκ ἐπαινετὸν, τοῖς δαἰμοσι τοῦτο

0120035

Καεπέθη lopat, vov ἐγέγετο τοῖς ἔθνεσιγ,
ὡς σχεὺος ἄχρηστον, ὅτι αὐτοὶ ἀνέδησαν εἰς
Ἀσσυρίοις. ὙὩσανεὶ ναυαγήσας ὑπό τινος πελά-
χους τῶν οἰχείων ἁμαρτημάτων, χατεπόθη. Την γὰρ
τῶν Ασσυρίων βοήθειαν αἰτήσαντες, αὐτοῖς εἰς δον-
Ἰείαν παραδοθήσονται, xal ἔσονται ἄχρηστοι £v µέσῳψ
τῶν αἰχμαλωτευσάντων αὐτοὺς ἐθνῶν, µηδεµίαν τῷ
Bsp λειτουργίαν ἀποπληροῦντες, μηδὲ τὰς χατὰ vó-
μον πανηγύρεις τελοῦντες. Κατεπόθη χαὶ ὁ Χριστο-
χτόνος λαὺς διὰ τῆς ὑπερηφανίας, τοῖς νοητοῖς Ἄσσυ-
plot; οἰχειωθέντες τοῖς δαίµοσι, xal ἀναθάντες διὰ
τῆς ἑπάρσεως εἷς την ἐχείνων ὑψηλοφροσύνην: δ.ὸ
xd: σχεῦως γεγόνασιν ἄχρηστον τῷ θεῷφ. Ei; οὐδὲν
γὰρ αὐτῶν ἔτι χρῄζει, τῆς σωματιχῆς λατρείας παν-

είσης. Καὶ πᾶς δὲ ὑπερῆφανος, f) τῶν ὑπὲρ αὐτῶν
| f. ἑαυτὸν] ὀρεγόμενος, εἰ καὶ δοχεῖ ἀναθαίνειν, ἀλλὰ
καταπίνεται γῆς χάσµατι, ὡς cb περὶ Δαθὰν xal
“Αθειρών. (35) Καλῶς γάρ τις τὴν ὑπερηφανίαν
ὡρίσατο, ἀνάθασιν ἑπὶ τὰ χάτω,

'Avé0aJs καθ ἑαυτὸν 'Ezgalu, δῶρα ἠγάπησεν.
Ἔτι ὀνειδίζει αὐτοῖς την ἀθουλίαν. Ὠίήθησαν γὰρ,
qnoi, χαθ᾽ ξαυτοὺς, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ ἀναθηλήσουσι,
καὶ Φ-όν τι δένδρον χινδυνεῦον μαρανθῆναι ὑπὸ τῶν
πολέδΜων, ἀναθλαστῇσουσιν, ἐὰν διὰ δώρων συμμά-
χους χτήσωνται τοὺς ΑἈσσυρίους ' Ἰγάπησε γὰρ δῶρᾳ,
ὑχ ὥστε λαμθάνειν, ἀλλ ὡς διδόναι. "AX οὐδὲν
αὐτοξς Ex τούτων ὄφελος ' τί γὰρ πείΐσοντα:, ἄχουξ»

ΠειΓαδοθήσονται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Οὖκ εἶπε,
Πα, αδοθήσονται τοῖς ἔθνεσιν, ἁλλ', Ἐν τοῖς ἔθνεσιν.
U2 γὰρ τοῦτο τέλος αὐτοῖς ἔσται τῆς τιμωρίας, τὸ
zapaóo0nvat τοῖς Έθνεσι xal αἰχμαλωτισθηναι ἁλλ
ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὄντες, χαὶ αἰχμαλωτισθέντες, ἔτι πα-
ραδοθήτονται ἑτέραις τιµωρίαις χαὶ ἑτέραις Ὀλίφεσιν *
ὥστε εἶναι τὸ, Παραδοθἠσογται, ἀντὶ τοῦ, 'Eyxaza-
.ειφθέσοντα, ὑπὸ θεοῦ. Καὶ ὅταν δὲ τις αὐςτθεὶς
ὑπὸ θεοῦ, xaY ἀναθήλας, οὖκ ἐπιγνῷ τὸν εὐεργέττν,
ἁλ)λὰ χαθ᾽ ἑαυτὸν (fj, τουτέστι, τὸ ἑαυτοῦ θέλτµα
ἰστῶν, τοὺς θείους νόμους παρωθεῖται, xal οὐχ ἀρ-
Νούμενος οἷς Έχει θεόθεν, ἔτι δῶρα ἀγατᾷ, παρᾶδο-
(έσεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, xal ἑγχατ.λειφθήσεται, xa

12 Coloss. 1, 16. ** Ephes. v, 25.

16 (Galat. νι, 8.

Christum qui caput. est Ecclesiz **, Porro seini-
nans in carnem, et ex carne corruptionem me-
tens 15 ventis corrumpenda, levia et vacua seminat,
a spiritu, seu flamine nequitiz noxam hanc reci-
piens. Nec {δι robore przstat, ut faciat opus
animam alens. Nec enim dicere cum divo Paulo
potest: Omnia possum in eo qui me con[ortal
Christo **. Si unquam quidquam operetur boni,
non juxta divinum hoc scopum faciens, sed ad
liumanam quamquam gloriam, vel aliam rationem
non commendabilem, di:monibus isthuc imper-
tit.

Vrns. 8, 9. Absorptus est lsrael, nunc factus est
inter. gentes, tanquam. vas. inutile, quoniam ipsi

B ascenderunt ad. Assyrios. Veluti naufragio facto, a

quodam pelago propriorum peccatorum absorptus
est, Assyriorum enim auxilium postulantes, ipsis
in servitutem tradentur, eruntque inutiles in medio
gentium, captivos ducentium eos, nullum plane
officium, vel obsecrationem explentes, ueque
solemnes conventus, juxta legem, celebrantes.
Devoratus est quoque Cliristi occisor populus, per
arrogantiam, spiritualibus Assyriis, daemonibus
dico, addicti, ascendendo per fastum suum ad illo-
rum sublimia affectantem animum : propterea vas
sunt inutile Deo. Ad nihilum enim illis opus habet,
corporali cessante cultu. Ad hzc omnis superbus,
vel ea desiderans, quz? supra sec sunt, etsi videatur
ascendere, deglutitur tamen aque terre hiatu,

C atque. Dathan et. Abiron. Pulchre enim quidam

superbiam definierunt esse ascensum ad inferna.

Refloruit per sese Ephraim, munera dilexit. Adhue
exprobrat ipsis incogitantiam. Putarunt enim,
inquit, apud 66056, quod citra me reflorescant, 36
veluti arbor quapiam, cui periculum a bellis
ingruebat, ut marcegceret, repullulascent, ubi per
munera auxilia sibi Assyriorum obtinuerint, Dilexe-
runt enim muncra, non uL accipiant, verum ut
aliis dent, sed nulla ipsis inde commoditas. Quid
enim passuri sint, audi,

VrEns. 10. Tradentur in gentibus. Non dixit,
Tradentur gentibus, sed In gentibus. Non 7G enim
hic [inis erit supplicii, ut gentibus tradantur,
abducanturque captivi: verum enim in gentibus
agentes et capti, adhuc tradeutur aliis suppliciis,
aliisque afflictionibus: ut sit Tradentur, pro. Dere-
linquentur 4 Deo. Quod si quando quisquam
auctus fuerit a Deo benelicio, utcrescat et floreat,
πες benefactorem suum agnoverit, sed per sese
vixerit, hoc est suam voluntatem statuendo,
divinas leges repulerit, non contentus dona, quz
divinitus accepit, diligere, tradetur is a Deo, dese-
returque. Versabitur deinceps iuter gentes ouniuo

** Philipp. 1v, 18.

Varie lectiones et nota.

(55) Hxe posteriora verba desiderantur in cod. Yen.

Ti

partis seipse fecit; forsan et corporalibus hostibus
subjugabitur, Reputarunt perzeque Judaei apud
sese, quod germinaturi esseut, si Jesum crucifige-
rent : ideo placuit illis muuera dare, primuni qui-
dera proditori, deinde sepuicrum observantibus
militibus, ut celarent resurrectionem. Dispersi
sunt igitur, cunctis gentibus Lraditi, ut nullum non
malum patiantur.

Nunc accipiam eos. Àntehac, inquit, permisi eis
οἱ non redargutos εἰ indemnatos vivere, propter
clementiam meam videlicet, et poenilentize. exspe-
etationem : Nunc vero accipiam eos, ad judicandum
scilicet, et in judicium eos vocabo, peenasque exi-

gam ab ipsis. Nunc, hoc est, non post multum ita .

temporis, vel in hostium regione ipsos accipiam,
apprehendam. Quemadmodum enim patribus eorum
priecedebam, accipiens ipsos in sertes, et attributas
eis sorte regiones, sic his przconstituens captivi-
tatis locos, veluti talibus dignis, accipiam eos in
Babylonia.

Cessabunique paululum ne inungant regem et
principes. Postquam enim, inquit, noluisti a me
regem petere, sed (uo consilio creasti tibi reges,
privabo eos ipsis, et ab hostibus jugum passi ces-
$abuat, vel desistent porro sibi reges εἰ principes
deligere. Nam quos eligebant, non ad meam con-
slituebant gloriam, scd enim cum illis idola &ecta-
bantur. llic inter minas pariter- benignitatem
iu Uuiere
aique per lioc juxta spem facit reditus a Dabyloue,
Animadvertendum autem, quod post captivitatem,
Ephraim, sive decem tribus Israel, non ultra
babuerunt proprium regem in Samaria, sed Hiero-
eolymis Zorobabel dux erat totius populi, atque
Luic duodecim tribus dicto audientes fuerunt.
Suscipism, ait euam Deus Páter, tribus lsrael ad
£liristum revertentes : idque tum fict, cum desi-
$'ent somniare regni οἱ sacerdotii sui restitutionem.
Imaginatione enim inungunt sibi reges et sacerdo-
168, legalis politiz recuperationem exspectantes.
Praterea filium iniquitatis 77 ipsi inungentes,
jpsum Christum ct regem faciunt, Sic quilibet
nostrum, quando susceptus fuerit a Deo, et. lami-
liaris ac proprius factus fuerit, etiamsi antea alte-
rius aul» exstiterit, alios cessat habere cum reges,
ium principes, doutinatores tenebrarum dico, qui
reges et principes non sunt, sed nos eos in
reges inungimus conslituinusque. Atqui Deum
ilantuminodo regem habet, qui illi obtemperat,
mandatisque ipsius ducitur, οἱ qui vite. ευ in
Bingulos dies dispensationibus, etiamsi injucundae
fu rint, non turbatur, :equo cas animo patiens.

VrBs. 11. Quoniam Ephraim multiplicavit aras,
in peccatum facte sunl arm ejus dilecte. Jure,

THEOPHYLACTI BULGARUE ΑΒΟΠΙΕΡ.

quidem spirituales, qui sunt demones, horum enün A ἓν τοῖς ἔθνεσι Ὑενήσεται, πάντως μὲν τοῖς vor

119
VOT xe:

(τῇ: Υὰρ τούτων gepíboz ἑαυτὸν ἐποίησεν ), [σως t
χαὶ αἱσθητοῖς ἐχθροῖς ὑποχείριος ἔσται. Ἔδοξαν χα
Ἱουδαῖοι καθ) ἑαυτοὺς, ὅτι ἀναθηλέσουσιν, εἰ τὸν Ἰ.-
σοῦν σταυρώσουσι ' δι) καὶ Ἠγάπησαν Copa MTM
τοῦτο μὲν, τῷ προδότῃ , τοῦτο δὲ, τοῖς τὸν τάρον τη.
ροῦσι στρατ.ύταις, πρὸς τὸ συγχρύφαι την ἀνάστασιν,
Διεσπάρησαν οὖν ἓν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, παραδεδοµέκι
πρὸς τὸ πᾶν χαχὸν πάσχειν.

Nov εἰσδέξομαι αὐτούς. Πρώην μὲν, qua,
παρΏχα αὐτοὺς ἀνελέγχτους xaX ἀκρίτους διάγειν.
διὰ φιλανθρωπίαν δηλαδη, καὶ µετανοίας ἀναμονίν'
INov δὲ εἰσδέξέομαι αὐτοὺς, εἰς τὸ δ.χάσαι δηλονήτ,,
xa εἰς χρίσιν αὐτοὺς χαλέσω, xa δίχας ἁτα,τίσω.
ΝΟΥ, τουτέστε ταχέως, 7| ἓν τῇ τῶν πολεμίων yop,
εἰσδέξομαι αὐτούς. Ὥσπερ Υὰρ ἓν τοῖς maxpiso
αὐτῶν προηγούμην, xat εἰσεδεχόμην αὐτοὺς εἰς τοὺς
κλήρους αὐτῶν, xal τὰς ἁπονεμηθείσας αὑτοῖς quoa;
οὕτως τούτοις προευτρεπίζων τοὺς τῆς αἰχμαλωσία,
τόπους, ὡς ἀξίοις ταύτης, εἰσδέξσμαι αὐτοὺς lv τὴ
Βαθυλωνίᾳ.

Kal χοπάσουσι μικρὸν τοῦ 3}γΕίει facilia
xal ἄρχοντας. Ἐπειδὴ γὰρ, φησὶν, οὐχ (56) $053.
σαν ὑπ ἐμοῦ βασ.)εύεσθαι, ἀλλὰ δ. αὑτῶν εἴλοντο
βασιλεῖς, στερήσω τούτων αὐτοὺς, xai ὑπὸ τῶν Ej.
θρῶν ἀρχόμενοι, χοπάσουσι, τουτέστι παύσονται τοῦ
αὑτοὶ ἑαντοῖς χειροτονεῖν βασιλαῖς xal ἄρχοντας,
Καὶ γὰρ οὓς ἐχειροτόνουν, οὐκ εἰς ἐμῖν τιμὴν xal-
στων, ἀλλὰ σὺν ἐχείνοις εἰδωλολάτρουν. "Opa ü ἐν

: Modicum, inquit, ἀερίφίουί inungere: ϱ τῇ ἀπειλῇᾗ καὶ χρηστότητα * Πρὸς μικρὸν γὰρ ποὺν

σονται τοῦ χρίειν, φησί. Διὰ δὲ τούτου, ἑλπίδας ὃι-
δωσι τῆς ἀπὸ Βαθ»λῶνος ἑπανόδου. Ἰστέον δὲ, ἔτι
μετὰ τὴ» αἰχμαλωσίαν ὁ Ἐφραὶμ, Ώτοι al δέχα e»
AaV, οὐχέτ. ἔσχον ἴδιον βασιλέα ἓν Σαµαρείᾳ, ἁλὶ ἓν
Ἱεροσολύμοις ὁ Ζοροθάδελ ἡγήσατο παντὸς τοῦ λα0ῦ,
xaX τούτῳ ὑπήχουσαν αἱ δώδεχα φυλαἰ. Εἰσδέξομα:ι
φησὶν 6 Πατὴρ, τοὺς ἐξ Ἱσραλλ εἰς Ἀριστὸν ἐπι-
στραφέντας * ἁλλὰ πότε, "Οτε παύσονται τοῦ ὀνειρθ-
πολεῖν 3) (57) ὅτι dj βασιλεία, καὶ ἡ ἱερωσύνη αὐτο
ἁποχαταστήσεται. T3, φαντασία yàp χρίουσιν ἑαυτοῖς
βασιλεῖς, καὶ ispst; οἱ τὴν τῆς νομιχῆς πολιτείας
ἁποχατάστασιν ἐχδέχομενοι. Καὶ τὸν υἱὸν δδ τῆς ἀνθ-
µίας αὐτοὶ χρίοντες, Χριστὸν αὐτὸν ποιοῦσι. hài
ἡμῶν δὲ ἕκαοτος, ὅταν εἰσδεχθῇ ὑπὸ θεοῦ. xzi -
x:log αὐτῷ '(ένηται, ἄλλης αὑλῆς Gv πρότερον, παῦε”
ται τοῦ ἔχειν ἄλλους βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας, ^ τοὺς
xogpoxpávopag τοῦ οκότους λέγω, ol βασιλεῖς i,
ἄρχοντες οὐκ εἰσὶν, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἑαυτοῖς τούτους tio
μεν, xa: βααιλεῖς ἑγκαθιστῶμεν, Μόνον δὲ ἔχει ja
σιλέα ΘΕὺν ὁ ὑποτασσόμενος αὐτῷ, xal ταῖς ἑντολαέ
αὐτοῦ ἀνόμενος, xal ταῖς καθ) ἑχάστην ἡμέριν οἷ-
χονομίαις τῆς αὐτοῦ ζωῆς μὴ δυσαρεστούµενος, ἂν
[ f- ἂν ] ὥσιν ἀπδεῖ;.

"Οτι ἐπ.ἱήθυνεν "Egpalp θυσιαστήρια" εἰς
ἁμαρτίας ἑγένοντο αὐτῷ θυσιαστήρια faasn-

Vari, lectiones et note.

(56) Lonicerus-legiss: videtur Ἰθέλησας, et. pau-
Jo post εἴλου, ut ex ejus interpretatione apparet,

(27) Explodendam puto particulam fj, quam"
ulerque codex cami pra se ferat.

"H EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VIIT.

*

114

quya. Διχαίως, φῃσὶ, τὴν παράνοµον αὐτῶν κατα- A inquil, iniquum ipsorum obliltersbo regnum,

παύσω Basuüslav: Σπειδὴη Υὰρ βασιλεύσας αὐτῶν
Ἱεροδοὰμ ἐξεπλάνησεν αὐτοὺς εἰς τὸ πληθῆναι
If. -θῦν.} εἰδωλικὰ θυσιαστήρια, ἃ ἑγένοντο αὐτοῖς
πρόφασις ἁμαρτιῶν πολλῶν. Ef; τε γὰρ viv ἐμὴν
τιμὴν ημαρτον , xai πᾶν ἄλλο εἶδος ἁμαρτιῶν En-
ετῄδευσαν τὰ δὲ τοιαῦτα θυσιαστήρια Ἠγάπησαν,
xal θερμῶς περὶ αὐτὰ διατέθησαν, δέον πενθεῖν ἐπ᾽
αὐτοῖς διὰ βίου παντὺς xot ὁλοφύρεσθαι.

Καταγράψω αὑτῷ π.1ῆθος, καὶ τὰ γόμιμα αὐτῶν».
El; ἁμαρτίαν, qnot, χαὶ ΕΥχληµα αὐτοῖς χαταγράψω
γαὶ λογίσοµαι τὸ πλῆθος τῶν τοιούτων θυσιαστη-
ρίων, καὶ τὰ νόµιµα αὐτῶν, τουτέστι τοὺς νόμους,
καὶ τοὺς τρόπους, καθ οὓς ἑτέλουν τὰς εἰδωλιχὰς
πελετάς. "BH, ὅτι ᾿Ανάγραπτον αὐτῶν τὴν μνήμην
ποιῄσομαι, εἰς ἔλεγχον τῆς πολλῆς αὐτῶν ἀσεθείας.
Εἰς ἁμαρτίαν γέγονε xaV τῷ ἀποχτείναντι αὐτὸν λαῷ
τὰ νομικὰ θυσιαστήρια * xaX ὅσα ἔλαδον παρὰ θεοῦ
νόμιμα, εἰς ἔγχλημα αὐτῷ ἐγράφησαν, παραδάντ.
ταῦτα. Ε/.ινεῖ γὰρ, qna, ἡ ἐκ φύσεως ἀκροδυ-
"tía τὸν νόµο», π.Ίηροῦσά σε τὸν διὰ περιτοµηῆς
παραδάτη» róyuov* xai, Ὦ παρέθεγτο πο.ὺ, πολὺ
καὶ ἀπαιτοῦσι αὑτόν * καὶ, 'Ο εἰδὼς τὺ 0éAnya
τοῦ κυρίου αὑτοῦ, xal p^ ποιῶν, δαρήσεται
zoAAdá.

Εις dAAótpia à4orlo0üncav. θυσιαστήρια (59).
Τῶν μὲν εἰδωλικῶν, φησὶ, θυσιαστηρίων πολλὴν
Exotf aa vto φροντίδα” τὰ δὲ ἐμὰ θυσιαστήρια (40) εἰς
ἀλλότρικ! αὐτῷ ἑλογίσθησαν, καὶ ἀτημέλητα xat-

quandoquidem regnans super ipsos llieroboam
pervertit eos, ut. multiplicarent idolicos aras qua
fact sunt ipsis occasio plurimorum peccatorum.
Nam adversus honorem meum deliquerunt, om.
nemque catteram peccatorum speciem admiserunt :
hujusmodi vero aras dilexerunt, planeque erga ea
inflammati fuere, cum debuissent potius ideo per
omnem tatem suam plangere οἱ lugcre.

Vens. 12. Conscribam ipsi multitudinem et legi-
tima ipsorum. In peccata, inquit, et reprehensio-
nem ipsis conscribam, ct supputabg copiam hu-
jusmodi altarium, et legitima ipsorum (38), hoc
est, memoriam faciam ad reprehensionem multe
ipsorum impietatis. In peccatum etiam factze sunt
Interimenti Christum populo, legales αγ, et quz-
cunque 4 Deo acceperunt legitima, in reprehen-
sionem et Judicium ipsi scripta sunt, simul ac ea
est transgressus. J'udicabit enim te, ut Apostolos ait,
preputium natura legem. implens, transgressorem
legis per circumcisionem 1”. Et: Apud quem multum
deposuerunt, multum etiam repetent **,. Et : Sciens
voluntatem domini, nec opere eam persequens, va-
pulabit multum **.

Pro alienis οἰιατία reputata. sunt. Idolicarum
quidem ararum multa sunt taciti sollicitudine :
meas yero aras et vilipensas et posthabitas pro
alienis habuerunt, ideoque neglectte per ipsaa

ελείφθησαν. Δύο δὲ ἦσαν xatà vópov θνσιαστήρια τῷ jacuerunt. Fuerunt autem duo secundum legem

θεῷ, τό τε τῶν χαρπωµάτων ἔξω ἐν τῇ αὐλῇ, xol
τοῦ θνµιάµατος ἔσω ἐν τῇ δευτἐρᾳ σχηνΠ. Δύο ἔχει
καὶ ἕχαστος ἡμῶν θυσιαστήρια τὸ μὲν Εξω, tv ᾧ
τὰς σωµατιχάς ἐργασίας θύει τῷ θεῷ * τὸ δὲ ἑεω-
τέρω xai κατὰ νοῦν, iv ᾧ τὸ θυμίαμα τῆς εὐχῆς
καὶ τῶν θείων θεωρῶν [/[.-ριῶν.] τὸ ἀνωφερὲς xal
ανευματικὸν ἀναπέμπει. Ταῦτα xol εἰσὶν ἠγαπη-
μένα τῷ ὄντι. Εὰν δέ τις ταῦτα παρωσάµενος, πλη-
θυνεῖ |f.-Govr] ἑαυτῷ θυσιαστήρια, εἰς τὰ πολύ-
ἔροπα εἴδη τῆς xaxlac ἀποφερόμενος, διά τε ἔργων
xii λογισμῶν , xal διδαχαῖς ποιχίλαις xal ξέναις
περιφερόµενος, εἰς ἁμαρτίαν αὑτῷ γίνονται τὰ τοι-
εὖτα ἔνσιαστήρια. Καὶ ol. τοῖς αἱρετιχοῖς δὲ κοινω-
νοῦντες, εἰς ἁμαρτίαν αὐτοῖς γινόμενα ἔχουσι.

Διότι ἐὰν θύσωσπι θυσίαν, xal φάγωσι κρέα,
Λύριος οὗ προσδέξεται αὑτά. Νῦν μνησθήσεται
τὰς [f. τῆς. Valg em.] ἁδιχίας αὐτῶν, καὶ ἐκδι-

altaría Dei : alterum primitiarum foris in aula,
alterum sufütus intus in tabernaculo. Porro et
unusquivis nostrum duas aras possidet : alteram
foris, super qua corporales operatioues sacrificat
Deo ; alteram intus secundum mentem, super quz
thymiame, seu suffitum precationis, divinarumque
contemplationum sublimitatem et spirituales facul-
tates ad superna mittit. Hz sunt revera dilecte et
pretiose arg. Sin quisquam his depulsis, Vg
multiplicaverit sibi aras, ad multiformes malig»i-
tatis species delatus, per opera niuirum et cogi-
tationes, variis et peregrinis doctrinis agitatus, ad
peccatum illi tales arz fiunt, Praterea hzreticis
consortione juncti, habent quie illis in peccatum

D cedant.

Vgns. 42. Proinde δὲ immolaverint victimam, et
ederint carnes, Dominus non suscipiet eas. Nunc
reminiscetur. injustitim ipsorun, vindicabitque pec-

**ics. τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἐπειδὴ yàg & θύουσιν
2k. τῶν θυσιαστηρίων ἑκείνων τῶν πολλῶν, εἰδώλοις
θε-ουσιν, οὐ προσδέξεται αὐτὰ Κύριος * ἀλλὰ μᾶλλον
δς ^ αὐτῶν ἀναμιμνήσκχεται χαὶ τὰς ἄλλας ἁδιχίας
αἲ τῶν, χαὶ εἰς ἐχδίκησιν παροξύνεται. Ὥσπερ vào

*! Rom. 1, 20. 39 Luc. xir, 48. 3 lbid.
Varia lectiones et note.
(58) Greca verba sic babent : hoc est, leges ac (39) θὐσιαστήρια ἠγαπημένα. Cod. Ven.
mores, sceundwum quos peragebant ídolicas c&remo- (40) θυσιαστῆρια, τὰ ὄντως ἄξια ἀγάτης, ατα
uias. Vel : Seriptis, aii, tradam eorum memoriam — dilectione vere digue. Cod. Ven.
η Grgumentum multe ipsorum impielalis.

PATROL. GR. CXXVI. 93

eata eorum. Quoniam enim qux immolant. super
altaribus suis multis, idolis immolant, non susci-
piet ea Dominus, quin potius per ea et alias ipso-
rum iniquitates recordabitur, et ad vindictam
provocabitur. Perinde enim ut per sanctas hostias

115

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

TM

qlacatus et propitius factus, obliviscitur iuiquita- A διὰ τῶν ἁγίων θυσιῶν ἐξευμενιζόμενος xax ἐξιλεοῦ.

tum et injuriarum : sic animadvertens eos sacra
idolis facere, ad reminiscentiam aliorum quoque
vitiorum venit. At quid est quod ait: Si ederint
carnes? Tenuerat consuetudo, nondum immolatis
victimis, renes una cum adipe super ipsos, et
summitatem hepatis offerre Deo : dextrum vero
"brachium et pectorale sacerdotibus segregare :
exteras carnes, ii qui victimam afferebant, pro suo
nutu edebant. Quidam et hunc ad modum intelle-
xere, quod non agitet sermones de idolicis sacri-
ficiis, verum consilium eorum ex his judicet. Ubi
enim dixisset, quod Aras mess dilectas alicnas re-
putarunt, ne qvis existimaret, quod sacrificiis
egeat Deus, nunc ait : Ego non egeo victimis, sed
enim voluntatem corum ex liis judico. Vide autem
predictam legalium cxremoniarum abrogationem,
introductumque spiritualem in verbo cultum, juxta
illud : Immola Deo victimam laudis, et redda Altis-
simo vota (ua **. Laudat etiam Deum fidelis,
lumen propriorum operum coram Deo lucere
faciens, ut a videntibus ea gloriflvetur Deus,
perinde ac diversum faciens, auctor est, ut vitu-
peretur nomen ejus apud gentes.

lpsi autem in. Egyptum. aversi sunt. Et. auxilia
inde petiverunt, approperantibusque calamitatibus,
illue confugerunt. Vel buculas adorantes, bovem
Apim, ut AEgyptii coluerunt.

"WVens. 14. Oblitusque est Israel factoris sui, et
redificarunt delubra * Judas exstruxit oppida πιαπὶ-
bus cincta. Demittam ignem. in. civitates ejus, qui
devorabit fundamenta ejus. Utrisque regnis inter-
minatur. Decem tribuum imperium ideo inerepat
ac terret, quod, bello ingruente, quod intermina-
tus sit eis propter scelerà eorem, non dederunt
operam, ut me curarent, sed idola potius ; binc
et plura sibi delubra et lucos excitarunt, placantes
"9 ità sua numina, ut bellum amoveant atque
fortunent. At Judas civitates suas muniebat, ut per
eas servarelur, et non per meam protectionem.
Proinde hostilis ignis exedet fundamenta civitatum
ipsius. Exstruit delubra daemonibus, cerrumpens

ο

µενος, ἐπιλανθάνεται τῶν ἀνομιῶν xal τῶν ἁδικιῶν'
οὕτως ἰδὼν αὐτοὺς θύοντας τοῖς εἰδώλοις, εἰς àvá-
μνησιν xal τῶν ἄλλων κακιῶν Épy ται. Τί δὲ ἐστι
τὸ, 'Eàv φάγωσι xpéa ; Εἱἰώθεισαν τῶν μὴ ὀλοχαυ-
τουµένων θυμάτων τοὺς μὲν νεφροὺς, xal τὸ στέαρ
τὸ ἐπ᾽ αὐτῶν, xaX τὸν λοθὸν τοῦ Ὥπατος, προσφέρειν
τῷ θ:ῷ' τὸν δὲ δεξιὸν βραχίονα, χαὶ τὸ στηθήνιον,
τοῖς ἱερεῦσιν ἀφορίζειν * τὰ δὲ λοιπὰ χρέα αὐτοὶ, οἱ
τὴν θυσίαν προσάγοντες, Ἴσθιον, ὡς ἠθούλοντο. Τι-
vig δὲ οὕτως ἐνόησαν, ὅτι οὐ περὶ τῶν εαἰδωλιχῶν
θυσιῶν λέγει, (41) ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν αὐτῶν xpl-
yet ἐχ τούτων. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὃτι Τὰ θυσιαστή-
ριά µου τὰ ἠγαπημένα, ἀἁλλότρια ἑλογίσαντο * ἵνα
μῆ τις οἱηθείη, ὅτι θυσιῶν χρήζει ὁ θεὸς, νῦν φησιν,
ὅτι Ἐγὼ οὐ χρῄξω τῶν θυσιῶν, ἀλλὰ τὴν προαίρε-
σιν αὐτῶν κρίνω Ex τούτων. "Opa δὲ προαγορευ»-
µένην τῶν νομικῶν τὴν χατάλυσιν, xai εἰσαγομέ-
νην τὴν πνευματικὴν xal λογιχὴν λατρείαν, χατὰ
τὸ, θῦσον tQ 85 θυσἰαν αἰνέσεως , καὶ ἁπόδοες
τῷ ὙΥψΨίστῳ τὰς εὐχάς σου. Aivel δὲ τὸν θ:ὸν xol
ὁ λάµπειν ποιῶν τὸ φῶς τῶν οἰκείων ἔργων ἔμπρο-
σθεν τῶν ἀνθρώπων, ὥστε ὑπὸ τῶν ταῦτα ὁρώντων
δοξάξεσθαι τὸν θεόν ' ὥσπερ καὶ ὁ τἀναντία πράττων,
ποιεῖ τὸ ὄνομα αὐτοῦ βλασφημείσθαι ἓν τοῖς ἔθνεσιν,

Αὐτοὶ δὲ slc Αἴγυατον ἀπέσερεψαν. Καὶ συμ.
µαχίαν γὰρ ἐκεῖθεν ἤλησαν , καὶ τῶν συμφορῶν
ἐχελθουσῶν, ἐχεῖ χατέφυγον. Ἡ τὰς δαµόάλεις προσ-
κυνοῦντες, τὺν μόσχον τὸν ᾿"Απιν ἑσεδάσθησαν,
ὥσπερ οἱ Αἰγύπτιοι.

Καὶ ἐπε.ἱἀθετο 'Icpat τοῦ ποιῄσαντος abtir,
καὶ ᾠκοδόμησαν τεμένη , καὶ Ἰούδας ἑποίησε
πόλεις τετειχισµέγας, xal ἐξαποστείλῶ £p εἰς
τὰς πόαεις αὐτοῦ, καὶ χαταφάγεται τὰ θεµέ.ια
αὐτοῦ. ᾽Αμφϕοτσέραις ταῖς βασιλείαις ἐπιπλήττει”
τῇ μὲν τῶν δέχα φυλῶν, ὅτι Τοῦ πολέμου ἔπερχς
µένου αὐτοῖς, ὃν ἐγὼ ti uel) nea διὰ τὰς ἀνομίας αὐ-
τῶν, οὐχ ἑσπούδασαν ἐμὲ θεραπεύειν, ἀλλὰ τὰ
εἴδωλα * διὸ xal πλείω τεμένη αὐτοῖς ἀνήγειρον,
ἐξιλεούμενοι δήθεν, ἵνα παράγωσι τὸν πόλεµον. Ὁ
δὲ Ἰούδας, qnot, πόλεις ὀχυρὰς ἐποίει, ἵνα δι αὖ-
τῶν σωθῇ, xal οὗ διὰ τῆς ἐμῆς ῥοηθείας xal σχἑ-
πης. Τὸ οὖν τῶν πολεμίων πῦρ χαταφάχγεται τὰ
θεµέλια τῶν πολεμµίων αὐτοῦ. Οἰχοδομεῖ τεμένη

templum Dei, sive seipsum, per corporales impu- p τοῖς δαίμοσιν ὁ φθείρων τὸν vabv τοῦ Θεοῦ, τοι

ritdtes nedum se perdens, verum etiam alios. Per
impuritates enim habitant illi in eo qui antea fuit
templum Déi. Jam qui jer vanam sophistices
scicutiam, hxrcetica dogmata munit, exstruit urbes
manibus cinctas : caeterum fundamenta, et sub-
jecta, et principia talium urbium absumit ignis
evangelici δἱ apostolici sermonis quem venit Do-
minus jacere super terram ; Spiritus dein, quem
n specie columba demisit Dominus. .Praeterea
Xrbes Israelis secundum | carnem, devoravit. ignis

39 Psal, xLix, 14.

d n) ᾽Αλλὰ περὶ των νομιχῶν, sed
5

ἑαυτὸν, διὰ σωµατιχων ἀχαθαρσιῶν. Ἐνοιχίζονται
ἐχεῖνοι ἐν τῷ πρότερον ὄντι ναῷ θεοῦ. Καὶ ὁ ὅ-ὰ
τῆς ψευδωνύμου δὰ γνώσεως τῆς σοφιστιχῆς , τὰ
αἱρετικὰ ἀσφαλούμενος [-λιζόμ. ?] δόγµατα, Χτίζει
πόλεις τετειχισµένας ' ἀλλὰ τὰ θεμέλια, xal τὰς
ὑπηθέσεις, xal ἀρχὰς τῶν τοιούτων πόλεων, χατ-
εσθίει τὸ πῦρ τοῦ εὐαγγελιχοῦ xal ἀποστολως»ῦ λέ-
ου, ὃ ἦλθε Κύρ.ος βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τὸ
Πνεῦμα, ὃ ἓν εἴδει περιστερᾶς ἀπέστειλεν ὁ Κύριο».
Καὶ τοῦ χατὰ σάρχα Ἰσραὴλ τὰς πόλεις χατέφα}γδ

Vorite lectiones et nota.
de legalibus. Cod. Ven.

111

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM .— CAP. IX.

718

τὸ πῦρ τῶν ᾿Ῥωμαίων, διότι ᾠκοδόμησαν τὰς xata A Romanorum, ec quod ezstroxerunt adversus Do-

Κυρίν ἐπιθουλὰς, ὡς δηθεν τεμένη τινὰ τῷ θεῷ
χαρινόµενοι.
: ΚΕΦΑΛ. 8'.

MÀ) xaips, IopantA, xal uj εὐφραίνου χαθὼς οἱ
λαοὶ, ὅτι ἑπόργευσας ἀπὸ Κυρίου θεοῦ cov.
Καταφηφίζοµαίΐ σου, Φφησὶ, λύπας, xal προστάττω
µηδεµίαν ἀφορμὴν εὐφροσύνης xai χαρᾶς iv col
εἶναι, ἀλλὰ παρὰ πάντας τοὺς λαοὺς χαὶ σὲ λυπεῖ-
οθαι. Διὰ τί; Διότι ἐχεῖνοι μὲν, οὐδέποτε σαν Epoi *
οὔτε γὰρ νόµον ἑδέδαντο, οὔτε διὰ προφητῶν ἐδιδά
χθησαν’ σὺ δὲ Ov ἑἐμὸς , ἐξεπόρνευσας. OD τοίνυν
δεῖ σε &v ἀγαθοῖς εἶναε, ἁλλ᾽ ἐν χαχοῖς, ἐξ οὗ σοι τὸ
p? χαίρειν, μηδὲ εὑφραίνεσθαι περιΐίσταται, χαθὸ
εἴρηται * Oox ἔσει χαίρει τοῖς ἀσεδέσι παντὶ
Υὰρ ἁμαρτάνοντι τὸ πένθος ἁρμόζει. Οὕτω καὶ ὁ
Βαῦλος τοῖς Κορινθίοις ἐπιμέμφεται, ὅτι μὴ ἑἐπέν-
θησαν ἐπὶ τῷ πεπορνευχότι.

Ἠγάπισας δόµατα ἐπὶ πάντα üAwva σίτου.
Τὰ ἐμὰ, φησὶν, ἀγαθὰ χαρπούμενος, σὺ δόµατα
ἐδίδους τοῖς εἰδώλοις, ἀπαρχὰς ἄλωνος αὐτοῖς àvz-
τιρείς.

'Α Ίων καὶ Anvóc οὐκ ἔγγω αὐτοὺς, καὶ olroc
ἐψεύσατο αὐτούς. Ἐπειδὴ, φησὶ, τοῖς εἰδώλοις
τοὺς χαρποὺς ἀνατίθετΣ, οὐκέτι οὐδὲν γεωργήσετε,
ὤτε σῖτον, οὔτε olvov * ἁλ)ὰ xa ὄψεσθε μὲν εὖθη-
νούσας τὰς ἀμπέλους * ἐν τῷ χαιρῷ δὲ τοῦ τρύγους,
τῶν ἑλπίδων φευσθῄήσεσθε.

Οὐ κατῴχησαν ἐν τῇ Tj. τοῦ Κυρίου, χατῴνη-
σεν ᾿Εφραὶμ Αἴγυατον. O0 γὰρ ὡς ἐν Tfj ἆφιερω-
µένῃ τῷ θεῷ ἑννόμως ἔξων, ἀλλὰ πᾶσαν παρανοµίαν
ἑτέλουν, ὡς οἱ kv ταῖς ἐθνιχαῖς χώραις χατοιχοῦντε».
Δὺ καὶ τὴν Αἰγυπτιαχὴν ἀσέδειαν ζηλώσαντες, Αἵ-
γυπτον κατοικῆσαι λέγονται. Πλὴν ἀλλὰ xa οὕτω
xavapxnaav tijv Αἴγυπτον, ὥς ἀνωτέρω εἴρηται, τοῖς
Αἱγυπτίοις ὥς φίλοις προσχωρῄσαντες.

Kal ἐν 'Accvploic ἁκάθαρτα φάγονται. "Il ὅτι
xai τοῖς ᾿Ασσυρίοις ὡς βοηθοῖς προσφυγόντες, ἀχά-
θαρία μετ αὐτῶν φάγχονται, τρατέξης αὐτοῖς ὡς
φίλοι φύλοις κοινωνοῦντες ἢ ὅτι ὑπ αὐτῶν αἰχμ-
αωτιοθέντες, τῆς τῶν βρωµάτων ἀχαθαρσίας αὐτοῖς
ποινωνοῦαιν, Ἆτε δεαπόταις δούλοι. "Amb δὲ τῶν
ῥρωμάτων xal τὰ λοιπὰ εἴδη τῆς ἀκαθαρσίας συνεχ»
6:402 (43). Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ yfj τῆς ἐπαγγελίας
ἀκαθάρτως ἕἔζων, tv ἀχαθάρτῳ ἔστωσαν χώρᾳ, ζἡ-
τωσαν iv ἀχαθαραίᾳ. Καὶ ὁ μηδὲ «o θεῷ ἀνατιθεὶς
τὰς ἀπαρχὰς τῶν χαρπῶν, διὰ τοῦ χκοινωνεῖν αὐτῶν
τοῖς ἑνδεέσι, χαὶ ποιεῖν ἐξ αὐτῶν ἐλεημοσύνην, τοῖς
δαίμοσι ταῦτα δίδωσι, διὰ τοῦ συνέχειν xai ἁποτι-
θένα.. Διὸ dj ἐν οὐρανοῖς ἅλως xai ὁ ληνὸς, οὗ γνώ»
σεται αὐτούς ΄ οὗ γὰρ ἀπάξουσιν ἐχεῖ χαρπόν. Αλλά
καὶ |j εὐφροσύνη, ὁ οἶνος, τουτέστιν ἣν δοχοῦσιν
ἔχειυ ἐνταῦθα, ψεύσεται αὐτοὺς , οὐδὲ κατοιχήτου«

*! ]sa. xyívi1, 2. 3100. v, 14.

minum insidias, tanquam delubra hoc pacto Deo
sedificantes.
CAPUT IX.

Vens. 14. Ne letare, lerael, neque. exhilarare,
veluti populi, quoniam fornicatus es a Domino Deo
(uo. Decerno adversus te merorem, ac demando
nullam iu re occasionem lelitie et gaudii esse,
sed enim pr» omnibus populis te turbari. Quam
ob rem? Quia illi nunquam fuerunt mei, neque
enim legem acceperunt, reque per prophetas docti
sunt. Tu vero meus exsistens, furnicatus es. Non
igitur oportet te in bonis agere, sed malis premi ;
ex quo tibi neque letari, neque gaudere aderit :
perinde ac dictum est: Non est gaudium impiis?!.

B Nam omni peccanti luctus convenit. Divus Paulus

eum in modum de Corinthiis conqueritur, quod
non laxerint super eo qui fornicatus fuerat **.

Dilexisti dona super omnem aream frumenti.
€um meis, inquit, bonis fruereris, tu dona dabas
idolis, primitias frugum illis consecrans

VERS. 29. Área et torcular non. agnovit. &os, εἰ vi-
num ipsis mentitum est. Postquam, | inquit, idolis
fructus dicastis, nihil quidquam posro colligetis,
neque frumentum, neque vinum : verum vide-
bitis quidem exuberantes vites, tempore autem
vindemiz spebus vestris fraudabimini.

Vens. 9. Non habitaverunt in terra Domini, inco-
luit Ephraim /Egyplum. Non enim ceu. in terra
Deo consecrata legitime vivebant, sed nullam non
iniquitatem gortciepant, ceu in alienis gentium
terris uectentes moram. Propterea et Agyptiacam
impietatem sectantes, Egyptum incolere dicuntur.
Verum sic etiam inhabitarunt "Egyptum, quod, ut

Supra memoratum, ad /Egyptios, veluti amicos,

concesserinlL.

Et in Assyriis immunda comedent. Sive quod ad
Assyrios, ceu auxiliatores Β0 confugientes, im-
munda comedent cum ipsis, communi cum illis
mensa utentes: sive quod ab ipsis eaptivi dueti,
epularum immunditiz una cuw ipsis participabunt,
ut servi dominorum suorum cibo proposito vescun-
tur. Ab epulis autem reliquas etiam imnpuritatis

D species intellige, Postqnam euim in immundo οαρ-

tivitatis loco egerunt, impure juxta vixerunt. Qui
Deo primitias etiam frugum non dicaverit, ut
fruantur eis indigentes, utque ex ipsis eleemosy-
nau faciat, daemonibus eas impertit, dum eas
apud sese retinet. atque reponit. Propterea area
qua in coeli est et torcular non agnoscet ipsos :
non enim abducent secum illo fructum. Przxterea
vinum, hoc est, lztitia quam hinc videntur habere,
fraudabit eos. Neque habitabunt in terra Domini,

Varie lectiones et notre.

(42) Postquam enim in terra promissionis impuram a'tatem egerunt, in. iu.puro degant loco,

qe in impuritate. lta Graca sonaet;

vtitant-

119 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIITEP. 12)
mansuetis dicata : verum JEgyptum et tenebras A otv àv τῇ γῇ τοῦ Κυρίου, τῇ τῶν πραέων * ἀλλὰ τὴν

^xleriores, quas paravit. daemonibus, in. /Egypto
potissimum cultis. Tom impura sua opera, sive
operum fructum eden!, in. parte daemonum, quos
per Assyrios szpe intelleximus, cpnstituti habita-
tores. Necessum esl igilur crederé panem nostrum,
«orda nostra fuleientem, Christum ex Dco esse,
perinde ac ipse dixit : Ego a Deo επἰνὶ, ei veni * ;
taleuque suscipere opera fuerit pretium, Lerram-
que Domini inhabitare, catliolieam dico Ecclesiam :
liaudquaquam autem hareticorum conventicula,
quae revera cum terra Assyriorum, tum /Fgyptus
αι: ad qus& ingressus, impura illorum dogmata
et arcana comedit.

Afvwrtov, xal τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον, ὃ ἡτοίματε
τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ μάλιστα θεραπευοµένοις πάλαι
δαΐίµοσι, καὶ τὰ ἀχάώθαρτα αὐτῶν ἔργα, τοι τοὺς
χαρποὺς τῶν ἔργων φάχονται τότε, Ev τῇ µοίρᾷ τῶν
δαιμόνων χατοιχισθέντες, οὓς ᾿Ασσυρίους πολλάκις
ἐξεδεξάμεθα. Δεῖ οὖν τὸν ἄρτον, σττρίζοντα τὴν
καρδίαν ἡμῶν, Χριστὸν Bx Θεοῦ εἶναι πιστεύειν,
χαθά χἀακεῖνος ἔλεγεν * "Ey παρὰ τοῦ 850v Cil
θον καὶ ἥκω * χαὶ τοῦτον δέχεσθαι, xal τὴν γῆν to
Κυρίου χατοιχεῖν, τὴν χαθολιχην Ἐχχλησίαν * ἀλλὰ
ph τὰς τῶν αἱρετιχῶν παρασυναγωγὰς, at γη ἊΑσ-
συρίων xal Αἴγυπτος ὄντως εἰσὶν, ἂν of, ὁ εἰσερχό-
µενος, τὰ ἀχάθαρτα αὐτῶν xal δόγµατα xal μυστή-
pu φάγεται.

— Vens. 4, Non libarunt Domino vinum, δές suates ὮἙ Obx ἔσπεισαν τῷ Kupíq οἵνον, xal οὐχ ἤδυγαν

fuerunt. oblationes ei. Hoc est, Νοη obtulerunt ei
hedysmata, vcl suavia aron;ata, per suflitus, sed
idolis.

Sacrificia ipsorum velwi panis luctus. Lex erat,
eum qui altigissel. mortuum, immundum videri.
Proinde quacunque ederent, aut biberent, vel quee
simpliciter etiam aurectassept, lugentes mortuum,
immundes repuiabantur, eo quod coritaminatio
propter mortuum lege cauta esset. Oblationes ita-
que et sacriücia eorum immunda erunt, cem panes
giseroris. Subinfert igitur :

Omnes edentes ea. coinquinabuntur. Nam panes
eorum cum animabus suis non ingredientur domum
Domini. Woc est, ipsis erunt ulites, ipsique tantum

vesceniur eis, verum Deus non accipiet ea, quem- €

admodum neque sacrificja crucifigentium Domi-
num in eorum Paschate suseipiebfl, vel panes
propositionis eorum, Neque libationes vini eorum
Domino offerebantur, neque hedysmata, seu thy-
miamata, quandoquidem non, ut ille voluit, offe-
rebantur. Quod si ex inique partis faeultatibus
sacrum faciamus Deo, panis Πιῳγοτίθ comuodis-
sime & dici poterit, tanquam celrcumventis
lugentibus, quod sint injuríam passi ; sancit autem
Jegem Deus, talia in domum suam non esse per-
ferenda : impura enim essc, et qui ea manducarint
pollui. Nec contaminantia exhibenda Deo, quod
pollutis animis coinquinata sint peculiaria e& pro-
pria.

Vgas. 5. Quid facietis in die panegyreos, el in die
festivitatis Domini ? Servire enim coacli, ac secun»
dum alias leges gubernari, non poteritis divinos
eonvenius juxta Mosaicam traditionem celebrare.
Quidain hic belli occasionem, et per id ultionis,
diei panegyreos, festivitatisque Domini intelle-
xerünt, quasi Dominus exhilaretur, et l:etos. con-
yentus celebret, super ipsorum interitu, Possunt
b«c et ad. cruci Dominum affixuros referri , velut
indignabundus propheta ita exclamet : 0 quale faci-
nus admissuri estis in die Paschatis, quando pane-
gyris quidem erit, universo populo congregato, et

*9 joan. xvi, 28.

αὐτῷ. Τουτέστιν, Οὐχ ἡδύσματά τινα προσέφερον διὰ
θυµιαμάτων, ἀλλὰ τοῖς εἰδώλοις,

Al θυσίαι αὐτῶν, ὡς ἄρτος ἄένθους. Nógos ἣν,
τὸν ἁπτόμενον νεχροῦ, ἀχάθαρτον δοχεῖν. Διὸ xai
ὅσα Ἱσθιον, fj ἔπινον, ἢ ἁπλῶς ὅσων Ὥπτοντο οἱ
πενθοῦντες νεκρῶν, ἀχάθαρτα ἑἐδόχει, διὰ τὸν ἐπὶ
τὸν vexpbv νενομισμένον µολυσµόν. Καὶ αἱ θυσίαι
τοίνυν αὐτῶν ἀχάθαρται ἔσονται, ὡς οἱ ἄρτοι τοῦ
πένθους. Ἐπάχει οὖν’

Πάντες οἱ ἑσθίοντες αὐτὰ, µιαν θήσονται, διότι
οἱ ἄρτοι αὐτῶν ταῖς y'vxaic αὐτῶν οὐκ εἰσελεύ-
σονται &lc οἶκον Κυρίου. Τονυτέστιν, αὑτοξς ἔσονται
χρήσιμοι χαὶ βρώσιμοι * οὗ γὰρ ὁ cb; προσδέξεται
ταύτας, ὥσπερ οὐδὲ τὰς τῶν σταυρούντων τὸν Kv-
ριον θυσίας àv τῷ τότε Πάσχα προσεδέχετο, 7| τοὺς
ἄρτους αὐτῶν τῆς προθέσεως. Οὐδὲ αἱ σπονδαὶ αὐτῶν
οἴνον τῷ Κυρίῳ προσήγοντο, 3j τὰ τῶν θυµιαμάτων
ἠδύσματα, διότι οὐ προσήγοντο, ὡς ἐκεῖνος ἠθού-
λετο. El δὲ χαὶ τὰ ἐξ ἁἀδιχίας προσφερόµενα τῷ
θεᾷῷ, ἄρτος πένθους εὐστοχώτατα λεχθεῖεν, ἅτε των
φλεονεχτουµένων πενθούντων, ἐφ᾽ οἷς ἁδικοῦνται,
νομοθετεῖ ἡμῖν ὁ Κύριος, μὴ εἰσάγειν τοιαῦτα εἰς
&àv οἶχον αὐτοῦ ἀκάθαρτα γάρ εἰσι * xai εἰ οἱ ἐσθί-
οντες αὑτὰ µιαίνοιντο, πῶς τὰ µιαίνοντα mpocaxttov
θεῷ: ἀλλὰ΄ ταῖς μιαραῖς ψνχαῖς τὰ µεμολνσμένα
οἰχεῖα.

D Zi ποιήσετο ἐν ἡμέρᾳ πανηγύρεως, καὶ ἐν

ἡμέρῳ ἑορτῆς τοῦ Κυρίου ; Δουλεύειν γὰρ ἀναγ:
χαζόμενοι, xal κατὰ νόµους ἄλλονυς πο)λιτεύεσθα:.
οὐ δυνήσεσθε τὰς θείας πανηγύρεις ἐπιτελεῖν, χατὰ
τὴν Μωσαϊκὴν νοµοθεδίαν. Τινὸς δὲ τὸν τοῦ πολέ-
µου χαιρὶν, «καὶ τῆς κατ αὐτὸν ἐχδιχήσεως, ἡμέ-
pav πανηγύρεως xal ἑορτῆς τοῦ Kupiou ἑνόησαν,
ὡς εὑφραινομένον τοῦ Κυρίου, καὶ παν ηγυρίζοντας
ἐπὶ τῇ αὐτῶν ἀπωλείᾳ. Λέγοιτο δ' ἂν xal πρὸς
τοὺς σταυρῶσαι μέλλοντας τὸν Κύριον, οἱονεὶ σχξ-
τλιάζοντος τοῦ προφήτου, Ὢ oloy ἔργον μέλλετε
ποιῄσειν ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πάτχα ! 'O δὲ εότε χαιρὸς

—-— ο

"21 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAD. 1X:

7227

πανήτυρις μὲν Tv, ὡς τοῦ λαοῦ παντὸς ἀθροισθέν- A re ipsa Domini festum! Ipse enim ea. constituit,.

τος, ἑορτῇ 65 Κυρίου τῷ ὄντι. Αὐτὸς γὰρ ταῦτα συν-
(sta, θυόµενος ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ γὰρ τὸ Πάσχω
ἡμῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. Λέγοιτο δ' ἂν
χαὶ πρὸς τοὺς καταμελοῦντας τῶν ἔργων τῆς dpe-
c); ἐνταῦθα” Τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ τῆς τότε παν.
ηγύρεως, ὅτε πάντες παραστηἸόμεθα τῷ βήµατι

τοῦ Χριστοῦ; Πάντως οὐδέν * νῦν γὰρ δύνασθε ποιῆ-
gii tt, τότε Ob οὐδέν. "H δὲ τοιαύτη ἡμέρα καὶ ἑορ-
τὴ, ποῦ Κυρίου ἐστὶν, ὅτε γίνεται ὁ θεὸς τοῖς πᾶσι τὰ
πάντα αὐτός (43).

ài τοῦτο ὶδοὺ πορεύσονται ἐκ τααιπωρίας
Αἱγύπτου, καὶ ἐκδέξεται αὐτοὺς Μέμφις. καὶ θὰ-
Ψει αὐτοὺς Μαχμᾶς. Καὶ ὅτε d Σαμάρεια ἑάλω,
οἱ περιλειφθέντες εἰς Αἴγυπτον ἀπέφυγον, xai ὕστε-
pv, ὅτε τὰ Ἱεροσόλυμα ἐνεπρήσθη ὑπὸ Ναβουζαρ-
δὲν, ἔφνγου εἰς Αἴγυπτον οἱ τὸν Γοδολίαν ἀποχτεί-
ναντες, χαὶ ταῦτα τοῦ Ἱερεμίου χωλύοντος αὐτούς.
0! τοίνυν Βαθυλώνιοι παροξυνθέντες, ὅτι τοῖς Al-
Ἱνπτίοις ἐπιθαῤῥοῦσιν, ἑτράποντο χατ αὐτῶν, xal
ἐπελθόντες αὐτοῖς xal τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀπόνως κατ-
επολέµησαν. Τότε τοίνυν οἱ «tv Ey Αἰγύπτῳ ταύτην
διαφυγόντες ταλαιπωρίαν xaY ἦτταν, ἐπὶ τὴν Μέμ-
qv ἀνέδραμον, ὡς ὀχυρωτέραν οὖσαν, διὰ τὸ εἶναι
ἓν αὐτῇ τὰ βασίλεια. ἀλλὰ xal ἐπὶ τὴν Μαχμὰς
αατέφυγον, Ὑείτονα οὖσαν τῇ Μέμφει, xoi ἑἐκεῖ

ἀπέθανον, (44) Ώποστρέφαντες εἰς τὴν Ἰουδαίαν.

ο T6 ἀργύριο» αὐτῶν δ-εθρος χἸηρονομήσει.

Ὅτι παρὰ Θεοῦ λαδόντες αὐτὸ χατανάλισχον (45)

εἰς εἰδώλων κατασχευάς. Ἡ ὅτι ὅσα δῶρα ἑδίδοσαν

τοῖς Αἰγυπτίοις, πρὸς τὸ βοηθοὺς αὐτοὺς σχεῖν, ἀνό-
τα αὐτοῖς ἔσται.

Ἄχανθαι àv τοῖς σχηγώµασιν αὐτῶν. Τουτ-
ἐστιν, ἅδατος 1j χώρα αὑτῶν ἔσται xol χεχερσωµένη,
ὥστε ἄχανθαι [f. ἀκάνθας] ἐχφύειν. "Ἡ ὅτι δόξουσι
μὲν χατασχηνώσόαντες ἐν Αἰγύπτῳ ἀπολαῦσαι áva-
παύσεως * τὸ δὲ οὐχ ἔσται- ἀλλ ὥσπερ ἄκανθαι
χεντοῦσαι αὐτοὺς, al συμφοραὶ ἔσονται. xal záv-
τες δὲ οἱ εἷς τὴν Αἴγυπτον καταφεύγοντες, την
σχυθρωπὸν καὶ διώχτριαν ἁμαρτίαν, xàv λόγον ἔχοιεν
λαμπρὸν ὡς ἀργύριον, ὄλεθρος αὐτῶν χληρονοµήσει.
E πλείω γὰρ κατάέρισιν αὐτοῖς, xal εἰς πιχρότι-
gov ὄλεθρον ὁ λόγο ἔσται, xal τὰς τῆς συνειδήσεως
ἀχάνθας ἔξουσιν ἐν τοῖς σχηνώµασιν αὐτῶν, τουτέστι

pro nobis oblatus. Etenim Pascha mosirum pro-
nobis immolatus est. Christus ?*. Dici etiam. lizec
queant ad negligentes hic virtutis opera : Quid:
[acietis in die futuri conventus, quando omnes siste-
nur ante tribunal Christi ? Érorsum nihil. Nunc .
enim potestis facere quidquam, tunc vero plane
nibil. Talis etiam dies, adeoque festivitas, Domini.
est, quando Deus fit omnia in omnibus. .

εις. 6. Idcirco ecce proficizccentur ex. afftictione
Egypti, excipietque eos. Memphis, et sepeliet ípsos-
Machwmas. Quando Samaria capta est, reliqui in
Agyptum aufuügerunt. Post, quando [lierosolyma.

B incensa sunt a Nabuzardan, fugerunt in Egyptum,

occiso Godolia, llieremia tamen eos prohibente.
Babylonii itaque exacerbau, quod /Egypilis confl-
derent, contra ipsos quoque armabantur, eosque
una cum Z/Egyptiis adorti, citra laborem debella-
runt. Quare tum [stam in Egypto calamitatem, et
amissa victorizx pericula fugientes, ad Memphin se
receperunt, ceu munitiorem urbem, ut in qua re-
gia erat : deinde ad Machmas quoque accurrerupt,
vicinam Memphi civitatem, illicque obieruut diem
suum, in Judam non reversi.

Argentum ipsorum pernicies hereditabit. Quoniam
a Deo acceptum illud Impendebant in idolorum
structuras. Sive quod qu&ntumvis ingentia munera

* AÉ£gyptiis dederint, ipsis tamen non potuerit com-

imodare.

Sping in tabernaculis ipsorum. Hoc est, invia
regio eorum et locus erit, 83 atque adeo solo
squata, ut jam spinas proferat. Vel, quod vide-
buntur quidem demorantes in AZgypto quiete frui,
qui tamen ipsis non obveniet, sed calamitates
in eos spinaruid instar infigent aculeos. Prater.a
omnes in ZEgyptum fugientes, hoc est, ad torvum,
triste, persequensque peccatum, etsi splendens
instar argenti verbum habuerint, interitus hzredi-
tabit, apprehéndet : in inajorem namque condemnpa-
tionem, acerbioremque interitum, verbum Dei, cui
non parent, cedet. Deinde conscientise spinas susti-

τοῖς σώμασι. Ἠχήττει γὰρ τὸ συνειδὸς ἡμᾶς, οἷον D nebunt in tabernaculis, hoc est, corporibus suis.

ἄχανθα σύνοικος ἡμῖν. Καὶ πρὸς πλουαίους δὲ, τοὺς
ἀργύριόν τε χαὶ σχηνώµατα, fjixot οἰχίας λαμπρὰς
ἔχοντας, ἁρμόσει ταῦτα. Τὰς ἀχάνθας δὲ πάντως
ὁ Κύριος µερίμνας ἠνίξατο εἶναι, al πόσαι εἰσὶν
ἐν τοῖς σχηνώµασι τῶν πλουσίων, οὐδεὶς ἀγνοεῖ.

5 [ (05. v, 7.

Ferit enim conscientia nos, ut spina nobis conjun-
cta. Convenient etiam bxc in opulentos, quibus
argentum est ac tabernacula, seu zdes splendida.
Spinas autem omniuo Dominus sollicitudines esse
subindicavit, quie quante sint in zdibus divitum,
nemini est clam.

Varie lectiones οἱ note.

(45) Ὅτνε σαθῥατίζουσιν οἱ ἅγιοι τὸν τελευταῖον xal
προσδοχώμµ.ενον σαθδατισμὸν, ὅτε χατατρυφῶσιν αὐ-
«00 τοῦ Κυρ!ου, ὅτε γίνεται ὁ θεὺς τὰ πάντα ἐν πᾶ-
«tv αὐτοῖς, cumcelebrant sancti postremum exspe-
ctatumque. sabbatismum , cum ipsomet Domino per-
(ruyntur, cum denique fü. Deus omnia in. omnibus

ipsis. Cod. Ven.

(44) Addenda partieula negativa μὴ vel οὐχ, quae
in utroque cod. desideratur,

(45) Καταναλίσχων. Cod. Dav., sed legendum for-
tasse χαταναλίσχουσ..

723

retributionis tue. Quoniam vaui prophetze accusa-
bant divinos et veros vates, asseverantes populo,
quod qua dicant proplietz, post longa demum tem-
pora sint eventura, securos ita ct poenitentiae
vacuos plerosque facientes : Deus jam nunc ait :
Venerunt jam dies afflictionis tuz, nec in longum
d.fferentur calamitates tux. Propterea et divus
Paulus : Nunc, inquit, iempus est aceeptabile ** ; et
Dominus : Vigilate, quandoquidem ignoratis qua
hora fur venturus sit ** ; οἱ : Sint lumbi vestri cir-
cumcincti, et [ucerna ardentes ; et vos simile» ^stote
hominibus exspectantibus dominum suum 7.

Affigeturque Israel, veluti prophetes attonitus,
homo spiritifer. Tantus , inquit, mentium stu-
por apprebendet d!sraelem, in miserias et aflli-
ctiones incidentem , ut :quiparetur pseudopro-
plet», a malo spiritu ipsum inlabitante agilato,
menteque capto, hineque inde correpto ac circum-
acto : sic et Israel defatigatus hinc inde fugiet.
Nec solus Israel hac patietur, verum pseudopro-
phete in haud dispares incurrent cruclatus et
mala.

A multitudine injustitiarum (warum multiplicata
est insania (ua. Insaniam appellat stuporem , defe-
eljonem animi, trepidationemque quam suis in
calamitatibus pertulerunt. Hzc itaque insania ve-
hemens et multa invasit te propter multas tuas

injwrias quas mibi intulisti, idolis immolans, et €

proximis tuis, violenter eo'sopprimens. Vel maniam,
vanam prophetiam appellat, siquidem insanientibus
similes erant pravorum spirituum subvates. Dicit
Maque, quod Ut multos habendo deos, meo honori
vim fecisti ( etenim aureas vaccas, et Beeiphegor,
83 et Chamos, abominationem Sidoniorum, et Bel,
el Astartem, devenerati sunt), sic et pseudoprophe-
149 furore agitatos inultiplicasti. Nam alius quidem
per aves, alius per victimas, alius per mortuos,
alius vero alia quadam ratione vaticipnabatur.
Vgns. 8. Speculator Eplraim, cum Deo propheta,
laqueus intortus super omnes viasejus. Ego quidem,
inquit, lege tibi perlata, datoque tili intellectu, ut
scires quonoda te oportet vivere, veluti quempiam
$peculatorem et prophetam cum Deo vaticinantem,
demonstravi te cunctis gentibus, ut in Dei cogni-
tione, Deoque placente vila, cxteris etiam duca-
tum prastares, ut ad mei cognitionem pervenirent,
heperi autem laqueum tortuosum super onnes vias
vit: tux: undique enim les» sunt οἱ illaqueatze
anima respicientium. in te, partiu ab idololatria
tua, partim a reliqua vita tuae formula. Quidam

3] Cor. vig. ?* Mattb, xxiv, 42.

TIIEOPHYLACTI DULGARJAE ARCHIEP. Τλ

Vggs. 7. Venerunt dies ultionis , accesserunt dies A

"Ἠχασι αἱ ἡμέραι τῆς ἐκδικήσεως, fjxaciw αἱ
ἡμέραι τῆς ἁγταποδόσεώς σου. Ἐπειδὴ οἱ Φευδο.
προφῆται διέδαλλον τοὺς θείους προφῆτας (46), ὃι-
δάσχοντες τὸν Àaby, ὅτι ἃ λέχουσιν οἱ προςῆται, vost
χρόνους μαχροὺς ἐκθήσονται, xal Ex τούτου ἀφρόντι-
δας ἑποίουν τοὺς πολλοὺς xai ἀμετανοίτους * φησὶν
ὁ θεὺς, ὅτι Μα) vov ἤχασιν αἱ ἡμέραι τῆς χαχώ-
σεώς σον, xal οὐκ εἰς μακρὰν ὑπερτεθήσονται αἱ
συµφοραί σου. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος, NU» καιρὺς
φησὶν, εὐπρόσδεκτος ' xal ὁ Κύριος, Γρηγορεῖτε,
ὅτι ovx οἵδατε ποίᾳ ὥρᾳ ὁ κΛέπτης ἔρχεται χαὶ,
Ἔστωσαν ὑμῶν αἱ ὀσφύες περιεζωσµέγναι, καὶ οἱ
Jóxroi καιόµεγοι ' καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνδρώποις
προσδεχοµέγοις τὺν χύριον αὐτῶν.

Καὶ κακωθήσεται "IopahA4, ὥσπερ Ó προγή-

B της, ὁ παρεστηκὼς ἄνθρωπος ό πγευµατοφόρος.

Τοσαύτη, φησὶν, ἔχστασις τῶν φρενῶν λήψεται τὸ»
Ἱσραὴλ, συμφοραῖς xaX χακώσεσι περιπεσόντα,
ὥστε ψευδοπροφήτῃ ἐοιχέναι ὑπὸ τοῦ ἑνοιχοῦντος
αὐτῷ πονηροῦ δαίµονος, ἑχστάντι τῶν φρενῶν, χαὶ
τῇδε χἀχεῖσε φερομένῳ. Οὕτω γὰρ xal ὁ Ἱτσρε)λ
ἑδαπορούμενος τῖδε χἀχοῖσε φεύξεται, ὅτι οὐ μό-
vog; ὁ Ἰσραὴλ πείσεται τὰς χαχώσεις, ἀλλὰ xd
οἱ (47) φευδοπροφῆται ταῖς ὁμοίαις περιπεσοῦνται
θλίφεσν,

Ὑπὸ τοῦ π.1ήθους τῶν ἁδικιῶν σον ἐπ.ληθύγθη
µαγία σου. Μανίαν λέγει την ἔχστασθν xal ἀπόρησιν,
ἣν ἔσχον àv ταῖς συμφοραῖς. Αὕτη οὖν ἡ μανία, σφο-
ὃράἀ xai πολλὴ ἐπῆλθέ σοι (48) διὰ τὰς πολλάς σου
ἁἀδιχίας, ἃς xaX ἐμὲ ἠδίχεις, τοῖς εἰδώλοις θύων, χαὶ
τοὺς πλησίον, ὡς καταδυναστεύων αὐτούς. Ἡ ga-
vlav , τὴν dst) προφητείαν λέγει µαινοµένοις γὰρ
ἑῴχεσαν οἱ τῶν πονηρῶν πνευμάτων ὑποφῆται. Kal
φησιν, ὅτι Ὥσπερ πολλους εἶχες θεοὺς, ἁδιχήσα,
τὴν ἐμὴν τιμὴν (καὶ γὰρ τὰς χρυσᾶς δαµάλεις, xdi
τὸν Βεελφεγὼρ, χαὶ τὸ Χαμὼς βδελύγματα Σιλωνίων,
χαὶ τὸν Βἡλ, xai τὴν "Aczáptnv)* οὕτως καὶ φεν-
δοπροφήτας µαινοµένους ὀπλήθυνας. Καὶ ὁ μὲν ὃν
ὀρνέων, 6 δὲ διὰ θυσιῶν, ὁ 6b διὰ vexpüv, xal ἄλλα
Gu vv τρότῳ προεφήτευον.

Σκοπὸς Ἐφραὶμ, μετὰ Θεοῦ προφήτης, xaric
σκολιὰ ἐπὶ πάσας τὰς ὁδοὺς, αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν,
φησὶ, vópov σοι δοὺς, xal συγέτισά σε (49) πῶς δὲ
βιοῦν, οἷόν τινα σχοπὸν xal προφήτην μετὰ Gro)
προφητεύοντα ἀνέδειξά σε πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ὡς ἂν
διὰ τῆς σῆς θεογνωσίας, καὶ τοῦ ἑναρέτου Ρίου, xa
τοὺς ἄλλους ὁδηγήσῃς εἰς την ἐμὴν γνώσιν xal sr
σπουδαῖον βίον. Εὗρον δὲ παγίδα σχολιὰν ἐπὶ πάσας
τὰς ὁδοὺς τοῦ βίου σου * πανταχόθεν γὰρ ἐδλάδησα",
xai ἐπαχιδεύθησαν αἱ φυχαὶ τῶν πρὸς σὲ ἀποθλε-
πόντων, xa) ἀπὸ τῆς εἰδωλολατρείας σου, xat ἀπὸ
τῆς τοῦ λοιποῦ βίου ἀγωγῆς. Τινὰς δὲ οὕτως ἐνόη-

? Luc. δν 35, 26.

Vario lectiones et note.

(45) Διέδαλλον τὰ τών θείων προφητῶν, accusa -
bant divinorum vatum oracula. Cod. Ven.
(47) ΠροφῆΏτα:, prophete. Cod. Ven.

48) Deest σο:, tibi, in Cod. Ven.
49) Scribendum puto συνετίσας σε.

r95 EXPOSITIO 1N PROPIIETAM OSEAM. — CAP. IX.

156

σαν. T Ἐφραὶμ πολλοὺς ἔχοντι θεοὺς, σχοπὸς A hunc locum sic accipere maluerunt : Ipsi Ephraim

xg προφήτης μετὰ ἑχάστου θεοῦ καθίστατο * ἄλλοι
γὰρ ἦσαν Αστάρτης, xal ἄλλοι τοῦ Χαμὼς, xol
Dor ἄλλου εἰδώλον. Διά τοῦτο « παγὶς σχολιὰ ἐπὶ
πάσας τὰς ὁδους αὐτοῦ» τουτέστι, διὰ τοῦτο ἔπλα-
νέθη, καὶ ἀπώλεσε τὴν εὐθεῖαν τρίδον τῆς τε θεο-
γνωσίας xai τῆς ἀρετῆς. Καὶ οἱ Φαρισαῖοι σχοποὶ
εχχθέντες τῷ Ἱσραὴλ, εἶχον μὲν σχήµατα θεοῦ
προφητῶν, τὸν δὲ λαὺν ἐπαγίδευον, σχολιοὶ ὄντες,
καὶ ἄλλοτε ἄλλο γενόµενοι [[. -γιν.]. ot χαὶ τὸν Κύ-
piov παγιδευειν ἐπεχείρουν ἓν λόγῳ σχολιῷ, καὶ οὐκ
ἐς εὐθείας προσιόντες αὐτῷ. Ei δὲ καὶ πᾶσα ἑξουσία
ὑπὸ θεοῦ τεταγµένη ἐστὶ, σχοπείτω πᾶς ἄρχων,
πῶς σχοπὸς ἔσται xal θεοῦ προφήτης (50). Ἔσται
δὲ, εἰ xat τοῖς ἄλλοις διαγγέλλῃ (f. λλει] τὸ δίχαιον
ἐν «aig χρίσεσι, χαὶ αὐτὸς τοῦτο τηρεῖ ἐν ταῖς πρά-
ξεσιν’ εἰ δὲ μὴ, παγὶς ἔσται, xal αὕτη σχολιὰ, διὰ
9$) σχῆμα τῆς ὑπουλότητος.

Μαγίαν ἐν οἵκῳ Κυρίου κατέπηξαν. Ob µόνον
ἐν ταῖς ἄλλαις, φησὶ, πόλεσιν εἴδωλα ἕστησαν, ἀλλὰ
χαὶ εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ βδελύγματα χατέπηξαν '
ταῦτα γὰρ ὠνόμασε µανίαν, ὡς ὑπὸ Ππαραφροσύνης
xa μανίας καὶ ἑχστάσεως γινόμενα. "H µανίαν, ὡς

ἀνωτέρω εἴρηται, τὴν ψευδή προφη”τείαν λέγει, fiv
ἐν τῷ οἴχῳ Κυρίου, τουτέστι τῷ λαῷ, χατέπηξαν,
καὶ βεδαίαν καὶ μήνιμον ἕστησαν' ob γὰρ ἕληξαν
Ψευδοπροφίτας ἔχοντες. Οἶχος τοῦ Κυρίου xal ἡ
θεοφόρος σὰρξ, kv ᾗ τὴν paviav αὐτῶν χατέπηξαν
ιο σιανρώσαντες αὐτὸν, παθόντα ὑπὲρ ἡμῶν aapxt.
ὑἴκος Κυρίου καὶ ὁ νοῦς, ἡμῶν, vip µανίαν πηγνύο-
μεν, ὅτε βλέπομεν εἰς µαταιότητας xat μανίας ψευ-
ὁεῖς, περὶ τὸν µάταιον τοῦτον βίον λυττῶντες. Μανία
ὀξρως, µανία ὁ θυμὸς, µανία fj παρ) ἑχάστην ᾖδο-
viv ὁρμή.

Διεφάρησαν κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ βουνοῦ,
µνησθήσεται ἁδιχιῶν αὐτῶν, ἐκδικήσει ἁμαρτιῶν'
If- «/ac] αὐτῶν. Ἐξ οὗ δὴ τοῖς βουνοῖς πρησέσχον,
καὶ τὰς ἐχεῖσε γινοµένας θυσίας ἠγάπησαν, διεφθά-
βρησαν τὰς φυχάς. Καὶ τέως μὲν ἀνεξιχακῶν ἣν ὁ
θεός” νῦν δὲ τὴν ἐχδίχησιν ποιῄσεται, πασῶν τῶν
ἡμερῶν ἐχείνων τὰς δίχας ἀπαιτῶν. "H xal ἱστορίας
ἡμᾶς ἀναμιμνήσγει παλαιοτέρας. Γαθαὰ γὰρ πό-
A; ἣν Βενιαμὶν, fitu; βδυνὸς ἑρμηνεύεται. Ἐν

multos habenti deos speculator et. propheta cum

quolibet deo constitutus est, Alii enim cultores et

vales fuerunt Astartes, alii ipsius Chamos, alii
alius. Eapropter laqueus intricatua super omnes
vias ejus : hoc esi, propterea erravit, et. rectam
divinae cognitionis et virtutis semitam amisit.
Pharisei quoque speculatores constituti Israeli,
pre se quidem ferebant speciem prophetarum Dei,
populum vero illaqueabant incurvuni exsistentem.
Subinde etiam. alii facti sunt, qui Dominum ser-
mone captioso irretire conabantur, non recta acce-
dentes ipsum. Quod si omnis potestas a Deo
ordinata est **, consideret et videat quilibet prin-
ceps, quomodo sit speculator et propheta Dei.
Erit autem sj el aliis justum in judiciis denuntiet,
ac; in operibus suis illud ipsum etiam servet : sin
minus, laqueus est tortuosus (51).

Insaniam in domo Domini fixerunt. Nedum, in
quit, in ezeteris civitatibus idola statuerunt, τὸς
rumetiam in templum Dei exsecrationes inflxerunt :
has enim nominavit insaniam, ceu a dementia,
insania et stupore factas; vel insaniam, ut supra
memoratum, vanam prophetiam ἀρροί]αί quam in
tew plo Domini, hoc est, populo collocarunt, et fir-
mam et stabilem faciendo : non enim desierunt
babere pseudoprophetas. Domus Dei caro etiam
Deifera est,in qua insaniam suam inpfixeruut, cruci
affigentes passum pro nolis in carne. Domus Ῥο-

C mini est pereeque mens nostra, in qua insaniam

infigimus, dum oculos nostros flectimus in vanita-
tes et insanias falsas !*, circa vanam hane vitam
in rabiem adacti furentesve, Insania est amor, in-
sania est ira, insania est ad qualemcunque νοῖυ-
ptatem immundam Ímpetus.

VERS. 9. Corrupti sunt juxta dies collis, recorda-
bitur injustitias eorum, ulciscetur sese de peccatis
ipsorum. Quia collibus applicuerunt 4 se, illicque
facia sacrificia dilexerunt, corrupti sunt animabus
suis : et bactenus quidem toleravit ca mala Deus,
nunc vero ultionem sumet de omnibus diebus ini-
quitatis illorum. Vel vetustioris historiz mentionent
nobis ad memoriam revocat, Nam Gabaa civitas
erat Benjamin, quz Collis valet , si quis traducat

ταύτῃ Λευῖτου τινὸς ὁδίτου καταλύσαντος, συνελθόν- D in nostram linguam. In hac,cum Levita quispiam.

τες οἱ τῆς πόλεως ἐχείνης mapávopot, τὴν γυναῖχα
τούτου λαδόντες, διὰ πάσης νυχτὸς ἑνύδριζον αὐτῇ.
Τέλος ἡ μὲν ἑτεθνήχει αὐτοῦ, χατὰ τὴν νύχτα ixel-
νην’ 6 δὲ ταύτης &vhp χαταδιελὼν τὸν vexphv αὐτῆς
εἰς µέλη, διέπεµφε ταῖς φυλαῖς, ὑποδειχνὺς αὐταῖς
τὸ µῖσος [f. μῦσος]. Οἱ δὲ ζηλώσαντες, ἀνέδησαν
χατὰ τῆς Βενιαμὶν φυλῆς ἓν τῇ Γαδαᾷ, τουτέστι τῷ
Ρουνῷ * καὶ ἅπαξ μὲν καὶ δις συµδαλόντες, ἠττήθη-

transiens, diversorio uteretur, ut εί, per noctem
convenientes scelerosi urbis illius incole, uxore
ejus rapta, per totam roctem impure abusi sunt,
adeo ut illic tandem moreretur ea plane nocte.
Hic maritus, corpus, seu cadaver conjugis sux.
membratim dissectum, reliquis tribubus allegavit,
commissum illis fragitium ostendens **. Qux arden-
tes indignitate sceleris, ascenderunt contra Benja-

* Rom. xir 3, ** Psal. xxxix, 9. ** Judic. xix, 29.

Varie lectiones et nota.

(50) Tipozttnz, χαὶ πῶς ἄρχων, Propheta, et quo-
mcdo princeps. Cod. Ven.
(513) Sin minus, laqueus. est. tortuosus oh. figkram

simulationis, vel ut habet. cod. Ven. ὑποχρίσεως
Cod. Bav.

^

121 THECPHYLACTI DBULGARUE ARCHIEP. αλ
min tribum, in Gabaa, hoc est, colle, ubi semel À σαν, xai διεφθάρησαν, οὗ βοηθοῦντος τοῦ θεοῦ τῷ
atque iterum collatis signis dimicando victi sunt — Beviaplv, ὡς χαλῶς δράσαντι, ἅπαγε | à τῷ la
et corrupti, (52) non ferente auxiliam Domino τῶν ἄλλων φυλῶν δεικνύντος, ὅτι αὐτοὶ χολάσεώς
contra Benjaminitas, qui tantum flagitii designave- εἶσιν ἄξιοι, xat διὰ τἍῦτο θανάτῳ παραδίδονται,
rant : juxta exterarum tribuum populo indicando, διότι παράνομοι ὄντες, ἐσχημάτιζον παρανοµίας exhi
quod et ipsi suppliciis digni sint, eoque in mor- — xefv, Τέλος μέντοι χλαύσαντες πρὸς θεὸν, ἑνίσγυσαν
tem traduntur, quod ipsi iniqui cum essent, ini- — xal χατεπολέμησαν τοὺς ἓν Βενιαμίν, Φησιν οὖν,
quos punire volebant. At vero tandem clamantes ad ὅτι ὥσπερ ἓν τῷ βουνῷ τῇ Γαθαᾷ διεφθάρησαν xai
Deum profusis lacrymis, confortati sunt, ac resum- οὗτοι χἀχεῖνοι, οὕτω διαφθαρῄσονται af τε τοῦ
ptis viribus Benjaniinitas debellarunt. Proinde ait, ᾿Ἰούδα δύο φυλαὶ, xai al τοῦ Ἐφραῖμ δέχα, συµ.
quod quemaduodum in colle Gabaa perierunt et Ἅµπλαχεῖσαι ἀλλήλαις. Ἐγένετο δὲ ταῦτα, ὅτε "lui;
hi et illi, sic interibunt Juda dus tribus et Eph- µβασιλεὺς τῶν δέχα φυλῶν ᾖλθεν ἐπὶ τὸν ᾽Αμεσίαν (55)
raim decem, inter se mutuo. Intricata, Contigerunt βασιλέα Ἰούδα, xaX καθεῖλε μέρας τοῦ τείχους τῶν
hac, quando Joas res decem tribuum venit ad Ἱεροσολύμων.

Amasiam regem Juua, et abstulit partem de mceeni-

bus llierosolymorum. B

εκδ. 10. Tanquam uvam ín deserto inveni Israe- Ὡς cragvAhr ἐν ἐρήμῳ εὗρον τὸν Ἱσραὴ !,

lem et veluti scopum in ficu precocem, patres ἵρεο- καὶ ὡς σῦκον (54) ἐν συκῇ πρὠῖμον πατέρας ai-
rum vidi. Ingressi sunt ad Beelyhegor, abalienatique τῶν εἶδον. Αὐτοὶ εἰσῆ.1θον πρὸς τὸν BseAgerig,
sunt ad ignominiam. Et facii sunt dilecti, ceu exse- καὶ ἁπη..λοτριώθησαν tlc αἰσχύνην, xal isi.
cfati. Ob oculos hie ponit, quod non injuria eos — vorcool ἡγαπημένοι ὡς ἐ6δε]υ]γμέγοι. Δείκννσιν,
tradat in perniciem. Ego enim, inquit, veluti si — ózt διχαίως αὐτοὺς παραδίδωσι vf φθορᾷ. "Ero μὲν
quis in deserta terra, ei prorsum vacante plantis, — Y&p, φησὶν, ὥσπερ εἴ τις Ev Epfpap yf, καὶ παντε-
reperiat uvam, vel ficum inarbore ficu precoquam, λῶς ἑστερημένῃ φυτῶν, εὗροι σταφυλὴν, | eixw
eum minime modica voluptate ea decerpit . sic πρώῖμον Ev συχῇ, xol μετὰ πολλῆς αὑτὰ δρέπεται
ego, inquam, ipse aliis hominibus in impietate τῆς ἡδονῆς * οὔτω xal αὐτὸς, τῶν ἄλλων ἀνθρώπων
spiritum ducentibus, Abrahami et ab illo descen- δυσσεδείᾳ συζώντων, τὰς τοῦ ᾿Αδραάμ xal τῶν ἀπ'
dentium patriarcharum repertas virtutes collegi, ἐχείνου πατριαρχῶν ἀρετὰς εὑρὼν, ἐξελετάμην αὖ-
eorumque mihi posteros assumpsi : atenim ex ipsis τούς οὗτοι δὲ ἐξ ἐχείνων φύντες, οὐδαμῶ; ixtlvov;
hi progeniti, haudquaquam eos imitati sunt, ve- ,, ἑζήλωσαν, ἀλλὰ τῶν εὐεργεσιῶν µου ἀμνημονῆσαν
rum traditis oblivioni beneficiis meis, Beelphegoro ^ τες, τῷ Βεελφεγὼρ ἑἐλάτρευσαν, xal ἀἁπηλλοτριώθη:
servierunt, abalienatique suat, hoe est, defecerunt σαν, τουτέστιν, ἀπέστησαν, ἁπ᾿ ἐμοῦ, εἰς αἰσγύνην
9 me ad contumeliam sui. Re namque vera pudor αὐτῶν. Αἰσχύνη yàp xa ἵὕδρις αὐτῶν ἣν τῷ bv à
el ignominia eorum talis deus Beelphegor erat, tot00zog θεὸς Βεελφεγώρ. Ad ol πάλαι µοι dre-
quod jam olim dileeti mihi propter patres, faci πημένοι διὰ τοὺς πατέρας, ἐγένοντο iij σὺν
sint per propriam suam impietatem velutiexsecrati οἰκείαν ἀσέδειαν, ὡς οἱ ἐθδελυγμένοι Muafilzav
Moabitz ; illorum enim idolum coluerunt. Scopum τῷ γὰρ τούτων εἰδώλῳ ἐἑλάτρευσαν. Zxonbv δὲ ów-
autem, hoc est, metam eL speculam, appellat prco-— pátec τὸ πρὠῖμον o0xov, ὃ πάντες ἁποσχοποῦσι,
cem ficum, quod on:ncs eam speculentur, ceu pri- ὡς πρῶτον avév (55). Καὶ αἱ Θεοχτόνοι δὲ d
mo 85 prodeuntem. Ac Deicidz, qui antea quidem Ἠγαπημένοι πρὶν τῷ θεᾷῷ διὰ τοὺς πατέρας, ἐγένου
dilecti fueruut Dco propter patres, nunc exsecra- βδελυκτοὶ, διότι ἀπηλλοτριώθησαν καὶ τῶν πατέρων,
biles facti sunt, eoque abalienati sunl, non amu- μὴ ζηλώσαντες τὴν Bxelvov. ἀρετὴν, xal τοῦ θεοῦ,
lantes patrum suorum virtutem, fabricantes crucem καὶ ἑτέχτηναν τὸν σταυρὸν εἰς αἰσχύνην Χρισιο'
&d ignominiam Christi, unde iptroierunt ad princi- διότι εἰσῃλθον πρὸς τὸν ἄρχοντα τῆς βδξλυρίας, ὅληι
pem abominationis, toti illius dominatui subditi, [D ἐχείνου yevópevot, xal οἱκείωσιν σχόντες πρὸς αὐτόν
familiaritatem ejus consecuti: hoc enim est ingredi. τοιοῦτον γὰρ tb εἰσελθεῖν. Kal ἑχάστοτε δὲ ὁ μὴ
Porro nusquam volens mortem peccatoris Domi- θέλων τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ Κύριος, ἓν puyà
nui, in anima destituta ab omni bono fructu, in- ἑρήμῳ παντὸς ἀγαθοῦ καρποῦ , εὑρίσχει Xoyispóv
venit cogitationem aliquam lsraeliticam ac celestia τινα Ἰσραηλίτην xat εὐγενῆ, xa τοῦ τὰ θεῖα θεω-
spirantem , adeoque divinis contemplationibus ρῆσαι ἄξιον, ὡς σταφυλὴν τῆς ἀληθινῆς apum
dignam, ceu uvam, ver:z? vitis propaginenm, qua per γέννημα, ὃς ἀποθλιδεὶς διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ, οἶνον
angustam viam expressa, vínum proferet compun- — yevvfjsst τὸν τῆς χατανύξεως. Καὶ ἐν τῇ συχῇ δὲ,
ctionis. Proterea in (icu, voluptaria dico vita, τῇ εὐηδόνῳ, φημὶ, Qu], εὑρίσχεταί τις τῷ θεῷ,

Varie lectiones et note.

(52) Non ferente Deo auxilium Benjamin, quasi hic (83) ᾽Δμεσίαν Ἰούδαν, Amesiam Judam. Cod. Bav.
bene egerit, absit, sed. ostendente aliarum — tribuum (54) Addeudum σχοπόν, ut ex sequenti commen-
populo ipsos esse supplicio dignos, quod. etc. ἵνα — tario et Loniceri interpretatione liquet.
sonant Graca. verba. | (55) Φάναν. Cod. Bav.

729

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IX.

730

ὃς πρώῖμος σκοπὸς γίνεται πρὸ τῆς τελευταίας ἡμέρας A invenitur quispiam a Deo, qu: pracox speculator

ἐχείνης, ἀποσχοπῶν τὰ μέλλοντα, xal πρὸς ἐχεῖνα
παρασχενανόµενος, xai πατὴρ ἑτέροις xai ἀρχηγὸς
θειοτέρας ζωῆς χαθιστάµενος. ᾽Αλλὰ προσαχτέον
[f. προσεχτ.] αὐτῷ, µήποτε τῷ Βεελφεγὼρ χαὶ τῷ
«fc ἀχαθαρσίας δαίµονι τελεσθῇ, χαὶ τὰ τῆς αἰσχύ-
νης ἔργα petty ἁπαλλοτριωθῇ Θεοῦ. xal γένηται
ὁ πρὶν Ἰγαπημένος, ὡς οἱ ἐδδελυγμένοι, οἱ πορ-
νεύσαντες δηλαδη τότε, ὅτε Φινεὰς τὸν Ἱσραηλίτην
τῇ Μαδιανίτιδι συνεχέντησε. Κάχεῖνοι γὰρ, ὥς
φησιν ἡ Γραφὴ, τῷ Βεελφεγὼρ ἑτελέσθησαν, ——
Egpalpg ὡς ὄργεον ἐξεπετῴσθη. Ὀξέως, φησὶν,
ἀπέπτη ἀπ'᾿ ὁμοῦ, μὴ ζηλώσας τοὺς πατέρας ἑχεί-
νους. Ἡ ὅτι ταχέως εἰς αἱ (Ηαλωσίαν ἀπαχθήσεται.

fit, ante extremum illum diem futura previdens,
3d eaque sese przparans , pater aliis ac dux divi-
nioris vite constitutus. Atqui hic animadverten-
dum ne fors Beelphegoro , impuritatis dzemoni
initietur, operaque ignominiz aggressus, abaliene-
tur a Deo, ftatque antea. dilectus, tanquam exse-
crati, nimirum qui fornicati sunt tum, cum Phinees
Igraelitam cum Madianitide transfizit, Nam et illi,
ut Scriptura testimonium dicit, Beelphegor initiati
fuerunt "'.

Vgngsa. 11. Ephraim veluti avis evolavit. Celevi-
ter, inquit, defecit 4 ine, nou secutus patres
illos suos. Vel quod celeriter ad captivitatem abdu-
cetur.

Al δόξαι αὐτῶν ἐκ τόχων xal ὁδυνῶν καὶ cvA- B vens. 41, 19. Glorice ipsorum ez partu, doloribus ct

Aiyser, διότι xal ἑὰν ἐκθρέψωσι τὰ τέχγα αὐ-
τῶν, ἀτεχγωθήσονται (56) ἐξ ἀνθρώπων, διόει
καὶ oval αὐτοῖς ἐστι. ᾿Ατεχνωθήσονται (57), qot,
ταχέως, διότι οὐκ θέλησαν δοξάζεσθαι ἐν ἐμοὶ, xal
τῇ ἐμῇ ῥοηθείᾳ’ ἁλιὰ δύξαν ἠγήσαντο τὴν πολυτε-
xvlav, olópevct τάχα Ex πολυπληθείας ὑπερισχύσειν.
Ἁλλὰ µάτην τοιαῦτα Ἠλπισαν * xat γὰρ ὅταν ἐχθρέ-
Ψωσι τὰ τέχνα αὐτῶν, καὶ ἤδη εἰς ἡλιχίαν αὐτὰ
ἀδρύνωσιν, ὁ πόλεμος ἐπελθὼν, ἀτεχνώσει αὐτοὺς,
xal ei; (58) xevbv ὑποστήσονται τοὺς ἐπὶ τῇ παι-
δοτροφίᾳ πόνους.

Δια) τί δὲ ταῦτα αὐτοῖς ἔσται; Διότι αὐτοῖς
ἐπέῤῥιφα τὸ οὖὐαί. Τοῦτο δὲ Υέγονε, δ.ότι ἔγχατ-
έλιπον αὐτοὺς, xal ἑγχαταλειφθέντες, ἄξια τοῦ
οὖαὶ εἱργάσαντο. Ἐγὼ δὲ ὅταν ἑννοῄσω, πῶς ol
ἄνθρωποι πάντα συλλαμδάνοµεν, καὶ πάντας πόνους
xal ὠδῖνας φροντίδων ὑπομένομεν, διὰ τὴν χαταρ-
Ἰουμένην τοῦ χόσµου δόξαν, xal περὶ ἡμῶν ταῦτα
λέγεσθαι δοχκῶ. Διὸ χαὶ ὅσα ἂν ἔργα ὡς τέχνα ἑκτρέ-
ὕωμεν, πρὸς δόξαν ἀφορῶντες ἀνθρωπίνην, οὐκ
ἀπολαύομεν αὐτῶν, ἀλλὰ διαφθείροµεν ταῦτα, ἐν.
ταῦθα τὸν μισθὸν ἀπέχοντες. Τάχα δὲ καὶ τὸ obl
ἔχομεν, ὣς ὑπερόπται τῆς ἐντολῆς τῆς χελευούσης
μηδὲν ποιεῖν πρὸς δόξαν ἀνθρωπίνην.

Σάρξ µου ὁξ αὐτῶν. Ὡς ἀἁπὺ τοῦ Μονογενοῦς
ὀυχεῖ ταῦτα λἀγεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Άτε-
χγωθήσονται, φησὶν, ὅτι Οὐκ εἰς τὸ παντελὲς ἑξολο-

C

conceplionibus. Propterea etiamsi educaverint liberos
&uos, orbabuniur illis confestim quia va est illis. Quo-
niam noluerunt glorificari per me et auxilium meum,
sed enim gloriam suam sstimarunt muimnerosanm
sobolem, putantes forsan ex tali suorum copia sese
robustiores futuros, nequiequam hujusmodi spe-
rarunt, Etenim quando .educaverint liberos suos,
jamque virilis eos aetas firmaverit, bellum adven-
tans tal.bus eos filiis spoliabit, ideoque nequic-
quam labores propter liberorum educationem
sustinebunt. |

Hiuc ipsis dolor et. calamitas eveniet. Quid. ita?
Quia relinquentes liberos suos, et ab ipsis relicti,
ton parum srumnarum sunt passi. Ego vero
quando meeum expendo, quomodo inortales nos
omnia occupamus, nullos non labores et sollicitu-
dinum dolores sustinemus, propter perditain hujus
mundi gloriam, de nobis haec dici existimo, quod
bonis operibus, quacunque ceu liberos educamus
proferimusque, ad gloriam respicientes humanam,
non fruamur, sed perdamus potius, bic mercedem
nostram auferentes **. Partim etiamve, adeoque
arumnam etiamnum sentimus, ceu negligentes
mandati: $6 Nibil faciatis ad humanam glo-
jam.

Caro mea ez ipsis. De Unigenito hzc Dei Filio
accipienda videntur. Cum enim dixisset, Orbabun-
tur sobole sua, jam adjicit, Non tamen omnino

θρεύσω αὐτοὺς, διότι ἡ σάρξ pov, ἣν προσλήψομαι, D eos exscindam perdamve: nam caro mea quam assu-

ἐς αὐτῶν ἔσται. "O0sv xal 6 Παῦλος εἶπεν: "EE (or
ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα. Ἡ καὶ οὕτως νοῄσεις’
'O προφήτης ἀχούσας τὰς ἀπειλὰς τοῦ θεοῦ, τὰς
χατὰ τοῦ Ἱσραὴλ, εὔχεται µήτε αὐτὸς, µήτε οἱ χατὰ
σάρχα αὐτοῦ συγγενεῖς, χοινωνῆσαι αὐτοῖς τῆς ὀργῆς.
Aib xal φησι’ Σάρξ µου ἐξ αὐτῶν, τουτέστιν, Ἔξω

3: Ps3l. cv, 28. ** Matth, vi, 2. ** Rom. ix, 5.

main, ex ipsis erit. Unde et Paulus ait: Ex quibus
Christus. secundum carnem ". Atqui hoc etio€i
pacto intelligere licet : Auditis propheta minis Dei
adversus lsraclem, precatur, ne vel ipse, vel sui
contribules, et secundum carnem congeneres,
sint participes futurz istius ira. Propterea inquit,

Varie lectiones et note.

. (56) Orbabuntur íllis ab hominibus, quoniam et ve
ipsis est. Sic habet cod. Bav. Codex vero Ven. διότι
ἀφῆκαν αὐτοὺς, quoniam dereliquerunt ipsos. Com-
meplarius vero sic incip. Orbabuntur, ait, filiis sta-
lim, quoniam noluerunt, eic.

(91) Αἰχμαλωτισθήσονται, captivi fient. God. Vn

(58) Nequidquam labores filiis. educandis sustine-
bunt. Cur vero hac. illis even ent ? Quoniam ce ip-
sis injeci ; idque, propterea quod dereliquerunt eos,
atque derelicti, talia facinora pairarunt, qua τω il-
(ud meruerunt. Ego vero cum mecum ipse repute tc.
Sic uterque cod. tum Bav., tum Ven.

791 THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. [κ

Caro mea ex ipsis, hoc est, Extra ipsos : longe, Α αὐτῶν, χαὶ μακράν án' αὑτῶν γενοίμην xàyó, xx

quao, ab ipsis removear, el ego ef caro mea, sive
cognati et contribules. Cognatos enim Apostolus
carnem appellat, eum dicit: Si quomo/o prorocem
ad cemulandum carnem meam , hoc. cst, secundum
carnem cognatos mihi Ilebreos, servemque ez eis
quosdam *. Non dissimile quiddam David etiam: -
Ne simul, inquiens, perdas cum impiis animam
meam, et cum viris sanguinum vitam meam **,
γεῃρ. 13. Epliraim quemadmodum tici, ad vena-
tionem exhibuit filios suos. Ephraim presto est, ut
educat liberos suos ad trujectionem. Hxc veluti ex
prophetz persona dicuntur. Video, inquit, Domine,
quod Ephraim, ex quo iniquitates ac scelera com-
misit, tantum non ipse liberos suos protulerit ai
venationem, hoc est, ad captivitatem et trajectio- B
nem, hoc est, mactationem seu jugulationem. Qui-
dam enim captivi ducti sunt, alii vero ab hostibus
jugu.ati sunt : itaque neminem alium aceuset orbi-
tatis, sed semetipsum. Ad iracundiam enin i pro-
vocans Deum per impietates suas, ipse hosles
adduxit : perinde ac qui Dominum occiderunt,
Romanum vindicem accersiverunt. Vel, quia filios
suos Ephraiw idolis immolabat, et ad venationem
et jugulationem destinabat, propterea non. imme-
rito sobole sua viduabitur : haud injuria privatus
illis, quos idolis injuste ad mactationem, ad victi-
mam, ceu feram quamdam et predam prodebat,
perinde atque ipse ego vidi : nec enim cst men-
dacium hoc. Hisce astipulatr etiam David: Effu-
derunt, inquiens, sanguinem filiorum suorum et C
filiarum, quos immolarunt sculptilibus Chanaan **,
Pravorum etiam dogmatum — assertor quispiam
factus, multos tales liberos, per verbum secte
sus, ad jugulationem, quam animabus suis patiun-
tur, tradi; prius tamen ad venationem : nam si
quando germani Ecclesiz doctores conantur venari

ἡ σὰρξ ἡ ἐμὴ, fito: ol συγγενεῖς. Zápxa γὰρ καὶ ὁ
Απόστολος τοὺς συγγενεῖς οἵδεν, ὅταν λέΥΊ Εἶπως
παραζη.λώσω µου τὴν σἀάρχα, τουτέστι, τοὺς χατὰ
σάρχα συγγενεῖς 'E6paiou;, καὶ σώσω κιγὰς ἐξ
αὑτῶν. "Όμοιόν τι χαὶ Δαθὶδ λέγει . Mt cvras-
οΛέσῃς μετὰ ἀσεέῶν τὴν ψυχή» µου, xai μετὰ
ἀγδρῶν αἱμάτων τὴν ζωή» uov.

Εοραὶμ, 6v τρόπον εἶδον, slc θήρα» παρέστη
τὰ τέκνα αὐτῶν, xal Ἑφραὶμ τοῦ ἑξαγαγεῖ εἰς
ἀποχέντησιν τὰ τέχγα αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὡς à
προσώπου τοῦ προφήἠτου λέγονται. Ὡς βλέπω γὰρ,
φησὶν, ὦ Κύριε, ἓξ ὧν ἔπραξεν ἁδιχημάτων xit
ἀσεδημάτων ὁ Ἐφραὶμ, μονονουχὶ αὐτὸς παρέστησε
τὰ τέχνα αὐτοῦ εἰς θήραν, τουτέστιν αἰχμαλωσία",
καὶ εἰς ἀποχέντησιν, b ἐστιν εἰς σφαγήν. Οἱ μὲν
Υὰρ ἠχμαλωτίσθησαν, οἱ δὲ ἀπεσφάγησαν ὑπὸ τῶν
πολεμίων ' ὣὥότε µηδένα ἄλλον αἰτιάσθω τῆς ἆτεχ-
νίας, ἀλλ ἑαυτόν. Παροξύνας γὰρ τὸν Θεὺν διὰ των
ἁἀσεθειῶν αὐτοῦ, αὐτὸς τοὺς πολεμίους ἓπτγάχετο,
ὥσπερ χαὶ οἱ τὸν Κύριον ἀποχτείναντες. "H. xai ὅτι
τὰ τέχνα αὐτοῦ τοῖς εἰδώλοις ἔθυε, xaY εἰς θήραν
xa εἰς ἀποχέντησιν παρίστα * διὺ εὐλύγως ἆτεχιω-
θ/σεται, τούτων στερούµενος ἑνδίκως, ἃ αὐτὸς τοῖς
εἰδώλοις ἀδίχως εἰς σφαγἣν, ὥσπερ τινὰ θήραν xai
ἄγραν, προῖετ”, χαθὰ δὴ χαὶ αὑτὸς εἶδον" xal ox
ἔστι πάντως Φεῦδος τοῦτο. Τούτοις μαρτυρεῖ xii
Δαθὶδ, ᾿Εξέχεαν», λέγων, αἷμα υἱῶ» αὐτῶν καὶ
θυγατέρων, ὧν ἔθυσαν τοῖς }ἡυαπτοῖς Χαναάν.
Καὶ ὁ πονηρῶν δυγµάτων διδάσκαλος, Υεννῶν πολ-
λοὺς διὰ τοῦ λόγου, τὰς ψυχὰς τῶν τοιούτων τέκνων
elg ἀποχέντισιν παριστᾷ' πρότερον μέντοι εἰς θήραν’
ol γὰρ τῆς ἘἙκχλησίας διδάσκαλοι ἐπιχειροῦντες
θηράσαι τούτους, εἴπερ ἀποτύχωσι, τηνικαῦτα &zo-
κεντοῦσε, τῆς Ἐκκλησίας αὐτοὺς ἀποδιαιροῦσω τῷ
τοῦ ἀναθέματος δόρατι.

illos, nec voti compotes facti fuerint, tuu demum mactant Ecclesi: eos, anathematis hasta quidem

auferentes.

VEns. 14. Da ipsis, Domine. Quid dabis. ipsis?
Matricem sterilem, siccasque mammas. Quia, inquit,
in prolis su: exuberantia conlidunt, tanquam per
eam, propter multitudinem, adversus hostes prze-
valeant, ac. ideirco auxilium tuum espernentur,
nibil $87 omnino pariant, sint plane infecundze
ipsorum usores. Sí vero pariant, non lactent, non
educent, sed aute tempus absumantur proles: sic
fiet, ut tollendorum liberorum spe orbati, te auxi-
fiatorem suum invocabunt. Hzc propheta precatur
ipsorum etiam cura tactus, veluti amaus fratrum
suorum, ut ne pariant impios liberos, neque edu-
cent: ac pro divina gloria smulatur, ceu amans
Dei. Praeterea cuivis peccatorum matrix est, in
qua concipitur in peccatis, secundum jd, quod
dictum est : Abalienali sunt peccatores a ma-

5 Rom. xi, 14. Psal. xxv, 9. ** Psal. cv, 28.

Aóc αὐτοῖς, Κύριε. Tl. δώσεις ubtotc ; Μήτραν
ἀτεκνοῖσαν, xal μαστοὺς ξηρούς. Ἐπειδὴ, ϱτ-
civ, ἐπὶ τῇ πολυτεχνίᾳ θαῤῥοῦσιν, ὡς ἐν τοῖς ποε-
µίοις ἀπὸ πλήθους χατισχύσοντες, xal διὰ τοῦτρ τῖς

D σῃς ἐπιχουρίας χαταφρονοῦσι, μηδὲ τιχτέτωσαν ὅλως

αἱ παρ᾽ αὐτοῖς γυναῖχες. Küv τέχοιεν δὲ, μὴ θηλαζέ-
τωσαν, ἀλλὰ πρὸ ὥρας δαπανάσθωσαν τὰ six
οὕτω γὰρ τῶν ἐπὶ τοῖς τέχνοις ἐλπίδων ἀποπεοί)-
τες, σὲ βοηθὸν ἐπικαλέσονται. Ταῦτα δὲ ὁ προρ/ τς
εὔχεται, xat αὐτῶν (59) κηδόµενος, ὡς φιλάδελφο,
ἵνα μὴ τίκτωσιν ἀσεθεῖς παῖδας, μηδὲ τρέφωσι ' xi
ὑπὲρ τῆς θείας δόξης ζηλῶν, ὡς φιλόθεος. "Era
xal (60) παντὶ ἁμαρτωλῷ µήτρ”, ἓν T] συλλαμέάνς
ται ἐν ἀνομίαις, χατὰ τὸ εἰρημένον» Απη.]1οτριώ-
θησαν οἱ ἁμαρτω.οὶ ἀπὸ μήτρας. Τίς δὲ abt;
Ἡ ἑχάστης ἁμαστίας πρώτη ὑπόθεσις' τῆς τοβ-

Varie leetiones et nota.,

(59) Λότὸς, ipsc. Coil. Bav.

(06) "Exc δὲ καὶ, adhuc au'em ct Cod, Bav.

733

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IX.

131

νείας, τὸ ἐμθλέφαι' τοῦ φόνου, τὸ θυ μωθῆναι. Ma- Α trice ". Qua vero illa est * Cujuslibet peccati prima

στοὶ δὲ ἀνατρέφοντες τὸ xaxbv ἔγχονον [ἔχγον. ?],
οἱ συνηγοροῦντες τῇ ἁμαρτίᾳ λογισμοί τε xal λόγοι,
δι ὧν ἀδρύνεται. Ἐὐχη οὖν ἀξία προφητιχῆς Φυχῆς
τὸ μήτε τοιαύτας μήτρας τἶκτειν, μήτε μαστοὺς
ποιούτους πηγάζειν. Καὶ τοῖς Θεοχτόνοις δὲ xal ἡ
µέτρα ἅτεχνος, ἡ νοµοβεσ[α τοῦ γράμματος, xat οἱ
προφητιχοὶ λόγοι δηροί.

Πᾶσαι αἱ χαχίαι τῶν ἐν Γα.1γὰ.1, ὅτι ἐχεῖ ἐμί[-
σησα αὐτοὺς διὰ τὰς κακίας τῶν ὀπιτηδευμάτων
αἰτῶν. Ἑκ τοῦ οἴχου µου ἐκδάλ.Ίω [vulg.— 6a4o)
αὐταύς. Ἐτειδὴ v Γαλγάλοις μάλιστα ἑδυσσέδουν,
τούτων µέμνηται, xal φησι’ Διὰ τὰ ἐχεῖ πραττό-
μενα, ἐμίσησα αὐτούς. Διὸ χαὶ τοῦ ofxou µου ἑκ-
62310 αὑτοὺς, Ἡ τῆς Ἡαλαιατίνης, ἣν ἔσχον, ὡς
οἶχον, παρ᾽ ἐμοῦ δοθέντα αὐτοῖς, Ἡ τοῦ ναοῦ µου"
μετοιχιῶ γὰρ αὐτούς.

Kal οὐ μὴ προσθήσω τοῦ ἀγαπησαι αὐτούς. Οὖχ
αὐτοὺς ἀνήγαχον, ἀλλὰ τοὺς ἐχγόνους αὐτῶν ὥσπερ
χαὶ thv γήν τῆς ἐπαγχελίας ὑπέσχετο μὲν τοῖς ἐν
Αἰγύπτῳ δώσειν' ἐπεὶ δὲ ἐξελθόντες ἐγόγγυζον,
αὐτοὶ μὲν ἁπώλοντο Ey τῇ ἑρήμῳ, ol δὲ παῖδες αὐτῶν
ἀπέλαδον ταύτην. Πλην el καὶ αὐτοὺς τούτους Ἠγά-
πησεν, οὐδὲν Θαυμαστόν. Σχοπῄσας γὰρ, εὑρήσεις
τὴν προφητείαν μεστὴν ἀπειλῶν, xal a0 ἀγαθῶν
ἐπαγγελιῶν. "Ὡς γὰρ ἓν προοιµίοις εἴρηται, διὰ
τοῦτο ἀπειλεῖ Gc5;, ἵνα βελτιωθῶσιν οἱ ἀχούοντες,

xal βελτιωθέντων, οὖκ ἐπάγονται τὰ ἀπειλούμενα * C

μὴ βελτιωθέντων δὲ, πάντως ἑπάγονται. Ταῦτα
προδζλως xal τοῖς θεοχτόνοις οἰχεῖα * xal γὰρ αὐτοὶ
ἐχρέθληνται τοῦ οἴχου * τοῦτο μὲν, ix. µέρου;, ὅτι
ἑξέδαλεν 6 Κύριος ἔξω τοῦ ἱεροῦ τους ἐμπόριον
ποιοῦντας τὸν oixov τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ τοῦτο δὲ,
χαβόλου σύμπαντες ὕστερον, ὅτε τὸν ναὺν χανεῖΏε,
γαὶ οὐχέτι προσέθετο à θεὸς ἆγα-ῆσαι αὑτούς.
Ἔτθθασε γὰρ Em' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος, χαὶ τὸν
νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς συνἐχαµώεν, sl; δου)είαν
αὐτοὺς παραδοὺς, διότι πᾶσαι αἱ χαχίαι αὑτῶν εἰς
Χριστὸν ἐξεμετρήθησαν, ὃν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἕλε-
Tov γεχενῆσθαι |f. γεγεννῆσθ.] ὑδρίξοντες. ᾿Ερεύ-
yncor γὰρ, φτσὶ, καὶ ἴδε, ὅτι προφήτης éx τῆς
Γααι]αΐας obx ἐγήγερται. Ἐπεὶ δὲ τὸ Γαλγἀὰλ
xataxv.tic góc (61) ἑρμηνεύεται, ὅρα, ὅτι ὅταν κα-
ταχυλιώµεθα ἐπὶ τὰ χάτω (62), μῆ τὰ ἄνω φρονοῦν-
τες, οὗ ὁ Χριστὸς, τότε µισούµεθα, xal ἐχθαλλόμεθα
&x τοῦ οὐρανοῦ, 6; ἐστιν οἶχος Θεοῦ, δικαίως τοῦτο
πάσχοντες, διότι μηδὲ πρὸς οὐρανὸν ἑδλέπομεν (63).

dera, quod quando ad ima terre hujus devolvimur, coelestia

occasio et ohjeetio : fornicationis, videre : ezedis,
irasci. Mamme edueantes genitum malum, cogi-
lationes sunt sceleri consentientes et sermones
quibus augescit. Proinde precatio est proplietico
spiritu digna, ne matrices hasce maliguantes pa-
riant, effoete facte, neve ubera producta mala
enutriant. Christi quoque occisoribus matrix est
sterilis, legislatio nimirum litterze, propheticique
sermones sunt els aridi.

VEns. 15. Omnes malignitates. ipsorum in Gal-
gal, quoniam illic odi eos, propter malignitates s!u-
diorum suorum. E domo mea ejiciam eos. Quoniam

jn Galgalis maxime fuerunt impii, horum memi-

nit, et ait : Propter illic admissa facinora, odi
ipsos, acejiciam eus ex domo mea, vel ex Pal:e-
ina, quam pro domo habuerunt a me sibi. tra.
ditam, vel ex templo meo, alio. enim ipsos trans-
feram.

Nec posthac eos diligam. Non enim ipsus ex
captivitate reduxit, sed illorum posteros : que ac
terram promissionis in Egypto agentibus quidem
Hebraeis daturum δὲ pollicitus est, qua posteris
eorum tandem obtigit. Nam cum egressi murmu-
rarent, in deserto ipsi quidem interierunt, filios
eorum promissione excipiente. Atqui etiamsi illos
ipsos dilexisset, quos tamen nunquam sese dilec-
turum nunc ait, nihil mirum esset. Nam sl recte
intuearis rem, invenies prophetiam refertam minis,
ac rursus bonis promissionibus, ut in praefatione
dictum. Propterea interminatur, ut audientes
emendentur, ac emendata vita sua non adducant,
sed potius averiant minas, malave qu: intermina-
tus est Duminus. Nam in eos qui mores et vitam
&uam non in melius alteraverint, omnino inducun-
tur mala. iiec propalam Judxis quoque Christi
interemptoribus conveniunt, Etenim οἱ illi ejecti
sunt ex domo : primum ex parte, quando ejecit e
templo Dominus negotiatores, qui ex Patris sui
cde emporium faciebant : deinde in universum
omnes ; posthac, quando tenuplum diruit, nec
amplius eos diligere perrexit : pervenit enim super
ipsos ira in finem, et dorsum ipsorum semper
isflexit, ad servitutem eos tradens, ul ita omnis
ipsorum in Christum nialignitas persolverelur,
88 quem ab Galilea dicebant natum, injuriam
illi inferendo. Φογκίατε enlm, inquit, et vide,
quoniam propheta ex Galilea non est. excitatus '*.
Quia vero Galgal revolutionem significat, consi.
non spirantes , Scrutare, inquit,

quod propheta non est ex Galilea, sed ex colo, qua est domus Dei: haud injuria lioc patientes

q ando reque ad celestia conspeximus.

* Psal. εν. 2. 8 Joan. virt, 4.

(61* Κατακλυσμός. Cod. Ven.
(62) Cod. Ven. et Bav. sic liabent : calestia. non
snectantes «bi est Christus; tum odio habemur, de

érudimurque celo, quod est domus Dei, merito hoc

Varie lectiones et note.

patientes, cte Aliter legisse videtur in suo cod. Lo-
nicerus,
(03) Ep6Xinopsv. Cod. Ven.

735

THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΕΟΠΙΕΡ. "x

Cuncti principes eorum inobedientes. Quasi dicat: Α Πάντες ol ἄρχοντες αὐτῶν ἀπειθοῦνιες, El μν

Si subditi tantummodo impii fuissent, forsan
pepercissem ipsis, propter principum virtutem,
zque atque propter Mosen peperci rursum lsraeli-
εδ: nunc vero et principes bnmorigeri sunt ihi.
Nec unus modo, vel duo, sed universiim omnes.
Qu! igitur noxam illis condonabo? quf parcam?
eequis inediator stabit?

VgRs. 10. Laboravit Ephraim, radicibus suis exa-
ruit, ne fructum porro proferat. Radices regnum
appellat. Primum enim vocatis in judicum princi-
pibus, nunc radicem et regnum elanguisse dicit,
hoc est, marcidam factam et aridam, ut quz exci-
derit a mea pinguedine et adjutorio, adeo ut
fructum deinceps nunquam sit prolatura. Cum
enim in servitutem decem tribus vindicasset Sal-
manasar, non ultra regnum Ephraim substituit.
Vel radicem simpliciter decem tribuum robur acci-
pit, quod arefactum est, quod succensuerit ipsis
Dcus, ut non ultra fortes liberos progenerarent.

Quare si genuerint, interimam desiderabilia ren-
tris eorum, Radix eorum, inquit, universa, adeo-
que robur ita plane exaruit, ut. non amplius sint
producturi liberos, qui pro ipsis contia hostem
dümicent. Ας si quos genuerint, ego occidam, per
pralium eos hostibus tradendo, etiamsiipsis grati
sunt ac delectabiles, Ipsi quidem per sese non
sunt digni, ut desiderentur, diliganturve ; verum
quatenus sunt ventris eorum propagines, sunt
ipsis etiam chari. :

Ύεβς. 17. Περεί{εί eos Deus, quoniam non audiverunt
ipsum, erunique erromes in gentibus. Repulsis ipsis
Deus ex Palzstina, faciet errones captivos, quoniam
pranuntiante ipso quz? passurj essent, etmorum cor-
rectionem requizente non habuerunt fidei, non ob-
temperarunt. Ecquis non videl Jud:sorum Synagogam
una cum doeloribus suis deflorescentem, non consti-
$utam super patruin majorumve radice, sed effractam
arefactamque, nec amplius vel fructum, vel prophe-
tam, vel doctorem proferentem? Sed quicunque ge-
nuerint, vel cogitaverint, ventris sunt desiderabilia.
Ex ventre eniin ea sonant, non ab ore et Domini Dei
omnipotentis, et ea quidem occidentia secundum
litteram iatellecta, qu: est mortua, et non vivens.
Preterea ipsos in gentibus errones constituet, non
tantum $9 quod locum ex loco sint commutaturi,
verum quod menle eliam sua sint erraturi, id
quod inter gentes maxime demonstratur. Gentibus
euim susceptis, ipsi non ingredientes, manifestis-
simi planete, seu errones deprehenduntur ; quiu-
etiam nos ab ipsis principes constituti : Constitues
enim, inquit, principes super. universam terram ** ;
el quemadmodum Paulus ait: Regno inconcusso

9 Psal, Σιν, 17.

οἱ ὑπὸ χεῖρα μόνοι, φησὶν, ἡσέδουν, ἴσως ἂν bou.
σάµην αὐτῶν, διὰ τὴν τῶν ἀρχόντων ἀρετὴν, ὥσπερ
διὰ Μωσῆν ἐφεισάμην πάλιν τῶν Ἱσραηλιτῶν. Nov
δὲ χαὶ οἱ ἄρχοντες ἀπειθοῦσι, καὶ οὐχ εἷς, ἡ bi,
ἀλλὰ πάντες. Πῶς οὖν φείσοµαι αὐτῶν; «lc ὑπὲρ
τοῦ λαοῦ μεσίτης στήσεται;

Ἐπόνησεν 'Egpalp các ῥίζας αὐτοῦ, καὶ i.
ρώνθη. Kapzóv οὐλέτι οὐ μὴ ἐγάγκῃ. "Plac (64)
τὴν ῥασιλείαν φησί’ προχατηγορήσας Υὰρ τῶν àp.
χόντων, νῦν λέγει, ὅτι Αὐτὴ fj ῥίζα, καὶ ἡ βασιλεία
ἐπόνησε, τουτέστι σαθρὰ viyove, ξηρὰ, ἐχπεσοῦσε
τῆς ἐμῆς πιότητος xal βοηθείας, xal χαρπὺν οὐχέτι
οὐ ph ἐνέγχκῃ. Μετὰ γὰρ τὸ ἐξανδραποδισθῆναι τὰς
δέχα φυλὰς ὑπὸ τοῦ Βαθυλωνίου Σαλμανασὰρ, οὐχίτι
βασιλεὺς τοῦ Ἑφραὶμ κατέστη. Ἡ ῥίζαν ἁπλς
τὴν ἰσχὺν τῶν δέχα φυλῶν φησιν, τις ξηρανθεῖσε,
διὰ τὸ ὀργισθῆναι αὐτοῖς τὸν Θεὸν, οὐχέτι καῖδι;
εὐσθενεῖς ἐξήνεγχε.

Διότι ἐὰν γε}γἠσωσιν, ἀποχτενῶ τὰ ἐπιθυμητὰ
τῆς κοιλίας αὐτῶν. Μάλιστα μὲν, φησὶν, ἡ zia
fa αὐτῶν, xaX fj ἰσχὺς ἐξηράνθη, xal οὗ xopm-
Ὑονήσουσιν ἔτι τέχνα, δυνάµενα ὑπερμαχεῖν αὐτῶν.
Καὶ οὓς δ᾽ ἂν τέχωσιν, ἀποχτενῶ, πολέμῳ παραδὼς
αὑτοὺς τοῖς ἐχθροῖς, χαίτοι ἐπιθυμητοὺς aUud;
ὄντας xal ἀγαπητούς. Αὐτοὶ μὲν γὰρ χαθ᾽ abt,
οὐκ εἰσὶν ἄξιοι ἐπιθυμεῖσθαι xal ἀγαπᾶσθαι' ὡς ὃ
κοιλίας αὐτῶν ὕντες γεννήµατα, ἐπιθυμητεί elbow
αὑτοῖς.

Απώσοται αὐτοὺς d θεὸς, ὅτι οὖκ εἰσήκουσαν
αὐτοῦ. "Εσογται π.Ίαγῆται àv τοῖς ἔθνεσιν,
Απωσάμενος, φησὶν, ὁ θεὸς αὐτοὺς ix τῆς laine
στίνης, ποιήσει πλανήτας αἰχμαλωτισθέντας, ὅτ
προμηνύοντος αὐτοῖς ἃ πείσονται, xal τὴν διόρθωσυ
ἐπιςσητοῦντος, οὐκ siofxoucav. Τίς δὲ οὐχ ópd χὰὶ
τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴν, νῦν μετὰ διδασχάλων
αὐτῆς ἁπανθοῦσαν, xal μὴ ἱσταμένην ἐπὶ τῆς τῶν
πατέρων ῥίζης, ἀλλ ἐκχλασθεῖσαν, xai ξηρανθεῖσαν,
καὶ µτκέτι χαρπὺν ἑνέγχασαν, f) προφήτην (05), 1
διδάσχαλον (66), ἀλλὰ xal ὅσα ἂν γεννῶσι xal νοῶσι,
κοιλίας ὄντα ἐπιθυμήματα; Τὰ γὰρ ἀπὸ χοιλίας
φωνοῦσι, xal οὐχὶ τὰ ἀπὸ στόματος Κυρίου 8cw
παντοκράτορος. Καὶ ταῦτα μὲν ἀποχτιννύμενα, ὡς
χατὰ τὺ γράμμα ἐννυούμενα, ὃ νεχρόν ἐστι, xil o)
ζῶν. Καὶ αὐτοὺς δὲ πλανήτας iv τοῖς ἔθνεσιν, οὐ
µόνον ὡς τόπον ix τόπου ἀμείδοντας, ἀλλὰ χ1ὶ ὡς
τὴν χατὰ quyhv πλάνην πλανωμένους, ἥτις ἐν τοῖς
ἔθνεσι δείχνυται μάλιστα. Tov γὰρ ἐθνῶν εἰσδεχ-
θέντων, αὐτοὶ μὴ εἰσερχόμενοι, ἐναργέστατα πλα-
νῆται εὑρίσχονται. Αλλ᾽ ἡμεῖς ἄρχοντες χαταστάν-
τες ὑπ' αὐτοῦ (07) (Καταστήσεις γὰρ, φησὶν, αὐτοὺς
ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν), καὶ 6. φησι Παῦ-

αγία lectiones οἱ noto.:

65) Προρήτου, prophete. Cod. Ύδι.
66) Δ.δασχάλον, magistri. Cod. Ven.
(07) Lonicerus in suo cod. legit ὑπ αὐτῶν, adeoque

s Ῥίζαν. Cod. Ven.

reddidit ab ipsis ; sed legendum ὑπ᾿ αὐτοῦ, ab ipto,
scilicet Christo, ut babet uterque codex, et Bav. et
en.

131

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. X.

198

1o,,Bac«Ae.ar ἀσά λεντον παρα.λαέόντες, μὴ ἀπει- A actepto, πε simus inobedientes dicenti : Tollite

fkoper αὐτῷ, Aéyorei* "Apate τὸν ζυγόν µου àg'
ὑμᾶς' μιδὲ δηρανθῶσιν αἱ ῥίζαι ἡμῶν, ἃς διὰ τοῦ
βαπτίσματος ἔπχομεν, Ηνεῦμα λαθόντες τὸ ἅγιον,
ὃ δίδωσιν ἡμῖν τὴν πρὸ: τὸ χαρκογονεῖν πιότητα *
xi; yàp βαπτισθεὶς, χάρισμα ἅγιον ἔχει, ὑφ' οὗ
ἐνισχύεται πρὶς τὸ τὰς ἐντολὰς χατορθοῦν. Μάλιστα
ον χαλὸν, μὴ ἔχειν ἐπιθυμήματα κοιλίας, ἢ περὶ
βρώματα ἑποοημένους, ἡ ἄλλο τι ἀνθρωπένων λο-
Ἰισμῶν γέννημα. Et δὲ σχοίηµεν, εὐεργετεῖ ἡμᾶς ὁ
θεὸς, ἀποχτιννὺς τοῦτο διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ, kv ἡμῖν
Υννοµένου, ὃς ἔστι ζῶν, ἑνεργὴς ὑπὲρ πᾶσαν µάχαι-
gav δἰστοµον. Πλανᾶται δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι χαὶ ὁ ταῖς
τῶν ἐθνῶν συνηθείαις πρὀσέχων, xat µαντείαις,
χαὶ ὀρνιθοσχοχίαις (68), χαὶ τοῖς ἄλλοις ἔθεσιν
αὐτῶν καταχολουθῶν.,

ΚΕΦΑΛ. }Υ.

Αμπε ος εὐχ.1ηματοῦσα 'lopaj4, ὁ καρπὸς
εὐθηνῶν αὐτῆς, κατὰ τὸ π.Ίῆθος τῶν καρπῶν
αὐτοῦ, ἐπ.1ήθυνε θυσιαστήρια. Εἰπὼν, ὅτι Tác
ῥίζας αὐτεῦ ἐπόνησε, xai ἄτεχνος ἔσται, qnot
νῦν, ὅτι xai πρώην ἄμπελος Ἶν εὐχληματοῦσα, xal
εἰς πολὺ πλῆθος ἐχταθεῖσα, διὰ τῆς πολυχονίας, ὡς
xal Aa6ib φησεν ^ Ἀπὺ θᾳ.ἱάσσης βορείας ἕως
θα]άσσης voz είου ἐχράτει. ᾿Αλλ' ὅμως οὐκ ἐχρή-
cato τῇ πολυπεληθείᾳ εἰς Θεοῦ τιµήν * ἀλλ ὅσοι
ἦσαν, τοσαῦτα xal θνσιαστέρια κατέστησαν * (09) ὃ
χαὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι Κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν mó-
λεων σου, Ἴσραἡλ, ἦσαν οἱ θεοί σου *
ἑλαττωθήσεται “τὸ πλῆθος αὐτῶν.

Καὶ κατὰ τὰ ἀγαθὰ tc γῆς αὐτοῦ ᾠχοδόμησε
στήΊας. Totg τοῦ Θεοῦ ἀγαθοῖς, φησὶν, ἐμπλατν-
γόµενοι, ἐξύβρισαν εἰς αὐτὸν, καὶ τοῖς εἰδώλοις qxo-
ἑόμησαν στήλας οὐκ ἀφιλοτίμους, ἀλλὰ πολυτςλεῖς,
hal κατὰ τὰ ἀγαθὰ, ἃ ἑδίδου αὐτοῖς ὁ θεὺς, λέγω
6l τὸ χρωσίον, xal τὸ ἀργύριον, καὶ τὴν ἄλλην
ὕλην,

Ἐμόρισαν καρδίαν αὐτῶν. ᾿Απέσχισαν, φησὶν,
ἀπ' ἐμοῦ τὰς χαρδίας αὐτῶν, ὥστε µηδεµίαν μοῖραν
ἔχειν μετ᾽ ἐμοῦ. "H, ὅτι "Άλλος ἄλλῳ θεῷ θυσιαστή-
pov ἀνήγειρον, µερισάµενοι τὰ εἴδωλα, xal ἄλλος
ἄλλῳ εἰδώλῳ δόντες τὰς χαρδίας αὐτῶν.

Nor ἀφανιαθήσογται. Οὐ μετὰ πολὺν χρόνον,
ἀλλὰ, Nur. "Ev μὲν γὰρ οὕπω ἐἑδίδοσαν τὰς xap-
δίας αὐτῶν τοῖς εἰδώλοις, ἀλλ᾽ ἐπιπολαιότερον ἡσέ-
δουν, μαχρὰν Tfjv ἀπ' αὐτῶν ἡ ἀπώλεια. Νῦν δὲ
ἐπειδὴ τοῦτο οὕτω; Ὑέγονε, xol ἀπὸ χαρδίας ἀσεθεῖ
ἕχαστος, ἔφθασεν f) ἀπώλεια αὐτῶν.

Αὐτὸς χατασχάψει θυσιαστήρια αὐτῶν, τααι-
ἄωρήσουσυ, αἱ ecndac αὐτῶν. Αὐτὸς ὁ θεὸς (70),
ἀφ᾽ οὗ ἀπέσχισαν τὰς καρδίας αὐτῶν, f] ὁ Βαδυλώ-
v6 βασιλεύς '.χαὶ γὰρ αὐτὸς τοὺς ῥωμοὺς συγχατ-

ΕΠΙ Tim. 1v, 3; Matth. xi, 20. *! Psal. Lxst, 8.

καὶ διχαίως
C

| jugum meum auper vos '* ; neque arescant radices
nos(ra, quas per b3ptisma tenemus, accipientes
S, iritum sanctum qui dat nobis, ut fructum feramus
per ubertatem ; quilibet. enim baptismate tinctus,
domum sanctum possidet quo confortatur, ut ad
mandata sese. strenue gerat. Opiimum itaque fuerit
uon habere desideria ventris, vel circa escas occu-
palos οἱ hzerentes, vel aliam. quampiam humana-
rum cogitationum generationem. Sin tenuerimus,
beneficium suum impertt nobis Deus, occidens
eam per verbum suum in nos transfusum, quod
vivax est et efficax, omnique ense penetrantius
ancipili. Errat etiam in gentibus, gentium consue-
tudinibus eese accommodans , divinitationibus ,
auspiciis, auguriis, idque genus aliis ipsarum
superstitionibus sese decedens.
CAPUT X.

Vrms. 4. Vitis palmites proferens ac gemmas
Israel, frvetus ejus abundans. Juzia multitudinem
fructuum. suorum. multiplicavit aras. Dicto quod
Radix ejus elanguisset, ac,sterilis esset facta, nunc
subdit, quod et antea vitis .ac vinea. gemmascens,
ac in multam exut,erantiam extensa fuerit, propter
fecunditatem liberorumque exuberantiam, perinde
ae David ait: A mari septentrionali adusque mare
australe imperium tenebat 5", Auamen hac partus
effusa multitudine non es: usus ad Dei gloriam, sed
quoiquob fuerunt, tot etiam altaria excitarunt,
binc et jure imminuetur ipsorum copia.

Juxia bona terre sue edificavit columnas. Dei
bonis, inquit, dilatati et opulenti redditi, iujurii in
ipsum [uerunt, idolis exstruentes aras baudqua-
quam viles, sed sumptuosas ac pretiosas, juxta
bona que dabat eis Deus; dico autem aurum et
argeutum aliamque materiem.

VzAs. 2, Ρατ sunt corda sua. Diffüderuni, in-
quit, a mecorda sua, ut nullam mecum partem ka-
beant, vel quod alius alii deo aram excitaverint,
partientes idola, et alius alii dantes corda.

9Q Nunc ezcindentur. Non post multum temporis,
sed Nunc. Quandiu cnim non dederunt corda sua
jdolis, οἱ pon adeo graviter impii exstiterunt, proe
ful ipsis fuit iuternecio. At postquam jan quiaque
corde suo a Deo dissocjatus est, irruet super ipsos
pernicies.

Ipse suffodiet 4ο demolietur altaria ipsorum, co-
lumne eorum in miseriam incident. lpse nimirum
Deus, a quo dissepararunt corda sua, vel rex Da-
bylonius. Nam et ipse altaria succendit in civitati-

Varie lectiones et note.

168) Ὀρνεοσχοπ.αις. Cod. Dav.
(69) Quod et alicubi dicit : Juxia. numerum civua-
ity iuarum, Israel, erant diitui. Haec restituimus

ex utroque Cod. Ven. et Dav.
(70) Αὐτὸς ἡ 6 θεός. Cod. Ven.

139 THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP. ?4
bus passim, pretiosas columnas divipuit. Vitis A έπρησε ταῖς πόλεσι, xa: Oti praos τὰς τήλας, vo.
etiam palmites et gemmas proferens est, qui nullo Ἅµλυτελεῖς οὔσας. "Άμπελος εὐχληματοῦσά (71) lex
in hoe vite. enrsu. bono destituitur, sobole fecun- — »aXó μηδενὸς τῶν ἓν flu ἀγαθῶν λειπόµεν»;:, εὖπαις
dus et aliis luxurians. At qui inservit affectibus, τε ὢν xal τοῖς ἄλλοις εὐροῶν * ἀλλὰ δουλεύων ἴσως
cuilibet forsan horum altare constituit, exhibenst,. τοῖς πάθεσιν, ἑχάστῳ τούτων θυσιαστήρων ἵστητι,
membra sua serva iniquitati ad iniquitatem, juxta µπαριστάνων τὰ µέλη αὑτοῦ, δοῦλα τῇ ἀνομίᾳα, εἰς
bona terrx sus, hoc est, quatenus terra ipsius, τὴν ἀνομίαν, κατὰ τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς αὐτοῦ, τουτ-
aut caro delectatur his, et bona ea judicat. Co- έστε, xa05 ἡ γη αὑτοῦ, τοι ἡ σὰρξ, εὐηδύνετιι
lumnas etiam erigit, impermutabilem in quolibet — [f. ἐνηδ. vel ἐφηδ.] τούτοις, xaX ἀγαθὰ νομίζει αὐτά.
affectu pravo habitum. Ejusmodi partitur etiam cor Καὶ στήλας δὲ οἰχοδομεῖ, την ἁμετανόητον bv ἑχάστῳ
suum, duobus dominis inserviens. Beneficium vero — «aav ἕξιν. 'O δὲ τοιοῦτος xat µερίζει τὸν καρδίαν
a Dco accipit, quando altaria cjus demolitur αὐτοῦ, 6usl χυρίοις δουλεύων. Εὐεργετεῖται δὲ, ὅτι
Deus, vel tradens ipsum Φαίη in carnis perni- κχατασχάπτει θεὸὺς τλ θυσιαστήρια αὐτοῦ, 3 παρα.
ciem, ut spiritus servetur, vel alias in camo εἰ διδοὺς αὐτὸν τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρχὸς, ἵνα
freno maxillas ejus cohibens **, et contritionem et — «$ Πνεῦμα σωθῇ, ἄλλως ἐν χημῷ xal χαλινῷ τὰς
afflictionem in viis ejus faciens, ut dimoveatur ab Ὁ σιαγόνας αὐτοῦ ἄγχων, xal σύντριμμα xal ταλαι-
habitudine, quam in malignitate est adeplus, eum — «opíav ποιῶν kv ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, ἵνα σαλευθῇ ἀπὶ
per ademptionem fortasse liberorum, tum aliorum τῆς ἔξεως τῆς bv τῷ χαχῷ, διὰ τῆς ἀποδολῖς τῶν
bonorum privationem. llec omnia et in Deicidis παίδων τυχὸν, xaX τῆς στερῄσεως τῶν ἄλλων ἀἄγα-
KWebrais invenies, etsi non intellexerint. θῶν. Ταῦτα πάντα ἐπὶ τοῖς θεοχτόνοις εὑρίσεις, εἰ
Vrns. 2, 4. Ργοριεγέα nunc. dicent : Non est τε — xal gh οὐ συνῆχαν.
nobis, quoniam non timuimus Deum. Rex vero quid Διότι νῦν ἐροῦσυ Οὗκ ἔστι βασι.λεὺς ἡμῖν,
nobis faciei ? Loquens verba, occasiones vanas, ἔερα- ὅτι οὐκ ἐφοδήθημεν τὸν θεόν. '0 δὲ βασιλεὶς
bit testamentum. Docet jam nunc eos, qnalibus— tí ποιήσει ἡμῖν; Λλαλῶν ῥήματα, αι οφάσεις
oporteat poenitentia ducios verbis uti. Quando κγευδεῖ, διαθήσεται διαθήκη». Διδάσκει αὐτοὺς,
enim viderint regnum suum dissolutum, dicent : οἴοις δεῖ ῥήμασι χρῄσασθαι µεταμελουμένους. Ὅταν
Hoc nobis contigit, quia Deum non timuimus, cui γὰρ ἴδωσι την βασιλείαν αὐτῶν χαταλυθεῖσαν, ἐροῦ-
nos confidere par erat, non autem regi. Nam rex etw, ὅτι Συνέδη ἡμῖν διὰ τὸ μὴ φοθτθῆναι τὸν βεὲν,
uon potuit nobis opem ferre, sed potius nobis im- ᾧ ἔδει θαῤῥεῖν, ἀλλὰ μὴ τῷ βασιλεῖ. Ὁ γὰρ βασι»
posuit, vana promittens, alios alia subinde pr&- | λεὺς οὐχ Ἰδύνατό τι βοηθησαι ἡμῖν, ἀλλὰ μόνον
texens, nunc cum Assyrio quidem, nuuc vero cum " ἑξηπάτα ἡμᾶς γευδόµενος, xai προφασιζόµενος ἅλ-
Agyptio foedera feriens, et coutractum faciens, de — oce ἄλλα - xal νῦν μὲν πρὸς τὸν ᾿Αασύριον, νῦν δὲ
auailiis ip bello mittendis. llaec et propalam Juda πρὸς «bv Αἰγύπτιον Bufxac xal συμφωνίας περὶ
de Christo ad Pilatum dixerunt : Ne scribe quod sit συμμαχίας διατιθέµενος. "Αντιχρυς ταῦτα εἶπον xal
rez Judaeorum *! : qui et Christi doctrinam menda- οἱ Ἰουδαῖοι περὶ Χριστοῦ πρὸς Πιλάτον. Μὴ γγάρε,
eia verba ealumnianter appellabant. Enimvero ipse δει Saci.tebec τῶν Ιουδαίων éct( * καὶ τὴν Χρι-
legal.it testamentuin, credentibus in eum, novum, στοῦ διδασχαλίαν ῥήματα φευδῃ ἐχάλουν διααύρον-
pacem faciens per sanguinem ejus, inter coelestia τες. 'AXÀ' αὐτὸς διαθήσεται διαθήχην τοῖς εἰς αὐτὸν
ac terrestria *. Preterea omni non timenti Deum πιστεύονσι, τὴν ὄντως καινῆν, τὴν εἰρηνοποιέσα ταν
non est (72) regnum revera, sed irrationalitas in διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τὰ ἓν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ της
eo sceptris politur, ac motuum turbulentia suam γῆς. Καὶ ἀληθῶς δὲ παντὶ τῷ ph φοθουµένῳ τν
in ipso rempublicam administrat, a quibus rex Ver- — 8«bv οὑκ ἔστι βασιλεύς * ἀλλὰ καὶ fj ἁλογία τυραννεῖ
bum Dei vituperatur, tanquam loquatur verba $0la, ἐν αὐτῷ, xal dj ὀχλοχρατία τῶν παθῶν ἐμπολιτεῦε-
ad spem futurorum ablegaus. (75) Testamenti hu- ται, ὑφ ὧν ὁ βασιλεὺς Λόγος διαδάλλεται, ὡς λα-
jus 91 divus perzqueJoannes meminit, ubi Christus ῃ λῶν ὁήματα μόνα, καὶ πρὸς τὰς τῶν µελλόντων
dicit : Si diligitis me, mandata mea servabitis 5". Ἅἐλπίδας παραπέµπων, καὶ τῆς διαθήκης Ἰωάννου (14)
Nec porro loquor vobis, δὲ servis, sed ut amicis ". ἀναμιμνήσχων, τῆς λεγούσης * "Eàv ἁγαπᾶτέ µε,

Et : Proficiscor locum parare vobis 5. Et rursus ;
Nisi quis abjunctus fuerit ab omnibus suis rebus ac
bonis, non polest meus esse discipu!'us *. Ει : Qui
perdiderit animam suam, in vitam aternam inveniet
ipsam "*,

5. Psal. xxxi, 9... * Joan. xix, 21

xiv, 3. '* Luc. xiv 30. "* Marc. vit, 35

ὃν Ephes. 1, 7.

τὰς ἐνςολᾶς µου τηρήσετα ' xoi, Οὐκότι κα-
Ao (15) ὑμᾶς δούλους, dJ4Aà φίλους * χαὶ Πο-
ρεύοµαι ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον * καὶ αὖθις, Ἐὰν
µή τις ἁποτάξηται πᾶσι τοῖς obo αὐτοῦ, có
δύναταί µου εἶναι μαθητής χαὶ, 'Odgg.lécac τὴ
ψυχἠν αὐτοῦ, εἰς ζωὴν αἰώνιον εὑρήσει αὐτήν.

Vario lectiones et note.

(71) ᾿Ἐκληματοῦσα. Cod. Ven.

(73) Pro reguum Grzce est βασιλεὺς, Πες.

(75) Et. testamenti Joannis mentionem faciens,
dicentis ; Si diligitis me, εἰς. Ita Greca sonant.

55 Joan. xiv, 15. δὲ Joaff. xv, 14. "' Joa-
(74) Too Κυρίου. Domini. Cod. Ven.

(75) Lonicerus legisse videtur λαλῶ, propteres-

qu^ vertit loquor, pro quo Ven. cod. et Bav. habet

xai, voco.

11

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. -- CAP..X.

142

'Avutsdsi ὡς «ἄγρωστις αρίµμα ἐπὶ xépcor A. Orietur ut. gramen. judicium super solum agri.

ἀγροῦ. Καθάπερ, φηαὶν, ἡ ἄγρωστις πλατύνεται
μᾶλλον χαὶ πληθύνεται ἓν τοῖς χέρσοις τοῦ ἀγροῦ,
ἔνθα οὔτε ἄροτρον ἑνοχλεῖ αὑτῇ, οὔτε σκαπάνη (76),
διὰ τὸ μὴ) τόπον ἑργάσιμον εἶναι * οὕτω xal τὸ ἑμὸν
xpipga, xa fj καθ) ὑμῶν φῆφος, fj διχαία, ἀνατελεῖ
ἀχωλύτω,..

T9 μόσχῳτοῦ olxov Αν παροιχήσουσι» ol κατ΄
οικοῦντες Σαμµἀρειαν. ἹἩροσεδρεύσουσιε, φησὶ, τῷ
εἰδώλῳ τῆς χρυσῆς δαµάλεως, τῷ τιμωμένῳ ἐν τῇ
Βεθήλ * ταύτην γὰρ λέγει olxov "lv, τουτέστιν. 'Avu-
φελοῦς, ὅ ἆστιν εἰδώλου, Προσεδρεύουσι δὲ, ὅταν
ἐπέλθῃ αὐτοῖς τὰ δεινὰ, τὴν παρ) αὐτῶν ζητοῦντες
βοήθειαν. Ταῦτα δέ φτσι, διασύρων τὴν ἀνοησίαν
αὐτῶν, ὡς τὸ τοῦ ἀλόγου ζώου εἴδωλον ἱχετευόντων

βοηθῆσαι αὐτοῖς. ᾽Ανέτειλε τὸ χρῖμα τοῦ θεοῦ xal B

ἐπὶ τὸν χεχερσωμένον λαὸν τῶν Ἰονδαίων, ὃν οὔτε
προφήτης, οὔτε ἱερεῦς τις λοιπὸν εἱργάζετο * ἀλλ᾽
ἀνέθη ἀπ' αὐτὸν, ὡς εἰς χέρσον ἄχανθα, ἡ πληκτικὴ
διάθεσις, ἐξ ἧς καὶ τὸν Κύριον ἀχάνθαις ἑστεφάνω-
σαν ΄ χρίσει γὰρ δικαἰᾷᾳ παρεδόθησαν τοῖς "Puogpal-
(tz. Καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ τὰ χεχερσωµένα τῷ ὄντι, τὸ
xplpa τοῦ θεοῦ, τουτέστιν ὁ νόμος, ἀνέτειλεν,. OD
}ὰρ ἐπ.1εόνασεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ
χάρις. Ἠμεῖς γὰρ ἔχομεν τὸν νόµον, ol τὸ τέλος
αὐτοῦ ἔχοντες * τέλος γὰρ νόµον Ἀριστός, EQ δὲ xal
τὸ, 'AvérsiAev ᾿ ἀπὸ τῆς σχιᾶς γὰρ ἀνεφάνη τὸ
Πνεῦμα. Οἱ δὲ χατοιχοῦντες την Σαµάρειαν, τουτ-
έστιν, οἱ νῦν λεγόμενοι Ἰσραηλῖται, ol τοῖς Zapa-

ρεῖταις ἑοίχασιν. Ὥσπερ γὰρ ἐχεῖνοι ἐδόχουν μὲν Q

τὸν νόμον τηρεῖν, οὐκ ἀφίσταντο δὲ ὅμως οὐδὲν τῶν
πατρἰων ' οὕτω xal οὗτοι δοχοῦσι μὲν τὸν νόµον
φυλάττειν, την πατρψφαν δὲ ἀσέδειαν εἰς τὸν Χρι-
στὸν στέργουσιν. Οὗτοι τοίνυν τῷ οἴκῳ τοῦ Άνω-
φξλοὺς παροικοῦσιν ' ἀνωφελὲς γὰρ τὸ γράμμα.

"Οτι ἐπένθῃσεν ὁ Auóc αὐτοῦ ἐπ᾽ αὐτὸν, xal
χαθὼς παρεπίχραγαν αὐτὸν, ἐπιχαροῖνται ἐπὶ
τὴν δέξαν αὐτοῦ. O0 µόνον, φησὶν, οὐδὲν ὠφελή-
θτσαν ἀπὸ τοῦ χρυσοῦ εἰδώλου, ἀλλὰ μᾶλλον xai
ἐπένβγσαν ἐπ᾽ αὐτόν. Καὶ γὰρ παράδοσις Ἑθραϊχὴ,
ὅτι ὅτε χατΏλθε χατὰ τῶν τῆς Σαμαρξίας πόλεων
"Aó:p βασιλεὺς Συρίας, τηνικαῦτα Ἀ]αναεὶμ βασι-
λεὺς Σαµμαρεία; ἑπελαλέσατο σύμμαχον Φουὰ τὸν
Βαθυλώνιον ' συμμαχήσαντι 68 xal καθδλόντι τὸν
"Αδερ, uh ἔχων ἀποδοῦναι τὸν µισθὸν, πολὺν ὄντα,
την χρυσην δάµαλιν δέδωχεν. Ἐπένθησεν οὖν ὁ
λαὸδς, φησὶ, τὸν θεὸν αὐτῶν, οὕτως ἀτιμασθέντα.
Πλὴν ᾧοντο ἀπὸ ἀνοησίας, ὅτι χᾶν αὐτοὶ αὐτὸν παρ-
επίχραναν, οὕτως ἀτιμώσαντες, ἁλλ᾽ οἵ γε Ba6v-
λώνιοι δοξάζουσιν [[.-σουσιν] αὐτὸν ὡς 8:5v τιμῶν-

τες. Καὶ αἱ ἐλπίδες αὗται, ποιΆσουσιν αὐτοὺς χαί- ᾿

θειν.

Ὅτι µετῳκίσθη ἀπ' αὐτοῦ. "Ano τοῦ "Egpaig
6 Rom. v, 15.

Qnemadmodum, inquit, gramen diffunditur magis
ei multiplicatur in pratis, ubi neque aratrum ip-
δα interturbat, neque ligo, quod illie non colatur
locus, sic meum judicium, et calculus noster ju-
stus citra ullum obstaculum prodibit.

Vgns, 5. Vitulo? domus Qn accolg erunt. inhabi-
tantes Samariam. Sedebunt apud simulacrum au-
reg vaccam, cultum in Bethel : lianc. enim dicit do-
mum On, hoc est, luutilis plane iwaginis. Asside-
bunt auteni tum, cum invaserint eos pericula,
opem inde inquirendo. llzc autem dieit illorum
dementiam corripieus, αἱ qui bruti pecoris imagi-
nem pro suppetiis ferendis implorent, Prodiit
etiam judicium Dei super solo zquatum et exci-
sum populum Judaicum, quem neque vates, neque
sacerdos in posterum coluit, sed ascendit super
ipsum, veluti super solum incultum, snina, pun-
gens quapiam affectio, ex qua Dominum etiam
spinis coronarunt. Judicio enim justo traditi suut
Romanis. Super gentes etiam desolatas et in
nihilum redactas, revera judicium Del, hoc est,
lex effloruit, prodiitque. Ubi enim exuberavit pec-
calum, superabunduvit et gratia **. Nos enim habe-
mus legem, qui finem ejus tenemus : finis autem
legis Christ:s. Dene autem, Prodiit, dictum est :
ab umbra enim apparuit Spiritus. Iuhabitantes:
porro Samariam, sunt qui nunc Israelitze dicon-
tur, qui Samaritanis :equiparantur. Ut enim illi vi-
dehantur legeiu servare, ncc interim tamen a pa-
wriis traditionibus desistebant : sic et illi legem
quidem observare apparent, a patribus tamen sibi
suis traditam erga Christum impietatem diligunt.
Proinde domum Incoinmodi iucolunt, incommoda
namque est littera.

Quoniam [uxit populus super ipsum. Et quemad-
modum eaxacerbaverunt ipsum, letabuntur admodum
super gloria ipsius. Non solum, inquit, ni*il com-
moditatis acceperuut ab aureo. isto siinulacro, sed
nojorem inde luctum adepti sunt. Etenim traditio
est Hebraica, quod quando advenit cum copiis suis
rex Syri Ader, contra. Samariz urbes, tum Ma-
naim rex Satmariz accersivit pro auxiliis Phua re-

D gem 99 Babylonium. Cui opem ferenti depellentique

Ader Syrum, cum non haberet mercedis tantum,
quantum redderet, multum enim illi debebat pro eo
beneficio, auream ei vitulam dedit. Luxit itaque
populus, Deum suum tali contumelia affectum
esse : verumtamen arbitrabantur, quz eorum erat
amentia, quod etiamsi eum ad amarulentiam ea
ignominia provocassent, Dabylonii ipsum glorifica-
turi essent, ceu Deum houorantes. Ác ejusmodi
spes eos gaudere facient.

Quoniam translatus est ab. ivso, "Translatus est

Varie lectiones et note.

(76) Sxen&vr. Cod. Ven.

743

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHTEP.

1A

ab Ephraim vitulus datus B bylon;o Phua. Audito A µετῳχίσθη ὁ µόσχος, δοθεὶς τῷ Βαδυλωνίῳ ui,

qua deinceps sequantur.

Vrns. 6. Ipsumque in Assyrios ligante:, abduxe-

runt n:tnera regi Jarem. Hoc. est, viudici suo regi

Phua. Jarem enim, vut prememoratum est, signifi-

eat, si transferatur, ultorem, scu vindicatorem.

Pulcherrime autem dixit, Ligantes, tanquam super

vitulo deridens illorum dementiam.

[n domo Ephraim accipietur, pudefietque Israel in
consilio suo. Βία, inquit, suscipiel aureum vitu-
Ium, cen in domo Ephraim datum, hoc est, in
domo regis ; attamen populus contumelia afficie-
tur, super suis consiliis de tali simulacro : non
enim honoraverunt ipsum Chaldaei, sed commi-
nuentes conflarunt. Sunt qui hzc de Christo pa-
riter intellexerunt, quem populus quidem suus lu-
gebat, videlicet discipuli et imulieres ad quas dixit :
Filie Hierusalem, ne flete super me *. Alii deinde
pectora sua tundebant, quando erat in eruce. Ju-
dai vero maledicentes exacerbaverunt cum, et
gavisi sunt, quaudo gloria ejus translata cst ab
ipso, dum in cruce dehonestaretur, nec habebat
speciem, neque formam. Ac ligans eum Pilatus,
remisit ad Herodem, qui per arrogantiam Assy-
rius etiam rex erat, Hunc ad modum Christum in
nobis commorantem, quem per baptisma habeiwus
in interiore nostro homine, transfert a nobis re-
gnaus in mortali nostro corpore peccatum : ac li-
gaus ipsum, corpus dico, ut ne quippiam opere-

"Áxous xov τῶν ἑξῆς *

Kal αὐτὸν slc. Ἀσσυρίους δήσαντες, ἀπήγα-
10» ξένια τῷ βασιλεῖ Ἱαρείμ. Τουτέστι, τῷ ἔχδι-
xnt] αὐτῶν βασιλεῖ, τῷ Φουᾷ. Ἰαρεὶμ, ὡς προεί-
ρηταε, ἔκδιχος, ἢ ἑκδικητὴς ἑρμηνεύεται. Xapd -
στατα δὲ εἶπε τὸ, Δήσαντες, ὣς ἐπὶ µόσχου διαγε-
λῶν τὴν ἀνοησίαν αὐτῶν.

Ἐν δύματι Εωραὶμ δέξεται, xal αἰσχυνθδήσε-
ται ]σραὴ. ἓν τῇ BovAq αὑτῶν. Ὁ μὲν Φουὰ(1,
qnot, δέξεται τὸν χρυσοῦν µόσχον, ὡς ἓν δόµατι τοῦ
Ἑφραὶμ δοδέντα, τουτέστι, τοῦ βασιλέως " πλὴν ὁ
(18) λαὺς αἰσχυνθήσεται ἐπὶ ταῖς αὐτῶν βουλαῖς,
ταῖς περὶ, τειούτου εἰδώλου * o9 γὰρ ἑτίμησαν αὐτὸν
ol Καλδαῖοι, à3)à χατοχόφαντες ἐχώνευσαν. Ἐπιδέ-
ξαντό τινες ταῦτα καὶ εἰς τὸν Χριστὸν, ὃν ὁ μὲν
λαὸς αὐτοῦ ἑπένθει, τουτέστιν, of τε μαθηταὶ, xal
αἱ γυναῖχες, πρὸς ἃς εἶπε * θυγατέρες "Iepovca-
Ah 1] κ.Ἰαίετε ἐπ &pé* χαὶ ἄλλοι δὲ ἕἔτυπτον
(19) τὰ στήθη αὐτῶν, ὅτε ἣν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἰου-
δαῖοι δὲ, βλασφημοῦντες, παρεπίχραναν, xal im
εχάρηδαν, ὅτε dj δύξα αὑτοῦ µετῳφχίσθη ἀπ' αὑτοῦ,
ἠνίκα σταυρούµενος Ἱτιμάζετο, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος,
οὐδὲ χάλλος. Καὶ δήσας αὐτὸν ὁ Ἠιλάτος, ἀνέπεμψφε
πρὺς τὸν Ἡρώδην, ᾽Ασσύριον βασιλέα διὰ τῆς ὑτερ»
ηφανίας ὕὄντα. Καὶ τὸν kv. ἡμῖν δὲ Χριστὸν, ὃν διὰ
τοῦ βαπτίσματος ἔχημεν χατοιχοῦντα εἷς τὸν ἔσω
ἡμῶν ἄνθρωπον, µετοιχίζει ἂφ᾿ ἡμῶν ἡ βασι)λεύ-
ouga ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν ὀώματι ἁμαρτία * xol

tur, quod deceat virtutem, hosti el ultiori defert ϱ δεσμήσασα αὐτὶν, ὥστε ph ἐργάνεσθαί τε τῇ πρα-

munus, hoc est, diabolo, qui hostiis exsistens sa-
lutis ejus, qui Corinthi fornicatus erat **, et vindex
factus est, assumens ipsum in perniciem carnis,
ut spiritus servetur. laud dissimiliter Phygellum
et Hermogenem a Paulo sibi traditos castigavit, ne
blasphemarent **, Magnum enim donum est tali
ultori, Christianos nos ligatos esse, ut nullum
Christi mandatorum agamus, dicentis : δὲ diligi-
tis me, mandata mea servabitis **.

Vgns. 7. Abjecit Samaria regnum suum, tanquam
93 sarmentum'super faciem aqua. Id est, adeo facile
regnum a Samaria tolletur, exscindeturque, ut leve

χτικῇ ἀρετῇ ἀνηχόντων ἀρττῆῃ (80), τῷ ἐχθρῷ xal
ἐκδιχητῇ ἀποφέρει ξένιον, τουτέστι τῷ διαδόλῳ ;' ὃς
ἐχθρὸς ὢν τῆς σωτηρίας τοῦ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευ-
χότος, xai ἑκδικητῆς Υέγονε, παραλαδὼν αὐτὺν cl;
ὄλεθρον τῆς σαρχὸς, ἵνα xb Πνεῦμα σωθῇ. Kal τοὺς
περὶ Φύγελλον καὶ ᾿Ερμογένην παραδοθέντας αὑτῷ
ὑπὸ τοῦ Παύλου, ἐπαίδευτε μὴ βλαδφτμεῖν, Μέγα
οὖν δῶρον τῷ τοιούτῳ ἑκδιχητῇ τὸ, Ἆριστ'ανοὺς bv-
τας ἡμᾶς δεδέσθαι, µιδεµίαν ἐργανομένους τῶν
Χριστοῦ ἐντολῶν, τοῦ εἰπόντος. ᾿Εὰν ἀγαπατέ µε,
τὰς évzoJAdc µου τηρήσετε.
᾽Απέῤῥιε Σαμµάρεια βασιὰέα αὑτῆς, ὡς gpb-
Ίανον ἐπὶ προσώπου ὕδατος. Του-έστιν, οὕτω
ῥᾳδίως Ἡ βασιλεία ἀπὸ τῆς Σαµαρείας ἀρθήσεται,

$armentum ab aqua avellitur, diripiturque. Vel D ὥσπερ φρύγανον xoüqov, ὑπὸ ὕδατος παρασ»ρόμξ-

regnum (81) vitulum appellat, quem citra negotium
legavit in Assyrios, ut memoratum est.

Vgns. S8. Dirwenturque. aliaria On, peccata
Israelis. Diruentur altaria idoli, quae causa peccati
fuerunt populo Israelitico : per ea enim Deum ad
iram suseitabant.

Spine ac tribuli ascendent. super aras eorum.

Luc. xxus, 28.

voy. "H βασιλέα τὸν µόσχον φησὶν, ὃν εὐχκόλως ἆπ-
επέµψατο εἰς ᾿Ασσνρίους, ὡς εἴρηται.

Καὶ ἐξαρθήσονται βωμοὶ "Qv, ἁκαρτήματα τοῦ
Ἱσραή.ἒ. Αφανισθήσονται γὰρ οἱ βωμοὶ τῶν tlóc-
λων, οἵτινες ἁμαρτήματα σαν τοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτοὺς
γὰρ παρώργιζε τὸν λαόν.

"AxavÜ0at xal τρἰδοΆοι ἀἁναδήσονται ἐπὶ τή Üv-

** 1 Cor. v,11.. ** II Tim. r, 10. ** Joan. xiv, 15.

Varie lectiones et note.

(77) 'H μὲν Φονᾶ. Cod. B:v.
18) Ὁ λαὸς ᾿Ισραὴλ, populus Israel. Cod. Ven.
(m Οἱ τύπτοντες. Cod. Ven.
90) Tov πρακτιχῶν ἀνηχόντων perf. Cod.

Bav.

(81) Lonicerus legisse videtur βασιλείαν, regnum.
Uterque vero codex et Ven. et Bav. habet Pa^v
λέα, regem.

TÀ5

EXPOSITIO IN PROPHETAM. OSEAM. — CAP. X.

το

σιαστήρια αὐτῶν. Ἐρήμου γὰρ οὕσης τῆς γῆς χαὶ Α Deinde ubi terra vastata fuerit, et arze diruta, loea

τῶν θυσιαστερίων αὐτῶν, ol τόποι ἀκανθῶν πλήρεις

ται. Καὶ βασιλέα δὲ Χριστὺν ἀπέῤῥιψαν, ἀντ οὐ-
δενὺς αὐτὸν ἠγησάμενοι, οἱ, ὡς παραποδέδοτο [f.
προαπ.], Σαμαρξεῖται Ἰουδαῖοι. Εἶτα προφητεύει τὴν
τών εἰδωλικῶν βωμῶν χαθαίρεσιν, fj μετὰ τὴν τοῦ
Χριστοῦ παρουσίαν γέγονεν, ἀπὸ ἑνὸς εἰδώλου τοῦ
Ὃν xal τἆλλα πάντα παραδηλώσας. Ῥέπτει δὲ καὶ
ἄτιστος τὴν βασιλεύσασαν iv αὐτῷ ἀπιστίαν ἐπὶ
πρόσωπον ὕδατος τοῦ βαπτίσματος, χα) ἐξαφανίζον-
(χι τὰ τῆς ἀπιστίας θυσιαστῄρια ἐν αὐτῷ. Καὶ τότε
φαίνεται πλήρης ἀχανθῶν χαὶ τριδόλων dj πρώην
λεία δοχοῦσα θρησκεία. Καὶ ὁ πιστὸς δὲ ἴσως χρα-
τοῦσαν &v αὐτῷ ἁμαρτίαν ἐπὶ τὸ τῶν δαχρύων ὕδωρ
ῥίπτει, τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τῷ τοιούτῳ ὕδατι νίπτων,

spinis erunt plena. Quinetiam regem Christum ab-
jecerunt, pro nihilo eum reputantes, Samaritani,
ut sopra indicatum est, Judai, Postea vaticinatur
idolicorum altarium deinolitionem qua post Christi
s3dventum facta est : ab uno idolo On, cxlera om-
nia iptelligens vel demonstrans. Abjicit etiam τη.
credulus, regnantem inter sese incredulitatem at-
que peccatum, super faciem aqua baptismatis, di-
ruunturque eo pacto infidelitatis iu ipso arx, ἐν»
que apparet plena spinis ac tribulis, autea plana
visa religio. Sie fidelis abjicit peradeque regnans iu
Sese peccatum, soper aquam lacryimaru.n, facien
suam tali aqua sensum habente lavans, ex quilus
peccatis et propter quz ipsi bellum est. Ac membra

sb τὰς αἰσθήσεις ἔχον, ἐξ ὧν xal περὶ ἃς ὁ πόλεμος, p ejus, peccati arz (est autem peccatum idolum sub-

χαὶ τὰ µέλη αὐτοῦ, τὰ τῆς ἁμαρτίας θυσιαστήρια
(tts ἑστὶν εἴδωλον ἀνωφελές ' ἀννπόστατος γὰρ xal
ἀνόνητος 1| ἁμαρτία), γίνονται τηνικαῦτα ἀχανθῶν
καὶ τρεδόλω» γέµοντα. θλίθει γὰρ αὐτὰ καὶ πλήττει
διὰ τῆς µετανοίας.

Kul ἑροῦσι τοῖς ὄρεσι' Κα.λὐγατε ἡμας ' καὶ
τοίς βουνοῖς * Πέσετε ἐφρ᾽ ἡμᾶς. Τοιαύτη, φῃησὶν,
ἔσται ἡ σφοδρότης καὶ πικρία τῶν συμφορῶν, al χα-
ταλήφονται αὐτοὺς, ὥστε ἔχαστον αὐτῶν ἑλέσθαι
02b τῶν ὀρέων xal τῶν βουνῶν ἐπιπεσόντων καλυ-
φθηναι, 7) περιπεσεῖν τοῖς ἐχ Βχθυλωνίων χαχοῖς.
Ἑμνήσθη δὲ ὀρέων xol β,υνῶν οὐκ ἁἀλόγως * ἀλλ
ἐπειδῇ ἐν μὲν Βαιθήλ ἔθνον τῇ ὀαμάλει, καὶ ἔφη µνη-
σθεὶς τῶν βωμών ὀχείνων * ἐν δὲ τοῖς ὄρεσιν ἑἐλά-

τρευον τοῖς ἄλλοις εἰδώλοις, τῇ Αστάρτῃ, φημὶ, καὶ C

τῷ Χαρὼς, xai τῇ Βάαλ ' μέμνηται νῦν xal τούτων,
ὡς τῆς συμφορᾶς αἰτίων αὐτοῖς ὄντων, xal ἀλλαχοῦ
μὲν οὗ χρησιµευόντων αὐτοῖς, εἰς δὲ τὸ πρὸ τῶν συµ-
φορῶν θανατῶσαι αὐτοὺς, εἴ γε τοῦτο ἑἐνην, Ταῦτα
δὲ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶπε καὶ περὶ τῶν δι)
αὐτὸν καταληψοµένων τοὺς Ἰουδαίους xaxov.

Ag" οὗ οἱ Bevrol, ἤμαρτεν Ἱσραή.ὶ. 00 µόνον,
φῃσὶν, ἀφ' οὗ ἤρξαντο αἱ δαµάλεις προσκυνεῖσθαι,
ἥμαρτεν ὁ Ἱσραὴλ, ἀλλὰ xal πρὺ τούτου, ἀφ᾽ οὗ οἱ
Εουνοὶ ἐδέξαντο τὰς λατρείας. Καὶ γὰρ τὰς δαµάλεις
Ἱερωθοὰμ ἕστησεν " 6 δὲ Σολομὼν ταῖς γυναιξὶν a5-
109 πεισθε.ς, ἂν τοῖς βουνοῖς ἐποίησε θυσιαστήριον.

'Exsc ἔστησαν' οὐ μὴ χαζα.ἰάδῃ αὐτοὺς ἐν τῷ
Άουνῷ πό.Ίεμος, ἐπὶ céxra ἁδικίας 1408 παιδεῦ-
σαι αὐτοὺς χατὰ τὴν ἐπιθυμίαν» pov, Καὶ cvr-
σχὐήσονται ἐπ᾽ αὐτοὺς Aaol ἐπὶτῷιπαιδεύσαι αὖ-
τοὺς £v ταῖς δυσὶν ἁδιλίαις αὐτῶν. 'E5paiot, qnot,
χαὶ ἁμεταχίνητοι ἔἕστησαν ἐν τῇ τῶν βουνῶν εἰδωλο-
ματρείᾳ, λέχοντες, ὅτι πόλεμος αὐτοὺς οὐ μὴ κατα-
4461, οὐδὲ συμφορᾷ τινι περιπεσοῦνται, ἐὰν Ev τῷ
βωμῷ λατρεύωσιν. 'ÀAXX ᾖλθεν ὄντως ἐπ᾽ αὐτοὺς π΄-
λεµος, ὕντας τέχνα ἁδικίας, διὰ τὸ παιδεῦσαι αὐτοὺς
χατὰ τὴν ἐπιθυμίαν xal θἐλησίν µου. Touto δὲ διχῶς
νοήσεις; ἡ, ὅτι Στιθαρῶς χα. πικρῶς παιδεῦσαι (82) *

85.66 Luc. ασ, 30.

βιολί et. utilitate vacans) implentur tum spiuis οἱ
tribulis : pungent enim et feriunt peccata ob paeui-
tentiam.

Dicentque montibus ; Tegile nos ; et cellibus :
Cadite super nos. Talis ac tanta, iuquit, vehemeniia
ei amarities calamitatum erit, qu:v comprebendent
eos, ul unusquivis eorum exoptet potus monüuin
colliumque super se ruina contegi, quam Babylo-
nicis incidere malis. Non frustra vero meminit cwn
montium tom collium, sed postquam in Bethel sa-
crum faciebant vaccw, fecit mentionem istorum
alilarium," lu montibus vero inservicbont idolis
aliis, nimirum Astartz, ipsique Chamos et Daal :
hac ipsa jam nunc recordatur, tauquam ipsis
causa fueriut. calamitatum , ut qui neque alias
cominodarent eis, et ante ingruentia ἴδια ιδία,
ipsos etiam occiderint. llzc Dominus in Evangelio
quoque prazdixit**-*5, nempe quz quantaque mala
eos invasura essent.

Vegas. 9. Ex quo colles, peccarunt in Israele, Nou
lantum, inquit, ex quo vaccis eoperunt. adorari,
peccavit Israel, sed anteliac etiam, dum colleg ac-
ceperunt culturam. Etenim buculas istas Jero-
boain statuit : Salomon vero a mulieribus persua-
sus, iu excelsis collibus aras exstruait.

9/4 Υεας. 9, 10. Illic statuerunt se, ne apprehendat
in colle eos bellum, super liberos justitie, venit ca-

D sligare ipsos juxia cupiditatem meam. Et congrega-

buntur super ipsos populi, ut castigent eos super
duabus injustitiis eorum. Et stabiles οἱ immobiles
steterunt, super idolorum cultu in collibus, dicen-
tes, quod bellum eos non apprehendat, neque cui-
quam srumuz incidant, qui in ara idola deveue-
reutur. Atqui revera venit super eos praelium, tau-
quam revera filios injustitim, seu iniquitatis, ut
castigaret eos juxta cupidilatem el voluntatem
meam, lloc autem. bifariam intelliges, vel quod

Varis lectiones et nolee.
(82) Subaudi ἆλθε, vel lege : πα.δεύσει, ni forte τὸ παιδεῦσαι aoristum optativi esse quis putet,

PATROL. Ga. CX XVI.

24

"A1

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. "e

Aicrter et acerbe castigaverit, hoc enim est, quod A τοῦτο yàp ἐπιθυμῶ, ὅτι ἁδιόρθωτοί slow * fon

desidero, eo quod sint incorrigibiles : vel quod

"Lemter et tolerabiliter eos corripuerit (85), perinde

' ac pater filium corrigit, id quod Dei proprium est.
Verum qnod sequitur, ad perniciem et vastalio-
: nem pertinet. In posterum, inquit, congregabuntur
-adversus eos populi multi, ut affligant eos, quod
duo flagitia commiserint. Primum, quod me bene-
faetorem suum reliquerint : alierum, quod ad levia
et inutilia plane idola accurrerint. Peccaverunt
eiiam qui Dominum dederant neci Judzi. Cum
; euim avaritis sffectione languerent, qus collis ob
saam elationem dicitür, non sustinebant glorificari
: Dominum, Stantes igilur, ea fuerunt {ου prava
opinione, quoniam 8i bunc, occiderimus, non ap-

Ἐλαφρῶς, xai αὐτὸ τοῦτο παιδεντιχῶς. Κυρίως Ἱὰρ
παιδεία, ἡ µετρία καὶ πρὸς σωφρονισµόν . ἐπεῖνο Bi,
Χόλασις xai ἐξολόθρευσις. Καὶ λοιπὸν συναχθήῄσονται
λαοὶ πολλοὶ xat' αὐτῶν, διὰ τὸ παιδεῦσαι abo,
ἐπειδὴ δύο ἁδιχίας ἐποίησαν ἐμέ τε ἀφῆχαν dy
εὐεργέτην αὐτῶν, xai προσέδραµον τοῖς χιωφοῖς xe
ἀνωφελέσιν εἰδώλοις. Μμαρτον, xal τὸν Κύρ.ον &m-
χτείναντες. ΑΦ οὗ γὰρ τὸ τῆς φιλαργυρία;ς πάθος
ἑνόσησαν, ὃ βουνὸς λέγεται διὰ τὴν ἔπαρσιν, οὐ (84)
γὰρ ἠνείχοντο δοξάζεσθαι Κύριον. Στάντες οὖν ἐν
τούτῳ τῷ πάθαι, ᾠήθησαν, ὅτι εἰ τοῦτον ἁ ποχτενοῦ-
σιν, οὗ χαταλήψφεται αὐτοὺς πόλεμος, οὐδὲ ἐλεύσον-
ται km αὐτοὺυς οἱ Ῥωμαῖοι, xat ἀροῦσιν αὐτούς.
Ἁλλ' ἦλθεν ὁ πόλεμος, ὅτι δύο ἁδιχίας ἐποίησαν,

-prehendet nos bellum, nec venient super nos Re- B σταυρώσαντες τὸν Κύριον, xot συχοφαντήῄσαντες τὴν

mani, ut nos auferant. At occupavit eos bellum,
-quoniam duas iniquitates admiserunt, Dominum

cruci affigentes, deinde calumniantes ipsius resur-
rectionem. Super omnem quoque tribunum non
recipientem, ut se existimet esse cinerem, ac in
iwia defigat oculos, sed in excelsis istis locis dz-
mones curantem, veniet dejeetio, qua est bellum
sublimitati, Omnis «enin sese. exaltans humiliabi-
tur *! ; et exaltans januae suas, quasrit perniciem.
Dominus enim aciem suam instruit contra super-

bos, seseque illis-opponit. Duabus itaque injustitiis
sedum contra homines,

lionem. Indomitus est Ephraim, nolens sub jugo
meo esse, sed nunquam non diligens vincere ac
facere qux sibi videantur. Vel quod ego docueriin
ipsum vincere, hostesque in fugam vertere, sed
non custodivit eam institutionem meam.

Adveniam ego super pulcherrimam cervicem ejus.
lloc est, Muwiliabo, submittanque ipsum per
bostes, et persuadebho mex cognitionis jugum acci -
pere, ac reges ejus potissimutn humiliabo. Nam re-
guum nominavit pulcherrimam cervicem ejus.
Etenim reges in pluribus impii erant, populo ad
cousimilem impietatem Liter monstrantes. Bene
dixit, Cereicem, ut $5 ostenderet eos. cervicosos.
Hunc ad inodum Pharisei et sacerdotes ceteris
altiores fuerunt ; sed enim submisit eos, ab ipsis
ad crucem fixus.

Scandam super Ephraim, Judam silentioprwteribo.

ἀνάστασι». Καὶ ἐπὶ πάντα δὲ φύλαρχον |f. φίλαρχ.]
ph χαταδεχόµενον νοµίζειν ἑαυτὸν γῆν καὶ σποδὸν,
xai χάτω βλέχειν, ἁλλ᾽ ἓν τοῖς βουνοῖς xai ταῖς
ἑπάρσεσι τοὺς δαίμονα, θεραπεύοντα, δει d sami-
νωσις, ἧτις πόλεμός ἐστι τῇ ἑπάρσει. Πας Ὑὰρ ὁ
ὑνψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται * xaX ὁ ὑψῶν θύρας
ἑαυτοῦ, ζητεῖ συντριδήν. Κύριος Υδρ ὑπερηφάνος
ἀντιτάσσεται. Δύο δὲ ἁδιχίας 6 ὑπερίφανος ἀδιχεῖ,
κατεπαιρόµενος οὐχ ἀνθρώπων µόνον, ἀλλὰ xat τοῦ
θεοῦ.

Superbus injuste agi, vimque facit, atiollens se

verum etiam adversus Deum.
Vgns. 11. Bphraim juvenca docta diligere conten-

'Eppali 6dpaAuc δεδιδαγµένη ἁγαπῷν vixec
(vulg. »s;xoc|. ᾿Αδάμαστος, φησὶν, ἔστιν ὁ "Eqpaty,
οὐ Boulópsvo; ὑπὸ τὸν ἐμὸν ζυγὸν εἶναι, ἀλλ' ἀεὶ
ἀγαπᾷν τὸ νιχᾷ», χαὶ πο.εῖν τὰ οἰχεῖα θελήµατα. "fl,
ὅτι Ἠδίδαξα αὐτὸν τὸ νικᾷν (85), xai χατατροπον-
σῦαι τοὺς ἐχθροὺς, ἁλλ᾽ οὐκ ἐφύλαξεν.

Εγὼ δὲ ἐπε]εύσομαι ἐπὶ «τὸ κά. Ίιστον τοῦ
τραχή.Ίου αὐτοῦ. Τουτέστι, Ταπεινώσω αὐτὸν διὰ
τῶν πολεµίων, xal πείσω τὸν τῆς ἐμῆς ἐπιγνώσεω;
ζυγὸν δέξασθαι, καὶ µάλιατα τοὺς βασιλεῖς ajos
ταπεινώσω. Τὴν γὰρ βασιλείαν ὠνόμασε κάλλιστον
τοῦ τραχήλου αὐτοῦ. Οὗτοι 6k καὶ ἡσέθουν τὰ αλείω, —
xoi ὡδήγουν καὶ τοὺς λαοὺς ἐπὶ τὰ αὐτά. Εὺ ὃ εἷςε,
ToU εραχή.ἲου, ἵνα δείξῃ αὐτοὺς εραχηλιῶντα». Kol
οἱ Φαρισαῖοι δὲ, xal οἱ ἱερεῖς, τῶν ἄλλων ὑψηλότεροι
ἦσαν : ἁλλ᾽ ἑταπείνωσε τούτους ὁ ὑπ' αὐτῶν σταν”
ρωθείς.

Ἐπιδιόῶ (86) Ἑφραμ, καὶ παρασιωκήσοµα:

Postquam, ut in superioribus recitatum est, decem p Ιούδα». Ἐπειδὴ, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, al μὲν δέχα

uibus cum regibus suis, in nullum non idololatriz
genus exciderant, Judas vero, seu duz tribus mo-
derate se gererent (nam Ainesias et Ezechias et
Josias pii erant), ait : Ascendam jam nune super
Epliraim, et gravabo ipsum, Babylonios adversus

*U Luc, xvii, 14,

φυλαὶ αὺν τοῖς βασιλεῦσιν αὐτῶν εἰς πᾶν εἶδο, εἰδω-
λολατρείας ἐξώκειλαν * ὁ δὲ Ἰούδας, ἤγουν αἱ $26.
μετρίως vao; ἑσωφρόνουν * καὶ γὰρ xat ὁ ᾽Αμεσίας ὁ
βασιλεὺς αὐτῶν εὐσεθὴς fjv, xal Ἐζεχίας καὶ Ἰωσίας
φησὶν, ὅτι Νῦν μὲν ἐπὶ τὸν Ἐφραὶμ ἐπιδήσομαι xat

Variee lectiones et notte:

(85) Aliter Greca. verba sonant : ídque castigate :
proprie enim correctio appellatur, qua sit mediocris,
et ad castigationem : illud vero (acerba scilicct ca-
gugatio) supplicium est et excidium.

(84) Pariicula γὰρ redundare videtur.

(86) Ἐδίδαξα αὐτὸν τὸ νιχᾷν xal ποιεῖν τὰ olxs^3
θελήµατα, docui eum vincere, et facere. voluntatem
propriam, Cod. B3v.

(80) 'Lm βωμῷ, CoJ. Bav.

-

149

EXPOSITIO IN PAOPHETAM OSEAM.— CAP, X. 114

βαρυνῶ αὐτὸν, τοὺς Βαδυλωνίους ἑπαγαγὼν abvip* & eum adducens : Jud vero interim parcam. Etenim

τοῦ δὲ Ἰούδα τέως φείσοµαι. Καὶ γὰρ ἑλθόντος τοῦ
Σεναχηρεὶμ, xal πολιορχοῦντος τὴν Ἱερουσαλὴμ,
ἐχατὸν ὀγδοηκονταπέντε χιλίάδας διέφθειρ:ν ἄγγελος
Μυρίου ἐν μιᾷ voxzl. "0θεν ἐχεῖνος ἀπέδρα κατάφο-
έος. Τὸν μὲν οὖν Ἐφραὶμ, τοι τὸν αὐξανόμενον ἐπὶ
χαχίᾳ, ταπεινοῖ Κύριος, βαρὺς αὐτῷ ἐπικείμενος xal
ἐπιστηρίζων αὐτῷ τὴν χεῖρα. Τὸν δὲ Ἰούδαν ἔξομο-
λογούμενον οὐ βαρύνει ἀλλ᾽ ἐχουσίως θλιθοµένῳ διὰ
την µετάνοιαν ἁἀποδειχνύει, ὅτι τὸ παραυτίχα ἐλα-
φρὸν τῆς θλίψεως, αἰώνιον βάρος δόξης κατεργά-
ζεται.

Εγισχύσει (87) àv (88) αὐτῷ "Iax6. Thy αἰτίαν
τίθησιν, δι’ ἣν φείδεται τοῦ Ἰούδα πρὸς tb παρὸν,

καί φησιν, ὅτι τὴν ἰσχὺν ἐν αὐτῷ θήσει ἡ τοῦ Ἰαχὼδ .᾽

cum advenisset Sennacherim, obsidione cingeus
Jerusalem, centum octuaginta quinque millia an-
gelus Domini una nocte perdidit **, unde ille per-
terrefactus aufugit. Proinde Ephraim, sive crescen-
tem iu vitiositate humiliat Dominus graviter impo-
situs, ac manu &ua fortiter ipsum premit. Judam
vero confitentem non gravat, ut qui sese sua spo:.te
per paenitentiam afflictet, subindicans juxta quod
extemplo -mo;ica. afflictio, seternum gloriz pondus
operetur.

Fortis erit in ipso Jacob. Rationtm reddit, cujus
rei gratia in presentia parcat Jude, Robur, iu-
quiens, in ipso faciet virtus divi Jacob, quam zniu-

ἀρετὴ, ζηλουμένη ὑπ αὐτοῦ. Αἰνίττεται δὲ τὴν τοῦ B latus est. Adumbrat autem. et. obscure monstrat

Ἐζεχίου διχαιοσύνην * Exsivou γὰρ τὰ δάχρυα xai
την ἀρετὴν δυσωπηθεὶς ὁ θεὸς, τὸν Σενχχηρεὶμ
ἄπραχτον (89) ἁπανέστησε τῆς Ἱερουσαλίμ. Ἰαχὼδ
λέγεται xai ὁ Κύριος, ἅπλαστος (v διὰ τὴν ἀχαχίαν *
οὗ γὰρ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόµατι αὐτοῦ. Καὶ οἱ-
x&v οἰχίαν, Ἶτις ἐστιν olxog 8:00 ζῶντος * ἢ τὴν oi-
xlav τοῦ σχήνους vzv ἀχειροπυίητον, ἣν ἐξ ἡμῶν
προσεῖλγφε" καὶ ἔτι γὰρ ταύτην οἰχεῖ. Οὗτός οὖν
ἴσχυσεν ἐν τοῖς Ἰουδαίοις * εἰ γὰρ καὶ ἑσταυρώθη ἐξ
ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῶν ἐκ δυνάµεως θεοῦ, τοὺς ὑδρι-
στὰς αὐτοῦ ἡμύνατο, xal ἀναστὰς, ἀνταπέδωκεν ab-
τοῖς. Καὶ πᾶς δὲ Ἰαχὼδ, τουτέστι, πτερνιστῆς τῶν
παθῶν xal χαθαιρέτης, ἑνισχύει &v τῷ Ἰούδᾳ, 6 ἐστι
τῇ ἐξομολογήσει. Ὁ γὰρ μαθὼν πτερνίζειν τὰ πάθη,
οὗτος (90) ἀληθῶς ἑξομολογεῖται, μὴ ἐπιστρέφων
ἐπὶ τὸν ἴδιον ἕμετον. — ^

Σπείρατε ày &avtoic δικαιοσύνηγ. Διττὺς ὁ τρό-
πος τῆς παραινέσεως. Προτρέπει γάρ τις εἰς τὸ χα-
λὸν, f] τὰς χολάσεις ὑποδειχνὺς τῶν ἀπειθούντων, 1
τοὺς στεφάνους τῶν χατορθούντων. Κάνταῦθα τοίνυν
ὁ θεὺς ὑπέδειξε μὲν ὅσα καχὰ τοὺς ἀπειθοῦντας χα-
ταλήψεται * ὑπέδειξε (01) τὴν ἀρετὴν τοῦ Ἰούδα, δι’
ἣν φειδοῦς Ἠξιώθη. Λοιπὸν οὖν παραινεῖ xal τοῖς
λοιποῖς, λέγων * Σπεἱρατε ἑαυτοῖς * οὐ γὰρ τὸν Θεὸν
ὠφελήσετε, ἁλλ᾽ ἑαυτούς: διχαιοσύνην λέγων τὴν
ἀληθη θεοσέθειαν. Alxaiov γάρ ἐστι τὸ τῷ Πλάστῃ

justitiam Ezechis : illius enim lacrymis et. virtute
inspectis, Deus Sennacherim ab Jerusalem re in.
fecta dispulit. Jacob sonat etiam Dominum non fin.
gentem propter suam probitatem. Nec enim inver-
tus est dolus in ore ejus, cnjus typum gessit,
Christi. Significat etiam habitantem domun, qua
est domus Dei viventis, vel domum tabernaculi nou
"manu factam, quam er nolis assumpsit, quam
hodieque immora'ur. Ille igitur inter Judze0os fortis
robustusque fuit, qui etiamsi crucifizus est ex im-
becillitate, vivens tamen per potentiam Dei, inju-
rios hostes suos ultus est, ac post resurrectionem
suam rependit eis vicem. Hane ad rationem omnis
Jacob, hoc est affectuum suornm supplantator et
suppressor, robustus erit in Juda, id esf, per con-
fessionem. Qui enim didicerit supplantare passio-
nes, ille vere confitetur, non revertens ad proprium
vomitum.

Vgas. 12. Seminate vobis ad justitiam. Duplex
est adhortationis ratío. Adhortatur enim aliquis ad
bonum, vel supplicia indicans inobedientium, vel
coronas et premia recte agentium. Et bic igitur
Deus ostendit, quecunque mala non olbteniperarrtes
ipsi apprehendent. Virtutem quoque Juda ob oculos
posuit, cujus causa venia donatus est. Posthac
c:terog admonet dicens : Seminate vobisipsis » non
96 enim Deum juvabitis, sed vosipsos. Justitiam
autem verum Dei cultum appellat. Justum est enim

xal Δημιουργῷ τὸ σέδας ἀπονέμειν, ἀλλὰ μὴ κοῖς D Creatori et Auctori cultum tribuere, et non idolis.

εἰδώλοις * xa τὴν σύμπασαν δὲ ἀρετὴν, ἥτις διχαιο-
σύνη λέγεται, διότι ὁ τὰς ἀρετὰς ἑργαζόμενος , δι-
καΐως κρινεῖ, τῷ λόγῳ ὑποιάττων τὰ πάθη τῆς ἆλο-
γίας, καὶ pi τὸ χεῖρον ἐπανιστὰς τῷ κχρείττονι, ὃ
xaxou xai ἀδίχου χριτοῦ.

Τρυγήσατε εἰς xapzór ζωῆς. Οἱ μὲν σπείραντες
εἰς ἀδιχίαν, xat ἀδιχήσαντες τόν τε θεὸν, διὰ τοῦ τὸ
σέθας αὐτοῦ ἀναθεῖναι τοῖς εἰδώλοις, τό τε φύσει δί-

5 [V Reg. xix, 35.

Vel universam virtutem intelligit, quae justitia no-
minatur, eo quod virtutes operans juste judicat,
rationi subdeus affecius irrationaljtatis, nec quod
pejus est potiori praeferens, id quod pravi et in-
justi est judicis.

Vindemiam facite ad [ructum vite. Seminantes,
injustitiam, et injuria Deum afficientes, cultum
ejus idolis. deferendo, ac natura (92) injustum,

Varie lectiones et note.

(87) Ἐνισχύει, fortis est, Cod. Ven.
(88) Deest ἐν in. cod. Ven.

(89) "Anpaxcov deest in Cod. Bav.
(90) Οὕτως, sic, Cod. Bav.

(SU Adde particulam δὲ qux precedens μὲν pos-
Lulat.

(92) ἄτα σα sie habent : ae natura justum (injuria
scilicet aflicientes) vitium virtuti anteponendo.

?5l

TIIEOPDYLACTI BULGARLE ARCITIEP. T

per vitiositatem suam virtuti antepoueudo, illi ad Α xa:ov, διὰ τοῦ τὴν χάχίαν προτιμῆσαι τῆς ἀρετῆς '

mortem vindemiam fecerunt ab hostibus | occisi.
Yobis autem, qui sementem fecistis ad justitiam
conferentenm (est aytem semen bona omnino cogi-
talo qua in opus exit), vobis, inquam, messis in
fructum vite proveniet. Effugietis enim hostium
enseim, οἱ vivetis : fruemini hae vita praecedenter,
deinceps vero el. consequenter futura. ccelesti.
Pristerea sensibilem et externis bonis gaudentem,
veluti carnalibus adhuc, etiam promittit.

Ac-endite vobis [umen cognitionis. loc est, Agno-
$cite Deum, deficientes ab idolis.

Inquirite Dominum interea usque dum veniant
[ctus justitie vobis. Monstrat ipsis rationcein, per
quam semineut οἳ illuminentur. At qualis ille
modus? Dominum, inquit, inquirere, querere au.
teu) citra intermissionem, donec justitiam perfe-
ceris, et fructus ejus, hoc est, reliquas virtutes
ei lumen cognitionis. Vel : Quarite, pro, Preca-
nini Dominum, usquequo permotus inflexusque
vobis sese reddat, Quod si justitiam. operabimiui ,
propterea ne confidite : citra namque Dei opem
ips» non potest eripere vos. lpsum igitur inqui-
1116, Fogantes, ut vos ab iis que metuitis, periculis
liberet. Haud «is dissimilia David ait : Ocu!i nostri
ad Deum nosirum, taniisper dum miserealvr nostri **,
Bin Christus est justitia, juxta divum Apostolum, vi-
detur hic locus adbortari legis doctores : Seminate
in cordibus auscultantium semina ad Christum, vere

justiriam, ducentia. lloc enim est vobisipsis s"mi C

nare. Diacipulorum namque profectusad przeceptorein
quoque pertinet. Ac colligite, vcluti in vindemia, litte-
raw, mon ut in ea stetis, sed ut illum inde decerpatis,
qui dixit : Ego sum vita ^. lufert ergo : Accendite,
iuquit, vobis lumen cognitionis, qui legi assidetis,
futurorum bonorum umbram babenti τ lumen cogui-
ionis Christi v»bis accendite, Quin aliquis sibi Iu-
men incendit, sibique pradlucet, dum ad nos acce-
dit. Quoniam autem David ait: Accedite ad ipsum
«οἱ illustramini '! : 97 non injuria nobisipsis lucein
prebere, ei facem accendero jubemur. Quzrite
44ui in lege agitis, Dominum, nam ipse dabit vobis
«rucius justitiz. Siquidem ex operibus legis non
habebitis justitiam, sive justificationem : justifica-
bimini autem ex fide. in Christum Jesum. Jam si
seminans in carnem, ex carne corruptionem me-
Ael : seminans autem in spiritum, ex spiritu vitai
elernam coliiget. 7 : demus operam, neque in car-
nem seminare, neque in spiritualia sic festinemus
semen spargere, uL. spectemr inde hominibus :
uon enim nobisipsis i ία seminamus, sed volucribus
celi, quibus non celaía semina gunt exposita, Ve«

** Psal. cxxu, 2. 7* Joan. xi, 25.
"N

"! Psal, xxxn, 6.

ἐχεῖνοι εἰς θάνατον ἐτρύγησαν, ἀποχτανθέντες ὑτὸ —
τῶν πολεμίων. Ὑμῖν δὲ, τοῖς σπείρασι τὰ εἰς διναιο-
σύνην φέροντα (σπέρµα δὲ πάντως ὁ ἁγαθὸς Άογι-
σμὸς, ὃς εἰς τὴν πρᾶξιν φέρει) * ὑμῖν οὖν ὁ τρνγη-
τὸς, El; χαρπὸν ζωῆς ἀποδήσεται (95). Ἑκφεύξειθε
γὰρ τὸ τῶν πολεµίων ξίφος, χαὶ ζήσεσθε * ταύτην δὲ
τὴν ζωὴν προηγουμένως, xat ἑπομένως τὴν µέλλου-
σαν. Tiv δὲ αἰσθητὴν ζωὴν, ὡς σαρχίνοις, ὑπισγνεῖ-
ται αὐτοῖς.

Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς 1γώσεως. Τοντέστηι
Ἑπίγνωτε τὸν θεὺν, ἀποστάντε; τῶν εἰδώλων.

Ζητήσατε τὸν Κύριον ἕως τοῦ ἐ.δεῖν γενγή-
para δικαιοσύνης ὑμῖν. Δείχννσιν αὐτοῖς τρόπον,
δι) οὗ σπεροῦσι xai φωτισθήσονται. Ποῖος δὲ οὗτος:
Τὸ τὸν Κύριον ἐπιζητεῖν ' ζητεῖν δὲ ἀεὶ, ἕως οὗ χατ-
ορθώσητε τὴν δικαιοσύνην, xai τὰ γεννήµατα αὖὐ-
τῆς, τουτέστι, τὰς λοιπὰς ἀρετὰς xal τὸ qux τῆς

Ὑνώσεως. Ἡ τὸ, Ζητήσατε, ἀντὶ τοῦ, Δεήθητε τοῦ

Κυρίου, ἕως οὗ ἐπιχαμφθεὶς, ὑμῖν ἀπολῷ (94). El
γὰρ δικαιοσύνην ἐργάσεσθε, ἀλλὰ μὴ ταύτῃ θα-
ῥεῖτε" ἄνευ γὰρ βοηθείας, αὕτη οὐχ ἰσχύει ἑξελέ-
σθαι. Αὐτὸν οὖν ζητήσατε , 0sópevot αὐτοῦ, ἵνα ῥύ-
σηται τῶν ἐλπιζομένων δεινῶν, Ὅμοια Δαθὶδ λέγει

οἱ ὀφθα.ϊμοὶ ἡμῶν αρὲς Κύριον τὸν Θεόν ἡμῶν,

ἕως οὗ οἰχτειρῆσαι ἡμᾶς. El ὁ Χριστός ἐστι δικχιο-
εύνη, κατὰ τὸν Απόστολον, ἔοικεν ὁ λόγος τοῖς vo-
µοδιδασχάλοις παραινεῖν " Σπείρατε tv ταῖς χαρδίαις
τῶν ἁἀχροατῶν τὰ φέρ΄ντα εἰς τὴν ὄντως δικαιοσύνην
τὸν Χριστόν. Τοῦτο δὲ ἑαυτοῖς ἐστι σπείρειν ’ ἡ γὰρ
τῶν μαθητῶν ὠφέλεια, εἰς τὸν διδάσχαλον περιήχει,
Καὶ τρυγήσατε τὸ γράμμα, οὐχ ἵνα στῆτε &v αὐτῷ,
ἀλλ’ ἵνα καρπώσησθε τὸν εἰπόντα' Εγώ εἰμι ἡ ζωή.
Ἐπάγειοῦν' εΦωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως, » ol τῷ
νόµω προσκαθήµενοι, τῷ σχιὰν ἔχοντι τῶν µελλόν-
των ἀγαθῶν ' τὸ φῶς τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ φω-
τίσατε ἑαυτοῖς. Αὐτὸς δέ τις ἑακυτῷ φωτίνει τὸ φῶ».
El (95) γὰρ τὸ προσελθεῖν ἐφ' f uiv, λέγει δὲ Xa6i2-
IlpocéAUscs [πρὸς] αὐτόν καὶ φωτίσθητε - εἰχότω;
ἑαυτοῦ; ςωτίζειν πελευόµεθα. Ζιτήσατε ἐν τῷ νόμφ
τὸν Κύριον ' αὑτὺς γὰρ δώσει ὑμῖν τὰ εννήµατα τῆς
δικαιοσύνης. "Ex μὲν γὰρ τῶν ἔργων τὸῦ νόμου, οὐχ
Έξεῖε διχαιοσύνην, τοι δικαϊωσϊν * δικἀιωθἠσεσδε δὲ
Ex τῆς πίστεως , τῆς εἰς Ἀριστὸν Ἰησοῦν. El δὲ xai
ὁ μὲ», σπείρων εἰς τὴν σάρχα, Ex τῆς σαρχὺς Ὀερίσει

'φθοράν * 6 δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐχ τοῦ πνεύ-

µατος ζωὴν αἰώνιον τρνγήσει σπὀυδἀσωμεν μήτε
εἰς την cápxa απείρειν, μήτε εἰς τὰ πνευµατ'χὰ
σπεύσωμεν σπέίρειν ταῦτα, πρὺς τὸ θεαθῆναι τοῖς
ἀνθρώποις», Οὐχ ἑαυτοῖς γὰρ οὕτω σπείροµεν, ἀλλὰ
τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ. Tà γὰρ μὴ χρυπτό; ενα
σπέρµατα τούτοις ἔχχειται. Ὅταν δὲ διὰ τῆς πρ:-

1 Galat. vi, 8.

/ Varie lectiones et notam.

(95) Ld Hn Cod. Bau.

(94) Ἔως οὗ image Oei, τοὺς τῆς δικαιοσύνης
χαρποὺς ὑμῖν ἁποδῷ., quoad inflexus, justitie fru-
cius vobis reddat, CoJ. Ven.

(95) H:ve ita sonant : $i enim accedere in nostra
potestate est. dicitque David: Accedite ad ipsum et
iiuminamini , merito eic.

199

EXPOSITIO IN. PROPHETAM OSEAM. — CAD. X.

T3À

χτιχής σπείρωµεν, τότε τὸ φῶς τῆς γνώσεως xal τῆς Α rum si per fidei opera seminemus, tum lux cogni-

θεωρίας ἑπαστράψει ἡμῖν.

"Iva cl παρεσιωπήσατε ἀσέδεια», καὶ τὰς ἁἆδι-
xlac αὐτῶν ἑερυγήσατε; Ἔδει, φησὶν, ὑμᾶς σε-
θηχότας, τοῖς τῆς µετανοίας χρήσασθαᾳι φαρμάχοις,
καὶ μη παρασιωπῆσαι, ἀλλ ΄ ἐξομολογήσασθαι. NUv
δὲ τοῦτο μὴ ποιῄσαντες, ἐτρυγήῆσατε τὰς ἀδικίας τῆς
ἀσεθείας, ὑπὲρ αὐτῶν τὰς ἀξίας ποινὰς ἁποτίσαν-
τες. Τίνες (96) δέ εἶσιν αἱ ἀδικίαι τῆς ἀσεθείας,
διαφόρως εἴρηται * fj τε γὰρ πρὸς τὸν θεὸν καὶ ij
πρὸς τὸν πλησίον. ᾽Αρμόνει δὲ ταῦτα xal mavit
ἱερεῖ xal διδασχάλῳ χάὶ ἄρχοντι. O0 γὰρ δεῖ παρα-
σιωπᾷν, ἀσεδούντων ἁδελφῶν. "O τε γὰρ νόμος ἔλε-
Τεν’ Ελέγξεις (97) τὸν ἀδε.1φόν σου, καὶ οὐ Anse
ἑα᾽ αὑτῷ ἁμαρτίαν : καὶ ὁ Παῦλος τὸν ἁμαρτά-
νοντα ἑνώπιον πάντων χελεύει ἑλέγχειν, ἵνα χαὶ οἱ
λοιποὶ φόδον ἔχωσιν * ὡς εἴ ve σιγἠσει ὁ λαλεῖν
ὀφείλων, χαὶ αὐτὸς ερυγᾷ τοὺς καρποὺς τῆς ἁδ.χίας,
οὗ µόνον ἣν ἐκεῖνος ἁδιχεῖ ὁ ἁμαρτάνων , ἀλλὰ καὶ fiv
αὐτὸς τὸν ἁμαρτάνοντα àbtxet, μὴ ἑχχόπτων αὐτοῦ
τν πρὸς τὸ xaxbv (98) ὁρμῆν.

Ἐφάτετε χαρπὸν γευδῆ, ὅτι ἤ Ίπισας ἐν τοῖς
ἁρμασί σου, ἐν π.Ἰήθει δυνἀμεώς σου. Καὶ éCa-
γαστήσεται (99) ἁπώλεια év τῷ «Ἰαῷ σου, xal
zdvra τὰ περιτετειχισµένα (1) σου οἰχήσεται.
Την µαταίαν ἀλπίδα λέγει χαρπὺν φευδῆ. Σὺ μὲν,
φησὶν, ἤλπισας ἐπὶ πολυπληθείᾳ λαοῦ xai ἐπὶ Bp-
hact* τὸ δὲ εἰς τοὐναντίον ἐχθήσεται. Ὅ τε γὰρ

λαὺς, ὁ πολεμιστὶς, σὺν τοῖς ἅρμασιν ἀπολεῖται * αἱ C

πόλεις δὲ αὐταὶ ἀφανισθήσονται, καὶ οὐδὲν ὠφελῆσει
ἡ ἀπὸ τῶν τεεχῶν ἀσφάλεια. Ταῦτα καὶ πρὸς πάντα
ἄρχοντα λέγεται, οἱόμενον ἀσφάλειαν ἑαντῷ περι-
ποιεῖσθαε δι) ἐπινοιῶν xal ἐφευρέσεων ἀνθρωπίνων,
Καὶ ol. Ἑδραῖοι δὲ δόντες ἀργύρια ixavà τοῖς τὸν
τάφον τηροῦσι στρατιώταις, ἑχαρπώσαντο τὸ ψεύ-
σασθαι, ὅτι οὐκ ἀνέστη ὁ Κύριος ' διὸ τῶν Ῥωμαίων
ἐπελθόντων, ἑλπίσαντες ἐπὶ πλήθει λαοῦ xal ὀχυρό-
tjt: πόλεων, ἀπώλοντο. Ἡ δὲ ἀπώλεια — iv µέσῳ
αὐτῶν ἦν ' ἑστασίασαν Υάρ. Καὶ οὗ µόνον ὑπὸ τῶν
ἐχθρῶν, ἀλλὰ xal αὐτοὶ ἐφ ἑαυτῶν ἐδαπανῶντοι
Καὶ ὁ λιμὸς &b τὴν ἀπώλειαν ἐν µέσῳ αὐτῶν ἐποίει *
οὐ γὰρ μητέρες τέχνων ἐφείσαντο δι αὐτόν."

tionis οἱ contemplationis illucescet nobis."

Vrns. 15. Utquid conticsistis impietatem, εἰ in-
jastitias ejus messuistis ? Decebat vos impie agentes,
penitentiz pharmacis uti, nec reticere impia (la-
gitia, sed confiteri. Nurc vero id non facientes,
decerpsistis injustitias impietatis, digua pro ipsis
supplicia referentes. Atque hzc sccundum ιο”
dam impietas, bifariam intelligitur, vel erga Deum,
vel homines, seu proximum. Quadrant autem hizee
omni sacerdoti, doctori et principi adeoque ma.
gistratui. Non enim oportet silentio przterire de-
lita, si quando fratres impie agant. Lex euin
pracepit : Argue fratrem tuum, nec accipies vel ad-
mittes super ipso peccatum "*," Dein Paulus etiam

! peccantem coram omnibus reprehendi jubet, ut et

reliqui sie in trepidationem conjiciantur "*. Quo-
circa si taceat cujus loqui interest, ipse etiam de-
metit fructus injustitiz, non ejus tantitinmo:o qua
peccans ille injustus est, verum et ejus qua ipse
erga peccantem injurius est, non exscindens ejus
ad bonum impetum.

- Vrms. 15, 14. Comedistis. [ructum. mendacem,
quoniam aperasti in. curribus tuis, in. multitudine
potentie tue. Exsurgetque pernicies in populo two,
el omnia munimenta tua peribwnt, Vanam spem
fructum mendacem appellat. Tu, inquit, speras'i
in ingenti populi tui copia et in curribus : at vero
diversum eveniet. Populus enim bellicosus una
cum curribus interibit, et ipse civitates dirüentur;
neque quidquam proderit murorum firwitudo οἱ
munitio. Il&c ad quemvis etiam principem di-
cuntur, qui arbitratur sibi munitionem et securi-
tatem parare humanis cum consiliis tuui inventis.
lJebrei quoque, cum abunde argenüi dedissent
militibus, qui sepulcrum Christi. eustodiebaut ,
mendacium decerpserunt, dicentibus illis, quoc
non resurrexisset : propterea, Romanis ádvenien-
tibus, (iduciamn ponentes in multitudine popuii et
munitione urbis, perierunt. 98 luteritus autein
ille in medio ipsorum erat : seditionem enim inter
sese su:citarunt, nec ab externis hostibus fantum,
verum et a seipsis absumebantur. Przterea fa-

μον perniciem in medio ipsorum pariebat, adeo ut ne matres quidem suis parcerent charissimis

alioqui pignoribus.

Ὡς ἄρχων ΣαΛαμὰ ἐκ τοῦ olxov Ἱεροδάκ1 (2), D VEns. 11, 15. Tanquam princeps Salama ex

ἐν ἡμέραις πο.έμου, μητέρα ἐπὶ τέχγοις ἡδάοι-

7 Levit. xix, 17. "^ I Tim. v 90.

domo Hieroboal , matrem cum liberis in. terram

Varie lectiones et note

(96) Quanam vero sint impietatis injustitie mul-
lifasiam esi dictum : nam el ea (innuitur) quo spe-
ctat ad;Deum, et que pertinet ad hominem. Sic babent
Grzca verba.

(97) Ελεγμῷ ἑλέγξεις, redarguitione redargques,
Cod. Ven.

(98) Sie Lonicerus, qui forte legit χαλὸν, bonum,
Pro quo in utroque cod. Ven. et Bav. habetur xa-
χὸν, malum, et recie quidem.

(99) Ἐξαφανισθήσεται, Cod. Bav., sed male, for-

tasse pro ἐχφανισθήσεταε, vel ἐξεμφανισθήσεται..
Tisi forte legere quis malit ἐξαφανισθήσεται &no -
λείᾳ. delebitur ad internecionem, | scilicet. civitas,
vel civitatis potentia.

(!) Seribendum vel περιτειχίσµατα,. vel περιτε--
τειχισµένα, ut. consideranti Paebit

(3) "Iepo6áaA, Hierobaal. Lonicerus autem le-
gisse videtur. Ἱεροθόαλ, uL ex ipsius interprctatione
conjicere est.

109

THEOPHYLACTI BUÜLGARIUE ARCHTEP.

T$6

precipitarunt, sic faciam vobis, domus Israel, a Α σαν οὕτως ποιήσω ὑμῖν, oixoc τοῦ "Iopah,

[acie malitiurum vestrarum, Cum idolorum cultui,
vero Deo relicto, Israelitze olim se dedidissent,
immisit super eos Deus Madienzorum principes,
Oreb, Zeb, Zebee ct Salinanan 15, Is igitur Sal-
manan, quem hic Salama vates oppellat, in tan-
tum crudelis erat et ferox, ut matres una cum
pueris suis infantibus solo illileret, et in terram
precipites daret, ac eum in modum miserabilis-
sima morti traderet : hoc autem faciebat mulie-
ribus ex domo Hieroboal, hoc est, Gedeonis, sive
Hebraeis uxoribus. Nam domum Gedeonis, uni-
versam Hebraicam cognationem dicit, Hanc igitur
ad formulam vobiscum agam, o domus Israel, tra-
damque vos hostibus propter peccata vestra, qui
infantes una cum matribus miserabiliter perdent.
Hieroboal autem Gedeon vocatur, quod sacrum
opus egerit, Baal idoli columnam auferendo, lucum
pariter idolo dicatum una nocte exscindendo.
CAPUT XI.

Vgns. 1. Sub diluculum abjecti sunt. Diluculo,
inquit, abjeeti sunt. Quando, inquit, ezspectarunt
Assyriorum auxilium, ut ipsis appareret instar di-
luculi, in nocte hzsitationis constitutis, et in an-
gustia belli, tunc abjecti sunt Babylonem. captivi.
Vel quia celeriter ac brevi post tempore perniciem
sustinebunt : diluculum enim non perinde longum
tempus continet : sol enim ortu suo insequens,
diem facit, Ad bxc Deus, usquedum tolerans est
mali, dormitare dicitur : ubi vero coeperit se ul-
cisci, tum exsurgere videtur. Dicit igitur, quo-
niam Alio tempore dormitabam, veluti in nocte,
non videns eos : nunc vero tanquam diluculo
facto, expergefio, ac in posterum rejiciam eos.

Abjectus est rex Israel. Abjectus est quidem,
quatenus translatus est Babylonem rex Israel.
Abjectus est etiam, quatenus ecssavit deinceps
regnum Samariz, ut spe recitatum est. Rejecti
sunt etiam tenebras eligentes Hebrei, quando
evangelici verbi Jumen apparuit. Quod si per di-
luculum accipiamus Precursorem, divum Joannem
Baptistam , qui advenientem solem Christum nun-
tiabat, abjecii sunt tum, quando eis 99 diceret :
Genimina viperarum, ne incipiatis dicere iu cordibus
vestris ; Patrem habemus Abraham ?* ; et : Omnis
arbor non faciens (ructum bonum, excinditur, et in
ignem projicitur ". Cur vero hoc passi sunt? Quo-
niam abjecerunt ipsi Christum, regem Israclis. Sic
qua in nobis Deum ad iracundiam provocant, di-
liguntur quidem a nobis tantisper, dum noetem
ei sensus vacuitatem habuerimus. Ubi vero audito
dicente : Expergiscere qui dormis, et surge ex mor-
tuis **, et Christo illucescente, extra noctem illam
et insensibilitatem translati fuerimus, perveneri-

ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Εἰδωλολατρῆσασί

τε τοῖς Ἰσραηλίταις ἐπαφῆκεν ὁ Θςὸς τοὺς τῶν
Μαδινιαίων [f. Μαδιηναίων] ἀρχηγοὺς, Ὡρὴῆθ xav
Z56 καὶ Ζεθεὶ xai Σαλμανάν. Οὗτος οὖν ὁ Σαλµα-
νὰν, ὃν xal Σαλαμὰ καλεῖ ὁ θελς, τοσοῦτον ἣν ὠμὸς,
ὥστε τῷ ἑδάφει προσαρἀσσειν καὶ προσχρούειν τὰς
μητέρας μετὰ τῶν τέχνων, xai οὕτως οἰχτίστῳ
θανάτῳ παραδιδόναι ' τοῦτο Db ἐἑποίει ἐπὶ ταῖς
γυναιξὶ, ταῖς Ex τοῦ οἴχου τοῦ Ἱεροδάαλ, τουτέστι,
Ἰεδεὼν [[. Γεδ.], ἤγουν ταῖς Ἑδραίαις. Οἶκον γὰρ
τοῦ Γεδεὼν, τὴν 'E6patxhv πᾶσαν συγγένειάν φησιν.
Οὕτως οὖν καὶ νῦν ποιήσω ὑμῖν, οἶκος τοῦ "Iopan,
καὶ παραδώσω ὑμᾶ; ἐχθροῖς διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν,
ol xai τὰ νήπια σὺν ταῖς µητράσιν οἰκτρῶς δια-
φθεροῦσι. Ἱεροθάαλ δὲ λέγεται ὁ Γεδεὼν, διὰ τὸ ἱερὸν
ἔργον ποιῆσαι, xal την τοῦ Βάαλ στήλην χαθελεῖν,
καὶ τὸ ἄλσος. τὸ ἀνατεθειμένον τῷ εἰδώλῳ, ἑκχόφαι
ἐν μιᾷ νυκτἰ.

KE9AA. ΙΑ’,

ρθρου ἀπεῤῥίφησαν. "Occ προσεδόχησαν, φηςὶ,
τὴν τῶν Ασσυρίων βοῄθειαν αὐτοῖς ἐπιφανηναι 6;
ὄρθρον, ἐν νυχτὶ τῆς ἀἁπορίας καὶ στενοχωρίας του
πολέμου οὖαι, τότε ἀπεῤῥίφησαν εἰς τὴν Βαθυλῶνα
αἰχμάλωτοι. Ἡ ὅτι ταχέως καὶ αυντόµως τὴν
πανωλεθρίαν ὑποστήσονται * χαὶ ὁ ὄρθρος yàg
βραχὺν xatpby κατέχει’ εἶτα ἥλιος ἀνατέλλων τὴν
ἡμέραν ποιεῖ (3). ᾽Αλλὰ καὶ ὁ soe, ἕως μὲν ἀνεξι-
xaxet, ὑπνώττων λέγεται: ὅταν δὲ ἄρχεται ἐχδιχή-

6 σεις ποιεῖν, τότε ἑξανίστασθαι δοχεῖ. Φησὶν οὗν,

ὅτι Τὸν μὲν ἄλλον χαιρὺν ὕπνωττον, οἷον ἓν vuxti
παρορῶν αὐτοὺς * νυνὶ δὲ οἱονεὶ ὄρθρου φανέντος,
διυπνίζοµαι, καὶ λοιπὸν ἀποῤῥίφω αὐτούς.

Απεῤῥίφη βασιλεὺς Ἰσραή.. ᾽Απεῤῥίφη μὲν,
καθὺ µετῳχίσθη εἰς Βαθυλῶνα ὁ βασιλεὺς Ἱσραίλ'
ἀπεῤῥίφη δὲ xa, χαθὸ ἐπαύθη τοῦ λοιποῦ ἡ iv
Σαµαρείᾳ βασιλεία, ὡς Πολλάκις εἴρηται. Απεῤῥί-
φησαν δὲ καὶ οἱ τὸ σκότος ἐἑλόμενοι Ἑδραϊοι, ὅτε
τὸ φῶς τοῦ εὐαγγελιχοῦ λόγου ἔφανεν. El δὲ xx
ὄρθρος ὁ Πρόδρομος, ὡς μηνύων τὸν ἤλιον, ἀπεῤῥί-
φηῃσαν xai τότε, ὅτε ἔλεγεν ἰαὐτοῖς * Γεγγήματα
ἐχιδνῶ», μὴ ἄρξῃσθε Aéyew dv ἑαυτοῖς * Πατόρα
ἔχομεν τὸν "A6padp* καὶ, Πᾶν δένδρο’ μὴ

D ποιοῦ» καρπὸν καλὸν, ἑκκόατεται, καὶ sic πῦρ

βάἀ.ΊΛεται. Διὰ τί δὲ τοῦτο ἔπαθον ; Διότι ἀπεῤόίφη
αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσοαῇλ. Καὶ τὰ
ἐν ἡμῖν δὲ παροργἰζοντα τὸν θεὸν, στέργονται μὲν
ἡμῖν μέχρις οὗ νύχτα xal ἀναισθησίαν ἔχομεν.
Ἐπειδὰν δὲ ἀχούσαντες τοῦ λέγοντος" "ΕΤειρᾶι,
ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ
ἐπιραύσει σοι ὁ Χριστός * ἔδω γενώµεθα τῆς vv-
χτὸς ἐχείνης xax ἀναισθησίας, καὶ εἰς συναίσθησιν
ἔλθωμεν τῶν πραχθέντων, ὄρθρον δὲ δόξωµεν ἔχεινν

*5 ]μά]ο. vi, 5, 6... '* Luc. Ἱ. 7 Ibid. 9. 15 Ephes. v, 14.

Varie lectiones et nola.
A) ᾿Βμέραν ποιεῖ. τότε ἑξανίστασθαι δοχεῖ, (04. Bav. Cetera adjecimus ex Cod. Yen.

191

τηνικαῦτα ἀποῤῥίπτεται ἡμῖν τὰ πρότερον ἀγαπώ-
μενα, γαὶ αὐτὸς ὁ πρὶν βασιλεύων ἓν ἡμῖν ἄρχων
400 σχότους.

ἄιδτι κήπιος Ἴσρα] 1, καὶ ἐγὼ ἡγάπησα αὐτὸν,
ταὶ ἐξ Αἱγύπτου µετεκάΊεσα τὰ réxva αὐτοῦ
παθὼς µετεχάλεσα αὐτοὺς, οὕτως ἀπφχοντο ix
προσώπου µου. Ἐξ ἀνοίας, qnot, xai νηπιώδους
διανυίας ταύτην τὴν τιµωρίαν ὑπομενοῦσιν. Ἐγὼ
μὲν γὰρ αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου µετεχάλεσα, xal τῆς
πικρᾶς ἐχείνης Ἰλευθέρωσα δουλείας * αὐτοὶ δὲ,
ἀπῴχοντο Ex προσώπου µου μὴ θελήσαντες ἐμοὶ
ἐμφανίζεσθαι, χαὶ ἐμοὶ λειτουργεῖν, ἀλλὰ τοῖς εἰδώ-
lote. "H xat οὕτως τοῦτο νοῄσεις. Ὥσπερ yàp τινος
ἀποροῦντος, τίνος ἕνεχα τοὺς οὕτω βδελυροὺς thv
ἀρχὴν ἐχάλεσε ΄ φησὶν, ὅτι Διὰ τοὺς πατέρας ἡμῶν
[ὸμ. ?]. 6 μὲν γὰρ "Iaxi»6, φησὶν, ὁ μετονομασθεὶς
Ἰσραὴλ, νήπιος fiv, τουτέστιν, ἄπλαστος, καὶ Ἠγά-
πησα αὐτὸν ἔτι ὄντα ἓν τῇ χοιλίᾳ τῆς μητρός. Τόν’
Ἱακὼδ γὰρ, φησὶ, ἠγάπησα, ἰτὸν δὲ 'Βσαῦ
ἐμίσησα. Auk τοῦτο xal τὰ τέχνα αὐτοῦ ἐδειλόμην
t^c τῶν Αἰγνυπτίων δουλείας. Λὐτοὶ δὲ, οἱ διὰ τοὺς
πατέρας τιµηθέντες, ἔφυγον ἀπ᾿ ἐμοῦ, οὗ xa0' ἕνα
xaX δύο, ἀλλὰ κατὰ πλήθη χαὶ χατὰ quide, ὥσπερ
xaX ἐχάλεσα αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου ἀθρόως. Καὶ αὐτὺς
δὲ 6 Χριστὸς Ἱσρα]λ λεγόμενος (αὐτὸς yàp τὸν
θεὸν ἑώραχεν Οὐδεὶς γὰρ cóv Πατέρα ἑώραχεν,
εἰ μὴ ὁ àv £x τοῦ θεοῦ), οὗτος τοΐνυν νήπιος

ἐγένετο, χαὶ ££ Αἰγύπτου ἐκάλεσεν αὐτὸν ὁ Πατὴῆρ, C

τὸν ἀληθῶς ἀγαπητόν. 'AXX οἱ τῶν Ἱουδαίων παῖ-
δες, xal τοῦ Χριστοῦ τέχνα λεγόμενοι, διὰ «hy
συγγένειαν τῆς σαρχὸς, χατὰ τὸ, Ἰδοῦὗ ἐγὼ καὶ τὰ
παιδία, ἅ µοι ἔδωκεν d θεὸς, ὁσάχις παρ αὐτοῦ
ἐχαλοῦντο, ἀπέφευγον.Δ.ὸ Deve * Ποσᾶκις ἠθέησα
ἐπισυναγαγεῖν τὰ céxva σου, καὶ obx ἠθεῖή-
caes ! "Opa 86: ὅτε τις τῇ καχίᾳ νηπιάξει, τότε
ἀγαπᾷ αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ "IopatÀ αὐτὸν ποιεῖ,
δρῶντα θεὸν καὶ γινώσχοντα (Εἰς γὰρ xaxóreyvor
Φυχὴν» οὐ» εἰσελεύσεται σοφία), καὶ ἓκ τῆς
Αἰγύπτου µεταχαλεῖται τῆς πολυπλανοῦς γνώσεως
τοῦ αἰῶνος τούτου, τῆς µαρανθείσης. Πλὴν χρὴ
νήφειν, μήπως μετὰ τὸ χληθῆναι ὑπὸ Θεοῦ εἰς τὴν
ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τὰ τέχνα ἡμῶν, τουτέστιν,
οἱ ἀνθρώπινοι λογισμοὶ, οὓς γεννῶμεν ἡμεῖς, &mo-

πέσωσι τοῦ θεοῦ. Λογισμοὶ γὰρ θνητῶν δειλοῖ, καὶ ;

ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν. Διὸ xal Τἀῦλός
Deqev * El δέ τις δοκεῖ εἰδέγαι τι, φρεγαπατᾷ
ἑαντὸν, καὶ τετύφωται, μηδὲ’ ἐπιστάμενος. Ἡ
γὰρ 7}ῶσις φυσιοῖ.

Αὐτοὶ τοῖς Βααλεὶμ ἔθυον, καὶ γ.Συπτοῖς &v-
᾿ µίων. Βααλεὶμ, ὡς πολλάκις εἴρηται, τὰ τοῦ Βάαλ
εἴδωλα ὀνομάζει Ἱλυπτὰ δὲ, τὰ τῶν ἑτέρων
θεῶν. Ἐνδείχνυται δὲ τὴν ἀγνωμοσύνην αὑτῶν, ὅτι
αὐτὸν ἀφέντες, λυτρωσάμενον αὑτοὺς ἐξ Αἰγύπτον,
τοῖς τοιούτοις ἑλάτρευον. Καὶ τὴν οἰχείαν δὲ χρη-
. ατότητα διὰ τῶν ἐξῆς ἐχφαίνει.

το Malach, 1, 1. ** Joan. 1, 18. *' Ilebr. it, L5. 5 Math. xxn, 57, 9* Sap. 1, 4.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM, — CAP. XI.
ἀρχὴν δηλαδη ἡμερινῆς xat φωτεινῆς καταστάσεως Α

T58-

musque ad perceptionem eorum quz egimus , di-

luculumque nacti esse videbimur, imperium vide- -
licet diurpze, adeoque lucidze comstitutionis, tune-
sbjiciuntur a nobis antes dilecta, et ipse qui prius:
in nobis regnabat, princeps tenebrarum.

Vens. 1,9. Quia infans est. Israel, εἰ ego. dilexit
eum, εἰ ez Egypto accersivi filios ejus. Quemad-
modum advecavi filios. ejus, sic abierunt ez [acie
mea. Proque dementia et infantili cogitatione sua
hoc supplicium sufferent. Ego quidem ex AEgypto-
ipsos accersivi, et ex amara illa servitute liberavi z
ipsi »utem recesserunt 4 me, nolentes ostendere
ge mihi, ac servire mihi, sed idolis. Vel in hunc
etiam modum hoc intelligere poteris. Perinde nam
que ac quopiam ambigente, cujus rei gratia adeo
exsecrahiles vocaverit primum, respondet, Propter
patres. Nam Jacob cognomento Israel tnfans erat,
hoc est, simplex et non fucatus, non fictus, quem
dilexi adhue in alvo matris sux exsistentem., Jacob
enim, dicit Dominus, dilexi, Esau odio proseculns
sum "*. Eam ob causam filios ejus eripui ex ZEgy-
ptiorum servitute, ipsi vero patrum et majorunre.
suorum nomine honorati, fugerunt à me, non sin-
guli vel bini, verum secundum eopias et Juxta tri-^
bus, itidem ut vocavi eos ex Egypto uno agmint.
Christus ipse Israel etiam dicitur, ut qui Deum-
ipse viderit: Nemo enim Patrem vidit, nisi qui ex
Deo est **. Vlle igitur Infans (uit, et hunc ex gy--
pto vocavit Deus Pater, vere dilectam suut.
Preterea Judzorum filii, Christi etiam pueri dicti
propter cognationem carnis, secundui illud : Ecce
ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus δὲ : quoties
ab ipso vocabantur aufugerunt. Unde dixit Quoties:
volui congregare liberos tuos, et noluistis .. ? Observa
autem : quando quispiam malignitate infans est,
tum diligit eum Deus, Israelem ex ipso faciens.
Deum et cernentem et eognescentem, Siquidem im
maleficam animam non. ingredietur sapientia 55."
Porro ex /Egypto- advocatur peccator, hoc est. ex
multum errante scientia, mareescenteque cognitione
8zreuli hujus. Proinde nos sobrios esse oportet, ne
quando simul ac vocati 100 sumus s» Deo, a4
eognitionem Filii ejus, liberi nostri , id. est .eogi-
tationes hamanz'quas nos generamus, et consilia

D κ Deo excidant. Nam cogitatio mortalium misera

res est, impenseque fragiles et fallaces sunt. eon-
sultationes ipsorum. Hinc.et Paulus ait : Si vero-
quispiam — videiur | movisse aliquid, «eipsum sedu-
cit, excmcatwsque est, nihil sciens. Scientia enim..
inflat ^^.

Ipsi Baaleim immolabant, et sculptilibus ευ [επι
faciebant. Baaielm, ut. ssepe dietum est, Baal ipsius
idola nominat : sculptilia vero, cteterorum deorum.
indicat autem dementiam ipsorum,. quod, relicto
eo, qui ex Jgypto ipsos redemisset, bujus-
modi servirent idolis. Ac propriam suam bo-
nilatem et benignitatem per sequentia in apricunt.
statuit.

** | Cor. viu, &.

στ -

D. οψμο πο ο νο

159 THEOPHYLACTI DULGARI.E ARCHIEP. τῇ
ελα. δ. Ego in pedes erezxi Ephraim, recepi eum A — Kal ἐγὼ συνεπόδισα τὸν Εφραὶμ, ἀνέλαδον

sxper brachium. me&m. Tantam ego benignitate
eis ostendi, ut factus sim ipsis veluti nutrix. Et
quemadmodum illa, parvulum aliquem infantem in
manus acceptura, pedes ejus colligit, (4) vel euin
primum veluti in pedes erigit, sicque eum suble-
vat : non dissimilem ad rationem ego feci, ac veluti
pedes illorum colligens, vel apte dirigens, assum-
psi super dextram meam. Inde juxta obscure hoc
indicat, perinde quasi dicat : Non reliqui vagari
citra ordinem citrave legislationem, sed collegi
palantes ipsos, legem ipsis ferendo, et hrachium
meum, hocest, robur meum.ipsis pro auxilio in
hellis exhibendo, quod imbecillitatem eorum baju-
faret. Infert igitur :

Et non cognoverunt, quod sanem eos in corru- B

plione hominum. Non cognoverunt, inquit, quod
czieras gentes perdens et vastans ego, ipsus sa-
narem, adeoque eis parcerem et commodarem.
Etenim /Egyptios et Palestinam inhabitantes ex-
terminavi. Colligebat etiam pedes Dominus sese
tentantium, eosque veluti in pedes statuebat, sa-
pienter respondens, tcmtabatque eos assumere su-
per brachium suum, ipsisque demonstrare poten-
tiam operum divinitatis sux, quando dissolutum
Séu paralvticum curavit, quando caeco visum re-
Blitust, quando alia simpliciter signa οἱ prodigia
exhibuit, Verum ipsi non agnoverunt, quod medi-
cus ipsorum demissus essel, qui perditos sanaret.
Non enim egent medico bene valentes **. Praeterea
quosdam in vitiis propere currentes, colligit pedi-
bus, et in pedes rite erigit, docens reflectere cur-
sum ad brachium suum, hoc est opera sua, imi-
tarique ejus politiam ei adininistrationem. Brachium
enim fortitudinis in operante vita symbolum est.
At enim plerique non agnoscunt, quod in perditione
humanarum cogitationum et voluntatum sanet
408, hoc est anünas : id quod et alibi dicit : Fe-
ríam pejus, et sanabo melius **.

101 ες. 4. Extendi eos viuculisdilectionis mea.
Ligaturus alicujus manus, extendil eas ut vincire
queat. Idem hoe in loco dicit, Extendi eos, pro eo
«uod est, Paravi eos, idoneosque feci, ut ligaren-
(ur dilectione mea (B). Hoc autem veluti de vite
«que ait, atque David : Eztendi palmites ejus ws-
que ad are el ad flumina. adnata ejus 37. (6) Eos
item, qui manuum ariditate laborabant , et. paraly-
108, succidentemque mulierem, et claudos exten-
dit Dominus, suam per charitatem cun eorum
infirmitates abigendo, tum morbos ferendo. In
vinculis quoque, quibus constringebatur, cuim ob
suum in nos amorem ad Caipham duceretur, er-

αὐτὸν ἐπὶ τὺν Bpaxiord µου. Τοσαύτην ἀγαθότητα
περὶ αὑτοὺς ἑἐνεδειξάμην, ὥστε ἐγενύμην αὐτοῖς
ὡς τροφὺὸς, καὶ ὥσπερ ἐχείνή μέλλουσα μικρόν τι
βρέφος εἰς χεῖρας ἀναλαθεῖν, συνάγει τοὺς «πόδας
αὐτοῦ, xai οὕτως ἀναλαμθάνει a016* οὕτω κχἀγὼ
ἐποίησα, xai otovsi συµποδίσας αὐτοὺς, 6 ἐστι, τοὺς
πόδας συναγαγὼν, ἀνέλαθον ἐπὶ «bv δεξιάν μον,
"Ex τούτων δὲ τοῦτο αἰνίττεται, ὅτι Οὐ χατέλειφα
χινεῖσθαι αὐτοὺς ἄταχτα xal ἀνομοθέτητα * ἀλλὰ
συνήγαγον τὰς χινήσεις αὐτῶν, vópov δοὺς αὐτοῖς,
καὶ βραχἰονά pov, τουτέστι, thv ἰσχύν µου παβα-
σχόµενος absol; αύμμαχον ἓν πολέμοις, τὴν ἀσθό-
νειχν αὑτῶν ἀναθαστάζοντα. Ἐπιφέρει οὖν *

Καὶ οὐκ ἔγγωσαν, ὄτειακαι αὑτοὺς ἐν διαφθορᾷ
ἀνθρώπων. Οὐκ ἔγνωσαν, φησὶν, ὅτι ἕτερα ἔθνη
διαφθείρων χαὶ ἐξολοθρεύων, αὐτοὺς ἰώμην xat ὠφέ-᾽
ouv, Καὶ γὰρ τοὺς Αἰγυπτίως xai τοὺς Παλαι-
στίνην οἰχοῦντας ἐξωλόθρευσα. Συνεπόδιζε xal
Κύριος τοὺς πειράζοντας αὑτὸν iv λόγοις, cc
φῶς ὑποκχρινόμενος, χα) ἐπειρᾶτο ἀναλαθεῖν αὐτοὺς
ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτοῦ, καὶ δεῖξαι αὑτοῖς την δύνα-
piv τῶν ἔργων τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὅτε τὸν παρά-
λντόν ἀνώρθωσεν, ὅτε τὸν τυφλὸν ὠμμάτωσεν, ὅτε
τἆλλα ἁπλῶς ἐποίει σημεῖα xal τέρατα. "AX
ἐχεῖνοι οὖχ ἔγνωσαν, ὅτι ἰατρὸς αὐτῶν ἀπεστάλη,
τοὺς διεφθαρµένους ἰώμενος. OD γὰρ ἔχουσι ypsior
ἰατρῶ» οἱ ἰσχύοντες. Καὶ εὖὐ ρομοῦντας δέ τινα:.
ἐν τῇ χαχίᾳ σν,αποδίζει, διδάσκων ἀναδραμεῖν bz
τὸν βραχίονα αὐτοῦ, τουτέατι͵, τὰ ἔργα αὑτοῦ, xol
µιµῄσασθαι τὴν αὑτοῦ πολιτείαν, ὡς ἕνεστιν. Ὁ
βραχίων γὰρ, τῆς &v τῇ πρακτιχῇ ὶσχύος σύμθολον.
Αλλ) οἱ πολλοὶ οὐχ ἐπιγινώσκουσιν, ὅτι ἓν τῇ δια-
φθορᾷ τῶν ἀνθρωπί.ων λογισμῶν xai Εδλημάτων
ἰᾶται αὐτοὺς, τουτέστι, τὰς φυχὰ-, ὃ χα) ἀλλαγιῦ
Meu: Πατάξω τὸ χεῖρο», καὶ ἱάσομαι có xpsit-
tor.

Ἐξέτεινα αὐτοὺς ἐν δεσμοῖς ἀγαπήσεώς μου.
Ὁ μέλλων δῆσαί τινος χεῖρας, ἑκτείνει ταύτας εἰς
τὸ δῆσαι. Τοῦτο χαὶ ἐνταῦθα λέχει, ὅτι ᾿ἘΕξέτευα
αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ, Ἡτοίμασα αὗτοὺς, χαὶ ἔπιτι-
δείους ἐποίτσα πρὸς τὸ δεθΏναι τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ. TH,

D ὅτι Ἐξήπλωσα αὑτοὺς, xal πολλοὺς χαὶ ivi tow;

ἐποίησα, διότι ἐδεσμούμην τῇ πρὸς αὐτοὺς ἀγάπῃ
Τοῦτο δὲ εἶπεν ὡς ἐπὶ ἁμπέλου, ὡς xo A26 ὃ φτσιν᾽
Ἐξέτειγε τὰ κ.ήματα αὑτῆς ἕως θα.ἱἀσσης, xal
ἕως ποταμῶν τὰς παραφυάδας. Ἐξέτεινε xax τοὺς
ξηρόχειρας ὁ Κύριος, καὶ τοὺς παραλύτους, καὶ τῇ!
συγχύπτουσαν, καὶ τοὺς χωλοὺς, διὰ τὴν ἀγάτην
αὐτοῦ, xal τὰς ἀσθενείας αἴρων, xai τὰς νόσου,

"Lue, v, ΟΙ. ** Jerem. n, 9. *' Psal. rxxix, 19.

Varie lectiones et nota.

(4) Verha : Vel eum primum veful in pedes erigit
desunt in Grzec. interpr.

(5) Vel : Amplificavi eos et multos, atque claros
e[feci, prepterea quod umore erga eos devinclus eram.

Il:wc ex Cod. Bav. et Ven. uU

(6) Qu:e sequuntur usque ad finem hujusin Oscam
Commentarii desunt apud. Lonicerum, adjceimus-
que ex Cod. Bav. et Ven.

761 EXPOSITIO IN PROPHETAM ΟΘΕΑΝΜ.-- CAP. XI. πο
βαστάζων. ᾿λλὰ xat Ev τοῖς δεδροξς, ofc ἐδέθη, ὅτε Α tendit eos, dum ab hoste tenerentur premerenture

ἀκήγετο πρὸς Μαϊάφαν, διὰ τὴν ἡμετέραν ἁγάπη-
qw, ἐξάεσινεν αὐτοὺς, δύὐνεχομένους, xal πεπιε-
δµένους ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἐλευθερώσας τῆς τοιαύτης
πυνοχῆς, Καὶ ütav οὖν δεθῇ ci; fj νόσῳ, f| πενίᾳ,
ἀγαπᾶται ὑπὸ τοῦ Κυρίου, χατὰ τὸν Παροιμιαστὴν,
καὶ ἔχτασις αὐτῷ τοῦτο γένεται ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν,
0fog ἦν χαὶ Παῦλος, εὐδοχῶν Ev ἀσβενείαις, &v
θλίψεσι, xo àv τοῖς δεσμοῖς, οἷς εἶχε, μὴ χωριζόµε-
3o;, τος 6b ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος.

Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς ὡς ῥαπίζων ἄνθρωπος ἐπὶ
τὰς σιαγόνας αὐτοῦ, καὶ ἐπιδ.1έψομαι πρὸς αὐτόν,
καὶ δυ»ήσοµαε αὐτῷ. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Ὡς
παιδίον μικρὸν αὐτὲν ἀνέ-αδον, χαὶ ὅτι Ἠγάπησα
αὐτόν, φηδὶν, ὅτι Διὰ τοῦτο xol σατα[οντι οὗ πιχρὰς
πληγὰς ἐπιθήσω ἀλλὰ μετρίως παιδεύσω, qnot,
διαγόνας αὐτοῦ ῥαπίζων, ἵνα αὐτὸν ἐντρέφω : ὥσπερ
ἂν εἶ τι maa ἡμαρτηχότα ῥαπίσειε. Καὶ γὰ2
καὶ [f. si] ἐπιθλέψομαι (7) µόνον δριμὺ πρὸς αὐτὸν,
ἀρχεῖ πρὸς τὸ κατισχύσαι αὐτοῦ, καὶ τὴν ἓν αὐτῷ
χαχίαν ἐξαφανίσαι. Τοιοῦτό ἐστι τὸ, Ey. Anja μι»
χρᾷ ἡ πωδείᾳ σου ἡμῖν ' καὶ, Παίδευσον ἡμᾶς,
aÀhv ἐν xpla&t, καὶ μὴ ἐν θυμῷ. Εἰ δὲ αἱ σιαγόνες
πρὸς τὸ τρέφεσθ αι ἡμῖν συνεργοῦσιν, ὅρα πῶς ἑῤῥάπι-
δεν εἰς αὐτὰς τοὺς ἓν τῇ "loubalg ὁ Κύριος, λιμὸν
αὐτοῖς ἐπιπέμφας, πολιορχουµένοις ὑπὸ Ῥωμαίων.,
ὠστεἀργῆσαι αὐ τῶν τὰς σιαγόνας. Ο γὰρ ἐξ ἀσθενείας
σαρχὺς ἐχὼν σταυρωθεὶς, οὗτος ὅτε ἐπέδλεφ: πρὸς
αὐτοὺς, τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔδειξεν αὐτοῖς. ᾿Ραπί-
tat ἐπὶ τὰς σεαχόνας καὶ ὁ τῇ ἀτιμίᾳ περιπίπτων,
ἵνα καθαιρεθῇ f). ἔπαρσις, ἣν ἔσχε τιμώμενος πρότε-
ϱο/ 'χαὶ τότε ἐπιθλέπει ἐπ᾽ αὐτὸν ὁ θεάς. "Exi riva
Tàp ἐπιθ]έψω, ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον» xal ἤσυχον καὶ
τρέμοντά µου τοὺς .Ἰόγους; Τηνικαῦτα δὲ καὶ δύνα-
tact» αὐτῷ ὁ Θαΐς. "Ev τῇ ταπεινώσει γαρ ἡμῶν,
ἐμγήσθη ἡρών ὁ Κύριος καὶ ἑλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ
των ἐχθρῶν' Tyco.

Κατέδη Ἔφρε)μ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ΑἈσσοὺρ βα-
σωεὶς αὐτοῦ, ὅτι ovx ἠθέλησεν ἐπιστρέγαι.
Τοῦτο Bw νοήσεις * 1| ὅτι el; Αἴγυπτον παραγενό-
μενος. την ἐχεῖθεν συµµαχίαν ἐζήτει, ἀλλ ὅμως οἱ
Ἀσσύρ'οι ἐἑθασίλευσαν αὐτοῦ χαταχρατῄσαντες, xal

que, talibus eos angustiis liberando. Yel tus» ergo,
cum aut morbo quis, sut. paupertate premitur, a
Domino, teste Paroumiasta, diligitur *6; idque
extensio el est atque progressus in anteriora. Ta-
lis erst et Paulus, qui gloriabatur in infitmnitatibus,
in afflictionibus, quique vinculis quibus con-
siringebatur, haud seereto quodam loco tenebatur,
sed ad anteriora contendebat **,

Et ero. illis, quasi dans alapam homini sper ma-
zillam ejus, et. respiciam ad eum, pravalena ei.
Quoniam saperius dixit, Parvum uti puerum eum
excepi atque dilexi ; propterea nune ait, Haud

acerbioribus eum verberjbus errantem afficiam,

sed leviter corripiam, in gepa& cj alapam impin-
gendo, perinde acsi quis errantem puerum alepa
pereuteret, quem vel 1orvis oculis aspicere $3 est
ad fllectendum eum, emendandaque vitia quibas
laboret. Huic sunileest illud » In tribulatione parva
correctio iua nobls ; ei : Gorripe nos, verum in judi-
cío, non in furore **. Quoniam vero inaxille adju-
mento nobis sunt ad alimentum sumendam, anim -
adverte, quem ad modum eis, qui in Jjudea
versabantur, alapam in maxillas impegerit Doqi-
nus, fame eos premens, dum a Rorganmis ebside-
rentur; quo factum est, ut officio suo maxilla
ipse vacarent. Qui enim per carnis imbecillitatem

(, Sponte sua crueifizug est, hic, eiimul ac eos respexit,

suam eis declarawii potestatem. Coliphis ifem
emeditur quicunque jgnominia afficitur, ut ea. de»
primatur animi elatio, qua honore preyditug antea
efferebatur ; eumque tnm Dens respicit. Ád quem
enim respiciam, ait, nisi ad. humilem, mansuetum,
gerentemque meos sermones ?! ? Tum). etigm in. eo
praevalet idem Deus : In humilitate quippe nostre
recordaius nostri Dominus est, nosque ab hostibus
redemit "*.

σεν», 5. Habitavit Ephrem in Egypto, et Ássur
ipse rez ejus, qnia noluit converti. X09. loc .hifa-
riam accipe. Aut enim sensus est, eum in ZEgy-
ptum profectum, AEgyptiorum opem implorasse,
nec ob i tainen effugere potuisse Assyriorum im-

χατατροπωσάµενοι αὐτὸν, xàv τοῖς Αἰγυπείοις ἐχρῆτο 4$ perium, qui eum, licet /£Kgyptiorum ope ila fretum,

συµμάχοις * 4, ὅτι Ες Αἴγυπτον ἀπαχθήσεται al-

χµάλωτος, xal οἱ Ἀσαύριοι αὐτοῦ ἄρξουσι, διότι

οὐχ ἠθέλησε πρός µε ἐπιττρέφαι ἀπὸ τῶν εἰδώ-
Νο

Kul ἠσθένησεῤομφαίω ἓν ταῖς πόλεσιν αὐτοῦ,
xal κατέπανσεν. ἓν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, xal gá-
Ύονται àx τῶν διαδου.λίων' αὐτοῦ. Τουτέστιν, οὐδεὶς

debellarunt atque everterunt. Aut innuere vult
eum in captivitatem abductum iri, proindeque
fore, ut Assyriorum imperio pareat, pro-
pterea quod, ait, &e οὐ idolis ad me recipcie
noluit.

Τεν». 6. Et. infirmatus est gladius in civitatibus
ejus, εἰ requievit in. manibus illius, et comedent de
cogitationibus suis. Nemo scilicet omnium inven-

5’ Eccle, σι, 14. 59 IL Cor. xi, 59. ** Jerem x, 24. ?*.sa. Lxvi, 9. ** Psal. cxxxv, 95.

Varie lectiones et nota.

(7) Sic in. CoJ. Scribendum tamen ἐπιθλέφαι, ve

jvsmodi, ut consideranti patebit.

| post αὐτὸν addendum καὶ τοῦτο, vel aliud hue

Ἰῷ

tus est in civitatibus, qui viribus polleret, et gla-
dium adbibere posset ; sed omnium manus rela-
xat» sunt, bellicoque opere omni destiteruut.
Quare necessitate compulsi, impii sui quisque
consilii fructus comedunt, qui fructus sunt afili-
etiones atque calamitates. Hebrei quoque, qui
A&gyptiorum cordis duritiem sectati sunt, cum in
preceps ruerent, et. divino e fastigio prolaberen-
tur, vel regem habentes magnam Assyriorum men-
tem, infirmati sunt, nec amplius Spiritus gladio,
Dei videlicet verbo gaudent. Qut flat enim, ut in
eis reperiatur Dei verbum, qui Verbum ipsum e
medio sustulerunt ? Propterea ipsorum manus
omni destiterunt opere, quod placere Deo posset.
Eos quippe non penituit, nec ad Christum sese
recipere, nec in nomine Domini Jesu per baptisma
lavar] voluerunt. Hec item accidunt ei qui in
AJEgypti regionem descendit, ubi principatus tene-
brarumque potestates dominantur. Is quippe neque
gladium habet discretionis, quo gladio bonum 4
malo discernere queat, nec aliud quidquam agere
potest, quo resistat iie qui ejus animam aggrediun-
tur; sed captivus in servitutem ducitur, vinctisque
manibus pedibusque, omni prorsus agendi pote-
state destituitur.

VEns. 7. Et populus ejus suspensus de. incolatu
suo. Populus videlicet Ephraim procul a familiis
suis abductus est in captivitatem. Is item, qui
Christum interfecit, populus hac illac incertus

fertur. Quidam autem locum hunc ita. intelligunt, c δέ τινες

ut sensus sit : Adeo impie agit, inquit, populus
Ephraim, sibique propterea ipse in causa est, cur
exteras in regiones migrare cogatur, ut. proxima,
quasique capiti ejus imminens esse captivitas vi-
deatur.

Et Deus. super honorata ejus irascetur, et non
ezaltabit eos. Regibus videlicet atque ducibus Deus
succensebit, nec amplius regem Samariz consti-
tuet, neque principes, nec ipsum, Ephraimum scilí-
cet, extolleti amplius, cum nullus in posterum sit ei
rex futurus. In honoratis Hebraico populo erat
templum, et quidquid in eo continebatur ; quarum
rerum causa iratus eis Dominus dixit : 1209 Ecce
relinquetur domus vestra deserta **, nec. amplius
efferri per ea populus ille poterit. Is item, qui in
humiliores ex aito invehitur, qui continenter eis
iugruit, bonis temporalibus elatus, qua bona sunt
mundanze hujus peregrinationis, unaque cum ipsa
dissolvuntur ; is, inquam, qui ita sit affectus, ira-
tum et ipse Deum comperit super ejus honorata,
divitias nimirum et gloriam, vel uxorem etiam et
filios ; hisque idcirco dejectus, non amplius extol-
letur. In alienos enim, ait, furor ejus invehi-
tur ; proptereaque in superbum, tanquam alieno
a se animo, invehitur Deus, eique adversatur.

Vgns. 6. Quid tibi faciam Ephraim? Protegam te,

*» Luc. xii, 95.

THEOPHYLACTI BULGARL£E ARCHIEP.

T6

Α εὑρέθη ἐν ταῖς πόλεσιν àvhp δυνατὶς, καὶ ῥομφείᾳ
χρῆσθαι δυνάµενος * ἀλλὰ πάντων αἱ χεῖρες παρεί-
θησαν, xai ἑπαύσαντο τοῦ ἐνερχεῖν τι πολεμιχὸν,
χαὶ ἀναγχαίως τὰς ἑπικαρπίας τῶν ἀσεδῶν αὐτῶν
βουλευμάτων φάγονται, αἴτινές elov κακώσεις xal
θλίψεις. Καὶ οἱ τὴν σχληροχαρδίαν δὲ τῶν Λἰγν-
πτίων ζηλώσαντες "E6patot Ev τῷ καταδῆναι xal
ἁποπεσεῖν τοῦ ὕψους τοῦ θείου, καὶ βασιλέα
ἔχοντες τὸν νοῦν τὸν µέγαν τῶν ᾿Ασσυρίων, obw
ἠσθένησαν. Καὶ obx ἔστιν kv αὐτοῖς dj µάχοιρα τοῦ
Πνεύματος, 6 ἐστι ῥῆμα θεοῦ. Πῶς γὰρ iv. aita;
ἔστι ῥῆμα Θεοῦ, οἵ γε ἁπλῶς τὸν Λόγον τοῦ Oni
ἐθανάτωσαν ; Au καὶ al χεῖρες αὐτῶν ἔκαυσαν wi

. ἱργάζεσθαί τι ἔργον θεάἀρεστον. Οὐκ ἠθέλτσαν γὰρ
µετανοήσαντες ἐπιστρέψαι, καὶ βαπτισθῆναι ἐπὶ τῷ
ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Ταῦτα συµδαίνει xà
παντὶ τῷ καταδαίνοντι "εἰς τὴν Υῆν Αἰγύπτου iv
ᾗ ἄρχουσιν αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι τοῦ σκύτυς.
Οὔτε γὰρ ῥομφαίαν ἔχει ὃ τοιοῦτος τὴν τῆς διαχρί
deg , δι ἧς χρινεῖ τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ χρείττωος,
οὔτε δύναταί τι ὅλως ἑἐνεργῆσαι ἀντίπαλον τοῖς sv
ψυχὴν αὐτοῦ ἐχπολεμοῦσιν, ἀλλ᾽ αἰχμάλωτος ἄγεται,
δεδεµένος χεῖρας xal πόδας, xai πᾶσαν πραχτιχῇν
δύναμιν ἀφηρημένος.

Καὶ à Aa^c αὐτοῦ ἐπικρεμάμεγος àx τῆς Xajot-
χίας αὑτοῦ. Τουτέστι, τοῦ Ἔφραὶμ πόῤῥω τῆς οἱ-
κείας ἀπεκρεμάσθη γῆς, αἰχμάλωτος γενόμενος. Kol
6 Χριστοχτόνος δὲ ὧδε κἀχεῖσε περιφέρεται, Ἐνδησαν
τοῦτο καὶ οὕτως. Τοσοῦτον yàp, quw
ἀσεδεῖ ὁ λαὺς τοῦ Ἐφραὶμ xai ἐκ τούτου als; αὖ-
τὸς ἑαυτῷ τοῦ μετοικισθῆναι γίνεται, ὥστε μονονυἡ
ἐπιχρέμασθαι δοχεῖν xal µετέωρος εἶναι πρὸς shy
αἰχ καλωσίαν.

Καὶ ὁ θεὺς ἐπὶ τὰ τίµια αὐτοῦ θυμωθήσετᾶι,
xal oo pi ὑγώσῃ αὐτόν. Τουτέστιν, ἐπὶ τοὺς βασῖ
λεῖς καὶ ἠγουμένους, καὶ οὐχέτι ἀναστήσει βασιλές
ἐν Σαµαρείᾳ, fj ἄρχοντας, καὶ οὗ yh ὑψώσῃ aisi
τὸν Ἐφραὶμ δηλαδη, διὰ τὸ ph τοῦ λοιπού cie v
αὐτοῖς βασιλέα. .Τίμια τοῦ Ἑδραϊκωῦ λαοῦ ὁ wi
καὶ τὰ iv αὐτῷ, ἐφ᾽ ἃ ἐθυμώθη Κύριος ó emn
'J8ob ἀφίεται ὁ oIxoc ὑμῶν Épnpoc, xal ὐ H
ὑψωθῇ ἔτι ἀπ᾿ αὗτοῖς ὁ λαός. Καὶ ὁ τοῖς ταπεινοτεροή

D δὶ ἀπὸ ὕψους ἔπιφε ρόµενος, καὶ ἀεὶ αὐτοῖς bmp
µάμενος xal ἐπαιρόμενος Ex τῶν βιωτικών ἁγαθων,
& τῆς παροικίας elot, τῆς ἐνταῦθα, συγκατολνήε ή
ταύτῃ ' xal ὁ τοιοῦτος οὖν εὑρίσχει τὸν θεὸν "
poópgsvoy ἐπὶ τὰ τίμια αὐτοῦ, τὸν πλοῦτόν "
καὶ τὴν δόξαν, fj xai γυναῖχα καὶ τέχνά x
χαθελὼν αὐτὸν ἐπὶ τούτοις, οὐχέτι οὗ μὴ oet '
αὐτόν. 'O yàp θυμὸς αὐτοῦ, φησὶν, ἀλλοτρον
χρήσεται' τῷ yàp ὑπερηφάνῳ ὡς ἀλλοτρίῳ αὖτν
8:5; ἐπέξεισιν ἀντιτασσόμενος.

Tics διαθῶ, Εφραίμ ,ὑπερασπιῶ σου, Ισραβλ) |

155 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM . — CAP. XI. 169

τί σα 9.400 ; "Arb φιλανθρωπίας πολλῆς ἆπορου- A
μένῳ ἔοιχε, xal φησιν’ Οὐχ ἔχω πῶς σοι χρήσοµαι.
Ὑπερασπιῶ σου; ἀλλὰ τὰ ἔργα σου οὗ διχαιοῦσι
φοῦτο γενέσθαι. Τί οὖν ποιῄσω ;

. 'üc "Άδαμα θήσω σε καὶ ὣς Σεδοείµ. ἌΆπο-
λέσω σε, Φφησὶν, ὥσπερ τὰς Σοδομητικὰς ἐχείνας
πύλεις τοῦτο γὰρ δίχαιον.

Μετεστράφη ἡ xapüía µου ἐν τῷ αὑτῷ. Μη-
τέρα xai πατἐρα φιλόπαιδα μιμµούμµενος, qnalv *
'Ey τῷ αὐτῷ, τουτέστιν, Ἐν ὅσῳ λέγω κατὰ σοῦ,
ἐστράφη ἡ καρδία µου, olovet στρόφους τινὰς, xat
ὑπέμεινεν ἀλγήσασα * διὸ µετέστρεψε τὴν ἀπόφασιν.

Συνεταράχθη ἡ µεταμέλειάἆ µου, oo μὴ ποιή-
σω κατὰ τὴν ὀργὴν τοῦ θυμοῦ µου * οὗ μὴ ἐγκα-
ταλείψω τοῦ ἑγκαταλειφθῆναι τὸν Ἐφραίμ. B
Τουτέστι, ταραχθεὶς ἀπὸ τῆς πολλῆς πρὺς ck φιλο-
στορχίας µεταμεμέλημαι, καὶ οὐ μὴ ποιῄσω κατὰ
την ὀργήν µου. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐχ ὡς νῦν μὲν
τοῦτο φοδούµενος, νῦν δὲ ἐχεῖνο βουλόμενος (8), ἀλλά
σοχηµατίζων τὸν λόγον εἰς ὀργὴν καὶ ἕλεον, εἰς τι”
µωρίαν xai φιλανθρωπίαν καὶ δι Σχείνων μὲν
ἐχφρθῶν, διά τούτων δὲ προτρέπων xal ExxaAoUpe-
vog εἰς πειθώ - ὡς ὁ Δαθὶδ λέγει Ob κατὰ τὰς
ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῦ', ἀλλὰ καθὼς ol-
χτείρει πατὴρ υἱοὺς, ὠκτείρησε Κύριος τοὺς
φοδουμένους αὐτόν": xaX iv τῷ "'Hoota, Μὴ
ἀἐπιλήσεται yvy) τοῦ παιδίου αὐτῆς, ἢ τοῦ μὴ
ἐλεῆσαι τὰ ἔχγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς ; El δὲ καὶ
ταῦτα ἐπιλάθοιτο yvy, AA ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαι.
Οὐχ ἵνα δὲ µόνον ἐχείνους ὠφελῆ, ταῦτα λέγει C
à ἵνα καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸ τοιοῦτον τῆς φιλανθρω-
«lag ἀρχέτυπον τὰς οἰχείας ψυχὰς εἰχονίξωμεν
(Ὅσα γὰρ ἐγράφη, πρὸς γουθεσἰα»ν ἡμῶν ἐγρἀφη),
καὶ ἵνα μὴ πονηροὶ χαὶ μνησίχαχοι ὤμεν (*080l yàp
µνγησικάκων, εἰς θάνατον), ἀλλ ἓν τῷ αὐτῷ
χαιρῷ καὶ τὰ τῆς ὀργῖς ἐπιδειχνύωμεν ῥήματα
πρὸς σωφρονιασμὸν, καὶ τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἐπιφέ-
ρωµεν, πρὸς τὸ διὰ τὸ [ f. om. τὸ ] τῆς χρηστότητος
ἐυτρέφαι μᾶλλον καὶ καταιδέσαι. Τότε γὰρ δειχνύο-
μεν ἑαντοὺς λογικῶς ἐπιστατοῦντας, ὅτε χρηστό-
τητι μᾶλλον, i| θυμῷ, τούτους ἐπιστρέφωμεν [ f.
«φομ. ] : λοχικοῦ γὰρ, τῇ ἱλαρότητι ὑπάγεσθαι. Διὸ
χαὶ Πέτρος ἔλεγε Ποιμαίνετε τὸ ἐν ὑμῖν xol-
µγιον ἐχουσίως, dAAà μὴ ἀνα);κσστῶς.

Διότι θεὸς ἑγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, àv col
ἅγιος. Ὥσπερ τινὸς ἀνθυπενεγχόντος καὶ ἀπορή-
«παντος Διὰ τί, ὦ Κύριε, τοσαῦτα ἀπειλῆσας, pet-

π]μέλησε [f. -μελήσω], καὶ οὗ χολάζεις τὸν Ἐφραίμ ;
«poly * Δώτι οὐχ ἄνθρωπός «liu, ἀλλὰ θεὺς ἀγαθὺὸς,
«ξηλονότι οὐ τῇ ὀργῇ τὴν νίχην διδούς * τοῦτο γὰρ
«Επνθρώπινον πάθος, Τί οὖν ὅλως χολάδεις; Διότι,
α-- οηαὶ, xat ἅγιός εἰμι, μισῶν ἁδικίαν, καὶ θέλων ἐν
Cx ἅγιος εἶναι, τουτέστι, διὰ τῶν σῶν ἔργων τὴν

D

Israel? quid tibi faciam? Pro summa sua bonitate
atque clementia. dubitanti plane siwilis effectus :
Incertus sum, ait, quid mihi de te sil agendum,
Numquid te protegam ? At obstant facinora tua
qua fas id esse negant. Quid ergo faciam ?

Sicut. Adamam ponam te, et sicut. Sebeim. De-
struam te, ait, ut Sodomiticas urbes illas * id enim
justitia postulat.

Conversum est cor meum in idem. Parentes filio-
rum amantissimos imitatus, In idem, ait, interea
scilicet, dum contra te loquebar, conversum est cor
meum, dolens videlicet vehementer angebatur,
proptereaque sententiam mutavit.

Ῥεκε. 8, 9. Conturbata est penitentia mea, non [α-
ciam juxta iram furoris mei. Non. derelinquam, ut
deleatur Ephraim. Vehementi scilicet erga te amore
percitus, proposito destiti, nec amplius faciam,
quod ira mea postulabat. Hzc jvero dicit, non
quod modo hoc vereatur, modo illud velit; sed
sermonem ad iram et misericordiam, ad suppli.
cium atque clementiam convertit, quo nos perter-
refaciat, simulque incitet et impellat ad obedien-
tiam, ut ait David : Non secundum iniquitates no-
siras retribuit nobis, sed quemadmodum miseretur
pater filiorum, ila. miseretur. Dominus timentium
se **. Et apud lsaiam : Numquid. obliviscetur mulier
filii sui, neque miserebitur partuum ventris sui? et
si illa oblita [uerit, ego tamen non | obliviscar tui **.
Hiec vero non ad eorum modo utilitatem, sed ad
nostram etjam institutionem dicit, quo scilicet ad
hujusmodi beniguitatis exemplar nostrum quisque
animum componamus : Qucecunque enim scripta
sunt, ad nostram doclrinam scripta sunt ** : simul
ne mali simus, malorumque memores : vie nam-
que malurum ad mortem ducunt *! : sed uno tem-
pore ir: verba proferamus ad correctionem, adji-
ciamusque coutinuo humanitatis officia, quo magis
magisque delinquentes talem ob humanitatem pu-*
dore affecti, commoveantur. Tum enim ostendi-
mus, nos ratione alios moderari, cum humanitate
10/4 potius quam ira eos, ducimus. Ratione
quippe utentis est, placido modo regere. Quam-
obrem et Petrus, Pascite, inquit, qui in vobis est,
gregem, non coacte, sed spontanee ..,

Quoniam Deus ego sum. et non homo, in te. san-
ctus. Quasi quis objecisset, qu:esissetque ab eo, Cur
tui te poenitet consilii, nec amplius punis Ephraim,
postquam toL ei miuilatus es supplicia ?. Quia,
subdit ille, non sum homo, sed Deus bonus atque
misericors, irx scilicet minime cedens. ld eniu
liominum vitium.est. Cur, inquies, interdum pu-
nis? Quia sanctus, ait, quoque sum, odio habens
iniquitatem, id simul cupiens, ut etiam in te sauc-

ον Psal], cu, 10 15. 05 [σδα, xLix, 15. ** Rom. xv, 4. *" Prov. xii, 28. :*5 | Petr. v, 2.

Varie lectiones et nota.

8) Ταῦτα δὲ Mti, οὐχ ὡς νῦν μὲν τοῦτο βου-
Ἄόμεγοςς νῦν δὲ τοῦτο μεταθουλευόµενο;. [lec vero

dicit, non quod modo velit hoc, modo, mutata 1eu-
len ia. nolit, Theodoretus ad hunc locum.

T61

tua manifestetur, neve tua per flagitia potins apud
exteras nationes vilipendatur. Simile est illud :
Sanctificetur nomen tuum *?, scilicel per nos osten-
datur. efferaturque laudibus.

Et non ingrediar in civitatem. Loco videlicet non
concludar, nec, honiinis instar, civitatem incolere
compellar ; ubique cnim. sum, omnibusque adsum.
Preterea rec urbem Jerusalem ingressus est, ut
eam inviseret, eique prospiceret ; ob nefarios enim
ipsius habitatores, eam dereliquit.

Vegns, 10. Post. Dominum ambulabo. Populum
quodammodo docet, quid dicere et. (acere debeat,
eumque ita loquentem iaducit : Quoniam talis est
tua bonitas atque clementia, Domine, post Domi-
num ambulabo ego, qui te offendi, Cumque gravis-
sima pati deberem, minime tamen tuanr per inise-
ricordiam sim passus, in posterum agam, quod
tibi placitum erit. H:ec est hujusce dieti sentei-
tía. Cui dieto quidam adnectentes quod precedit,
Non ingrediar in civitatem, isthuc etiam ος popull
persona dici merito autunjnt. Quasi populus
ipse dicat : Equidem civitates munivi, quo, belli
tempore, tutum in. ipsis perfugium haberem : ve-
TUm.postquam [antam erga me benignitatem Do-
minus ostendit, non amplius ingrediar civitatem,
ped Dominum consectabor, qui scapulis suis obum-
brabit mihi ', meque defendet atque propugna-
bit,

Vrns. 10, 11. Sicut leo rugiet, et. formidabunt
filii. aquarum, et venient quasi avis ον Egypto, et
quasi columba ex terra. Assyriorum. Et. restituam
eos in domos suas. Futurum hinc e Babylonis urbe
regressum przenuntiat, qui regressus, imperante
Cyro, contingere debebat. Hic, ait, exercitum in Ba-
hylonios ducet, rugiens fremensque, tanquam leo.
Per leonem aute;n innuit ejus potentiam ; per Ru-
gitus fremitusque significat bellicos rumores. Me-
tum, ait, is Babyloniis incutiet, atque hi, timore
perculsi, sese ab ejus conspectu proripient, ut filii
aquarum, pisces nimirum, animalium 105 genus
valde pavidum, qui strepitum nullum, ne hominis
quidem umbram, sustinere valent. Cum hic itaque
Babylonios subegerit, Judzi tum ex Assyriorum
JEgyptiorumque regione domum quisque suam
3libunt. Cyrus enim, a Deo permotus, diniisit
Hebrees qui Babylone versabantur. Qui postquam
in regionem suam reversi sunt, edificaruntque Cy-
ri permissu Jerusalem ; cum hoc audissent Judzi,
qui in ZEgypto commorabantur, magnos hinc spiri-
ritus quisque sumere, domumque δὲ ipsi suam re-
verti constituerunt: Quidam autem illud, Rugiet de
Deo intelligendum putarunt, siquidem ipse metum
Babyloniis incutiet, Quidquid enim potuit Cyrus,
per Deum potuit, ut et [saias multis ante amnis
prenuntiavit, eum (proh mirum!) nominatim ap-

* Matth. vi, 9. ' Psal. xc, 4.

THEOPHYLACTI BULGARL£ ARCIIIEP.
tus comperiar, nti scilicet mea sanctitas per opera A ἐμὴν ἁγιότηταᾳ γνωρίζεσθαι., καὶ μὴ βλασφημεῖτβει

"B8

bv τοῖς ἔθνεσι διὰ τῶν βδελυρῶν σου πράξεων, cq.
οῦτόν ἐστι 5b, ΑἉγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἁγὴ
τοῦ, "Άγιον δειχθήτω BV ἡμῶν χαὶ δοξασθήιω, —

Kgl οὐν εἶσελεύσομαι εἷς πό1ιν. Τωτέσιν,
Ob τόπῳ περιχλεισθήσοµαι, οὐδὲ ὁμοίως τοῖς ἀνθρώ-
ποις πόλιν οἰκεῖν ἀναγκασθήσομαι * πανταχοῦ τὰ
καὶ πᾶσι τπάρειµι. ᾽Αλλ' οὐδὲ εἰς τὴν πόλιν Ἱερῳ.
σαλημ εἰσηλθεν, ἐπισχεψόμενος αὐτὴν, χαὶ προνος.
σάµενας [ f. -σόμ.] αὐτῆς, διὰ γὰρ τοὺς πονηρὼς
χατοίχους, ἀφῆχεν αὐτὴν.

ὨὈπίσῳω Κυρίου πορεύσομαι. "Qaavd διδάσχει
τὸν λαὸν, τί δεῖ λέγειν xa ποιεῖν, xal φησιν, ἔτι
Ἐπειδὴ τοιαύτη ἑατῖν ἡ σὴ φιλανβρωπία, ὦ Kips,
ὁὀπίσω τοῦ Κυρίου πορεύσομαι Σγὼ ὁ προσχεχρον-
χώς σοι λαός ' καὶ ἄξιος iov τὰ πάνδεινα παθεῖν, uh
παθὼν δὲ διὰ τὸν σὺν ἔλεον, καὶ λοιπὸν τὰ ἀρεστά
σοι δράσω. Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ τοῦ ῥητοῦ διάνοια.
Εἰχότως δὲ συνάψαντές τινες καὶ τὸ πρὺ τούτο,
φη μὶ δὴ τὸ, Obx εἶσελεύσομαι εἰς zw, εἶτον χὰ-
Χεῖνο ix προσώπου τοῦ λαοῦ λέγεσθαι, φάσχοντος,
ὅτι ᾽Αληθῶς μὲν πόλεις ὠχύρωσα, ἵνα ἓν χαιρῷ
πολέμου ἔξω αὐτὰς χαταφύγιον * ἁλλ ἐπειδὴ ὁ Ko-
ριος τοιαύτην περὶ ἐμὲ φιλανθρωπίαν ἑνδείχνυται,
obx εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν, ἀλλὰ τῷ Κυρίῳ àx-
λουθῄσω, καὶ kv τοῖς µεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισχιάσει
pot, προπολεμῶν µου καὶ προασπίζων,

Ὡς «Ίέων ἑἐρεύξαται, ὅτι αὑτὸς ὡρύσεται, χαὶ
ἐκστήσογται Τέκνα ὑδάτων' ἑκατήσονται ὡς
ὄργεον ἐξ Αἰγύπτου, xal ὡς περιστερὰ ix γῆς
Ασσυρίων, xal ἀποκαταστήσω αὐτοὺς εἰς τοὺς
οἴχους αὐτῶν. Th» Ὑενησομένην μετὰ ταύτα
ἐπάνοδον ἐπὶ ποῦ Κύρου προαγορεύει. Οὗτος vio
ἐπιστρατεύσει μὲν, qnot, τοῖς Βαδυλωνίοις, ὡς ἃ
λέων ἐρευξάμενος καὶ ὠρνσάμενο». Αἰνίττεται tb
τοῦ λέοντος μὲν, τὴν δύναμιν αὐτοῦ * διὰ ὃξ co,
Ἐρεύξεται καὶ ὠρύσεται, τοὺς Ev τῷ πολέρῳ ὁλα-
λαγμούς. Δειλοὺς ποιῄσει τοὺς Βαθυλωνίους, xx
ἀχστήσονται οὗτοι, ὥσπερ τέχνα ὑδάτων, τουτέστη,
ὡς ἰχθύες * δειλὸν δὲ χρΏμα Ἰχθὺς, xat οὔτε xtuxo
ἀνεχόμενον, οὔτε σχιᾶς ἀνθρωπίνης. Τούτου vim
ἑλόντος τοὺς Βαθυλωνίους, οἱ Ἰουδαῖοι ἐπανελεύσον-
ται ἐκ γῆς τε Ασσυρίων, xai ἐξ Αἰγύπτου. Ὁ 15
Κὔρος ὑπὸ Θεοῦ κινούμενος, ἀπέλυσε τοὺς ἓν B-
θυλῶνι ὄντας. Τούτων δὲ ἑπανελθόντων, xal obo.
μούντων τὴν Ἱερουσαλὴμ, χατὰ τὴν τοῦ Ki
πρόσταξιν, ἀχούσαντες οἱ iv Αἰγύπτφ Ἰουῤαί
θᾳῤῥήσαντες, ἀνῆλθον καὶ αὑτοί. Τινὲς δὲ τὸ, Ερεῦ- |
ξεται, περὶ θεοῦ εἴπον, ὅτι αὐτὸς δειλίαν ipod
τοῖς Βαθυλωνίοις. Καὶ γὰρ ὃ ἴσχυσεν ὁ όρο, u
8:03 ἴσχυσε, χαθὼς Πσαῖας πρὸ πολλῶν ἐτῶν zp
εφήτευσε, xal αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος (ib θαῦμα !) μυς;
σθείς Φηοὶ γάρ᾽ Τάδε έχει Βύριος t9 2P^ re
µου Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς αὐτου, i

169

αιοῦσαι ἔμπροσ0εν αὑτοῦ ἔθνη, καὶ ἰσχὺν Buci- A pellando. Ait enim :

Λέων διαῤῥήξω. Αγοίζω ἔμαγοσθεν avtov θύρας.
καὶ πό.εις οὐ συγκ«εισθήσονται. Λέγει δὲ xoY à
Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς Χριστὸς τὸ, ᾿Οπίσω Κυρίου
πυρεύσομαι * o) γὰρ ἀντίθεάς εἰμι * ἁλλ αὐτός
μοι εἶπε , τί εἴπω, καὶ τί .Ία1ἡσω. Kat * 'O Πατὴρ
ἁγιιπᾷ τὸν Υἱὸν, xal δείχνισιν αὐτῷ τὰ ἔργα
xà, Γεγηθήτω τὸ θἐλημἁά σου. Ἡρεύςατο δὲ καὶ
ᾠούσατο ὡς λέων, ὅτε χράξας φωνῇ µεγάλῃ, τὴν
Φυχὴν &l; χεῖρας τοῦ Πατρὺς ἠρεύξατο, χοιμηθεὶς
ὡς λέων. Τότε xal τὰ τέκνα τοῦ χρατοῦντος τῶν
ὑδάτων δράκοντος, αἱ ἀυναποότάτἰδες αὐτοῦ δυνάµεις,
ἐφοθήθησαν, «hv θάνατον ὁρῶσαι σκυλευόµενο».
Πηλλὰ γὰρ σώματα τῶν χεχριµηµένων ἁγίων ἡγέρ-
ᾖπσα”, ἄτίνα tíxv3 τοῦ δράχοντος ἐξεπέτασαν ἀπό
τε Αἰγύπτου χαὶ Βαβυλώνος. Θεογνωδίας γὰρ ἑχεῖσς
ἐμπολιτευομένης, ἐξηλάθησαν ἐκχεῖθεν, καὶ ἀποκατ-
ἑστησαν εἰς τὰς ἁθύσσους τοῦ σχότους, αἴτινες
ἆταν οἶχοι αὐτῶν. Τέχγα ὑδάτών, αἱ τῷ ὑγρῷ καὶ
διαλελυµένῳ Bl συγγενεῖς πρᾶξεις, ἃς, ὅταν ἐρεύξη-
ται Ex τῆς ἀγαθῆς καρδίας τὸν ἀγαθὸν λόγον τοῦ Εὐ-
αγγελίου ὁ λέων ἐχ φυλῆς Ἰούδα Χριστὸς, ποιεῖ ἀφ-
πτασθαι ἡμῶν, xal λοιπὺν Ex τῆς γῆς Αἰγύπτου
ἐχφεύγομεν, ὥσπερ ὄρνεον kx παγίδος ἄνω πετόµε-
νο,” xal ἀφιπτάμεθα ὡς περιστερὰ πραεῖχ xax ἄχα-
xo, ix τῆς τῶν ᾿Ασαυρίων ἑπάρσεως * fiu; εἰ xal
ὑφοῦται, ὅμως τῇ ἀληθείᾳ γη ἐστιν » καὶ τότε ἆπο-
χαθιστάµεθα ὑπὸ Ἰτσοῦ cl; τὰς ἄνω µονάς.

Ἐκύχ.ωσέ pe By /εύδει "Egpalp, καὶ àv ἆσε-
ξείαις olxoc Ἱσρα].ὶ καὶ Ιούδα. Ἐγὼ μὲν, φησὶ,
τοσαύτης αὐτοὺς ἀξιῶ προµηθείας * αὐτοὶ δὲ παντα-
χόθεν µε περιεχύχλωσαν τῷ Ψὲύδει, ᾿τουτέατι, τῇ
εἰδωλολατρέίᾳ. "ῦπου γὰρ ἀναστραφῶ, tófóv ἐμοὶ
οὐχ ὁρῷ ὑπολειφθένῖα, ἀλλὰ πάντα τοῖς δαίµοσιν
ἀνέθηχε. Kal bv Κύριον δε ἸΙησοῦν ἐχύκλωσαν χύ-
véc πολλο», τὰς ψευδομαρτυρἰὰς συντιθέντὲς.

Nóv Éy?o αὐτοὺς d θδεὸς, xal JAaóg ἅγιος
χεχλήσεται Θεοῦ. “Ομως, qnot, xaítot τοιούτους
ὅτας, ἕγνων, τουτέστιν ἠγάπησα, καὶ λαὸν ἐμὸν ὀνο-
μάζω. Τωὲς δὲ οὕτως * "ITvuv, quot, τὸν τρόπον,
δι οὗ εὑαρεστήσδυσί pov, xal ἀεχλή-ονται 8600, xat
ὅτι διὰ παιδείας τινὸς τοῦτο ἔστα. ΄ τρυφῶντες
γὰρ ἀφίστανίαι ἀπ᾿ ἐμοῦ. Καὶ οἱ ἐξ Ἑδραίων δὲ
πρὸς Χριστὸν ἐπιστρέφοντες, ')ab;' Θεοῦ ᾿χαλοῦνται,
περὶ ὧν δοχεῖ vov προφητεύειν.

ΚΕΦΛΛ. Ι8’.

'Οδὲ Ἐφραὶμ, Χογηρὸν αγεῦμα, ἑὲδίωξε καύσωνα
ὅ Ίην τὴν ἡμέραν, χεγὰ καὶ μάταια ἐπ.]ήθυγε. —
Πονηρὸν απγεῦμα, τὴν πονηρὰν ὁρμὴν xoi προαί-
ῥεσίν φησιν, ἣν ἔχων ὁ Ἑφραὶ μ, ἑδίωξε xat ἀπεξήτησε

* [sa. xtv, d... * Joan. xi, 19.

xxu, 52.

EXPOSITIO IN PROPHETAM GSEAM.- CAP. XII

* Joan. 11, c5.

TTO

Πε dicit Dominus christo meb
Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut exaudiaut co-
ram eo gentes, el fortiludiném regum coutéram, ape-
riam coram eo januas, et civitates non conclüdeutür *.
Dominus ieu moster Jesus Christus dicit, Post
Dominum ambulabo ; non enim Dei adveisar'us
sum, sed ipse milii dixit, quid dicam, et quid lo-
quar *, Et : Pater diligit Filium, et ostendit eiopera".
Et : Fiat voluntas tua *. Rugitus autem, leonis in-
star, edidit, fremitusque tum, cum dormiturus, in
Patris manus e.nisit spiritum, voce magua *, quasi
leo, fremens rugiensque. Τα. etiam draconis aqu s
iuiperantis filii, potestates quae una cuin ipso a Deo
"defecerant, Limore perterriti sunt, devictam jam mor-
tem cernentes. Multa enim excita somno sunt cor-

B pora sanctorum, qui dormierant ", qui draconis il-

lius ilii cum essent, /Egypto atque Bahylone ex-
cesserant, Cum enim ibi Dei cognilio vigeret,
abacti iilinc sunt, inque ténebrarum abyssos trans-

lati, qua quidem abyssi eis domus erant. Aqua-

rum item soboles sunt opera, luhricze atque disso-
jutae vile consentanea, qui, dum ex corde bono
bonum Evangelii verbum euitit leo, e tribu Juda
natus Christus, a nobis ejus vi potestateque statim
evolant. Nosque in posterum ες /Ezypti. regione
discedimus, avis instar, e laqueo superiora peten-
tes, evolamusque, wansucta. et pura uti columba,
ex Assyriorum elatione, quz licet sublimis feratur,
terrà tamen est, atque tuni a Jesu supernas ad se-
des transducimur.

Vgns. 19. Circumdedit me in mendacio Ephraim,
et in impietate domus Israel et Juda. Ego equidem,
ait , tantopere eis eorumque saluti prospicere
studui. Illi vero me undique mendacio, ídololatria
scilicet cireumvenere : nain quocunque rue vertaim,
nullum mihi "relictum locum video, sed cuncta
dawmonibus ii dicare non dubitarunt. Dowinum
quoque Jesum circumvenere canes multi, falsa in
euim testimonia comminiscentes.

Nunc cognovit eos Deus, el populus 1068 sancte

vocabitur Dei. Tales, ait, etsi essent, eos tamen

cegnovi, Scilicet dileti, populumque meum appello,
Quidam italocum lunc. interpretantur : Novi, ait,
qua ratione placere mibi possint, appellarique

D Dei populus, neque me latet, id per correctionem

aliquam lieri debere ; nunc enim mollem οἱ effemi-
natam vitam degunt, proptereaque a 196 recedunt.
Hebrzi quoque, qui sese ad — Christum recipiuu!,
Dei populus appellantur, quo de populo in pre-
seulia vaticinari videlur.

CAPUT XII.

Ac Ephraim malus spiritus persecutus est adtum
tota die, inania el vana multiplicavit. Malum spiri-
tum appellat pravum impetum atque studium, quo
cum arderet, inquit, Ephraim, 10aloruum οἱ affli-

5 Mab, vi, 40. * Mattb. axvu, 50..." Matth,

πι

THEOPIIYLACTI BULGARLE ΑΠΒΟΠΙΕΡ, "

tionum zstum querere consociariqua videbatur, A τὸν xaücwva τῶν χακώσεων (9) xal των θλέψεων

seque ipse quodammodo sponte sua in calamitates,
meam negligens opem ac tutelam, conjiciebat.
Quomodo? Muliplicando scilicet inania idulorum
altaria. /Estus autem est. et ipse idolorum cultus,
quo estu Israelis fructus omnes corrumpuntur.

Et testamentum. cum. Assyriis pepigit, et oleum
in /Egyptum | invexit. Non inania modo idola multi-
plicavit, sed etiam meam negligens opem, ad
homünes confugit : Assyrios sibi socios ascivit
modo, modo /Egyptiis oleum quo carerent, dono dar-
dedit. Oleis quippe abundatSamaritana regio. For-
tasse vero tali de oleo sermo mon est, nec oleuin
JEgyptiis ii dederunt, sed aurum eis prebendo,
misericordiam hinc aliquam ab eis captare studue-
runt. Malus item spiritus sunt Hebrzi, qui adhuc
in perfidia manent, qui per totam ipsorum vitam
gestum consectantur, acri in legem studio flagran-
tes, nolentesque dicere : Spiritus ante faciem no-
stram Christus Dominus, cui diximus: ]n umbra
(ua vivemus *. Qui nec ad sacri fontis aquam acce-
dere volunt, et in absurda prorsusque vaua spe vi-
vunt, fore, ut patriam quis,ue suam recipiat.
Fosdus enim percusserunt cum damonibus Assyrio-
rum, projeceruuntque Dei misericordiam gentibus
qua in errore versabantur. Nos scilicet obtinui-
mus misericordiam hanc, velut haereditatem, acce-
pimusque Spiritus sancti oleum quo in baptismate
delibuti sumus, ex Hebrzis ad nos transductum.
Illis enim in usu erat oleum unctionis, imago οἱ
figura spiritalis chrismatis. Deum item iu menda-
cjo circuit is, qui vanitatem diligit, et mendacium
quaerit, qui scilicet falsa presentis vitze bona con-
sectatur. Qui quidem et ardentia 107 diaboli tela
excipiens, incedensque ea, quam inde concepit,
flamma, stum consectatur, eique per ea qux agit,
continuo fit obviam, atque praeceps ad gehennae
esstum alterum fertur. Idem cum superbis daemo-
num potestatibus amicitiam init, inque vite hujus
A&gyptum transfert oleum, jucunda scilicet Spiri-
tus sancti dona quse in sacro fonte accepit, illud
projiciens /Egyptiis, ut in posterum dicere ne-
queat amplius, Exaltabilur senectus mea in oleo pin-
gui *.

Vene. 3. ΕΙ judicium;Domino cum Juda, et ulciscar
Jacob. Utsuperius reprehendit Ephraimuim, decem
* £cilicet tribus, eique vitio vertit, quod vana multi-
plicarit ; ita nunc Juda, duas videlicet tribus, quz
Hierosolymis versabantur, judicatum iri dicit.
Quas tribus licet Jacob posteritas essent, minime
eun) ejusque virtulem aemulabantur, sed ignomi-

* Thren. 1v, 16. * Psal. xci, 4.

τὴν ἐμὴν σχιὰν xal σχέπην ἀφεὶς, xoi μονονου]ὴ
εὐθαιρέτως ταῖς συμφοραῖς ἐπιδραμών. Πῶς: A
τοῦ πληθῦναι τὰ μάταια θυσιαστήρια τῶν εἰδώλων,
Καύσων δὲ xal αὐτὴ ἡ τῶν εἰδώλων λατρεία, πάντας
τοὺς χαρποὺς Ἱσραὴλ διαφθείρασα.

Καὶ διαθήκη» μετὰ ᾿Ασσυρίων διέθετο, χα
ἔλαιον εἰς Αἴγυπτον ἐγεπορεύετο. O0 µόνον, equo,
πὰ µάταια ἐπλήθυνεν εἴδωλα, ἀλλά χαὶ τὴν t thy ἀγεὶς
βοῄθειαν, ἀνθρώποις προσέφευγε * καὶ moti. μὲν ος
᾿Λασυρίοις ἐφιλιοῦτο, ποτὲ δὲ ἔλαιον tol; Αἰγυπτίοι
δῶρον προσέφερεν, ὡς ph ἔχουσιν. Ἐλαιοφόρι à
ὅτι μάλιστα ἡ Σαμαρεῖτις. Ἡ οὗ περὶ «ouis
ἑλαίου λέγει, οὐδ' ὅτι αὐτοὶ ἐδίδοσαν τοῖς Λἰγυπτίας
ἔλαιον, ἀλλ᾽ ὅτι χρυσὸν (10) αὑτοῖς προσφέροντες,
ἑλεηθῆναιτ. παρ) αὐτῶν ἑπραγματεύοντο. Πονηνὲν
πγεῦμα, οἱ ἔτι ἀπιστοῦντες τῶν Ἑδραίων, cl χα
ὅλον τὸν βίον αὐτῶν διώχουσι τὸν καύσωνα, ὑπερχαιό.
µενοι τοῦ νόµου, μὴ θέλοντες εἰπεῖν ' Πγεῦμα api
προσώπου ἡμῶν Χριστὸς ὁ Κύριος, ᾧ εἴπομεν'
'Ὑπὸ τὴν cxi αὐτοῦ ζησόμεθα: ἀλλὰ wA
πρὸς τὺ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος τρέχοντες" χαι-

| và, (11) 65 xal µαταίας ἓ)πίδας ἔχουσιν, ὅτι àm-
λήψονται τὴν πατρίδα. Διαθήχην γὰρ μετὰ τῶν vin

τῶν Ασσυρίων διέθεντο, xal τὸν ἔλεον (12) τοῦ
Θεοῦ τοῖς iv πλάνῃ ἔθνεσι προῄκαντο, oi (15) xii
ἐχληρονομήσαμεν τοῦ τούτου [ f. τοιούτ. ] Dv.
Καὶ τὸ ἔλαιον δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ᾧ ἐχρίσθημεν
βαπτισθέντες, ἑπραγματευσάμεθα ἡμεῖς ix τῶν
Ἑδραίων εἰς ἡμᾶς περιελθόν. Ἐχείνων yàp iy*
ἔλαιον τῆς Χχρίσεως, τύπος ὃν τοῦ πνευματικού
χρίσµατος. Κυχλοῖ àv φεύδει τὸν Gaby xal ὁ ἀγαπῶν
µαταιότητα, xal ζητῶν φεῦδος, τουτέστι, τὰ quii
τοῦ παρόντος βίου ἀγαθά., 'O αὐτὸς δὲ xol τὰ πέπυ-
Ρωμένα βέλη τοῦ διαδόλου ὑποδεχόμενος, xal πορεό'
µενος τῇ φλογὶ fj ἐξέκαυσε, διώχει τὸν χαύσων,
καὶ ἀεὶ τούτῳ προστρέχει ἐξ ων πράττει, πρὸς τὸν
καύσωνα τῆς Ὑεέννης dei φερόµενος. θὗτος xd
ταῖς ὑψηλόφροσι δυνάµεσι τῶν δαιμόνων φιλιοῦται
xai εἰς τὴν Αἴγυπτον τοῦδε τοῦ βίου µετάγν v
ἔλαιον, τουτέστι, τὰ ἱλαρὰ χαρίσματα τοῦ éjlw
Πνεύματος, ἃ ἔλαδε βαπτισθεὶς, xal προδίωτι
τοῖς Αἰγυπτίοις, ὥστε τοῦ λοιποῦ μὴ δύνασαι
αὐτὸν λέγειν, ὅτι ᾿Υγωθήσεεαι τὸ Τῆράς µου ἓ

D à&Jalq πίονι.

Καὶ xplcic t9 Κυρίῳ πρὸς cóv Ἰούδαν τοῦ &
δικῆσαι τὸν Ἰακώδ. (34) Ὥσπερ τὸν "Egpolp, jo
τὰς δέχα φυλὰς ὠνείδισεν, ὡς πληθύναντα μάταια,
οὕτω νῦν πρὸς τὸν Ἰούδαν, τοι τὰς iv Ἱεροσολύ-
μοις δύο φυλὰς, λέγει χριθήσεσθαι. Οἱ ἐγένοντο μὲν
τοῦ Ἰαχὼθ ἀπόγονοι: οὐκ ἐμιμήσαντο δὲ τὴν ἐχείνωυ
ἀρετήν ' ἀλλὰ πρὺς αἰσχύνην αὐτοῦ xai ὕδριν ἐγί-

Varie lectiones et nota.

(9) Καχῶν, malorum, Cod. Yen.

(10) Χρηστὺν, bonum, Cod. Bav. Sed "Theodore.
tus ad hunc locum χρυσόν habet, ut in Cod. Ven.

(i2) Κενὰς, inanes, Cod. Bav.

12) Quasi legendum in textu. sit. ἔλεον, miseri-

cordiam, non ἕλαιον, oleum.

(13) Ὅ, quod, Cod. Bav.

(14) "Exc τὰς ἐν Ἱεροσολύμοις δύο φυλὰς λέγει
χριθῄσεαθαι, adhuc dwas, qug Hierosolymis com.
worabantur, tribus judicatum ire dicit, Cod. B,

Ti3

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. XII.

πι

νοντο. Φησὶν obw, ὅτι Ἐχδικήσω τὸν Ἰακὰδ νῦν Α nia atque. dedecore afffciebant. Pumas igitur ab

παραδοὺς γὰρ αὐτοὺς τοῖς πολεµίοις, τὴν ὕδριν, fv
ἐχεῖνον Ὀδρισαν, ἐχδιχήσω.

Κατὰ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑπιτηδεύμητα.
Hoz ἔσται dj ἐχδίχησις λέγει, ὅτι ἀξίως τῶν ὁδῶν
αὑτοῦ, Ἆτοι τῶν ἔργων xat τῶν ἐπιτηδευμάτων,
ἦτοι τῶν ἕξεων (15) * πολλάκις γάρ τις ποιεῖ πονη-
póv τι, μὴ ἀπὸ πονηρᾶς ἔξεως ᾽ ἀλλ οὗτοι καὶ
ὥδευον πρὸς τὰ καχὰ, καὶ µελέτην ἐπιτηδεύματα
«αῦτα ἑἐποιοῦντο. |

"Ev tj κοιᾶίᾳ ἑπτέργισε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ,
xal ἐν κόποις αὐτοῦ évloyvos πρὸς τὸν 85v,
καὶ ἐγίσχυσε μετὰ ἀγγέλου, καὶ ἐδυνάσθη. Τὰ
κατὰ τὸν πατριάρχην Ἰακὼδ εἰς µέσον προτίθησι,
τὴν τῶν ἑχγόνων αὑτοῦ παρανοµίαν διελέγξαι θέ-
λων, Καὶ φησιν, ὅτι ἑχεῖνος μὲν ἀπὸ μήτρας αὑτῆς
ἐχλελεγμένος fv τῷ θεῷ, διὰ τὴν µέλλουσαν πάν-
τως ἀρετήν. Καὶ ἑπτέρνισε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ,
(46) καὶ δι ὅλης τῆς νυκτὸς ἑπάλαιε μετὰ τοῦ θεοῦ,
ᾖτοι τοῦ ἀγγέλου * καὶ οὕτως ἣν ἰσχυρὸς, ὥστε μετὰ
τοῦ Θεοῦ παλαῖσαι, εἰ xat τὸν μηρὸν αὐτοῦ ἑνάρχη-
σεν. Ἐπάλαιε δὲ ὁ Θεὸς μετ αὐτοῦ, παραμυθούµε-
vog τὴν τούτου δειλίαν. ᾿Επειδὴ γὰρ µέλλων τῷ
ἀδελςῷ αὐτοῦ ἀπαντῆσαι, αὐτὸν ἐφοδεῖτο, δείχνυσιν
αὐτῷ ὁ θεὸ», ὅτι « Ἐπειδὴ μετὰ τοῦ Θεοῦ ἑνίσχυσας,
xal μετὰ ἀνθρώπου δυνηθήσῃ.» Τὸν αὐτὸν ἑὰ καὶ
θ:ὺὸν xal ἄγγελον χαλεῖ ἐνταῦθα ὁ προφήτης, ὡς xat
Μωσῆς, ἵνα προτυπώσωσι τὸν Χριστὸν, ὃς καὶ µεγά-
ης βουὰῆς "Αγγε-Ἰός ἐστι, τῆς τοῦ Πατρὸς, xai
Θεὸς ἰσχυρός. "HyysO γὰρ ἡμῖν τὴν τοῦ Πατρὸς
βουλὴν, fii qv, τὸ δι) αἵματος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰρη-
νοποιηθῆναι τὰ ἐν οὐρανῷ χαὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς.
Ταῦτα δὲ τύποι τῶν µελλόντων σαν. Καὶ γὰρ ἑδή-
λουν, ὅτι οἱ ἐξ ἹἸαχὼό ἀντιστήσονται τῷ ἁἀγγέλφ
τούτῳ χαὶ θεῷ * xal ot μὲν, ναρχήσουσι τὸν μηρὰν,
κουτέστι, χωλανοῦσιν ἐν τῇ πίστει, xat τὴν πρὸς
αὐτὸν ἐπέλευσιν οὐ ποιήσονται’ οἱ δὲ, ὁμολογήσουσιν,
ὥσπερ καὶ αὐτὸς kxelvo; ὁ Ἰαχὼδ, ὅτι El&or θεὺν
πρόσωπον xpóc πρόσωπο», σωµατωθέντα. δηλαδη.
όπεὶ δὲ 'Ἡσαῦ xal Ἐδὼμ ἐχλήθη, ὅ ἐστι χυῤῥός *
ἔστι δὲ χαὶ ἁδελφὺς τῆς Ψυχῆς τὸ sopa: káv τις
Ψυχἠ ἐν τῇ xoa τὺν ἀἁδελφὸν 'Ἡσαῦ πτερνίση,
τοντέστι, μὴ τῇ Υαστριµαργίᾳ τῆς πυρώσεως τοῦ
αἵματος ὑπαχθῃ. ἀλλὰ ταύτην ἠττήσῃ, τῷ θεῷ

lis repetam, ait, pro Jacob ; eos enim hostibus
tradeus, uleiscar injuriam, quam ei intulerunt.
Juxta vías ejus, et juxta adinveniiones, Docet,
qua ratione vindicta sit sumenda, qus quidem talis
futura dicitur, qualem ejus vis, scilicet opera,
institutaque seu habitus promereantur. Szepenume-
ro enim male quis agit, non habitu pravo ductus :
bi, vero nefaria ad facinora ferebautur, hisque pa-
wrandis oinne studium operamque impendebant.
VgRs. 9. In utero. supplantavit fratrem. suum, et
ín laboribus suis praevaluit ad Deum εί confortatus
est cum angelo, et potuit. Patriarchae Jacob histo-
riam in medium affert, ejus posteros eorumque
flagitia reprehendere volens, docetque eum in,ma-

B tris utero fuisse à. Deo electum ob eximiam ipsius

virtutem ; supplantasse fratrem ; tota eum noote
luetatum- cuin Deo, seu cum angelo, viribus adeo
pollentem, ut cum Deo luciarí potuerit, obtorpe-
scente postea femore. Ideo autem cum eo Deus lu-
Ctatus est, ut eum metu liberans recrearet, Cum
enim fratri suo obviam iturus, sibi valde timeret,
ei quodammodo Deus hzc dicere voluit : « Quoniam
eum Deo pugnando pravaluisti, prevalebis etiam
pugnaturus cuin homine *'. » Eumdem autem hoc
loco vocat. et Deum et angelum, ut et alibi Moyses,
quo Christum uterque nobis vates ante designaret,
qui et Paterni magni consilii Angelus est, et Deus
fortis '**. Is quippe nobis nuntiavit Patris . consi-
lium, quo per ipsiusiet Filii sanguinem pacifi-
cavit quae ip celis et qua in terra sunt !'. Hec
autem umbrae luturorum erant et imagines, quippe
quis designabant posteros Jacob huic angelo atque
106 Deo repugnaturos, proindeque fore, ui alii
femore !orpescerent, ide scilicet claudicarent,
neque sese ad Deum reciperent, alii vero, ut pa-
triarcha ille Jacob, se Deum facie ad [aciem οἱ-
disse **, nimirum bominem factum, tes'arentur,
Quoniam vero Esau Edom quoque, scilicet rufus
appellatur, esique corpus animi (rater ; si cujus
animus in venire fratrem Esau supplantet, ferven-
tis videlicet sanguinis cupidine minime frangatur,
sed eam potius vincat, is cum Deo congredietur.
Torpescet ei quidem femur, infima seilicet partis

συµπλαχήσεται, xal σχάσει μὲν ὁ μηρὺς αὐτῇ, ἁρ- p affectus; sed per continentiam purgatus; Beum

γἠσει δὲ xal ἡ πρὸς τὰ ὑπογάστρια πάθη χίνησις *
ὄφεται 65 Θεὸν χαθαρθεῖσα διὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ
ἀπὸ τοῦ χαλεῖσθαι Ἰαχὼδ, Ἠτοι πτερνιστὴῆς, Ó ἐστι
πραχτιχὸς, lopat) κληθήαεται, θεωρητικὸς δηλαδη,
χατὰ τὺ, Μαχάριοι οἱ χαθαροὶ τῇ χαρδίᾳ, ὅτι αὖ-
tol cóv θεὸν ὄψονται.

"Εχβαυσαν καὶ ἐδεήθησάν µου, év τῷ ofxo
"Qv εὕροσάν µε ἐχεῖ ὁλαἱήθη πρὸς αὐτοὺς.

9'Gen, xxxi 29. 0 Ίσα. 1x, 9. '! Ephes. ι, 10.

intuebitur, et pro Jacob supplautatore, quod idem
sonat ac Activus, appellabiturlsrael, nimirum Ου”
templativus, juxta illud, Beati mundo corde,
quoniam ipsi Deum videbunt **,

VgRhs. 4. Fleveruut et me supplices orarunt in dome
Ün, in qua invenerunt. me : ibi dicium est ad cos.

15 ] Cor. xiu, 12. !* Matth. x, 8.

Varie lectiones οἱ note.

(45) Πράξεων, actionum, Cod. Bav.
(46) God. Ven. addit : ἐξηλθα vp, φη

σἷν, ἔπει-
λημμένος τῆς πτέρνης τοῦ ελφοῦ αὑέου * xài δὲ

ὅλης, x. τ. λ. exiit enim, ait, adherens calcaneo
[ratris sui, et per tota», etc.

115 THEOPHYLACTi BULGARIE ARCHIEP. Tià
Locum hunc interpretes alii, Aquila, Symmacbus À Τοῦτο οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, ᾽Ακύλας, καὶ Zóp pays,

et Theodotion, perinde ac. si de Jacob dicatur , sic
exponunt : Fletit , supplezque eum oravit, inque Be-
thel. eum invenit. Cüm enim fratris Esau Jacob insi-
dias fugiens, ad patruum suumLabanum propera: set,
naetus in Bethel est divinam istam revelationem :
Noli timere Jacob , quia ego tecum eum'*, Flensque
fortosse Deum orans, Si mihi dederis, inquit, panem
ad manducandum ει vestimentum αά induendum,
meque inpace dimiseris, erit mihi Dominus in Deum:
el lapis quem erexi in domum Dei: cunclorumque quc
dederis mihi, decimus tibi offeram. Hsc taque ita
explanaates inletpretes isti, doceut, Jacob in
Bethel, ubi nune idolum est On, flevisse, invenis-

καὶ θεοδοτίων, ὡς περὶ τοῦ Ἰανὼθ τεθειµένον εἰ.
ρήχασιν' 'Εκ.ανσε καὶ ἐδεήθη αὑτοῦ, καὶ ἐν De,
θἡ. εὗρεν αὐτόν. Φεύγιν γὰρ ὁ Ἰαχὼθ τὴν v
Ἡσαν ἐπιθουλὴν, καὶ πρὸς Λάθαν τὸν θεῖον αὐτοῦ
ἀποδιδράσχων, ἐν τῇ Bac) τῖις θείας ἀποχαλύφεως
ἔτυχε * Mf) φοδοῦ, Ἰαχὼθ, διότι ἐγώ elgtt μετὰ aoi
δεύµενός τε τοῦ θεοῦ, τάχα μετὰ χλανθμοῦ, 'Edy
ψοι ὃῷς ἄρτον, ὄλεγε, φαγεῖν, xal ἱμάειον περι-
6aAéc0ai, καὶ αποχαταστήσῃς µε μετ εἱρήγης,
ἔσεαι uoi Κύριος elc θεόν' καὶ ὁ AlBoc, ὃν ἕστησα,
&i« olxov Θεοῦ’ καὶ πάντων ὧν µοι δῷς δεκάτηγ
ἁποδεχκατώσω σοι αὗτά. Ταῦτα τοίνυν Παριδη-
λοῦντες οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, φασὶν, Ότι Ev τῇ Βαι-

eoque ibi Deum, qui ei apparuerit dixeritque : Ne B θὴλ, fi; νῦν τὸ εἴδωλον τοῦ "Qv ἔχει, ἔχλανσεν

timeas. Septuaginta vero Inlerpretee cuin plurali nu-
Aero Fleserunt, et supplices orarunt dixerint, innuere
nobis voluerunt, prophetam de populo verba facere.
Nam eum alias, inquit, idolum ii colebant, tum
-xero etiam cum eos ponitere videbatur, haud sa-
'Crum templum petentes, ibi fleverunt, sed ante ido-
Jum consistentes, meam ibi opem implorabant. Evo
vero injuriislicet eo in loco ita affectus, mitten-
'dum tauen censui vatem neum Amos, qui eis
verba mea nuniiaret. In. Bethel enim oracula sua
fundebat Amos, eum falsus ibi sacerdos Amasias
el dixit :-Proficiscere in terram Juda, no vaticineris
in Bethel, quia sanctificatio regis est !* ; dicata scili-
cet est idolo, quod bic regem nominat. Alii vero
alias historias Deum boe loco memorare autu- €
mant, que historke ad predictum Jacob referan-
tur. Cum enim ejus filii Simeon et Levi Sycimitas
'Iinterfecissent, 809 eo quod. eerum soro? Dina
violata fuer.t ab Ειμµιου filio Sichem: Jacob ve-
:liementer angebatur, veritus πο ob Syciuitarum
cedem 4 finitunis populis et ipse necareiur !*.
hn genua ideirco procumbere : Deum supplex orare,
«qui eum exaudiens : Ascende, ait, Bethel, et habita
ibi *'. Tum vero is universam familiam suam
affatas : Toliite, inquit, dees alienos e medio testrum;
miilale testimenta vesira, consurgentesque ascenda-
1s Bethel !* ; foceruntque ita. Propterea plurali
numero usus: dizit, Fleverunt meque atpplices. ora-

Ἰαχὼδ, καὶ εὗρε τὸν ὀφθέντα xal λαλήσαντα αὐτῷ'
Mi «φοδοῦ' οἱ δὲ O', πληθυντικῶς εἰπόντες τὸ,
"Εκ λαυσαν καὶ ἐδεήθησαν», διδόασιν ἡμῖν νοεῖν,
ὅτι περὶ τοῦ λαοῦ τοῦτο λέγει. Καὶ γὰρ, φησὶν, αὐτοὶ
τόν τε ἄλλον χρόνον τὸ εἴδωλον ἐθεράπευον, xai ὅτε
δὲ µεταµελείᾳ ἔδοξαν χρῃσθαι, οὐκ εἰς τὸν ἁφωρι-
σµένον ναὸν ἑλθόντες ἔχλαυσαν, ἀλλά πρὸς τὸ εἴδω-
λον ὁστῶτες, τὴν ἐμὴν ἐπεχαλοῦντο βοήθειαν. 'Eyo
δὲ ὅμως καΐτοι ὑθριζόμενος οὕτως ἐν ἐχείνῳ τῷ
τόπῳ, τὸν προφήτην µου ᾽Αμὼς ἔπεμφα, λέγοντα

πρὸς αὐτοὺς τὰ ἐμὰ ῥήματα. "Ev γὰρ Βαιθὴλ προ-

εφήτευσεν "Api, ὅτε ὁ φευδιερεὺς τῆς Βαιθὴλ
᾽λμεσίας εἶπεν αὐτῷ ΠΗορεύου εἰς ΥΠ» Ιούδα,
xal μὴ προφήτευε εἰς Bai), ὅτι ἀἁγίασμα βα-
σιέως ἑστέ»' τουτέστιν, ἀφωρισμένη ἐστὶν αὕτη
τῷ εἰδώλῳ, ὃν βασιλέα ὀνομάζει. Τινὺς δὲ ἑτέρας
ἱστορίας μντμενεύειν φασὶ τὸν θεὸν vuv, εἰς τὸν
Ἰαχὼθ ταύτης ἀναγομένης. Καὶ 5p ὅτε Σιμεὼν xoi
Λευϊ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, τοὺς Συχιµίτας ἀπέχτειναν, διὰ
τὸ τὴν ἁδελφὴν αὐτῶν Δίναν µιανθηναι ὑπὸ "Ep μὰρ
τοῦ Συχὲμ, τηνιχαῦτα ἤλχγει Ἰαχκὼθ, xoi wapió:t;
fiv, μήπως ὑπὸ τῶν περιοίχων ἀπολεῖται δ.ὰ τοὺς
Συχιμίτας. Προσπεσὼν οὖν τῷ θεῷ, εὗρεν εἰσαχού-
σαντα αὐτοῦ, καὶ εἰπόντα πρὸς αὐτόν Ἀνάδηθι εἰς
Βαιθὴ.Ά, καὶ οἴκει ἐλαῖ * ὅτε xa Ἰαχὼθ προσεφώνει
παντὶ τῷ οἴχῳ αὐτοῦ. "Αρατε τοὺς θεοὺς τοὺς
ἁΛ.1οερίους éx µέσου ὑμῶν, xal ἀ-.λάξατε τὰς
στολὰς ὑμῶν, xal ἀναστάντες, ἀγαθδῶμεν elc

runt, quo significaret eos omnes qui Jacob οἴτουπι- D Βαιθή.Ά * xaX ἐποίησαν οὕτως. Διὸ πληθυντιχῶς εἷ-

eistebant, qui una «um ipso Bethel ascendere, at-
que Domino sacra facere: cceperunt.

Vgas. 5. Dominus autem Deus. omnipotens erit
mnemosynon ejus. Dictum hoc si ad Jacob perti-
nere dicatur, sic accipies, Dominum scilicet eum
sempiterne memorie tradidisse, effecisseque, ut
junnoriali is . gloria perfrueretur. Vívo enim ego,
ait Dominus : honorantes me honorabo *?, Sin ad
Hebrzorum populum dictum illud referendum pu-
tes, sic accipe, quasi Deus populum istum eo-
hortetur, eumque, talia verba fando, moneat:

πεν ἐνταῦθα «b, "ExJAavcar xal ὀδεήθησώ pov,
ἵνα δηλώσῃ τοὺς περὶ τὸν laxi6 πάντας, ol συν-
ανέδησαν αὐτῷ εἰς Βαιθὴλ, καὶ ἑποίησαν θυσίαν τῷ
Κυρίῳ.

'O δὲ Κύριο; ὁ θεὺς ο πατοχράεωρ ἔσται
ϱ»ηµόσυνγον αὐτοῦ. El μὲν ὡς περὶ τοῦ Ἰαχὼδ
λεγόμενον ἑνδέχη τὸ ῥττὸν, νοῄσεις, ὅτι ὁ Κύριο;
αἰωνίαις µνήµαις αὐτὸν ἔθετο, χαὶ εὔχλειαν ἀθάνα-
πον αὐτῷ ἑπεθράδευσε. Zo γὰρ ἐγὼ, λέγει Κύριος,
τοὺς δοξάζοντἁς µε δοξἀσω. Ei δὲ ὦ; περὶ τοῦ
λαοῦ τῶν Ἑθραίων λεγόμενον, οὕτω νοῄσεις, ὅτι
παραινετιχῶς ποιεῖται τὸν λόγον, νουθετῶν αὐτοὺς,
ἵνα ἐπεὶ τοιοῦτον Θεὸν ἔχουσι, πάντα χρατοῦντα,

** Gen, xvin, 20. 15 Amos vit, 12. !* Gen. xxxiv, 20. 1! Gen. xxxv, 1. 15 Gen. xxxv, 2. !? Gen. xiv, ο),

111

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM, — CAP. XIT..

Ti

πάντα δυνάµενον, ὃς καὶ τὸν προπάτορα αὐτῶν bv- A queniam talem Deum haberent, qui. cuncita pos-

ἰσχυσεν Ἰαχὼθ, δἑον μνημονεύωσιν αὐτοῦ dsl, xal
μηδέποτε αὐτοῦ ἐπιλάθωνται. Οἴχος τοῦ "Qv, τουτ-
ἐστι τοῦ ᾽Ανωφελοῦς, Έχουν τής ἁμαρτίας, ὁ χόσµος
οὗτός ἐστιν ' ἓν γὰρ τούτῳ ἐνεργεῖται, ἓν δὲ τῷ ἐχεῖ
παύεται. 0Οὑδὲν δὲ οὕτως ἀνωφελὲς, ὡς f) ἁμαρτία,
μᾶλλον δὲ µυρίας βλάβης πρὀξενον. "Ey τοίνυν τούτῳ
τῷ οἴχῳ χλαίων τις xal δεόµενος, εὑρήσει θεὸν, καὶ
λαληθήσεται πρὸς αὐτὸν τὸ, Αφέωνταί σοι αἱ
ἁμαρτίαι σου. Ἐπὰν δὲ ὁ χόσµος οὗτος λυθῇ, οὐχ-
ἐτι χλανθμοῦ τοιούτου χαιρὸς, τοῦ µακαριζοµένου
xil παρἀχλησιν ἔχοντος. Tou οὕτω χλαίοντος, ὡς
εἶρηται, ὁ Sel, ἔοται μνηµόσυνον. Αἱώνιον γὰρ εὖ-
φροσύνην ἔχων, ἔχει ταύτην ἐκ τοῦ μεμνῆσθαι τοῦ
θεοῦ, xal τοῦ κατατρυφᾷν αὐτοῦ * ᾿Εμνήσθη»ν γὰρ,
φησὶ, τοῦ θεοῦ, καὶ εὐφράνθην. Όἶχος τοῦ Ὢν,
ὡς εἴρηται, ᾽Ανωφελοῦς, ἔστι xal ὁ πλοῦτο:, xai ἡ
χατὰ χόσμον δόξα Ev γε τοῖς πολλοῖς, "O; οὖν χρἠ-
σεται xai τῷ πλούτῳ xal τῇ δόξῃ χατὰ θεὸν, πένη-
τας ἑλεῶν, xaX ἀδυνάτων προϊατάμενος, οὗτας ἐν τῷ
οἴχῳ "Qv εὑρίσκει τὸν θεὸν, olo; fjv ὁ Ζοχχαῖο;.
Διὸ xal λαληθήσεται πρὸς τοῦτον, à πρὸς ἐκεῖνον *
Σήµερον σωτηρία τῷ οἵκῳ τούτῳ érérsto* καὶ εἰς
μνημόσυνον αἰώνίον ἔσταί à τοιοῦτος δίχαιος. Διότι
ἑσκόραισεν, ἔδωχε τυῖς πένησιν ᾿ ἡ δικαιοσύνη
αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ aloroc.

j4stus muemosyuon seipiterngm. Quoniam enim dispersit, deditque pauperibus,

manuel in seculum seculi **.

Καὶ σὺ ἐν θεῷ ἐπιστρέψεις, EAeov xal «pipa
gvAdcocov, xal ΣΥΥιΙζΕ πρὸς θεόν σου διὰ παντός.
El χαὶ ἀπειθῆς, qnot, xal ἄταχτος εἶ, καὶ πάμπολυ
ἀποδέων τοῦ πατριάρχου Ἰακὼδ, ᾧ τοσαύτην προς-
εμαρτύρησα ἀρετὴν, ἀλλ' οὖν παιδευθεὶς ὑπ' ἐμοῦ,
xai παραδοθεὶς αἰχμαλωσίᾳ, ἑἐπιστρέφεις πρὸς εὖ-
πείθειαν xal εὐταξίαν. Elsa λοιπὸν ὡς Ίδη µαστι-
ζυμένῳ xal πληττοµένῳ ἐπεφωνεῖ θεός "Ενεον xal
κρῖμα φυ.ἱ)άσσου. Ὥσπερ γὰρ cl τις ὁδσπύτης,
µαστίζων οἰχέτην παραχούοντα, ἐπιφωνεῖ αὐτῷ τῷ
µαστίζειν * "Axoug τῶν ἐντοιῶν µου; οὕτω xàiv-
ταῦθα θεὸς, µαστίζων τὸν λαὸν, ὡς μὴ φυλάττοντα
ἕλεον χαὶ xgipa, ἐπιφωνεῖ αὐτῷ; "EAsov xal «pipa
φυ.ἰάσσου ' τουτέστι, Tol; τε παρ᾽ ἀξίαν συµφο-
pale περιπίπτουσι συμπαθὴς Eco (τοιοῦτον γὰρ
ἔλεος), καὶ τὸ δίκαιον χρῖνε, Εἶτα πρὸς τὴν ἀληθὴ
θεογνωσἰαν ἐνάγων, φησίν * ΕΥΥΙζΕ zpóc τὸ» Θεόν

set. ϱυηυοἰαφιθ nutu spe regeret, 'qui et eorum
progenitoren: confinmarit ; ejus, uti par erat, omni
fempore meminissent, opcramquo darent, ne se
ulla unquam ejus oblivio caperet. Dumus 0), Inu-
ες, videlicet peccati, est bic mundus ; in hoe enim
mundo peccatum pairatur, in altero. cessat. Nihil
Ἀνίοι ita inutile est, ut peecatwn. Nibil iio adeo
deuimentosum, cum immensum afferat detiimeu -
tum. Cum igitur hac in dor.o quis κους orarit,
Deum i»veniet, qui ad ipsum bac dicat, Jieutittun-
tur tibi peccata iua **; ubl vero. mundus. hic dís-
solvetur, haud amplius istiusmodi luctus tempus
erit, qui pesnitentes solari beatosque facere valeat,
Ejus qui ita lugeat,ut dictum est, mnemesynox Deus

B eri. Quod enim seterna !ztitia fruatur , labet

14 ex eo quod ipsius Dei meminerit, eoque dele-
etetue : Memor enim, ait, Dei fui, et delectatus
4un *', Domus On, scilicet inutilis, ut superius
exposuimus, est etiam: opulentia, et in plerisque
juudana gloria. Quisquis igitur ita. divitiis utitur
"que gloria, ut Deo plaeeat, pauperum miserende
sablevandoque tenuiores, is in domo On Deum re-
perit, uti ÉEaccheus; audietque a Doo ipso es
qua ad Zaecbzum hunc olim dieta fuere : ffodie
salus domui hmic facta est ** 5 evitque talis. vir
ideireo justitia ejus

Vgns. 0. Et tu in Deo tuo converteris ; mísericor-
diam et judíciwm custodi , et appropinqua ad. Deum
tuum semper. Et si contumax. es, 110 ait, atque
dissolutus, patriareha Jacob valde inferior, eoi
patriarche tantam inditam fuisse virtutem dixi ;
tamen a me correctus, captivitatique traditus, ad
obedientiam beuamque frugem redigeris. Hunc dein-
ile, quasi verberibus atque plagis affectum, ita alto-
quitur Deus : Misericordiam et judicium custodi. Per-
inde enim, ac si quis dominus non obedientem
servum ez*dendo clamet, Audi mandata mea; ita
hoe loci Deus pepulum eorrigens, co quod miseri-
cordiam et justitiam non servarit, ad eun clamat,
Misericordiam εἰ judicium. custodi ;. misericors
scilicet esto adversus eos qui citra culpam iu cala-
mitates inciderunt, id enim postulat misericord:a,
et fac recte justitiam adminiswes. Dein ad veram

σου Ou παντός * τουτέστι, Mi) ἀποπλανῶ πρὸς εἰ- p Dei cognitionem eum perducems, subdit, Accede

ἑωλολατρείαν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ πράττειν τὰ δέοντα,
ἔτι xat τῷ θεῷ λάτρευε. Οὐδὲν γὰρ ὄφελος τῆς τῶν
ἀρετῶν δῇθεν ἐργασίας, ἐὰν μὴ θεογνωσία παρῇῃ.
Ῥχκόπει δὲ, ὅτι ὥσπερ ὁ νόμος ἔλεχεν' Ἁγαπήσεις
Κύριον τὺν Θεό» σου, καὶ τὺν π.ησίον σου"
οὕτω κάνταῦθα τὰ δύο ταῦτα εἰσάγονται. Ἔοιχε δὲ
χαὶ πρὸς τοὺς τέως μὲν ἀπιστοῦντας Χριστῷ, ὕστα-
pov δὲ πιστεῦσαι μέλλοντας λέγειν ὁ προφήτης, ὅτι
Καὶ σὺ ὁ νῦν ἀπιστῶν Ἱσραηλίτης, ἐν Χριστῷ ἔπι-
στρέψεις, ὃς ἐστι Θεός σου, οὐκ ἄνθρωπος φιλὸς, ὡς

»9 Mattb. ix, 2. *! Psal. 1xxvi, 4.
xxxix, 19.

PATBOL. G^. CXXYI.

1! [uc. xix, 9.

ad Deum tuum semper; uve scilicet ad idolorum cul-
tum amplius deflectias, sed age quae — decent,
Beumque simul colite, Nulia enim exercendis vir-
tutibus inest μμ νέας, ni Dci cognitio simol adsit.
limd autem animadvertas oportet, quod uti lex duo
jubebat : Diliges Dominum Deum tumm, el prozi-
mum iuum ?*; ita et hoc loc» utrumque iuducitur.
Ad eum item, qui huc. usque Christo non credidit,
quique postea ad ejus fidem sese recipiet, dicere
propheta videtur : Tu quoque, lsraelita, qui nunc

€ Ps 9; — ?* Deut. vi, 5; Levit.

25

στο

TIIEOPHYLACTI BULGARLE ARCII(EP. ' "80

son credis, in. Clristo converterts, qui Deus tuus & ἑνόμιξες,. ᾽Α)λὰ p olov, ὅτι ἐὰν ἐπιστρέξη-, i.

*v$t, non simplez homo, uti putabas. Ne credas au-
4&cm, ubi tc ad Christum receperis, in posterum
«omni te officio solutum fore, quod per fldem just^s
-evaseris: verum exercere debes virfutes, inopum
4miserendo quidem, sed ita, ut justitiam simul
vscrcendo, singulis impertias pro cujusque indi-
gentia. Denique concludeus auditorem cohortatur :
Fac viriitemm | omnem ; onmi tempere. colendo ad
Deum accedas ; vitia namque nos a Deo sejungunt;
virtutes. contra, nos ei. siniles elficien ο, prop us
ad eum accedere faciupt, Animadverte. autem. et
illud, Semper : non enim ad hreve modo tempus
excubias agere bouestatis gratia decet. Quisquis
item flagitia aversatus, ad Deum sese recipit, hoc

non propriis viribus, sed ope divina se facere pu. B

tet; Deus enim est, qui in nobis efficit, ut qur sibi
placita sint, et (18) velle et agere possimus. Judici-
bus item maxune convenit, una cum misericordia
rectum - judicium etiam exercere ; plerique enin
pauperum miserti, divites p^rperam condenmmant,
licei hisce justitia pairocinetur. Propterca lege
nobis cautum est, ne pauperis in judicio miserea-

ετος τοῦ λο.ποῦ ἔσῃ, oia διχαιαθεὶς ix πίστεως.
ῥλλὰ καὶ τὰς ὀρετὰς ἐργάσου, ἐλεῶν μὲν, ἑλλὰ
μετὰ χρίσεως, ὥστε διδόναι ἑχάστῳ, καθ ἂν τι:
χρείαν ἔχῃ. Εἶτα συγχλείων τὸν ἀκροατῆν, πᾶσαν (97)
ἀρετὴν, φησίν ' "Evyi(8 xpóc τὲν Θεόν σου διὰ

παντός. Ai μὲν γὰρ ἁμαρτίαι, διιστῶσιν ἀνὰ μέσον

ἡμῶν καὶ θεοῦ * αἱ δὲ ἀρεταὶ, ἐΥγίτειν ποιοῦσι διὰ
την ὁμοιότητα. "Opa δὲ καὶ τὸ. Διὰ παντός" δεῖ
γὰρ μηδὲ πρὸς βραχὺ πρὺς 7b χαλὸν ἀπονυστάζαι,
Καὶ ὁ ἐξ ἁμαρτίας δὲ ἐπιστρέφων, μὴ οἰέσθω, ὅτι tv
οἶγείᾳ δυνάµει ἐπιστρέφει, ἁλλ᾽ ἓν θεῷ 60; γὰρ
ἐστιν ὁ ἔνεργῶν ἓν ἡμῖν χχὶ τὸ θέλειν χαὶ cb ἐν. ρ-
γεῖν ὑπὲρ τῆς εὐδοχίας. Μάλιστα δὲ ἀἁρμόσει τοῖς
δικασταῖς μετὰ τοῦ ἐλεεῖν χαὶ τὸ φυλάσσεσαι
κρίμα. Πολλοὶ γὰρ ἑλεοῦντες 05^ev τοὺς πένητα-,
χατακρίνουσιν ἁπλῶ-ς τοὺς πλουσίους, x3v τὸ 8i.
Ναιον ἔχωσιν αὑτοῖς συν'στάµενον. At τοῦτο νοµ-
θετούμεθα , ub ἐλεεῖν πτωχὸν ἓν χρίσει. Ἐπειδὶ oi
ἔστιν ἑλεεῖν, καὶ διχαίως κρίνειν, ph χατὰ θεὺν ὁ:,
ἀλλὰ πρὸς ἀνθρωπαρέσκειαν, ἐπάγει' ΕΊΥΙζΕ apie
Θεόν cov: μὴ ἀποστραφῖς πρὸς ἀνθρώτονς' ἀλ)ὰ
πρὸς ὧν θεὸν βλόπε, τοὺς μισθοὺς ἁποξώτοντα.

mur. Quoniam autem plerumque fit, ut. misereamur recteque judicemus, non Dei, sed' hominum gralia,
quibua placere 1mmaxime studeamus ; idcirco subjicil, Accede ad Deum ; respice scilicel non homines, sed
Deum ipsum, qui tibi mercedem retribuere valeat.

111 Vrss. 7. Chanaan in manu ejus s'atera
iniquitatis. pra'ponderare amavit. [ας equidein
Ephraiaum ego doceo, misericordiam οἱ justitiam
δημ] uti servet, e£ reliqua ; ipse- vero. Chanaau
evasit, Clhananzorum — avaritiam eti injustitiom
ziuulaudo, lia et Ezechiel ad Jerusalem dieu :
Semen el generatio tua de terra Ghunaau **, Quo-
rum euim àumnilata mores est, eorum etiam deuo-
minationem obtinuit, His siwilia dixit et David
de hominibus iis qui tum temporis vivebant :
Mendaces filii hominum in stateris, Μ injuste
agant ὸ.

Vgns. 8. Dixit Ephraim : Verumtamen dives effe-
εἰως sum, inveni requiem. mihi. Omnes labores ejus
Non inrenieniur εἰ |ropiter iniquitates im. quibus
veccavit. Cum ita per iniquitatem, ail, pauperut-
que oppressionem opes sibi Ephraim comparassel,
futurum existimavit, ut aliquam inde requiem ca-
pere, seque, dum tentationis estu agitareuir, refu-
cillare posset ; sed. non iia erit. Quiccuuque enim
labore eoegit, vana erunt, eique prorsus inutilia.
Testatur id οἱ David : Nolite sperare in iniquitate,
et rapinas. nolite, concupiscere : divitie εἰ aftuant,
nolite cor apponere **. li quoque quibus Dominus
Jixit, Si filii Abraham essetis, Abrahe opera (ace-
relis 3, Chanaan erant, statera. iniquitatis usi ;
quippe qui, Barabbas latro uti dimiüteretur, postu-

15 Ezech. xv 5..— ** Psal. Lxi, 10.

1 Psal. Lei, 1t.

Xavaür ὃν χειρὶ αὐτοῦ ζυγὸς ἁδιχίας, κατα»
δυγαστεύειν ἠγάπησεν. Ἐγὼ μὲν, φησὶ, ταῦτα
διδάσκω τὸν Ἐφραὶμ, ὥστε ἔλεον χαὶ χρῖμα φυλέο'
σειν, xai τὰ ἑξῆς ' αὐτὸς δὲ Χαναάν Υέγονε, ζπ)ώ-

^ σας τὴν τῶν Χαναναίων πλεονεξίαν xa ἀδιχίαν.

υύτω καὶ Ἰεζεκιζλ λέγει πρὺς τὴν Ἱερουτανίμ"
To σπέρμα καὶ ἡ γέννησὶἰς σου, ἐκ γῆς Χαναάν"
ὧν γὰρ τοὺς τρόπους ἐζήλωσε, τούτων xo τὴν
προσηγορίαν ἐδέξατο. Τοιοῦτον γὰρ χαὶ Δαθὶδ εἷἶτε
περὶ τῶν τότε ἀνθρώπων. Ψευδεῖς οἱ vlol τῶν ár-
θρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἁδι.ιῆσαι.

Εἶπεν Ἑφραίμ' Πεπ.Ιούτηχκα, εὕρηχα ἀγανψν-
yh ἐμαυτφ. Πάντες οἱ πόνοι αὐτοῦ οὐχ εὑρεθή-
σονται αὐτῷ, διὰ τὰς ἁδικίας, dc ἤμαρτεν. EC
ἁδιχίας, φησὶ, xai τοῦ χαταδυναστεύειν ἑτέρους
πλουτήσας Ἑφραὶμ, ἐπήλπισεν, ὅτι ἀνάπανσιν ἕξει,
xai ἀναφύξει ἀπὸ καύτωνος παντὸς πειρασμοῦ'

p ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἔσται. "Όσα γὰρ ἑπόνησε, µάταυ»

ἔσονται. Ταῦτα xol Δαθὶδ λέγει: δὴ ἁ {πίζετε ἐπ
ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτα. Πλοῦ-
τος ἑὰν ῥέῃ. μὴ προσείθεσθε καρδίαν. Νάἀκεϊνο
δὲ, πρὸς οὓς εἶπεν ὁ Κύριος, El τέκνα τοῦ ᾽Αόραὰμ
ἦτα, τὰ ἔργα τοῦ Αέραὰμ ἐποιεῖτε ἂν, Χαναὰν
Πσαν, Quybv ἁδιχίας χατέχοντες, ot ye τὸν λῃστὶν
Η εραθθᾶ» ἐςητήσαντο τὸν δὲ εὐεργέτην Χριστὸν,
ἑσταύρωσαν, oi xal πρὺς αὐτὸν φθόνῳ ζῶντα ὄνα-

? joan, vul, 20.

Varie lectiones el nota.

(17) E, τὴν πᾶσαν, Cod Ven.

(18) Non sumus enin sufficientes cogitare aliquid
α nobis, quasi ex nobis, ait D. Paulus ll. Cor. ον
45. Et misericordia Domini, teste Psolmista psal,

Lvit, 1f, preveuit nos, atque ita facit, ut velimus,
e demque misericordia subsequitur, Psal. xxu, 6,
ellicitque, ul cuim assensum prxvenienli graue
p. :esliterimus, agatnus quie velimus.

1δἱ

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΟδΕλ -- CAP. XIL

T52

χαιόμενο:, φήθησαν παραψυγχὴν (19) εὑρεῖν, Όανα- A larunt ; Christum vero optime de se meritum cru-

τώσαντες αὐτόν. Αλλ᾽ οὐδὲν ὀνήσονται, grolv* οὐ
µόνον γὰρ Σχεῖνον καῦσαι οὐχ ἴαχυσαν δοξαζόµενον,
αλλὰ xdi πάντα τὰ ἑξαίρετα αὐτῶν, ἐφ᾽ οἷς ἑπόνη-
σαν, ὑπὸ Ῥωμαίων ἠφανίσθησαν. "Ίσως xat τις ἐξ
αδικίας πλουτῶν ἑρεῖ, ὅτι Πεπλούτηχα, εὕρικα
ἀναπυχῖν ὁἁμαντῷ ' ἁλλ᾽ ἀχουέτωσαν οἱ τοιοῦτοι
τά τε ἄλλα, xal ὅτι Χαναάν εἰσι παῖΐδες, ᾧ χατηρά-
σατο Nos.

cilizeruit, Qui quidem adversus eiim invidia, veluti
flamma, flagrantes, aliquid inde refrigerationis se
capturos putabant, si etim occidissent, Verum, ait,
nuliem bine utilitatem capient ; non solum euim
id obtinere uon potuerunt, ut ne amplius ipse eo-
leretur, eed. optima queque, quz prima ipsi du-
cebant, quibus eolligendis magnopere laborarant,
8 Romanis dispersa sunt atque deleta. Fortasse

quis etiam per. iniquitatem dives effectus, dicere queat, Dives effectus sum, inveni requiem mihi ;

sed qui iia sit
xcrit.

Εγὼ δὲ Küptoc ὁ θεός cov, ἁγή; αγόν σε ἐκ
γῆς ΔΙ} ύαπτου. "Eti κατοιχιῶ σε xal ποιήσω ἐν
σκιναῖς χατοικεῖν, καθὼς καὶ ἐν ἡμόραις ἑορτῆς.
»ὺ μὲν, φηῃσαὶ, τῷ πλούτῳ σου τῷ i£ ἀδιχίας ἐπ-
Άλπισας: ἐγὼ δὲ ὥσπερ σε ἀνήγαγον ἐκ γῆς Αἰγύ-
πτου, καὶ διὰ τῆς df pou βαδίζοντα ἐποίησα σχτναῖς
χατοιχεῖν ' οὕτω xal νῦν μετοιχιῶ σε xal ποιῄσω ἐν
σχηναϊς κατοιχεῖν, χαθὼς iv ταῖς της Σχηνοπηγίας
ἡμέραις εἴωθας ἐν ταῖς σχηναϊς χατοιχεῖν. Καὶ γὰρ
την ἑορτὴν τῆς Σχηνοπηγίας ὁ θεὺὸ; διὰ τοῦτο
προσέταξεν, ἵνα ἐν σκηναῖς χατοιχοῦντες, μὴ ἅμνη-
μονῶσι τῆς iv ἑρήμῳ διαγωγῆς. Οὕτω μέντοι χαὶ ol
Οκεοχτόνοι γενόμενοι, ἀπὸ χώρας εἰς χώραν µεταν-
ίστανται, xal ἑοίχασι vol; ἓν σκηναῖς χατοιχοῦσι.
Καὶ óv δὲ ὁ Κύριος ἐξάχει ὡς ἐξ Αἰγύπτου τῆς
ἁμαρτίας, διδάσκει σχηνὴν ἡγεῖσθαι xal παροιχίαν
τόνδε τὸν βίον. Ἐότε γὰρ καὶ ἔστιν ἑορτάζειν τῷ
Κυρίῳ τὴν xasX πνεῦμα ἑορτήν.

SÍlecius, animadvertat inter alia se filium esse Chanaan,

cul Moyses maledi.

Vgas. 9. Ego autem. Dominus Deus tuus eduxi te
de terra /gypii. Adluc habitare faciam te in taber-
naculis, sicut in die solemnitatis. Tu quidem, ait,
iniquitate partis tuis opibus magnopere contidc-
bas ; ego vero ut olim eduxi te ex Zgypto, perqne
deseria loca vagantem in tabernaculis lubitare
feci, sic el in presentia patrii te sedibus depel-
lam, inque tentoriis habitare faciam, ut. Scenope-
gis: tempore consueveras. Ob id enim Deus Taber-
naculurum solemnitatem imperavit, wt in bisce
degentes, unquam ejus lemporis memoriam
deponerent, quo tempore desertis ia locis essent
coinmmerati, Ad huuc plane modum sese babent et
D«cicidse Judsei, qui ex uno in alium locum trsas-
[eruntur, iis plane similes effecti, qul in tabersa-
eulis degebant. Quenuicunque praterea abducit
Deus a peccato, tanquam 119 ex /Egypto, monet,
taLernaculum peregrinationemque ducat presentem

hauc vitam ; tum enim et eolempitatem istam secundum spiritum Domino eelebrare merito potest.
Kal Aadíjcw πρὸς προφήτας, καὶ ἁγὼ ὁράσεις α΄ Vkns. 10. Et loquar ad prophetas, el ego visiones

ἐπιήθυνα, xal àv χερσὶ xpogntev ὠμοιώθην.
Αικαίως, Qoi, μεταικιῶ: ὑμᾶς, διότι ἃ διὰ τῶν
κροφητῶν µου ἑλάλουν εἰς νουθεσίαν ὑμῶν, οὐχ
Ὠκούατε (τὸ γὰρ, Λαλήσω, ἀντὶ τοῦ, Ἐλάλησα) ᾿ καὶ
οὐ λόγους µόνον εἶπον, ἀλλὰ xat ὁράσεις ἐπλήθνναν
τουξέστι, προφητείας διὰ τῶν πραγμάτων δειχνυ-
µένας ὥσπερ xal αὐτὸν τοῦτον τὸν προφήτην
ἐχέλευσε, ποτὲ μὲν πόρνην λαθεῖν, ποτὰ δὲ µοιχα-
λίδα, διὰ τῶν ἔργων, ὧν ἑώρων, παιδεύων αὐτούς.
Διδάσχει δὲ καὶ ὅτι διαφόροις ἀποχαλύψεσιν ἐχρή-
gato. οὐ thv ἑαυτοῦ φύσιν ἐπιδειχυὺς (ἀόρατος yàp
αὕτη). ἀλλὰ πρὸς τῆν ἑκάστοτε χρείαν τύπους τινὰς
χαὶ ὁμοιώματα δειχνύω» τῆς θείας φύσεως vai Ev-
εργείας. "AXÀug γὰρ τῷ Δανιὴλ, xal ἑτέρως τῷ
Ἱεζεχιὶλ, καὶ τῷ Ἠσαῖᾳ ἑτέρως, xai τῷ Μιχαίᾳ
ἄλλως. Τινὲς δὲ οὕτως. Ἐγὼ μὲν τὰς ἀράσεις
ἐπλήθυνα τὰς προφητικάς ' οἱ δὲ ὑμέτεροι φενδο-
προφῶται τὰ ἔργα τῶν ἐμῶν προφητῶν μιμούμενοι,
xa τούτοις ὁμοιούμενοι, τὰ ἀπὸ χαρδίας αὐτῶν
ἔλεγον. Ἱερεμίας μὲν γὰρ ξυλίνους χλοιοὺς περὶ τὸν
εράχηλον θέµενος, ὑπεδήλου τὸ καταδουλωθήσεσθαι
τὶν βασιλέα * ὁ δὲ ψευδοπροφήτης ᾿Ανανία; λαθών,
συνέτριψε τούτους, εἰπὼν, ὅτι Τάδε «έχει Κύριος

D

multiplicavi, et in manu prophelarum | assimilatus
sum. Jure, inquit, ac merito vos alio transferam,
propterea quod non attendistis ea qux vestram ad
correctionem vobis locutus sum ; illud enim, Loquar,
pro Locutus sum, usurpatur. Neque verba modo
feci, sed et visiones multiplicavi, prophetas
nimirum, qu: rebus ipsis ostenderentur. Ad hune
plane modum et huic proplietzz Deus jussit, modo
meretricem sibi. adjungeret, 0do adulteram ;
atque rebus, quas suis ipsimet oculis cernerent,
eos instituit. Ostenditque praterea, se multis
revelationibus usum, non quo suau ipsius naturam
ob oculos eis. poneret, cum ea talis sit, ut oculis
omnino percipi nequeat, sed ut pro temporum
necessitate quasdam cum nature divine, tum
hujus ipsius facultatis, figuras exhiberet et imagi-
nes. Alia cnim ratione Danieli Deus apparuit, alia
Ezcchicli, aliter Isaia, Miehaese aliter. Alii locum
hunc ita exponunt, quasi dicat : Ego equidem pro-
pheticas vobis visiones inultiplicavi; vestri vero
lalsi vates, meos imitati prophetas eorumque facta,
similes eis effecti, effutiebant, qua corde quisque
suo comminiscebalur. Jerewias enim ligneas ca-

Varie lectiones et note.

(19) ᾽Αναφυχὴν, Cod. Του.

181

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

184

tenas collo »uQ cireumponeuys, futurum innuit,ut A Οὕτως συγερίψω τὸν Qvyór. βασιλέως Ba6v4o-

in servitutem rcx duceretur; falsus contra vates
Anauias catenas easdem corripiens, coufregit, talia
fatus : Sic couteram jugum regis liab,lonis ^. Po-
pu'um itaque reprehendit, quod, cum ad prophetas
loqueretur, ipsum non audivit, sed obsequi falsis
prophberig maluit, qui divinorum oraculorum spe-
ciem pre se ferebant, minime tamen verilalem lo-
quebantur. Quoniam autem. uti futurum dicitur,
Loquar ad prophelas, sermo forte est de. apostolis
aujue proplclis qui eorum temporibus vixerunt,
ad quos pertinet illud Do.nini dictum, Ego mitto
Qro,hetas el scribas el sapienges **. Tales igüur ad
prophetas, inquit, loquar ego, qui futuram meam
incarnationem per figuras οἱ imnagises quasdam
sdunubravi, mula variaque prophotis qui legis
tempore vixerunt, visionum genera ob oculos po-
Aendo. Quoniamque nuar videmus per speculum οἱ
in anigmate *!: imerite Cognitio eunis qua hic

voc. Ἐγχαχεὶ obe τῷ Aaip, ὅτε λαλοῦντος αὐτοῦ πρὸς
τοὺς πραφήτας, οὐχ Έχουεν, ἀλλὰ τοῖς φευδοπροφή-
ταις ἐπείθετο, o! ὁμοιώματᾳ θείας προφητείας, οὐχ
ἀλήθειαν ἔλεγον. Ἐπεὶ δὲ ὡς μέλλον λέγεται τὸ,
Λαλήσω πρὺς προφήτας, τάχα κερὶ τῶν ἁποστό-
λων aai τῶν κατ αὐτοὺς λέγει προφητών, δι’ οὓς
xat ἆ Κύριος λέχει, ὅτι Ἐ}ὼ ἀποστέ δω προφήτας
καὶ γραμματεῖς καὶ σοφούς. Λαλήσω οὖν, qnoi.
πρὸς τοὺς τοιούτους προφήτας ἐγὼ, ὃς ὁμοιώματά
τινα τῆς ἁμῆς ἐν ααρχὶ παρουσίας προετύπωσα, ἐν
τοῖς Χατὰ vópov προφήταις ποιχίλας xdi παλλὰς
ὁράσεις ὑποδείξας. Ἐπεὶ δὲ καὶ βλέποµεν ἄρτι δι΄
ἑκόπτρου καὶ tv αἰνίγματι, εἰπότως πᾶσα Ὑνῶεις
ἐνταῦθα γενοµένη, ὁμοίωμά ἐστι, xal πᾶσα ὅρασδις
οὐχ ἑνοειδής ἐστι xal ἁπλῃ, ἀλλὰ πεπληθυσμένη, δύ
αἰσθητῶν τινων εἰχόνων ευπουµένη. (Oto καὶ τὺν
θεὸν, fiiov, καὶ up, xal ζωὴν, καὶ τἆλλα κοιουτό

«pong ὀνομάδομεν,

fà, umbra quadaw eet, emnisque visio non una εἰ simplex, sed multiplex ed. varia, eademque — per

imagiwes quasdam qua sensibus subjiecianiur, exprimitur. lta Deum, et seicm

οἱ id genus ajia nominamus.

V&gns. 14. Si nom Galgala est, falel ergo erant in
Galgnia principes imolantes, E.go equidem ita vos
per prophetas imsüluemlog putavi : voe eontra,
una cum principibus vestris Galaad atque Galgala
petere ;.futilia ibi prorsusque vana peragere : ide-
lis sacra facere. Harum autem duarum urbium
jdeo meminit, quod, ut superius dixit, omnium
114 naxime idola consectabaptur, Quoniam 25-

eb ignem, «4 vilau,

El μὴ Γα.αάδ ὁσειυ, ἄρα φενυδεῖς ἦταν iv
PlaApádow ὥρχοντες θυσιάζογυτε. '"Eyo μὲν,
φησὶν, οὕτω διὰ viv προφητῶν ὁμᾶς ἑνουθέταυν '
ὑμεῖς δὲ ἀναδαίνοντες εἰς Γαλαᾶδ χαὶ Γάλγαλα, σ.ν
εοῖς ἄρχουσιν ὑμῶν. τὰ ψευδή χαὶ μάταια ἐτελεῖτε,
vol; εἰδώλοις θύοντες. Μέμνηται δὲ τῶν δύο τούτων
πόλεων, ὡς χατνοιδώλων οὐσῶν ὑπὲρ τὰς ἅλλας, ὡς
ἀνωτέρω εἶπεν. Ἐπεὶ οὖν ὁ «6v ᾿Λασυρίων Baot-

tem Assyriorum rex Phua urbem Galuad, qui C λεὺς Φουὰ ἐπελθὼν, τὴν Γαλαὰδ πόλιν πρώττν ες,

trans Jordapem erat, invasi, eamque prius
cepit, propterea Deus ait.: Cum non amplius sij
Galaad (funditus enim eversa fuit), petepicuum
hiuc est, principes sacerdotesque vestros qui Gal-
galis convenerant, vanos omnino f[uisse, Írusira
scilicet taborasse ; vanum enim erat sacra idolig
facere, et ab hisce bona quaerere.

E! altaria eorum quasi tesiudines super d:zserium
agri. Άι sensus est, eos excelsa οἱ conspicua
construcre altaria consuesse, cujusmodi sunt testu-
dines, vel aggeres, quos aquarum cohibendarum
pratía exstruere. solent agricola qui aggeres eo
*sonine appellantur, Aut boe aliud innuitur : Quem-
admodum scilicet ampbibium animal 1estudo, cuin

πέραν οὖσαν τοῦ Ἰαρδάνου, φησὶν, ὅτι Εἴπερ οὐχ
ἔστιν ἡ Γαλαὰδ (ἐξωλοθρεύθη Υὰρ), ἄρα πρόδηλον,
ὅτι iv. Γαλγάλαις ἀναδαίνοντες ἄρχοντες ὑμῶν xal
θυσιάνοντες, φΦενδεῖς Άααν, ὃ ἐστι ματαιοπονοῦντες *
µαταιότης γὰρ τὺ θύειν τοῖς εἰδώλοις , παρ᾽ αὐτων
αἰτοῦντες τὰ ἀγαβά,

Τὰ θυσιαστήρια αὐτῶν, ὡς χε λῶναι ἑαὶ χέρσον
ἁγροῦ. "H ὅτι τοιαῦτα θυσιαστήρια ἑποίουν ὑψηλὰ
καὶ ἀπόδλεπτα, ὡς χελῶναι, τοι αἱ ἀναχωματώ-
σεις, ἃς ποιοῦσιν οἱ γεωργοὶ διὰ τὰ ὕδατα ^ χελῶ-
ναι [χελώνας ?] γὰρ τὰ τοιαῦτα καλοῦσιν. "H, ὅτι
Ὥσπερ à χελώνη τὸ ζῶον ἀμφίθνον οὖσα, ἐν μὲν
τῷ ὕδατι διαιτωµένη , διαφεύγει πολλάχις τοὺς

jn aqua degit, facile venalores etfugit; in conti- D θηρεύοντας» ὃν δὲ τῇ χέραῳ, εἠάλωτός ἐστιν ᾿

neute contra, facile capitur : ila ct altaria quae vos
idolis erexistis, facile ab hostibus diripientur αἱ -
que fuuditus evertentur.. Vel demum seusus est :
Ut justi mens ara Deo dilecta est, ita contra iens
inpii et flagiiosi Lominis (testudinis speciei)
quamdam prie $c feit. Qui quidein crasso coiporis
putamine legitur, eoque vehlemenler oneralus,
tardus incedit; caro quippe lotus effectus, nibil
quod ex imagine Dei proüuat, venusti pra» se fert,
sed in propatulo gerit deformitatem quas a culpa
manat, perque sterilem et incultam agii, muudi

οὕτως χαὶ οἱ βωμοὶ τῶν εἰδώλων, οἱ παρ ὑμῶν
οἰχοδομηθέντες, εὐάλωτοι ἔσονται τοῖς Ἀολεμίοις,
xal ὑπ ἐπείνων χατασχαφήῄσονται, Ἡ ὥσπερ ὁ vou;
τοῦ δικαίου, θυσιαστἡριόν ἑστιν ἀγαπητὸν τῷ 0:9,
οὕτω xal ὁ τοῦ ἀσεθοῦς xal ἁμαρτάνοντος, χελώ»ῃ
ἔοιχεν, ὑπὸ τοῦ παχέος ἑλύτρου τοῦ σώματος χαλυ-
πτόµενος, xat βαρὺς ὑπὸ τούτῳ χινούµενος, áze Ci)
χατασαρχωθεὶς ὅλος, xat οὐδεμίαν ὡραιότητα Ex
τοῦ xaz' εἰχόνα φέρων, ἀλλὰ τὴν ἐκ τῆς χαχίας
ἁμορφίαν ἐμφαίνων, xal ἓν τῇ χέρσῳ xal ἀχάρπῳ
διαγωγῇ τοῦ ἀγροῦ τοῦ χόσµου τούτου πλανώμενο».

19 jcreu. xxvi, 141. 9^ Jerem. xxv, 4... *! E Cor. xiii, 02.

785

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - - CAP. XII.

786

Καὶ ἔταν [δῃς ἄνθρωπον , ἄλλοτε ἄλλον γινόµενον, A scilicet hujus, regionem oberrando vagatur. Cunv

καὶ ἕπαμςοτερίξοντα τοῖς ἔθεσι, τοῖς τε ἄλλοις ἆἁμ-
φιδίοις ζώοις, xal χελώνῃ αὗτὸν παρείκασον.
ribus vit» rationem amplectatur, fae cam cum
compares.
Kal ἀνεχώρήσε» Ἱακὼό elc πεδίο» Συρίας, καὶ
ἑδούᾶευσεν Ἱσραὴα ἓν γιψαιχὶ, xal épvAdtaro.
Πόλιν τοῦ πατριάρχου Ἰαχὼδ γαμετῆς ἐμνημόνευσε,
xat φησιν, ὅτι ἐχεῖνος μὲν τῇ μητρὶ αὐτοῦ πεισθεὶς,
παραινούσῃ ph λαθεῖν γυναῖχα tx τῆς γῆς Χαναᾶν,
ἀνεχώρησεν εἰς Συρίαν πρὸς Λᾶδαν * καὶ ἐδούλευσε
μὲν ἐχείνῳ ἓν τυναιχὶ, ἀν τὶ τοῦ, διὰ γυναῖχα, xal
ἐφολάξάτο λαδεῖν γυναϊχά Χαναναίαν. Ἡ ὅτι διὰ

τὴν Ῥαχηλ ἐφύλαξε πάντα, ὅσα ἀνετέλλετο |f. ives.]
ἀὐτῷ Λάδαν.

Καὶ ἓν προφήςῃ ἀνήγχαγε Κύριος τὸν "IcgahA 5

ἐξ Αἰγύπτου , xal àv προφήτῃ διεφυ.ἀχθη.
Διὰ τὴν αὐτοῦ, φησὶν, ἀρετὴν χαὶ ot ἀπύγονοι αὐ τοῦ
Ἱσρπηλίται ἠγαπήθησαν ὑπὸ θεοῦ , χαὶ ἀνήγαγεν
ἀὐτοὺς ££ Λἰγύπτου ἐν προφἠεῃ τῷ Μισῦπεῖ, καὶ
διφύλαξεν αὐτοὺς διά τοῦ αὐτοῦ προφῄτου (90) ἐν
«fj ἐρὴμῳ ^ xoi ταῦτα πολλῶν προάπύλεμούντων
αὐτοῖς ἐχθρῶν. Ἡ xat δι Ἰησοῦ τοῦ Ναυη ἐφυλά-
y8nsav: xai τοῦτον ὰρ προφήτην χαλεῖ. Ταῦτα
τύπης Χριστοῦ. Εἰς Υὰρ τὴν γὴν ἐπιθὰς, τὴν Ἐκ.
κλησίαν ἐμνηστεύσατο, xol ὑπὲρ αὑτῆς ἑδούλευσε
σαρχὶ καὶ πάβεσι, xal ταῖς νομιχαῖς ἱντολαῖς, ἃς
ἐφύλαξε. Καὶ ἐν αὐτῷ ἀνέχθημεν ἐξ Αἰγύπτου τῇ»
ἁμαρτίας, χαὶ φνλαττόμεθα ὃ πριφήττς yáp ἔστιν

aliis amphibiis animalibus, tum waxime

item cernis hominem qui alium atquo ανα $c
praebeat, et modo hanc modo illam ambiguis mo-
testudini

Vins. 19. Et recessit Jacob in campum Syrie, et
servivit Israel in uxore, et observavit. Rursus patriar-
che Jacob uxoris meminit, docetque, eum matrt
obsequentem sue, quz ne Chananzam uxorem du-
ceret hortabatar, in. Assyriam ad Labanum con-
tendisse, eique servisse in uxore, uxoris videlicct
gratia, cavisseque ne uxorem duceret Chananama ^..
Vel observavit ideo dicit, «quod Rachelig gratia
servavit, quecunque a Labano imperaban-
αν.

Vins. 15. Et in. propheta eduxit Dominus. Israet
de /Egypto, et in. propheta. servatus. est. Ob. ejus,
inquit, virtutem, ipsius etiam posteros leraelitas.
dilexit Deus, eduxitque ex Agypto per prophetam.
Moysem, eosque, per hune ipsum prophetam, de-
sertis In locis ineolumes servavit; idque, cum
multi eos hostes insequerentur. Vel etiam per Je-
sum, filium Nave, servati Israclitze fuerunt, quem
et ipsum prophetam appellat. Hzc Christi figura
sunt et imago. Cum enim in terram descendisset.
Ecclesiam sibi adjungere constituit, cujus gratia
carni, ejusque affectibus, obnoxins evasit obtem-
peravitque legalibus mandatis, eaque 114 sibi
maxime servanda putavit. Per hunc ex Egypto,

αὐτὸς, περὶ οὗ εἶπε Μωσῆς * Προφήτην ὁμῖν ἆνα- C peccato. nimirum, cducti sumus, perque ipsum

στήσει Κύριος. Καὶ πᾶς δὲ ἄξιος γενόμενος τοῦ
χληθῆναι TopahA, χαὶ ὁρῶν τὸν θεό», χαὶ δουλεύει
ἓν γυναιχὶ, ὅτε τῆς σαρχὺς πρόνλιαν ποιεῖται μὴ
el; ἐπιθνμίαν xal φυλάσσεται iv. γυναιχὶ, ὅτε
ὑπωπιάζει τὴν σάρχα xal δουλαγωχεῖ" ἀνάγεταί
τε ἐξ Αἰγύπτου, τοῦ σχοτεινοῦ τούτου βίου , διά
προφἠτου, τουτέότι, τοῦ λόγου, τοῦ περὶ τῶν μελ-
λόντων διαθεθδαιο»µένου πρὸς ἡμᾶς. El γὰρ yd
πιστεύσει τις τῷ λέχοντι, ὅτι ἔσται τις ἑτέρα xaxá-
ότασις μετὰ θάνατον θειοτέρα, πῶς ἀναχθήσεται Ex
τοῦ κόσμου τούτου, οὗ τὰ ἡδέα iv χερσίν ἔστιν :

incolumes servamur. Propheta namque is cst,
quo de propheta Moyses ; Prophetam suscitabit vo-
bis Dominus **. Quisquis: item dignus faclus cst,
qui Israel. vocetur, Deum videns, et servit im
uxore, cum carnis curam gerit non ad libidineui :
οἱ servat in uxore, cum earnem eamdem aflligit,
redigitque iu servitutem, et ex Zgypto, tenebrosa
vidclicet hac vita, educitur per prophetam, Dei
verbum nimirum, quo futura nobis felicitas de-
nuntiatur. Ni enim fldem quis adhibeat affirmantl
futuram post mortem o»liam vitz rationem plano

diviniorem, qui flat, αἱ educatur. ex hoc mundo, cujus perjucunda bona pre manibus versan-

tur?

Ἐθυμώθη 'Ezpalp , καὶ παρώρχισεν. 'O piv D — Vins. 14. Ad iracundiam provocavit me Ephraim

Ἱαχὼδ, φησὶν, οὕτως ἔσπευσε ph παραδθῆναι τὴν
τῆς μητρὸς παραϊΐνεσιν, xai δουλεύειν ἐφύθριστον
εἴλετο, ἵνα γυναῖχα λάδῃ ix. γένους ἀγαθοῦ * ὁ δὲ
ἐξ ἐχείνου γεννηθεὶς λαὸς τοῦ Ἔφραϊμ, πάντα ἐποίη-
σεν, ὅσα πρὸς θυμόν µε χαὶ ὀργὴν χινοῦσι, τὰς
χρυσᾶς στῄσας δαµάλεις, xdi προσχυνῶν αὐταῖς.

Καὶ có αἷμα αὐτοῦ ἐπὶ abtóv ἐκχυθήσεται. -

ΒΠαρώργισέ µε, qnolv, ἀλλὰ τῆς ἁπωλείας αὐτὸς
ἑαυτῷ αἴτιος ἔσται ' ἀναμάξεται ἐφ᾽ ἑαυτὸν πάσας
cà; θανατικὰς χαχώσεις.

33 Dent. xvitt, 15.

et ad iram. Jacob quidem, ait, ita matris consilio

parere studuit, servitutemque servire non dubitavit -
adco ignominiosam, quo sibi priclara de stirpe

uxorem duceret : Éphraim contra populus, ab co-
prognatus, onmia ea facinora potravit, quz me a1

iram indignationemque movent, aureas juvencas
erigendo colendoque.

Et sanguis ejus super eum. effundetür. Ad iram,
ait, me provocavit; aique ità sud sibi ipse per--
ditionis auctor erit, lethales in se calamitates ar-
cessens.

Varie lectiones et nola

(20) Διὰ τῆς αὐτοῦ προφητείας, per ejus prophetiam, Cod. Ven.

"61

Lum Ephraim. Opprobrium Deus appellat injuriam,
qua furit affectus ab Jeroboam, cum populum hic
alfatus : Nolite, 2it, ascendere. Hierosolyma : ecce
dii twi lsrael qui te eduxerunt ex Agypto **. Op-
probrium igitur hoc et injuriam quz per Ephraim,
Joroboamí videlicet sermonem, illata Dco est, com-
pensabit ei Dominus. Aut sensus est, Ephraim
opprobrio et injuria affectum iri secundum ver-
bum ejus, pro ratione scilicet impietatum ες.
- Christ item interfectoribus retributum est oppro-
brium, quo ipsum affecerant, dicentes : Alios sal -
vos fccit, seipsum non polest salvum facere **. Ec-
quomodo fuit retributum ? Eo scilicet modo quo
ipsi postularunt : Sanguis ejus super nos, εἰ super
filios nostros ***.
CAPUT XIII.

Vgns. 1. Justificationes accepit. in. [srael, οἱ
posuit Baal. Cum meas accepisset leges, quibus
copsentaneam eum vilam dcgerc oportebat, ine-
que ita colere: Baal eas numini posuit, idolis ni-
mirum dicavit, pactum eum. hisce. quodammodo
ineurdo, quo se illis obsecuturum y olliceretur.

[ct mortuus est, Tum animo, tum corpore : ani:ro
quidem, quatenus idolorum servus Israelita factus
οδί ; corpore vero, quatenus inimicis ad suppli-
cium est. traditus, Fortasse vero comn:onefacere
molo 115 nos voluit veteris illius historia, cum
a Deo ad Beelphegor desciscentibus — lsraelitis,

THEOPIZYLACTI BULGAHLE ARCHIEP.

Opprobrium retribuet illi Dominus secundum ver. A

188

Kal ccv ἀγειδισμὸν aicoU ἁνταποδώσει Κύριος
αὑτῷ χατὰ τὸν Aóryor Εφραίμ. ᾿Ὀνειδισμὸν λέγει
ὁ Geb, τὴν οἰκείαν Ὀδριν, ὃν ὕθρισεν αὐτὸν "Iego-
6ρὰμ., εἰπὼν πρὸς τὸν λαόν, Mi) dva6aivses εἰς
Ἱεροσόλυμα ἰδοὺ οἱ θεοί σου. Ἱσραὴ.λ, ot ár-
ἠ]αγόν σε ἐξ Αἱγύπτον. Tiv οὖν ὀνειδιαμὸν τοῦτον
χαὶ τὴν Ὀδριν, τὴν χατὰ τὸν λόγον τοῦ Ἐφραὶᾳα,
τονυτέστι, τοῦ Ἱεροθοὰμ, εἰς θεὺὸν γενομένην, àv.
αποδώσει αὐτῷ ὁ Κύριος, Ἡ ὅτι ὀνειδισθήσεται xat
ὑθρισθήσεται ὁ Ἐφραὶμ, χατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ,
τουτέστιν ἀναλόγως χαὶ χαταλ) Ίλως tal; δυσσεθείαις
αὑτοῦ. ᾽Απεδόθη καὶ τοῖς Χριατοχτόνους ὀνειδισμὸς,
ὃν ὠνείδιζον τῷ Χριοτῷ ' "AJlove ἔσωσε ., καὶ
ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. loq ἀπεδόθη» Κατὰ
τὸν λόγον, ὃν εἶπον ' Τὸ αἷμα αὑτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς, καὶ
ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν.

ΚΕΦΑΛ. IU".

Δικαιώματα ἕ-λαδεν αὐτὸς ἐν τῷ "IopahA, xal
ἔβετο τῇ Bda.1. ἈΝόμους τοὺς ἐμοὺς λαθὼν, xat!
οὓς ἕδει Cv αὐτὸν, xol λατρεύειν ἐμοὶ, ἔθετο τῇ
Dáo?, ἀντὶ τοῦ, προσέθετο τοῖς εἰδώλοις, xai υἱονεὶ
συνθίχας μετ αὐτῶν ἐποίησεν, ὥστε δουλεύειν
αὐτοῖς.

Kal ἁτέθανε. Καὶ φυχικῶς, χαθὸ εἰδώκων δοῦλος
Yéyovs, xai σωματικῶ:, καθὸ τοῖς π2λεμ/ις ἐξ-
εδόθπ. "Ίσως δὲ xol τῖς παλαιᾶς ἑχείνης lotopla;
μέμνητα:. ὅτε πορνενσάντων Ἱσραηλιτῶν, τῶν τε
λεαύέντων τῷ Βεελφεγἑ.ρ, ἔπ-σὸν πολλαὶ χιλιάδες,
ὅτε xal ὁ Ἱσραηλίτης τῇ Μαδιανίτύι συμπλεχόµενος,

muta eorum millia ο δα sunt 35, cuin ftem Israe- (C ἐθανατώθη ὑπὸ Φινεές,

lita, qui cum Madianitide rem l:abebat, a Phiuees
est interfectus 34.

Vgns. 9. Et nunc. apposuerunt, πί peccarent, ct
fecerunt sibi conflatilia ex. argento suo, secuuduu
imaginem | idelorum, opera artificum conflata eis.
Augeut, ait, impietatem : non enim contenti suut
prioril:us flagitiis, neque per cedem illam ad sani-
tite. revers. sunt, sed. insuper idola fecerunt,
partim argentea, quz scilicet argento conflarentur,
partim lignea opificum manu facta, qux ipsi sibi
consiruxerunt. Quod eis dedecori est, cum adora-
rint, qu:e ípsi effecerunt.

Ipsi dicuut : Immolate homines : vituli enim
de(ccerunt. Non solum, ait, hos sibi deos fecerunt,
sed populum etiam hortabantur, ut liomines hisce
wactarent. Immolaverunt enim, ait, filios et (ilias
suas dienmoniis ". Acriter dein eos perstringens,
deridensque eorum impietatem, subdit : Vituli enim
de[ecerunt, quasi diceret : Itane, impiissimi loui-
nes, defecerunt vituli, ut homines mactare sit
opus ? Qui'am vero locum hunc ita interpretantur,
ut sensus sit : Tot erant eorum dii, tot victim,
tot altaria, ut et vituli deüicereut, et homines in-
posterum mactarentur. llebrzei quoquc, qui post
Christum vixere, martyres in molabant, eos inter-
ficientes, eo quod legalibus in victimis deficere
v rpissent. vituli , cum abrogaretur Iex per fidem

51Η Reg. xu, 39. ** Mottli. xxvu, 42.

** Ibid. 25.

Kal vir zpccéíÓRYvo τοῦ ἁμαρτάνευ ἔτι, xal
ἐποίησαν ἑαυτοῖς χώγευµα ἐκ τοῦ ἀργυρίου av-
τῶν, xat' εἰκόγα εἰδώ.ῖων, ἔργα τεχτόνων συγ-
τετἐΊεσμέγα αὐτοῖς. Αὔξουσι, φτοὶ, τὴν ἀσέθειαν'
οὐ Υὰρ ἔστησαν ἐπὶ τῶν προτέρων, οὐδὲ ἐεωφρονί-
σθησαν τῷ θανάτῳ * ἀλλ ἔτι ἑποίησαν καὶ εἴδωλα *
τὰ μὲν χωνευτὰ, ἐξ ἀργνρίου * τὰ δὲ ἔργα τεχτόνων,
τουτέστι. ξύλινα, ἃ αὐτοὶ συνετέλεσαν χαὶ ἐξειργά-
σαντο. Ὁ χα) roc αἰσχύνην ἐστὶν αὐτοῖς, ὅτι ταῦτα
προσεχύνησαν, ἃ αὑτοὶ συνετέλεσαν.

Αὐτοὶ Jéryovoi * θύσατε ἀνθρώπους * µόσχοι
γὰρ ἐχ.1ε.Ιο/πασιν. UO µόνον, φησὶν, ἑποίησαν τοῦ-

D τους θεαὺς, ἀλλὰ παρεχελεύοντο θύσιν ἀνθρώπους.

Ἔθυσαν γὰρ, φησὶ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν, καὶ τὰς θυ-
γατέρας αὑ:ῶν τοῖς δαιµονίοις. Etica διασύρων xal
διαγελῶν ὡς ἐν. βαρύτητι τὴν ἀσέδειαν αὐτῶν, φη-
clv * Μόσχοι γὰρ ἑκ.1ελο/πασιν * ὡσανεὶ Exevev
Οὕτως, ὦ ἀσεθδέστατοι, ἑἐξέλιπον οἱ µόσχοι , ὥστε
ἀνθρώπους θύτιν; Τινὲς δὲ οὕτως * Τοσοῦτοι σαν
οἱ θεοὶ αὐτῶν, xaX τοσαῦται αἱ θυσίαι xat τὰ θυσια -
στήρια, ὥστε xai τοὺς µόσχους ἐχλελοιπέναι, xa
λοιπὸν ἀνθ(ωποθυτεῖν αὐτούς * χαὶ οἱ μετά Χρ: -
στὸν Ἑδραῖοι τοὺς μάρτυρας ἔθυον ἀναιροῦντες,
διότι ἐχλελοίπασιν οἱ ἓν ταῖς νομιχαῖς θυσίαις θυό-
µενοι µέόσχοι, τοῦ νόµου χαταργουµένου διὰ της
9 Psal. ὃν, 27.

id Num. XIV, 2. 39 [1] 8.

TA EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. XIII. τοῦ-
πίστεως, ἣν οἱ μάρτυρες ἑκήρυττον. Καὶ πᾶς δὲ ὁ Α quam mariyres ipsi predicabant. Quisquis item

τὴν ἡδονὴν τιμῶν ὡς ἀγαθὸν. f, ἐστιν εἴδωλον ἀγαθοῦ
xai ἡδυνῆς. ἀνθ) ὧν ἔδει σφἀάττειν µόσχους, Άτοι τὴν
ἁλογίαν, ἀνθρώπους σφάττει, ἀποχτιννύων τὰ χαρα-
χτηριστικἁ τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀνακαινουμένου κατ
εἰχόνα τοῦ χτίσαντος αὐτόν.

Διὰ εοῦτο ἔσονται ὡς νεφέ-Ίη πρωϊνἡ, καὶ ὡς
δρόσος ópüpiwi] πορενοµάνη, ὡς χγοῦς φυσώμε-
voc ἀπὸ ἄλωνος, καὶ ὡς ἀτμὶς dxó καπνοδόχου.
Ἓνεχα, φησὶ, ταύτης τῆς ὑπερδολιχῆς ἀσεδείας, δι
Tv καὶ παιδοκτόνοι Yivovtat, ἀφανιῶ αὐτοὺς τῇ τῶν
πολεμίων ἐφόδῳ. "Ὥσπερ γὰρ τὴν ἑωθινὴν ὁρότον,
καὶ τὴν πρω]νὴν νεςέλην ἥλιος δαπανᾷ xot διασχε-
δάνει ῥᾳδίως * xal ὥσπερ τὸν χνοῦν τῆς ἅλωνος
ἄνεμος ἀφανίξει, xal ἀτμὸς χαπνοδόχης , fiyouv ὁ
καπνὸ:ν εἰς ἀέρα διαλύεται * εὔτω xol αὐτοὶ ὑπὺ τῶν.
πολεμ[ων ἀναλωθήτονται,

Ε}ὼ Κύριος ὁ θεός cov, d στερεῶν οὐρανὸν,
καὶ χτίζων γῆν. Σὺ μὲν τοῖς εἰδώλοις ὦς χυρίοις
κλὶ 0-οἷς ἔθυες * ἐγὼ δὲ εἰμι Κύριος 6 θεός cov, ὁ
στερεῶν τὸν οὐρανὸν, τουτέστι τὴν διαμονὴν αὐτῷ
χαρινόµενος. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Κείζων Tn",
τουτέστι 0:005; τῇ (i *5 οὕτως ἵστασθαι, ὡς ἐξ ἁρ-
χῆς ἑχτίσθη, καὶ μηδὲν ὑπὸ τοῦ χρόνου βλαδθήναι.
Οὕτω xai τὸ, 'O αοιῶν τοὺς ἀγγέους αὐτοῦ
ἄπγεύματα, τουτέστι, αυντηρῶν αὐτοὺς καὶ φυλάττω»,
χαθ᾽ οὓς λόγους ἐξ ἀρχῆς ἐποιήθησαν.

OD αἱ χεῖρες ἔπ.1ασαν edv στρατιὰν τοῦ οὖμα-

voluptatem uti bonum colit ( quse quidem voluptas
imago boni est, et voluptatis umbra), pro vilulis
brutis videlicet affeetibus, homines maetat, homi-
nis illius notas delendo, qui ad Creatoris imaginem
renovatur.

Vegns. &. Idcirco erunt quasi nubes matutineg, eb
sicut ros matutinus. pertransiens, et sicut pulvis es-
sufflatus ab area, et aicut sapor a camino. Oblhane,.
ait, summam eorum impietatem, qua 61109 quisque
sobolis interfeetor exstitit, disperdam ipsos, ho:
stium nimirum impetu et incursu, Ut enim mateu-
tinum rorem, nubemque antelucanam, sol facia
golvit atque dissipat ; et wt ex area pulverem eva-
nescere facit ventus ; uti demum camini vapor,
fumus videlicet, in auras abit; «a et ipsi ab hosti-
bus disperdentur.

Vgns. 4. Ego Dominus Deus (utts, firmans eeu,
e! creans terram, Tu quidem, nit, idolis tanquam -
dominis ac diis sacra faciebas.: ego vero Dominus
Deus tus sum, ccelum firmans, qui-diuturnitatem
scilicet ei tribuit, qui similiter terram ereat, eo.
nimirum in statn servat, quo a principio condita
fuit, eavetque, ne quidquam a ten pore detiimenti-
capist. ljuic simile est illud : Qui facit angelos
suos, spiritus **, qui scilicet 116 eadem eos
ratione servat atque tuetur, qua conditi a principio
fuerunt.

Cujus manus finxerunt. militiam ecli. Aut-super -

φοῦ. E/se τὰς ἄνω xal ἀηράτους δυνάµεις, εἴτε τῶν { nas et invisibiles potestates, ant astrorum muNita -

ἁστέρων τὸ πλῆθος, xol fiov, χα) σελήνην, & e»
προσεχύνησα;.

Kal ob παρέδειξἁ σοι αὐτὰ τοῦ πορεύεσθαι
ὀπίσω αὐτῶν. O0 διὰ τοῦτό σε, φησὶ, θεατὴν χατ-
έστησα τῆς χαλλονῆς τῶν ἐμῶν «χτισµάτων. ἵνα προσ:
χυνήσῃς αὐτοῖς. ἁλλ᾽ ἵνα δι αὐτῶν θαυμάσ]ς ἐμὲ,
τὸν τούτων δημιουργό». O0 γὰρ εἶπεν fj Γραφὴ, ὅτι
"E9110 αὐτὰ εἰς προσχύνητιν, ἁλλ', Elc φαῦσι». Ὁ
μὲν οὖν ἔτι γή ὢν, χρῄσει τοῦ χτισθῆναι καὶ µετα-
πλασθῆναι ἐπὶ τὸ χρεῖστον, χαὶ γενέσθαι v Χριατῷ
παιν] Χχτίσις. "0 δὲ ἤδη τὰ ἄνω φρσ»ᾖσας, xai τὸ
σώμα τῆς ταπεινώδέως ὑπεραναθᾶὰς, καὶ θρόνος
86:20 γενόμενος, διὰ τὸ ἑναναπαύεσθαι αὐτῷ τὸν
0:59, χαὶ διὰ τοῦτο οὐρανὺς χρηµατίσας (Obparóc
γάρ μοι, φησὶ, θρόνος)" ὁ τοιοῦτος οὖν τοῦ στερεω-
θῆναι χρῄνει, ἵνα μὴ µεταπέσῃ Ex τοῦ καλοῦ. Στε-
μεοῦται δὲ ὑπὸ λόγου, ὅταν δηλαδη τὰς ἀρετὰς ἑρ-
γάζηται, μετὰ τοῦ καὶ τοὺς λόγους εἰδέναι τῶν ἀρε-
τῶν. T γὰρ Λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἑστερεώθη-
σαν ὡς ὃ γε μὴ χατὰ λόγον τὴν ἀρετὴν μετιὼν,
εὐμετάπτωτός ἐστιν.

Καὶ ἐγὼ ἀνήγαγόν σα éx γης Αἰγύπτου, xal
θεὺν π.1ἠν' ἐμοῦ οὗ γγώσῃ, xal σώζων οὗκ ἔστι
πάρεξ ἐμοῦ. Ἐγὼ ἐποίμαινόν σε àr τῇ’ ἑρήμφ,
εν Ti] ἁοικήτῳ χατὰ τὰς νγομὰς αὐτῶν. Μεθό σε
ἀνήγχγον ἐξ Αἰγύπτου, νομοθετῶν σοι, παρηγγύησἆ
σι µηλένα ἕτερον εἰδέναι θὲὸν, πλὴν ἐμοῦ ^ εἴπον-

* συν ας 7. ?* Gen, t, 19. * lE Cor. v, 17

dinem, οἱ solew, et lunam qux aderare- nen dubi
tasti. -

ΕΙ non ostendi ea tibt, ut ambulares post ca. Neo
eo, Inquit, té meorum operum, eorumque pulelim-

tudinis, spectatorem constitui, quo 64 adorares, ,
sed ut me, eorumdem Conditorem suspiceses. Now
enim, ut. Scriptara testatur, ea proposita nobis

ennt οὐ adorationem, sed Ad illuminationem **. Qui

itaque adhuc humf repit, eget nova creatione, quo
in melius cemmutetur, flerique possit in Christo
nova creatura. **: qui contra superna spectat

supra sui corporis humilitatem elatas, effectirsque

propterea cum Dei thronus, quod in eo Deus. con-

quiescat, tum ccelum. (Catlum enim, ait, mihi thro-

D nus *!) , huic confirmari necesse-st,: ut ne a hóno-

honestoque decidat. Firmatur autem. solidatwrque -
verbo , eum scilicet virtutes exercet, earum sim

rationes omnes perspeetas habens ;. Verbo namque-
Domini firmati sunt coli *; Qui contra nen ope-
verhi fretus virtutem. excolft, faeilé 4 bono hone--
stoque deffectit.

Vins. 4, 5. Ego eduzi te de lerra Egypti, et Deum-
preter me non cognosces, et Salsator non esi abs-
que me; Ego pascens te: in solitudine, in terra im
habitabili, secundum pascua, eorum, Postquam, ai.
eduxi te ος /gypto, jura tibi sanciens, prazcepi,,
neminem alium, praeter me, Dcum coleres ; d x&

*! Matth, v, δὲ. * Όσα), xxu, 0.

T91

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

792

enim : Non facies tibi scelptile, nequa onem simi- Α γάρ * Oo πουήσεις παντὸς όμοίωμα, ὅσα iv τῷ

litudinem que est in. emlo desuper, et que in terra
deorsum 93. Non solum autem ex /Egypii servitute
m libertatetr vos agserul, sed etiam in solitaria
vastaque reglohbe populum alni, secundum pascua
eorum, pro singulis videlicet ipsorum indigentiis
eis opitulzado, prasbéndoque ea qux cóncupierunt,
mauna modo, medo colurmives, eum aut pane ege-
bant, s&! carhes optabant, interdum aquam, ditm
siti laborarent. Vel νομὰς stationes et loca intelli-
git, ubi diversarentur ; ubicunque enim eonsisto-
rent, ait, eos sequebar, cunetís eorum necessitati
bus opitulando.

Vgns. 6, Et repleti sunt ad. saturitatem. Manna
scilicet et eoturnicibus, aliisque Dei bonis. Sum-
mam autem repletlonem denotat illud, Repleti sunt
ad .saturitalem, quo summam in eos Dei liberalita-
Lem. estenderet, simulque reprehenderet. eorum
incotitinrntiani ingratique animi vitium.

Et exaltata sunt. corda eorum : propter hoc obliti
sunt. mei. Mipsum cecinit et Moyses : Et mainduca-
eit Jacob, el repletus est, et calcitravit dilectus δν,
quod et Hebraeis usu deinceps cvenit, Postquam
enim oldeetati sunt cum allis multis Christi mira-
culis, tumi eo vel maxime, quo panes multiplicarat,
117 in Christuth ipsum consurrexerunt. [dem (it
i Ecclesia, Sspennmero eum quis a. Deo verbi
donum ad satietatem accipiat, diteturque per ipsum
omni cognitione atq[ue sapientia , utitur hoc ad

οὗρανῷ dvo, καὶ ὅσα ἐπὶ ες γῆς κάτω. 00
µόνον 6k τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων ἠλευθέρωσά
σε, ἀλλά xat v τῇ ἐρήμῳ καὶ ἁοικήτῳ γῇ Ἐπρέμαινον
τὸν λαὸν, κατὰ τὰς νομὰς αὐτῶν, τουτέστι κατὰ τὰς
προσπιπτούσας ἑκάστοτε χρείας χορηγῶν αὐτοῖς τὰς
ἐπιθυμίας αὐτῶν * μάννα, ὅτε ἔχρηῃζον ἄρτου ’ ὁρτυ-
γοµήτρας, ὅτε χρεῶν ἐπεθύμουν * ὕδωρ, ὅτε ἐδίφιον.
"B, Κατὰ τὰς γομὰς, ἀντὶ οοῦ, κατὰ τοὺς σταθμοὺς
xal τοὺς τόπους, ἐν o'Q χατεσχήνουν. ΈἜνθα γὰρ
λατεσχήνου ὁ λαὺς, Ἰχολούθουν αὐτοῖς, nsi, πᾶσαν
Χρείαν πληρῶν.

Kal ἐνεπ1ἠήσθησαν slc π.]ησμογήν. Too τε
μάννα. καὶ τῆς ὁρτυγομήτρας, xal τῶν ἄλλων ἆγα-
θῶν τοῦ Θεοῦ. Ὑπερδολῆν δὲ δηλοῖ τὸ, "Eves.lnu-
σθησαν εἰς zAnc'goriyv, ἵνα γαὶ τὸ τοῦ θεοῦ περὶ
αὐτοὺς πλουσιόδωρον διδάξῃ, χαὶ τὴν αὐτῶν ἁπλη-
ὁτίαν xai ἀχαριστίαν διελέγξη.

Καὶ ὑψώθησαν αἱ καρδίαι αὐτῶν ' ἄνεκα τούτου
ἐπε.1ἆθοντό pov. Τοῦτο καὶ Μωσῆς ἐν τῇ φδῆ
φησι: Ka) ἔφαγεν ᾿Ιακὼδ, καὶ ὀνεπλήσθη, xal
ἀπε.άκτισεν Ó ἠγαπημένος ' ὃ xaX ὕστερον τοῖς
Ἑδθραίοις προαγέγονε. Κατατρυφῶντες γὰρ τῶν
Χριότοῦ θαυµασίων, τῶν τε ἄλλων xaY τῶν ἓν τῷ
πληθυσμῷ τῶν ἄρτων,. ὑψώθησαν κατ αὐτοῦ. Οὕτω
γίνεται καὶ ἓν τῇ Ἐκχλησίᾳ. Πολλάχις λαδών τις
Ex 8:00 εἰς πλησμονὴν χάρισμα λόγου. χαὶ ἓν αὐτῷ
πλουτισθεὶς ἐν πάσῃ Ἱνώσει kal σοφίᾳ, χρῆται

h:eretieum aliquod dogma eomminiscendum, e(fer- C τούτῳ εἰς σύστασιν αἱρετιχοῦ δόγµατος, xat ὑφοῦ-

tueque corde suo adversus Dei cognitionem. Non
cnim extollitur in eo Filius bominis, qui est Chri .
stus, Dei potestas atque sapientia ; sed. cor ejus,
humarz seilieet. cognitionis, qu» perperam tall
womine appellatur, ratioeinatie. Qui tali preeditus
est auimo , sibi colligit iniquitatem, fallacibus ex
premissis eonsectaria quiedam deducendo, nequit'ze
plena et iniquitatis, qua óblectari maxime consuc-
vit. Ánimadverias autem oporlet, simul ae quis
effertur, eum Dei oblivisci ; si enim Dei recordare-
tur, reeordaretur etiam ejus divin: magnitudinis,
neque de se magnifee sentiret, Ut cum solem quis
intuetur, fücernam despicit.

Vas. 7. Et eroeis quasi panthera, et sicut pardus.
Quoniam, ait, superbia elati sunt, quod hostem
profligarint, ope mea gaudentes ; punc Babylonium
in eos inducam, aique pantherz insiar ac pardi in
eosdem Πίο ipsos irruam. Quoniam enim ipse
Deus hostes inducit in eos, queis correctione sit
opus, idcireo se pantheram ac pardum eis [ore
dicit.

Vgns. 8. Per viam Assyriorum occurram eis, sicut
arsa laborans. Assyrios videlicet in eos inducam

*5 Exod. xx, 4. " Deut. xxxn), 15.

ται ἡ χαρδία αὐτοῦ, ἑπαιρομένη χατὰ τῆς γνώσεως
τοῦ θεοῦ. Οὐ γὰρ ὑφοῦται àv αὐτῷ ὁ Υἱὸς τοῦ &v-
θρώπου, ὃς &a:t Χριοτὸς, θεοῦ δύναμις xal Θεοῦ
σοφία * ἀλλ f) χαρδία αὐτοῦ , ὅ ἔστιν οἱ ὰοχισμοὶ
τῆς ἀνθρωπίνης xal φευδωνύμου γνώσεως. Ἡ δὲ
τοιαύτη αὐτοῦ καρδία, συνἠγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ,
ἀπὸ προτάσεώὠν πινων σοφιστικῶν συνάγουσα τὰ
λεγόμενα συ περάσματα, πάσης ἀνομίας Ὑέμοντα,
ἧς αὐτὸς ἀπολαύσει, "Opa δὲ, ὅτι ἅμα ὑψοῦταί τινος
ἡ καρδία, καὶ àx τοῦ ὑψωθῆναι ἐπιλανθάνεται τοῦ
θεοῦ * εἰ γὰρ ἐμιμνήσκετο θεοῦ, ἐμιμνήσκετο ἂν
xaX τοῦ θείου µαγέθους, xal οὐχ ἂν ἑδόχει ἑαυτὸν
ὑψηλόν * ὥσπερ ὅτε βλέπει τις Ίλιον, τότε τὸν Αὐ-
χνον οὐ θαυμάζει (21).

Καὶ ἔσομαι αὑτοῖς, ὡς πάνθηρ κα) πάρδα.ἰς.
Ἐπειδὴ. φησὶν, &n5 οἰήσεως (32) ὑψώθησαν, ἅτε κττ-
ευμεγεθοῦντες τῶν ἐχθρῶν, xal ἑντρυφῶντες τῇ
ἐμῇ βοηθείᾳ, νῦν τοὺς Βαθνλωνίους αὗτοῖς ἑπάξω,
πάνθηρος δίκην χα) παρδάλεως, ὀξέως ἐπιθησόμενος
αὐτοῖς. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς 6 θεὸς ἐπάγει τοὺς πολε-
µίους τοῖς δεοµένοις καχώσεως, καὶ αὐτὸς πάρδαλις
καὶ πἆνθηρ ἔσεσθαι λέγει.

Κατὰ τὴν ὁδὺν ᾿Ασσυρίων ἀπαντήσομαι αὐτοῖς»
ὡς ἄρκτος ἀπορουμέγη. Τουτέστι, Τοὺς Ασσνυρίους

Variz lectiones et note.

(21) "üorepócs ph βλέπει τις fiov, τότε τὸν
35yvov θαυμάσει, Ut cum solem. quis. non. aspicit,

tum lucernam admiratur, Cod. Ven.
(22) ᾿Ανέσεως, mollitie, Cod. Ven.

y

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM . — CAP. XIIT.

194

vitu αὐτοῖς διὰ τῆς ὁδοῦ τής ἀγούσης ἀπὸ Αασυρίων Á per viam qui ab Assyriis in Ρα] ηλ duet ;

εἰς t Παλαιστίνην, δίκην ἄρχτον ἀπορουμένης, τουτ-
έσι, οτενυχωροσµένης, καὶ μὴ ψφυγεῖν δσναµένης.
Τότε γὰρ ἑξαπορηθεῖσα, κατὰ (f. μετὰ] μανίας ἂνν-
Ἁπάτον, τοῖς ἀροσκαλεμοῦσιν (93) ἔπειαι). "Η ἆπο-
ρουµένὴς, τοντέστι, στεῤηθείσης τῶν τέπνων, ἁλόν-
των ὑπὸ τῶν θηρατῶν, 3 πεινώσης, xal ἁπορούσης

τραφῆς. Τὸ δὲ, Κατὰ thv 680v Ἀσσυρίων, δύναται

xài ἑτέρως νσεῖσθαι, "Entf γὰρ αὐτοὶ ἀπῄέσαν
*ph; τοὺς ᾿Ασσνρίους, συµμµαχίαν ζητοῦντες χατὰ
τῶν Αἰγυπτίων, ὅπερ wal kv τοῖς ἔμπροσθεν εἶπε,
φησὶν, ὅτι Ἐν ὅσῳ ἀπέρχοντάι πρὸς τοὺς ᾿Ασαυ-
ρίους (24), ἐπιστήσω αὐποῖς «obc Αἰγυπτίος, καὶ
ὠμῶς xal ἀπηνῶς αὐτοῖς χρήσονται,

Καὶ διαῤῥήξω συγκΛεισμὸν καρδίας υὐτῶν. b

Ταῦτα, φησὶ, διαπράξοµαι, ὡς ἂν τὴν συγκεκλει-
σµένην αὐτῶν wal πεπωρωμένην καρδίαν διαῤῥήξω,
xal ἀνοίζω, χαὶ εἰσέλθω εἰς αὐτὴν, xal γνωσθήσο-
pat αὐτοῖς. Ἡ συγχλειαμὸὺν τὴν ἀσφάλειάν qnt,
xd τὸ θάρτος τῆς καρδίας, καὶ τὴν àvbpslav* ὥστε
εἶναι τὸ λεγόμενον, τοιοῦτον * Πᾶσαν ἀσφάλειαν αὖ-
P διαῤῥήξω, καὶ τῶν xap&lav αὐτῶν ποιῄσω δει-
^v.

Καὶ καταφάγονται αὐτοὺο ἑκαῖ σχύμνυι épo-
[i0v, καὶ θηρία ἁγροῦ διασπάσει αὐτοὺς. 09 p^-
vov, φησὶν, àv τῇ οἰχκείᾳ πατρίδι ὄντες, εῶν χαχῶν
ἀπολαύόουσιν, ἀλλὰ xat bl, τουτέστιν, ἐν «f τῶν
πολεµίων χώρᾳ Ὑενόμενοι, οὖχ ἔξουσι ME τῶν

idque faciam Instar ursze laborantis , ih sngustias
videlicet redactz, ut fugere nequeat. Tum enim, de
salute fere desperans, aeri furore percita, in se
oppugnantes invehitur. Vel laborantem | íntelligit
ürsam propriis partibus destitutam, qui 4 venato-
ribus capti fuerint, vel etiam fame laborantem,
egentemque propterea cibo quo nutriatur. illud
autem, Per viam Ássyriormm, potest alia quoque
tatione intelligi. Quoniam enim ipsi profeeti sunt
ad Assyrios, eoram agxilium adversus "Egyptios
pestulatum , «t in. precedesMibus quoque dixit :
Interim, ait, dum eo pergunt, AEgyptios eis prasfi-
elam, qui summa adversus eos atevitia et Imtani-
faie utantur.

Et disrumpum. conclusionem cordis eorum.: Ἠπο,
sit, faciam, quo conclasum ebduratumque eorum
€or frangamr et aperiam, ut ipsum ingredi cogno-
scique ab eis possim. Aut conelustenem sceuritatem
appellat, cordísque fiduciam et magnanimitatem, u$
hujas dicti sensas sit : Eorum securitatem omnem
veluti confringens tollam, efüciamque €or eorum
pavidum. ;

Y14 Κι devorabunt eos ibi catuli sltvarum, bestie
agri discerpent eos. Calamitatibus, ait , afficientur,
non in patria modo sua, sed et ibi, in liostium
&cllicet regione , ubi perpetuis arumnis couflicta-
buntar, crudeliter ab iis habiti, qui eos iu servite.

xixüw* ἀλλ' ὠμῶς αὐτοῖς ol αἰχμαλωτεύσαντες ypht- G tem redegerint. Hostes enim catulorum ferarumque

σονται. Τοὺς γὰρ πολεµίου; xa) eT σχύµνους καὶ θη-
pla. "H ὅτι ἄταφοι ῥιπτόμενοι, ὑπὺ θηρίων βρωθή-
σονται. Συγχλεισμὸς καρδίας, ὁ νόμος" ὑπ᾽ αὐτὸν (25)
ἐφρουροῦντο, συγχεχλειαµένοι εἰς τὴν πίστιν, τουτ-
έστι, συνιθούµενοι ὑπ αὐτοῦ πρὸς τὸ πιστεῦσαι
Χριστῷ. Διέῤῥηξεν οὖν τοῦτον τὸν συγκλειομὸν ὁ
τὸν νόµον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγµασι καταργήσας, Καὶ
φραγμὸς δὲ τὸ γράµµα τοῦ νόµον, μὴ ἑῶν ἔσω ἐἰσελ-
θεῖν, καὶ ἰδεῖν τὰ ὑπὸ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν. Διέῤ-
ῥηξεν οὖν τοῦτο ὁ Κύριος, xal δέδωκε τῷ πνεύματὶ
πάροδον. Ἠλὴν ἀλλ) ἐχεῖ tà νοητὰ θηρία τοὺς ix
περιτομῆς χατεσθ[ει' τουτέστι͵, Καΐτοι ἐμοῦ διαῤῥη-
δαντος τὸ γράμμα, αὐτοὶ (26) ἐχεῖ µένουσι, καὶ μὴ
µεθισταμένους οἱ δαίµονες κατεαθίουσι. Συγχλεισμὸς
χαρδίας, καὶ τὰ Ἑλληνικὰ δόγµατα τῆς φιλοσοφίας
χαὶ χενῆς ἁπάτης, τὰ τῶν ἀποδείξεων χλεῖθρα ἐπι-
δάλλοντα ταύτῃ, ὥστε μὴ παραδἐχεσθαι τὴν πίστιν"
ἃ διαῤῥήσσει ὁ εὐδοχήσας διὰ τῆς µωρίας τοῦ χηρύγ-
µατος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας, ᾽Αλλὰ xal | τῶν
χοσμιχῶν ἀγαθῶν εὑπορία, συγχλεισμὸς χαρδίας,
kv. σκοτεινῇ καὶ ζοφώδει εἰρχτῇ ταύτην συγχλείουσα,

*! Η Cor. 1, 91.

nemine appellat. Vel hoc futurum innuit, ut a ferís,
insepulti relicti, devorentur. Conelusio cordis Tes
est, qua lege, veluti presidio, conclusi tenebantut

αἱ fidem scilicet Christo habendam. Coníregit ita

que conclugionem hane Is , qui per doginata legem,
ejusque prescripta abrogavit. Cordis vero septuni
est legis ipsius littera, quas non sinit, ut penitius
illud introspiciatur , perspectaque flant. manera,
qui nobis praebere Deus consuevit. Septum hoc per-
fregit Dominus , aditumque Spiritui patefecit.
Nilillo tamen secius ibi fere, qus mente perci-
piuntur, devorapt eos, qui cireumcisionem profi-
tentur. Quasi dicat : Quamvis ego legis litteram
confregerim, ipsi nihilouinus ei mordieus hrerent,

D eosque propterea, ab ea recedere nolentes, da mo-

nes devorant, Conclusio cordis sunt et Graetanicas
philosophiz, commwunisque deceptionis dogmata,
qus argumentorum claustra ipsimet cordi objiciunt,
ut Christi fidem excipere non possit. Que quidem
elaustra perfringit is, qui per stultitiam przdica-
tionis "* incolumes eos servare decrevit, qui ipsi

Vari& lectiones et nola.

(35) Προςσ.οῦσι, ín accedentes (invehitur), Ven.
- (24) Verba :óxep καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἶπε, φη-
αἲν., ὅτι by ὅσῳ ἁἀπέρχονται πρὸ τοὺς ἸΑστυ-
£:^7$, desunt in cod, Bav. οἱ restituimus ex Ven.

(25) Ὑπ' αὐτῶν cod. Ven., sed. sciibendum ὑπ'
αὑτοῦ, nb ipsa (scilicet lege).
(26) ᾿Εχεῖνοι, illi, Cod. Ven.

193

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 1:6

(idem adbibeant. Mundanorum item honorum copia Α ὥστε μὴ ἰδεῖν vb φῶς «b. ἀληθινόν. Διαῤῥήσσει ὰὰ

conclusio cordis egt, qua, velut in obscuro atque
caliginoso carcere concluditur, ut vera: lucam
sspicere nequeat. Claustrum porro hoc effringit
Dominus per ea: Vade, vende qug habes 5; et :
Nisi quis renuntiaverit omnibus que possidet, non
polest meus esse discipulus " ; ei id genus alia,

τοῦτον ὁ Κύριος, ὅταν Aer Ὕπαγα, πώλησόν σου
τὰ ὑπάρχοντα * xa), Εὰν µήτις ἁποτάξηται αᾶσι
τοῖς οὖσιν αὐτοῦ, οὗ δύνσεαί µου εἶναι μαθητής:
χαὶ ὅσα τοιαῦτα. Οἱ μὴ πειθόμενοι δὲ, ἑαθίονται ἐχεῖ,
τουτέστιν͵, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ, ὑπὸ τῶν xolástuy,

quibus qui non obtemperaut, devorantur ibi, ab suppliciis nimirum, quibus judicii die afficienter,

V&ns. 9, 10. Dispersioni (ue, Israel, quis opitula-
bitur ? Ubi Rex? Hic te aalvum faciat in. cunctie
urbibus tuis. Lugel increpatque simul Israelem,
eumque commonefacit stultitie,. qua, priscis tem-
poribus, rejecto Dei imperio, postulavit, ut ab ho-
mine gubernaretur. Ait ergo : Quis in dispersione,
quam ab Assyriis et ZEgyptiis perpessus eg, auxilio
tibi succurret ? Postulasti regem, datusque tibi tum
est Saul. lucolumem ergo te servet, που Saul qui-
dem, sed is qui nunc eo potitur imperio, quod tum
postulas. lpse te defendal cunctis in urbibus ubi
coumoraris, Quedam exemplaria Τῇ διαφθορᾷ, Cor-
ruptioni, habent. eademque, si iia scribatur, senten-
tia subest. Summam enim vastitatem quam in
captivitate perpessi sunt, corruptionei vocat.

.Judicel te, quem dixisti: Da mihi regem el prin-
cipem : εἰ dedi tibi regem in ira mea. Tu postulastl
regem .: hie, ail, Le jud:cet, illatas videlicet injurias
ulciscatur. Dein quasi quispiam dixisset, Ego po-
stulavi quidem, 119 tu vero mihi dedisti : £qui-

Tq διασπορᾷ cov, "Iopgat, clc βοηθήσει; ποὺ
ὁ βασιλεύς; οὗτος διασωσάεω σε ἐν záca ταῖς
πό.1εσί σου. Θρηνεϊ ἅμα καὶ ὀνειδίνει τὸν "agat,
καὶ ἀναμιμνήσχει αὐτὸν τῆς προτέρας ἀνοίας, &'
ἣν ἠτήσατο βασιλεύεσθαι ὑπὺ ἀνθρώπον, τὴν τοῦ 8105
βασιλείαν παρωσάµενὸς. Φησὶν οὖν * Tic βσηθήσειτῇ
διασπορᾷ σου, ἣν διεσπάρης αἰχμαλωτιζόμενος ὑπὸ
Ασσυρίων xaX Αἰγυπτίων; Σὺ ἠτήσω βασιλέα, χα)
à860n σοι τότε ὁ Σαούλ. Οὗτος οὖν (οὐχ ὁ Xaov.
πάντως, ἀλλ’ ὁ τὴν βασιλείαν νῦν Éyov ταύττν, fv
τότε ᾖτήσασθε) σωσάτω σε, προαγωνιζόµενός σου ἓν
πᾶσαις ταῖς πόλεσιν, ἓν αἷς κατοιχεῖς. Τινὰ δὲ τὸν
ἀντιγράφων, Τῇ διαφθορᾷ, ἔχει ' xaX αὐτὸς χὰν-
ταῦθα à νοῦς * τὴν γὰρ παντελῆ pfo, ἣν ἔσιον
αἰχμαλωτισθέντες, διαφθορὰν ὀνομάζει.

Kpiwáco σε 9v. εἶπας' Aóc pot βασιλέα καὶ ἆρ-
χοντα, καὶ ἔδωκά σοι βασιλέα ἐν Ópyi µου. 3)
ἠτήσω, qnot, βασιλέα "οὗτος χρινάτω σε, τουτέσει»͵
ἐχδιχησάτω ac. Εἶτα ὥσπερ τινὸς εἰπόντος. Ἐγὼ μὲν
ἠτησάμην, ἀλλὰ xal σὺ δέδωχας ' Να), φποὶν , ἔδω-

dem, ait, dedi, sed iratus. Stulte quippe voluntati ( χα μὲν, πλὴν ἐν ὀργῇ. Παρεχώρησα γὰρ τῷ ἀνοήτῳ

tum morem gessi, quo rebus ipsis ei factis comper-
Hum haberes, meum tibi regnum, non humanum,
auxilio esse posse.

Vgns. 14. Et sustinui in furore tuum congressum
iunjustitie. — Sustinui est pro Periti οἱ indulsi ;
vestruu scilicet. iniquum congressum , hoc est,
conjurationem conspirationemque toleravi, Omnes
enim in unum coire, cenjurationem inter νου facere,
regem postulare, ledentes vos ipsos, regno meo
pr:efectus. Id autem eo indulsi, non quod conjura-
Lione ista gauderem, sed ul vos derelinquerem.
Feci enim id ira compulsus. Hlec nonne manifeste
nobis indicaut eos qui direrunt ; Non. habemus
alium regem, nisi Cesarem * ? Cum enim ii rejecis-
sent Dei Filium, sibique sumpsissent regein illum
hominem quein οἱ indulsit Dominus, cidem eos
Cesari subjiciendo , dispersi sunt, eisque ita
dispersis, opem fert nemo. Quisquis item liomini-
bus placere studet, corruptionem patitur; qui
enim ownibus iis placere vult, qui sibi contraria
εἰ dieunt et cogitant, (οἱ in partes distrahitur, quot
sunt ii quibus placere studet. Proptereaque ab
hominibus regitur, iisque pravis, Deo placere
negligens, cjusque voluntati parere. Qua de re

** Mattb. xix, 21. ". Luc. xiv, 33.

σου θελήµατι, ἵνα δι’ αὐτῶν τῶν ἔργων παιδευθῆς,
ὅτι dj ἐμὴ βασιλεία, οὐχ ἡ ἀνθρωπίνη δύναται Ben-
θεῖν σοι.

Kal ἀνέσχον ἐν εῷθυμῷσου συσεροφὴν ἁδικίας"
— ᾽Ανέσχον, ἀντὶ τοῦ, Παρεχώρησα, ἑνέδωχα. "Hy.
εασχόµην τὴν συσεροφἣν ὑμῶν τὴν ἄδιχον, τουτέστ,
τὴν συνέλευσιν, τὴν σύμπνοιαν ὑμῶν. Πάντες Τὲρ
συστραφέντες xal συμπνεύσαντες, ἑζητεῖτε βασιλέα,
ἀδιχήσαντες ἑαυτοὺς, ὅτι τῆς ἐμῆς βασιλείας ἔπιστα-
τεῖτε (27), ἑνέδωκχα δὲ οὐχ ὡς ἀρεσχύμενος τὴ ev-
ατροφῇ ταύτῃ, ἀλλ’ ὡς ἐγχαταλιμπάνων ὑμᾶς - μετὰ
θυμοῦ yáp. Ταῦτα οὐ προδήλως φέρει xal πρὸς «ov;
εἰπόντας ' Οὐκ ἔχομε» βασιᾶέα, εἰ Καίσορα,
To» γὰρ Υίὸν τοῦ θεοῦ παρωσάµενοι, xal τὸν ἄν-
θρωπον ἑαυτοῖς ἀπιγραφάμενοι βασιλέα, ὃν δὴ xa!
δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὑποτάξας αὐτοὺς Καίΐσαρι,
διςσπάρησαν * «fj δὲ διασπορᾷ αὐτῶν οὐδεὶς βοηθεῖ.
Καὶ πᾶς δὲ ἀνθρωπάρεσχος, διαφθορὰν πάσχει. ὸ
γὰρ πᾶσι βουλόμενος ἀρέσχειν, ἑναντία καὶ λέγουσ:
χαὶ φρονοῦσι , πρὸς τοσούτους µερίζεται, ὅσοις
ἀρέσχειν σπουδάζει. Διὸ xal ὑπ ἀνθρώπων βασι-
λεύεται ὁ τοιοῦτος, χα) τούτων φαύλων, ἀφεὶς τὸ
ἀρέσχειν θεῷ, χαὶ τὸ ἐχείνου θέληµα (28) πληροῦ».
"λχουε xal Δαθίδ. Ὁ θεὺς διεσκόρπισεν : ἐστι

6 Joan. xix, 15.

Varig lectiones et nota.

(1)

(38) DA5ropga, Cod. Vcn,

Οτι τῆς ἑπῆς βασιλεία; ἆ πεστατεῖτα, eo quod a meo regno de[eci.tis, Cod. Ven.

191 EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM — CAP. XIIT. 798
ἀνθρωπαρέσχων. Οἶδας δὲ πάντως ὁστᾶ πολλάχις A audi David : Deus dissipavit ossa eorum qui homi-

τοὺς λογισμοὺς παρὰ τῇ Εραφῇ. λεγοµένους.

ἘΕοραὶμ ἐγκεχρυμμέη ἡ ἁμαρτία, ὠδίες ὡς
fixroDo mc ἤξουσο αὐτῷ. Τουτέστιν, Οὐκ ἀπιπό-
λαιός betty fj ἁμαρτία, ἀλλὰ χατὰ βάθους ἑῤῥιξώθη,
xal δυσανἁάσπαστός στι, Διὸ πόνους δει, ὥσπερ ἡ
τίχτουσα. Νοβσεις 6k καὶ οὕτως» Ἱεροδοὰμ, ὡς κολ-
ιάχις εἴπομεν, Ἡ- ξατο τοῦ εἰδωλολατρεῖν. Φησὶν
οὖν, ὅτι ἡ ἁμαρτία τούτου, οἵόν τι σπέρµα κατεξλἠ-
θη, χαὶ ἐνεχρύδη kv τῇ χαρδίᾳ τοῦ λαοῦ, xal ἕκτοτε
εἰδωλολάτρουν. Τοιούτου δὰ σπέρματος ὄντος, ἦξειό
τῶν ὠδίνων χαιρὸς, 6 τοῦ πολέμον χαὶ τῆς αἰχμαλω-
σίας. Τὰ γὰρ τοιαῦτα σπέρματα, τοιαύτας ὠδίνας
Uti.

Οὗτος ὁ υἱός cov à gpérigoc; Ἐρωτηματικῶς
ἀνάγνωθι * εἰπὼν γὰρ ἁγιυτέρω, Tr) διασπορᾷ σου,
Ἰσραὴί.ὲ, εἰς βοηθήσει; νῦν ἐρωτᾷ * Οὗτος ὁ νὶός
σου ὁ φρόγιµος; τουτέστιν, Ἐκ φυλῆς Ἐφραὶμ Ba-
σιλεὺς, οὗτός as οώσει, ὃν ὡς φρόνιμον ἑδασίλευσας;
Καὶ γὰρ δύο μὲν σαν υἱοὶ Ἰωσὴφ, Μανασσῆς πρε-
σθύτερος, καὶ Ἐφραὶμ νεώτερος * ἔδει δὲ βασιλέα
γενέσθαι ix τῆς τοῦ πρεσθυτέρου φυλῆς ' ἀλλὰ σὺ ὁ
lab,, παρηγχωνίόω μὲν τὸν πρεσθύτερον Μανασσῆν,
ἐπε)έξω δὲ τὸν Ἐφραὶμ, xal κατέσττσας βασιλέα
ἐκ τῆς τούτου φυλῖς , ὡς ἑντρεχεστέρου δῇθεν xal
ἑπιτηδειοτέρου. ᾽Αλλ' οὐδέν σε τοῦτο ὀνῆσει. Αἰνίστε-
ται xai τὸν βασιλεύαντα iv Σαμαρείᾳ ὩὨστὰ, ὃς ὑπὸ
τοῦ Βαθυλωνίου Σαλμανασὰρ πολεμούμενος. ἔπεχα-
λέσατο, ὡς ὅΐθεν φρόνιµθ’, τὸν Αἰγύπτιον, ᾽Αλλ᾽ οὗ-
δὲν τῆς ἐπινλίας ἁπώνατο ' ἐξηνδραπυδίσθη γὰρ σὺν
τῷ λαῷ xol αὐτὸς ὑπὸ Σαλμανασάρ. Δύναται δὲ xai
χωρὶς ἐρωτήαεως ἀναγινωσχόμενον, ἀποδοθῆναι πρὸς
4h, Σωσάτω σε, καὶ Κριγάεω σε, Οὗτος ὁ υἱός σου
€ epóripoc. Εἱρωνενόμενος δὲ πάντως αὐτὴν χαλεῖ

Φρύόνιμον.

Διότι vov οὗ quU) ὑποστῇ ἐν συντριδῇ téxvav.
Κιῶς γὰρ ἂν ὑμᾶ: ὠφελήσειεν ὁ βασιλεὺς οὗτος "ont,
Gg τῶν σῶν τέχνων συντριδοµένων, οὐδόλως τοὺς
πτολεμίους ὑποστῄήσεται ; καὶ γὰρ αὑτὸς αἰχμάλω-
τος ληφθήσεται. Ἐγχεχρυμμένη ἣν χαὶ ἡ ἀδιχία

nibus placent *. Non te latet. auiem. 9494 ὀπρολα-
mero sacris in Litteris appellari howinnu: cogi-
tata. ^

Vgns. 12. Ephraim. absconditum 6s4 peccatum :
dolores quasi parturientis venlent ei, Haud in aipcr-
flcie scilicet, sed in profundo radices egit peccaium
ut, nisi zgerrime, radicitus evelli nequeat. Dolo-
res ideirce patietur, nt. partariens. Locum huuc
intelligere commode poteris et hoe medo : Hiero-
boam, ot expe diximus, idola colere ccpit: ait
ergo, peocatum hojusee, velat semen jaetum, in
populi. eor altius descendisse, quo factum, ut. in
posterum οἱ ipsi idola colerent. Tale porro cum
semen sit, futurum ait ut dolores partus subse-
quantur, belli nimirum et captivitatis. Talia enim
semina tales ferunt dolores.

Vgas. 13. Hic filius (mus sapiens? lec per
interrogationem lege; cum enim superius dixisset,
Dispersioni tu» Israel quis succurrei? Quaerit nune :
Biccine filius tuus sapiens? hoc — eit, Incolumemne
te servabit iste de tribu Ephraim rex, quem, uti
sapientem, tibi ipse regem constituisti * Duo nam-
que erant Joseph filii, Manasses natu major, et
Ephraim minor natu, regeuque e senioris tribu
ereari oportebat, Verum (tu, popule mi, rejeetc
seniore Manasse, tibi delegisti juniorem Ephraim,
ejusque de tribu regem «ereastíi, quem bowntum
maxime iudustrium, imperioque peridoneum judi-
casti. Verum hoc tibi nil proderit. Innuitur item

Osee, qui Savarke imperio potiebatur, qui eum a

Βαυγ]ομίο 190 Salmanasare bello premeretur,
JEgypui regis auxilium, uti prudens, imploravit ον,
Veruu) nil inde urilitatis cepit, In captivitatem
enim una cum populo ductus el ipse est a Salma-
pagare. Dictum lioe idem legi polest cliam citra
interrogationem, atque ad precedentia ita referri :
Incolumew te servet atque jndicet hic filius tuus
sapieus '-Quem ironice sapientem appellat,

. Quia nunc non sustinebit in. contritione filiorum.
Quomodo enim vos adjuvet hic rex Osee, qui, cum
filiüi vestri pessumdabuniur, hostes nullo pacto
sustinere poterit? In captivitatem enim et ipse
ducetur. Abscondita item erat eoruin. injustilia,,

€» ἁποχτεινάντων τὸν Κύριον, xal δόλου xal ὑπο- D qui Dominum interfecerunt, doli plena atque simu -

»c pía:us; γἐµουσα' ἔλεγον γὰρ. ὅτι Κατὰ τὸν vópov
ὦ ρείλει ἀποθανεῖν, ὅτι εἶπεν ἑαυτὸν Υἱὸν θεοῦ. ᾽Αλλ)
«»»δῖνες συμφορῶν ἐπῆλθον τῷ λαῷ, ὃν ὡς τὰ τοῦ
43 x55 διχαιώματα εἰδότα, φρόν.μον ἐχρῆν εἶναι. Καὶ
1s «ἕντοι xal τοιοῦτος ἐδόχει, μὴ v ἁληθῶς * οὗτος γὰρ
2 ὃς μωρὸς, xai οὐχὶ σοφ/ς. Οὺχ ὑπέστη οὖν τῇ πο-
2». -“ρχίᾳ τῶν ᾿Ῥωμαίων, ὅτε συνετρἰθοντο τὰ τἐχνα
C» 775 τῶν µητέρων χατεσθιόµενα διὰ τὸν 24v. Ei δὲ

2x * Δαθὶδ kv Πνεύματι εἰπὼν τὸ, Εξαγορεύσω xac

'/« cov τὴν ἀνομίαν µου τῷ Κυρίφ' καὶ σὺ dpijxac
- 73 * ἀσέδειαν τῆς καρδίας µου, ἀληθῶς εἶπε: χα)ὸν
x31 ἐγχεκρύφρθαι τὴν ἀδικίαν, μγὸξ ἁπολογίχις συσχιά-

^? Psal. rn, ϐ. ** IV fies. xvii, £F.

lationis: dixerunt enim, eum mori debere, prop-
terea quod se Dei Filium asseruisset. Sed wrum-
narum dolores invaserunt populum illum quem,
uti Dei mandatorum gnarun, sapientem esse par
crat, Qui licet videretur, revera talis non eral ;
stultus enim est hic populus, omnique sapientia
prorsus destitutus Quocirca sustinere nun poterit
Romanorum obsidionem, qua in obsidione conte-
rebantur filii, suisque a matribus, fame laboran-
tibus, devorabantur. Porro si verum est, quod
numine divino afflatus David ait, Adversum me
iniquilalem. meam aununtiabo Domino, εἰ (u reni

799

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHTEP.

8

sisti impietatem cordis mei ** ; optimum faeta erit Α ζεσθαι, ἀλλὰ φάνεροῦσθαι καὶ ἐχπομπηεύεσθαι.Βἱ 34 ub,

noB occultare iniquitatem , neque defenstonibus
, eam tegere, sed aperire potius, átque palam apud
omues confiteri. Sin minus id fiat, irruent la
hominem acerbi, veluti partus, dolores : actíus
videlicet malum eum invadet, aique semen quod
occultarit im semetipso, magis magisque profere-
tur, dicique et de ipso veré poterit : Ecce pariuriit
injustitiem, & concepit dolorem, εἰ peperit iniquita-
tem **, Cum vero a benignisdimo Patre nostro
conteruntur pravi ülil nosti, cogitata videlicet
eperaque nostra, tanquam Eetéa. atque terrea
figuli vasa, quo fiant magna Ecclesie domo plane
digna **, ad splendidum ejus othatum, qus cum
ipsimet domwi decori sint, tum Dorsini usibus

accommoda!ia : tum omnino patelit iujustitis, nullo nixa fulcimento,

ὠδῖνες fEeuat, vovtánte, τελεαιότερόν τὸ xaxbv Exon
καὶ τὸ σπέρµα τῆς ἁἀδιχίας, ὃ ἑνέχουφέ τις ἑαντῷ,
τελεσφορηθήσεται, xal λεχθήσεται Ex^ αὐτῷ - Ido)
ὠδίρησεν ἁδικίαν, cvréla6e πόνον, xal ἔτεχεν
ἀνσμίαν. "Ote δὲ σοντρίδονται τὰ πονηρὰ ἡμῶν
€íxva, fvot «X διανοήµατα καὶ τὰ ἔργα ὑπὸ τῷ
Φιλανθρώπου ἡμῶν Πατρὸς, ὡς σχεύη χεραμµέως
πήλινα xal γεώδη, ἵνα γένωνται σχεύη τῆς μεγάλης
οἰχίας τῆς Ἐχχλησίας ἄξια, κατηρτιαµένα εἰς τιρὴν
καὶ εὐχρησία τῷ Δεσπότῃ΄ τότε 6h φαίνεται fj óà-
«la, οὐχ ἔχονσα ὑπόστασίν τινα καὶ εὔλογον αἰτίαν"
πᾶν µνριάκις σπεύδωµεν συγχρύπτειν αὐτὴν, ἁλλ'
ὁ λόγος ἑλέγχει αὑτὴν ἀνεύλογον χαὶ ἀνυπύστ.
τον.

πυ]αᾳμο s3tís idonea fret

ratione, quamvis eam occaltare maxime studeamus, eam ita verbo patefaciente.

Vzns. 14. De mans infermi liberabo eos, et a morte B

redimam ipsos. Postquam satis de fotoris scerbis
eslamitatibus disseruit, ad consuetam revertens
clementiam, Eos, ait, 4 captivitate reducàm. Cap-
tivitatem enim et infernum el mortem appellaré
consuevit. Hac porro qui in Hebrzorum regresan
€onilgerunt, απο quxdam futurorüm eránt, el
imagines, qui? quidem melius et evidentius expletá
sunt post Salvatoris resurtectionem. Ubi namque
resurrexerunt primitiss nostr: **, omnes resur-
feetiónis gratiám atque spem accepimus. Ád hune
plane modum spud Ezechielem ossium resurrectio
designabat eum Israelis 191 regressum, tum uni-
versalem omnium resurrectionem 2, Quie tuni
enim apud Judsos contigerunt, adumbrabant ea
qua Deus omnibus hominibus facturum se cansti-
tuerat. Redeinit ergo de manu inferni animas ; hx
quippe tormentis inferni obnozim esse possunt,
non morti, eum sint immortales; morti vero
obnoxia sunt corpora, qus sunt mortalia. Quisquis
item peccat, in inferno est, quatenus ipsius anima
tenelricosa effecta, ean amittit speciem πο ipsi
mazime consentanea est, imaginemque Dei refert ;
idemque et morti fit obnoxius, eo quod nefaria
facinora grávia ei sunt atque lethalia. Judzos item
illos qui Cbristo fldem adhibuerunt, liberavit Deus

Ἐκ xeipóc ᾖδου ῥύσομαι αὐτοὺς, καὶ £x θανά.
του «.νερῶσομαι αὑτούς. Ἐπειδὴ ἰχανῶς τὰ λυτῃ-
ρὰ porte, νῦν ἐπὶ τὴν συγῄθη χρηστότητα àw-
τρέχει, καὶ φησιν, ὅτι Ἐκ τῆς αἰχμαλωαίας ἑπάξω
αὐτούς. Την γὰρ αἰχμαλωσίαν xoi ἆδην xal θάνα-
τον καλεῖ. Ταύτα δὲ γυπιχῶς μὲν τότε ὀυνέδη χατὰ
τὴν ἐκ Παθνλῶνος ἐπάνοδον " τὸ δὲ ἔντε)έστερν
καὶ ἀληθέστερον πέρας ἑδέξατο μετὰ τὴν «o0. Σωτῇ-
pos ἀνάστασιν. Τῆς γὰρ ἀπαρχες ἡμῶν ἄναστητ-
σης, πάντε; ἡμεῖς tfc. ἁναστάσεως τὴν χάριν καὶ
τὴν ἑλπίδα δεδέγµεθα" ὥσχερ xal ἡ παρὰ τῷ Ἱε.
ζεχιᾗλ τῶν ὁστῶν ἀναδίωσις, χαὶ τοῦ Ἱσραὴλ τὴν
ἐπάνοδον ἐδήλου, καὶ thv χοιν]ν πάντων ἀνάστασιν.
Τὰ γὰρ παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις τότε γεγενηµένα, τύτοι
ἦσαν τῆς περὶ πάντας τοῦ Θεοῦ οἰχονομίας. Ἐλυτρώ-
cato μὲν οὖν ἓκ χειρὸς ἄδου τὰς Φυχάς" abra: [3p
ἐν τῷ ἆδῃ, οὐκ bv τῷ θανάτῳ ' ἀθάνατοι γάρ: ἐν
δὲ θανάτῳ τὰ σώματα: αὐτὰ γὰρ τὰ θνητά. Kal
fd; ἁμαρτάνων kv τῷ ᾧδῃ ἐστὶν, καθ) ἡ duy] o7
τοῦ ἀειδῆς Υινοµένη, τὸ οἰχεῖον εἶδος αὐτῇ xat τὸ
χατ᾽ εἰχόνα ἀπόλλυσιν ' iv δὲ τῷ θανάτῳ, χαθὸ τὰ
τῆς ἁμαρτίας ἔργα ἔγχοπα xal θανατώδη εἰσί. Καὶ
ἐχ τῶν Ἰουδαίων δὲ τοὺς πιστεύοντας τῷ Χριοτῷ
ἑῤῥύσατο τοῦ τε ᾷδαυ τοῦ ψυχιχοῦ, xal τοῦ ἐκ τῶν
Ῥωμαίων θανάτου. Αιὰ γὰρ τοὺς ἐχλεχτοὺς. qn»
χολοδωβλήσονται αἱ ἡμέραι ἐχεῖναι.

eum ab anima inferno, tum a ca:de 46 nece per Romanos inferenda. Propter electos οπίπι, ait,

breviabuntur dies illi 56,

Ubi judicium iuum, mors? ubi stimulus (wies, Ὁ Ποῦ ἡ δίκη cov, 0dvats; ποῦ τὸ κχάντροτι

inferne ? Hxc, qnosiam uti victori& paana$ et
hymnos, ita recinit: Ubi judicium tuum, mors?
justa scilicet causa in homines hactenus tibi sub-
lectos irruendi? Übi stimulus, quo peremisti eos
quos deglutisti ? In captivos quidem Jeraelitas
;ustam c3usam mors liabuit. culpam qux ipsimet
morti stimulus etiain erat. Eadem οἱ causa fuit,

cur in universum bominum genus inveleretur ;.

In quacunque enim hora, ait, comederitis, morte
moriemini ". Merito itaque mors eos invasit, qui
mandatum hoc violarunt. Verum et Israclitas tum

19. ** Psal. vr, 135.
U Gen. u, 17

δι Psal, xxxvi,
*5 Matth. xx:v, 22.

93 [1 Tim. ui, 30.

ᾖδη. Οἷόν τινας ἐπινικίους παιᾶνας xal Όμνους
ταῦτα ἀναχρούεται Που ἡ δίχη cov, θάνατε,
τουτέστι,͵ Τὸ δίκαιον ὃ εἴχες χατὰ τῶν ὑπὸ σὲ τέως
ὄντων. Ποῦ τὸ κέντρο», δι οὗ ἀπέχτενες, οὓς χας-
έπινες; Ἐϊχε μὲν δίχαιον χατὰ τῶν αἰχμαλωτισθέ.-
των Ἰσραηλιιῶν την ἁμαρτίαν, ἔτις xal χέντρον
fiv αὑτοῦ ' εἶχε δὲ xal χατὰ πάσης ἀνθρωτότητος
τὴν αὐτὴν ταύτην. Καὶ γὰρ ᾗ ἂν ὥρᾳ «άητε,
qnot, θαγάτῳ ἁποθαγεισθδ. Διχαίως οὖν tov:
παραθαίνοντας siysv ὁ θάνατος. ᾽Αλλὰ τούς -ς
Ἱσραχλίτας ἑλυτρὠσατὸ τε, ὑπερδὰς τὰς voit.

5 [Cor. 3y, 90. Ezech. vwxviee, fu.

501

EXPOSITIO IN PROPHETAM. OSEAM. —CAP. XIII.

8:2

αὐτῶν". xal πᾶσαν δὲ τὴν ἀνθρωπότητα ὕστερον A a captivitate liberavit, eorum iniquitatem clemen-

ἐῤῥήσατο, αὐτὸς ἀναμάρτητος φανεὶς, καὶ καθελὼν
τὸ δίχαιον xal τὸ χέντρον, ὃ εἶχε χαθ) ἡμῶν ὁ θάνα-
τος * τὸ δὲ, ἣν ἡ ἁμαρτία. Τινὰ δὲ ἀντίγραφα, Ποῦ
σου, θάνατε, ἡ γίκη; ἔχει. Τοντέστιν, Οὐχέτι vixh-
σεις " ἀνήρπηται γὰρ τὸ τῆς νίχης altioy * λέλυται d)
παραχ/ἢ, καὶ ij ἁμαρτία Ημόλυται.

Παράκ.ησις χέκρυπται ἀπὸ ὀφρθαΊμῶν µου,
διότι οὗτος ἀγὰ μµέσυν ἁδε.Ιφῶν ἀνατεεῖ (29).
λῦτη fj παράχλησα:ς xal παραµμυθία τῆς ἐπὶ τῷ
ῥυσθηναι τῆς αἰχμαλωσίας χρηστοτέρας ἑλπίδος,
xai ἡ τῆς ἁναστάσεως προσδοχία, xal ἆπὸ τῶν
αἰχμαλώτων Ἱουδαίων, xal ἀπὸ πάντων ἀνθρώπων

χεχρόφθαι δοχεῖ, Καὶ γὰρ οὗτος, τουτέστιν ὁ θάνα- B

τος, τῆς αἰχμαλωσίας τοὺς ἀδελφοὺς διαστέλλει, χαὶ
διαχωρίτει ἀπ᾿ d) fov. Καὶ διὰ τοῦτο δυσέλπιδές
εἶσιν οἱ ἄνθρωίοι, ὅτι ἔσται λύσις τῶν δυσχερῶν.
Καὶ ἓν πάσῃ δὲ τῇ ἀνθρωπί»ῃ φύσει, τοῦ θανάτου
χωρίκοντος xai ἁδελφοὺς, xal πάντας ἁπλῶς, ἀπ
ἀλλήλων, ἐχέχρυπτο ἡ ἀνάστασις. Καὶ νῦν δὲ παρὰ
τοῖς ἀθέοις χέχρυπται’ διὸ μυστήριον ταύτην χαλεῖ
Παῦλος" Τὸ δὲ μυστ/ριόν µου, φησὶν ὁ θεὸς, ἐμοὶ
xal τοῖς ἐμοῖς. Τινὲς δὲ ἐρωτηματιχῶς ἀνέγνωσαν
τόδε, Παράκ.ησις χἐχρυαται ἐξ ὀφθαλμῶν µου;
Ὡσανεὶ γάρ τινος ἀπορήσαντος, καὶ εἰπόντος * Hog
τουτο γενῄσεται ; πῶς ὁ θάνατος πανθήσεται; φησὶν
ὑθεός' Πἱαράκληαις χέχρυπται ἐξ ὀρθα1μῶν µου;

tia superans, et universum postea genus humanum
redemit, se prorsus (innocentem ostendendo,
delendoque causam atque stimulum, colpem sci-
licet quam ob causam jure in nos inveberetur.
Quadam autem exemplaria sic habent : Ubi, mers,
victoria tua? Non amplius seilicet vinces ; smbiata
enim est victori causa : desiit contumacia : fracta
est eulpa.

Vghs. 44, 15. Consolatio abscondita est, quia kac
tnter fratree dividet. Hzc nimirum conselatio atque
recreatio, bonz scilicet e captivitate evadendi spei
atque resurrectionis exspeetauo, altera captivis
ilis, altera cuncts bominibus abscondita esso
videtur. Etenim Avec, scilicet mors, captivos dies
socios divisit, eosque alios ab aliis segregavit.
Propterea vix, 46 ne viz quidem adduci poterant
in eam spem, fore, ut. eorum suuna — aliquando
finem baberent. Cum item universis in heuiotbus
murs eadem fratres a fratribus dividat, et gene-
rati] bomines alios ab aljis separet, hinc fit, ut
occultetur resurrectio. Quas quidem resurrectio
celatur etíam atheig qui suut. in presentia ; prep-
tereaque mysterium eam appellat Paulus: Myste-
mum autem meum**, ait Deus, mihi meisqae
reservavi. Quidam autem ita per interrogationem
legunt : Celatane est ocmlis meis eonsola:jo?
Quasi enim quispiam dubitando dixisset, Quowodo
1949 hoc fie, ? ecquomodo morti finis erit? Nun-

τουτέστι, Mh οὐ δύναµαι ἐγὼ εὑρεῖν παράκλησιν; ϱ quid, ait Deus, θείσία meis oculis. est. comolatio?

Δύναμαι πάντως * dj δὲ ἐστιν, ὁ βονογενής μον Υἱὸς
Ιησοὺς Χριστὸς , ὃν ἱλαστήριον προεθέµην - xat

Πσαράκχλητον. Οὗτος τὸν θάνατον χαταλύσει, xal àvi

μέσον ἀδελφῶν διαστελεῖ. Καὶ γὰρ ἦλθε µάχαιραν
βαλεῖν ' xai δι αὐτὸν µέλλουσιν ἁἀδελφὸς ἁδε)ὶφὸν
παραδοῦναι εἰς θάνατον, xal πατὴρ τέχνα. Καὶ ἀπὸ
τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ πενθοῦντος xal δαχρύοντος διὰ
τον ἁμαρτίαν, παράχλησις xéxpumtat νῦν" ἐν γὰρ
τῷ μέλλοντι παραχληθήσεται. Καὶ d$ ζωὴ αὐτοῦ
χέκρνπται ἐν τῷ Χριστῷ, χαθ᾽ ἡμέραν ἀποθνήσκχον-
τ.ς ἓν τῷ παρόντι Dip. Οὗτος δὲ xal ἀνὰ μέσον
ἀἆλελςῶν διαστελεῖ' οὗ γὰρ bà τὴν ψυχὴν συμπνεῖν
τῷ sopa: ᾽Αλλὰ τὸ φρόνημα τῆς σαρχὺς ἔχθραν
ειωὼς πρὸς Θεὸν, τὸν ἔξω ἄνθρωπον ποιεῖ φθείρε-
σθαι, τὸν δὲ ἔσω ἀναχαινοί ὡς ἡμέρι καὶ ἡμέμᾳ.
Διαστέλλει οὖν xai χωρισμὸν ποιεῖ, ἀνὰ μέσον τῶν
δύο ἀδελφῶν, τῆς φυχῆ»., φημὶ, xai τοῦ σώματος '
τὸ μὲ», τὰ οἰχεῖα ἐιδοὺς, xat τὸ ἀξίωμα αὐτῆς συν-
vr po * τῷ gb, τὰ δευτερεῖα vépaov, xal μὴ ἀτάχτως
χαὶ διαστύλως βιῶν.

An scilicel reperire non possum €tonsolutionem ?
Possum uiique. Ea vero est unigenitus Filius neus
Jesus Christus, quem. talem. effeci, ut. honinibes
prepitium Deum reddere, eosque consolari maxime
possit. llic morem e medio tollet, el (ratres a
fratríbus diwidet. Etenim ipse mittere venit. g!a-
dium, quo fist, ut frater fratrem. et parentes filios
neci tradant 9. Ejus item oculis, queui seoruam
poenitet peccaterum atque luget, celata est in prse-
sentia consolatio ; in faturo euin sro cam capiet.
Ejus vita quoque celatur in Christo, cam in pre-
seuti seculo quotidie moriatur. [dem hic et fratrem
a fratre dividet. Non enlin. sinit, ut anima cum
corpore conspiret ; sed probe sciens carnis consilía

D cogitataque Deo adversari, dat operam, ut exterior

homo corrampatur, quo interior in dies magis
magisque renovetur **; proptereaque duos inter se
fratres istos dividit, corpus, inquam, et anim&n,
alterum ab altera sejungendo, quorum uni, scilicct
animz, primus iribuit qua ipsius propriz sunt,

ejusque dignitatem tuetur ; alteri, nempe corpori, dat secundas ; atque ita simplicem sibique maxime

«onstautem vitam degit.
Ἐπάξει καύσωνα ἄνεμον Κύριος ἐκ τῆς ἑρή-
ου 63x αὐτόν. Ἐπὶ τὸν θάνατον, φησὶ, τουτέστνιν

" j| Cor. xv, οἱ. ο Matth. x, 34.

Adducet cestum. ventum Dominus a deserto in
ipsam. 1n mortem, ait, hoc est, in Habylonios,

* |I Cor. iv, 16.

Vario lectiones et nota.

(22) Scribendum ἀναστελεῖ, vcl διαστελεῖ, ut. ex. ipsomet Commentario liquet.

κ τπτ V Paw ων τ συ w— ον μυς τσ 8 νο ντ νο Ὁι αμ ου φετος. -:υ. -μ-.μ---σαςν- να». τπτ σσ -

803 TIIEQJPHYLACTI BULGAHLE ARCHIEP. δή

Israeli w:ortem a(fetentes, estum alque ventum A ἐπὶ τοὺς Βαθυλωνί.υς (οὗτοι γὰρ οἱ θανατοῦντες τὸν

iuducet, Cyrum scilicet, regem Persarum. Desetiti
vero loci ideo meminit, ut venti summam viu
atque vehenentiam ostenderet. Ab. locis namque,
plautarum expertibus, flare solent venti vclienenu-
tieres.

Et are(aciet venas ejus, et exeiccabit fontes ejus.
Regiam scilicet stirpem omnem delebit, destruct-
que tyrannidis adminicula, divitias nimirum el
extera regalia bona quie quidem per verboruin
quamdam immulativonem venas atque fontes noui
navit.

Ipse arefecit. terri. ejus, οἱ omnia vasa. ejus
optatissio.a. Maec ita simplici ratione quadam intel-
ligere cominode poteris: euw ο ιο terram
vastasse, fructus perdendo, relinquendoque terram

ipssm incukan, moxque diripuisse pretioaa ejus.

vasa aurea εἰ argentea. Ália quoque ratione terram
intelligere poteris inferioris ordinis homines; opta-
bilia vero ejus vasa, populi satrapas ct optimates,
Balylonio regi iutimos qui circa regias aulas volu-
tabantur. induxit in mortem Patcr. Salvatore
nostrum Jesum: Christum, deserta dc terra, virgine
seilicet, quam terram haud peragravit vir ullus ;
qui Christus et ventus est, ei sstus sSecuudum
éiviuitatem. Syiritus enim εἰ ignis Deusnppollatur.
ldem arcfecit etiam mortis fontes, nostras scilicet
iniquitates (bs quippe vus sunt uiortis fontes)
ouniaque optabilia eanum 199 vasa, nos. videli-

cet, diripuit. Terrau quoque »uam arefecit, noc- C

lalem nempe carnem banc, efficiendo, ne moni

frucium pareret, quie caro seminatur. quidein in:

corraNione, sed surget in. incorruptione **. Duserta
item de terra induxit ventum et sstum Joanneus,
qui velut ΕΙ spiritu potestatleque prieditus,
ardens ejus $tudium pre se ferret, auditoresque
reprehiensionibus adureret, Qui quidem mortis quie
ad animam pertinet, venas atque fontes arefacere,
nequitia eujusque cum in pubicanis, tum in
militibus et reliquo populo materiau ριΦεἰάονυ
cepit. Aunon oplabilia talis ευ vasa sunt
publicani, ad perditionem instrucia? quas sane
vàsa Dowini usibus apta ille reddidit, eis jubendo,
με quidquau supra legis prascriptuim peterent. et
exigerent. ldeui arefecit et Herodie terram, carnis
luxuriam — reprimeudo, negandoque fas οἱ esse
HieroJiadem retinere **. Idem in peccatoribus
praestat et ratio.
CAPUT XIV,

Vins. 1. Disperdeiur Samaria, quoniam | restitit
Deo suo; in gladio corruent ipsi, et lacteutes eorum
allidentur, et eorum. habentes in utero. disrumpen-
tur. Mirum in modum nectit propbeti:e orationem:
quippe neque simpliciter l::àa profert, uec acerba

*'IL Cor. xv, 42. ** Matth. xiv, 4.

b

Ἱσραῇλ), ἐπάξει καύσωνα ἄνεμον, τὸν Kuopw t»
βασιλέα τῶν Περτῶν. T£ ἐρίμου δὲ ἐμνήσθη, tva
δε:ξῃ τὸ σφοδρὺν τοῦ ἀνέμου καὶ βίαιον. Ἐκ γὰρ των
ἀδένδρων τόπων (50), οἱ ἄνεμοι ῥιχιότεροι.

Καὶ ἁγαξηρωγεῖ τὰς φ.έέας αὐτοῦ, καὶ ἐξερη-
µώσει τὰς πηγὰς αὐτοῦ. Τουτέστι, πᾶσαν τὴν pà-
σιλιχὴν συγγένειαν διαφθερεῖ, xdi τὰς τῆς τυραννί-
δις ἀφορμὰς ἀφελεῖ. τὸν πλοῦτον δή qnt, xal τὰ
ἄλλα βασιλικὰ ἀγαθά ' ταῦτα γὰρ τροπ xi, φλέδας
xq πηγὰς ὠνόμασεν.

Αὐτὲς ξηρανεῖ τὴν γῆν αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ
σκεύη τὰ ἐπιθυμητὰ αὐτοῦ. Καὶ ἁπλῶς μὲν οὕτω
νοήσεις, ὅτι τὴν γῆν ἐξήρανε, τοὺς χαρποὺς τεμὼ»
xai ἀγξώργητον ἀφεὶς, καὶ τὰ τίµια αὐτοῦ σχεύη
τὰ ἀργυρᾶ xal τὰ χρυσᾶ δ.νρπασε ᾿ νοήσεις δὲ xai
γῆν μὲν, τοὺς ταπεινοτέρους τοῦ λαοῦ ᾿ σχεύη 6
ἐπιθν κητὰ αὐτοῦ, τοὺς περὶ τὰ βασίλεια στρεφομέ-
νους, οἰχείους τῷ Βαδυλωνίῳ σατρᾶπας. "Ezfyyave
ὁ Πατὲρ ἐπὶ τὸ» θάνατον τὸν ΣωτΆρα ἡμῶν Ἰπσοῦ)
Χριστὸν, bx τῆς ἐρήμου moplévou, fv àvhp οὗ δι-
ώδευσεν, ὃς Χριστ'ς xa ἄνεμὸς ἐστι, καὶ χαύσων
κατὰ τὴν θεέτητα" πνεῦμα Ὑὰρ καὶ mupó θεύς᾽
καὶ ἀνεξῥρανε τὰς πηγὸς τοῦ θανάτου, τὰς ἀνομίας
ἡμῶν (αὗται γὰρ αἱ τοῦ θανάτου πηγα!)’ xal πάντα
τὰ σχεύη αὐτῶν τὰ ἐπιθυμητὰ, ἡμᾶς διῆρτασξη.
᾽Ανεξήρανε xaX τὴν γῆν αὐτοῦ, τὴν Ονητην ταύτην
aápxa, μηκέτι τῷ θανάτῳ χαρποφορεῖν αὐτὴν To:
σας. Σπείρεται γὰρ év φθορᾷ, à AA Σγείρεται ἐν
ἀφθαρσίμ. Ἐπήγαγε καὶ τὸν Ἰωάννην Ex τή: tfr
pou ἄνεμον xal χαύσωνα, ὡς ἐν πνεύματι xal ὄννα-
get (91) τοῦ θερμοῦ τὲν ζἶμον Ἡλιου πορευθέντα
xaX χατακαἰοντα διὰ τῶν ἑλέγχων τοὺ; ἀκούοντας.
οὓς τοῦ ἀυχιχοῦ θχνάτω τὰς φλέδας xal τὰς miS
ἀνεξήρανε, τὰς ἑκάστης χαχίας ἀφορμᾶς mpi
πτων, τῶν τελωνῶν, καὶ τῶν στρατιωτῶν, καὶ του
λοιποῦ λαοῦ. "H οὐχὶ σχεύη ἐπιθυμητὰ τοῦ τοιούτ»
θανάτου oi τελῶναι, κατηρτισµένοι &lg ἀπώλει.ν;
o, ἐχεῖνος ἐντελλύμενος μηδὲν παρὰ τὸ ὅ-ατετατ-
µένον πράσσειν, τουτέστιν ἀπαιτεῖν, ἐποίει εχξύη
εὔχριστα. ᾽Ανεξήρανε xai τὴν γῆν Ἠρώδου, τὰς
λαγνείας τῖς capxbg ἀναστέλλων, xai τὸ σκευας
τὸ ἐπιθυμητὸν αὐτοῦ, τὴν ἩΓωδιάδα μὴ δεῖν λέγων
αὐτὸν ἔχειν. Ἰαῦτα xoi ὁ λόγος ἐν ἑχάστῳ τῶν
ἁμαρτανόντων ποιεῖ,

. KE9AA. ΙΔ’.

ΑἈφανισθήσεται Σαμάρεια, ὅτι ἀντέστη «góc
τὺν θεὺν αὐτῆς ἐν ῥομφαίᾳ πεσοῦνται αὐτοὶ,
xal và ὑποτίτθια αὐτῶν ἐδαρισθήσογται, καὶ αἱ
ἐν γαστρὶ ἔχουσαι αὐτῶν διαῤῥαγήσογιαι. Θαν-
µασίως πλέχει τὸν Aóyoy τῆς προφητείας, pis τὰ

Varie leetiones et note.

(50) Τούτων, hisce (locis), Cod. Ven.

(51) Ἐν ἀνθρωπίνῃ δννάµει, in humana potestate, Cod. Dav.

855 EXPOSITIO IN PROPITETAM OSEAM. — CAP. XIV. 806
παραχαλοῦντα μονοειδῃ παράγων, µήτε τὰ λυπτρὰ A sine consolatione relinquit : acerbis enlm adjicit

yu? « t&v mapaxifiasto;. Tolo γὰρ λνττροῖς ἐἑπάγει
τὰ τῖς παρακλῄσεως, ἵνα μὴ εἰς ravtel? ἀπόγνω-
ety ἔκθισι, ἀλλὰ µάθωσιν, ὅτι ἔστιν αὐτοῖς ἴλεως ὁ
θεὺς, χαὶ πόρεστι βουλοµένυις ἐτιστραφῆηναι, τὶς
ἀγαθότητος αὐτοῦ ἁἀπολαῦσαι' ὅπου γε xat ἁμαρτά-
νουσιν ἐπαγγέλλετα! τὰ χρηστότερα. Καὶ τοῖς παρα-
χλητικοῖς δὲ ἐπιπλέχει τὰ λυπτρὰ ὁμοῦ, ἵνα μὴ
πάντη ἐχλύτους αὐτοὺς ποιήσῃ, ἁλλ εἰς φόδον ix-
βάλη [[. ἐμδ.]. Οἶδε γὰρ ἄλλως, τοὺς μὲν τῷ φόδφ
πα!δευοµένους, τοὺς δὲ χρηστοτέραις ἐἑπαγγελίαις”
xai διὰ τοῦτο ἀμφότερα τἰθησι. Καὶ νῦν οὖν ἐπειδὴ
ειπε τὰ χαρμύσν-α, xal τὰ «fc ἐλευθερίας, πάλιν
ἀναμιμνίσχει αὐτοὺς τῖς ἀποστασία:, ἣν ἀπέστησαν
ἀπὸ θεοῦ, xaX ἐπιφέρει ἃ διὰ ταύτην πείσονται. Φησὶν

jucunda, qua solarentur. awlitores, αἱ ne despera-
rent omnino, sed intelligcrent, bonum sibi Deum
esse ique clementem (qui vel delinquentibus
humaniora polliceretur), ejusque bonitate perf» ni
licere, si sd eum sese recipere voluissent. L&tis
item atque jucundis adnectit acerba, ue relaxaren-
lur omaino, sed melu perterriti cohiberentur.
Perspectam enim babebat, alios in officio retineri
cousuesse netu, alios bonis promissis, eamque ob
rem adhibet utrumque. Ad hune plane. modue «t
in presentia postquam ἱδία pro:ulit, futurumquo
dixit, ut in libertatem Hebrai vindicarentur, rursus
eos defeclionis commonefacit, per quam a Deo
delecissent; adjicitque ea qux banc ob causaur

οὖν ὅτι ἐπειδὶ ávcéavm τῷ θείῳ Oc)fipate ἡ Zapá- B perpetientur. Quoniam igitur, ait, Samaria Dei

pisa, οἱ μὲν ἄνδρες αὐτῆς, τῇ τοῦ πολέμου ῥομφαίᾳ
εσοῦνται , τὰ δὰ ὑποτίτβια, τουτέστ', τὰ ὑπομάξια
(τιτθοὶ γὰρ οἱ pago), xav τοῦ ἑδάφους προσρηγνύ-
μενα διαφθαρήσονται ’ αἱ δὲ ἔγγνοι, τὰς Υαστέρας
διαῤῥαγήσοντα:, τοι ἀνατμτθήσονται, ἵνα σὺν tol;
ἐμθρύοις ἁπόλωνται. "Enczs xol τὸ χαύὐχημα τοῦ
νομιχοῦ λαοῦ bv ῥομφαίᾳ, τῷ εὐαγγελιχῷ λόγψ’ xa
οἱ τῷ γάλακτι τοῦ νόµου τρεφόµενοι, μηδὲν ὑφηλὸν
ἐννοοῦντες, τῷ ἑδάφει τοῦ γράµµατος ἑναπέμειναν,
jj ὅτι τῷ ταπεινωθέντι ἄχρι γῆς Χριστῷ προδχρουό-
µενοι διαλέλυνται. Kat οἱ ἀπὸ γαστρὸς xa (32) κοι-
λίας φωνοῦνιτες διδάσχαλοι αὐτῶν, ol. πάντα πρὸς
Υαστέρα πολιτευόµενοι, àv ὁ θεὺὸς Y) xo«Ma, διεύ-
ῥάγησαν τῷ «θόνῳ (55). Καλὸν δὲ καὶ τὰ πονηρὰ τῆς
ὅ-ανοίας ἡμῶν ἔχγονα ἑδαφίζεσθαι, ἕως ἔτι νἡἠπιά
εἶσι xal ἀσθενῆ, xal χάτω βάλλασθαι, ἵνα μὴ ὑπερ-
αἴρωσι τὴν χεφαλὴν Αμῶν, ἤτοι τὸ ἡγεμονιχόν,
Ἐδαφίδονται xai οἱ τῆς ὑπερηφανίας λογισμοὶ, ὅταν
ἐν οῶμεν, ὅτι γῇ ἐσμεν καὶ σποδός. Ἔχει δὲ ἐν γαστρὶ
ὁ μὲν φθόνος, τὸν qóvov* ἡ δὲ τρυφὴ, τὴν ἀσέλγειαν '
ὁ πλοῦτος, τὴν χαταδυναστείαν τῶν ταπεινοτέρων,
zai ἄλλη χαχία ἄλλην. Δεῖ οὖν τὰς μητέρας ταύτας
δι τῆς τοῦ λόγου ῥομφαίας διαῤῥαγῆναι καὶ ἀνασχί-
ζειν, ἀναχαλύπτυντας τὴν ἁηδίαν : αὐτῶν, ἵνα xal
τὰ ἓξ αὐτῶν γεννηθησόµενα χαχὰ συναπόλωνται.
Ἐπιστράφηθι, Ἱσραὴ, ἐπὶ Κύριον τὸν Θεόν
σου, διότι ἠσθένησας ἐν ταῖς ἀδιχίαις. Ἠτεί-
λησπά got, φησὶν, ἃ ἤχονσας. Ἵνα οὖν pd ταῦτα πά-

voluntati restitit, idcirco viri ejus militari gladio
concilentur, eorumque ὑποτίτθια, lactentes iufan-
tes, hoc est ὑπομάξια (τιςθοὶ enim idem sonat, ac
μαζοὶ) solo illisi foede interibunt, prasgaantibusque
mulierilus uteri disrumpeutur, hoc est, disseca-
buntur, ut una cum fetibus quique suis perex t.
Cecidit et legalis populi jactantia in. gladio, evan-
gelico nempe verbo ; quique legis lacte nutriuntur,
nil sublime cogitantes, litterge solo hweerunt, dis-
ruptique sunt, eo quod Christo, qui in lerram
usque se demisisse$ , adversarentur. Eorumque
preceptores, qui e ventre ventriculoque verba sua
promunt, qui cuncta ad ventrem eumdem referunt,
quorum JDews venler. est **, rupti. supt. invidis,
Expedit ite pravos mentis nostrse 19/4 concep-
(us, quandiu velut infantes imbecilli sunt, terrae
illidi atque dejici. ne supra caput, principem scili-
cet animi nostri partem, extollantur. Terr: allidun-
tur etiam elati animi cogitata, cum nobiscum ipsi
reputauus, pulverem nes esse aique cinerem. In
ventre porro gerit eedem iuvidia, luxuriaus urol-
lities, tenuiorum oppressionem opulentia, δἱ aliud
ala nequitia. Dirrumpendz itaque suut verbi
giadio, dissecandzque tales matres, quo sua cujus-
que nequitia retegalur, pereauntque simul ea wala
qua e:vteroquin ab ipsis gignereniur.

Vgas. 2. Couvertere, Israel, ad. Dominum Deum
tuum, quia infirmatus es. in. iniquitatibus (wis.

ης, ἐπιστράφηθι πρὸς Κύριον, διότι τὴν ἀσθένειαν D Minitatus, ait, tibi sum qua audisti. Ne itaque

ταύτην fjv ἠσθένησας, παραδοθεὶς τοῖς ἐχθροῖς, διὰ
τὰς ἁδιχίας cou Ἰισθένησας. Ὥστε εἰ µέλλοις ἰσχυ-
p^s γενέσθαι, τῷ θεῷ πρόσελθε. "H τὸ, Ἠσθένησας,
αντὶ τοῦ, Κατεγέρασας τῇῃ xaxiq, πολὺν χρόνον àv
ταύτῃ ὃ-έμεινᾶς.

Δάδετε μεθ ἑαυτῶν «Ἰόγους, καὶ ἀπισεράφητε

A4;0. Εύριο». Οὐ χρυσ»ν, οὐχ ἄργυρον, οὐχ ἄλλο τι

43 philipp. ii, 19,

talia patiaris, fae ad Dominum te recipias ; siqui-
dem tuas ob iniquitates evenit, ut eam subireg
imbecillitatem qua, bostium potestati traditus, in
prasentia laboras. Quare si fortis. evadere cupis,
fac ad Dominum accedas, Vel illud Infirmatus es,
idem sonat ac In nequitia consenuisti, multum in
ea temporis permanens,

Vgns. 2. Sumiie vobiscum orationes, et reverti-
mini ad Dominum Deum vestrum. Vos, inquit,

Varite lectiones et notm.

C2) De his ipsis loquimur eb superius, pag. 9.
V3) Διεφθάρησαν τῷ φθόνῳ, corrupti sunt. invidia, Cod. Ven.

807
hortor, non ut cspistis aurum, aut argentum, aut
aliud hujusmodi munus, sed supplicem habeatis
orationem que Domini majestatem confiteatur.
Quoniam idola deos esse confessi, illius divinita-
tem negastis, nuncomnine contrariam babeaiis
oportet orationem quae numina illa neget, ipsum-
que Dominum Deum esse confiteatur. Docetque
subinde qualem habere nos oporteat orationem.

Dicite ei ut non tollatis iniquitatem, sed assuma-
is bona. Supplices, inquit, eua orate el obse-
crate, a vobis ut avertat iniquitatia fructus, eapti-
vitatem scilicet, eaque mala quie inde manant, ut
bona percipere possitis.

Et reddemus [ruciin labiorum nostrorum, Dicite
preterea: Tuwm nos, Don illorum nomen con-
[essuros esse pellicemur ; id eniu est fruetua
labiorum nostrorum, quem profecto íructum tibi
debeinus. Proptereaque fteddemus dixit, nun Dabi-
mus. Cum enim, inquiunt, Conditor noster sis,
multisque nos benefieiis affeceris, merito hoc ubi
iugeuue fateri debemus.

Vias.. 4. Assur non salvabit noe et super equum
non Gascendemus: nequaquam. ultra dicemus: Dii
uostri, operibus wanuum nostrurem. Non amplius,
inquit, in homine coufidemus, nec in Assyriorum
epe, nec in noywo equitsit, nec amplius idola
deos appellabimus. Animadverte autem eodem loeo
baberi duciaum, in bominibus locatam οἱ equis, quo
idolelattiam. Nam et idola vana suat, et homo
quaque eum circumstant, omnia vanHas. Hec
hortatieni esse videntur iis, qui 1495 ex operibus
legis jusio& se fieri gloriantur, quos sic affatur :
Convertimini ad Dowinum, neglectaque legis lit-
tera, detractoque velo, quod cordibus vestris est
ebducumm, obsequimini Moysi ita jubenti : Conu-
sertimigi ad Dominum **. Dominus auem spiritus
esi; οἱ, Si corde (to credideris, et ore (atearis Domie
mum Jesum, salvus eris **. Mic est íructae labio-
rau, Írucius lounge omnium optatissimus. Fac
Haque íalearis, te salvum iri factum, | nen per
Assur atque jaciantiam qua de paire Abraham
gloriaris, reque per equos, eamque animi elatio»
nem quam ex circuuieisione conoepisti, sed per
lidem, qua charitate operatur. Quisquis porro

THEOPHYi ACTI BULGARIA, ARCHIEP.

0

A ἐξίλασμα παραινῶ ὑμῖν λαθεῖν , ἀλλὰ λόγους ἵκετη-
ρίους, xal ὁμολογοῦντας τὴν τοῦ Κυρίου µεγσλειύ-
τητα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ εἴδωλα ὡμολογήσατε θεοὺς,
ἀρνησάμενοι τοῦτον, νῦν πάλιν λόγους λάβετε ἀρνου-
µένους ixslva, καὶ ὁμολογοῦντας αὐτόν. Εἶτα bii.
σχει ποίους δεῖ λόγους λαθεῖν. -

Εἴπατε αὐτῷ, ὅπως μὴ «Ἰάδητε ἀδιλχιαγ, χαὶ
1άδητε áya0d. ᾿Ἱχετεύσατε αὐτὸν, rol, xat αἰτῆ-
σασθε, ἵνα μὴ λάδητε τοὺς χαρποὺς τῆς ἀδιχίας,
οἵτινες σαν fj τε αἰχμαλωσία, xat τὰ Ex ταύτης
χαχὰ, ἵνα λάθητε ἀγαθά.

Kal ἀνταποδώσωμο» [vulg. -σομ.] xapxor χει-
Jéur ἡμῶν. Εἴπαςε xaX τοῦτο, ὅτι Ὑπισχνούμεα

B ὁμολογεῖν τῷ σῷ ὀνόματι, καὶ οὐ τῷ τῶν εἰδώλων'
εοῦτο Y&p ἐστι παρχὸς χειλέων ἡμῶν * χρέος δὲ ἡμῖν
ἐστιν. OQ γὰρ εἶπε, Δώαομον, ἀλλὰ, Αντάαποδώσο-
μεν. Ποιητὴν γάρ σε xai εὐεργέτην ἔχοντες, ἀναγ-
χαίΐως ὀφείλομέν aot τὴν ὁμολογίαν ταύτην.

᾿Ασσοὶρ οὐ σώσει ἡμᾶς, «αἱ ἐφ᾽ ἵππου ovx
ἀναδθησόμεθα οὐχέει οὐ μὴ εἴπωμεν' θεοὶ ἡμῶν
τοῖς Épryoic τῶν χειρῶν ἡμῶν. Οὐκέτι, «παὶν, οὐ-
δονὶ ἀνθρώπῳ θαῤῥήσομεν, οὔτε τῇ εῶν Αοσυρων
βοηθείᾳ, οὔτε τῷ ἡμετέρῳ ἐππυῷ, οὔτε τὰ εἰδωία
θεοὺς ὀνομάσομεν. "Opa ók, ὅτι τῇ εἰδωλολατρείᾳ
συνέταξε τὸ θαῤῥεϊν ἀνθρώποις καὶ ἵπποις ci τε
γὰρ εἴδωλα μάταια, xal ἄνθρωπας µαταιότης, xai
πάντα τὰ περὶ αὐτόν (04). Ταῦτα δοχεῖ παραινεῖν
καὶ vol; χανχωμµέναις διχαιοῦσθαι ἐξ ἔργων νόμο,
xal φησιν, ὅτι Ἐπγιστράφητε πρὸς Κύριον to
γθάµµατο. ἀφέμενοι, xal τὸ κάλυμμα περιελόντες,
ὃ χεῖσαι ἐπὶ τὴν χαρδίαν ὑμῶν, ἀναγινωσχομένον
Μωσέως' Ἐπιστρόφητε πρὸς τὸν Κύριν. Ὁ δὲ
Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστι. Καὶ, "Edy (25) απιστεύσῃς
μὲν τῇ καρδίᾳ σου, ὁμολογήσῃς δὲ τῷ στέµαιι
Κύριο» Ιησοῦν, σωθήσῃ. Οὗτος ὁ xapxbe τῶν γει-
λέων, χάρπωµα δεχτόν. Ὁμολάγησον δὲ, ὅτι oj:
Ασσοὺρ, καὶ dj οἵησις, fj ἐπὶ τῷ πατέρα ἔχειν τν
᾿Λθραὰμ, οὔτε immo; xal τὸ φρύαγμα τῆς ἐ:ὶ ii
περιτομῇ χαυχῄσεως σώσει 65’ ἀλλὰ πίστις δι ἁγά-
«1; ὀνεργονμένη. 'O μὲν οὗν ἁμαρτάνων, οὐχ ἔχει
λόγους μεθ) ἑαυτοῦ' ἁλόγως γὰρ πάντα πλαττει

peceat (56), ra4ioneu nuldam pra se fert : omnia $ ὁ 6b ἐπιστρεφόμενος καὶ μετανοῶν, εὐλόγως nic

Quippe agit sine ratione, Quem contra. ppeuitet,
seque ad Deum recipit, eum omnia cum ralione
2840; is ralionem rationisque verba capessere
Jicjtur, preserüim cum oxacte vite ratones à
semetipso posiulet ac - repetat, se. vitamque suam
apte éuturuu judicium perscrutandu, Qui propter»
€a secum ipse perpendit, quid recte egerit, quidve
déliquerit; idemque neque gloria, uec opibus

55 Deut. xxxii. 27, ** Rom. x, 9.

πράττων, λόγους λαμθάνειν λέγεταε. Καὶ ἄλλως δὲ,
ὅτι λογοπραγχεϊ ἑαυτὸν καὶ εὐθύνας ἀπαιτεῖ, o» το.
ψέλλρντος δικαστηρίου αὐτὺς ἑαυτὸν ἑτάζων, χαὶ «.:
μὲν χατώρθωσε, «i. δὲ λείπεται διερευνώµενος * xa:
οὔτε ἐπὶ δόξῃ xal πλούτῳ αἴρεται (ταῦτα γὰρ τῶν
Ασσυρίων χαρακτηριστικὰ), οὔτε ἐφ᾽ ἵππον 3vr
θαΐνει ὡς ἐποχούμενος xal τερπόµενος τῇ Ότλυμα-
vía: οὔτε τοῖς ἄλλοις ἔρχοις €f); πραχτικῆς αὐτοῦ

Varie lectiones et note.

($1) Περὶ αὐτῶν, de ipsis. Cod. Bav.
(55) Mj, non. Cod. Ven.
(96) Hespicit interpres praecedentia proplicize

verba Aá6eze μεθ’ ἑαυτῶν λόχους, quasi lxec iLa so-
neut, Capessite vobiscum rationes.

e

959

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΟΡΕΑΜ. — CAP. XIV.

81)

δυνάμεως, οἷς πρότερον, προσπυνεῖ, οὐδὲ λέγει θεοὺς A effertur (heec est enim Assyriorum indoles) nec

xai χυρίους ἑαυτοῦ τὰ εἴδωλα, xal τὰς uvipas Exel-
vuv τῶν πράξεων (31).

alia demum effectricis suz potentie opera colit, ut
et eorumdem operum monamenta.

'Erc ol ἑ.εήσει ὀρφθνόν. Τουτέστιν, 'Eqi 6 θεὸς
i; σοὶ χατοικῶν, ἐλείσω σε τὸν ópiaviv, Ἰσραῇλ,
τὸν ἐμοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Πατρὺς ἀπολισθήσαντα, xal
ἐρημωθέντα τῆς ἐμῆς χηδεµονίας xai προνοίας. Kal
ὁ iy τῷ Υἱῷ δὲ Πατὴρ ἑλεήσει, φησὶ, τὸν ἐθνικὸν
λαὸν, τὸν ἁπορφανισθέντα τοῦ οὐρανίου Πατρός.
Καὶ πρὸς τὸν θεὸν λέγεται, ὅτι Ὁ àv ool àv, xal
μὴ] μαχρυνθεὶς ἀπὸ σοῦ, ἑλείσει ὀρφανόν * καὶ γὰρ
συ Πατὲρ τῶν ὀρφανῶν * ὥστε ὁ μὴ ἑλεῶν ὀρφανὸν,
οὐκ iv ael.

Ἱάσομαι τὰς χατοιχίας αὑτῶν. Τουτέστι, τὰς
πήλεις αὐτῶν καὶ τὰς χώµας, xai πᾶσαν τὸν γῆν,
bv ᾗ κατοιχοῦσιν * ἀσθένειαν γὰρ μεγάλην ἐδέξαντο,
παντὸς ἀγαθοῦ στερηθεῖσαι, οἷόν τινος ὑγείας f
κάλλους. "M, ὅτι Ποιῆσω αὐτοὺς αὖθις χατοιχίας

«Ἐχειν. "Ev. γὰρ τῇ αἰχμαλωσίᾳ ὄντες, παροιχίας
εἶχον, οὗ χατοιχίας. Ἑπανκλθόντες οὖν αὖθις, ἀνα-
Ἰήψονται τὰς πόλεις αὐτῶν xal τὰς χώμας, ἓν
al; χατοιχήσουσιν ἀσφαλῶς, Ἰάσατο xol Χριστὸς,
σημεία τελῶν, τὰ σώματα τῶν τότε Ἑδραίων,
& χατο'χίαι σαν τῶν φυχῶν * αὐτὰς δὲ τὰς φυχὰς
οὐχ iácato, ἐπεὶ μῇ Ἰθέλησαν. Ποσᾶχις vo, φτοὶν,
5JéÉlnra ἐπισυγαγαγεῖν τὰ τέχγα σου, καὶ
obx ἠδελήσατε ! Καὶ αἱ τῶν ἐθνῶν κατοιχίαι͵
εἰδώλων xc αἰσχρῶν πράξεων γέµουσαι, Ἰσθένουν
την πρὸς θάνατον ἀσθένειαν, B; ἱάσατο, ἐλθὼν,
ἕνα τὰς νόσους ἡμῶν ἄρῃ, xai τὰς ἀσθενείας βαστάσῃ.

Ἀγαπήσω αὐτοὺς ὁμο.Ἱόγως. Τουτέστιν, ἀναμ-
«ριλόγως ὁμοῦ πάντας, χαὶ οὐ τόνδε μὲν, τὸν δεῖνα
δὲ o5. "H, ὅτι Ὁμοῦ μετὰ τῶν ἐθνικῶν προσδέξοµαι
αὐτοὺς, ὁμολογοῦντας τὸ ὄνομά µου * ὅτε γὰρ τὸ
πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθοι, τότε mi; Ἰσραὴλ
σωθήσεται.

Αιότι ἀπόστρεψαν ἡ ὀργή µου ἁπ᾿ αὐτῶν. "Οτε
μὲν γὰρ νῶτα ἔδωχαν αὐτῶν πρός µε, χαὶ οὗ πρόσ-
ὠπον, ἔμενεν dj ópyfj µου, ἐπιχειμένη αὑτοῖς *
vov δὲ ἐπιστραφέντων πρός µε, ἀπέστρεψεν fj ὀργή
µου ἀπ᾿ αὐτῶν.

D
Kal ἔσομαι ὡς δρόσος τῷ Ισραὴ., xal ἀγθή-

σει ὡς χρίνονγ. Tác ἁμὰς εὑεργεσίας ἐπιχορηγήσω
αὑτοῖς ὥς δρόσος, xal ἀνθήσουσιν ὡς xplvov. Πολ-
λαχοῦ δὲ τούτου τοῦ ἄνθους d θεία μνημονεύει
ΓΕ ραφή. Καὶ 'Hoota; μὲν λέχε Ἁγαλλιάσθω
ἔρημος, καὶ ἀγθείτω ὣς κρίγον. Σολομὼν δὰ iv
τῷ "Λσματι τῶν ἁσμάτων ' Ὡς xpirov ἐν μέσῳ

** Matth. xxi, 37... Isa. v, 5, 4.

antea, neque deos et dominos suos appellat

*5 οι. χι, 25.

equum ascendit, vesanum scilicetin mulieres amo-
rem, quo velut equo insideat et oblectetur, nec
idola

Qui in te est miserebitur. pupilli. Ego nimirum
Deus quiin te sum, miserebor tui, qui orphapus
es, Israel, qui me, verum Patrem, amisisti, mea- -
que propterea es ope destitutus atque providentia.
Pater item, qui estin. Filio, inquit, miserebitur
gentilis populi, qui ccelesti Patre fuerit orbatus.
Ad ipsum quoque Deum dicitur : Qui iu te est,
runquam a te recedens, is miserebitur orpblani.
Tu namque Pater es orphanorum; proptereaque
qui non miseretur orphaui, minime tecum est.

YERS.5. Sanabo incolatus ipsorum. Urbes nimirum
et pagos omnemque regionem, ubi degerent; ma-
gnam enim subierunt infirmitatem, cum omni bono,
quasi corporis valetudine pulchritudineve fuerint
desriluta. Vcl sensus est : Efficiam ut ii suas reci-
piant liabitationes ; cum enim in captivitate versa-
rentur, incole crant, nec ulla propria domicilia ha-
bebant. Domum itaque redeuntes, suas recipient
urbes atque pagos, ubi tulo vitam degant. Chrí-
sius item sua per miracula sanavit Hebrzorum, qui
tum temporis erant, corpora, quz habitationes erant
animarum, ipsas vero animas non sanavit, propter-
ea quod ií sanari noluerunt. Quoties enim, inquit,
volui congregare tuos filios, εί noluisti **? Gentilium
quoque populorum habitationes, idolis refert: tur-
pissimisque flagitiis, lethali laborabant infirmitate,
easque sanavit 196 is, qui venit, ut 1norbos to!-
leret, infirmitatesque nostras perferret *'.

Diligam eos pariter. Sine ullo videlicet discri-
mine, simul omnes, non ita quidem, ut alterum
diligam, alterum nou item. Vel perinde est, oe si
diceret : Eos una cum gentilibus populis exci-
piam, quod nomen mewn confiteantur. , Ubi eniin
plenitudo gentium accesserit, (um omnis Israel
salvabitur *5.

Quia avertit se ira mea ab ipsis. Cum enim terga
mihi vertebans, aon faviem, manebat ira mea, eis
mazime infesta; modo cum ad me sese converte-
rint, avertere sese ab iis ira mea coepit.

Vgns. 6. Et ero tanquam τος Israeli, et florebit,
ut lilium. Mea, inquit, in eos beneficia conferam,
roris instar, florebuntque tanquam lilium. Passim
auteni hujusce floris meminit divina Seripturi.
Isaias quidem ail : Letetur terra deserta, et fToreat,
quasi lilium ** : Salomon autem in Cautico cantl-
corum :.Sicul lilium inter spinas, ita soror mea in-

0 Ίσα. xxxv, 1f,

Varie lectiones ct note.

(57) Ὁ λέγων χυρίως καὶ θεοὺς ἑαυτῶν τὰ ci-
δεωλα xal τὰς μνήµας ἑχείνων τῶν πρόξεων, qui

(pridem) dicebat dominos atque deos suos idola,

PATROL. GR. CX XVI.

etc. Cod. Dav. sed scribendum χυρίους, et ἑαυ-
τοῦ, ut habet cod. Venctus.

26

811
ter filias ?**. Denique Christus : llespicite, inquit,
lilia agri **. Ex quibus intelligimus hoc in flore
preter odoris suavitatem admirari solere homines
et ipsius candorem. lIluic lilio similis efficitur ani-
ma, qux a peccati feetore atque contagione libera-
tur, nitidaque baptismatis stola induitur, de qua et
Isaias ait : Exsultet anima mea in Domino, quia in-
duit me vestimento salulis "*, llujus itaque lilii instar
florebit et Isracl, Deum cognoscens, excipieusque
rorem omnem, uti pluviam descendentem in vel-
lus **, in odorem suavitatia3 '* Deo factus, qualis
erat Paulus, Christi bonus odor '* exsistens, ejus-
que vitam redolens.

Et emittet radices suas, quasi Libanus. Cum li-
lium odorem pre se ferat egregium, non item ma-
gnitudinem atque diuturnitatem ei respondentem,
merito moutis Libani mentio flt. (qui mons et ma-
gnus est, eL arboribus refertus, qui altas agunt
radices, diu multumque perduraturas) quo decla-
raret. Israclitarum quoque gloriam, qui sese ad
Christum recipiant, magnam fore atque perpetuam.
Quoniam autem et idololatrz in L'bano plerumque
versabantur, colebantque arbores omnium maxi-
me sublimes et opacas: propterea nobis innuit
proplietzw sermo, fore, ut in Ecclesia radices agant
cum Is:aelite, tum gentiles. populi, qui pridem
idola colerent. Cum item in Ecclesia cernis. ali-
quem vitam agentem honestam, ut lux ejus coram
hominibus luceat 75;
que, si qua de Deo alta loquatur, agatque radices,
dt ejus verba diu mansura sint effectu:aque di-
scipulos verbi veritatis, appellato Libanum.

: 1297 Vns. 7. Ibustrami ejus. Ingeutein sciliect
in multitudiuein creseet, et quos consumpsit belluiu
filios, rursus acquiret : atque ita longe lateque
ejus soboles.propagabitur. Ejus item rami proten-
duntur, qui ascensiones in corde suo «disponit '" ;
quippe qui non intra unam virtutis speciem sese
continet, scd per. omne virtutum genus vagatur.
l;iraelis denique, Dvo charissimi, rami fuerunt et
apostoli, qui per orbem terrarum profecti, gentes
omnes docuerunt.

Et erit. quasi oliva fructifera, Semper. videlicet
florens, ita, ut ne tentatjonis quidem tempore exa-
rescat, instar olive, qua ne hieme quidem fulia
amittit. Przterca cum plerique speciem duntaxat
virtutis, uti folia, prie se ferant, Dauda opera est,
inquit, utet fructus proferantur. Oliva fructifera
est, qui proximi sui miseretur, non ad ostentatio-
nem captandamque hominum gloriam ; quippe cu-
ius fructus non dilabuntur, neque mereces interit "*.

'€ Cant. n, 5. " Matth. vi, 98, ?7* Iss. Lx, 50.
** Matth. v. 16. 77 Psal. txxxv, 0. '* Psal. 1,5

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

hunc dicito lilium, eumdem- C

8le
ΑΛ ἀκανθῶν, οὕτως ἁδε..φιδή µου ἁγὰ µέσον τῶν
θυγατέρων. Καὶ ὁ Κύριος δὲ, Ἐμόδ λέγατε εἰς τὰ
xpiva, qnoi, τοῦ ἁγροῦ. Μανθάνομεν οὖν ἐχ τύ-
των, ὅτι πρὸς τῇ εὐωδίᾳ καὶ d$ λευχότης τοῦ ἄνθους
τούτου θαυμάζεται. Καὶ ἔοιχε τούτῳ πᾶσα Φνχῆ,
τῆς τε δυσωδίας τῆς ἁμαρτίας ἁπαλλαχεῖσα χιλ
τοῦ ῥύπου, xai τὴν λαμπρὰν τοῦ βαπτίσµατις
περιθαλλομένη στολὴν, περὶ fie καὶ Ἡσαῖας orat,
ὅτι ᾽Αγα. Ίιάσεται ἡ ψυχή µου ἐπὶ τῷ Κυρῳ'
ἐγέδνσέ µε }ὰρ ἱμάτιο» σωτηρίου, Τωώτῳ τοίνυν
παραπλησίως τῷ κρίνῳ xai ὁ Ἱσραῦλ ἀνθῆσε,
τὸν θεὺν ἐπιγνοὺς, xai τὴν ἄνωθεν πᾶσαν il
δεξάµενος, τὸν καταθάντα ὡς ὑετὸν ἐπὶ πόχον
xai elg ὁσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ γενόμενος, cs;
ἣν ^ Παῦλος, Χριστοῦ εὐωδία xa ὁσμὴ ζωῆς v.
D Kal βα.εῖ τὰς itc αὐτοῦ, ὡς Λίέαγος. Ἐτλ
τὸ χρἰνον λαμπροτάτιην μὲν ἔχει τὴν εὐωδαν,
μέγεθος δὲ οὖν ἔχει ἀξιόλογουν f| ἑδρα:ότητα, à
A:6ávou ἐμνήσθη τοῦ ὅρους, ὃ xai μέγα d,
xai ὀένδρεσι κατάχοµην, βαθείας τὰς dia; (28
ἔχουσι, xal ἐπὶ μήχιστον διαρχεῖν δυναµένας, ἵνα
δείξῃ, ὅτι xal τῶν πρὸς θεὺν ἐπιστραφέντων Ἰ:-
ραηλιτῶν ἡ δόξα µεγάλη ἔσται xal διαρχἠς. Ezd
CE xai εἰδωλολάτραι (09) iv τῷ Λιθάνῳ τὰ moi
διέτριθον, τιμῶντες τὰ δασύτερα τὼν δένδρω)
xai εὐμηχέστερα, αἱνίττεται ὁ λόγος, ὅτι χαὶ à
i; Ἱσραὴλ χαταῤῥιζωθήσονται ἐν τῇ Ἐχκλησί,
χοὶ οἱ ἐθνιχοὶ οἱ πρότερον εἰδωλολάτραι. Ko &
τῇ Ἐνκλησίᾳ δὲ, ὅταν ἵδῃς τινὰ βιοῦντα xi,
ὥστε λάμπειν τὸ φῶς αὑτοῦ ἔμπροσθεν τῶν ἂν
θρώπων, xplvov. εἰπὲ τοῦτον * εἰ δὲ xoi bn
τινα φθεγγόμενον περὶ θεοῦ, καὶ βάλλοντα 13;
(ia; αὑτοῦ, ὥστε μµονιμµωτέρους (40) εἶναι τον
λόγους αὐτοῦ, xal μαθητὰς ἀποτελεῖν τοῦ λέγω
τῆς ἀληθείας, Λἰδανον αὐτὸν χάλεσον.
Πορεύσωγται οἱ κ.]άδοι αὑτοῦ. Ῥουτέστ., zu»
πληλὲς ἔσται, καὶ οὓς ἀνάλωσεν ὁ πόλεμος fi-
bag, αὖΏις κτήσεται, καὶ ἐπὶ ποιὺ ἑχταθήσονται
Πορεύονται xai οἱ χλάδοι τοῦ ἀεὶ ἀναβάσεις b
τῇ καρδίᾳ διατιθεμένου * οὐδὲ γὰρ ἴἵσταται
ἑνὶ εἴδει ἀρετῆς, ἀλλ ἐπὶ πᾶσαν διαθαίΐνει. KI:
τοῦ εὐαρεστοῦντος τῷ Oc Ἱσραὴλ xal οἱ àz-
ατολοι, ol πορευθέντος, ἐμαθήτευσαν πάντα τί
ἔθνη.

Καὶ ἔσται ὡς àAala κατάκαρπος. Αθ
δηλονότι, xol οὐδὲ bv καιρῷ πειρασμῶν (M) v
ῥραινόμενος. Ὥσπερ οὐδὲ ἡ ἑλαία ἐν χειμῶν. qu
λοθολεῖ (43). Πλην ἐπεὶ πολλοὶ σχΏμα µόνον Egon
ἀρετῆς, ὥσπερ φ-λλα, Ast, φησὶν, εἶναι χαρποῦ.
Ἐλαία χατάκαρπος, ὁ ἐλεῶν μὴ πρὸς ἑσίδειο ’
ob γὰρ ἀπυῤῥέονσιν αὐτοῦ οἱ καρποὶ, οὐδὲ ἀπὸ»
ἆλνται ὁ μισθός.
7^ [I Cor. n, 1»

15 Psal. Lxx), 6... 7* Levit. n,19.

Yaris lectiones et nota.

(38) Εὐθείας τὰς ῥίζας, rectas radices, Cod. àv
(359 Ἑϊδωλολατρεῖαι, idololatrie, Cod. Dav.
(40) Μονικωτέρους, Cod. Bav.

(41) 0285 £v πειρασμοῖς, ne in teutationibus qui
dem, Co. Bav.
(42) Φολλοροςῖ, Cod. Ven.

i

1

e13

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. XIV.

8:1

Kul ἡ ὀσφρασία αὐτοῦ ὡς Λιέάγου. 'O Ai A — Et odor illius quasi Libani, Suífitus quidam ést

62vo; εὔοσμόν τς |f. τι] θυµίαµά ἐστιν. 'O οὖν
προσαγαγὼν ἑαυτὸν τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἓν Πνεύματι
προσεύχεσθαι, xat μηδὲν αἰτεῖν, ὡς οἱ ἐθνικοὶ,
οὗτος ἔγει τὴν ὀσφρασίαν (43), ὡς Λίόανος.
᾿Επιστρένψουσι καὶ κηθιοῦγεαι ὑπὸ τὴν oxé-
πην αὑτοῦ. Απὸ τῖς αἰχμαλωσίας, φησὶν, ἐπι-
στρέφοντες, ἔξουσι σκέπην τὸν Θεόν. "H ὅτι ἔπι-
στραφέντες xal μετανοοῦντες ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν
αὐτῶν, σχεπασθῄσονται ὑπὸ θεοῦ, ἀπὸ παντὸς
χαύσωνος θλίψειως τηρούμξνοι ὑπ αὗτοῦ. "Opa
6b xai τὸ, Καὐιοῦγται ' τὴν γὰρ ἀσφαλῃ καὶ
µόνιμον ἁπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν τοῦτο δηλοῖ.
Ζήσονται xal στηριχθήσογται σίτῳφ * T, ὡς
ἕννα τῶν ἀντιγράφων ἔχει, µεθυσθήσογται. Πάντων,
φησὶν, ἀγαθῶν ἀφθονίαν ἔξρυσι. Ζήσοντα: μὲν οὖν
γεν)ηθέντες ὃ.ὰ τὴν παλιγγενεσ-αν, καὶ ὑπὸ τὸν
νόμον τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς YevÓpevot* ατη-
ρ'χθήσονται δὲ σίτῳ τῷ μυστικῷ (44), xai μεθν-
σθήσοντχι ἐκ τοῦ Δεσποτικοῦ αἵματος. "AÁxous
δὲ xat τῶν E27: *
. Kal ἐξανθήσει ὡς ἄμπελος ' τὸ urnudovror
αὐτοῦ, ὡς οἶνος Λιθάνου τοῦ Ἐσφραίμ. "Άμπελος
μὲν 6 Ἱσραῇλ πάλαι, ὡς ὁ Δαθὶδ λέχει, χαὶ ἕτεροι
προφηται * ἀλλά χαθαιρεθέντος τοῦ Φραγμοῦ αὐτοῦ,
ἔτοι τῆς θείας φυλακῆς, ἐγένετο e; διαρπαγΏν
xai χαταπάτηµα τοῖς Βαθυλωνίοις. ᾿Ανθήσει οὖν
πάλιν, φπαὶν, ὥαπερ Tfj» πάλαι ἄμπελος. "Esta:
δὲ xai τὸ µνηµόσννον αὐτοῦ, τουτέστιν, ol περι-
λειφθέντες ἐξ αὑτοῦ, xal ἀνασωθέντες ἀπὺ τῆς
αἰχμαλωσίας, ὡς οἶνος, ἐὐώδίαν ἔχων τοῦ θυμιά-
µατος Λιδάνου * ἢ ὧ; οἶνο iv τῷ Λιδάνψ τῷ
ὄφει γεωργούµενος * f) ὅτι àv εὐφημίᾳ ἔσται, καὶ
οἱ μνημονεύοντες αὐτοῦ, ἡδέως µεμνήσονται αὖ-
τοῦ. Ἐπεὶ δὲ χαὶ ὁ Κύριος ἄμπελος ἐν τῷ Εὐαγ-
γελίῳ μνημονεύετα:, xai τὸ αἷμα τῖς σταφυλῆς,
al:a αὐτοῦ γίνεται, εἰπόντος ' Τοῦτο ποιδῖτε εἰς
τὴν ἑμὴν ἀνάμνησι * ἰδοὺ τὸ μνηµόσννον αὐτοῦ
οἶνός ἐστι, Στηρίζει χαὶ σίτῳ, ὡς ἀνωτέρω ἔμαθες :
ὥστε ἔχξις τὰ μυστήρια προαναφωνούμενα.

Ti οὖν αὐτῷ Ec καὶ εἰδώῖοιςς Ἰοσαύτης oov,
οπσὶν, ἀπολαύσας τῆς ἑμῆς χηδεµονία» xai χρη-
στότητος, ὀφείλεις εύγειν τὰ εἴδυλα. Tl; Υὰρ
κοινωνία ἔτι αὐτῷ xai ἐκείνοις; Mt γὰρ οὐκ
ἐναργῶς ἔγνω, ὅτι ἑἐχεῖνα μὲν ἀσθενη, ἐγὼ δὲ
ἱσκυρός ;

Εγὼ ἑταπείνωσα αὐτόν, καὶ ἐγὼ κατισχύ-
σω αὑτόν. Ἐκεῖνα μὲν, ὡς ἔφην, ἀσθενῆ, καὶ
οὔτε βλάφαχι αὐτὸν ἡδύναντο, οὔτε ὠφελῆσαι * ἑγὼ
Σὲ fjv ὁ xai τὰ δυσχερῃ ἐπαγαγὼν, xai τὰ τῆς
εὐφροσύνης ἐπιχορηγῆσαι δυνάµενος. "Όμοιον τὸ,
᾿Εγὼ ἀποχτεγῶ καὶ ζῇν ποιήσω * πατάξω, κἀγὼ
ἑάσομαι. Ταπεινοῦται ἡ σὰρξ, ἵνα ἰσχύσῃ τὸ

puichre olens Libonus. Qui itaque semetipsum Όρο
sistit, eum in Spiritu adorando 75, nihilque petendo
earum rerum quas populi gentiles petere consue-
runt, lie pulchre olet, uti Libanus.

Vens. 8. Convertentur et sedebuni sub umbra ejus.
À captivitate, inquit, redeuntes, Deum sibi tegmen
habebunt, Vel sensus cst, fore, ut a peccatis rece-
dant, eosque facinorum quemque suorum poeniteat,
quos propterea Deus protegct, et ab omni afflictio-
num zstu defendet, Animadverte autem illud Sede-
bunt, quo tuta atque stabilis bonorum perceptio dc-
signatur. .

Virent. ei sustentabuntsr frumento : vcl, ut quz-
dam exemplaria habeut, inebriabuntur. Bonorum

B. oinnium, ait, affluentibus copiis gaudebunt, Vivent

itaque geniti per rcgenerationem, sub spiritus vi-
te lege degentes, et sustentabuntur mystico paue
atque Dominico sanguine inebriabuntur. Audi quz
Sequuntur.

Et efflorebit, ut vinea : mnemosynon ejus, quasi vi-
num Libani Ephraim. Vinea priscis temporibus
erat Israel, ut et David ** et alii prophete testan-
lur; quà vinea, sublata ejus sepe, divina $ci-
licet custodia, a Dabyloniis direpta est atquo
proculcata. Florebit itaque rursus, ait, vinea hzc,
ut priscis illis temporibus. Eritque mnemosynou
ejus (qui scilicet ex eo supersiites manserunt, et
incolumes e captivitate evaserunl) tanquam vi-
num quod bonum Libani odorem prz se ferat, vcl
lanquam vinum quod jn Libano colitur. Vel
sensus est, fore, ul. cum ipse bonum nemen adi-
piscatur, tum ceteri libenter ejus mentionem (a-
ciant, Quoniam autem et Dominus vitis dicitur in
Evangelio, et uvze sanguis, fit 3anguis ejus, juxia
illud : 128 Hoc facite in meam commemaraiio-
nem *', hinc manifeste liquet, mnemosynon ejus
esse vinum. Cum autem, et poue nos süstentet, ut
superius intellexisti, perspectum hinc habes divina
nobis prenuntiari mysteria.

VgRs. 9. Quid εἰ ulira εἰ idolis? Cum tanta, in-
qui!, mea gaudeat ope atque benignitate, idola fu-
gere (45) debet. Quee enim ipsi communitas est ad-
huc cum illis? Nonne celare perspexit illa imbe-
cilla esse, me conira fortem ?

Ego humilia eum, et conforiabo illum. llla
quidem, ut aiebam, imbecilla erant, ut neque no-
cere ipsi possent, neque prodesse : ego contra is
fui, qui cum acerba eis intuli, tum jucunda pre-
bere potui, Simile dst illud : Ego occidam, et vi-
vere faciam ; perculiam εἰ sanabo 5. Deprinitur
autem caro, quo fortior evadat spiritus. Haee enia

7? joan. 1v, 93. '* Psal. xxix, 9. *! Joan. xv, δ. ** Deut, xxxn, 59.

Varie lectiones et note.

45) Ὀσφασίαν, Cod. Ven.
εί Δτσποτική, Dominico. Cod. Bav.

(45) Scribendum puto ὀφείλει, adeoque reddidi
debet, pro ὀφείλει;, debes, ut in Cod,

615

: THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP. i$

sibi mutuo adversantur. Propterea Paulus : Cum A xvcopa* ταῦτα γὰρ ἀντίχεινται ἀλλήλοις. A: xai

infirmor, tum potens sum 9*,

Ego tanquam juniperus condensa. Juniperus densa
planta est et opaca, confertis predita ramis sem-
perque virentibus, et spinosa coma. Ait ergo : Ita
cgo te densis stipabo ramis, opeque mea prote-
gam, uL in adjutorio meo habitans, in protcetione
Dei cceli ** commorári queas, nultum reformidans
afflictionum astum, neque pluviam, seu relaxatio-
nem, fi)ollem némpe vitam animos relaxantem.
Denst enim cum sint atque conferti opis mec
rami, te penetrare non sinent neque predictum
sfflietionum sestuimn, quo me 1naledictis lacessere
cogaris, nequé pluviam, de qua mox dicebamus,
per quam pluviam in mollitiem atqoe luxuriam di-

Παῦλος ἔλεγεν * Ὅταν ἁσθενῶ, τότε δυνατός siu.

Ἐγὼ ὡς ἄρκευθος πυκάζουσα. Ἡ ἄρχευθος
φυτόν ἐστι δασυ xol ἀμφιλακφὲς, πυχνοὺς ἔχον
τοὺς Χχλάδους καὶ ἀειθαλες, καὶ ἁἀπανθώδη
χόμην φἑρον. Φησὶν οὖν ' Οὕτως σε πνχάσω xJ
σχεπάσω πυχνοῖς τοῖς Χλάδοις τῆς ἐμῆς βοηθείας,
ὥστε κατοιχῶν iy βοηθείᾳ τῇ ipf, ἓν σκέπῃ τοῦ
θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσῃ, xal οὗ φοθηθήση
οὔτε καὐσωνά «wa. θλίφεων, οὔτε βροχΏν, f
ἄνεσιν, xal Ὀγρὸν χαὶ διαλύοντα βίον. Πνκνοὶ γὰρ
ὄντες xaX συνεχεῖς ol χλάδοι τῆς bpm; βοηθείας,
οὐχ ἑάσσουσι διαδῦναι οὔτε τὸν ῥηθέντα καύσωνα,
εἰς βλασφηµίαν σε συνωθοῦντα, οὔτε τήν ῥηθεῖσαν
βροχὴν sl; ερυφῃν xal ΌὈδριν σε διαχέουσαν ᾿

labaris. Sed si te quispiam aggrediatur, tuos pes- B ἁλλὰ χᾶν τις ὀπέλθοι µέλλων τοὺς σοὺς χλάδου;

suf)daturus rames, adnatis hic vepribus, qui-
busdum veluti spiculis atque tells percussus, arce-
bitur. Vepres onmino est iu. iis ounibus quí se-
cundum Deum vivunt, aspera vita, qua per futuri
judicii considerationem auxii cruciantur.

Ez me fructus est inventus. Ego videlicet ti pra-
bebo bonum omne quo perfraaris, omnemque [ru-
cium qui tibi deberi videatur. Quodque alibi Dominus
dixi : Sine me. nihil potestis (acere **, idipsum εἰ
hoe loco dicit. Virtutum enim fruetus manat a Chrí-
sio, stquiden ipse; Verbum est; sine quo Verbo,
nulla subsistit creatura, mec ea quie sensu, necea
qux mente percipitur. Legis preterea fructus est
Evangelium ; eà. quippe seminis rutionem habet :
Evangelium aulem, et. gratia, et veritas, p Y Jesum
Clnistem- obvenit. Dictum perpende, diligenterque
considera verbam hoc, Inventts est ; cunrenim lego
tegeretur Evangelium, invenitur aU dis qui iltud
quarumt, proptereaque Dominus ait : Seratamini
Sorupiwras **. Inventum Hem est, nrirasdum ut
prodigium, a gentlibus 1299 populis qui illud mi-
wiine quserebant, ut. et apud ἰδαίαιῃ ipse de se Do-
minus testatur : Juventus sum. ab. iis qui mc uon
yserebant : manifestus factus sum iis qui ine. non
interrogabant **.

Vxas. 10. Quis sapiens ct intelliget hatc, aut. intel-
ligens, ei cognoscet ca? Quoniam rect sunl. vie
Domini, et justó incedunt im cis : impii vero infir-
mabuntur in ipsis. Cum superius enatrasset, quibus
olim beneficiis eos, vel i&gratos, cumulasset,
quibusve suppliciis ad eorum correctionent esset
in posteruin affecturus : futurumque postea prz-
nentiagsct, ut. ii Babylone domum redirent, et tut
ipsi tum caeteri homines salute per Cliristum ροί]-
rentur ; cunr i»agha per tolam prophetiam osten-
disset mvwteria: considerata eoruur qui tum tein-
poris eraut auditorum stultitia, querit, qui intel-
ügenli ac sapienti ánimo sit hsec in posterum 6σ-
ceplurus. Universa euim prophelia diviua sapien-

$3 |] Cor. xu, 10. δν Psal. xc, 1.

55 Joan. xv, 5.

λυµήνασθαι οἷἁ ww ἁχίσν ἢ βέλεσι, ταῖς
ἐπιφνομέναις ἀκάνθαις χεντούµενος, ἀποστήσεται.
΄Ακανθα Ot πάντω» bv παντὶ τῷ κατὰ θεὸν ζῶντι,
ὁ βίος ὁ τραχὺς, ὁ χεντῶν ἡμᾶς τῇ φροντίόι τς
ἐκεῖ χρίσεως.

ἛἙξ ἐμοῦ ὁ καρπός σου εὕρηται. Τουτέστιν,
Ἐχγώ σοι χορηγήσω παντὸς ἀγαθοῦ ἐπιχαρπίαν, xal
ὁ καρπὺς ὁ ὀφειλόμενός aot, ἔσται ἐξ ἐμοῦ. Ὅτε
δὲ ὁ Kópio; slze, ὅτι Χωρὶο ἐμοῦ οὐ δύνασθε
ποιεῖν οὐδὸν , τοῦτὸ χἀνταῦθα λέχει Ὅ và
καρπὺς τῶν ἀρετῶν, bx τοῦ Χριστοῦ, αἴπερ ait^,
ἐστιν ὁ Λόγος. "Άνευ ób Λότου, οὔνε dj αἰαθητὴ
χτίσις, οὔτε ἡ νοητή. ᾽Αλλὰ xal ὁ χαρπός ἐστι
τοῦ νόµου τὸ Βύαγγέλιον * σπέρµατος yàp λόγον
ἐχεῖνος ἐπέχει, vb. δὲ Εὐαγγέλιον καὶ ἡ χάρις
καὶ ἡ ἁλῄθεια, διὰ Τησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Νόει
τὸ λεγόµμενον» σχόπει δὲ καὶ τὸ, Εὔρηται , ἐγ-
xtxpougévov γὰρ ὃν τῷ vóup τὸ Εὐαγγέλιο,
τοῖς ζητοῦάιν εὑρίαχεται. Aib xal ὁ Κύρως ἕλε-
γεν. Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς. ᾽Αλλὰ xai τοῖς
μὴ ζηνοῦσιν ἐθν.κοῖς εὕρηται, ὥσπερ θαυμαστόν
τι εὕρημα, χαθὰ καὶ ἓν τῷ Ἡσαῖᾳ λέγει ' Εὐρέθην
τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν. Ἑμφανὰς ἐγενόμην τοῖς
ἐμὲ μὴ ἑπερωτῶσι.

Τίς σοφὸς καὶ συγήσει ταῦτα, ἢ cvretóc, xal
ἑπιγγώσεται αὐτά ; διότι εὐθεῖαι al ὁδοὶ tov Bv-
plov, καὶ δίκαιοι πορεύονται ἐν αὑταῖς' οἱ δὲ
ἀσεδεῖς, ἀσθἐνήσουσιν ἐν αὐταῖς. Εἰπὼν δα
πάλαι τε ὁ θεὺς ἐπεδείζατο τυῖς ἀγνώμοσιν ἀγαθὰ,
καὶ ὅσα πρὸς παιδείαν αὐτῶν ἑἐπαγαχεῖν αὐτοῖς
μέλλει * xal μέντοι προθεσπίσας thv μετὰ ταντα
αὐτῶν ἀνάκλησιν, τήν τε ix Βαθυλῶνος, χαὶ
τὴν διὰ Χριστοῦ εἰς αὐτοὺς xal πάντας ἀνθρώτους
γενησοµάνην, καὶ μυστήρια μεγάλα ἑἁνδειξάμενος
διὰ πάσης τῆς προφητείας, ἐπειδὴ ἀπέθλεφε τρὺς
τὴν ἀνοησίαν τῶν τότε ἀκροατῶν * ζητεῖ λοιτὸν
πὶν ταῦτα δνυνετῶς xal σοφῶς ἀκουσόμενο T
ὄντι γὰρ προφητεία πᾶσα, σορίας (46) δεῖται xai

66 Jon. v, 99. *' Isa. Lxin, 1.

Vari lectiones et note.
(40) Σοφίας θείας, sapientia (eget) divina, Cod. Ven.

δ)Ἱ

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. XIV.

813

συνέσεως, ὥστε διὰ τοῦ τῆς. ἀποχαλύψεως πνεύ- A lia eget ct intelligentia, ut que subobscurc dicun-

µατος τὰ συνεσχιασµένως λεγόμενα, σαφηνισθηναι
τοῖς ἀχούθυσιε, xal συνιτισθῆναι αὐτοὺς ταῦτα. "Ἔστι
ἓξ συνετὸς μὰν, ὁ Φυνάµενας συνεῖναι καὶ γνῶναι
τὰ παρ) ἅλλου λεγόμενα. Διὸ Ἡσαῖας λέγει: 'ApsAst
Λύριος συνετὸν ἀκροατὴν ἑχτῆς Ιουδαίας * σοφὸς
δὲ, ὁ xal ἄλλοις δυνάµενος διερμηνεῦσαι σαφῶς, ἃ
αὐτὸς συνΏχε. Ζητήσας οὖν ἐνταῦθα ὁ προφήτης τὸν
αηφὸν. xal ἐπειδὴ μὴ εὗρε, μονονουχὶ τοῦτό φησι *
Τί ζητῶ σοφόν; κἂν συνετὸ; εὑρεθῇ πού τις, Suvd-
µενος ταῦτα ἐπιγνώσεσθαι, cl καὶ μὲ ixavóc ἐστι xal
πρὸς ἄλλους ταῦτα δ.ερμηνεῦσαν. ΜΗ εὔ ρὼν οὖν µύτε
cogi», μήτε τὸν τούτου Οποδεῖστερον δυνετὸν,

έχει xal τὴν αἰτίαν, δι ἣν οὐχ εὑρίσχονται. 'H
δέ ἐστιν, ὅτι AL ὁδοὶ τοῦ Κυρίου εὐθεῖαι. Ol

οὖν μὴ ταύτας βαδίζοντες, dà κὰς σπολκὰς ναὶ D

ὁμαρτητιχὰς ὁδεύοντες, οὐκ Éyoust τὸ εὐθὲς
πνεῦμα ἐν ἐσυτοῖς. Ἐκείνου δὲ μὴ παρόντος,
οὔτε σορία, οὔτε σύνεσις εὑρίσχεται * πνεύμα γὰρ
σοφίας Χαὶ συνέσεως λέγεται. Ἡ xol οὕτως "
Ἐπειδὴ ἀχροατὴν συνετὸν xal σοφὸν, φησὶν, οὐχ
εὑρίσχω, τὸν τὰ ῥηθέντα πάντα σοφῶς χαὶ συνετῶς
ἐπιγνωσόμενον, iv βραχεῖ db πᾶν σννελὼι, λέγω
σαφῶς xal ἀπερικαλύπτνως, καὶ ὥς ἂν γνσίη κᾶς
ὁστισουν, 42v ph χατὰ τν ἐπιζητούμενον εἴη
σοφὸν xai συνετόν. TU δὲ τοῦτό ἐστιν; "Ow Εὐθεῖαι
αἱ ὁδοὶ τοῦ 8600, καὶ οὐδὲν ἑναντίωμα, ἢ θλῖ»ίν
τινα xal κάχωσιν ἔχουσι ^. xal δίχαιοι πορενόµενοι
ἐν αὑταῖς, εὐδρομοῦσιν * οἱ δὲ ἁἀσεθεῖς, ἀσθενοῦσιν
ἐν αὐταῖς, τουτέστιν, οὐ δύνανται πορ:ύξσθαι ἐν
αὐταῖς. Ὅ γὰρ ἀσεβῆς χαὶ ἁποστάτης τοῦ 8:00,
πῶς δύναται bv ταῖς (Doi; αὖτιῦ πορεύεαθα:,
ἅπαξ rph; αὐτὸν εἰπών . ᾿Οδούς ccv εἰδέγαι οὗ
βού.ομαι; Ασθενεί οὖν ἐξ ἀνάγχτς iv αὐταῖς,
μὴ ἔχων δύναμιν χατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ βιοῦν.
Ἁλλ' ἡμῖν τε δῴη dj αοφία τοῦ Θεοῦ xul Πατρὺς,
συνεῖναι μὲν τὰ ὑπὸ τοῦ προφήτου λεχθέντα, xai
ἐπιγνὤναι αὐτὰ, πρὸς ὠφέλειαν πνευματιχὴν, ἓν-
δυναµουµένους πρὸς τὸ χαταγγέλλειν αὑτὰ cogüg
τοῖς ἀγνοοῦσιν ἀδελφοῖς * ὀδεῦσαι Cb καὶ τὰς εὖ-
είας ὁδοὺς τοῦ Κυρίου, μὴ ἐχχλίνοντας, pis
εἰς τὰ δοκοῦντα δεξιὰ, ὃ πάσχει 6 Υινόμενος ἕί-
χαιος πολὺ, μήτε εἰς τὰ ἀριστερὰ, xal προδύλως
χατεγνωσµένα. OUzt γὰρ ἂν καὶ ἀλπθῶς δίχα:ον
εἴημεν, τὴν µέσην καὶ βασιλιχὴν 605v τηροῦντες, fio
τῷ ὄντι ἐστὶν Χριστὸς, 6 εἰπών * Εγώ elju ἡ 6007
δι᾽ οὗ καὶ πρὸς τὸν Ι]ατέρα πορευθέντες, ἁπολαύσαι-
μεν τῶν τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἀγαθῶν, ἐν ἁγίῳ Ἠνεύ-
pax, ᾧ d δύξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

Ὡσηὲ ἑρμηνεύεται σωζµενος. Οὗτος ἣν ἐκ
Πελελεμὺθ, τῆς φυλῆς Ἰσάχαρ. xai ἔδωχε τἐρας
ἵξειν τὸν Κύριον ἐπὶ γῆς, ἀνθρώποις συναναατρὲ-
«όμενον * Καὶ ἡ δρῦς ἡ ἐν Σιᾶὰὼμ µερισθήσεται

86 [sa.. 11), 1. Ὁ ὀυλη. xiv, 6.

tur, per revelationis spiritum auditoribus aperian-
Lur,iudelligique 3b iis plase αιισαοί, lntelligens
porre est, qui qua ab alie dicantur, intelligere et
percipere potest, proptereaque 1saias : Awferet,
ail, Dominus intelligentem auditorem ex Judama** :
sapiens vero, qui qui ipse percipit, aliis etiam
explanare queat. Sapientem itaque auditorem hioc
loco quaerens vates, cum eum invenire non posset,
hzc quodammodo dicit : Quid sapientein quzro ?
praeclare mecum agetur, si vel intelligens repc-
riatar, qui boc pgerigiat ipse, licet aliis cotero-
quin explanare nequeat. Cum itaque neque sa-
pieniem inyenerit, neque, quod longe minus crat,
intelligentem, causam affert, cur non reperiantur,
684 Νο est, qnod cecte cuin. sint. ja Domini, qui
rectas hasce vias non ingrediuntur , sed obliquas
qux ducunt ad flagitia, carent spiritu recto, sine
quo neque sapientia suppetit ulla, ncque intelli-
gentia : ille namque sapientie eL intelligentia:
spiritus dicitur. Vel sensus est : Quoniam, inquit,
intelligentem auditorem nen invenio, neque s$a-
pientem, qui qu& dicantur, omnia suam per sa-
pieutiam οἱ &melligeatiam assequatur ; paucis
universa complectens, palam aperteque przdico,
ut quivis, licet non. ità sapiens et intelligens, ut
mox quaerebatur, intelligere plane queat, Fectas
esse vias Demiei, nullamque continere noxam, nec
rumnam, neque calamitatem, atque justos, qi
rectas illas vias ingrediantur, recta inceiere, im-
pios contra fore debiles, ut iis incedere nequeant.
Qui fiat enim, ut impius, quia Deco defecerit, per
vias ejus incedat ?*. przsertim eum dixerit : Vias
tuas nosse nolo. Sit itaque in hisce debika necesso
est,.cum Dei (47) prrceptis consentancam vi-
tam ducere nequeat. Faxit vero Dei Patrisque
130 εορὶονιία, ut nos prophete dicta teneamus,
caque nostram ad utilitatem spiritualem omnino
perspecta habeamus, que sapienterignorantibus ea
fratribus adere possimus, simu! ut rectas Domini
vías ingrediamut, neutram in partem vergentes,
nec ad dextcram quam petere. videtur, qui sum-
mum jus consectatur, nec ad sinistram quae marri-
feste reprobetur. ha enim fiet, ut vere justi $imus,

D inedia regiaque incedentes via, que revera Chri-

Slug est, qui dixit : Ego sum via ** : per quem
ciiam ad Patrem contendentes, regni cjas bonis
perfruaurur, sancti Spiritus ope, cui sH sempiterna
gloria. Amen.

Osec idem sonat, ac qui salvatur. Mic ος ex
Delelemoth tribus Ίδασμας, ediditque prodigium,
quo venturus Dominos portendebatur, qui eem
howinibus versaretur. Quercus ait, qua est in Silon

Varig lectiones et nole.

(47) Loquitur de impiis, quoad impii sunt, qui profecto simul cum impietate Dei praecepta servare

nequeunt,

819 THEOPHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP. 890

scindetur in duodecim partes, evadentque duodeclm Α elc δώδεχα µέρη, καὶ γεν ήσογται δώδεκα δρύες,
quercus, dicto andientes obsequentesque Deo, qui ἐπακοῦσαι xal ἀἁχολουθῆσαι τῷ ἐπὶ γῆς φαγέντι
in terris appareat, cujus ope. salvabitur wniversus — 85, καὶ δι αὐτοῦ σωθήσεται xàca ἡ τῇ.
terrarum orbis. Ita vita functus, sepultws est in Καὶ οὕτως θανὼν, ἑτάφη ἓν τῇ yf] αὐτοῦ.

regione sua.

— —— — — ------ — ---------ᾱφ

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ

OEOOY AAKTOY

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ (48) BOTATAPIAZ

ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ TON ΠΡΟΦΗΤΗΝ AMBAKOYM (9.

EJUSDEM

THEOPHYLACTI

ARCHIEPISCOPI! BULGARLE

EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC.

-—

ARGUMENTUM. | B ΥΠΟΘΕΣΙΣ.

14] Sunt qui dolenter ferant, cum sceleribus Εἰσί τινες, οἳ σφόδρα δυσχαιρένουσι, τοὺς ἆδ'χουν-
cbnoxios, et inique agentes felicem transigere vitam τας εὐημεροῦντας θρώμενοι. καὶ οἱ μὲν, ἀμφι-
conspicentur. Ei alii quidem ambigunt, num huma- θάλλουσιν, εἰ προνοεῖται πάντων ὁ θεός. οἱ δὲ, τι-
narum rerum cura tangatur Deus. Rursum est ατεύουσι μὲν εἶναι mpóvotav*. ἑπαποροῦσι δὲ, εἰ δᾷ-
reperire, qui credant quidem esse providentiam, ποτε τοῦτον οἰκθνομεῖται τὸν τρόπον τὰ πράγματα.
ας interim. tamen addubitent, num eam ad ratio- Τούὐτων τῶν δευτέρων τὸ πρόσωπον ὁ προφίτης Ἂμ-
nem cunctas res, omniaque negotia Deus, summus θακοὺμ ἀ)αλαθὼν, ἑπαπορεῖ μὲν, ὡς ὅπθεν μαθεῖν
ille universi conditor, dispenset. Posteriorum ita- ἐφιέμενος τὴν αἰτίαν τῶν οὕτω Υινομένων ' ἐπιςέρε:
que peraonam assumens propheta Habacuc, hzsi- δὲ τὴν λύσιν, ἣν fj τοῦ Πνεύματος ἐχορήγησε χά-
(21 sane, veluti causam, eur omniasic contingant, — pic (50). Ob γὰρ, ὥς τινες ὑπέλαθον, αὐτός 6 τοῦτο 55
discere 189 gestiens. Dilutionem ergo infert, quam πάθος ὑπέμεινεν, ἀλλὰ τὰ παρὰ τῶν ἄλλων ὑπουοά-
eivini Spiritus ei suppeditavit gratia. Non enim, ut µενα, f λεγόμενα, εἰσφέρει, καὶ τὴν περὶ τῶν ζητοῦ;
nogpnulli suspicati sunt, ipse vates hoc in sese µένων διδασχαλίαν ἐπιφέρει. Ταυτὸ δη τηῦτο x2 Ó
affectu laboravit, elanguitve, ceterum ab aliis | 9elo; Δαθὶδ xemxolnxev* slodyet γὰρ χἀχεῖνος πρόσ-
cum cogitata, tum dicta in medium promit, deque ωπον δυσχεραΐῖνον ἐπὶ ταῖς εὐθηνίαις τῶν ovr piv
quaesitis ac dubiis institutionem affert, Quod ipsum ἀνθρώπων, xal φησιν Ἐμοῦ δὲ παρὰ μικρὸν ἐσα-
Dei Spititu imbutus David etiam egit : siquidem et — AeU8mcar οἱ πόδες, παρ᾽ Aiyov ἐξεχύθη τὰ διᾶ-
ille personam induit indigoatione astuantem ob βήματά µου, ὅτι ἐζή.λωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, elpi-
fecundiores impiorum hominum f[ortunas, dum, 3ΥηΝ ἁμαρτω.]ῶν θεωρῶν, Καὶ πολλά τειαῦτα προῦ-
Mei, inquit, (ere pedes councussi sunt, ac gressus — Oct, ὑπέδειξε τῶν ζητουμένων τὴν λύσιν. Τοῦτο γὰρ
mei pene sunt effusi. Nam excandui plane adversum ἐστι, Qro, xóxog ὠπιόν uov,: ἕως οὗ εἰσέ.θι»
sceleratos, dum pacem ita peccatorum ac. sceleroso- — elc τὸ ὁ' "ασζήριοτ τοῦ θεοῦ, καὶ cvro εἰς tit
rum cernam. ΑΟ talia pleraque adjiciens, quzstio- ἔσχατα αὐτῶν. Τοῦτο ξὲ μαθὼν ἀπὸ τῆς τοῦ Πνεύ-
num bhujusmedi dilutionem. subinonstraxit, dum — paco; χάριτος, συνεπἠγαγς ' DA. διὰ τὰς &o ic-

Varie lectiones et not». -

(48) Ἐπισχόπου, episcopi, Cod. Dav. 50) 4j -. polesias. Coi. Ven.
(49) Αθβαχούμ, Cod. Βαν. (90) Δύναμις, potestas, Co

ο.

EXPOSITIO IN PROPHETAM HADACUC. — CAP. I.

829

τηζας αὐτῶν, ὅθου abroic xaxà, xax τὰ &5;- εἶτα A snbdit : Hoc enim. est. labor coram me, id me

διλάσχων μὴ περιεργάφεσθαι τὰς θείας οἱχονομίας,
ἀλλ ἁπλοϊκῶς ἔπεσθαι ταύταις, ἄτηγώδης, φησὶν,
&yesuÜünv παρὰ col, κἀγὼ διαταγεὺς μετὰ cov.
Ka63-zzp γὰρ τὸ κτῆνος, φησὶ, τῷ ἄγοντι ἔπεται, μὴ
περιεργαζόμενον mí βαδίζει, οὕτω δεῖ τοῖς λόγοις
ἀκο)ουθεῖν" τοῦτο γὰρ ποιῶν, ἀεὶ μετὰ σοῦ ἔσομ;ι.
"Ότι δὲ τὰς τοιαύτας ζητήσεις τέθειχεν, οὐχ ὡς αὐ-
τὸς ἀμφιδάλλων κερὶ τῖς Πρόνοιας, ἀλλὰ τοὺς τῶν
ἄλλων εἰσάγων λογισμοὺς, δηλοῖ τοῦ φαλμοῦ τὸ προ-
οἴμιον. Qc ἀγαθὸς, «nol, ὁ θεὺς τῷ opa) τοῖς
εὐθέσιτῇ καρδίᾳ ! 'O Ck ἀγαθὸν τὸν θεὸν ὁμαλογήσας,
δῆλον ὅτι xal ἀγαθῶν εἶναι δοτηρα συνομολογεῖ.
Τοιαῦτα καὶ £v φαλμοῖς ἄλλοις, χαὶ παρ ἄλλοις προ-
φήταις εὑρίσχομεν. Τούτοι; Éotxe xal τοῦ θείου
Ἀμόακοὺμ ἡ προφητεία. Δοχεῖ γὰρ ἑπαπορεῖν, τίνος
χάριν οἱ θρασεῖς xal αὐθάδεις ὑπὲρ τοὺς ἔπιξειχε-
στέρους εὐημεροῦσι, καὶ διατἰ τοῖς παρανομοῦσιν fj
τιμωρία χατὰ πόδας οὐχ ἔπεται ΄ ἵνα ἐπαπορῆσας,
εἶτα «hv λύσιν ἁπαγαγὼν, τοὺς τὰ τοιαῦτα νοσοῦν-
τας, χαὶ t5; ΠἩρονοίας χαταγογγύζοντα; θεραπεύσῃ.
Τινὲς δὰ κατ ἄλλην τινὰ µέθοδον σχηµατίσαι τοὺς
αόγους τούτους τὸν προφήτην ivóncav. Ἐπειδὴ vip
τῶν προφητῶν tà δεινὰ προαγορευόντων, ἁδυσχέ-
ῥαινον οἱ Ἰσραηλίται, ὡς ἁξὶ κακώσεις ἁχούοντες
χαὶ θλίψεις, δείχνυσιν εὐμεθόδως αὑτοῖς ὁ προφήτης,
ὅτι ἄξιοί εἶσι τοιαῦτα παθεῖν, ola π/ολέγουσιν οἱ
προφῆται, διότι τάδς xal τάδε ἁμαρτάνουσι,. Διὰ
τοῦτο εἰσάγει ἑαυτὸν δυσχεραίνοντα πρὸς τόν θεὸν

ἐτὸ τῇ τοσα»τῃ τῖς χαχίας χύσει, καὶ ζητοῦντα ἐχδί- ϱ

χησεν’ ἵνα δείξῃ. ὅτι οὕτως εἰσὶ πονηρὰ τὰ ἔργα
αὐτῶν, εἰ χαὶ αὐτοὶ pi] αἰσθάνονται, ὥστε xal τὸν
θεὸν ῥλασφτμεῖσθαι παρ᾽ αὐτοῦ, ὅτι μὴ ταχεῖαν ἑἐπ-
&;€& τἩν χόλασιν ἐπὶ τούτοις. ᾽Αμέλει xal μετὰ τὸ
ἰχανῶς δυσχερᾶναι, προφητεύει, ὅτι ol χαταφρονηταὶ
οὗ διαδράσουσι τὴν θείαν δίκην. "Iva δὲ παραµυθἠ-
σηται τοὺς Ἰσραηλίτας τούτους, προαγορεύει χλὶ τῶν
τῶν Ὡαδυλωνίων χατάλυσιν, χαὶ τὴν διὰ Κύρου τῶν
Ἱσραηλιτῶν ἑλευθερίαν καὶ ἐπάνοδον. Αἱνίττεται δὲ
καὶ την χαθολιχἡν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως λύτρωσιν,
fs ἁπηλαύσαμεν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι-
9:02 ἣν καὶ ἀνομνῶν ὁ μαχάριος οὗτος προφήτης,
πρὸς τῷ τέλει τῆς προφητείας, ᾠδὴῆν ποιεῖται, ἐν fi
καὶ διάφαλµα εὕρηται (51), καθὰ σὺν θεῷ ἐπὶ τόπου
γενόµενοι δείξοµεν, —

valde angit, usque dum fuero. ingressus in sanctua-
rium Dei, et ab ipsis remotissime habitavero. Porro
institutus a Spiritu grati, simul intulit : Verum-
tamen propter imposturas ipsorum, decrevisti eis
maía, et qux deinceps sequuntur, Postea. docens
nos haudquaquam curiosos divinre dispensationis
indagatores esse debere, verum euim simplici eam
animo vevereri ac sequi : Facius sum, inquit,
instar pecoris epud te,egoque semper tecum. Qucm-
admodum enim jumentum sese ducentem sequitur,
nihil anxie inquirens, quonam vadat : sic et mo
tuos comitari sermones convenit, quod sí fecero,
nunquam non feeum ero. Quod vero hujusmodi
David quaestiones posuerit, non est. quod ipse. de
providentia Dei dubitaverit, sed quod aliorum eüm
ad modum ratiocinationes adduxerit, Psalmi prin-
cipium planum facit, ubi ait : Quam bonus Israel
Deus, ii«qui recto sunt. corde **!. Jam. qui Deum
bonu: esse confitetur, simul eum. bonorum dato-
rem fateatur necessum est. Id. genus non pauca
vel in alils psalupis et apud alios prophetas inve-
niemus. Quibus equidem lraud dissimile est Jivinl
llabacuc vaticinium, Videtur enim pendere animi,
qui fiat, quod prosperlore forimnaz aura tomerarii
et arrogantes, sibique pluceutes homines, afflentur,
quam mansuetudine et probitate conspicui, eceur
e vestizio supplicium non sequatur sceleratos : ut
hac ratione bssitans, delnde autem solutionem
adducens, hunc. modum zgrotantibus, divinzque
Providenti:$ obmurmurantibus, medicinam adhi-
bea, Quidam per aiiam quamdam rationem;
verba hic facere prophetam voluerunt. Cum enim
prophetas horrenda semper vaticinari Israelitae
gravate ferrent, ut. qui perpetuo afftictiones. ct
calamitates a vatibus sibi suis imminere audireut :
breviter eis ostendit propheta, quod digni sint
talia pati, qualia prophete. prenuntient, quando
quidem variis modis flagitia desiguent. — Quare
inducit sese ipsum succensentem Deo, ob tan-
tam vitiorum copiam, querenteumque ultione:n :
uli demonstret 133 adeo esse prava ipsorum opera
(etiamsi illi non persentiscant) ut. οἱ Deus ab co
vituperetur, quod non celerem propter bxc — vindi-

D ctam adducat. Preterea postquam salis ea. sgro

animo tulisset, prodicit quod contemptores verbi Dei non sint evasuri divinam ultionem, Ut vero e
Ilsraelitis animu:n. addat, Babyloniorum juxia vostationem «aticinatur, lesraclitarumque libertatem
et reditum per Cyrum eis obventura. Ae obscure universalem hwueanz nature redemptionem | indicat,
quie nobis per Dominuin nostrum Jesum. Christum obtigit, quam ct beatus hic propheta celebrans,
lu fine prophetiz hujus oden pandit, cui οἱ diapsalmata insunt, perinde ac, Deo auxiliante, ad eum
locum profecti, demonsirabimus.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

Τὸ «Ίῆμμα, ὃ εἴδε' "Ap6axobp ὁ προφήτης.

Anppa χαλεῖτσι f) προφητεία, ἡ διότι λαµδά-εται

50 νο, ixi, 1.

134 CAPUT ϱΠΙΝύΝ.
Vgns. 1. Lemma, quod vidit Habbacum propheta.
Lemma, id est captio, ipsa prophetia uominatur,

Varie lectiones et noto.

. (91) ESpnvza:, inventa. sunt. Cod. Ven. sed. si italegatur, legendum quoque plurali numero supe-
rius διαφάλµατα.

-——— M ———— -

an

823

propheticze mentis acceplionem , ac propéer ab
humanis ad divinas revelationes translationem.
Quod si igitur non humanitus loquitur, sed a Spi-
ritu captus vaticinatur, salis perspicuum fit, ipsum
vatem de providentia Dei nihil dubitare, verum
ambigentes hunc curare velle, aut leraelitis per
suadere, quod non injuria patiantur, quae sacri
prophcte eis prenuntient ; ubi etiam dolenter fer&
|lane, quód non celerius Deus vindictam eis ad-
dueat, adeo delinquentibus. Quod ei Habbacum
patrem. excitationis sonat, si quis iaterpretetur,
quis quaeso alius ille pater fuerit. atquc Princeps
vitae nosteze, Primogenitus ex mortuis, et Primitize
eorum qui dormierum, et Pater futuri seculi, qui
pof excitationem et resurrectionem bareditatem
Suam accepit, et sortem partitus est ? [lic secun-
dum humanitalem, aecipiens a Deo Patre suo,
sancti Spiritus gloriam el honorem, ex persona
hugapns nature luget injuriam, qua ipsa, a de-
monibus divexata, afficitur. Vide jum et voculam,
Proplhieta, hoc est, ille a Mose pranuntiatus, qui
dixit : Prophetam vobis excitabit. Dominus. Dews,
ipsum audite *! : perinde atque Joannem Phariszi
interrogabant : Prephetane tu es ?!? Proinde qui-
cunque non ipee tantum excitatur a eassu peccati,
verum etiam alios in tali excitatione erudire po-
test, que videt, non humana cogitatione videt,
sed a Deo illa accipit, ut cum divo Paulo dicere

THEOPHYLACTI BULGAALE ARCHIEP.
sive quod accipitur ex Dco tradita, sive propter À ix θεοῦ δεδομένη, 3) διὰ

821
lt τὴν τῆς προφητιχῆς διανοίας
ληψω, καὶ τὸν ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων ἐπὶ τὰς θείας
ἀποκαλύψεις µετανάστασιν. E! τοίνυν οὐχ ἀνθρωτί-
vex φθέγγεται, ἀλλ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ληφθεὶς
προφητεύει, εὔδηλον ὡς οὐκ αὐτὸς ἐπὶ τῇ post
διστάζει, ἁλλ᾽ jj τοὺς διστάζοντας θερατεῦσχι jos.
λάμενος, ἢ τοὺς Ἱσραηλίτας πεῖσαι, ὡς διχαίως πεί.
σονται ἃ οἱ προφΏται προαγγἑλλουδιν, Ὅπου γε xdi
αὐτὸς δυσχεραίνει μᾶλλον, ἡ ὅτι uf, τἆχιον ὁ θεὺς
ἐπάγει τὴν δίχην αὐτοῖς, οὕτως ἁμαρτάνουσιν. ELO
ΑἈμθαχοὺμ ἑρμηνεύεται, πατὴρ ὀἁγέρσεως, τίς ἂν
efr, ἄλλος οὗτος, ἢ 6 ᾿Αρχηγὺς τῆς ζωῆς ἡμῶν, ὁ
Πρωτότοχας ἐχ νεχρῶν, χαὶ ᾽Απαρχὴ τῶν χεχοιµημέ-
νων, xaX Πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὃς τῇ ἐγέρσει
xai ἀναστάσει ἀποχεχλήρωται; Οὗτος κατὰ «5 ἀνθρύ.
πινον λαθὼν ἀπὺ Θεοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ ἁγίου Πνευ-
pato; δόξαν xal τιμὴν, bx προσώπου tfc ἀνθρωτί-
γης φύσεως ὀδύρεται τὴν ἀδιχίαν, ἣν αὕτη πάσχει
ὑπὸ τῶν δαιμόνων πνραννουµένη. "Opa δὲ xol τὸ, Ὁ
προφήτης, τουτέόστιν ἐχεῖνος 4ροηγγελµένος 023
Μωσέως, εἰκόντος, Προφήτη» ὑμῖ' ἀναστήσει

. Κύριος à θεὺὸς, αὐτοῦ ἀκσύσασθα |f. σεσθε--]"

καθὰ Ἰωάννην Φαρισαῖοι ἠρώτων * Ὁ προφήτης e
σύ; Καὶ xd; δὲ ὀστισοῦν οὗ μόνος αὐτὸς ἐγε:ρόμε-
vos ὑπὸ [ f. ἀπὸ ] «oU πιώµατος τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ
xxi ἄλλοις τῆς τοιαύτης ἑγέρσειως καθηγεῖσθαι ὃν-
νάµενος, ἃ ὁρᾷ, οὐχ ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς ὁρᾷ, ἀλλὰ
λαμθάνων ἀπὸ θεοῦ, ὥστε λέγειν μετὰ Παύλου”
Οὐκ ἐγὼ δὲ, ὁ 1.9 ἡ γάρις τοῦ θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί'

«queat : Non ego, verum. gratia Dei, qu& mecum QC χαὶ πάλιν, Δι οὗ ἐλάδομε» καὶ χάριν xal ἀπο-

est ^; et iterum : Per quem accepimus et gratiam
el muneris apostolici functionem ** ; ex : Sufficientia
nostra ex ῬὈεο "5.

Vegns. 2. Quousque vociferaber, ei non exaudics?
Personam circumventi üngit propheta, et. inquit :
Sepenumero ad te clamavi, precans ut nequitiam
sceleraque exstirpes, et non sum exauditus. Quan-
diu ergo longanimis eris? Hoc autem dietum est,
ut ostendat Israclitis Deum aceusautibus, quod eis
semper poenam interminetur, Deum propterea pa-
tientem:esse 46 longanimem, ut pravorum osores,
nimirum pios, ad indignationem permeweat, ut
wgne ferant, quod non celerius ultionem et sup-
plicia adducat.

V&ns. 5. Cur ostendisti mihi labores et de[atiqa- D

tiones, ut. intuear in calamitatem εί impietatem ?
Miserationis affectu permoti, atque adeo compa-

tientes exsistentea saBcli, propter utrosque lugent,

cum lesos, injuriave 195 pressos et afflietos ,
tum ledentes et ad calamitatem perducentes. Et
fortasse propter injurios majori moerore conficiun-
tur, quanto magis ad animam, pretiosissimam rem,
noxa per(inet. Dicit igitur : Cur mihi ostendisti
labores ac defatigationes injuste oppressorum ho-
minum, ut iutuear in erumnam ipsorum, et im-
pietatem injuste agentium cum eis? Quo pacto

* Deut. xvin, 15... ** Joan. 1, 2t.

? [Cor. xv, 57.

στολήν xal, "H ἱκαχότης ἡμῶν &x tov 600.

"δως τίνος κεκράξομαι, καὶ οὗ μὴ εἰσακούσῃς,
Σχήπτεται τοῦ πλεονεχτουμένου τὸ πρόσωπον, vai
φησιν, ὅτι Πολλάχις ἐχέκραξα πρὸς σὲ, δεόµενος ἵνα
τὴν πονΏρίαν ἐκκόφῃς, καὶ οὖν εἰσηχούσθην' fu;
τίνος οὖν µακροθυµήσεις» Τοῦτο δὲ εἴρηται, ἵνα bel
τοῖς «ἰτιωμένοις τὸν Θεὸν Ἱσραηλίταις, ὡς χολάσει
αὐτοῖς ἀεὶ ἀπειλοῦνται ὅτι τοσοῦτον μᾶλλον paxpo-
θυμεῖ, ὥστε τοὺς µισοπονῄρους τῶν ἀνθρώπων tl;
ἀγανάκτησιν κινεῖν, ὅτι μὴ τάχιον ἔπᾶγει mp-
ρίας.

"Iva vi ἔδειξάς µοι πόνους καὶ πόπους, ἐπι-
6λέκευ' ταλαιπωρία» καὶ ἀσέδειαν; Συμπαθεῖς
ὄντες οἱ ἅγιοι, BU ἁβφοτέρους ὀδύρονται, τούς τε
βλαπτομένους καὶ ταλαιπωρουµένους, xal τοὺς
βλάπτοντας xal εἰς ταλαιπωρίαν ἄγοντας" τάχα &
διὰ τούτους καὶ πλέον, ὅσι xat [ f. add. εἰς | ψυχῖν
αὐτοῖς, τὸ τιμιώτατον χρῆμα, ἀποσχήπτει f. βλάδη.
Φησὶν οὖν - "Iva οἱ µοι ἔδειξας τοὺς πόνους xa xó-
πους τῶν βλαπτομένιὸν ἀνθρώπων, ὥστε ἐπιδλέτεν
«hv ταλαιπωρίαν μὲν αὐτῶν, ἀσέδειαν δὲ τῶν ἀδι-
κούντων αὐτούς: Πῶς δὲ «bv θεὸν εἶπε δοῖζαι αὐτῳ
ταῦτα ; (52) Ἡ ὡς παραχωρήσαντα διὰ την µαχρ

* Rom. 1, 8. ** I Cor. in, 19.

| Varie lectiones et note.
(52) Hac citra interrogationem efferuntur in Grac. text. Nimirum — vel. tanquam permittente

825 EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. I. 826

θυµίαν τοιαῦτα γενέσθαι, xaX ph ἑχκόψαντα ταῦτα” A voro Deum asseverat bxc ei commonstrare ? An

Ἡ o3 παρατείναντα αὐτοῦ «ἢν ζωὴν, (oce τοιαῦτα
βλέπειν. Οἱ γὰρ ἅγιοι πικραινόμενοι τὰς φυχὰς, τὴν
ἀνάλυσιν ποθοῦσιν ^ ὧς Ó 'kovdg^ Καὶ vor JAdfe,
φησ], τὴν υχήν µου ἁπ᾿ égov. Εἶποι ὃ ἄν τις, ὅτ'
αὑτὴ fj ἁδιχία, χόπος xaX πόνος koci τῶν ἀδιχούντων,
καὶ 1j ἀσέθεια, ταλαιπωρία τῶν ἀσφεθούντων * οὐδὲν
Υὰρ ἐπιπονώτερον καχίας, à ἀσθσνέστερον ἀσεδείας.
"Opa δὲ, πῶς ἀσέδειαν χαλεῖ τὴν ἁἀδιχίαν, ἢ χατα-
δυσωπῶν τοὺς ἁδικοῦντας xal ἐχφοδῶν διὰ τοῦ πι"
χροῦ τῆς λέξεως, 7| τάχα xai λογισμὸν ἔχει ὁ λόγος
εἰχότα. El γὰρ μὴ ὁ τρέφων τὸν ἐλάχιστον ἀδελφὸν,
θε)ν οὗ τρέφει ( Εφ᾽ ὅσον γὰρ οὐκ ἐποιήσατε ἐν)
τούζων tor ἑ.αχίστων, οὐδὲ ἑμοὶ ἐποιήσατε )*
ἀκολούθως, ἵνα µή τι πλέον λέγω, ὁ ἀδικῶν πτωχὸν,
θεὸν ἁδιχεῖ ^ ἡ 6k εἰς θεὸν ἁδιχία, οἶμαι, ἀσέδεια.
Καὶ fj ἀνθρωπίνη δὲ φύσις, kv Ἱδρῶςι τοῦ προσώπου
ναταχκριθεῖσα δ.ὰ τὴν παραχοὴν ζᾗν, xaX àv λύπαις
τίχτειν τέχνα, θρηνεῖ ταῦτα, ζητοῦσα «ἣν ἁπαλλα-
Yn», ἂν ὁ Yib; τοῦ θεοῦ ἔμελλεν αὑτῇ χαρίσασθαν,
Αλλά xal ὁ χάριν λαθὼν ἐγείρειν τοὺς ἁμαρτάνον-
τας, γαλεῖ τὸν θεὸν πρὸς τὸ µηκέτι αὐτῷ δειχνύειν
αὐτοὺς χοπιῶντας ἐπὶ τοῖς ἔργνις τῆς ἀνομίας, xal
ταλαιπωρουµένους ἓν αὑτῷ τούτῳ τῷ ἁἀσεθεῖν slc
θεόν. Τοιοῦτος yàp ὁ τὸν Yibv τοῦ Θεοῦ χαταπα-
εσας, xai «b αἷμα τῆς διαθήχης χοινὸν ἡγησά-
µενος, iy ᾧ ἡγιάσθη, καὶ τὸ Ηνεῦμα τῆς χάριτος
ἑνυθρίσας.

quia veluü secedat Deus, propter longanimitatem
ejus talia fiunt, nec exscinduntur? Auwne qui cet
vitam ejus ,prorogat ut hujusmodi videat? Nam
sancti animis exacerbati, resolutionem pereupiunt,
ut Jonas : Et nunc accipe, inquit, animam seam a
me **, Dixerit autem quispiam, quod ipsa injuria,
defatigatio et labor sit potius injuste agentiüm, et
impietas atque calamitas, impia patrantium. Nihil
enim &celere laboriosius, et nibil impietate imbe-
cillius. Proinde observa, quomodo impietatem vocat
ipsam injustitiam vel torvum inspiciendo injuste
agenics, vel terrendo ctiam ob sermonis amaru-
lentiam. Ac verisimilem fortasse bic sensus ratio-
nem habere queat, Etenim si qui minimum fratrem

D nen reficit epulis, Deum anon reficit : In quantum

enim non fecistis uni ex minimis hisce, neque tkihi
[acistis ** ; eonsequitur (ne pluribus agam) quod
«qui inopi injurius est, Deo vim inferat. Jam injuria
ja Deum, ipss, ut opinor, est impietas. Prieterea
humana maiura, ob maudati transgressionem, in
sudore faciei vivere ceudemnata, et in mororibus
parene liberos, bec 1υρεί, querens liberationem
quam Filius Dei donaturus οἱ erat. Ad haec, 36-
cepta gralia» ut excitet peccatores, Deum regat
vates, ne sibi porro ostendat ia eperibus iniquitatis
occupatos, et in hoc ipsum iacumbentes, ut impii
sint in Deum. Tales enim Filium Dei proculcapt,

et sanguinem testamenti profanant, per quem tamen sanclificati sunt, et Spiritum grati contu-

melia et injuria afficiunt **, .

Ἑξ ἐναντίας γέγονεκρίσις, καὶ ὁ αριτὴς Aap6d- G — Judicium adversus me statudur, el judex accipit.

φει (00). Δείχνυσιν ὁ προφήτης, ὅτι οὔχ ὑπὲρ Eau-
^09, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τῆς θείας ἐντολῆς χαταφρονουµένης,
xai ὑπὲρ ἁδελφῶν χαχῶς πασχόντων ἀλγεῖ (54).
Ελέποντός µου γὰρ, φησὶν, ὁ κριτὴς δῶρα ἔλαθε,
za τὸν νόμον παρέδη τὸν λέγοντα: OD «1ἠγή! πρόσ-
euxor ἐν κρίσει, δει ἡ χρίσις τοῦ θεοῦ ἐστι.

Αιὰ τοῦτο διεσκέδασται νόμος, xal οὐ διεξάγε-
σαι εἰς τἐλος κρίσις, ὅτι ὁ ἁἀσεθὴς καταδυνα-
«στεύει τὸν δίκαιον ἔνεχεν τούτου ἐξε.ἰεύσεται τὸ
zpipa διεστραµµένον». Ack τὸ λαµθάνειν, qnot,
«τοὺς χριτὰς δῶρ:, xal διὰ τὸ δυνατώτερον εἶναι τὸν
ὄϊδιγον τοῦ τὸ δίχατον ἔχοντος, διεσχέδασται ὁ νόμος,
«Ἀνιὶ τοῦ, ἁπέῤῥιπται, συγχέχυται, τὴν οἰχείαν φύ-
«πιν o) τηρεῖ, οὐδὲ fj προσήχουσα Χρίσις ἐἑπάγεται

lunuit hic propheta, qued nón 8ΗΡθς sese ipsc,
verum ob divini mandati contemptum, ac pro fra-
tribus, iniqua passis, dolest, Asp'ciente me, in-
quit, judex munera accepit, legeimque transgreseus
est, dicentem : Non accipies personam in judicio :
nar. judicium Dei est **.

^ Vgas&. 4. Propterea dispersa est lex, et non per-
ducitur ad fiuem judicium, quoniam impius vim
facit justo, el adversus eum potens est, eam ob rem
egredielur judicium perversum. Quia, inquit, judices
munera accipiunt, et quia injustus potentior est
eo, qui justitiam amplectitur, dispersa est lex, ii
est rejecta est, confusa est, genuinam naturam
Bon servat, neque conveniens judicium rebus adhi-

-πιῖς πράγµασιν. ᾽Αλὰ πολλάχις, xiv ἄρδηται ὁ D betur. Enimvero sepe, 136 etiam si ceperit judex

Ζνριτῆς εὐθεῖαν τὴν χρίσιν ποιεῖν, οὐκ ἐξάγει ταύτην
ὄδγρι τέλους ὑπὸ τῶν ἁώρων ἀλλαχόσε παρενεχθείς.
'"Ὅς γε χαὶ διὰ τοῦτὸ ἴσως ἄρχεται χρίνειν διχαίως,
Ένα τὸν δυνάστην ἐχφοβήσας ὡς χαταδιχάσων αὐτὸν,
π)είω τὰ δώρα παρ) αὐτοῦ λάδοι. Ἔνεχεν τοίνυν
τούτου, τοῦ εἶναι δυνάστην τν ἄδιχον, χαὶ πλείω
ἔγτιν παρὰ cb δίκαιον, ἐξέρχεται ἡ χρίσις στρεθλ.

rectum judicium facere, non educet hoc ad finem
usque, à muneribus alio abductus. Qui quidem et
esti οὗ causam fortasse incipit judicare juste, ul
ubi potentem oonsterpaveril, ceu sit eum condem-
natures, plura ab co munera capiat. Propter hoc
igitur, qui» potentia clarus est. injustus, justoque
superior est, judicium pravum egreditur ; hunc ad

6 Jonz 1v, 9... Ὁ Matth. xxv, 45. 3) Hebr. x, 25. ** Deut, xvi, 19.
Varie lectiones et note.

suam ob longanimitalem, talia fieri, neque interci-
pientem hec : vel tanquam ejus vitam producentem,
ul talia facinora cernere possel.

(55) Cod, Bav. addit χρίσιν, judicium.
(54) Λαλεῖ, loquatur, Cod, Dav.

82

modum judicium etiam eorum, qui Dominum no-
strum eruci affixerunt, peractum est adversus
ipsum. Etenim ín re ipsius Justitiz:e vera, judicium
lstbuc injustum, adversus Christum erat. Et judex
ipse Pilatus gloriam hominum accepit, quam vehe-
mentius dilexit, quam gloriam Dei, Eam ob rem
impius populus vi suppressit justum, et exiit judi-
cium adversus eum plane perversum. Pro eo enim
quod debebanteum ceu benefactorem summ preeconiis
et laudibus vehere, turpi morte condemnarunt eum.
fieprehendebat autem. Dominus Jud:ros ct alias,
quod. non. recte. judicarent, quando ipsum, quia
paralyticum curasset in. Sabbato, increparent, Di-
cebat enim : Si circumcisionem | accipit homo in

Sabbato, cur mihi indignamini, quod totum. homi-

nem in Sabbato sanavi ?* Ne judicetis secundum [α-
ciem !.. Fit etiam perversum judicium, in humano
Judiciario foro, nempe eujusque suo, quando mens
nostra veluti munus, ipsam e passibilibus sensibus
voluptatem capiens, sensibilibus vincentem calcu-
lum adjecerit : tum et hostis noster vere impius,
tanquam desertor Dei, rationem nostram vi dejicit,
qua justitiam secum per Verbum Dei habet. Est

THEOPHYLACTI BULGARL£ ARCHIEP.

Sa

Α Γέγονε xay fj ἐπὶ τῷ Κυρίῳ τῶν σταυρωσάντων i
χρίσις ἐξ ἑναντίας αὐτοῦ * xal γὰρ τῷ ὄντι Bocwsi.
νης αὑτῆς ἅδικος οὖσα ἐχείνη, ἀπεναντίας iv. Kn
ὁ χριτῆς Πιλάτος ἔλαδε τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώτων
ἣν Ἰγάπησε μᾶλλον, Ώπερ τὴν δόξαν τοῦ 8:05. id
τοῦτο ὁ ἀπεθὶς iab; xaztÜuváattuse τὸν δίχαιν,
καὶ ἐξτλθε τὸ χρῖμα xat! αὑτοῦ διεστραμμένον, A,
ὧν γὰρ ὤφειλον αὐτὸν ὡς εὐεργέττν ὑμνεῖν, ἆ
μουι θανάτῳ κατεδίκασαν αὐτόν, Ἐπητιᾶτο à τοὺς
Ἰουδαίους ὁ Κύριος να) ἄλλως, ὡς ph χρὺ |
ὀρθῶς, ὅτε τὸν παράλυτον ὑγιάσαυτι i Zxt6in,
ἐπετίμων. Ἔλεγε yáo* El περιτομὴν ἰαμδίνει κ
ἄνθρωπος ἓν' Σαέδάτῳ, ἐμιοὶ τί yore, ὅτι ἔ [ου
ἄνθρωπον ὑγιῆ ἑποίησα ἐν Σαδδάτῳ; My χρ/γετε
κατ Gyr, Γίνεται διεστραμμµένη d χρίσις χαὶ ty τῷ
χριτηρίῳ τῷ ἀνθρωπίνῳ, ὅτε ὁ νοῦς λαιθΊνων d; bo-
pov την ἐμπαθῆ τῶν αἱαθήσεων ἡδονὴν, τοῖς alstnad;
τὴν νικῶσαν φῆφον διδῷ * τότε καὶ ὁ ἐχθρὸς ἡιιῶν, 1
ὕντως ἆσεθῆς ὡς ἁποστάτης θεοῦ, χαταδυναστεύ:ι
τὸν λόγον, ὃς τὸ δίχαιον ἔχει μεθ ἑαυτοῦ (55). Aix»
δὲ, τὸ τὰ βλεπόμενα χαὶ αἰσθητὰ, νιχᾶσθαι ὑπὸ τῶν
ph βλεπομένων xal νοητῶν' τὰ γὰρ βλεπόμεν,,
πρόσκαιρα * τὰ δὲ uh βλεπόµενα, αἰώνια.

τε”

η τας

B

autem justum, visibilia et sensibilia, ab invisibilibus οἱ intelligibitibus vinci. Nam que videntur, teu.

pororia sunt : quz& non videntur sternum durant

Vegns. 5. Videle contemptores, et intuimini, et ad-
miramini mirabilia, et obscuramini. Enarraus, quae
de trausgredientibus legem in flierusalem explicuit
(πα) qui in Samaria erant, jam. tum . captivi ab-
ducti, Babylonem habitabant) succensentis persouz
pripositis. serimonihus, responsum ceu a Deo ac-
ceptum edit : medelam ita admoveus Providentisx
divinze obmurmurantibus, perinde quasi lento ài-
modum gressu procedat. Adhze [sraelitis pariter
subind:cat, quod quz ipsis mala. Deus adducet,
jire adducet, tanquam przwvaricatoribus, con:
temptoribusve sui : citra trepidationem enim de-
linquebant, non solum legi non obtemperantes ,
verum ne prophetis quidem animum advertentes,
: qui frequentius eis interminabantur. Ad hos jam
oculos defizere praecipit, hoc est jubet ut advertant
animis qux dicantur, inque ea intueantiur, id est
ul considerent cum instantia et. sobrielate : tum
ut obstupescant et formident minas. Admiranda

2

Ἴδετε, ol xatazpornzat, καὶ ἐπιθλένατε, καὶ
θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἁφαγίσθητε. Διεξελθὼν

ἃ διεξηλθε περὶ τῶν παρανομούντων Ev Ἱερω-
λὴμ {(οἱ γὰρ ἓν Σαµμαρείᾳ ἤδη τὴν Βαβυλῶνα às
αἰχμαλωτισθέντες), xai τοῦ δυσγεραΐνοντος προ».
QC ώπου τοὺς λόγους προθεὶς, ποιεῖται τὴν ἀπόκρισυ,
6; ἀπὸ τοῦ θεοῦ, ἰώμενος δ.ὰ ταύτης xal τοὺς τὶς
Προνοίας χαταγογγύκοντας, ὡς βραδείας, xol Gu;
δὲ δειχνύων τοῖς Ἱσραηλίταις, ὅτι ἃ ἑπάξει αὐτος
xaxk, δ,χαίως ἑπᾶξει ὡς χαταφρονηταῖς' ἀδεῶς Y
παρηνόµουν, οὗ µόνον τοῦ νόµου παρλιχούοντες, ἀλλ
οὐδὲ τῶν προφητῶν ἐπιστρεφόμενοι, σνχνότέρον ἆτιι-
λούντων. '"loótotg παραχελεύεται ἰδαῖν, ἀντὶ το,
προσχεῖν τοῖς λεγοµένοις, xaY ἐπιθλέφαι, του-ἑτ'
κατασχέφασθαι μετὰ ἐπιστάσεως xii vij; xs
χαταπλαγῆναι, καὶ δεῖσαι τὴν ἀπειλήν. 8259223
Υὰρ, φησὶ, τινὰ µέλλω ποιεῖν ἐφ᾽ ὑμῖν. Καὶ 115
ἕθνος τὸ ἅγιον, τὸν πρωτότοκόν pou viv igi
μέλλω παραδοῦναι τοῖς ἐχθροῖς, ὥστε mávbny vs

enim quidam, inquit, facturus sum vobiscum.- αὐτῶν παθεῖν. TL δὲ ἐστι τὸ, "Aparicünre ; Av:

Etenim gentem sanctam, primogenitum 137 meum
filium, nimirum vos, traditurus sum liostibus, ut
nulla non dira duraque ab eis patiantur. Quid
vero est, Obscuramini? pro Contegimini, occulta-
mini, timofe et pudore pereulsi. Aut obscuramini,
seu mali nune este, ut boni efficiamini. Domino
enim malus est obtectus, donec bonus esse, si sese

! Joan. viti, 24. * ll Cor. 1v, 18.

(95) Lonicerus legisse videtur διὰ τοῦ 8200. A5-
Yo9, qua tameu in utroque οἱ. et Ven. et Bw.
desiderantur,

(50) Scribendum 7, ut in Cod. Ven., non 1], ut Lo-

τοῦ, Ἐγχαλύψασθε, κρύθττε ἀπὸ φόδου xai
νης. "H, ὅτι ᾽Αφανίαθητε, fj (56) καχοὶ νῦν Eo, 51
ἀγαθοὶ Υένοισθε. 'O γὰρ ᾗ κακό; ἐστιν ἀφανινόμιος,
εἰς τὸ ἀγαθὸς εἶναι ἔρχεται * ὥσπερ ἄσον ὁ ἔτω ᾱν-
θρωπος φθείρεται, ςοσοῦτον ὁ ἔσω ἀναχαινήττ.
Ἐπεὶ δὲ md; ὁ καταφρονῶν τοῦ Θεοῦ, οὐ Biz:
(οὗ γὰρ ἂν τοῦ οὕτως καλού κατεφρύνε!)' διὰ τοι

Varie lectiones οἱ nota.

nicerus leg'sse videtur, vertes lum que, Delemin
quatenus nali estis, ut boni elliciamini : qui enim,

quatenus malus est, deletur, honus esse jucipi. -

523

EXPOSITIO IN PROPHETAM HARACUC.— CAP. I.

e50

τοῖς ἓν τῷ ἁμαρτάνοντι χαταρρονηταξς λογισμοῖς À exerat, ceperit : quemadmodum quanto exterior

ἐγχελεύεται τὸ ἰδεῖν, ὅτι τὸ ὄντως καλὸν ὁ θεός ἔστι,
xai ἐπιθλέψαι bx' αὐτὸν, xai μὴ ἁπατᾶσθαι φευδεὶ
χάλλει τῶν ὀρωμένων, μηδὲ θαυµμάσαι τὰ ἀθαύμαστα
βιωτιχὰ, ἀλλὰ τὰ ὄντως θαυμάσια τὰ ὃν τοῖς obpa-
νοῖς. Καὶ ἀφανίσοθητε, φῆσὶν, ἀπὸ τῆς ἀνθρωπίνης
quyre, οἱ χαταφρονηταὶ λογισμοὶ, ἵνα ὐπεισέλθω-
ctv (57) ol πάντα ὑποπτήῆσσοντες δι) εὐλάδειαν, καὶ
φοδούµενοι τὸν δυνάµενον xal σῶμα xol φυχἣν
-αραδοῦναι τῇ γεέννῃ, καὶ διὰ τοῦτο ἑκχλένοντες ἀπὺ
xaxou (58).

homo eorrumpitur, tanto interior renovatur *. Quin
vero omnis qui aspernatur Deum, non videt : nec
enim tantum bonum aspernaretur : propterea con-
tempirieibua in peecante cogitationibus, neque non
ralioeinationibus, in mandatis dat cernere, quo:
vere bonuu Deus sit, ac in ipsum dirigere lunrina
nostra, oeulosque flectere, nec decipi fallaci reruur,
qux videntur, pulehritudine, neve demiremur qua
nullam admirationem mereantur in hoe vitee μονο
carsu. Etenün quz vere admiranda, sunt nempe

ceelestia. Et obscuramini, inquit, ab bumana anima, vos contempirieia consilia, ut e contra. subingre-
diantur omnia subtimescentés cogitationes per reverentiam, metuehtesque eum, qui possil εἰ corpus
et animam tradere gehennx *, eamque ob rem a 1nalo declinantes.

Διότι ἔργον ἐγὼ ἑργάζομαι àv ταῖς ἡμέραις Β Nam rem ego arduam perficiam in. diebus vestris,

tuor, ὃ οὐ μὴ πιστεύσητε, &dv τις ἐκδιηχῆται.
Οὐχ εἰς μαχρὰν, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν
παραδώσω ὑμᾶς τοὺς παρανόµους τοῖς ἐχθροῖς. Τοῦτο
γάρ ἔστι τὸ ἔργον, ὃ ἐργάζομαι. Καὶ οἶδα μὲν, ὅτι
χατσφρονηταὶ ὄντες, o0 μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις Ex-
δ.ηγηται ὑμῖν. Ἡρὸ γὰρ τῆς πείρας τῶν πρἈαγµάτων,
τὰς ἀπειλὰς οὐδὲν ἠἡγεῖσθε, ὡς φευδεῖς oboag* ὅμως
τὸ ἑμαυτοῦ ποιῶν ὡς ἀγαθὸς xaX δίχαιος, xplvetv ἀπὸ
µόνης τῆς προγνώσεως οὖχ ἀνέχομαι. Αλλὰ καὶ
τοῖς ἀπίστοις µέλλουσι τὰς προῤῥήσεις προσφέρω,
χαὶ τηνιχαῦτα θεραπείαν οὐ δεχοµένοις τὰς τίμω-
ρἷας ἑπιρέρω. Τάχα ὃἂν χαὶ ὁ Μονογενῆς νοηθείη,
λέγων πρὸς τοὺς τνραννήσαντας τῆς ἀνθρωπίνης
φύσεως, xal τοῦ Θεοῦ χαταφρονοῦντας δαίμονας,

ὅτι ἔργον μέγα μᾶλλει (39) ἐργάσασθαι, τὸ σἆρχα C

Ἰαθεῖν τότε ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν, τουτέστιν Ev τῷ
χαιρῷ τῆς αὐτῶν εὐημερίας. Οἶδε γὰρ ἡ Γραφὴ ἡμέ-
piv χαὶ εὔημερίαν ὀνομάξειν ὡς τὸ, ᾽Απὸ ὄψους
ἡμέρας υὐ φοθηθήσομαιυ xol, Ἡμέραν ἀνθρώπου
ovx ἐπεθήμησα. Ὅτε οὖν (60) ἡ χαχἰα ὑμῶν xpa-
τῆσει τῆς οἰχορυμένης, ὡς διαφθαρΏναι πάντας καὶ
βδελυχθῆναι, γα) μῇ εἶναι µηδένα δέχαιον ἕως ἑνὸς,
v4: σάρκα λήφομαι χαὶ ποιἠσω θαυμάσια, tá τε
ἄλλα, χαὶ ἃ (61) μεθ) ὑμῶν προδήλως ἐπεδείχνυον,
ἐκδάλλων ὑμᾶς ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Ἴδετε οὖν ταῦτα,
xa: ἀφανίσθητε , μηκέτι τῷ ἀξρι ἐνεξουσιάζειν
Φρυαττόμενοι, ἀλλ ὑπὸ γῆν χαταδυόµενοι.

tur hzec et obscuramini, non amplius potestatem vestram in

terram subeuntes.

Διότι lob (693 ἐγὼ ἐξεγείρω τοὺς Χα.ϊδαίους, Ὁ VEns. 0. Propterea

τὸ ἔθνος tà πικρὸν καὶ τὸ ταχινὸν, τὸ πορευόµε-
vor ἐπὶ τὰ π.]ἄτη τῆς fric, τοῦ καταχ.1ηρογομῆ-
σι σκηνγώματα οὐκ αὐτοῦ. Εἰπὼν, ὅτι Ἐν ταῖς
jycÉpaic ὑμῶν, ἐπειδὴ χαὶ τοῦτο πλάτος ἔχει, φησὶν,
ὃ-. Ιδού. οὗ βραδύνω γὰρ, ἁλλ᾽ Ιδοὺ ἐγὼ ἑξεγείρω,
ὁ πάντα ἰσχύων, ὁ µηδένα δεδιώς. Φοθερὸς ὁ λόγος '

.Η Cor. iv, 40. * Matth. x, 38.

5 Psal. Lv, 4.

cui haudquaquam adhibebitis fidom, si quis recen -
seat. Non longo post tempore, inqv.t, sed in díe-
bus vestris tradam vos pravaricatores hostibus.
Ea est res, hoc opus, quod persequar. Ac novi
quidem, quod contemptores vos minime credetis,
8i quis annuntiet vobis. Απίο rerum namque expe-
rientiam et eventum, interminationes vos nauci
ducitis, ceu vanas exsistentes : attamen quod mea
interest faeiens, ut bonus ct justus, citra prz-
scientiam judicare vos non sustineo. Sed enim
incredulis futuris, prdictiones et vaticinia affero,
ac juxta medicinam : qux» qui non accipiunt, eis
pasnas et supplicia certe apporto. Hic fortasse et
unigenitus Dei Filius intelligi queat dicere ad hu-
man nature oppressores Deique contemptores
dxmones : Opus ingens operabor, rem arduam
persequar, nimirum carnem assumendo, idque
in diebus, lioc est in tempore felicitatis ipso-
rum. Nam et Seriptura diem felicitatem ap-
peliat, ut eo in loco : Ab altitudine diei non terre-
fiam *; et, Diem hominis non desideravi*. Quaudo
igitur scelus vestrum orbem terrarum occupave-
rit, ut adeo corrumpantur omnes, et in exitium
vergant, ut neunus quidem justus relictus sit,
tum carnem ego accipiam , faciamque admiranda,
cum alia, tum ea qui de me palam prophete vati-
cinati sunt, ejiciens vos 3b hominibus. Videte igi-
aere exercendo gloriantes, sed Sub

ecce ego excito — Chal-
deos , gentem amaram et celerem, proficiscentem
super latitudines 188 terre, αἱ hereditatem
adeat habitaculorum, que mon sunt ejus. Cum
dixisset, Zn diebus vestris ; cum εἰ Ίου lati-
tudinem habeat, adjicit: Ecce. non tardabo, sed
enim ego, qui omnia possum, excitabo : ege,

* Jerem. xxvii, 92.

Vario lectiones et nota.

(57) ᾽Αντεισέλθωσιν, vestrum loco ingrediantur,
Cod. Bav.

(58) Codex Veo. addit ; τῷ γὰρ φόδῳ Kuplou
ἐχχκλίνει πᾶς ἀπὸ καχοῦ, Domini enim timare decli-
nat quivis a malo.

(99) Λέχει, dicit. Cod. Ven.

«e "Ox& οὖν, Qno, quando igitur, ait, Cod.
n. ΄
: (61) Tüm eaque palam apud vos ostendi. lta Grae-
ca sonant.

(62) Deest 150», ecce. in cod. Bav.

κ. ὸς CUT O CON WW s OCC WV Wr per ών πο 0

83! THEOPHYLACTI BULGARIJE ARCHIEP. ud
inquam, qui neminem meluo. Terrificus profecto Α τίς γὰρ ὑποστήσεται τὸν ὑπὸ Θεοῦ leve phuc;

seruo. Quis enim sufferre queat a Deo excitatum ?
At natura eliam acerbi suot : et hoc. ad intentio-
nem el exaggeralionom facit. Praeterea eeleres sunt
Chald:zi : equites enim sunt, ut ne tantillum vobis
temporis permaittant, quo vestras in eos copias ar-

mare possitis, vosve ad fugam parare. Adhzc 46-

sueti sant bellis, et in iis educati. Nam profici-
scuniur super latitudines terre, hoc est super
universam terram, non Palestipam tantum : at-
que hoc est ipsis opus exsequendum. Nec enim
dixit gentem profectam, sed proficiscentem. Nec
alienas tantum regiones diripiunt, ac deinde re-
vertuntur, ut in spem veniatis, vos patriam ve-
stram demue recepiuros: verum hic eis scopus,
hac mens est, ut lisereditario terras occupent, ut-
que inbabitent sedes antehac non suas. Porro
Dominus incarnatus Magos excitavit Chaldaos,
qui amari antea exsistentes et crudi, et veloces ad
effundendum sanguinem", ac per latam iter fa-
cientes, ceu voluptatum, auriqne amantes, vene-
runt ad Christum, ut aderarent ipsum, et celestia
lalitacula bhereditarent, qux antea ad ipsos non
pertinebant, Imo et universas gentes qua per
Cha)dsos accipiuntur, ad fidem excitavit incarna-
tus Dominus, magnum isthuc opus operaius.

Aperte palam enim ^magnui est pielalis myste-

rium, Deum manifestatum esse in carne. Proinde
istá amari, ceu venenum serpentis habentes, pro-

Αλλά xal φύσει εἰσὶ Tuxpol- ἐπίτασις καὶ τοῦνι
Ἀλλὰ xal ταχινοί' ἱππόται γάρ’ ὥστε µτδένα χει-
ph» ἐνδιδόναι ὑμῖν πρὸς τὸ ἀντιπαρασχενάσασθαι,
1| κρὸς τὸ φυγεῖν. ᾽Αλλὰ καὶ συνήθεις εἰσὶ xal σὐν-
προφοι τοῖς πολέμοις * πορεύονται: γὰρ ἐπὶ τὰ πλάτη
τῆς γῆς, τουτέστιν ἐπὶ πᾶσαν την γῆν, οὐ τὴν πλη.
σίον µόνην (63): χαὶ τοῦνο ἔχοσιν ἔργον. 05 γὰρ
εἶπε, Τὸ πορευθὲν, ἀλλά, TÓ «ορευόµεγον, Καὶ
eb διαρπάζουσε quo)» τὰς ἁλλοτρίας χώρας,
εἶτα ὑποστρέφουσιν, ὥστε εἶναι ὑμῖν ἑλαίδας eoi
πάλιν τὰς πατρίδας ὑμῶν χαθέξειν' ἀλλὰ σοκ):
αὐτοῖς «b κατακληρονομεῖν τὰς χώρας, χαὶ οἰκειοῦ-
σθαι τὰ σκηνώµασα, τὰ μὴ ὄντα πρότερον αὐτῶν,
Καὶ ὁ Κύριος δὲ σαρχούµενας, τοὺς Χαλδαίους Mj-
γους ἐξήτειρεν, οἳ πικροὶ «πρότερον ὄντες xal ὠμί,
xui ταχινοὶ τοῦ ἐκχέαι αἷμα, xal τὴν πλατεῖαν ὁδεύο).
σες ὡς φιλήδονοι, καὶ φιλόχρυσοι, ἦλθον πρὸς αὐτὺν,
ὥστε προσχυνῆσαι αὐτῷ, καὶ κατακληρονομῆςαι τὰ
ky οὐρανοῖς σχηνώµατα, ἃ οὐχ ἦσαν αὑτῶν mpi
τερον. ᾽Αλλὰ καὶ σύμπαντα τὸν ἐθνικὺν λαὺν, ὃς διὰ
τῶν Χαλδαίων δηλοῦτας, εἷς πίατιν ἑξήγειρεν ὁ σαρ.
κωθεὶς Κύριος, καὶ τὸ μέγα ἔργον ἑργασάμενος τοῦτο,
ἹὉμολογουμένως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεθείας µωστή-
piov, Sab; ἐφανερώθῃη bv σαρχἰ. Οὗτοι τοίνυν παρ
ὄντες, ὡς τὸν ἰὸν τοῦ ὄφεως ἔχοντες, διά τε τὰς ἆσι-
θείας καὶ ἄλλας ἁμαρτίας. ταχινοὶ εἰς µετάνοιαν ἐγέ-
νοντο" καὶ ἑπορεύθησανἑπὶ τὰ πλάτη τῆς θείας ἵ ραφῇς.
3 τῆς Ἐκκλησίας, μὴ εἰς ἓν πρόσωπον τὴν θεοσέβειιν

peer οἱ impietatem et alia peccala, veloces ad re- ( στεὐοῦνεες, ἀλλ᾽ εἰς τρία ὁμοούσια πλατύνοντες, 11i

sipiscentiam translati sunt, animi sui sententia
permutata: et profecti sunt per latos Scripture
divinz campos, vel Ecelesi?e, non ad unam tautum
personam cultum Dei anxie 4orquentes, verum ad
tres hemousias, hoc est, ejusdem substantix par-
licipes, dilatantes : mon juxia litteram solum-
mode, verum: et secundum spiritum Seripturas
intelligentes, ut tripliciter juxta proverbii imanda-
tum describantur, el ita cum legem, tam prophe-
ias in bzreditatem accipisnt, in quibus gratia
Spiritus recubabat, quz antea ad eos non pertine-

- hant ; solis enim Judzis tradua fuere. Manifestavit

enim, inquit, jusiificatienes et judicia sua. Israeli :
non jecit sic omni genti, et legem suam non aperuit

. veis*, Aljas vero, genus amara Οἱ atrox est ipse Sa-

tanas, et qui sub ipso sunt di&imones, quos excitat
Deus per eum, qui juxta Paulum peccantes tradit
hisce, ad internecionem carnis, ut spiritus serve-
tur. Qui ubi inveneript angustum iter et constri-
ctam portam, non eo proficiscuntur , neque 139

μὴ κατὰ «5 γράµµα µόνον, ἀλλὰ xal κατὰ τὸ πνεύμα
νουῦντες τὰς Γραφὰς, ὥστε τρισσῶς (64) αὐτὰς ἁσο-
γράφεσθαι, κατὰ τὸ τῆς παροιµέας παράγγελµα,
ὥστε καταχληρονομΏσαι τὸν νόµον xal τοὺς πρ;
φῆτας, bv οἷς ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος χατεσχήνο,
μὴ ὄνεα πρότερον αὐτῶν " τοῖς γὰρ Ἰουδαίοις ἐδύθησαν
μόνοις. Ε]γώρισε Ὑὰρ, quoi, δικαιώµατα xd
«plpasa αὐτοῦ τῷ Ἰσραή ' οὐκ ἐποίησεν οὕτως
zavtl] ἔθνοι, καὶ τὸν vópov αὐτοῦ οὐκ le
σεν αὐτοῖς. Καὶ ἄλλως δὲ, ἔθνος ὠμὸν xal πιχρλ
ὁ Σατανᾶς, xa οἱ ὑπ' αὐτὸν δαίμονες, οὓς ἑξεγείᾳι
θεὸς δι) αὐτοῦ, εἴ τις κατὰ Ιξαῦλόν ἐστιν, ἐπὶ τος
ἁμαρτάνοντας, παραδιδοὺυς αὐτοὺς τούτος, εἰς δε.
θρον τῆς σαρχὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Οὗτοι, ἕνθα

D μὲν εὕρωσι στονὴν ὁδὺν xal τεθλιμμένην πύλη», η
πορεύονται ἀχεῖ, οὔτε εἰσέρχονται * ἕνθα ὃξ τὸ πλάτες
γεηροῦ φρονήµατος (65), xat βίου ἀνέτου xai iiw
Βένου , ἐχεῖ πορεύονται, xal καταχληρονοµουσι Ἡ
σκηνώµατα, xal σώματα τῶν ἀνθρώπων, ἃ o; πὶζ-
σµατα ὄντα θεοῦ, οὐκ ἦσαν αὐτῶν.

iugrediuntur : ubi vero reperiunt mortua prudentia viteque remisse et aperte latitudinem,

illuc cunt, et l:ereditate veluti occupant habitacula
Dei, ipsorum non erant.

7 Psal. xi, 9. * Psal. cxrvi, 19 20.

et corpora bominum, que ceu figmenta εἰ opm

Varie lectiones et note.

(65) Pro verbis his, οὗ την πλησίον µόνην, non vi-
cinam. tantum ,. Lonicerus legisse videtur Παλαι-

στίναν, cum Palestinam verterit.

(04) Περισσῶς, perperam, Cod. Ven.
(65) Graeca verha, τὸ πλάτος γεηροῦ qporipr
τος, latitudinem terrena menlis, souant.

50

βασιλεὺς τῶν Χαλδαίων, ὁ Ναθουχοδονόσρ τυχὸν, ὃς
τόν τε Ἱσραλλ εἷλε καὶ ἑνέπρησεν (66). Όυτος φοθερὸς
fv καὶ τοῖς ἔργοις, ἀλλὰ xol ἐπιφανῆς, τουτέστιν
ἔνδοξος, xoi ἐπίσημος, ἱχανὸς xat ἀπὸ τῆς φήμης
µόνης ἐχδειματῶσαι (07) πάντας τοὺς ἀκούοντας.

Εξ αὐτοῦ τὸ χρῖµα αὐτοῦ ἐστι. Τοντέστιν, οὗ
νόµοις ἀχηλουθεῖ (68) , ὥστε χατ) ἑχείνους xplvstv,
ts μὲν δεχτὸν, τόδε δὲ ἄδεχτον. ἀλλὰ χατὰ τὸ
δαν αὐτῷ χρίνειν' xal ὃ ἂν ἑνθυμηθείη, ἐχεῖνο
νόμος αὐτῷ ἐστς.

Kul tó «Ίῆβμα αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐξε.εύσεξαι.
Ἐπειδὴ τοῖς Χαλδαίοις ἔθος ἣν πρὸ τῶν π)λέμων
μαντεύεσθαι, xal µάγῳ τέχνῃ πειρᾶσθαι προµανθά-
γειν (69) τὸ τῆς µάχης τέλος, φησὶν, ὅτι Τὸ «ῆμμα
αὑτοῦ, τουτέστιν ἡ πρόῤῥησις xal μαντεία ἡ περὶ
τοῦ πολέμου, οὑχ ἐξ ἀλλοτρίων µάντεων ἔσται αὐτῷ
π',ῥῥωύεν συζχαλουµένων, ἀλλ &E αὐτοῦ, τουτέστυν,
ix τῶν αὐθιγενῶν xal ἐγχωρίων μάγων, ot μᾶλλον
καὶ τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν αὐχοῦσι Ἀροσημαίνειν τὰ
μέλλοντα. Οὕτω xat Βαλαὰμ. ἀπὸ Μεσοποταμίας
μετεχλήθη ὑπὸ Βαλάχ. "H xai οὕτως * Κρίμα λέγει
τὴν ἐχδίχησιν, ἣν χατὰ τοῦ Ἰσραηλίτου λαοῦ ὁ Θεὺς
ἐψηφίσατο, xal φησιν, ὅτι τὸ κρίμα αὑτοῦ, τουτέστι
τοῦ Ἰσραπηλιτιχοῦ λαοῦ, ἡ δίχη ἣν χατεχρίθη δοῦναι
ὡς παροργίσας τὸν θεὸν, xal τὸ «Ίῆμμα αὐεοῦ,
τουτέστιν ἡ προφητενθεῖσα χατ᾽ αὐτοῦ ἀπόφασις, ἐξ
αὐτοῦ &&eAsUc etat, τοῦ τῶν Βαθυλωνίων δηλαδη Ba
σιλέως, ὃ ἑατι, τέλος λήψετας xai ἑνεργηθήσεται.
ἸΑλλὰ xal ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὺς φοθερός ἐστι λοιπὸν vol;
δαίμοσι χαὶ ἐπιφανὴς, ὡς σημειωθεὶς τῷ quit τοῦ
προσώπου τοῦ Θεοῦ, xal ἄνωθον ἔχων τὴν λαμπρό»
vnu διὰ τῆς ἐπιφανείσης πᾶσιν ἀνθρώποις χάριτος
τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὔτε νόµου ἀχούσαντες, οὔτε προφη-
τῶν, οἴκοθεν ἔχριναν τὸ χαλὺν, xai τῇ πέστει προσ-
éopapov. Καὶ τὸ λῆμμα ὃ ἑλήφθησαν ὑπὸ Χριστοῦ.
προσληφθέντες εἰς τὴν αὐτοῦ Ἐχχλησίαν, τῆς αὐτῶν
Ξροαιρέσεως ἣν. Καὶ ὁ Σατανᾶς δὲ, 5αρα)αδὼν τοὺς
ἁμαρτάνοντας εἰς σωφρονισμὸν, φοβερός ἐστι, xat
ἐμφανῆ τὴν οἰχείαν Χαχίαν ὁνδείχνυται, οὕτω xata-
χρώμενος τῷ θείῳ πλάαματι, καὶ διὰ τούτων ὁπι-
Φαίνων τὴν πρὸς τὸν Πλάστην δυσµόνειαν. "EZ αὐ-
τοῦ τοίνυν τούτου καὶ τὸ χατάχκριµα (70) αὐτοῦ
ἔστε, χαὶ ὁ ἄνθρωπος ὃν λαμθάνει εἰς παιδείαν, ἐξ
αὐτοῦ ἐξελεύσεται, τουτέστιν, οὐκέτι ὑκοχείριος
ἔσται αὐτῷ * παιδεύεται γὰρ πάντως ἵνα τῶν ἔργων
αὐτου ἁποστῇ, xal τὸ πνεῦμα σωθῇ. Οὕτως ὁ ἐχθρὸς
τῆς ἀραετῆς καὶ ἐχδιχητὴς αὐτοῦ γίνεται.

Kal ἑξα-οῦγται ὑπὲρ παρδάεις ol ἵπποι αὖὐ-
τῶν, 2l ὀξύτθροι ὑπὲρ τοὺς «Ίύχους τῆς 'Apa-

EXPOSITIO ΙΝ PROPHETAM HABACUC. — CAP. I.
Φοθερὸς xal ἐπιφανής ἐστι. Tic; Ἡ πάντως 6 A. — Vins. T. Terribilis et conspicuus est.

834

Quísnan
ille? Omnino fortasse rex Chaldaeorum Nabucho-

. donosor, qui Israelem cepit ect incenlit. Is igitur
vel operibus ipsis terribilis erat atque conspicuus,
hoc est, illustris, celebris, gloriosus et insignis,
adeo ut vel sola fama pertetrefacere omnes, qui
audirent, posset.

Ez ipso judicium ejus est. ITuc est, non legibus
innititur, ut secundunt illas sententiaur ferat, hoc
nempe amplectendum, illud vero rejiciendum esse,
verum secundum quod quidquam ei visum est,
judicat : et quod cogitaverit, isthuc ci legis vice
fungitur.

Et lemma ejus. ex ipso egredietur. Chaldzis in
more erat ante bella consilium ex vatibus petere,

B et inagos arte tentare, ut prediscerent przlii
eventum, Ait ergo quod Lemma ejus, hoc est
priedictio et vaticinium de bello, non ex alienis
vatibas ei obveniet, ex longinquo accitis, sed ex
ipso : hoc est ex indigenis οἱ ευ patrize magis,
qui prz csterís gentibus de futurarum rerum
pradietione gloriantur. [fuite ad modum Balaam 8
Mesopotamia accersitus est a Balac. Vel sic accipi
etiam poterit, quod judicium vocet ultionem, quam
contra israelíticum populum Deus decrevit : unce
infir, quod judicium ipsius, hoc est, Israelitici po-
pull pena, ad quam condemnatus est, propterea
quod concitaverit ad iram Deum : et lemma ejus,
Id est, pradicia adversus ipsum sententia, ex ipso
egredietur, Bahyloniorum videlicet rege, hoc est,
finem accipiet, et efficaciter consummabitar. Quin
etiam gentium populis terribilis est et conspicuus
in posterum dzmonibus, ceu signatus lumine faciei
Dei, et a supernis habens splendorem, per quae
omnibus hominibus illuxit, gratiam Dei. Et cum
neque legem, neque prophetas audíissent, per sese
domi judicarunt, quod bonum esset, οἱ flde aecur-
fcrunt. Et lemma, seu consilium (quo a Christo
capti sunt, accepti in ejits Ecclesiam) eorum vo-
Iuntatis erat. Quin etiam Satanas assurmptis pecca-
toribus ad castigationem, terribilis est et horren-
dus, et conspicuam propriam malitiam ostendit,
adeo abutens divino flgmento seu creatura, per
hoc suanr animi erga Conditorem iracundiam et

D inimicitias prodens. Ex hoc igitur ipso, condem-
natio ipsius est : et homo, quem ad castigatione
suscipit, ex ipso egredietur, hoc est, non porro ei
subjicietur : castigatur enim. omnino, ot ab operi-
bus ejus desistat, et 1/446 spiritu servetur. Stc
hostis virtutis, et ultor virtute praediti, Satanas
constituitur.

"WEms, 8. Equi ipsorum, pardos salt vincent,
eruntque celeriores lupis Arabie, Cum dixissct ce-

Varie lectiones et noto.

(66) "Oc «fjv τε Ἱερουσαλὴμ εἷλε xal τὸν ναὺν
ἑνέτερησε,, qui Jerusalem cepit, aique. lemplum ἱπ-
cendit, Cod. Yen

761) 'E viec passat, Cod. Bav.

68) ᾽Ακολουθῶν, Cod. Bav.
να Πρὸς τὸ µανθάνειν, ad discendum, Cod.

Veo Κρίμα, judicium, Cod. Bav.

839

THEOPHÉLACTI BULGARIJAE ARCHIEP. — 8

lerem esse gentem Chald:eorum, docet jam quomodo A C/ac. Εἰπὼν, ὅτι ταχινόν &stt τὸ τῶν Χαλέιω

sint celeres, idque per equorum velocitatem, quos
et pardos saltu exsuperare confirmat. Quoniam
aulem pardi saltus non ita in longum pervenit,
adjicit et alicram comparationem, inquiens, equos
Babyloniorum Celeriores esse. Arabie lupis. Fertur
enim lupos AÁrabicos celerrime, quod forte occur-
rerit, corripere, ac dum persequatur eos quis-
piam, capi non posse, id quod im pardis non
contingit.

Et equites ejus accingentur equitatu suo itineri, et
accelerabunt. cum. impetu. e loginquo, el volabunt
instar aquile expetentis cibum. Per hxc robur juxta
ac celeritatem ob oculos ponit, quodq'e ex altiori-
bus in ipsos deferentur. Ut cnim aquila inter vo-
latilia et fortis est et velox, praesertim cum fame-
lica expetiverit alimoniam, exque altioribus locis
delata, cum impelu suo irruens intolerabilis sit :
$ic et Chaldaeorum equites , nedum potentes eunt
et robusti, sed veloces etiam propter equos, ala-
cresque et cupidi ad depopulandum, devorandum
et absumendum urbes, ex alto nimirum ingruen-
tes. Ego enim, inquit, ercitabo ipsos. lnsuper
equestris antea populi gentium disciplina, super-
busque fastus, exsilict ex errore, saltuque suo,
viucet Judxorum principes, qui pardi et lupi Ára-
bix: vocati sunt, veluti efferi et sanguine gauden-
tes. Praeterea equites talis populi apostoli sunt,
qui sederunt super irrationali ipsorum fremitu
fastuve, ipsumque sibi subjugarunt. Vehemente
iinpetu current, et accelerabunt a longe, ab Israel
enim ad gentes secesscrunt, el volabunt instar
aquilze, qui Christus est, eujus cibus est salus ho-
minum, Sed et peccantium et eorum qui erudiun-
tur equi, hoc est, mulieros: et vesanz ratiocina-
tiones, exsilient a tali affectione, ut etiam spiritua-
les pardos, daemones ipsos saltus. celeritate exsu-
perent, nec ab ipsis porro comprebendantur.
Equites talium equorum, mens et ratio, qui as-
cenderunt concupiscibilem partem, longe reuio-
vebuntur a prioribus affectibus, ae temperantiz et
castitatis alis levigati, ac in sublime levati, in
celos usque, ubi Christus est, volabunt, ut superifa
tantum cupientes, cumque iilo agentes, alacriter
ferantur α.ἱ ligni vitae usum.

Vkns. 9. Consummatio ad impios perveniet, re-
sislentes faciebus suis ex adverso. Talibus Chaldaeis
exsistentibus, quales eos hactenus descripsit,
consummatio ad impios qui in llierusalein Dco resi-
Blunt, et in faciem impudenter ei adversantur, per-
veniet :sive 1441 quod Chaldai illosgladio consum-
mabunt, qui ipsis in faciem belligerando reluctabun-
tur : ultro enim accedentes οἱ Lransfugas, ac suapte
&ponte servitutern sub illissubeuntes, vita donabunt.
Quod et ab Jeremia discimus. Preterea et super
Judaeos consummatio οἱ finis pervenit, qui impii
exstiterunt in unigenitum Dei Filium, restiterunt-
que ipsi, non quidem clam , sed aperte palam ina.
gna loquendi fiducia et libertate, ut adeo dicerent:

EO voc, δι»άσχει νῦν, πῶς εἰσι ταχεῖς, ἁαὶ ὅτι δ.ὰ τὴν
τῶν ἵππων ὀξύτητα, οὓς καὶ ὑπὲρ παρδάλεις ἐκπη-
δᾷν φησιν. Ἐπειδὴ ἓξ τὸ πήδημα τῆς παρδάλεω:
οὐκ ὀπιπολὺ διήχει, προστίθησι καὶ ἑτέραν αὐγχρι.
σιν, xal φῆσιν, ὅτι 'Υπὲρ τοὺς «λύκους τῆς Aa.
δίας εἰσὶν οἳ ἵπποι τῶν Ὠαθυλωνίων ὀξεῖς - οἱ γὰρ
Αῤῥάδιοι, λύχοι λέγονται ὀξύτατοί τε τὸ προττν])’
διαρπάζειν, xal ἐπιδιωχόμενοι, ἀκατάληπτοι εἶναι,
ὃ ταῖς παρδά)λεσιν οὐχ ἔστι.

Καὶ ἐξιππάσονται οἱ ἰππεῖς αὐτοῦ, καὶ ἑρμή-
σουσι μακρόθε», καὶ πετασθήσονται ὡς beri
πρόθυμος εἰς τὸ φαγεῖν. Διὰ τούτων καὶ τὴν ῥώ-
μην ὁμοῦ xat τὸ τάχος δείχνυσι, xa ὅτι Ex τῶν Vo.
λοτέρων ἐπένεχθήσαονται αὐτοῖς. "Ὥσπερ γὰρ ὁ ἀετὶς
xa ῥωμαλέον ἐστὶν ἐν π;ηνοῖς χαὶ ταχύτατον, χι)
μάλιστα ὅταν καὶ πεινῶν προθνµῦτα: mo» cba
γεῖν, xaX ἐχ τῶν ὑφηλοτέρων χαταφερόµενος, àv
υπόστατός ἐστιν οὕτως καὶ οἱ ἐππεῖς τῶν Χα].
δαίων, οὐ µόνον δυνατοί εἶσιν, ἀλλὰ xa ταγωἠ
διὰ τοὺς ἵππους, χαὶ πρόθυμοι εἰς τὸ ἐχπηρευβῆναι
χαὶ xatagayciv, καὶ ἐχδαπανῆσαι τὰς πόλεις χὴ
ὑψόθεν χαταφερόµενοι. ᾿Εγὼ γὰρ, φποὶν, ἐπερείρη
αὐτούς. Καἱ τοῦ EG ἐθνῶν δὲ λαοῦ τὸ πρὶν ἱπτιὸν χὴ
ἀγέρωχον φρύαγμα, ἐξαλεῖται bx τῆς πλάνης, ὑτὲρ
τοὺς τῶν Ἱουδαίων ἄρχοντας, οἳ παρδάλε:; καὶ 1x
ἸΑῤῥαθίας ἐχλήθεσαν, ὡς θηρ)ώδεις καὶ αἰμομαρίῖ;,
Ἁλλὰλ χαὶ οἱ ἰππεῖς 20) τοιούτου Ἅλαου, οἱ ἁτίσ.ο-
λοι, οἳ ἐχάθισαν ἐπὶ τὸ ἄλογον αὑτῶν φούαγμα, x:

C ὑπέταξαν αὐτὸ, συντόνῶώς δραμοῦνται xa* épulsous

µαχρόθεν (ἀπὸ γὰρ Ἰσραὴἡλ εἰς τὰ ἕθνη ἐχώρησαὴ],
xai πετασθήσονται, ὡς ἀετὸς Χριστὺς, οὗ Boos;

"ἐστιν dj σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. ἸΑλλὰ καὶ τω

ἁμαρτανόντων xal παιδενοµένων οἱ ἵππηι, τουτέστι
οἱ θηλυμανεῖς λογισμοὶ, ἐξαλοῦνται ἀπὸ τῆς vo
της ἐμπαθείας ὥστε ὑπὲρ τὰς νοητὰς ridus
τοὺς δαίμονας Ὑενέσθα:, xal µηγχέτ, αὐτοῖς ἐφιχτὴ;

εἶναι. Οἱ δὲ ἑππεῖς τῶν ἵππων τούτων, ὁ νοῦς xdi

λόγος, ot ἐπέθησαν τοῦ ἐπιθυμητικοῦ μέρους, μα"
xpóüsv γενήσονται τῶν προτέρων παθῶν, xal 7
τῆς σωφροσύνης xai ἀγνείας πτεροῖς χουφινόμτνιι
πετασθήσονται εἰς οὐρανοὺς, οὗ ὁ Χριστὸς ὥστε
ἄνω φρονεῖν, xal σὺν ἐχείνῳ εἶναι, χαὶ προθυμεῖσήι
πρὸς τὸ φαχεῖν τὸ ξύλον τῆς ζωῆς.

Συντέ.εια εἰς ἀσεθεῖς (Est ἀν θεσεηχότας spor-
ώποις αὐτῶν é£ &vareíac. Τοιούτων, φηδὶ, t
Χαλδχίων ὄντων, οἴους ὁ λόγος ὑπέγραψε, συντέλεᾶ
ὕξει ἐπὶ τοὺς ἐν Ἱερονσαλὴμ ἀσεθςῖς, 105; ἀνθαστη-
χότας τῷ 8s χατὰ πρόσωτον xai ἀναιδῶς αὐτῷ
ἑναντιουμένους. Ἡ ὅτι οἱ Χαλδαῖοι £xsivoug gui
σουσι τὸὺς ἀνθεστηχότας αὐτοῖς καὶ εἰς πρότωπ
πολεμοῦντας. Tou; γὰρ προγχωροῦντας xal oU:
λοῦντας, xal τὴν ὑπ᾿ αὐτοὺς δουλείαν αὖθαι,έτως
ὑποδυομένους, ἀνέτου; ζὲν ἑάτουσιν * ὃ xai ἀπὸ τοῦ
Ἱερεμίου μανθάνοµεν. Καὶ ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους à
συντέλεια Tixe, τοὺς ἀζεθήσαντας εἰς τὸν geni i
τοῦ θεοῦ Υἱὸν, xal ἀντιστάντας αὑτῷ, οὗ χρύθόπλ,
ἁλλ’ ἀναφανδὺν καὶ πεπαῤῥησιχσμένως, ὥστε

831 ΕΧΡΟΡΙΤΙΟ IN PROTHETAM HABACUC — CAP. I. 838

εἰπεῖν * "Aper, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. ᾽Α)λὰ καὶ A Tolle, tolle, crucifige ipsum . Ad hac, in. singulos

τῶν xaÜ' ἑκάστην ἁμαρτανόντων xa! παρανομούν-
των, τέως μὲν φείδσται ὁ 8z5;, ἕως ἂν μµετριώτερον
τν xaxlaw µετίωσιν * ὅταν δὲ ἐχρήξωσι ταύτην,
ὥστε πεπαῤῥησιασμένως ἀσεθεῖν, τηνιχαῦτα ἐπάγει
αὑτοῖς τὴν συντέλειαν.

Kai συνάξει ὡς ἅμιιον αἰχμα.]ωσ.αν. Ἐπειδὴ
ob Ἱσραηλίτα, ἁρέντες θεὶν xai τὶν ἐχείνου βοί-
θειαν, τῷ οἰκτίῳ πλήθει ἐθάῤῥουν, crotiv, ὅτι Κἄν
πηλλοὶ γενήσεσθε, ὥστε χαὶ ἅμμῳ παρεικάςεσθαι,
6 Βαθυλών:ος βασιλεὺς αἰχμαλώτους ὑμᾶ; πο:ᾖσε-
ται. ᾽Ἀλλὰ xai ὁ ἓξ ἐθνῶν λαδς. τελειωθέντες ἐν
Χριστῷ, καὶ ἄλλος ἄλλου (71) διδάσκαλοι γενόµενοι,
χολλοὺς αἰχααλωτίσουσιν εἰς τὴν ὑπαχοὴν τοῦ Χρι-
τοῦ

Καὶ αὑτὸς ἐν βασιλεῦσι τρυφῄσει, xal τύραν-
vot (72) παίγγια αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς εἰς πᾶν (15)
ὀἀχύρωμα ἑμπαίξεται, καὶ βᾳα.1εῖ χῶμα, xal xpa-
τήσει αὐτοῦ. ἘἜπειδῃη ol. Ἰσραπλίται τοῖς οἰκείοις
Φασι)εῦσ.ν Σθάῤῥου», καὶ τοῖς πλησιοχώροις δὲ προσ-
ἐτρεχον, εἴτε βατιλεῖς ἦταν, τουτέστι ἐννόμως ἄρχον-
τες, εἶτε τύραννοι, παρανόµω: xal ῥιαίως κρατοῦντες,
χαὶ τῇ αὐτῶν δυνάµει χαὶ συμμαχία ἐθάῤόουν, χαὶ εὖ
τῇ τοῦ θεοῦ’ φτοὶν, ὅτι ὁ Ναδουχοδονόσορ ῥᾳδίως περι-
έσται τούτων τῶν βασιλέων, xal τρυφὴν ἡγήσετα,
(74) καὶ ἆνα,μωτὶ πάντων κρατήσει. Οὕτω γοῦν xaY
τὴς Ἱεχονίαν δεδεµένον ἀπήγαγε, χαὶ τὸν Σεδεχίαν
ἁτετύφλωσε, χαὶτῇ Aiyonto δὲ βαρὺς ἐἑπετέθη. ᾽Αλλὰ
xiv αἱ πόλεις εἴεν ὀχυρα), καὶ φρούρια δυσάἸωτα,
καὶ τούτων χρατίσει, ὥσπερ παίζων μᾶλλον, 7|
στουδάζων. Χῶμα, γὰρ, qnot, µόνον βαλεῖ, ὥστε τῷ
τείχει ἀντεγεῖραι τοῦτο, ὃ οὐδὲ πολεμικῶν ἀνδρῶν
ξεῖται , ἀλλὰ τῶν σχευοφόρων xaX τῶν θητεύειν
μεμαθηχότων. Οὕτω δὴ τὴν Τ;ρον εἶλεν ὁ Βαδυλώ-
νιος. Ταῦτα xai περὶ τοῦ δ.αθόλου νοεῖται, ὃς τοὺς
Ἰσραηλίτας, ἄμμον ὄντας, καὶ οἰχείους (15) τῇ ἆλ-
μυρᾷ τοῦ βίου θαλάσσῃ. ὡς ἀγαπῶντας τὴν δό-
£x» τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον, Ώπερ τὴν δόξαν τοῦ
Θεοῦ, εἶλεν αἰχμαλώτους, xal ἑνέπαιξε τοῖς ἄρχ-
ιερεῦσι, καὶ τοῖς λοιποῖς αὑτῶν ἄρχουσιν, ot βασι-
λεῦσιν εἰκαζόμενοι, διὰ τὸ νόμιµον δῆθεν ἔχειν ἁρ-
χῆν, τύραννοι τοῖς τρόποις σαν, x3 εἰς τὰ ὀχυρώ-
gaza αὐτῶν ἑνέπαιξε, πείσας αὐτοὺς χακῶς νοεῖν
τὰς Γραφάς. Ἡ yàp τῶν Γραφῶν γνῶσις, αὐτοῖς
ὀχύρωμα ’ αὐτοὶ 68 Ἶραν τὴν χλεῖδα τῆς γνώσεως,
καὶ οὔτε εἰσήρχοντο, καὶ τοὺς εἰσελθεῖν βουλομένους
ἐκώλ-ον. Ἐχράτησε δὲ τῶν ὀχυρωμάτων τούτων,
£a). χῶμα, τὴν ταπεινὴν καὶ Υ1ῖνον καὶ χάτω χει-
µένην παρεξ/γησιν, xal μηδὲν ὑψηλὸν xal οὐράνιον
ἔχουσαν' ἀγαθῶν γὰρ γεηρῶν ἀπόλαυσιν νουυσι, xal
τιμωρίας σωματικὰς, καὶ πάντα τἄλλα τοιαῦτα.

? Joan. xix, 15.

dies peccantibus delinquentibusque eatenus parcit
Deus, quatenus parcius etiam vitia et flagitia per-
petraverint. Quando vero porfregcrint, et ad sce-
lera adco proruperint, ut libere, cumque fiducia

impie agaut, tum derum adducit eis Deus finem,

et perdit eos.

- Et colliget veluti. arenam captivitatem. Quoniam
Israel.t:e, po:thabito Deo, ejusque auxilio, in propria
multitudine coufidebant , ait : Etsi tantz? copize
vestra totque. fuerint, ut vel arenz numerum ad-
vquetis, Dabylonius tamen ille rex captivos vos
ducet. Quinetiam geutium populus, in Christo con-
summali, οἱ alter alterius doctores facti non paue
cos non capient ad obedientiam Christi.

Vegas. 10. Et ipse in regibus cdeliciabitur tyran-
nique ludicra ipsius erunt ; et cuicunque muniiioni
illudet, et aggere congesto, obtinebit. eum. Quia
Israelite propriis regibus fidebant, πο fiuitim ϱ
etam accurrebant, sive reges essent, hoc cst
justis legibus reipublicze pricesseut, sive. tyranui,
hoc est inique et violenter pr:eter jus et fas sceptris
potirentur, eorumque viribus et socialibus aris
inniterentur, neque quicquam auxilio Dei : sub-
jungit, quod omuium illorum dominabitur Nabu-
chodonosor, omnibus superior erit, ouniuinque
victor , cunctisque facile przstabit , delicias
arbitralitur, citra sanguinem etiam omnes supc-
rabit. llunc enim ad modum Jechoniam vinctum
abduxit, et Sedeciam oculis orbavit, Αγγ
toque admodum molestus fuit. Quamvis autcm
civitates munita fuerint et propugnacula qua
nou facile capi expugnarique possint, bec tamen
obtinebit, ludens magis quam serio agens. Nam
aggere lantum egeret, quem contra moenia excitet,
quod ad opus ne bellicosis quidem viris eget, sed
enim lixis, el pro mercede operam suam aliis
servilem clocare suetis. Sic jan Tyrum Dabylonius
ille cepit, llc et de diabolo intelligi quidem poe-
sunt, qui Israelitas, arenam cxsistentes et domos,
in salso hujus vitze salo, seu diligentes gloriam
hominum magis quam gloriam Dei, cepit capiivos :
etillusit primoribus sacerdotibus 1449, ct reliquis

p eoruin principibus, qui regibus aequiparati, quod

legitimum — tenerent. imperium, tyranni tamen 1η0-
ribus suis vixerunt, horum munitionibus illus;t
Satanas, persuadens eis, ut. Scripturas perperam
intelligant : siquidem Scripturarum cognitio ipsis
est munitio. At illi tulerunt clavem cognitionis,
nec ipsi ingrediebantur, alios tamen ingredi volentes
arcebant : proinde hzc munimenta, egesto aggere,

Varie lectiones et note.

(71) "Αλλος ἄλλοις, Cod. Ven.

(13) Τυραννήσει, Cod. Ven.

13) Πόλεως, civitatis. Cod. Ven. ..

74) Καὶ τρυφὴν ἠγήσεται τὸν πρὸς αὑτοὺς πύ-
εμον, καὶ τοὺς τυράννους δὲ παίγνια ἡγήσεται, εί

delicias existimabit bellum adversus ipsos, atjue
iyrannos ludicra putabit, Cod. Ven.

(79) Addictos [also viue nari. Lonicerus pro οἱ-
κείους, addictos, οἴχους, domes legit.

Sf acum. AN

-2 €?

τα Cet a e ποτ τπτ] .

839 THEOPIIYLACTI BULGARLE ARCHTEP. ST

Satanas dejecit : aggere, inqnam, hoc est, abjecta,
terrestri, imo jacente falsa interpretatione, quae nihil
sublime neque coleste spiret : honorum namque
terrestrium solummodo fructum, et cerporales poe-
nas, et omnia id genus alia sacerdotes intelligant.
fteges etiam et tyranni sunt, qui dominantur affec-
tibus, propterea quod regant et cogant naturam.
Quia enim violentum — est. regum. colorum, εἰ
violenti rapiunt illud **, omnes virtutem amplexi,
reges dici queant et. tyranni : partim quod hie
regnantes, ilie efiam regnaturi sint perfectius,
quando Christus manifestatas fuerit, vita nostra :
partim. quod veloti. tyranni deprimant, vitnque
faciant naturze. Quando igitur (76) virtute armatus
semper pugnam committens, aliquem animi motum

A "AX xai βασιλεῖς τύραννοί elotw. oi βασιλεύσαντις
τῶν παθῶν, διὰ τοῦ τυραννῆσαι xaX βιάσασθαι «v,
φύσιν. Ἐπειδὴ γὰρ βιαστή ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν
οὐρανῶν, xal βιασταὶ ἁρπάζουσυο αὐτήν. ni.
τες οἱ τὴν ἀρετὴν µετιόντες, xax βασιλεῖς ἂν λεχθεῖεν,
xài τύραννοι’ τὸ μὲν, ὡς ἐνταῦθα βασιλεύσαντες,
καὶ ἐκεῖθεν βασιλεύοντες, τελεώτερον, ὅταν ὁ Χρι-
στὸς φανερωθῇ di ζωὴ ἡμῶν) τὸ δὲ, ὡς τυραννή.

'σαντες χαὶ βιασάμµενοι τὴν φύσιν. "Όταν οὖν ὁ à
τοῖς χαλοῖς πολεμῶν, ἰσχύσῃ τινὰ τῶν τοιούτων xal.
ελ ἷν, ἑντρύφημα τοῦτον ἔχει καὶ ἐμπαίζει αὐτῷ
(τὰ γὰρ βρώµατα αὐτοῦ ἐχλεχτά), xai μάλιστα d;
ἁπόγνωσιν τοὺς τοιούτους ῥίπτει, ὡς τὸν ἅθλιον Ἰωύ.
δαν’ xal παντὸς δὲ ὀχυρώματος χρατεῖ βάλλων χῶμα,
Τὸν γὰρ χοῦν τῶν vrlvov φροντίδων βάλλων v

prosternere valuerit, delicias in hoc habet, eique Ἑ ἀνεχείρων, πολωρχεῖ τὸν ἀνβρώπινον νοῦν, χαὶ αἱρεῖ,
illudit : epulz enim ejus tales suntlautz etelecte, ὃς ὀχύρωμα ὑπὸ θεοῦ ἔχτισται.

πο maxime hujusmodi animi perturbationes ad desperationem adigit, perinde atque infelicem Ji-
dam, omneque munimentum occupat educlo aggere, Etenim aggerem terrestrium curarum jaciens 1

excitans, egerensve, obsidet humanam mentem, el capit, que mens a. Deo conditum est mui-

" mentum.

Vans. 1T. Tunc permutabil spiritum, et pertrans-
ibit, et placabitur. Quando, inquit, hec omnia de-
monstraverit Dabylonius, et omnia videbitur vicisse,
tum permutabit Deus spiritum, hoc est, vehemen-
tem indignationem qua flagrabat adversum impios :
et perget, seu transibit, hoc est eminusereinove-
bitur ab fis qui puriuntur, non porro ipsis astans
et observans ipsorum opera, ponamque exigens,
et propitius eis erit. Hoc autem dixit, non quod
Deus retrogradus sit, ut qui facile permutetur :
sed quod decente pena exacta, ac :cgrotis alter-
nantibus et sufficientibus pharmacis adhibitis,
in posterum cesset a medica disciplina. Praeterea
l;raelitas, cum viderit a diabolo captivos factos,
non repellet Deus, populum nempe suum quem
prascivit: verum placatus erit Judais, meliorem
mentem induentibus, baptizatisque in nomine Do-
mini Jesu. Haec autem maxime ex Actis disces.
Tria millia eniu videbis, et quinque millia, et mul-
tas myriades, quas Paulo Jacobus monstrat **. Porro
hoc ipsum frequenter contingit, Nemo (77) enim
a diabelo victus despondeat animam. 13443 Quando
enim ad extremum malitie perductus faerít, tum
spiritum in eis (78) praeum Deus permutabit in bo-
num et pertransibit servantem viam, abducentem-
que a vitio ad virtutem, a terra in coelum :'et (79)
egredietur ad Deum per resiplscentiam, quia prz-
sciti a Deo imbuuntur. Non enim 'iinplacabilis est
D'eus, sed miserator est, et propitius erit peccatis,
el non perdet. —

?* Matth. χι, 19. !* Act. ri, 11.

Τότε uecaba Asi τὸ αγεῦμα, xal διελεύσεται καὶ
ἐξι]άσεται. Οπηνίχα, quoi, ταῦτα πάντα ἑνδεί-
ξηται ὁ Ἡαθυλώνιος, xal πάντων δόξη χματῆσαι,
τότε μεταθαλεῖ ὁ θεὸς τὸ πνεῦμα, τουτέστι, «ty
θυµώδη ὀργὴν, ἣν εἶχεν ἐπὶ τοὺς ἀσεθεῖς, xai &-
ελεύσεται, τουτέστι, πόῤῥω τῶν κολαζοµένων γεή.
σοται, μηχέτι αὑτοῖς ἐφιστάμενος χαὶ ἐπιτηρῶν τὰ
ἔργα αὐτῶν χαὶ δίχην ἁπαιτῶν, καὶ Du; aito;
ἔσται. Εἶπε δὲ τοῦτο, οὐχ ὅτι ὁ Θεὸς παλίμθολός ἐστιν

C εὐχόλως µεταθαλλόμενος, ἀλλ᾽ ἅτι την προσῄχουσαν
δίχην ἀπαιτήσας, χαὶ τοῖς νοσοῦσι τὰ χατάλληλα
xal ἀρκοῦντα ὑπιθεὶς φάρμακα, ἕπαυσε λοιπὸν ch
ἰατριχὴν ἀγωγήν. ᾽Δλλά χαὶ τοὺς ἐξ Ἰσρεὴλ 660;
ὅταν ἵδῃ τῷ διαδόλῳ αἰχμαλωτιαθέντας, οὐκ ἀπώ-
σεται τὸν λαὺν αὐτοῦ ὃν προέγνω * ἀλλ’ ἴλεως ἔσται
τοῖς Ἰουδαίων μετανοοῦσι, xaX βαπτιζομένοι, εἰς 3)
ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ * xai ταῦτα µαθήσῃ ác
τῶν Πράξεων μάλιστα. Toug γὰρ τρισχιλίους ὄψει
καὶ πενταχισχιλίους καὶ τὰς πολλὰς µυριάδα», 5;
τῷ Παύλῳ Ἰάκωθος δείχννσι. Καὶ ἑκάστοτε δὲ «oim
γίνεται. Καὶ πᾶς 6 ὑπὸ τοῦ διαθόλου κρατούμενο,
μὴ ἀπογινωσχέτω. "Ozs γὰρ εἰς τὸ τῆς χαχίας boys
τον κατενεχθῇ, τότε μεταθαλεῖ τὸ πνεῦμα, τὸ b
αὐτῷ πονηρὸν, εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ διελεύσεται shy

D σώζουσαν ὁδὸν, xal ἀπάγουσαν ἀπὸ χαχίας εἰς ἐρε'
thv, καὶ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν, xal ἐξιλάσεται ti)
θεὺν διὰ µετανοίας ὑπὲρ τῶν προγεγονότων, 0ὗ
γὰρ ἀνίλαστός (80) ἐστιν, ἀλλ᾽ οἰκτίρμων, χαὶ ἱλά-
σεται ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ οὗ διαφθερεῖ.

Varie lectiones et note,

(76) Cum igitur is, qui bonis. (viris) continenter
bellum infert (scilicet diabolus) aliquem istiusmodi
virorum deprimere valet, hunc in. delictis habet, εἰ»
que iliudit : epule namque ejus eleciam sunt, talesque
viros in. desperationem maxime conjici, wt infeli-

ccn Judam, eic. Sic Greca verba.

(77) Deest. γὰρ, enim, in textu Graco.

(18) Grece αὑτῷ, ipso, et merito; sermo enim
est de eo qui a diabolo vincatur.

(79) E: placabit Deum per paenitentiam, qua ptre-
teritorum eum paniteal facinerum. Sie Greca 8
n

ant.
(80) ᾽Ανοίκτιστος, misericordie expers, Cod. 81.

8.11

EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — 645. f.

Αὕτη ἡ ὶσχὺς τῷ θεῷ µου. θαυμάσας 6 προφή- A

της τὴν τοῦ Θεοῦ χρησιότητα, ἀναθοᾷ, ὅτι Ἡ
τοιαύτη ἰσχὺς τοῦ οὕτως παιδεύειν, xal πάλιν οὕτως
οὐχτείρειν, χαὶ μεταθάλλειν τὴν τιµωρίαν εἰς ἔλεο",
οὐχ ἄλλῳ τιν π,οσήκει, T] σοὶ τῷ θξεῷ µου. Σὺ γάρ ὁ
θαγατῶν xal ζωογογῶν'. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ κατ ἔχλο-
hv» M;uga ἑἐρεῖς, θαυμάζων. πῶς οὓς ἀπώσατο
(55), αὖθις εἰσεδέξατο ΄ χαὶδιὰ τοὺς Ex Χαχίας ἐσχά-
τες ἐπιστρέφοντας, ὅταν Donc αὐτοὺς εἰς τὸ O10; τῆς
ἀρετῖς ἀναδραμόντας * οὗ γὰρ ἀνθρωπίνη Ἰσχὺς
τοιαῦτα δύναται, ἆλλλ θείας ταῦτα τῷ ὄντι δυνᾶ-
µεως xa χάριτος, προσ)αθούσης xai τὴν ἀνθρωπίνην
προαίρεαιν. Aa Λλοῦντος (84) γάρ σου, épsi* Ἰδού
πάρειµι, οὐχν α.γῶντος " καὶ "Arvoitor τὸ στόμα
σου, xal xAnpocw αὑτό. Zo ἄνοιξον πρῶτον, εἶτα
ἐγὼ πληρώσω.

Οὐχὶ σὺ àx' ἀρχῆς Κύριος ὁ θεὺς ὁ ἅγιός uc;
Kal οὗ (ιὴ ἀποθάνωμεν. El γὰρ 521 dust; ταρ-
έότµεν, ἀλλὰ σὺ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τῶν πατέρων
uy Κύριος ἧσθα, 6 θεὶς 6 ἅγιος, ὁ μηδὲν ἀχάθαρ-
του ὑποδεχύμενος, καὶ ὃ,ὰ τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἀπωσά-
µενο; ὡς ἀκαθάρτους. Ἐπεὶ οὖν σε ἀρχαῖον Δεστπότην
ἔχομεν, οὐ μὴ ἀπυθάνωμεν, τουτέστιν, οὐ μὴ ἐξολο-
Ὀρευθῶμεν (ND), οὐδὲ πανωλεθρίαν ὑποστησόμεθα.
"Opa δὲ, ὅτι παλαιᾶς ἀναμιμνήσχει τὸν chu οἰκε:ό-
τητος, ὅπερ κα) ὁ Παῦλος λέγει περὶ τῶν Ἴσρατ-
λιτῶν, ὅτι Ἐχθροὶ διὰ τὸ EvuyyéAior, 4AA' ἆγα-
πητοὶ διὰ τοὺς πατέρες. Καὶ πρὸς τὸν ἐν of
δὲ xal ἀπ' ἀρχῆς bra A? 20 καὶ θεὸν ὄντα, λέγο.τ)
ἂν ταῦτα, ὃς καὶ "Ἁγιύς µου ἐγένετο, τουτέστ.ν,
"Ynip ἐμοῦ ἁγίασμα xal προσφορὰν ἑαυτὸν προσ-
ἔνεγχε, τῷ θανάτῳ τὸ σῶμα ἑἐκδοὺς, χαθὰ καὶ ἔλεγε -
Καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἑγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν'. Διὸ dust;
ἀτεθάνομεν ον dv τῷ ᾿Αδὰμ θάνατον * αὐτὸς γὰρ
εἷς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, (va τοῦ θανάτου ἡμᾶς
Συτρώσηται. Καὶ ὁ ix τῆς ἀρετῖς δὲ πεσὼ», εἶτα
εἰς αὐτὴν ἑπανιὼν, &pet * Οὐχὶ σὺ ἀπ᾿ ἀρχῆς 550a
Βὐύριός µου; As ἐἑπαναδραμὼν ἐπὶ τὸν ἀρχαῖον
δξεσπότην tbv ἅγιον, ουγὼν τὸν ὀκάθαρτον, τόραν:
νυν, οὐ μὴ ἁποθάνω, ὡς ἄπογνούς.

Ππύρ:ε, εἷς κρῖμα τέταχας αὐτόν. Τίνα αὐτόν ,
τὸν Βαθυλώνιο», ὥστε χρῖναι καὶ παιδεῦσαι
τὸν Ἱσραὴλ, f| τὸν tv. Ἱερουσαλὴα λαὸν, τέταχας
εἰς χατάχριµα. 'AX)À xal τὸν Κύριον Ἰησοῦν εἰς
xplga τἐταχεν, ὡς αὐτός φησιν * Elc xpijua ἑγὼ εἰς
τὸν κόσμον ᾖ-1θον, ἵνα οἱ uf). β.Ίέπογτες | Aé-
vicc, καὶ οἱ β.έπογτες tvgAol γέγωνται. Καν
τὸν ἄνθρωπον δὲ τέταχεν ὁ θεὸς εἰς τὸ ὃ-αχρίνειν
τὸ xa)bv ἀπὸ τοῦ χακοῦ, xal μὴ τὸ σύμμιχτον &5-

*! | Reg. n, 6. !? Pgal. rxxx, 11.

D

13 fion. x1, 98.

812

psa (81) est fortitudo .Deo ineo. Demiratus pro-
pbeta Dei benignitatem exelamat : Talis virtus
sic castigandi , ac rursum miserandi, conver-
teudique punitionem in oleum (82), nemini alii,
quam tibi Dco meo convenit. Tu enim es, qui mor-
tificas et vivificas**. πο ctiam juxta electionis
consilium dicere queas, demirans quomodo ques
repulit, rursus susccpil : et propter eos qui ab
extrema malitia gradum retroflectunt, quando vide-
ris eos ad cacumen virtutis. recurrere. Nec enim
humanz vires talia pos:un!t, verum divin:e Sunt
hac revera virtutis et gratie, humanam voluntàa-
tein. accipientis. Loquente namque te dicet : Ecce
adsum : tacen'e vero te, Aperi, iuquit, os tuum, &
imptebo illud '*.. Tu primum — aperi, deinde ego im-

B plebo.

VEBS. 12. Nonne tu ab initio Dominus Deus san-
ctus meus? Et ne moriamur. Etsi ciii nos. pra-
varicati. sumus, tu multis tamen retro s:eculis, οἱ
a principio, patrum nostrorum Dominus eras. Deus
sanctus, qui niliil iinumundum recipis, ct propterca
nos ceu immun:dos repulisti. Quoniam izitur te pris.
cum Dominum nostrum habemus, ne, quivso, mo
riamur, loc est, ne, obsecro, peuitus exscindamur,
neque interitum funditus sustiucamus, Vide autem
quomodo veteris Deum proprietatis suze conmo-
nefaciat, quod et Paulus de lsraeliüis affirmat :
Hostes, inquit, propter Evangelium , dilecti autem
propter patres 15. Wiec etiam οὐ Sermoneui et Deum
in principio exsistentem, transferri queant, qui
sanctus meus facetus est, hoc est, pro me san-
ctificationem et oblationem 9656 ipse obtulit,
morti corpus tradens, periude ac etiam | dixit ; E:
pro ipsis meipsum ego sanctifico 1». Propterea et nos
mortui sumus, morte qua est in Adam. Nam ipse
unus pro omnibus mortem obiit, ut a morte nos
liberaret. Przeterea qui a virtute excidens, ad ipsam
fuerit reversus, dicet : Nonne tu ab iuitio eras Do-
minus meus? Quare recurro ad. veterein. lerum
sanctum meum, iclicto immundo. tyranno, ne υιό”
riar veluti desper.ms.

Domine, ad judicium ordinasti eum. Quem eum?
Vel Babylonium, ut judicet 144A οἱ castiget Israe-
lem , vel populum llierosolyuis constituisti ad
condemnationem. Quin etiaai Dominum Jesum iu
judicium ordinavit, ut ipse ait ; In judicium ego in
mundum veni, ut. non videntes. videant, et videntes
ceci fiant **.. Hominem. etiam constituit Deus, ul
bonum a malo. dijudicaret atque secerneret, et ne
proniiscuo velitoque ligno vesceretur, quod est vo-

' joan. xvii, 19... Joan, ix, 53.

Vario lecliones et ncta.

(84) Pro ipsa Graece αὕτη, hec.
(82, Lonicerus legisse videtur ἔλαιον, oleum, pro

(84) Loquente enim te, djget, Ecce adsum, mon
silente ; et : Aperios tuuin, et. inplebo. illud, εἰς.

Sic ex utroque Cod. Ven. et Dav.
(85) Verba τουτέστι», οὗ μὴ ἐξο]οθρευθῶμα», huc
est, ne penitus exscindamur, d:sunt in Cod. Vea,

quo in utroque Cod. Ven. et Bav. est ἔλεον, miseri-
cordiam.
(35) Πῶς οὓς ἁπώσασθαι Σδόκει, quos repulisse
zidebatur, Cod. Ven.
PaTRoL. Gg. CXXVI. J

υγ

πμ mo

9i3 THEOPHYLACTI BULGARÜ/E£ ARCHIET. 8u
luptas, pulclrra quidem et bona apparens, rcvéra A λου ἐσθίειν, ὅπερ ἰστὶν ἡδονὴ, χαλὴ μὲν φαινομένη,

autem mala exsistens.

Ei [iuzit me Deus, ut arguam institutionem. Com-
memoratam, :aquit, poenam decrevit ccntra Israe-
Jem, me aütem prophetam (ivait, id est, posuit et
gegregavit nt arguerem, hoc est, indicarem poenam
hanc contra ipsos decretam. Dominus itidem Je-
sus dicere queat : Formavit me Deus Pater, tiuxit-
ve in Virginis matrice, ut arguam legem, ct dc-
monstrem eam esse imperfectam, Eam ob rem
etiam aiebat : Dictum cst veteribus : Non. machabe-
ris. Ego vero dico vobis : Qui intuitus [uerit mulic-
rem, ut appelat. illam?**, et qui sequuntur. Lex
enim erat. institutio qua. utebatur. Deus, ac disci-
plina, tradita. imperfectis, quibus in ea habitus

eliamdum imperfectus erat. [linc et Dominus: Mo-

ses, inquit, ob duritiam cordis vestri, de divortio
legem seripsit". Arguit igitur legem, eque atque
sol fulgore suo, lucernam. Neque enim glorificatum
est, inquit, quod glorifcalum est, propter excellen-
temi gloriam . Ac magnus ille. Petrus, de prophe-
tico sermone ait : Cui. benefacitis. auendentes, tan-
quam lucerng. ardenti in squalido loco, usquedum
dies irradiel, et Lucifer oriatur in cordibus vestris '*.
Insuper Scribzx οἱ Pharisei institutio erant populi,
quos arguens. dicebat : Ve vobis, Scribe et Phari-
su i hypocrite, quoniam hac el hee commiutiis *.

Yras, 12. Purus est oculus (uus. ne cernat mala,
intueri in labores non. poteris. Utquid. intueris in
conlemplores? ln. quibus supra dubitavit, corum
soluta est eliam dubitatio. Juin nunc vero prop:ec
Chaldaeos pendet animi. Neque hoc lit, perinde
quasi ipse vates diluiionis indigeat. Qui enim in-
diserct, qui aliis ut indicet. et instituat, formatus
est? At énim quia auimadvertit apud plerosque de
hisce nascituram quistionem, ideo adducit. Ambi-

genLenim, quam ob causam Chaldzis longe ne-

quioribus, Israelitas minus impie agentes Deus
wadiderit : hujus rei gratia hzeret ejus animus, et
ad Deum : Novi, inquit, quod purus est oculus
tuus, ut qui nolit intueriin prava opera, nee possit
inspicere labores, quibus scelerati, vitiis perditi,
et flagitia designautes, simpliciores affligunt. Eccur
gitur conremptores, hoc 1/55 est, arrogantes, osten-
t tores, et legum tuarum despcctores Clialdieos in-
iueris?. Cur mitiure et mansueliore in eos. affectu
intueris ? Cur lzetos dies illos transigere siuis.
Conticesces interiin, dum impius devorat justum.
Devorat, inquit, impius Babylonius justum lsrae-
litam, tuque iuterim siles. Quare hoc lit ? Justum
autem dicit lsraelitam respectu Babylonii, quasi
dicat, justiorem. Peccaverunt quidem διλθ-

xaxh δὲ «jj ἁληθείᾳ οὖσα,

Καὶ Ez.lacé µε τοῦ ἐλόγχει’ παιξείαν (86). : ὃν
μὲν ῥηθεῖσαν, φησὶ, τιµωρίαν ὥρισε χατὰ τοῦ
Ἰσραήλ” ἐμὲ δι τὸν ροφήτην ἔπλασε, {ουτέστι,
ἔθηχε καὶ ἀφώρισεν sl; τὸ ἑλέγχεὺν, τουτίστι͵
δειχνύναι τὴν παιδείαν ταύτην τὴν ἀφωρισμένην
χατ αὐτῶν. Καὶ ὁ Κύριος Ιησοὺς εἴποι ἂν, ὅτι
”"ὐΕπλασέ µε ὁ Πατλρ tv τῇ µήτρᾳ τῆς Παμθένο,
τοῦ ἑλέγχειν τὸν νόµον, xaX δεικνύναι αὐτὸν ἀτελῖ,
ΔΙ» καὶ ἔλεγεν' ᾿Ε/ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις ' Ob µοι.
γεύσεις. ΕΤὼ δὲ .Ίόγω ὑμῖν * 'O ἐμδλέψας ora
πρὸς τὺ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Παιδεια
γὸρ ἣν ὁ νόμος τοῦ θεοῦ, δοθεὶς τοῖς ἀτελέσιν, οἰ-
κεῖος τῇ ἕξει αὐτῶν ἀτελεῖ οὕσῃ. Ἔνθευ τοι xa
εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Moo ic πρὸς τὴν σκ.Ίηροκαρ-
δίαν ὑμῶν ἔγραψε τὸν περὶ ἁποστασίου γόμον.
"Hisyys οὖν αὐτὸν, ὥσπερ ἑλέγχει τὸν λύχνον 6

vog φανείς. Oo γὰρ δεδόξασται, qno, τὸ δεδο-

ξασμένον, ἔγεκεν τῆς ὑὐπερόα.ὶ1ούσης δόξης. Kd
ὀμέγα; δὲ Πέτρος περὶ τοῦ προφη”:.χοῦ λόγου grate
'Q xa.loc ποιεῖτε προσέχοντες, ὡς Ayro caí-
vorriév αὐὑλμὴρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυ}άση,
xai Φωσφόρος dvacel(Ay év ταῖς καρδίαις ὑμῶν,

λλλὰ xaV οἱ ΓΠραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, παιδεία

D

ἦσαν τοῦ λαοῦ, οὓς ἑλέγχων ἔλεχεν ^ Οὗὐαὶ tyr,
Γραμματεῖς xal Φαρισαῖοι ὑποκριταὶ, ὅτι τάδε
xal τάδε ποιεῖζΒ.

Ka0apóc d ὀφθαλμός σου τοῦ μὴ ὁρᾷν πο.

C 2ηρὰ, καὶ ἐπιθ.έπειν ἐπὶ πόγους οὗ Cvrijcg fra

τί ἐπιθ.έπεις ἐπὶ τοὺς xacazporobrrac; "0 μὲν
Γπόρει, χαὶ λέλυται fj ἁπορία (S7) ἐκείνη ^ voy &
διὰ τοὺς Χαλδαίους ἀπορεῖ * οὐδὲ τοῦτο, ὡς αὐτὸς
δεόµενος λύσεως (πῶς Υὰρ, ὃς ys εἰς τὸ ἑλέγχευ καὶ
δ:δάσχειν τοὺς ἄλλους ἐπλάσθη ;), ἀλλὰ γινώσκων,
ὅτι πρλλόῖς τεχθήσεται xal περὶ τούτων (ino
ἐπατοροῦσι» Tívo; ἕνεχεν xol; Χαλδαίοις à
στέροις οὐσιτοὺς Ἰσβαηλίτας ἧττον ἆ Σεθοῦντας π10:
έδωχε; Τούτου οὖν yági) ἑπαπορεῖ, καὶ φησιτοὺ
τὸν θᾳόν * Οἶδα, ὅτι χαθαρός ἑστιν ὁ ὀφθχλμός τοὺ.
καὶ οὗ βούλει ὁρᾷν ποντρὰ ἔργα, οὐδὲ δέχῃ ῥλέτευ
τοὺς πόνους, οὓς ἐπάγο-σιν οἱ 9» ηροὶ καὶ καχοὶ xz
χαχοποιοὶ τοῖς ἀχεραίοτέροις xal ἀσθενεστέροις. Ίνα
τί οὖν τοὺς καταφρονητὰς, τουτέστι, τοὺς ἁλαυόναν
xat τῶν aiv νόµων ὑπερόπτας Χαλδαίους ἐπιθιέπει:
τουτέστιν, Ἱλαρώτερον αὐτοῖς προσδιάχεισαι, xz
εὐημερεῖν bd; ;

Παρασιωπήσῃ ἐν τῷ xacazireiw ἀσεδὴ tir
δίκαιον. Καταπίνει, φησὶν, ὁ ἀσεδὴς Βαθυλώνιος
τὸν δίκαιον Ἰσραηλίτην, xai σὺ παρατιωσᾶς. Δια!
οὖν γίνεται; Δίχαιον δέ φησι τὸν Ἱσραηλίτην ὧν
πρὸς τὸν Βαθυλώνιον, ὡς ἂν εἰ ἔλεγε τὸν δικαιότε-

16 Matth. v, 27, 398. !? Mattb. χιχ, 8. T H Cor. n, 10. **11 Petr. 1, 19. 3 Luc. x1, 42.
. Varia lectiones el note.

v (86) Παιδείας αὐτοῦ, insiitutionem ejus, Cod.
en.

(87) "A μὲν Ἠπόρει πρότερον ὁ προφήτης, ἐπὶ τοῖς
ἐν ᾿Ιερουσαλῆμ παρανομοῦσιν Ἡπόρει, καὶ λέλυται ἡ

ἁπορία, qua quidem superius propheta dubitavit, dt
iis qui Jerusalem inique agebant, dulétavil, soluta
que est dubitatio, Cod. Vei,

με

EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. f.

616

po. Ἡμαρ-ον μὲν yàp, qnot, xa Ἰσρατλίται' A lite, verum in comparatione ad Babylonios, sunt

ἀλλ' οὖν ὡς πρὸς τοὺς Χαλδαίους, δίχαιοί ciat.

Καὶ ποιήσεις τοὺς ἀνθρώπους, ὡς τοὺς ἰχθύας
τῆς θαλάσσης, καὶ ὡς τὰ ἑρπετὰ μὴ ἔχοντα
ἠγούμενον. Ἐκ τῖς µαχροθυµίας, φησὶ, τῆς ταύ-
της (88), χαὶ τοῦ μὴ χολάζεσθαι ὑπὸ σοῦ τοὺς ποντ-
povávouc, ἀλλὰ μᾶλλον τούτοις ἐχδίδοσθαι τοὺς ἧτ-
τον πονηροὺς, ποιᾗσεις τοὺς ἀνθρώπους μηδὲν δια-
φέρειν τῶν ἰχθύων, o? μήτε νόμους μήτε κριτὰς
ἔχουσιν, -ἀλλ᾽ εἰς βορὰν τοῖς δυνατωτέροις οἱ ἆσθε-
γάστεροι «πρόχεινται ἀλλὰ καὶ τοῖς (89) ἑρπετοῖς
παρεκικέναι͵ ἃ διὰ πὸ πονηρὸν τῆς φύσεως, οὐδὲ
ἡγεμόνας ἔχουσιν, ὡς -ἅμικτα ὄντα χαὶ μιτάλληλα
(90). Τὰ yàp.g' ἠγεμόνα (91) ταττόµενα τῶν ζώων,
ἡμερώτερα (93), «ιλοίχειον καὶ συγαγελαστιχὸν τὴν
φύσιν ἑνδεωινύμενα χαὶ διὰ τούτου. ἀαταφρανηταὶ
δὲ xai ἀνωτέρω εἴρηνται οἱ δαίμονες, ἐφ᾽ οὓς παρι-
αιωπῶν Ó Geb; τοὺς πρὸ τῆς οἰκονομίας χρόνους
ἁποίει τοὺς ἀνθρώπους AE ἀποτελέσματας δίκην
ἰχθήων ζῆν, ἁλαγωτάτους ὕντας καὶ ἀφωνοτάτους.
Οὔτε γὰρ ἣν ἐν αὐτοῖς ὁ τῆς εὐσεδείας λόγος, οὔτε. δο-
ξολογίας φωνῆ πρὸς θεόν ᾽ ἀλληλοκτόνοι δὲ μᾶλλον
σαν, καὶ τῇ ἁλμυρᾷ τοῦ βίαυ θαλάσσῃ ἑνζωογο-
νούµενοι. Πιχράν τε οὕτως ἂν ὁ τρόπος τούτων,
ὥστε λέγεσθαι' Ιὸς ῥσπίδος ὑπὸ τὰ χεί.1η αὖ-
τῶν, «al θυμὸς αὐτοῖς χατὰ civ ὁμοίωσι' τοῦ
ὄρέως.

justi.

Vrns. 1d. Et facies. homines, tanquam pisces
maris, el reptilia que duce carent. Ex lenganimitate
bac, inquit, et ex hoc quod sceleratissimi quique
pro 8uo merito non puniuntur, sed ipsis potius
minus mali in poenam abs te traduntur, nihil dis-
crepare facies mortales a piscibus, quibus neque
leges sunt, neque judices, verum cibi loco po-
tentioribus imbecilliores objiciantur. Propterea
reptilibus, seu venenatis serpentium generibus,
similes reddis, que ob nature sux amaritiem,
neque duces habeut, ceu exsortia misturai et socie-
talis, et mutuo inter &ese odio sw»vientia, Nam
snimantia sub decem consti&uta, | mansuetiora

p sunt, contübernii et societatis amantem, tum gre-

gis et armenti scquacem naturam οί indolem per
hec indicantia, Porro contemptores etiam in su-
perioribus dicti sunt. daemones, αι) quos contice-
scens Deus, temporibus nondum dispensati-Evan-
gelii, faciebat homines prorsum piscium instar
vivere, ab omni ratione alicnissimos, maxime
brutos, et omni voce destitulos ac plane mutos :
neque enim in eis pietatis erat sermo, neque ho-
uorific ntie vox ad Deum : mutua inter 8e cede
alius erga alium graisantes, et in turbido falsove
vile inari sese : multiplicantes progenerantesque.

Aique hac eorum vite ratio agaruljeuta. erat, ut diceretur : Veuenum. aspidum sub. labiis eorum, ac

enuuas. εἰς per similiudinem eerpentis *!.

ZvrtéJAeior ἐν ἀγχίστρῳ ἀνέσπασε, xal stA- C

κυσεν αὐτὸν ἐν dpugi6Aiocpo, xal συκήγαγεν
αὐτὸν ὁν τοῖς σαγήναις αὐτοῦ. Εἰπὼν, ὅτι χατα-
«uet. b ἀαεθὴς τὸν δίκαιον, καὶ ὅτι γενήσονται οἱ
ἄνθρωποι, ὡς .ἰχθύες τῆς θαλάσσης, δείχνυσι νῦν,
περὶ ενος λέχει ταῦτα, «καὶ ὅτι περὶ τοῦ Βαθυλω-
Μου. θὗτος yàp, φηαὶ, τοσχύτην.ἔχει δύναμιν, ὡς
ὀλόχληρα ἔθνη (τοῦτο γὰρ δηλοὶ ἡ συν τέ.λεια) ἄνα-
σαᾷν -οἷόν -τινι ἁγκίστρῳ τῇ οἰχείᾳ ἰσχύξ, xai ἑλ-
πύειν. αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ, αὐτὴν τὴν συντέλειαν, Ev
ἀμφιβλήασχαρῳ ταῖς δειναξς µεθόδοις (95) (hà γὰρ
'E6paix! συνήθεια, τοῖς ἀρσενιχοῖς ἀντὶ θηλυνῶν
χρῆται), καὶ συνἠγαγεν ἐν ταῖς ααγἠναις, ταῖς
πολεμιχαῖς δυνάµεσι. Καὶ. ὁ διάδολος δὲ ὅλον ἐθή-
psuas τὸν ἄνθρωπον, xaX εἴλχυσεν αὑτὸν τῷ τῆς

Viens. 15. Consummationem in hamo evnlsit, tra-
vitque ipsum in reti, et congregavit ipsum in sage-
nis suis. Cum dixisset, quod devoret impius ju-
stum, quodque homines assimilentur uiarinis
piscibus : demonstrat jam quo de lizc pronuntiet,
iimirum de Babylonio. Is enim tantam habet vim,
uL omnes gentes (id.enim indicat consummatio)
extrahat, evelat, veluti bamo quodam, hoc est
proprio robore, trahatque ipsum, pro, ipsam con-
summationem (flebraica enim consuetudo, mascu-
linis pro: femininis utitur) in reti suo, hoc est
duris compendiis et &tudiis. Et collegit in sagenis,
hoc est bellicis viribus. Porro diabolus totum
eliam venatus est hominem, et attraxit eum inobe-
dienti:: hamo ad gustus illecebras, ipsa Dei equa-

παραχοῆς ἁγχίστρῳ, καὶ τῆς Υεύσεως δελέατι, προ- D litate proposita : collegitque ipsum, et propriissi-

πιθεὶς τὴν ἰσοθεῖαν * xal συνήγαγεν αὐτὸν, χα) oi-
κειότατον ἐποίησεν ἓν ταῖς σαγᾖναις τῶν πολυπλό-
Χων xal ποικίλων ἡδονῶν. Οὕτω γαὶ vov ποιεῖ ’
πρῶτον ἀνασπᾷ τὺν νοῦν, ἁποσπῶν αὑὐτὺν τῷ Kopie
κολλώμενον, τῷ ἀγκίστρῳ τῆς εὐηδόνου ἀνθυμήσεως'
εἶτα ἑλχύει αὐτὸν €i ἀμφιδλήστρῳ τῆς συγκαταθό-
σεως, ἀμφοτέρωθεν χρατῷν αὐτὸν, Ex τε τοῦ ἐνθυ-

3! Ps3i. xi, 53.

mium sibi fecit 146 in, s»genis multplicium οἱ
variarum voluptatum. Sic hodieque facii : Primum
mentem venatur, avellens. ipsam α Domino, cui
agglutinata erat, hamo voluptwogm cupiditatis.
Dcinde trahit ipsam reti eonfaederationis et assen-
$us, utrinque ipsam tenens, cum cogitando et cu-
piendo malum, tum assentiendo οἱ confaederando.

Varie ' lectiones et note.

(83) Τοιαύτης, tali, Cod. Bav.

(89).Plura Jegisse: videtur Lonicerus, eum ha-
beat seu 2enanaüs serpeniium generibus, quis cum
in. Ven. pn in. Bav, Ms. desiderantur.

(90) Πρὸς ἄλλιλα, Cod. Ven.

(91) 'Hyspóvt, Cod..Bav.

192) Ἡμερώτατα, God. Bav.

(95) Δολεραῖς µαθόδοις,, φο{φαίε. melhedis, aeu ra-
tionibus. Cod.. Ven.

δ11

facere malum, (um. proprium ipsi etiam Satanas
exsequitur, perducens cam illo, ut. abutatur pro-
priis cupiditatibus suis, ad desperationem | juxta
compellens, ceu jam à Deo repulsa sit.

Propterea ezhilarabitur et gaudebit cor ejus. Ba-
bylonii cor summas delicias, maximam voluptatem
capiet ex genlium pernicie : harumque interitum,
ΙΔ cx oblectationem putabit. esse. Diaboli
eiiam cor super mortalium internecione gaudio
reficitur, ceu. multos aequirat. lapsus sui a. Deo
consortes.

VeRs. 16. Eam ob rem sacrum faciet sageum sum,
el su(fi:um incendet reti suo, quoniam per ipsa. pin-
guem reddidit parlem suam, et epulas suas elvectas.
Ampla enim et locupletia regna sibi subjecit.
Quam ejus ostentationem et fastum Danielus etiam
anie conspectum nobis statuit, dum inquit : (ui
erexil imaginem auream, quam adorare, οἱ cui divi-
num exhiberc honorem praecepit. omes sibi obedien-
les, εἰ principes, et (00) subditos, et optimales, et
inferioris sortis universos **. De hoc ipso divinus
vales Isaias inquit : Ascendam super nubes, super
astra ponam thronum meum relinquam. terram seu
nidum, οἱ veluti relicta ora tollam 1. Deinde sup-
plicium cliam quo alfficictur. affert : Super. te ster-
nent putredinem, el reliquie (ue vermis. Quin etiam
diabolus, non tantam hamo gratiam habet, hoc
cst cogitationi, voluptatem — incscationis vice obji-
cientein, quantam reti, hioc est assensui, et sagere,
hoc est effectui. Reti (98) ergo suffitum, cen urigis ap-
parentem, nempe assensum, cupiditatis respeciu, ac
subtiliorem, effectus respectu : sagen: vero attri-
buit sacrificium, ceu majus quidpiam, Effectus
enim el opus mali plus corporis et spissitudiuis
habet, ique atque sacrificium lucidius quidpiam
est ipso suffitu. Quia autem plerosque san-
ctorum et electorum Dei, dirus hic, vehemens et
vafer hostis, irretit sagena sua, falsi turbidique
liujus maris piscator, meritod 47 dictum est cibos
ejus esse lautos electosque. Tales enim in primis
venari studet. Hunc ad modum Judam quidem
elegit Dominus : ipso vero Satanas, sagen? avariLiz

THEOPIIYLACTI BULGARLE ARCHIEP.
Postea congregat ipsam, et veiuti in sinum recipit, A μηθῆναι τὸ xaxby,
sagenis operum : ubi enim semel ei persuaserit

B

C

9

eb
xal τοῦ συγχαταθἑσθαι. Fl.
guváyet αὐτὸν, xat οἷον ἐγχολπίκεται ταῖς σαγίναις
τῶν ἐργασιῶν. ᾿Αφ' οὗ γὰρ ἅπαξ πείσῃ αὐτὸν ip.
Υάσασθαι τὸ xazbv, ἔκτοτε οἰχεῖον ποιεῖται, πείθων
χαταχοῆσθαι ταῖς οἰχείαις ἐπιθυμίαις, xol εἰς ἀπύ.
γνωσιν συνωθῶν, ὡς ἔδη ἁπωτσθέντα παρὰ θεοῦ.
"Evex&v τούτου εὐφρανθήσεται xal χαρήσειαι
7| καρδία αὐτοῦ. Καὶ τοῦ Βαθυλωνίου, qnolv, ἡ
χαρδία ἐπεντρυφήσει ταῖς τῶν ἐθνῶν πανολεθρίαις,
xai τὸν ὄλεθρον τούτων εὐφροσύνην xal ciet
ἠγήσετα., Καὶ τοῦ διαθόλονυ ἡ καρδία, τῇ τῶν
ἀνθρώπων ἁπωλείᾳ εὑφραίνεται, ὡς ἔχοντος πολλοὺ-
χοινωνοὺς τῆς ἀπὸ τοῦ θεοῦ χαταπτὠσεως.

t
trol.
ai

"Evexev τούτου θήσει (93) τῇ σαγήγῃ αὐτοῦ,
καὶ θυµιάσει τῷ ἁμφιθλήστρῳ αὑτοῦ, ἔτι ἐν
abtoic ἐλίπανε μερίδα αὐτοῦ, καὶ τὰ Αρώματα
αὐτοῦ ἐκ.Ίεκτά. Μεγάλας γὰρ βασιλείας xai (9)
πολυχρύσους 0o' ἑαυτὸν ἑποιέσατο. Δηλοῖ δὲ χαὶ ὁ
Δανιηλ τὴν ἁλαξονείαν αὐτοῦ λέγων * "Oc. ἔστησεν
εἰχόγα χρνσηῆν, xal πάντας προσκυνεῖν ταύτῃ
ἐκέλευσε τοὺς ὑπηκόοιυς αὐτοῦ, ἄργοντας xal
ἀρχομένους. Καὶ ὁ θεῖος δὲ 'Hoatzg περὶ αὐτοῦ
φησιν * Εἶπας ' Ἀναδήσομα: ἐπὶ τῶν regelór .
ἐπάνω rov ἄστρων θήσομαι τὺν θρόνογ µου
κατα. ψομαι (9i) τὴν οἰκουμένην ὡς voccuy,
xal ὡς κατα.ελειμμένγα Gà dpi. Εἶτα xai τὶν τι-
μωρίαν φέρει, ἣν πείσεται ' ᾿Υποχάτω σου στρώ-
σουσι cry, xal τὸ κατά.]ειιιμά σου, σκὠ-]ηξ.
᾽Αλλὰ χαὶ ὁ διάδολος οὗ τ,σοῦτον τῷ ἀγχίστρῳ χάριν
ἔχει, τῇ ἐνθυμίσει, φημὶ, δέλεαρ ἐμδαλλομένῃ τὴν
Ἀδονὴν, 6307 τῷ ἀμφιθλήστρῳ τῇ συγχαταθέτει, xxi
τῃ σαγένῃ τῇ ἐργασίᾳ. Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ ἀμφιθλέ-
στο», τὸ θυμ]ᾷν εἶπεν, ὡς ἐπὶ λεπτοτέρου τὸ λεπτή-
τερον ἐπὶ δὲ τῆς σαγήνης, τὸ θύειν. "H τε γὰρ
ἐργασία τοῦ χακοῦ σωµατικωτέρα, καὶ f) θυσία το:-
αύτη. Ἐπεὶ δὲ πολλοὺς καὶ τῶν ἁγίων xaX ἐχλεχτῶν
τῷ θεῷ σαγηνεύει ὁ δεινὸς οὗτος καὶ πολυµήχανος
της ἀλμυρᾶς ταύτης θαλάσσης ἁλιεύς ' εἰχότως
εἴρηται ' Τὰ βρώματα αὐτοῦ ἐκ.ῖεκτά ' τούτους
γὰρ καὶ μᾶλλον θηρεύειν σπουδάζει. Οὕτω χαὶ ow
Ἰούδαν ἐξελέξατο μὲν ὁ Κύριος * αὐτὸς δὲ τή cavtvo
τῆς φ'λαργυρίας πολλὰ συναγαγούσῃ οἰχεῖον ποιτ-
σάµενος, βρῶμα ἑαυτοῦ ἔθετο. Ὡς γὰρ τῷ θιῷ
βρῶμά ἐστιν ἡ ἀνθρώπων σωττρία * οὕτως αὐτῷ ἡ

multa congregante, eum sibi vindicans, ae sui juris D ἀπώλεια. ᾽Αλλὰ καὶ τοὺς Ἰσραπλίτας, µεοίδα ὄντας

3! Dan, 1,9. 33 Isa, xiv, 15.

Varie lectioncs οἱ rota.

(94) Pro θήσει, ponet, Loniceruslegisse videtur
T0:f55«t, cum reddiderit faciet.

(25) Cod. Ven. Sie habet : Τὴν ἁλαζονείαν τοῦ
Da6vXovlou δείχνυσι διὰ τούτου * Οἰήσεται γὰρ, φη-
olv, ὅτι o!xelg δυνάµει, οὗ θείᾳ παραχωρέσει, ταῦτα
κατορθοῖ, καὶ χάριν ἕδει τῇ olxelg ἰσχύῖ, xa! παρα-
Χξλευσεται τοῖς ὑπ' αὐτοῦ, ἵνα τῷ Θεῷ ὀφειλομένας
τιμὰς τῇ αὐτοῦ δυνἆμει προσφέρωσι, ὡς mpocaya-
γούσῃ αὐτῷ λιπαρὰν μερίδα, oo βρώμστα * Jacian-
Liam. Dabylonii regis per hoc ostendit : Putabit enim
tigwil, se propriis viribus, non divino permissu, hec
sirenue se agere, proindeque gratias habebit propric
[orti:udini, Jubebttque. sibi, subjectis hominibus, ut

honores, qui Deo debeantur, sue ipsius potestati tri-
buant, qu& pinguem ei partem altulerít, non. epulas
electas. Ampla enim et loeupletia regna etc.

(96) Desiderantur in utroque Cod. verba, quz
Latinis his. et optimates, et in[erioris sortis uniwr-
$08 Tespoudeant.

(97) Pro χαταλήψομαι, comprehendam, Lonicerus
legisse videtur χαταλείόομα:, ut iunuit ejus. inter-
pretatio.

(98) Gr:eca ad. verbum ita sonant: De rete porro
su(fitwm incendere dizit, lanquam de tenuiore tt-
nuius : desagena vero, sacra facere. INam εἰ opera-
lio mali corporalior est, et sacrificium 1ale.

849

EXPOSITIO IN PROPITETAM ITABACUC. — CAP. IT.

850

θεοῦ (μερὶς γάρ Κυρίου Xabz αὐτοῦ Ἰαχὼδ, ayo!- A plane faciens, cibum suum ficit. Perinde (99)

νισµα Χχληρονοµίας αὐτοῦ Ἰσραλλ), uepiba λιπαρὰ»
αὖ τοῦ ἐποιῄσατο, xol ἐχλεχτοὺς ὄντας, θεοκτόνους
παρεσχεύασε γενέσθαι.

enim ut hominum cibus est, salus a Όσο parta :
sic epulae Satan, liominum est. interitus. Quin

ctiam Israelitas, qui pars Dei erant ( pars cnim

Dowini, popnlus ejus Jacob, funis hereditatis ejus Israel) adeoque portio praclara, sibi subdidit : ac
eos qui electi Dei erant, permutavit in. deicidas ^t occisores Dei.

Διὰ τοῦτο dpziba.let ἁμφρίδΊηστρον» αὐτοῦ,
xal διὰ παντὸς ἁποκτέννειν' ἔθγη οὗ φείσεται.
Ἐπειδὴ, φησὶ, λιπαρὰς μερίδας συνάγει xal βρώ-
ματα ἐχλεχτὰ, xal κατευοδοῦται ἓν τοῖς οἰχείοις θε-
Ἰἡμασιν, οὐδενὸς πδιρασθεὶς ἐναντιώματος ' xol
χατὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐπιχειρήσει, καὶ οὐ παύσε-
αι τῇ olx&ía δυνάµει χρώµενος, ὡς ἀμφιθλήστρῳ'
ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ διάδολος ἐφδίσατο τοῦ ἀποκτέννειν
διὰ τῆς ἁμαρτίας πάντα τὰ ἔθνη, ἐπειδὴ ἅπαξ x£v-

*pov τοῦ θανάτου τῶν φυχῶν xal σωμάτων ἐπέγνω Β

την ἁμαρτίαν οὖσαν.
ΚΕΦΑΛ. Rr.

'Eazl τῆς gvlaxüc µου στήσομµαι, καὶ ἐπιδή-
σοι ἐπὶ πέτρας, καὶ ἁποσκοπεύσω τοῦ ἰδεῖν,
τέ «14 1ήσει ἐν ἐμοὶ, xal τί ἁποκριθῶ ἐπὶ τὸν
ἔεΥχό» µου. Ἔθος ἐστὶ τοῖς ἁγίοις, εἰ μαθεῖν τι
ΡΟύλοιντο ἐκ Θεοῦ, πάσῃ φυλακῇ φυλάττειν thv Éav-
τών καρδίαν ἀπὸ κοσμικῶν φροντίδων, xal πρὸς µόνον
τὸν θΕ)ν συντετάσθαι, χαὶ ἀναδαίνειν olov ἐπί τινα
έτραν τὴν τῆς διανοίας ἀπὸ τῶν γπηῖνων ὕψωσιν. Καρ-
δίας γὰρ ὑππλὰς ζητεῖ ὁ θεὺς, καθὺὸ xal 6 Δ1θὶὸ
έχει" ToU. Θεοῦ οἱ κραταιοὶ cnc γῆς σφόδρα
πήρθησαν' καὶ πάλιν, Νεοττοὶ γυτὸς ὑψη.1ὰ

πέτονται. Καὶ ὁ προγήτης οὖν ᾽Αμθαχοὺμ ἀπορήσας
τὰ προειρηµένα, ὡς ἐκ προσώπου τῶν τὰ τοιαῦτα
ξητούντων, xal μέλλων ἐπαγαγεῖν τὴν τούτων λύ-
2t», οὗ κ ἓξ ἀνθ ρωπίνων λογισμῶν, ἀλλ᾽ ὡς ἀπὸ θεοῦ
vn: ταύτην ἐπάξειν. Ad χαἰ φησιν, ὅτι Ἐπὶ τῆς
"ASH, µου τῆς προφητιχῆς στήσοµαι, xal τῆς πνευ-
BASS θεωρίας, φυλάττων τὸν νοῦν ἀμιγῆ φρον-
t.60vy χδσμιχῶν xai ἀχηλίδωτον, xat στήσοµαι ἐπὶ
πέτραν την στεῤῥὰν xai ἀσάλευτον, xai ὑφηλὴν
τερὸς O:by ἀναδρομὴν, ἐφ᾽ ἣν καὶ Μωσῆν ἔσττσεν ὁ
G-6;. Ὥσπερ Υὰρ ol φυλάττειν µέλλοντες, ἐφ' ὑψη-
7όν τινα τόπον ἀναθαίνοντες, οὕτω βλέπουσι : τὸν
& 2 τὸν, qnot, «pózov καὶ αὑτὺς ἁποσκοπεύσω, τί λα-
^.f,3:t Ev ἐμοὶ ὁ θεὸς, ἐφ᾽ of; Ἱπόρησα διὰ τοὺς Ba-
Θλωνίους, πῶς οὐ διδόασι τῶν xaxiv δίχας, ὥστε
ἔχειν µε εἰδέναι τί ἀποκριθήσομαι πρὸς τοὺς βου-
Αοίαένους µε ἐρωτᾷν τὰ τοιαῦτα, xal μανθάνειν
σεξρὶ τῶν θείων οἰκονομιῶν. Ἔλεγχον γὰρ τὴν ἐρώ-
&T,9w ὠνόμασεν. "Opa δὲ, πῶς οὐκ εἶπε, [TL λαλή-
σε: ἔξωθεν ἐμοῦ, ἀλλὰ, Τί] λαλήσει ἐν ἐμοὶ,
ἕνα δείξῃ, ὅτι οὑκ ἔξωθεν ἑλάλει αὐτῷ ὁ 0:5;,
ἁ λα οὐδὲ ἄλλῳ προρήτη * ἀλλ᾽ ἔσωθεν xal τῆς δια-
νοίας αὐτῆς ἁπτόμενος. ὑὕτω λέγεται λαλεῖν ἐν τοῖς
"-po?l:aw ὁ θεός. Ἡ μὲν γὰρ ἀνθρωπίνη λαλιὰ,

n
É

** Psal. να 10. ** Deut. xxxn, 11.

Vens. 17. Propterea rete suum circumcirca ejiciet,
εί omnino gentes interficere uon. parcet. Cum paulo
ante dixisset, quod splendidas lautasve paries
colligat, electaque fercula : quodque orsus sui
prosperos successus, voluntati ejus nemine adver-
sante, experiatur : subjungit eum etiam gentes
invasurum, neque quicquam cessaturum quo minus
propria sua potentia, tanquam reti. utatur. Quem:
admodum neque diabolus pepercit omnes gentes per
peccatum interimere, ubi semel agnovit, stimulua
mortis, et animorum et corporum, peccatum esse.

CAPUT Il.

VEnR8. 1. Super custodiam meam stabo, el ascen-
dam super pelram : el contemplabor, ut. videam
quid loquatur in me, et quid respondeam ad redar-
gutionem mei. Consuetudo tenet apud sanctos Dei,
$i qnid ex Deo discere cupiant, omni custodia
servare cor suum a mundanis sollicitudiuibus, et
ad solum Deum intentos esse, ascendereque veluti
super rupem quamdam mentis, hoc est, a terrenis
rebus, ad exaltationem. Nam sublimia corda quzrit
Deus, eicut David inquit : Fortes Dei a terra
adinodum sublevati sunt ?* οἱ iterum : Pulli vultu-
ris alta volant **. Consimilem ad modum vates
llabaeue, dubius animi, et in jam. commemoratis
hesitans, veluti ex persona talia. inquirentium,
allaturus horum dilutionem, non ex humanis ar-
pumentis, verum veluti a Deo eam sese pro atu-
rum ait. Propterea. etiam dieit : Super prophetize
uem excubias stabo, spiritualis conteniplatio-
nis intellectum meum et mentem 3 imuudanis curis
impermistam custodiens et incontaminatam, δἰ-
stamque me super petram solidam et inconcussa,
altum videlicet ad Deum recursum, supra quein
et Mosen Deus collocavit. Ut cnim. excubitores,
excelsum quempiam locum scaudentes. ita specu-
lantur, non dissimiliter et ego speculabor, quid
loquatur in ine Deus, de iis rebus ob quas propler

Ὁ Babylonios dubitavi : qui (iat, quod non. pcenam

luant ob commissa sua, ut possiun scire quid re-
spondeam volentibus me super bisce iulerrogare,
ac discere divin: administrationis consilium : re-
dargutionem enim bie interrogationem nouinat,
148 Observa hic quomodo non dixerit, Quid lo-
quatur exira. me, sed Quid loquatur in moe, ut in-
direl Deum non forinsecus verba facere ipsi, ut
neque aliis prophetis, sed iutringecus mente ejus.

Varie lectiones et nota. '

(99) Ut enim Deo cibus est hominum salus, {ία ipsimet Satan «ibus est) eorumdem hominum per-

ditio, lta Greca sonant.

-

-σοπ -----ᾱ-- ------ἵυὍ--- ----—— - --

851 THEOPHYLACTI BULGARLE XRCHIEP, 9
eontacta. Sic dicitur loqui Deus in prophetis. Hu- A ἔξωθεν πρώτως τὰ Gra πεβικτυποῦσα, ἐἴνά χαὶ ἐή

manus sermo 3b extra primum aures circumstre-
pens, dei 2d mentem pervenit ; divinum vero
colloquium iatus fit, mentisque auriculas ferit, at-
tingitque. Per petram, ipsam fidem intelliges. Qui
enim credit, Deum nilil in omnibus suis operibus
citra causam perficere, ille solus inconcussus per
sisti, non turbatus ab inzqualitate eventuum.

Vgns. 2. Et. respondit mihi Dominus, et dixit :
Scribe visionem aperte. in buxum, ul. persequatur
legens ipsa. Nam 9isio ad tempus usque suum du.
sabit, et. perficietur ta»dem, et nou. eril vana. ἕνι-
perat. Dominus. prophete scribere visionem, hoc
est revekuionem quam revelavit ei super iis qui-
bus de ambigebat. Qua vero sit revclatio, paulam
modo progressus dicet. Interim vero litteris man-
dare hane visionem przceipit, neque id obscure,
juxta propheticim εἰ opscam plane ra!'ionem, sed
enim perspicue, ut plana sit et elara. Nec in ehar-
tam scribere jnbet, verum; iu. buxum, hoc est, iv
tabellam ex buxo, ut sit eo permanen!ier scri-
ptura : ut nedum liodie spiritum ducentes in. hae
terra eau legant, sed et iu posterum legens perse-
quatur, hoc est, inquirat finem revelationis, quo
simt comp'enda liec. Visio enim illa ja(h non per-
ficitur, sed indrgna est ten poris. Tu vcro cave
hasites, eliamsi eam nRnülic non evemrire ecrnas :
eveniet. enin. omnino landem, et uon erit va-
cua neque vaua, maxime Dco cam reveianle,
qui est ipse veras οἱ plenus. Qui ergo mendacium
et vacuum seu vanum lie locum habcre queat ?

Vgns. 9. Si moram mnezaerit, prastolore ipsum,
quóniam veniens veuiet, et haudquaquam equo tar-
dior erit. Hxc est ftevel&tio, quam mystice pro.
phetz revelavit Deus; eam ob rem nominatim non
demenstrávit, quisnam ille sit, quem exspectari
eonreniat, eliauísi moram hexuerit, atque tarda-
verit. Dicat ergo quispiam, quod ad Deum hae
pertinearit. Cu enim conquereretur Habacuc, quod
non $latim post peccata etiam poenas adducat Deus,
neque Babylonios celeri supplicio affliferit, ejus
duhii huric dilutionem adjiéit, dicens, quód veniet

τὴν διάνοταν δ.αθαῖΐνει' f. δὲ θεἰα λαλιὰ, Ev5dy M.
νέται xal τῶν νοερῶν ὠτίων ἅπτεται. Πέτρον ᾶ
την πἰστιν νοῄσεις. Ὁ γὰρ πιατεύων, ὅτι οὐδὲν ὧν
motel ὁ θεός, ἁλόγως ποιεῖ, ἆπεῖνος póvoc ἁσάλεντος
ἵσταναι, μὴ. πλονούμενος ἀπὺ τῆς ἀνωμαλίας τῶν
Υινοµένων.

Ha! ἀπεκρίθη πρός µε Κύριος, «à 61πᾶ * Ερή-
φον ὅῤασο", καὶ cagéc, εἰς αυξίον, ὅχως διώχῃ
ó draporócxov αὐτὰ , Gn δρασις εἷς καιρὸν,
καὶ ἀνατάλεῖ εἰ» πἐραξ , καὶ obx slc χεγόν.
Hposráctec ὁ Κύριος τῷ tpsqfofi γβάδαι τν ὅρα-

B 1, τουτέότι, την ἀποπάλυφεν Άν ἀπεχάλυψεν αὐτῷ,

&o' οἷς διαπυρῶν ἑφαίνετο. Tig 8 dp ἀδχάχνψις,
poxpbv mapaxavuby, ἐρεῖ,. Τέως ὃ’ οὖν γράψαι τν
ἀποχάλυδιν ταύτην παρακελεύεται, xal μὴ ἀσαφὼ;
κατὰ τὸν προφητιχὸν καὶ συνεσχιασμένον (4) λόγον,
ἄλλὰ σαφῶς - ὥστε δ/λην εἶναι ταύτην o xai MISIT
p5j iv χάρτῃ. ἀλλ àv mulio, τουτέστιν, Ev πἰναχίῳ
ἐκ πυξίου, ἵνα μείνῃ fj χραφὴ, καὶ uf. µόνον ot vov
ὄντες ἐπιγὶνώσκωσι tddtry, ἀλλὰ xal Ó μετὰ ταυτά
ἀνάγινώσχων διώνῃ. τουτέστιν, ἔπιζητῇ τὸ πέρας
«ig ἀπογάλύψοως, καὶ πότε πληρωθῄσονται ταῦτα.
Ἡ γὰρ ὅρατις αὕτη, ob νῦν τελεῖται, ἀλλὰ καιροῦ
δεῖται. Καὶ μὴ ἐνδοίαζε bm* αὑτῇ, el μὴ νῦν ὁρᾷς
αὐτὴν ἐχδαἰνουσάν. Ἐκχδήσεται γὰρ πάντως εἰς πέ-
pae, xai οὖκ εἰς χενὸν ἔσται. Τοῦ γὰρ 8:0» ταύτην
ἀποχαλύψαντος, ὃς ἑότιν ἀὐτοαλῆθεια καὶ πλλρης,
πῶς ἔσται φεῦδος καὶ χενόν;

'Εὰν ὑστερήσῃ, ὑπόμεινον αὐτὸν, ὅτι ὁ ἑρ-
χόμεγος ἄξει, καὶ οὗ ph χρονιεῖ. Λὕτη ἡ ἀποχά-
Ἂνψις, ἣν μυστικῶς τῷ προφήτῃ ἀπεχάλυψεν ὁ 8:67
Bib οὐδὲ ὀνομαστὶ ὑπέδειξε, τίς οὗτος, ὃν χρὴ ὑ9-
µένειν, κἂν ὑδτερῇ καὶ βραδύνῃ. Εἴποι μὲν οὖν ἂν
τις, ὅτι περὶ τοῦ Βεοῦ τοῦτό φησιν " ἐπειδὴ Tp
ἡτιἄᾶτο 'Apfdxoug tbv θεὺν, ὡς μὴ χατόπιν των
ἁμαρτιῶν τὰς πιµωρίας ἐπάγοντα, μγδὲ τοῖς Bafv-
λωνίοις ἐπιτιθέντα την δίκην ταχεῖαν , λύσιν voy
ἐπάγει τῆς ἁπορίας, xal φησιν, ὡς "Ηξει μὲν πάν-
τως ὁ θεὸὺς ὃν αἰτιᾷ ὡς βραδ ΄νοντα, πλὴν εἰς χαι-

quidem omhino Deus, qüém ceu léntum accüsave- p pov. El «olyov ὑστεβῆσῃ χαὶ βραξύνῃ, ὑπόμεινον.

fat, Vetumtamen suo témpore : quare éi moram
frahàt, tardiorque plus sequo videatur, sustine,
exépecta. Ouorumdam est opinio, quod hec de
€yro dicàát, adversus Babyloneíin venturo. Nam
Jile veniet, et Babylonem viribus suis éxuet, inju-
»heqwe perpessos vindicabit, liberabit, verum
noh fam nunc. Quoinedo vero cutn dixisset, Sí vro-
ram nezueri, A9) iubintulit noz, Non tardabit :
Proinde Morum netaérit, ad pusillanimitatem, Non
tatdubit Yero, ad patientiam refert. Áe si dicat : Si
e» pusilanimitate tua videtur tibi lentior esse,

Λέγουσι δέ τινες, ὅτι περὶ τοῦ Κύρου ταῦτά φησ.ν.
Οὗτος γὰρ fec μὲν κατὰ Βαδυλῶνος, καὶ ταπεινώ-
Φέι ταύτην, xoi τοὺς ἁδικουμένους ἐλενθερώσει *
πλὴν οὐ vuv. Πῶς δὲ εἰπὼν τὸ, ᾿Εὰν ὑστερήση,
ἐπήγαγε τὸ, Oo jr) 2ρονίσει ; Τὸ μὲν, ᾿Υστερή-
e&t, ὡς πρὸς thv ὀλέχοψυχίαν φησίν * τὸ δὲ, οὐ m
χρονίσει, ὣς πρὸς tv Uropoviy, ὡσανεὶ τοῦτο λέ-
γων * Ἐὰν ἀπὺ μικροφυχίας δοχᾗ cot. Ῥραδύνειν,
ὑπόμεινον, καὶ (2) Ἆ ὑπομονὴ πείσει σε μὴ λογίζε-
ἄθαι, ὅτι ἐχρόνιόε. Τῷ ὄντι Y&p ἡ woxpopoxia,
ὥσπερ (2) τὰ qopr sx, ἀφόρητα (4) ' οὕτω γαὶ τὰ

Varie leetiones et note.

o Τρόπον, modum, Col. Bav.
9ἱ Patientia enim tibi persuadebit. considerare,
eut noh tárdaisse, lia Graeca.

(5) Ὡς πρὸς, Cod. "Ven.
(4) ᾽Αφϕόρητος, God. Ven.

63 -. EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. II. 85l
ταχέα, βραδία (5) δοχεῖ ποιεῖν' «b ἔμπαλιν δὲ Ἡ A patiens. esto, exspecta : siquidem patientia tibi per-

µεγαλοφυχία, τὰ δυσφόρητα, φορητά " xai τὰ βρα-
δέα, ταχέα.

suadebit, ne causeris, quod tardus fuerit. Vere
enim, ut pusillanimitas nostra, veluti intolerabilia

οἱ plane difücilia "videtur eflcere, qus iamen el tolerabilia et facilia sunt : sic et qua celeria sunt,
lenta nobis facit, Fdiverso magnanimitas difficilia factu, facilia ; et tarda, velocia reddit.

Ἐὰν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ Ψυχή µου
ἐν αὐτῷ. 'Ο δὲ δίκαιός µου, ἓκ πἰστεως ζήσεται.
Εἶπεν ἀνωτέρω ' Γράψαν ὅρασιν, ὅπως διώχῃ ὁ &va-
γιώσχων αὐτὸ, τουτέστιν͵ ἐπιν ητῇ τὰ τῖς ὁράσεως,
ὡς ἐλπίξων αὐτὰ ἐχθήσεσθαι. Nüv οὖν φησιν, ὅτι
᾿Εὰν ὑποστείηται, ἐχεῖνος ὁ ἀναγινώσχων, τουτ-
ἐστιν, ἑνδοιάσῃ , xal ἀμφιδάλῃ, οὐκ εὑάρεστός
ἐττιν ἐμοὶ, οὐδὲ εὐδοχεῖ xaY ἑπαναπαύεται αὐτῷ
ἡ ψυχή µου. ἜὭσπερ δὲ ὑπνοῦν λέγεται ὁ Θεὸς καὶ
ἐγρηγορέναι, καὶ χεῖρας ἔχειν καὶ πόδας ἀνθρωπο-
πρεπῶς * οὕτω xal τὸ, Ἡ ψυχή µου. Ἡ γὰρ voy
τοῦ δι ἡμᾶς ἐπὶ γῆς ἑλθόντος (6) καὶ ἑνανθρωπή-
σαντος Θέοῦ Λόγου, Ev μὲν τῷ ἀπίστῳ xal ὑποστ:λ-
λομένῳ τοῦ ὀνομάσαι αὐτὸν Yibv Θεοῦ xal Βεὸν
ἀληθινὸν, οὐκ εὐδοχεῖ ὁ δὲ ἀνυποστόλως xai ἆδι-
στάκτως αὐτὸν ὁμολογῶν, δίκαιος ix πίστεως vevó-
ενος, ἕξει τὴν ζωῇν, vot τὴν µέλλουσαν, ἡ αὐτὴν
την δικαιοσύνην. Ἐξ ἔργων μὲν γὰρ όμου , οὐ
δικαιοῦται πᾶσα σἀρξ. '0 γὰρ νόμος, ὀργὴν κατερ-
άξεται παραδαινόµενος, xal ἀπέχτεινε τοὺς παρα-
θαΐνοντας * ἡ δὲ πίστις χάριτι λύουσπα τὰ ἁμαρτή-
paca, δικαιοῖ * Bib καὶ εἴρηται, ὥς τινα τῶν ἀντι-
γράφων ἔχει: 'O δὲ δίκαιός µου" τουτέστιν, 0) τῇ
£p χάριτι δίκαιος γεγονώς. Πνξίον δὲ ἐστι πᾶσα

ψυχη ἰσχυρὰ καὶ λεία, τουτέστι͵ πραεῖα, μηδὲν C

ἔχουσα τραχὺ xal ἀπονενοημένον, τὰς περὶ Χριστοῦ
προφητιχὰς ἀποχαλύψεις ἐν ἑαυτῇ δεχοµένη, xal
φυλάττουσα ἁνςξαλείπτως τὰς περί τε τῆς προτέ-
92$ αὑτοῦ παρουσίας καὶ τῆς δευτέρας. Δι) χαὶ ὅταν
ópi τὴν δικαιοσύνην ἀσθενοῦσαν, xal τὴν ἁδιχίαν
ἰσχύουσαν, οὐ δυσχεραίνει, ἀλλ᾽ ὑπομένει τὸν χαιρὸν,
τουτέστι, τὸν εὔχαιρον χρόνον τῆς ἀκριθοῦς χρίσεως
xal τῶν ἐχάστῳ βεδιωµένων ἀνταποδόσεως * xoi
δίκαιος ὧν, οὐχ ἐξίσταται τῆς διχαιοσύνης, ἀλλὰ
την παροῦσαν ζωὴν ἀνύει (8) ἐκ τῆς περὶ τῶν ue-
λόντων πίστεως, ἁπαράτρεπτος διαµένων, καὶ ἐν
Χριστῷ ζῶν, ταῖς ἐλπίσι τῆς τοῦ θεοῦ δικαιοχκρι-
σίας ἀνευφραίνετα:. Τοιοῦτος οὖν ὀλέγων: Εἶδον τὸν
ἀσεδῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον (9) καὶ
zponAOor, xal ὶδοὺ οὐκ ἦν (10). Ἐν μὲν γὰρ τῷ νῦν
Bi ἴσως ἄχρι τέλους εὐδρομεῖ. Καΐτοι οὐδὲ τοῦτο
συγχωρεῖ οὗτος αὐτός * xal Yáp φησιν: Οἱ πονη-

* Mom. im, 10. 37 Psal. xxxvi, 55.

Vgns. 4. Si treditavcrit, non obleciatur anima mea
in. ipso. Justus autem meusez fide vivet. Supra dixit :
Scribe visionem, υἱ legens eam persequatur, hoc
est, iuquirat quid Sibi velit ea visio, Aanquaur
sperans hoc eventurum : nunc ait, quod Si trepi-
daverit ille lector, hoc est, indiversa raptus hxsitave-
fii, el non adlibuerit fidem, non placebit mihi :
neque anima mea sese ipso oblectabil , uon quiescet
super ipso. Quemadmodum autem doruire dicitur

D Deus et vigilare, et manus habere et pedes humano

more, sic et anima jam illi tribuitur. Est igitur
anima Verbi Dei, quod ad nos in terram descendit,
et caro factum est, Super incredulo ergo et for-
midante, ub nominet ipsum Filium Dei, verumque
Deum, non capiet. voluptatem. Qui vero trepidatio-
nis exsois «st, citra hazesitationem ipsum coufitens,
justus factus ex. fide, habet vitam, sive futuram,
sive illam ipsam justitiam. Ex operibus enim legis
nlla justtficatur caro **. Lex enim iram operatur,
si quis eam transgressus fuerit, οἱ interemit przeva-
ricantes : fides autem per gratiam solvens delicta,
justificat. Eam ob rem ctiam dictum est, ut quaedam
exemplaria habent: Justus autem. metis, hoc cst,
per gratiam meam justus factus. Buxus, vol tabella
buxea, est omnis anima fortis, robusta et lzevigata,
pulitave, hoc est, maunsueta, nihil habens asperita-
tis, nihil ruditalis , propheticas de Christo rcvela-
Liones in sese recipiens, ac firnii:er custodiens pro-
missiones, cum de priore ejus adventu, tum po-
steriore. Quare dum videt justitiam languentem, et
injnstitiam valentem ac robustau, xegro (7) isthuc
animc fert : at. interim exspectat occasionem, hoc
est commodum et opportunum tempus exacti ju -
dicii, ac conipensatiouem persolutionemque operum
qua quisque per sese in hac vita gessit ; ac justus
cum sit, a justitia non desistit , verum prasen-
tem vitam provebit ex fide in futura bona, impet-
mutabilis perseverans , eL in Christo vivens, justi

p judicii Dei spebus exhilaratus. Talis erat qui dixit :

Vidi impium valde exaltatu n οἱ sublevatum, et pre-
terii, et ecce non aderat?! : siquidem in hac vita ad
flue fortasse 350 felicem rerum cursum obti-

Varie lectiones el note.

(5) Βραχέα, Cod. Bav.

(6) Cod. Ven. Sic liabet : οὕτω καὶ τὸ, H φυχἠ µου
εἶπεν οἰχείως τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν. El δὲ à Χριστός
ἔστι, περὶ οὗ εἶπε τὸ, "Bii καὶ οὗ χρονίσει (αὐτὸς
γάρ ἐστιν ὁ ὢν, xal ὁ fv, xal & ἐρχόµενος), εἰκότως
ὡς ἀπ' αὐτοῦ εἴρηται τὸ, Ἡ duy µου * ἡ γὰρ duyh
τοῦ ἑλόόντος, x. τ. λ. Ita et illud. Anima mea, dixit
consentaneo quodam imbecillitati nostra mado. Si
vero Christus est, de quo dixit, Veniet et non tarda-
bit [ipse enim est, qui est, el qui erat, el qui ventu -
fus esi], merito tanquam ab ipso dictum eat illud :

Anima mea. Anima enim ejus, qui verit, elc.

(7) Haud egre fert, sed exspectat. opportunum
tempus etc, Ex Cod. Ven. et Bav.

(8) Ανοίγει, aperit, Cod. Bav. κ

(9) Καὶ ἑπα.ρόμενον, ὣς τὰς χέδρους τοῦ Λιδά-
νου, et exaltatum, ut cedrus Libani. Cod. Veu.

(10) Τουτ) ἔστι τῷ vo πρὸς τὴν μέλλουσαν κατά -

τααιν διέθη * xal ἰδοὺ οὐκ ἣν. Hoc est mente ad fu-

turam. (vite) constitutionem (rünsRt ; e ecce non
erat, Cod. Ven. '

ν ο S0 EPI. LAN EET NEN PvP Wr wo v A un

e

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCITIEP.

656

net. Fdem propheta (11), cum hoc loco consonat, dum A ρευόμενοί, ócsl χόρτος ταχὺ ἁποξηρανὔήσονται.

àit : Nequiter agentes et scelerate , subito, ceu fe-
num. exarescent. Praterca iu. futuro seculo con-
venientem pannam luct, el non erit, qui sic exci-
derit ab co, qui vcre est, Juxta Paulum enim, Deo
sumus *^. Sie et alio in loco ait de Deo : Qui vocat
ea qug non sunt, tanquam sint *?* : hoc est, eos qui
extra ipsum sunt, et propterea non exsisientes,
faciens iu ipsis uli ipsius sint, οἱ eam ob rem
sint.

γεας. 5. ΑΙ fastu inflatus, contemptor εἰ ostenta-
tor, uihil plane perficiet. Cum przdixisset venturum
eum, qui tristia ac dura solveret, liberaretque
contiitos ab omni calami'ate, meminit posthac
Dabylonii Nabuchodonosor, inquicns, quod fastus
et arrogantiae spiritu refertus, contemnensque Dei,
nihil perficiet, hoe est, non ad (inein usque felici-
tatem inconcussam assequetur, etiamsi principio
inflatus fuerit : id quod et ab Daniele discemus.
Eteniui priusquam Cyrus armaret copias suas, ex-
eidit e regno vesania correptus, ac veluti malo
- spirilu agitatus eircumibat deserta, foris demorans,
3eris varietatj expositus, et omni ope destitutus, ut
3dco corporis etiam sui formam, ferina, feroci, et
effera quadam specie alteraret. Habes igitur dilutio-
nem eorum in quibus dubitasti, praecipue vero qui
de divinz Providentig ratione lizesitasti, Ecce enim
vidisti finem impii, liec et livc facientis.

Qui ampliavit, tanquam infernus, animam suam,
el ipse veluti mors, que non impleri potest. Cougre-
gabit ad sese omnes gentes, el accipiel ad seipsum
emnes populos. Quod supra dixit proplicta, quod
consummationem hamo attraxit, et quod penitus
eccidere gentes non pareet, veluti sigillo nunc ob-
firmat Deus, malitiam et veri Nabuchodonosor , et
cjus qui mente concipitur, lioc est spiritualis, ma-
gis ac magis exhibens. Nam propheta sagen, reti,
el hamo, mores ejus et potentiam comparavit , ac
Deus illum minime saturari ait, ut qui instar inferi
Plutonis animas eccipiat et non iinpleatur, quique
portis in morem corpora suscipiat el non exsatie-
tur, omnes prazlterea mortales sibi subjiciat, suique
juris faciat, nec sibi a sua cupiditate tamen tem-
peret. Proprie autem turgidus ille fastu et conten -
ptu, pater est. superbi : qui etsi humanam natu-
rim occiderit per peccatum per Adam perpetratum,
ac dilataverit, seu late aperucri aniiaam suaui,
non tàntum contra peccatores procedens, verum
eliam eontra justos, adeoque infantes ( [tegriavit
enim mors super eos qui non 151 peccaverant ??),

35 Rom. xiv, 8. ?* Hom, iv, 17. * Rom. v, 14.

Πλην ἁλλ᾽ ἐν τῷ μέλλοντι αἱἰῶνι, πάντως thv 7002-
Ίχουσαν δίκην δώσει. Καὶ οὐκ ἔσται οὕτως ἄποτε-
σὼν τοῦ ἁληθῶς ὄντος * κατὰ γὰρ Παῦλον. T« Oto
ἑσμεν. Οὕτω καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τοῦ Θεοῦ φπαιν’
Ὁ κα.λῶν cà μὴ ὄντα dc ὄντα, τουτέστι , τοὺς
ἔξω αὐτοῦ, xa διὰ τοῦτο ph ᾿ὄντας, ποιῆσας αὖ-
τοὺς ἂντὸς αὑτοῦ γενέσθαι (13), xax διὰ τοῦτο xzi
ειναι.

'Ὁ δὲ κατοιόµεγος xal καταρρογητῆὴς üvi.
ἁλαζων, καὶ ov0àr οὐ pi] 2epáv n. Προειπὼν, ὅτι
ἑξει ὁ µέλλων λῦσαι τὰ σκυθρωπὰ, καὶ τοὺς συντε-
τριµμµένους ἁπαλλάξαι πάσης ταλαιπωρίας, λοιτὸν

β µέμνηται τοῦ Βαθυλωνίου Ναθουχοδονόσορ, xat cr-

etw, ὅτι πάσης οἱῆσεως γέµων xai καταφρονῶν τοῦ
θεοῦ, οὐδὲν οὗ pj περάνῃ, τουτέστιν, οὐχ ἄχρι -έ-

| Aoug τὴν εὐδαιμονίαν ἀχράδαντον χαθέξει, el χαὶ ἓν

C

D

Φυγῇ φυσηθῇῃ * καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ AavujA µαθησό-
µεθα, ὅτι xal πρὸ τοῦ τὸν Küpov ἐπιστρατεῦσα!,
ἀπεῤῥίφη τῆς βασιλείας, µελαγχολήσα:, xat ὡς; ὅαι-
μονῶν περιἠρχετο τὰς ἑρήμους, ἕξω αὐλιζόμεν:ς,
καὶ ταῖς ἀνωμαλίαις τοῦ ἀέρος ἑκχείμενος ἀθοίθη -
τος" ὥστε χαὶ την τοῦ σώματος αὑτοῦ ἐπιγάνειαν,
ἐπὶ τὸ θτοιωδέστερον καὶ ἀγριώτερον ἀλλοιωθηναι.
Ἔχεις 094 τὴν λύσιν τῶν Ἡπορημένων, ὁ ἀπορῶν
ἐπὶ τοῖς τῆς Προνοίας λόγοις ἰδοὺ γὰρ εἶδες τὸ
τέλος τοῦ ἀσεθοῦς, xal τὰῦς καὶ τάδε ποιοῦντος.
"0c ἐπ.]άτυγε χαθὼς ᾷδης τὴν γυχὴν αὐτοῦ *
καὶ οὗτος ὡς θάνατος ἐμιπιπ.]ἆάμεγος. καὶ συγ-
άξει πρὸς ἑαυτὺν πάντα τὰ ἔθνη, xal εἰσδέξεται
πρὸς ἑαυτὺν πάντας τοὺς .Ἰαούς. "Άπερ ἀνωτέρω
εἶπεν ὁ προφήτης, ὅτι Συντέ.ειαν ἐν ἁγχίστρῳ
ἀνέσπασε, καὶ ἔτι ὃδ,απαντὺς ἀποχτέννειν ἔθνη οὐ
φείσετα:, ἐπισφραγίζει νῦν ὁ θεὸς, Ert τὸ μεῖζον
ἀνάγων χαὶ ὑπερθολιχώτερον τὴν καχίαν xa τοῦ (10)
αἰσθητοῦ Βαθυλωνίου, xai τοῦ νοητοῦ ' ὁ μὲν γὰρ
προγήτης, σαγἠνῃ χαὶ ἀμφιδλήστρῳ xot ἀγχίστρῳ
τὸν τρόπον τούτου χαὶ την δύναμιν ἀπείχασεν * ὁ ὃξ
Θεὸς pij χορέννυσθαίἰ φησιν αὐτὸν, παραπλησίως (14)
ἄδῃ τὰς ψυχὰς λαμθάνοντι, καὶ ph ἐμπιπλαμένῳ, xai
θανάτῳ τὰ σώματα δεχοµένῳ, καὶ μὴ κορεννυμένμ.
xai πάντας ἀνθρώπους ὑφ ἑαυτὸν ποιούὐμενο», μὴ
ἵστασθαι τῆς ἐπιθυμίας. Κυρίως δξ κατοιόµεγος
xai καταφρογητῆς, ὁ πατὴρ τῆς ὑπερηφανίας, ὃς
εἰ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐθανάτωσε διὰ τῆς Ev
τῷ Αδὰμ ἁμαρτίας, καὶ ἐπλάτυνε την Φυχἣν ausos,
oj µόνον κατὰ τῶν ἁμαρτωλῶν χωρῄσας, ἀλ)ὰ xol
κατὰ τῶν δικαίων καὶ αὐτῶν τῶν νηπίων (Ἑδασί-
Ίευσε γὰρ ὅ θάνατος καὶ ἐπὶ (19) τοὺς ἁμαρτή-

Varii lectiones et note.

(10) Quanquam ne koc quidem concedit hic. ipse
propheta, siquidem ail : Inique ugentes, eic. Sic ha-
bent Grieca verba.

(12) Faciens eos inira ipsum esse; Cod. Dav. E:a-
Del :ποιῆσας ἂν αὐτοῖς (sic : sed legenduin. aito)
qavta0a*, x. τ. À., [εκει in ipso esse.

(15) Et sensibilis Babylonii. Lonicerus fortc legit
αληθιναῦ Ναθουχοδονόσορ, cum veri Nabuchodono-

sor reddiderit. -

(14) lec ita sonant :: iustar inferni qui animat
excipit, et non explelur, atque morte corpera susci-
pit, et non saturatur.

(43) Louicerus legisse videtur ἐπὶ τοὺς oóx à
αρτῄσαντας, cum in cos qui non peccarunt veddide-
rit ; in utroque tamen Cod., tum Ven. tuu Dar.,
desideratur particuia negativa.

&T EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. IT. 853
σαντας), ἁλλ' οὗ μὴ περανεῖ. Χριστὸς Υὰρ ὑπὲρ A tamen in finem usque non perducet. Cliristus enim

ἡμῶν ἀναμάρτητος φανεὶς , ἀνέλυσε τὴν iv τῷ
Ἀδὰμ ἁμαρτίαν. Ax χαὶ ἁδίχως ἀποθανὼν xa
ἐγερθεὶς kx. vexpiov, χαθότι οὐκ ἣν δυνατὸν χραξεῖ-
σθαι ὑπὸ τοῦ θανάτου τὸν ἀρχηγὸν διά τε εἰδωλολα-
τρείας xaX πονηρῶν ἄλλων ἔργων, πάντας ὑφ᾽ ἑαυτὸν
ἑποιῆσατο- ὁ δὲ Χριστὰς, ἑχαθάρισεν ἡμᾶς ἀπὸ
νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ δουλεύειν θεῷ ζῶντι xal
ἀληθινῷ.

Οὐγχὶ ταῦτα πάντα κατ αὑτοῦ. παραδο.ὴν
Anyorra, καὶ xpó6Anpa εἰς διήγησιν αὐτοῦ;
Οἱ φρονοῦντες, φησὶ, παραθολ]ν ποιῄσονται, ἀντὶ
τοῦ, ᾠδὴῆν καὶ πρόθληµα, τουτέστι, λόγον δημώδη,

pro nohis impeccabilis, et eine peccato apparuit, ac
dissolvit peccatum, in nos per Adam transfusum.
Propterea et injuste mortuus, et. excitatus ex n:or-
tuis, eo quod non erat possibile teneri à morte
principem vite, simul cti»m (16) nos excitavit ct
sedere fecit in super coelestibus. Et ille quidem per
Plolorum cultum , et alia prava opera eunctos
sibi subjecit : Christus vero mundavit nos ab ope-
ribus mortuis, "ut serviremus Deo viventi et
vero.

Ῥεας. 6. Nonne hi omnes de ipso similitudinem
sument, et propositionem quam ei denarrent ? Prudcn-
tes, inquit, similitudinem edent, lioc est , oden vel
eantieum et problema, id est, sermonem popularem,

xai πᾶσιν àvà στόµα προθεθληµένον ὥστε πρὺ D qui omnibus passim sit in ore, ut pro omni alia

παντὸς ἄλλου διηγήµατος, περὶ αὐτοῦ διηγεῖσθαι.
Ἡ παραθολὴν εἰπὼν, τοῦτο σηµαίνει, ὅταν µέλλωσί
τινες μνησθῆναί τινος, ὡς δυστυχῄσαντος, τοῦτον
ἔξουσι παραδολὴν, λέγοντες * Οὕτως ἐδυστίχησεν ὁ
δεῖ,α, ὡς 6 Βαθυλώνιος.

Καὶ ἑροῦσιν' Oval à π.1ηθύγω» ἑαυτῷ τὰ οὐχ
ἕντα αὐτοῦ (ἕως τίνος;) καὶ βαρύνων τὸν χ.λοιὸν
αὐτοῦ στιξαρῶς. Ταῦτα, φησὶν, ἄσονται, θρηνοῦν -
τες τὺν Βαθυλώνιον Οὐαὶ ὁ τοῖς μηδὲν αὐτῷ προσ-
fxouc: τὰς χεῖῤας ἐπιθάλλων, xal τὺν χλοιὸν αὑτοῦν
f: τὸ ῥάρος τῆς ἀρχῆς, βαρύτερον χαθιστῶν «oio
ὑπηχόοις διὰ τὸ τοὺς φόρους ἐπιτιθέναι βαρεῖς, καὶ
τέλη. Διὰ µέσου δὲ ἐπεφώνησεν' "Ecc τίνος; ὃει-
χνὺς τὸ ἄπληστον αὐτοῦ xal ἀχόρεστον, xai ὅτι οὐχ
εἶδε πέρας, xai ὅτι οὗ µέχρι πολλοῦ ταῦτα ἔσται,
ἀλλὰ πα”σεται ὅσον οὕπω. Ἐθάρυνε δὲ τὸν χλοιὸν
xaX xaüb βαρυτέραν τὴν ix Θεοῦ τιµωρίαν ἑαυτῷ
ἐποίει, ἐφ᾽ οἷς ἀεὶ ἐν Χαχίᾳ προέχκοπτε. Καὶ ὁ διά-
6ολος δὲ, τὰ οὐχ ὄντα ἑαυτῷ συνάγων; τοὺς (17) γὰρ
ἀνθρώπους θεοῦ ὄντας, xal μηδὲν αὐτῷ διαφέροντας,
ὑπτοχειρίους ἑαυτοῦ ποιεῖ * ἀφηῃορέθη δὲ τούτους τῇ
δυνάμει τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. ΄0βεν καὶ βα-
ρύτερον ἑαυτῷ τὸν κλοιὸὺ τῆς τιλωρίας χατασχευά-
φξ», ὅτι μηδὲ τῇ ἐπιδηυίᾳ τοῦ Χριστοῦ τῆς χαχἰίας
ἑσεαυσατο, χαἰτοι τὰ χα.ρ.ώτατα τῆς δυνάμεως περι-
Χο ττείς.

"Ot. ἐξαίφνης ἀναστήσονται οἱ δάχγονγτες αὑ-
τὸ»», καὶ ἐκχγήψουσυ' οἱ éxitovAol cov, xal ἔσῃ
εἲς διαρπαγὴν αὐτοῖς. Εἶπεν ἀνωτέρω * Εως τίνος;
ὥσπερ σχετλιάζων χαὶ δεινοπαθῶν, ἀντὶ τοῦ, Μέχρι
7:6309 ταῦτα ποιῄσεις; Εϊτα ὥσπερ ἑρωτῶντός τινος”
Ilio; (19) τοῦτο εἶπας; φησί’ Διότι καὶ ἄχων τῆς
ἁδιχίας παύσεται. Ὥσπερ γὰρ ἐξ ὕπνου ἀναστῆσον-
ται ἑξαίφνης xal ἀπροσδοχήτως oi δάχνοντες αὐτὸν
ὥσπερ ὁδοῦσι ταῖς τοῦ πολέμου ποοσθολαῖς, καὶ

narratione, de ipso verba faciat. Vel parabolam
dicens, hoc significat, quod quoties mentionem sint
facturi alicujus ceu infortunati, hanc sibi sumant
similitudinem, dicentes : ZEque infortunio succu-
buit, atque Babylonius.

Ác dicent : Ve qui multiplicat sibi qum sua non
sunt (quousque?) et solide ponderosum reddit colli
sui ornamentum. απο, inquit, canent, lamentantes
Baby!o:ium : Vie qui nihil se decentibus manum
injicit, et tolli sui ornatum , sive onus imperii sui
gravius constituit subditis suis, quod gravia tri-
buta et vectigalia imponat. In medio autem excla-
mavit luctu : Quousque ? inexplebilem cjus οἱ insa-
tiabilem cupiditatem demonstrans, ut quie finem
non noverit, qux tamen non diu duratura sit, sed
enim propediem cessatura, quanium munquam
antea, Grave autem et onerosum reddidit collare
suum, eo quod gravius sibi supplicium ex Deo ipse
paravit : quandoquidem in malitia &ua semper per-
rexit. Porro. calumnians spiritus, etiam quee sua
non sunl col'igit, nimirum homires Dei exsistentes
ab eo niliil differentes, nimirum ad imaginem ejus
creatos, sibi mancipans, quos tamen Deus virtute
Evangelii Christi liberat. Unde et gravius sibi col-
lare, hoc est majorem panam quidem appa-
rat, qui ne in adventu quidem Christi a malitia
destitit. Atqui consideras (18) hic commodissiiam
potentiam.

p V&ms 7. Quoniam repente exsurgent. mordentes ip-
sum, et expergiscentur insidialores (ui, erisque in dirc-
ptionem ipsis.dam antea dixit, Quousque? veluti egre
fereus et commotus, pro eo quod est, Quandiu hoc
facies? Deinde veluti interroganti cuidam ; Quomodo
hoc intelligis ? Quoniam, inquit, invitus ab injuria
et injustitia desistet. Nam veluti e somno exsurgent
subito, et ex improviso lancinantes seu mordentcs
ipsum ceu dentibus, belli nimiru: insultibus, exe-

-

Varim lectiones et nola.

(10) Desiderantur in utroque Cod. Grzca verba
Latinis hisce simul etiam nos excitavit, et sedere
fecit insuper celestibus vespondeniia.

(17) Hzc ita sunt reddenda : Homines enim [ει
exsislientes €t. nihil. ad. ipsum (scilicet diabolum)

spectantes, sibi subjecit. Spoliatus autem. est. his
potestate. Evangelii Christi, etc. M
(18) Potissimis licet potestaiis suc viribus exutus.
Ex Cod. Ven.
(19) Ποῦ ; ubi ? Cod. Bav,

* ou. - ὁσ

85)

THEOPHYLACTI DULGARI/E ARCHTEP.

8(8

deukesque vires ejus. bellicas et absumenmtas, uewm- A χατεσθίοντες αὐτοῦ τὰς σρατιωτικὰς δυνάµει; xat

pe 159 sub Gyre, Perec, Medi, et Elamibe ; ac
veluti ex ebrietate, a0 ala; in. geporeu delalinne,
evpergefael, sobria mentem, et liberam retioci-
nationem recipieufos, mou. porre ferent. tanfjam
tam. degravatinneum, veruni ouwniLus. media insi-
diabuatur tibi, dnipientque. regnum: tuum, Isur-
rexerunt etiag» advossus Satana apostoli et mar-
tyres, qui. Qocentes«b ceMitontas ere Chrisuum, niot-
dehant compus oius, sive ens, qui quaes Satana sunt
sapiunt Ut enim. corpus Christi sunt fideles, sic.
corpus diaboli eua infideles. Et qui autehac idolo-
lare fuerum& , insidia4ores ejug constituent,
ahelituriipsius opera, Evigilarunt enim et viderunt
liynutm, lignum, inquam, et aliam materiam, qualis
esset, quam- antea, ceu temulenti, eglebant. Porro.
qui à peccato defleciit, itidere exsurgit ; jacens.emim.
seflecti non posset : eb confitens, mordet diabohim
ore ΑΠΟ, quo e«on[iesur. Et expergefactus οκ alta.
in soporem delationo, qua detinebatur a voluptate,
insidiatur jam per jejunium, corporis humi cuban-
Vis castigaionem, preealionem, diripiens ipsum. οἱ
alios ad salutem ducens, et verbo et. exemplari,
quod in sese exlihet,

γεν». 8. Quia depredatus es gentes multas, depre-

dabuntur te omnes relicti popsli, propter sangitinem |

homiwum, et impietatem lerra et civitatis, et omnium
inhabitagtium ipsom. Multos, iuquit, ti depredatus
69, verumtamen a paueis extra tyranuidem tuam
relictis destrueris, quos neque sperahas tibi reni-
suros. Adco divinitus plaga tibi iufligetur, ut qui
abs te coutempti fiierint , te excellant, veluti Dco
prorsus illos oonfortante, indenteque robur. Patie-
ris auteur lige pregéer victimas οἱ cadem quam
cdidisti, hominum, et propter impietatem et flayitia
que comimisisti, o1nem terram omnemque civita-
tem vastais, ac suis habitatoribus orbans. Proinde
a Cyro hzc passus est Babylonius , sive imperium
ejus ; a sanctis vero Satanas, qui spoliang homines
per seducentem voluptatem, per illus (24) rursum
spoliatus est, atque Christo ingresso in domum
ejus, sive in raundum, in quo habebat robur, diri-
pienteque vasa ejus, quibua utebatur, ad omnem
propriam efficaciam suam et operationem. Spoliatus
est etiam per apostolos, qui ox reliquiis olectorum
Israelitarum exsistentes, ouines Satanz subjectos
liberabant.

Vuns. 9. Ve qui avide possidet facultates malas
domti esc, ut ponat ín altitudinem nidum suum, ut
contlegatur mana malorum. Indignatur Babylonio
tanquam avaro. Dicere autem queas, quod et lugeat
ipsum. Etenim vere miser est, et luctu dignus, qui
plura appetit, Proinde et ille avide expetebat faeul-
tales malas domui sus : vel avarus erat avaritia

δαπανῶντες, οἱ ὑπὸ Küpov δηλαδὴ Ηέρσαι xai Mi-
δι xal Ἐλαμῖται ' χαὶ ὥσπερ ix µέθης xat χάρον
ἀνανήφοντας, xai λοχιαμὸν ἕμφρανα καὶ ἐχευθέριον
ἀναλαμθάνοντες, οὑὐχέτι ἀνέξονται τῆς τοσαύτη-ς ου
βαρύτητος, ἀλλὰ παντοιοτρόπιως ἐπιζθουχεύσουσαί co:
xai διαρπάαανται τὴν βααιλείαν. σου. Ἑπανέστησαν

üb xo) τῷ. διαδόλῳ ἁπόστολαι καὶ uáptupsc, ol à-
δάσχοντες xal ὁμολογοῦντες στόµατι τὸν Χριστὸν,

ἔδαχνον τὸ σῶμα αὐτοῦ (20), ἠτ'ι τοὺς τὰ αὐτὰ
|f. αὐτοῦ] φρονοῦντας, "Ὥσπερ Y3p 2ὤμα Χριστοῦ

οἱ πιστοὶ, οὕτω καὶ τοῦ διαθόλου οἱ Ἀπιστοι. Kal:

πρότερον» εἰδω-ρλάτραι, ἀπίθουλοι αὐτοῦ ἔσονται,

παθαιροῦντες τὰ αὐτοῦ ἔργα. Ἑξδένηψαν γὰρ. xa:
εἶδον τὸ ξύλον, ξήλον (21) χαὶ τὴν ἄλλην. ὕλτ», οἷα
β Qv, οἷς πρὶν ἑλάτρευον ὡς µεθύηωντες. Καὶ ὁ ἁτὸ

ἁμαρτίας δὲ ἐπισιρέφωχ, ἀνέσιαται ' χείµενος vàp,
οὐκ ἂν ἐπιστραφείη' καὶ ἐξομολργούμανος δΔάχνει
τὸν διάβολον ἐν τῷ ατόµατι ᾧ ἐξομαλογείται. Καὶ
ἐχνήφας ἀπὸ. vod πάρου ᾧ χατεσχέθη ὑπὸ τῆς ἑδονὲς,

ἐπιδουλεύει (22) διὰ νηστείας, χαµευνίας, σροσευχῆς,

xai διαρπάςει αὐτὸν, xal ἄλλωνς (85) πρὸς σωτηρίαν

ὁδηγεῖ, τῷ τε λάγῳ xai τῷ καθ) ἑαυτὸν ὑπυδεέγματι

τοῦ &ytoy.
Διότι σὺ ἐσκύευσας ἔθνη zoAláà, σχυεύ-
σουσί σε πάντες οἱ ὑπο.λε.2ειιιιιένοι «Ἰαοὲ, δι᾽ αἷ-

µατος ἀνθιώτων, καὶ ἀσεδείας γῆς. καὶ πόιεων,

xni πἀντων τῶν κατοιχούνγτων αὐςτήν. Πολ)οὺς
μὲν, φηαὶ, σὺ ἐσχύλευσας, πλὴν ὑπὸ λίγων χατα-

λνθήση, τῶν ἔξω τῆς σῆς τυραννίδος ὑπολειφθέντων,
οὓς οὐδὲ Άλπινες ἐπιθήσεσθαί σοι. Οὕτω θεήλατός
col ἐστιν ἡ má rh, ὅτι οἱ χαταπεφρονηµένοι ὑπὸ σοῦ,
οὗτοι περιεγἐνοντό σου πάντως, 0; θεοῦ ἐνισχύοντος
αὑτούς. Πείστ δὲ ταῦτα διὰ τὰς σφαγὰς τῶν ἀνθρώ-
πων, χαὶ διὰ τὰς ἁσεθείας ἃς ἐποίεις, πᾶσαν τὸν
γῆν xai πᾶσαν πόλιν ἐρήμους αὐτάς ποιῶν τῶν οἱ-
κητόρων. Ὑπὸ μὲν οὖν Κύρου πέπονθε ταῦτα ὁ Ba-
θυλώνιος, itor dj ἀρχὴ αὐτοῦ ' ὑπὸ δὲ τῶν ἁγίων ὁ
Σατανᾶς, ὃς σχυλεύσας τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς
πλανώσης ἡδονῆς, ἐσχυλεύθη μὲν τούτους xai ὑπὸ
τοῦ Χριστοῦ, εἰσελθόντος εἰς τὴν οἰχίαν αὗτου,
τοι, τὸν χόσμµον, ἐν ᾧ τὴν ἰσχὺν εἶχε, xal τὰ 3xevr,
αὐτοῦ διαρπάσαντος, ol, ἐχρῃτο πρὸς πᾶσαν Evép-
γειαν αὐτοῦ. Ἐσχυλεύθη δὲ χαὶ διὰ τῶν ἀποστόλων,

D οἳ ἐκ τοῦ κατ ἐκλογὴν λήμματος τῶν Ἱσραηλιτῶν
ὄντες, «πάντας τοὺς ὑπὸ τὴν ἐξουαίαν τοῦ Σατανᾶ
Ἠλευθέρουν.

Ὦ ὁ πἀεονεκτῶν κακὴν σπ.λευγεξίαν t of

αὑτοῦ, τοῦ τάξαι εἰς ὕψος »οσσιὰν αὗτονυ, τοῦ
σχεπασθήηναι ἐκ χειρὸς καχῶν. Σχετλιάδει ἐπὶ τῷ
Ἡαδυλωνίῳ ὡς πλεονέχτῃ. Εἶποις 6 ἂν ὅτι καὶ θρη -
vel αὐτόν ^. xal γὰρ ἅθλιος ὄντως, xat θρηνεῖσθαι
ὄξιος, 6 τοῦ «πλείονος ἐφιέμεγνος. Ὥσπερ οὖν xal
οὗτος ἐπλεονέκτει πλεονεξίαν xaxhv τῷ obup αὐτοῦ,

Varie lectiones et note.

-(20) Τοῦ ἐχθροῦ, inimici, Cod. Ven.
(t) Deest 15 ξύλον secundo loco repetitum in
Co. Bav. .

(12) Ἐπιθουλεύει τῷ ἐχθρῷ, insidia'ur. inimico,

(οι. Ven.

(35) "Ὅτε xaY ἄλλονς, cum et alios, Cod. Yen. —
(34) 1 lis spoliates rursus est α Christo, 49 iu-
gresous est. iu domuum cjus, Sic Grxce babuu:.

861

EXPOSITIO IN PROPHETAM BABACUC. — CAP. IT.

862

ὠντέδχτ, διὰ τὴν hor αὐτοῦ xav βασιλείαν, ὥστε A mala 389. donus swe, hoc est, proptci- imperium

Tocat ούτε) Obnihy καὶ Poyeei, πρὸς τὸ pyb-
ενὸς πεέραθναε αἀχοδ, fr xat τὸν βαθιλικὸν otxov
λαμπρῦν ἐφθέει xal. χατἀχρυσὀν, xat ὑψηλὸν αὐτὸν
ᾠχοῦδμει, πάντοθεν' ἀα ραλικόμενος, ὡς ἀνεταθού-
λεοτ6ς εἴη. Εἶτε Bb νόσσιὰν ἐχ μεταφορᾶς τῶν ἀρνί-
Ours, σῶν ὑφηλὰςι ποιοὐφ-ων τὰς ολπτίας νοσσιὰς. ὡς
ἂν μὴ εὐάλωσος εξεν ot νευςποὺ colo ἑπτδουλεύειν
ἐθέλσυσ.ς riot δὺ καὶ tb χποῦὔφον τοῦ φρυνἠματος.
καὶ ἑπορμένον.. Ἔστι δξ xat πλεονεβία ah, ὅχαν
τις πλέον 2043ῇ ἔχειν ἐν ἀρετῇῃ, αἱ ὅταν δοῦς ἕν-
ταύθα ὀλίγα, πλείω Σχεῖσε λἀθὲῖν σποὺδάζξοι.

᾿Εόθουλεύσω αἱσχύνην τῷ ofzo cov. Τὸ ὕψος,
ση ἡ, τοῦτά ὃ περιεποιῇσω ἀλὸ πλεονεξίας τῷ obup
σου, χάλ τῇ βασ.λείᾳ σου, εἰς αἰσχύνὴν tsi περι-
στἈσεταί σοι. bou γὰρ λαμπρότερος εἶ, τοσούτῳ
πλείώ,; σοι αἰσιύνη tb ἐχκεσεῖν τῆς τοσαύτης xol
ςηλικχύτης λαμπρότητος. Ταῦτα xui πρὸς πάντας
σθεονέκίαφ ἐἴρηται. Καὶ ἀχουέτωσαν ταῦτα, καὶ
ὠφελαίσθωόὰφ. Εἰρηται δὲ xol περὶ τοῦ πλτσυεκτή-
σαντος tbv. Geb ἀποσύάτου, xol ἁρπάσαντος ὑφ'
ἑαυτὸν τὸ ἀνθρωπίνήν φύσιν. ὃς ἔταξε μὲν εἰς
ὕψος tbv ofyov ἀὐτοῦ καὶ «hv νοσσιὰν, τουτέστι, τὴν
ἁμορτίαν ' kv αὑτῇ γὰρ ἑπαναπαύετα:. Νοσσιὰν δὲ
λέγεται ἔχειν ὡς ὄρνες, διὰ τὴν iv. τῷ ἀέρι ἀρχῖν
xai ἐξηυσίαν, xot τὸ ἁλαξονικὸν xol ὀφηλόφρον.
'AXX' ἐδονλεύσατὸ αἰσχύνην τῷ τοιούτῳ οἴχῳ αὑτοῦ.
ὍΌτε vÀp ἁμαρτίαν ἐχορύφωσε, xai εἰς τὸ χεφά-
Autos 45e x&wizq ἔπεισε Φθάσαι, τούς τε ἄλλους
ἀνθρώπους él; πᾶν sibog ἁμαρτίας συνελἠλακὡς,
χαὶ τοὺς Ἰσραηλίτας εἰς τὸ πληρῶσαι τὸ µέτρον
τῶν πατέρων αὐτῶν xai θεοχτονῆσαι, Εηνικαῦτα
χατησχύνθη.

Swunf e$ regnum, ut. Ίου eximium, aMum et preas-
poteus constitueret, ut neffo tentari male possit :
vel vf domum: suam regiam splendidatu faceret, οἳ
qure priclaratá, étaqne sublimen: ipsam exstraeret,
ut Ra undique (utws e& insidiarum exsors fieret,
Dixtt autem nidurtr ex meraphora avium, nidos 8409
it 38 collocantium, ot ne fseile puli eorunvinter-
ripi quéinr per InsidistóresS. Subindicat juxta men-
tis-ejas αλα! e£. elationem Est ctiam bora
ekeelleta, sen plura habendi eupidites, qnando
in vírtnte quiéspiíat stperior esse volnerit, et
quado pauca. hinc impesderit, phura inde recipere
cipia.

Venns, 19. Constulaistf in. ignomisiam. domui tw.
AHifudo, imet, hee quam adeptes es ex avaritia
ἁσπιαξ fu$, regnoque Μο, ad majerem ignóni-
miamr vertélur tibi : quo. eninr prieclarior es, boe
in majorem Ubi contumeliam: cedif, quo ἃ tanto
talique splendore ezcidas. Mac ad. ommesg quidem
svaras dicta sunt, et eircumvenientes atas. Atque
wthram hee audiant, ef commoditatem ex efs ea-
piant. [Fec etiam dicta sunt. de spiritu d«sertore,
qui Deo major esse gestit, 2e humanaw sibi sub-
didit naturam. Qui posuit quidem in altitudmmem
domum suain et nidum, hoe est. peccatum, in ipso
enim quiescit. Nidum vero, instar avis babere
dicitur, propter principatuur et. petestatem qua οἱ
est in aere, ae propterea quod ostentationem, fa-
stum et ardea spirct. Atqui hujusmodi domui sume
contumeliam decrevit et aequisivit. Qiando enim
peccatum ad fastigium perduxit, ac ad suam. ma-
litiam pervenire persuasit, nimirum alios homines
ad nullam non peccati speciem impellens, ac
Israelitas ut. complerent mensuram patrum sua.

rum, οἱ eorum qui et prephetas et. Christum occidérant, ttm ígnominia est aff««tus et pndore suí-

f:sus.

Zvrszíparac Aaob; S0AJobc καὶ ἐξήμαρτεν ἡ
ύυχή cov. Ἐοντέστι, ἘΣνυνείέλεόας, πανολεβρία
διέφθειρας, (ὅπερ ἀνωτέρω εἶπει' Συντέλειαν ἐν dy-
κίστρφ ἀγέσπασε), καὶ οὐδὲ (25) Edere τοῦ ἃμαρ-
«άνειν, ἀλλὰ xe ἔτι ἑξήμαρτεν ἡ ψυχή σον, εἰς
πλεσνεξίας µείζους προχωρβοῦσα. Ἠ, ὅτι Μετὰ τὸ
συν-ελέσαι λαοὺς πολλοὺς, ὑπερηφανίαν ἑνόσησας,
χατ᾽ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λυττήσας, ὅπερ ἑστὶν ἁμαρτία
ἀυχῆς. ᾽Αλλὰ xai οἱ ψευδοδιδάσχαλοι πλεονεχτοῦσι
πλεονεξίαν χαχὴν, ἆ ποσπῶντες τῆς ὑγιοῦς διδασχα-
Σΐα- τοὺς μαθητὰς ὁπίσω αὐτῶν, ἵνα τοὺς οἴχους
αὐτῶν, xal οὗ τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, τὰς λεγομένας
Ἐκχλησίας, ὑψιλοτέρὰς xaX ἑνδοξοτέρας ποιῄσωσι,
δεὰ τοῦ λαλεῖν ὑπέρυγχα ^ ἁλλ᾽ αἰσχύνην αὐταῖς βου-
Ἀξύονται, τῆς Ἐχχλησίας, τις ἐστὶ τῷ ὄντι οἶχος
8500, χραταιοτέρας δειχννµένης, ὅτε χαὶ συμπεραί-
νουσεν οἱ υοιοῦτοι λαοὺς πολλοὺς, τῷ ἀναθέματι αὖ-
τοὺς ἑνόχους χαθιστῶντες, ὅπερ basi πέρας καὶ τέ-

Aoc παντὸς αἱρετικοῦ, ὁ ἀπὸ Θεοῦ, φημὶ, χωρι-
σμός.

Cenfecisti populos πικ[εσα, et deliquit. anima tua
lloc est, Consuminasu, vel funditas cum. sunnma
pernicie perdidisti (quod supra dixit : Consumma-
tionem in hamo extrazisti), neque destitisi a pec-
cando : vetum hodie delinquit anfma tua, ad ma-
jorem plura habendi cupiditatem progredíens. Vel -
Post confectionem populorum multorum, su-
perhia languisti, ut vel contra Deum rabidus

D esses, id quod vere est anima peccatum. Preterea

γαπὶ doctores cireumveniunt circumventione mala,
avellentes 4 sana doctrina discipulos post sese, ut
sedes suas, et non Dei (quas Écclesias vocant) al-
tióres et préclariores reddant, eo quod turgida
loquantur : quibus tamen sibi ignominiam struunt,
Écclesia, qui& revera est. domus Dei, fortiorem
sese monstrante, quando et conficiunt tales popu-
los multos, Ecelesie anathemati ipsos obnoxios
constituentes, qui est finis et exitus omnis hzre-
tici, nimirum separatio a Deo,

Varie lectiones et notm.

(23) 0565 οὕτως, non ita quidem, Cod. Ven.

8€3 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCITIEP. 86i
154$ Vrns. 1M. lIanc ob causam. lapis ez pariele A Διότι.Ίίθος éx τοίχου βοήσεται, καὶ κἀάνθαρος

clam«bit, et cantharus ligneus vociferabitur. Con-
suevit Scriptura, inanimis et sensu vacantibus et
"atione vocem attribuere, ΠΟΠ quod sonare verba
queant, verum quod veluti per ipsas res tantum non
clament. lHancad rationem [Isaias ait : Erubesce,
Sidon, dixit mare 3133: et : Creli. narrant ?* (390).
Et quod presenti loco magis est accommodum,
Dominus dixit Judzis, cum pueri (27) eum com-
mendarent : Amen dico vobis, si coniicuerint illi,
lapides clamabunt. Proinde ad Babylonium ait :
Nedum sermonis participes, verum et inanimi
lap'des, et irrationalia, ut. canthari, vociferabun-
tur adversus tuam dementiam et insaniam. Et qui
hoc fiat, dicemus. Nabuchodonosor Jud:zese domos
et urbes vastabat, diruebat, incendebatque : neces-
sario igitur lapides decidebant et ligna, scarabzos
parvos (nam jlli κάνθαροι vocantur) vel tineas
habentia, vel teredines, ex quibus et zdium (28)
εἰ civitatum vetustas constabat. Hac igitur suf-
fossa, ignique succensa, propheta vociferatura
dicit adversus ejus crudelitatem. Animadverjen-
dum quod pro voce, Cantharus, Symmachus, Con-
nerio lignorum, posuerit. Foriasse igiiur νειθ-
res, trabium complexum, culmina | sustinentium,
cantharos nominabant, quía sibi superpositum
tectum ferrent. Adhzec omnis lapis ex Judaico tem-
plo sublatus, clamabit Dei potentiam. J m qui
peccati fimo bactenus volutatus fuerit, ubi ligaum

crucis apprehenderit, clamabit : Absit a me, ut glo- ϱ

rier, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per
quem mihi mundus crucifixus est, el ego mundo ** ;
et illud : Christus etsi. ex. infirmitate mortuus cst,
vivit tamen ex potentia. Dci **.

Vens. 12, 15. Vo qui edificat civitatem e sungsi-
nibus, et paral urbem per injuriam. Nonne hec sunt
a Donrno omnipotente ? Luctibus et lamentis vcre
diguus est, qui ex injustif victimis οἱ coilibus,
Tegnum suum amplificat : qualis οἱ Babvlorius
fuit, e Sanguinibus et przliis exstruens urbem
Dabylonem, vel totam civitatem | sibi 8ubjectam,
aliorem et opulentiorem faciens alque parans,
aulumans sese firmam eam aec nullis turbationibus
expositam redditurum, adeoque invictam, per hoc
quod injustas opes οἱ potentiam colligeret. Ixc
autem non sunt a Domino. lloc est, nou imperavit
ista, neque lege sancivit ea Dominus, neque ipsi
placent. JEdificavit civitatem Satanas in sanguini -
bus, quando instituit. rempublicam et administra-
ionem sacrorum, idolis destinatorum ; paravitque
urbem in ipjuria, quando persuasit hominibus
degere sub avaritia 1555 et circumvenlione, ac

»"

éx CU Aov φθέγξεται αὐτά. Ἔθος τῇ Γραφῇ, 7
ἀψύχοις χαὶ ἀναισθήτοις xal τοῖς ἀλόγοις περιτιθέ.
ναι φωνᾶς, οὐχ ὡς φωνῆσαι δυναµένοις, à ὡς
δι) αὐτῶν των πραγμάτων μονηνουχὶ κεχραγόσιν.
Οὕτω γοῦν xat 'Hoatac φησίν' Αἰσχύνθητι, Σιδὼν,
εἶπεν ἡ θάλασσα * xai, Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται
δόξα» θεοῦ. Καὶ τό γε τοῖς παροῦσι μᾶλλον ἑοιχὸς,
ὁ Κύριος εἶπε τοῖς Ἴονδαίοις, ὅτε οἱ πλείονες ὕμνουν
αὐτόν Ἁμὴν Aéyo ὑμῖν, ἂν υὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ
Alo, κεκράξονται. Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Βαθυλώνιον,
ὅτι Ωὐ µόνον ol λόγου µετειληχότες, ἀλλὰ xai τὰ
ἄφυχα, καὶ οἱ λίθο., καὶ τὰ ἄλογα, οἱ κάνθαροι χατα-
βοήσονται τῆς σῆς µανίας xai ἀνοίας" xal πῶς,
ἐρρῦμεν. ὍὉ Ναθρυχοδονόσορ τὰς τῆς Ἰουδαίας οἱ-
χίας xal πόλεις χαθῄρει καὶ ἐνεπίμπρα. ᾿Αναγχαίως
οὖν καὶ ol λίθοι χατέπιπτον, χαὶ ξύλα, κανθάρους
μικροὺς, ἤτοι οῆτας ἔχοντα ἀπὸ παλαιότητας, ἓξ fc
xai ταῖς πόλεσι xal ταῖς οἰχίαις ἐπεμαρτυρεῖτο á
παλαιότης. Ταῦτα δὴ οὖν τὰ χατεσχαμμένα xal πυρ-
ποληθέντα, χαταθοῄσειν φησὶ τῆς αὖτ.,ῦ ὠμότητος ὁ
προφήτης. Ἱστέον δὲ, ὅτι àv: τοῦ, Κάνθαρος, ὁ
Σύμμαχος, Σύνδεσμος ξύλων, τἐθεικεν. Ἴσως οὖν
ol παλαιοὶ τὴν τῶν ξύλων ἀντεμπλοχὴν, τῶν τὰς
ὀροφὰς ἀνεχύντων, χανθάρους ὠνόμαζον, διὰ τὸ olo-
ve πολλοῖς ἀναδαστάξειν τὴν ἐπικειμένην αὐτοῖς
ὀροφήν. Αλλὰ xal πᾶς λίθος ἐκ τοῦ Ἰουδαῖχοῦ ναρῦ
Κχθαιρόμενος |f. -ρούμ.], βοῄσεται τὴν τοῦ Κυρίου
δύναμιν. Καὶ ὁ τῇ τῆς ἁμαρτίας κόπρῳ τέως ἔγχυ-
λιόμενος, ἐπειδὰν τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ δέξηται,
φθέγξεται' ᾿Εμοὶ δὲ ui) γένοιτο χαυχασθαι, εἰ
μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου µου Ιησοῦ Xpi-
στοῦ, δι οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ
κόσμῳφ χαὶ, ὅτι Χριστὸς εἰ τέθνηκεν ἐξ ἀσθε-
γείας capxóc, dAAà (gj ἐκ δυνάµεως Θεοῦ.

Οὐαὶ ὁ οἰκοδομῶν πόλιν ἐν αἴμασι, καὶ ἔτοιμά-
Gor πὀ.1ιν ἐν ἀδιχίαις * οὐ ταῦτά ἐστι παὰ Bv-
fiov παντοχράτορος: θρήνων ἁληθῶς xat ὀδυρμῶν
ἅδιος ὁ ἐξ ἀδίχων σφαγῶν τὴν οἰκείαν βασιλεία»
αὑξάνων, οἷος ἣν χαὶ ὁ Βαθυλώνιος, ἐξ αἱμάτων xat
πολέμων οἰχοδομῶν πόλιν τὴν Ἡχθυλῶνα, ? καὶ zd.
σαν πόλιν ἐπ' αὐτῷ οὖσαν, τουτέστιν, ὑψηλοτέραν
ποιῶν καὶ πλουσιωτέραν, χαὶ ἑτοιμάζων, ἀντὶ τοῦ,
ἑδραίαν xal ἁχλόνητον ταύτην δοχῶν ποιεῖν, ix τοῦ

D ἄλικον πλοῦτον καὶ δύναμιν συναθροίζειν. Ταῦτα 6

οὐχ ἔστι παρὰ Kuplou, τουτέστιν,͵ οὐ προσέταξεταῦτα.
οὐδὲ νενοµοθέτηχεν αὐτὰ ὁ Κύριος, οὐδὲ ἀρεστὰ
αὐτῷ ἐστιν, Ὠκοδόμησε πόλιν ὁ διάδολος ἓν αἵμασιν,
ὅτε συνεστήῄσατο τὴν πολιτείαν τῶν εἰδωλ:κῶν θυσιῶν:
xal ἠτοίμασε πόλιν ἓν ἁδιχίαις, ὅτε τοὺς ἀνθρώπους
ἔπεισε πολιτεύεσθαι ἐν πλεονεξίᾳ, καὶ ἁπλῶς {δυντ,
xai τρνφῇ, ἥτις ἐστὶν ἁδιχία, τοῦ ἐν ἡμῖν χρείττονος
ἀλιχουμένου ὑπὸ τοῦ χείρονος.

simpliciter vivere in voluptate ac deliciis, quae est injuria et injustitia, dum qui melior est inter nos,

jujuriam palitur a pejore.

7133 Ίσα, xxin, 4, ?? Psal, xvin, 1... 9* Galat. vi, 14. 9 IE Cor. xit, 4.
Vari lectiones et nov.

e Adde gloriam Dei οκ Cod. Bav. ct Ven.
(27) Lonicerus legit, zaiósz, pueri, quod in Cod.
Bav. deest. Iu Ven. vero legitur οἱ z22io72;, vulqus.

(35) Prw vetustate, ex. qua. οἱ «dium, ctc. Sic
Graca.

865 EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. 11. 866
Καὶ ἐξέλιπον Aaol xoAAol ixavol ἐν πυρὶ, xal A δι defecerunt populi plerique ἵπ igne, εἰ gentes

ἐὐνη πο..λὰ GALyoyróxncar. Δείχνυσι πῶς (xobó-
pet 6 Βαθυλώνιος ἐν αἵμασι καὶ ἀδιχίαις. Καὶ γὰρ,
φησὶ, λαοὺς πολλοὺς ἑνόκπρησας, τὰς πόλεις αὐτῶν
χαὶ τὰς χώρας καταφλέξδας, καὶ ἔθνη πολλὰ ὁλιγο-
Φυχῆσαι ἑποίησας, τουτέστιν, ἀπαγορεῦσαι ἐν χα-
χοῖς (29), xat τὴν δύναμιν αὐτῶν ἀποθαλεῖν. Ἐξέλι-
πον ἔθνη πολλὰ ἐν πυρὶ, iv ᾧ ἔχαιον xal ὡλοχαύ-
τουν τὰ ἱερεῖα τοῖς εἰδώλοις. ᾽Αλλὰ xal ἐν τῷ πυρὶ
τοῦ θυωμοῦ, οἱ ὑπὸ τοῦ δεινοτάτου Βαθυλωνίου xpa-
τούμενοι, ἐχλείπονσι,

"uti ἑμιπ.]ησθήσεται ἡ à τοῦ γγῶναι: τὸν Κύ-
ριον, ὡς ὕδωρ πο.ὺ κατακα.λύπτον θα.λάσσας.
Tiw& τῶν ἀντιγράφων ἔχει, Ἐνεπ.λἠσθη, καὶ τοῦτο
ἀντὶ τοῦ, Ἐμπιησθήσεται, νοῄσεις. Ἐπειδὴ άνω-
τέρω εἶπεν ' Obaí* ἐπάγει νῦν τὴν αἰτίαν, xal φη-
ctv, ὅτι Διὰ τοῦτο, Oval, εἶπον, διότι γνωσθήσεται
ἐπὶ col ἡ δύναµις τοῦ θεοῦ. Καὶ σύμπασα ἡ vi
γνώσεται τὸν Κύριον, d; δικαίως κρἰνοντα. Καὶ
ὥσπερ ὕδωρ πολὺ χαταχαλύπτον θαλάσσας, τουτ-
έστιν, ὑπερθάλλον χαὶ ὑπερθλύζον, εἰς πάντα χεῖται
τόπον, οὕτως ἡ γνῶσις τοῦ Κυρίου πολλὴ ἔσται, xot
ἐπὶ πάντας χεθήσεται. Οὕτω xal Δαθὶδ λέγει" DPono-
σχεῖαι Κύριος xplpaza ποιῶν' ἐν τοῖς ἔργοις
τῶν χειρῶν αὐτοῦ συνεήφθη ὁ ἁμαρτω.ός. Ὅταν
γὰρ ὁ ἁμαρτωλὸς συλληφθῇ ἐν αὐτοῖς τούτοις ol;
χαχουργεῖ, τότε ὁ Κύριος xplpata πιιῶν, γνωστὸς
πᾶσι γίνεται. Προλέγει δὲ χαὶ τὴν διὰ Χριστοῦ γενη-
σοµένην θεογνωσίαν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, καθὼς xai
αὐτὸς ὁ Κύριος ἔλεγε πρὸς τὺν Πατέρα. "Egavé-
ρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Πρότερον γὰρ
µόνοις Ἑδραίοις ἐἑπενινώσχετο, χαὶ οὐδὲ τούτοις, ὡς
Πατὴρ Ylou, ἡ ὡς προθολεὺς Πνεύματος ' ἀλλ ἁπλῶς
ὡς chc xat Δημ.ουργὸς πάντων * διὰ δὲ Ἀριστοῦ xai
πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπεγνώσθη, ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς,
καὶ iv τελείᾳ τῇ δόξη, ὡς Υἱοῦ (50) καὶ Πνεύματος
ἀρχή. Τὰς οὖν θαλάσσας τῶν ἑθνῶν, τὰς διὰ τὴν
ἁπεστίαν πιχρὰς, τὸ πὀτιµον ὕδωρ τῆς θεογνωσίας
ἐπέχλυσε xai Χατεχάλυφεν, ὥστε αὑτὰς εἰς αὐτὸ
μµεταποιηθΏναι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ αὐτὸς ποταμὸς ei-
ρήνης, xat χειµάῤῥους λέγεται, ὡς τὸ, Ιδοὺ ἐγὼ
&zaxAlro ἐπ᾽ αὐτοὺς ὡς ποταμκὸς ερήνης, xal ὡς
εεμµάῤῥους ἑπιχ.1ύζων δύξαν ἐθνῶν.

3* Psal ix, 1]. ** Joan. xvri, 0, 39 Isa. Lxv, 19.

multe exanimate sunt. Planum jam facit, quo-
niodo zdificarit Babylonius in sanguinibus et in-
juriis. Etenítm populos multos, inquit, inceudisti,
civitates eorum οἱ regiones comburens et gentes
"uas pusilanimes reddidisti : hoe. est, ut ob
calanitates quibns per le affligebantur, renuntia-
rent potentize sux, e& vires suas rejicerent. Defe-
cerunt ergo gentes. multe in igne, quo »ccende-
bant et. comburebant victimas ipsis idolis. Atqui
destituuntur etiam. viribus in igne indignationis
et furoris, qui a potentissimo Babylonis rege vin-
cuntur.

Vgns. 11. Quoniam implebitur terra. cognitione
Domini, veluti aqua multa cooperiens maria. Qu»-
dam exemplaria habent, Impleta est : quod ipsum
etiam pro Implebitur intelliges. Postquam igitur
supra dixit, Τα: nunc causam adducit, et inquit :
Propterea Ve dixi, quoniam cognoscetur in te
potentia Del, οἱ universa terra cognoscet Domi-
num, ceu juste judicantem. Et quemadmodum
copicsa lymplia contegens maria, hoc est, inun-
dans et superbulliens, in omnem hine inde locum
effunditur, consimili ratione cognitio Domini exu-
berabit, et super omnes fundetur. Perinde ac Da-
vides ait : Cognoscitur Dominus judicia faciens, in
operibus sanuum suarum comprehensus est. pecca-
tor 2. Cum enirh peccator iu illis ipsis, αι per-
pelrat, deprehensus fuerit, tum Dominus judicia

C faciens omnibuy innotescit. Przdicit autem ventu-

rom etiam per Christum super universum terra-
rum orbem cognitionem Dei, itidem ut ipse Domi-
nus 3d Patrem inquit : Monifesiavi nomen. tuum
hominibus **. Prius enim solis lHcbreis cognitus
crat, neque. illis. interim ut Pater Filii, neque ut
productor Spiritus : verum simpliciter veluti Deus,
ut auctor universorum : per Christum autem cün-
ctis mortalibus wanifestiatus est, etiam ad ultituos
usque orbis terra flnes, per etiam perfectam | glo-
riam, tanquam Filii et Spiritus principium. Maria
itaque gentium ob incredulitatem amara, inundare
fecit et. contegi aqua (quz bibi queat) divina co-
gnitionis, adeo ut iu ipsam transmularentur, l'orro
Dominus ipse in Scripturis fluvius dictus est, imo

9 ^
D eviorrens appellatur, ut in eo Joco : Écceego super

illos affluam, ut flucius, et quasi torrens inundaus
gloriam gentium **.

Varie lectiones et note.

(99) Illud &rayopsuaa: ἓν χαχοῖς, animo considere
$;a malis, significat.

(50) Hac de re audi et Basilium ep. 43 : Δευτερεύει
pr &v ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς τῷ αἰτίῳ * δευτερεύει δὲ καὶ
τὸ Ηνεῦμα τοῦ Υἱοῦ χατὰ τὸν τΏς αἱτίας λόγον. Audi
(το. Nyssenum : Εἰς τὸ Πάτερ. Τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα,
»€ XY Ex τοῦ Πατρὸς λέγεται, xal ἐκ τοῦ Υοῦ εἶναι
στ «Ωσμαρτυρεῖται. Audi Athanasium contra Arian. :
1 ἑ 6i ὁ Yibg, ἐπειδὴ Ex θεοῦ ἐστιν, ἴδιος τῆς οὐσίας
α 299 ἔστιν, ἀνάγχη xal τὸ Hvcoua ἓχ 8:09 λεγό-

µενον, ἴδιον εἶναι xaz' οὐσίαν τοῦ Υἱοῦ. xai οὗ ξένου
τοῦ Θεοῦ. Audi[Cyrillum Alexandr. in Joan. : Ἐπειδὴ
δὲ ὁμοούσιόν ἐστι τῷ 1ἱῷ, xa πρόεισι Ücompszoss
ἐξ αὐτοῦ, πᾶσαν αὐτοῦ την ἐφ᾽ ἅπασι τελειυτάτην
ἔχον ἑνέργειάν τε καὶ δύναμιν, διὰ τοῦτό quotv *
Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λέψεται, Áudi reliquos, presertim
Epiphanium ων. 62: Οὐκ ἀλλότριον Πατρὸς xai
Yiou* ἁλλ &x τῆς αὐτῆς οὐσίας, Ex τῆς αὑτῆς 0:6-
τητος, ix Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, αὖν,͵ Πατρὶ καὶ Y:o
ἑνυπόστατον ὁεὶ Πνευμα ἅχιον.

NEUE αρα το πσσον- τα e p ur ιν ar a m — M e —— .

867 THEOPHYLACTI .BULGARLE A&RCHIEP. 865

εις. 18, 6. Τα ei qui bibere dat prosimo.stuo:A

misturam 190 irbidum, et inebriat, ut intueatwur
4n apelea ipsorum, Saluritatem. ignominie pos! φίο-
riam bibe. Ruesus Balwlonium calamitosum redUit,
Jum inquit ::Dibere .dabes supplicia .et posnas
prozuno, id «cit, -omnilius. beminibus ος -eodem
luto eonditis, vel contribulibus:et cognatis Luis :
místurau 6θυ perversioneim — urbidam, ο eat
turbidus petuum, cen .fonkis .invereionem ;passi
&ive-conturbati,;; et iuelriabas eos per punitiones,
ut. subindicarent tibi.spelzeea, i4 est, occulta loea,
in quibus defossos servabaut thesauros, vut inspi-
cereg eos; eum οὗ rem et ipse jam bibe potum
ighominie, adusque saLurilaLem ; non -enim Jevi
contumelia allicieris, sed ingenti plane. .Rotio eat
jn.premptu, quod.ex iggenti gloria, 9d ignomi-
niam lubrice casurus sis. Tradunt llebrei, quod
Nabuchodonosor abdjucens geutiuan. duces in suam
regiam, .atque illic forte parato οἱ pemuisto potu,
«0$, inebriates ad .saltandum .coupalerit. Qui.dum
moverenlur, .ac .ipterdum .eadvrent , occultaque
corporis,.uL verisimile.est, nudalantur, miras inde
delicias.et voluptatem capiebat, et in risum solve-
baur Nabuchodonosor. .Cerporis secreta, spel»a
Dnominavit,prephela. Alii interpretes, pro speleis
Nadationem reddiderunt ::Ut iutueatur in nuditatem
ipsorum. Praterea diabelus .houiinibus, qui ;prexsi-
mi ejus.sunt, quanium adtinet.ad rationalem natae
rau, gropinavit perasistjonem turbidam, co uur-
bans dentem : ipsorum ,'et- pervertens atque com-

wiscens -notiiaan, quan» eis a. Datura Deus ludidit, C

boni et homasti : iuebriansque voluptatibus ,. ut
corda ipsorum veluti -speluncie. istius . latronis
jacta, eum pro epboro et.obseryatere suo babeant,
à tendentem sedulo : οἱ observaniem, ne qua ra-
tione bona cogitatio vel ratiocinatio ingrediatur.
Αἱ postquam aqua cogailjanis Dei.super . lerram
exuberavit, ac.torrens deliciarum, nempe Christus,
prado iste abunde ijgnoudnjarum :retulil, satisque
contunelia-dekürgnius. est :, siquidem ex emnipo-
tentia .8ua -excidi, wt ;aullus . usum cidolecum
culus remaneat, nec anmpleus 491) iste. lapeo, ceu
numen aalis feriat, ;iperinde atjue .saias .3il:
Ablegabit. Dominus. ad: honorem. (uum, ignominiam ?*.
llazresiarochze Hem potionem "miscent appropin-
qnantibus sibi discipulis, turbidam nimiram inser-
sionem, invertentes genuinum Seripturarum .intel-
lectum, ut in. speluncas suas, sive synagogas, vel
conventus intueantur. Jam et corda ipsorurm spelza
díci queant, Evangelii Christi cognitionis lucem
peutibus et reptilibus referta sint, hoc est pravis

Et 4u, cor, conmculere, alque movere, — Cordi
Babyionii .hzc loquitur : Jam antea per te
nulli cousternali.sunL; naac jgilur (iu, qui nun.

0 [sa,. vi, 7.

"Q ὁ ποτίζων τὸν ᾳπ.Ίησίον «αὐτοῦ «ἆναεροκὴν
θοερὰν, καὶ µεθύσχων, ὅπως ἐπιεόηῃ ἐπὶ τὰ
σαῄ.ἰαια αὐτῶν. Πάηαμονὴν ἀτιμίας.ἑκ «δύξης
A8. Καὶ πάλιν τὸν Βαθυλώνιον φαλανίζω», Ἐπεφὴ,
«φησὶν, ἑπότιξας τὰς τιμωρίας φοὺς πλησίον, τοντ-
ἐστι, πάντας ἀνθρώπους τοὺς ἐκ -τοῦ αὐτοῦ πηλοὺ
διηρτισµένους, 3] καὶ τοὺς ὁμοφύχους καὶ συγγενεῖς
-30u,-0lóv s mp Sole pby πηγῆς .ἀνατροπὴν παθού-
σης, «τοι συνναραχθείσης, καὶ ἐμέθυσχες αὑτοὺς
διὰ «καλάσεων, ὡς ἂν ὑποδείζωαί Got τὰ σπήλαια,
τουτέστι τοὺς κρυπτοὺς τόπους, ἐν οἷς τοῦ; θησα».
ροὺς εἶχον κατορωρυγµένους, καὶ ἐπιθλέγῃς αὐτούς'
διὰ τοῦτο πίε xai αὐτὸς τὸ πόµα τῆς ἀτιμίας εἰ;
πλησμανήν. O0 γὰρ οὕτως ἐλαφρῶς ἀτιμασθίση,
ἁλλ᾽ ὑπερδολιχῶς ' καὶ ἡ αἰτία, ὅτι bx δόξης πολλῖς
εἰς ἀτιμίαν πατολιαθῖσαι ps. "Ἔστι δὲ καὶ
παράδοσις Εθραϊχὴ, ὡς Ναθουχοδονόαορ τοὺς τῶν
ἀθνῶν ἠγουμένους, εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἀπάγων, xal πύ-
tou; συγχροτῶν δηματελεῖς, εἰσῆγε τούτους, καὶ
μεθύσχων, ἑποίει ὀρχεῖσθαι. Σειοµένοις δὲ. καὶ ai-
πτουσι, καὶ ὡς εἰχὰς ἀπογυμνουμένοις tà χρυπτὰ
µέλη τοῦ φ«ώματος, ἐπενετράφα καταγελῶν. Taotz
σπήλαια ὁ προφήτης ὠνόμαφεν. Ἐκδεδώχασι δὲ xal
οἱ «ἄλλοι ἑᾳμηνουγαὶ «ἀντὶ τῶν «σπηλαίων, Τὴν Τύ-
µνωσι' Ὅπως, φῃσὶν, ἐᾳιό.λάπῃ ἐπὶ «sv. “ύμνω-
σι’ αὐτῶν. Καὶ ὁ διάξολος. Gb τοὺς ἀνθρώπους, c
πελησίον αὐτοῦ εἰσι, κατὰ cb. al αὐτοὶ λαγιχῆς εἶναι
φύσεως, ἑπότιζεν ἁματροπὴν .θολερὰν, συνθολών τὸν
νοῦν αὐτῶν, xal ἀνατρόπων .κἀὶ,σννταράσσων fy ἐχ
φύδέως 0; Gb ἑνάθκε «νῶσιν τοῦ καλού, xal
µεθύσχων ταῖς «ἡδοναῖς, ὅπως. σπήλαια αὗτου ὡς
λῃστοῦ γονόµεναι αἱ χαρδίαι αὐτῶν, ἔχωσι tas
ἔφορον ἑαυτῶν, «ἀπιθλέποντα al ἐπιτηροῦντα, ut.
που λογισμὸς .ἀγαθὸς «εἰσέλθῃ. Αλλ᾽ ἐπεὶ τὸ Όδωρ
φῆς γνώσεως-τοῦ Θεοῦ ὁ Ἀριστὸς, ὁ χειµάῤῥως τῆς
τρυφῆς ἐπέκλναε τὴν γῆν, ἠτιμώθη ὁ λματὴς οὗτοι
εἰς «πλησμονήν πάσης γὰρ «τῆς αὑτοῦ δυγάμεως
ἐξέπεσεν. Οὐκέτι εἰξωλολατρεία οὐδαμοῦ, οὐχέτι τὰ
φάθη θεοποιεῖται,. ὡς «καὶ ὃν "Haatg. λέγει Ἅπο-
στε.εἴ δύριος εἰς τὴν. oiv τιμήν duqudar. Kato
αἱρεσιάρχαι «δὲ. ποτίνουσι τοὺς πληδιάζοντας.αὐτοῖς
χαὶ.µαθητευρμένους :θολερὰν ἀνατροπὴν, ἀνατρέ-
ποντᾶς τὺν ὑγιᾶ τῶν Γραφῶν νοῦν, ὡς ἂν ἐπὶ τὰ
σπήλαια «αὐτῶν, ῆτοι τὰς συναγωγὰς, ἐπιθλέπωσιν.
᾽Αλλὰ xal αἱ,καρδίαι αὐτῶν, σπήλαια ἂν ῥηθεῖεν,
τὸν φωτισμὸν τῆς γνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Xz:-

τοῦ μὴ δεχόµενα, τοῦ Ἡλίου τῆς διχαιοσύνης * Gà
xai ἑρπετῶν γέµοντα xal χνωδάλων, λογισμῶν ποντ-
ρῶν xaX ἰοδθόλων.

non accipientig, qui Sol est justitize, ut. qua sci-

et venenalis cogitationibus.

Καὶ σὺ, καρδία, σα. λεύθητι xal σείσθητι. Y tex
τὴν Βαθυλωνίου χᾳρδίαν φησὶγ, ὅτι Πολλοὶ ὑτὸ aes
ἐσαλεύθησαν πῳωίν. Νῦν οὖν καὶ οὐ. f µηδέποτι ἑλπί-

Varie lectiones et note.
(61) Nec amplius affectus, velut numina colantur. Sic Graeca habent.

660 EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. 1l. 8:0
σασα σαλευθῆναι, καὶ μετᾶαπ: sstv &r) τῆς εὐημερίας, A quam sperssti ut. atito 757 tetrore. tehtüreris,

ἀλλ ἀχράδαντο; εἰς ἀεὶ στἠσαόθαι [f.. ὀτήσεσθαι],
xal b:à τοῦτο σχληρυνοµένη, σαλεύθητι, Λουτέστι
σύνες, ὅτι µετέπεσέ σοι fj εὐημερία, xat αἴσθησιν
λαθοῦτα “τῶν εἰς cà. γενοµένών, ἀπὸ Ἕς ἐν τῇ ἆλα-
ζονείᾳ στάθεως σαλεύθητι xal σείσθητι, Ἔῤόμον «i
παθοῦσα, xal λύπην ἀναλαθοῦσα Χαὶ µετανοίας ἁρ-
χἠν. Ὅτι δὲ πολλοὲ ἐν εὐθηνίαις ὄντες, οἵονται.µηδέ-
mote σαλευθῆναι, μαρτνρεῖ Δαδὶδ λέγων * Εγὼ δὲ
εἶπα ἐν τῇ εὐθηγίᾳ µου; Ob μὴ σαευθῶ εἰς τὸν
αἰώῶνα * uh ἑννοήσας, ὅτι σὺ τὴν εὐπρέπειάν µου
xat περιφάνειαν ἑνεδυνάμωσας, xal σταθηρὰν τέως

εἶναι πεποίηκας. Οὐχ ὅτι ἐγὼ μην ἄξιος, ἀλλ ὅτι,

σὺ Ἰθέλησας. Κύριε γὰρ, Φφησὶν, &v τῷ θελήματί
σου zapéc yov τῷ xá.Uler µου δύναμιν. Απέστρε-
was δὲ τὸ πρόσωπόν cov, xal ἐγεγήθην τεταρα-
1 μόνος. Τοῦτὸν οὖν τὸν ταραγμὸν παθεῖν πἀραινεῖ
τῷ Βαδυλωνίφ. KaV µαχάριος ὃς ἓν τῷ µαστίζεσθαι
ὑπὸ Θεοῦ, ταράττεται "xal σαλεύεται db χαχίας,
xat οὗ λέγει, ὅτι ᾿Ανδροῦμαι.

utve a felicitate. tanta exeideres, qua perpetuo
inviulabilém arbitrabare, &c propterea imduratus
eras : tune inquam, corde 'concutiare, hoc est,
intellige quod felicitas tbi'tua exciderit, ac sen-
sum aliquem aceipiens eorum qui adversum te
evetriétit, db :arrogantiz étdtu:conentere, ac trepiva
tremore quodam, 6ἰ meerorem 'assinteus, et animi
in meliorem statum permutationem. Ouod vero
minime pauci in felicitate rerumque copia con-
stituti, nullo unquam tempore sese quassandos et
commovendos existiment, David testimonium pro-
fert, inquiens : Égo autem dizi in exuberaniia mea:
Hatsdquaquam concutiar ullo umquam tempore *. Nec
reputavi uiécum, quod tu decorem meum et splen-

B dorem confortasses, ac stabilem fiactenus esse fe-

ceris. Nou quod ego dignus forem, sed quia tu volue-
ris : Domine enim, inquit, juzta voltntatem tuam,
prebuisti splendóri meo. vires. Avertisti. autem. fa-
ciem (uam, et factus sum. contufbatus *'. Proinde

hortatur Babytónium, ut turbationem itam "perferat, ae felicem WMiutn (22), qui dum a Deo flagellatur, et
concutitur a malitia : nec dicit, Fortis ego'sum, ista non curo.

'"ExvAoctsr ἐπὶ và ποτήριον δεξιᾶς Κυρίου.
A:à τοῦτο, rot, παραινῶ σεισθῆναι xal σαλευθΏναι,
διότι λθεν ἐπὶ σὲ ἡ διχαία τοῦ Θεοῦ τιμωρία.
Ἰαύτην γὰρ Πποτήριον θείας δετιᾶς ὀνομάνει' x7
πολλαχοῦ δὲ ἀλλαχοῦ f) τιμωρία ποτίριον λέγεται,
'O δὲ πιὼν xat µεθυσθεὶς, σαλεύεται. Τί δέ ἐστι τὸ,
"ExDx Aug ; Περιέλἀδὲν, ὥστε μὴ δὐνασθαί σε δια-
φυγεῖν ταύτην, "H, ὅτι "Ώσπερ ἓν συμποσίῳ τὸ πο-

Gyrum duzit super te, poculum. dextre Domini:
Eapropter, iuquit, moneo te ut commovearis ac
trepides, quod justa Dei vindicta super te venerit,
hanc cuim caliceim. divine dextrae nonrinat. Siepe
autem alias multis in locis poen: calix dicitur, aut
poculum, Jam qui biberit et perfusus temeto fue-
rit, concutitur. Quid vero est, Gyrum duxit ? lec
est, Circumtulit, vel cireumlatum est à dextra, ut

τέριον περιέρχεται χύχλω τοὺς συµπ΄τας, o0: C effugere illud nom possis. Vel. quod aque atque

καὶ Ex Θεοῦ τιμωρία, πρότερον μὲν τὰς ἄλλας βασι-
λείας περιηλθε, διὰ coU τιμωρησαμένη Λαύτας χαὶ
μεθύσασα συμφορῶν ' κύχλῳ δὲ διερχοµένη , vov
ἔφθασεν ἐπὶ σε’ ὥστε ὀφείλεις τοῦτο πιεῖν. "IL δεξιὰ
γὰρ Κυρίου προσφέρει ὅοι τοῦτο, xal ἀδύνανόν ἔστιν
ἐκφνγεῖν. Thv γἀρ χεῖοα αὐτοῦ τὴν ὑφηλὴν, τίς
ἁποστρέφει ;

Ka! συγἠχθη ἀτιμία ἐπὶ τὴν δόξα» cov.
145150 ὅταν ἐὐημέρει, πάντοθεν συνίρχετό σοι fj
δόξα, καὶ ἀπὸ τοῦ ἠλούτου, xal πλ ἀνδρίας καὶ
συνέσεως, xal T) ήθους ὑπηχόων xai τῶν τοιούτων"
οὕτω voy dj ἁτιμία σὐναχθήσεταί σοι, ἀπὸ δειλίας,
& τὸ ἀσνυνεσίας, ἀπὸ τοῦ µὴδένα ἔχειν ὑπήχοον, zal
το ῶς πάντων τῶν τοιούτων * ὁ Υὰρ ἔνδοξος , ἀφ'
cov δυξάδτται, ἐξ ἐχείνων ἀτιμοῦται, ἐχπεσὼν αὐ-
τῶν. Ἐπεὶ δὲ ὁ Κύριος ἐν τῇ xagóia τῆς γῆς τρεῖς
T, μέρας ἐποίησεν ἑνδιατρίγας τῷ ἄδῃ, πρὸς ταύτην
c Lv καρδίαν Qro, ὅτι Σείσθητι xal σα.1εύδητι '
τάχα μὲν καὶ ἀπὸ τοῦ σεισμοῦ τοῦ γενομένου iv τῷ
ἓ σεπνεῦσαι αὐτὸν , ὅτε xal τὰ μνημεῖα ἀνεῴχθη
"ya δὲ χαὶ ὡς τάσης τῆς ἀρχῆς τοῦ ἅδου σαλεὺο-

*? Psal, xxix, 7.. *! Πρι. 5, 8.

cyathus in. symposio ad omnes compotores per
circuitum transit, sic divina sese ultio — gerat. An-
tea namque alia regna pertransiit, puniens illa et
inebriaus dextra illa calamitatibus : circulo autem
perfecto, ad te usque etiam tandem pervenit, ut
te jam ebibere oporteat hoc poculum, quod desta
tibi Domini. propiriat ; nec fieri potest, ut liic prae-
terfugias. Manum enitn ejus excelsau quis aversa-
bitur ? 3

Et collecta est ignominia ad gloriam tuam. Quem -
admodum quando felix eras, undequaque gloria
tibi eumulabatur et a divitiis, el a fortitudine et
intellectu, et multitadine subditorum, ac id genus
consimilibus : sic nunc ignominia colligetur tibi a
paupertate, a uittu, ab ignorantia, a defectione
subditorum, ac talibus omnino simpliciter. Α qui-
bus enim celebris, magui astimatus est, ab iis
nunc dehonestatur, ab illis destitutus. Quia vero
Dominus in corde terre triduum apud inferos de-
moratus est, ad hoc ipsum cor ait : Concutere. et
commorere : primum quidem tertze "motu facto,
dum exhalaret animam, quando et monumenta sunt
aperia : deinde quod. velutitotus inferni príncipa-

Vane lectiones et mote.
(32) Ei beatus ille, qui dim: a' Deo. flagellatur, deturbatur detruditurgwe α malitia, neque. dicil, se

eü run fortem esse.

871

THEOPHYLACTI DULGARL.E ΑΒΟΗ.ΕΡ. 83 -

tus sit Concussus, ac «γε contrit:e porta: adve- A µένης, xal τῶν χαλκῶν πυλῶν ovvtpibopévtov* ταρ-

nit enim captivis predicare dimissionem. Affert
igitur : Quoniam 15958 circumdedit te pocu!um
murtis, quod bibit dextra Domini, ipse videlicet
Christus Jess. Quare quos, dum tibi integrz vires
Starent, devorasti, rursum espuisti : οἱ factus
jux:a inglorius, per gloriam Christi, qua humanam
naturam retinuit conservavilque. Destructus est
namque extremus hostis, gloria mali, et jactatio
malitiz, juxia illud : Quid. gloriaris in malitia **?
Quando vero indigne tulerit, inalitiz et vitio seob-
noxium, collegeritquesese, tum ignominiam putat
priorem gloriam.

Vegas 17. Nam impietas Libani coopeviet te. Liba-
nus mons Phonicix silvosus et odorus, pretiosis ar-
boribus exuberans. Assimilat igitur Scriptura mouti
huic urbem Ilierosolyma, ceu maximam et eam qua
cunctis anteferatur, ac multa bona fragrantia, pro-
pter sanctos homines, refertam : perinde ac David
ail : Cedri Libani quas plantasti, illic passerculi
aidulabuntur *. Quilibet enim sanctorum cedro
similis est, .eo qaod in allum tollatur, eosque su-
scipiat, qui ab eo institui volunt, eisque fiat. pro-
lectio. Quia ergo Jerusalem incendil uua cum
divino templo Babylonius, impietas, inquit, iu
Libano, qua est Jerusalem, com:vissa conte-
get te. |

Et calamitas bestiarum perterrefaciet te. Destias,
Cyri copias et exercitus vocat, feriuum in. morem
sese gerentes, ac bestiarum iustar savientes, Pro-
inde alflictio' calamitasque quam Cyrus adducet
tibi, trepidationeu tibi injiciet : hoc est, humilem,
timidum et inaudacem reddet. Olim etiam — revera,
multa erat in Libano impietas, idola propter,
quorum illie vigebat cultus. Altiora enim mon-
tium juga scandebant dxmonibus addicti, ut illie
[acilius dzmonibus «onversarentur, Ejus cultus
causa diabolus cooperius est abysso, adcoque in-

εγένετο γὰρ χηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν. Ἐτσάτει
οὗ», ὅτι Ἐχύκλωσέ σε. τὸ ποτήριον τοῦ θανάτων, ὁ
ἔπινεν ἡ δεξιὰ τοῦ Κυρίου, ὁ Χριστός' xal διὰ τοῦ.
το, xal οὓς κατέπιες ἰσχύσας, ἐξήμεσας. Καὶ χατὶ
δόξαν ἓν Χριστῷ ἐπὶ τῷ χρατῆσαι τῆς ἀνθρωτίντς
φύσεως, νῦν ἄτιμος γέγονας. Καττργήθη γὰρ ἔσχατος
ἐχθοὺς, δόξα τοῦ καχοῦ χαὶ χαύχημα ἡ χαχία"
χατὰ τὺ, Tí ἑγλαυχῷᾷ ἐν χακί; Όταν δὲ Ίπρος-
οχθίση τῇ xaxla, xai συγάξῃ ἑαυτὸν, τότε ἀτιμίαν
ἡγεῖται τῶν προτέραν ὀόξαν.

Αιότι ἀσέθεια τοῦ Λιέάρου κανύψει σε. 0 A-
Cavog ὄρος μὲν Tv tfc Φοινίχις εὔξυλόν τε xii

B εὐῶδες" παρειχάζει δὲ ἡ Γραφὴ τούτῳ τὴν Ἱερουσα-

λἡμ, ὡς µεγίστην xai ὑπερτρμένην , καὶ molt;
εὐωδίας τῆς ἐκ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν γέµουσαν, 0;
xai Δαθίδ φησιν Al χέδροι τοῦ Λιδάνου dc ἐρί-
τευσας' ἐχεῖ στρουθἰα ἑγγοσσεύσουσιν. "Exz-
στος γὰρ τῶν ἁγίων, χέδρῳ ἔοικε, διὰ τὸ ὑφοῦ ὃρ-
θαι: ὑποδέχεται δὲ τοὺς ὑπ αὐτῷ µαθητεύεσθαι
βουλομένους, xal σχέπη αὐτοῖς γίνεται. Ἐτειδη
οὖν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐἑνέπρησε σὺν τῷ θείῳ van ὁ
Βαθυλώνιος, ἡ ἀσέθεια, φησὶν, ἡ ἐπὶ τῷ Λ.θάνῳ, τὴ
Ἱερουσαλὴμ, φημὶ, γινοµένη, χαλύφει as.

Kal τα.λαιπωρία θηρίων πτοήσει (93) σε. θτρία
τοὺς περὶ Κὐρόν φησιν, ὡς πολὺ τὸ ἄγριον ἔχοντας.
Ἡ οὖν ταλαιπωρία, ἣν οὗτοι ἐπάξουαί σοι, πτοίΐσει

ε’ τουτέστι, ταπεινὸν xal δειλὸν, χαὶ ἀθαρσῆ πο:ῇ-
σει. ᾽Αλλὰ xai ἀσέδειχ πολλὴ ἣν ἐν τῷ Λιθάνῳ τά-
λαι, διά τὴν ἐχεῖ εἰδωλολατρείαν τοῖς γὰρ Üyniv
τέροις τῶν ὁρῶν ἐπεφοίτων οἱ δαιµονοφόρητοι, ὧν
ἐχεῖσε ῥᾷον τοῖς δαίµοσι συνεσόµενο:, δι’ ἣν ὁ G-
όολος κεχάλυπται τῇ ἀθύσσῳ παραδοθεὶς, καὶ τὰ
ὑπ' αὐτῷ τῶν δαιμόνων θηρία ἐταλαιπώρησαν, pa-
στιζόμενα τῷ Χριστοῦ ὀνόματι.

ferno traditus, ac qu:e sub ipso sunt bestie et venenata, hoc est, mali spiritus, afflicti sunt οἱ fla-

gellati, videlicet Christi nomine.

Propter sanguinem hominum, et impietatem terra
et civitatis, omniumque in ipsa commorantium. ur -
sus jure ultionem a Domino imminere oculis sub-
jicit, quodque haud citra rationem, aut injuste hxc

Av aliaca. ἆνθιώπων, xal ἀσεέείας Tuc καὶ
πόλεως, καὶ πάντων των xarzoixovvtuoyr ἓν avt m.
Πάλιν τὸ δίχαιον τῆς τιμωρίας δείχννσι, xai ὡς o4
ἁλόγως T) ἀδίκως ταῦτα πάσχει, ἀλλὰ διὰ τὰ αἵματα

patiatur, verum propter sanguines, inquit, ct D καὶ τὰς ἀσεθείας, ἃς ἐποίει, πᾶσαν γῆν καὶ πόλιν

impietates quas faciebat, omueum terram οἱ civita-
tem civibus et incolis exuens. lec etiam Domini
interemploribus conveniunt, (54) sanctorumque
hominum, qui ignominia affecti sunt, et calicem ira
Dei biberunt, et ad arumnam a bestiis, Romanis
nimirum militaribus copiis, redacti sunt, propter
sangu:nem prophetarum, tum Domini, ejusque
discipulorum. Siquidem isti interemptores impii
fuerunt in Libanum, bene fragrantein nimirum Ee-
clesiam, quze terra Dei vest et civitas.

** Psal. L1), δ. 9 sal. cin, 10.

οἰχητόρων ἑξερημῶν. ᾿Αλλὰ xal τοῖς θεοχτόνοις
ἁρμόσει ταῦτα, οἳ ἠτιμώθησαν, xal τὸ ποτήριον
τῆς τοῦ Κυρίου ὀργῖς ἔπιον, καὶ εἰς ταλαιτωρίαν
ὑπὸ θηρίων, τῶν Ῥωμαϊκῶν δηλαδη στρατευμάτων.
χατηνέχθησαν, διὰ τὰ αἵματα τῶν προφητῶν, χαὶ
τοῦ Κυρίου μαθητῶν. Ἠσέδησαν γὰρ χαὶ αὐτοὶ εἰς
τὸν Λίδανον, τὴν εὐώδη Ἐκχλησίαν, ἥτις ἐστὶ xa:
ΥΏ τοῦ θεοῦ xai πύλις.

Varie lectiones et noto.

(358) Ποιήσει, faciet, Cod. Ven. Sic et paulo in-
ferius.

($4) Verba Latinis his sanctorumque hominu
respondentia, desuut in utroque Cod. Yeu. et Βατ.

83 EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. II. Sra

Tí àpsAsi γλυπτὸν, ὅτι EyAw far αὐτό; "Exa- A Vrns.8. Quid prodest sculptile ei qui. sculpsi; ip-

σα» αὐτὸ xórsvyua «Φαντασία» γευδῆ , ὅτι πέ-
ποιθεν ὁ απ.]άσας ἐπὶ τὸ π.Ίάσμα αὐτοῦ, τοῦ
ποιῆσαι swa κωφάᾶ. Οἱ Βαδυλώνιοι, τοῦ Κύρου
ἐπιστρατεύσαντος αὐτοῖς, ἐπὶ τὰ εἴδωλα xai τὰς
Ὑρητείας ἑτράπησαν. Aib διαγελᾷ ὁ προφήτης τὴν
ἀνοῆῃσίαν αὐτῶν, ot τοῦ μὲν ἁληθινοῦ θεοῦ τὸν vabv
ἐνέπρησαν * ἐθάῤῥουν δὲ τοῖς εἰδώλοις, τοῖς μὴ δυ-
ναμένοις αὐτοὺς Ex τῶν ἐχθρῶν ῥύσασθα,, τοῖς δὲ
εἰδώλοις ὅσα ἐκ μεταλλικῆς ὕλης κατεσχεύαστο, τὰ
μὲν σαν γλυπτὰ, τὰ δὲ, πλαστὰ xal ἐλατά' χωνεύ-
µατα μέντοι πάντα” εἰ xal τινα ἱδιοτροπίαν εἶχον
τὰ γλυπτά. Ταῦτα μὲν γὰρ αὐτοπλήρη σαν xal
ναστὰ, pij ἔχοντα ὅλως ἔσωθεν χενώµατα" τὰ δὲ
πλαστὰ , ξυμθλητὰ, χαὶ ἀλλητρίας ὕλης ἔσωθεν
Ὑόμοντα, πίσσης, J| κηροῦ, 1| πηλοῦ. Ἐγίνετο ὃν
xa: Αἴθινα Ὑλυπτὰ, xai ξύλινα γλυπτά τε xal συµ-
θλητά. Ἔστι 0' ἃ χαὶ ζωγράφων χεῖρες διὰ χρωµά-
των ἑπεμόρφουν. Μνημονεύσας οὖν ἰδικώτερον τῶν
γλυπτῶν χαὶ πλαστῶν, εἶτα ἐπήγαγε καθολικώτε-
Γον’ Τοῦ ποιῆσαι τὰ εἴδω.α κωφά, A γὰρ τῆς
τοῦ ποιῆσαι λέξεως, πάντα συμπεριέλαθε τὰ ὅπωσ-
δήποτε xal ἐξ οἰασδηποτοῦν ὕλης γινόμενα. Táza
δὲ xa τὸ, ἔπλασςε, xai τ), πλάσμα, τοῦτο σηµαίνει’
ὥσπαρ ὅταν λέγχωμεν' Ἐποίησεν ὁ θεὸς τὴν Yüv
καὶ πάλιν, Th» ξηρὰν αἱ χεῖοις αὐτοῦ ἔπλασαν. Ὁ
δὲ νοῦς τοιοῦτος"Πέποιθεν ὁ π.Ίάσας ἐπὶ τὸ π.]ά-
σµα, xai διὰ τοῦτο notoUst τὰ εἴδωλα" ὅσῳ τελείω
ποιῄσουσι, τοσούτῳ πλείονος ὠφελείας ἐπιτυχεῖν
οἴόμενοι, Εἰπὼν δὲ, φαντασίαν, προσέθηχε τὸ,
yevón, διότι ἔστι xal φαντασία ἀληθής * fiot
ὅταν τις τὰ Φανέντα αὐτῷ ἀναποληθῇ αὖθις καθ
ἑαυτὸν τοιαῦτα, ola καὶ ἐφάνησαν. "H xai φαντα-
σίαν οἵδν dj Γραφὴ τὴν λαμπρότητα. Ἐπεὶ οὖν
σολλαὶ λαμπρότητές εἰσιν ὑφεστῶσαι, ἅτε xat πραγ-

των οὖσαι τοιούτων" ἡ δὲ τῶν εἰδώλων λαμπρό-
της ἁἀνυπόστατός ἐστιν ἀνυποστάτων, διὰ τοῦτο
Φαντασίαν εἴρτχε (eur.

Οὐαὶ ὁ «Ἰέλων τῷ ξύάφ' "Έκνηγον, ἐγέρθητι’
xal τῷ «θῳφ' ᾿Υψώνηει, καὶ αὐτό ἐστι garza-
Cía. θρηνεῖ τοὺς iv ταῖς περιεχούσαις συµφο-
ραῖς μὴ ἐπὶ τὸν σῶσαι δυνἆμενον χαταφξεύγοντας,
ἀλλ’ ἐπὶ τὰ ξύλινα xal λίθινα εἴδωλα τρέχοντας,
xai δεοµένους, ἵνα ὥσπερ ὑπνώττοντᾶς, διξγερ-
Post καὶ ὑψωθῶσι κατὰ τῶν ἐχθρῶν, τὴν οἰχείαν
Σὔνσμιν ὑψηλὴν xat ἀήττητ,ν δειχνύντα. "Opa δὲ,
cus 00x εἴπε, ξύλινον εἴδωλον, j| λίθινον, ἀλλὰ,
ξύλον, f| Aio", πρὺς ἐντροπὴν πλείω. El γὰρ xal
εἶδος ἔχει, «roiv, ἀνθρώπου, àXA' ὅμως &3i07
ὑένει χαὶ λίθος τὸ δὲ εἶδος, ὃ περιφέρει, φαντασία
ἐστὶ φευδΏς πάντως, ὥσπερ προεῖπεν' οὐκ ἕδει γὰρ
διττολογεῖν.

Τοῦτο δέ ἐστιν ÉAacya χρυσἰου 4) ἁργορίου.
᾿Αδ.ανόητον φαίνεται τὸ ῥητόν. Λίθον γὰρ εἰπὼν xo
ζύλον, ἐ; ἠχαγξ' Tovco δὲ àctir ἔασμα γρυσίου

B

sum ? Finzerunt sibi conflatum quippiam, 159 i.

mirum apparentiam vanam. Confidii in fictili Hoy
qui finzit illud dum facit idola muta. Babyloiii,'

Cyro adversum illos belligerante, ad idola et
prestigia et incantaliones conversi sunt : eam οὐ
rem deridet eorum propheta dementiam, quando-
quidem veri Dei templum flammis tradiderant.
Coufidebant autem idolis que ipsos ab hoste vin-
dicare non poterant. Idolorum autem quz: ex me-
tallica materie parata erant, quedam sculpta
fuere, quidam fusa et ducta, omnia tamen per
couflationem — ignis. Etsi sculptilia peculiarem
quamdam formam haberent, cuncta tamen in sese
plena et solida exstiterunt, nihil in sese vacui
admittentia. Fictilia vero sunt commissa et con-
nexa, intrinsecus alia materie referta, ut pice,
vel cera, vel luto. (55) Ficbant et sculptilia lignea
el lapidea et consuta, Sunt et. qua pictorum ma-
nus coloribus informabant. Cum igitur speciatim
sculptilium et ductilium mentionem fecisset, gene-
ratim justa intulil, ut faciat idola muta. T'er dictio-
nem eui:m, facere, omnia comprehendit, quumo-
docunque et ex qualicunque materie facta. For-
tasge autem fipxit zLfietile hoc significat, vcluti
$i dicamus : Fecit Deus terram. Ét rursum :
Áridam manus ejus fiuxerunt. Est autem sententia
liujus:.oci : liduciam collocat qui finxit in fictile
$utm, ac propterea imagines faciunt ; quo plures
fecerint, hcc se majorem commoditatem asseci:-
iuros sperantes. Diceus plantasiant, hoc est, ima-
ginem qua apparet, apposuit, vanam, eo quod et
vera sit apparilio, sive quando quie visa sunt
alicui, denuo prodeaut et. oriantur apud ipsum,
qualia fuerint antea ; vel quod Scriptura appari-
lionem splendorem appellet etiam. Cum igitur
multi splendorcs subsistant, ut qui sint rerum
exsistentiuun, ipseidulorum splendor non subsistit,
ul qui sit rerum non exsistentjum, propterca ima-
ginem seu apparitionem mendacem dixit.

VEns. 19. Vo qui dicit ligno : Evigila et excitare ,
ei lapidi: Exallare, cum sit apparitio tantum. Luget
eos propheta, qui in extremis calamitatibus non

ad eum qui servare queat, confugiunt, sed ad li-

D

gneas el lapideas imayines currant precenturque
ul veluti sopita? expergefiant, et exsurgant adversum
bostes, vires suas eximias el invictas demonstran-
tes, Observa hic, ut non dixerit ligneum vel lapi-
deum idolum, verum simpliciter lignum et lapidem,
ad majorem contumeliam, Quanquam enim speciem
gerat hominis, attamen lignum manet et lapis :
spccies autem seu figura quam prz se fert, nova
est appaiitio, ut paulo ante commemoravit, Nec
euin opus erat repetere,

Hoc autem est ductile auri vel argenti. Obscurum
videtur lioc. Cuia cuim dixisset lapidem et lignum,
subintulit : {ος vero. est ductile ex auro et argento.

Varie lectiones et nola.

(253) Fiebant autem et lapidea scu'p il a, εἰ ligrea et sculpiilia et compacta.

PATROL. OR, CNXXVI.

20

$15

"CTHEOPHYLACTI BULGARLE ARhCHIEP. T

Proinde 160 (αρίς et lignum ductile est auri. et A xal ἁργυρίου. Apa οὖν τὸ ξύλον xol à 2.[00; Daspa

argenti? Haudquaquam. Sed enim hunc ad modum
intellige. Alia quidem imagines sunt lignes et
lapidez, hoc vero est ductile : pro, aliud vero est
ductile, seu idolum ductum ex auro et argento vel
fusum. i

Et omnis spiritus non est in ipso. Pro, nullus spici-
tus est in ipso, neque naturalis, neque sensibilis,
neque rationalis.

Vgns. 90. Dominus autem in templo. sancto $uo:
melual sibi a facie ejus. universa terra. lmagines,
quit, mute suut et. imbecilles, neminem juvare
possunt : Dominus autem veluti templum quoddam
habet ipsum colum, οἱ in illo commoratur, ceu
sanctus in sancto (26). Demoratur etiam in templo

ἔστι χρυσίου xal áàpyuploo ; Οὐχὶ, ἁλλ οὕτω:
νόησον’ τὰ μὲν, εἰσὶ ξύλινα xal λίθοι’ τοῦτο δὲ ἐστιν
ἕλασμα, ἀντὶ τοῦ, ἄ)λο δὲ ἐστιν ἔλασμα χρυσοῦν ἡ
ἀργυροῦν, .

Kal πγεῦρμα οὐκ ἔστιν dy αὐτῷ. 'Av τοῦ,
οὐδὲν πνεῦμά ἐστι ἓν αὐτῷ, οὔτε τὸ quotxiv, dix
τὸ αἰσθητιχὸν, οὔτε τὸ λογικόν.

Ὁ δὲ Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. εὐλαίε-
ὄθω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ πᾶσα 7| Τῆ. Τὰ μὲν
εἴδωλα, qnot, χωφὰ xat ἀσθενῆ, καὶ µτδένα &s:-
λῆσαι δυνάµενα" ὁ δὲ Κύριος ἔχει οἷόν τινα ναὺν
τὸν οὐρανὸν, καὶ ἓν ἐχείνφ χατοιχεῖ, ὡς ἁγίων
ἅγιος. Κατοιχεῖ δὲ τὸν iv Ἱερουσαλὴμ. ναὺν, ὃν ὁ

Jerusalem urbis, quod, qui in idola sua. spem lo- B τοῖς εἰδώλοις πεποιθὼς ἑνέπρησεν, ὑπὲρ οὗ χαὶ bi

cat, incendit, pro quo maleficio penam luet. Quod
siin collis habitat, omnis terra vereatur faciem
ejus, lioc cel, przsentiam ejus et considerationem
nostrorum operum : et nemo sit contemptor Dei,
neque arroganter αραῖ, ad ea συ Dabylonio con-
tigerunt defigens oculos. Templum Domini etiam
corpus est, quod e saucia Virgine sibi ipsi compa-
ginavit, quod etiamnüm templum inimoratur,. Omnes
igitur terrena spirantes, tinetuant sibi a facie ipsius,

secundi opinor adventus, quando terribilius quam

antehac, veniet visitare opera nostra, non inrecium
transferre, non emendare.
CAPUT ΗΙ.

Vens, 1. Domine, audivi auditum (uum,et conterritus
gum: intellexi opera tua, εἰ obstupui. Transforinaus et
"figuris illustrans admirandus vates sermonis sui
charactereim, nempe interrogatione et responsione,
ac quareus cur non puniat Deus contemptores :
ubi ergo didicit quod pena non sit perpetuo defu-
tura, neque semper differenda, enimvero Judaeos
quideni per Babylonios, Babylonios vero castigan-
dos esse per Persas : ad laudem cum cantico ser-
mónem transfert, precaus simul et celebrans et
adiuirans Dei justitiam, et Inenarrabiles Dei ordina-
tiones. Orationis autem et precationis habitu inte-
rim futura eliam vaiticinatur. Alt ergo : Audiens ego
qua dixisti de transgressoribus in Jerusalem,
quod Babylonio tyranno tradentur, ac de illo ipso
impio quod Persis dedciur, perterrefactus sui,
quod adeo peccatores ad interitum funditus tra-
das. Nihil eorum qua abs te flunt, Domine, citra
rationem fit. Obstupesco considerans judicii tui
justitiam. Poterunt etiam haec. de Christi inysterio
dici. Postquam enim meminit Babyloniorum abo-

litionis, quam Cyrus efficiens, Israelitas liberavit, .

deinceps ad generaliorem et secretiorem, quam
Bominus noster Jesus Christus nobis peperit liber-
tatem. οἱ liberationem recurrit, liberans nos a Sa-
tanze potestate. Tum jla vates ad Patreui 16] verba.
facit: Audivi, Pater, Domine mi, te revelantem

χας δώσει. El δὲ ἓν οὐρανοῖς χατοιχεῖ, πᾶσα ἡ y3
εὐλαθείσθω τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, τουτέστι τὴν ἔπι-
στασίαν αὐτοῦ xai ἐπίσχεψιν τῶν ἡμετέρων ἔργων,
xaX μηδεὶς χαταφρονείτω, μηδὲ ἁλαζονενέσθω, πρὸς
τὰ τῷ Παδυλωνίῳ συµθεθηχότα ἀφορῶν. Nah; Κυ-
ρἱου χαὶ τὸ σῶμα, ὃ ἐχ «fj; ἁγίας Παρθένου tavi
συνέπηξε, ὃν ναὺν χαὶ νῦν κατοικεῖ. Πάντες οὖν οἱ
τὰ τῆς γῆς φρονοῦντες, εὐλάαδείσθωσαν ἀπὸ τοῦ
προσὠπου αὐτοῦ, τῆς δευτέρας, φημὶ, παρανσίας,
ὅτε fter ἐπισχέφασθαι τὰ ἡμέτερα φοθερώτερο,
οὐχὶ διορθώσασθαι.

ΚΕΦΑΛ. I".

Κύριε, εἰσαχήχοα τὴν ἀκοήν σου, xal ἐφοδή-
0nv: κατενόησα τὰ ἔργα σου, καὶ ἐξέστην. Δια-
µορφώσας xaX σχηµατίσας ὁ θαυμάσιος προφήτης τοῦ
λόγου τὸν χαρακτῆρα εἰς ἐρώτησιν xal ἀπόκρισιν, καὶ
ζητήσας, τίνος ἔνεχεν οὗ χολάζει θεὸς τοὺς χαταφρι-
νητάς, xal μαθὼν, ὅτι οὐκ εἰς τέλος τοῦτο ἔσται,
ἀλλὰ τοὺς μὸν Ἰουδαίους διὰ Βαδυλωνίων, τοὺς δὲ
Βαδυλωνίους διὰ Περαῶν τιµμωρήσεται εἰς ὑμνῳδίαν
µεταθάλλει τὸν λόγον, εὐχόμενός τε ἅμα, xai ὑμνῶν
καὶ ἐχπληττόμενος τοῦ Θεοῦ τὸ δίκαιον, xa τὰς
ἀποῤῥήτους αὐτοῦ οἰχονομίας. Ἐν ay act (37) προσ-
ευχῆς χαὶ εὐχῆς προθεσπίζει τὰ ἑσόμενα. Φηδὶν
οὖν, ὅτι Ακούσας, ἃ εἶπας, περί τε τῶν ἐν Ἵερου-
σαλὴμ παρανομούντων, ὅτι τῷ Βαθυλωνίψ παρα”
δμθήσονται, καὶ περὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀσεθοὺς,

D ὅτι τοῖς Πέρσαις ἐχδοθήσεται, ἐφοθήθην ὅπως --ᾱν-

ωλεβρίᾳ τοὺς ἁμαρτάνοντας παραδίδως. Οὐδὲν τῶν
ὑπὸ σοῦ Ὑινομένων ἁλόγως γίνεται’ ἐκπλήττομαϊ
τοῦ ff. τῆς] Φήφου τὸ δίκαιον. Λέγοι δ àv καὶ περὶ
τοῦ χατὰ Χριστὸν μυστηρίου ταῦτα" ἐπεὶ yàp Epi
σθη τῆς Βαδυλωνίων χἀθαιρέσεως, fjv ὁ Kupe
ἐργασάμενος ἠλευθέρωσε τοὺς Ἰσραηλίτας, ἀνατρέ-
yi: λοιπὺν καὶ ἐπὶ την καθολιχωτέραν xal [:u0:-
χωτέραν ἐλευθερίαν, fiv ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρ:-

τὸς ἐποιῄσατο, ἐλευθερώσας ἡμᾶς τῆς τοῦ -ατα-
và ἐξουσίας, xal Φησι πρὸς τὸν Πατέρα μὲν, ὅτι
Κύριε Πάτερ, Ἠχονσά σου μυστιχῶς ἀποχκαλύψχντός

Varie lectiones et nota.

(56) Ceu Sanctus sanctorum. »

(37) Προσχήματι. Cod. Ven.

’

871 EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. ΠΠ. 878

pot thv σάρχωσιν τοῦ μονογενοῦς σου Yioo, χαὶ A mihi incarnationem unigeniti Filii tui, et perterri-

ἐφοθήθην πῶς δέξεται ἡ ΥΠ τὸν μηδαμοῦ χωρούμε-
yov. Καὶ χατανοῄσας δὲ λεπτότερον καὶ ἀκριδέστε-
pov τὰ ἔργα σου, ἃ µέλλεις ποιεῖν, σῶμα διαπλάσας
αὑτῷ kx Παρθένον ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ τὰ σημεῖα
v ἄλλα, ἃ αὐτὸς iv τῷ σῷ ὀνόματι ποιῄσει,
ἑξέστην. ᾽Αλλὰ xal πρὸς τὸν Υἱὸν λέγοιτο ἂν, ὅτι
Εἰσακήχοα τὴν περὶ σοῦ ἀχοῆν. Εἶπε γὰρ ἀνωτέρω,
ὅτι ᾽Ακούσομαι τἰ «Ἰαλήσει ἐν ἐμοὶ τὸ Πνεῦμα
πάντως. xol κατενόησα τὰ ἔργα, δι ὧν κατερ-
Υάσῃ τὴν σωτηρίαν τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, τά τε
ἄλλα xal τὸν σταυρὺν, xai τὸν θάνατον, xal τὴν
ἀνάστασιν, xal ἀνάληψιν, χαὶ ἐξέστην, πῶς τἆναν-
τία συγελεύσονται, opa. τῷ ἀσωμάτῳ, θάνατος τῇ
ζωῇ, θανάτῳ ἡ ἀνάστασις, πῶς σῶμα ἐν οὐρανοῖς.
Ταῦτα γὰρ ὄντως ἐχπλήξεως Υέμει.

"Ev μέσῳ δύο (58) γνωσθήσῃ. Δύο Qual, $ τε
παροῦσα καὶ ij μέλλουσα, ὧν µέσος ὁ δίχαιος Κριτὴς
ἀναφαίνεται' τοὺς μὲν καὶ ἐνταῦθα κολάζων f 8o-
ξάζων' τοὺς δὲ ταῖς ἐχεῖθεν ἀχράτοις τιµωρίαις
Ἡ ἀναπαύσεσι ταμιεύων. Τινὲς δὲ οὐ ζωὰς, ἀλλὰ
ζῶα, ἐνταῦθα Ἰλέγεσθαι νενοήχασι τὰ Χερονθὶμ
της δόξης, ἃ κατεσχίαζον τὸ ἑλαστήριον' τὸ μὲν, ἐκ
δεδιῶν' τὸ δὲ, ἐξ εὐωνύμων: ὧν Ex µέσου φωνὴ
ἐδιοῦσα θεία, ἐδήλου τῷ ἀρχιερεῖ τὴν τοῦ θεοῦ βου-
hw, ὅτε εἰσήει εἰς τὸ ἄδυτον. Ἐπειδὴ γοῦν xai ὁ
Κύριος Ἱησοῦς, σάρχα φορέσας, γέγονεν ἱλαστήριον
ἡμῶν, ὡς ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεῖ, ἅτε τὴν φυγὴν
0st, ὑπὶρ fiov, καὶ ἀποχαταλλάξας ἡμᾶς τῷ θεῷ
καὶ Πατρί: µένει δὲ θεὸς ὅμως χαὶ ὑπὸ τῶν Χερου-
€ δορυφορούµενος, φησὶν, ὅτι Γνωσθήσῃ, ὦ Δέ-
σποτα, ὡς ἄρα ἱλαστήριον ἡμῶν ἔσῃ ἀληθῶς. Σὲ γὰρ
προετύπου τὸ iy µέσῳ τῶν δύο Χερουθὶμ ἑστὼς
νομικὸν ἱλαστήριον. Ἕτεροι δὲ δύο ζῶα τοὺς Βαδυ-
Ἰαωνίους xal τοὺς Ἰουδαίους ἑνόησαν, ὧν iv µέσῳ
ἐγνώσθη δικαιοσύνας ποιῶν. Καὶ ἄλλας δὲ ἐπιόου-
As οἵἴδαμεν, ὧν ἀφεξόμεθα διὰ τὸν χόρον.

tellexerunt, quorum in medio justitiam facere cognit

ob aaturitatem abstinebimus.

Ἐν τῷ ἐγγίζειν cà ἔτη ἐτιγγωσθήσῃ, ἐν τῷ
παρεῖναι τὸν καιρὸν ἀναδειχθήσῃ. Καὶ ἀναδει-
χβήσῃ πᾶσιν (59), ὅτι δίχαιος εἶ καὶ ἀληθής. ᾽Αλλὰ
καὶ περὶ τοῦ Κνρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ oro,
ὅτι Ἐγγίζει τὰ ἕἔτη τῆς συντελείας, καὶ ὁ προω-
βισµένος tfj σαρχώσει σου καιρὸς πάρεστιν. Οὗτος
δὲ fiv, ὅτε ἡ xaxla ἐχορυφώθη, xal οὐδὲν ἀτόλμητον
ὑπελείφθη τῷ διαδόλῳ , ἀλλὰ πάντες ἤμαρτον, xal
ὑστεροῦντο τῆς δόξης τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἣν δίχαιος
οὐδὲ εἷς, οότε ἐπιγνωσθήσῃ xo ἀναδειχθήσῃ (40) ὁ
νῦν &v σχιαῖς xal τύποις προχηρυττόµενος.

tus sum et admiratus quomodo terra capiet illud,
quod nusquam capitur. Porro reputans apud me
intimius οἱ exactius opera tua quz facturus es,
corpus ipsi effingendo ex Virgine per Spiritum san-
clum, εἰ signa et id genus alia qua ipse per tuum
nomen faciet, obstupui. Ad hzc, ad Filium ita
dicere queat : Quoniam audivi de te famam quam-
dam ;supra enim dixit : Audiam omnino quid lo-
quatur in πιο Spiritus ** : et intellexi opera pet
qua operaberis salutem humanz natura, praterea
eL crucein et. mortem et resurrectionem et assuni-
ptionem : οἱ obstupui plaue demiratusque sum,
quomodo contraria convenire possent, hempe cor-
pus cum incorporeo, mors cum vita, cum morte
resurreciio, quomodo corpus in celis collocabitur.
Hic enim omnia prorsum plena sunt &tuporia admi -
rationisque.

Vegas. 2. In medio duarum vitarum cognoscetis.
Du:se vitze sunt, et. praesens et futura, quarum me-
dius ipse Deus justus Judex demonstratur : alios
quidem hic puniens, vel etiam gleri(icans ; alius
vero meris suppliciis in futuro szculo venturis, vel
quietudinibus etiam recondens atque destinaus.
Quidam hic non vitas, sed animalia per prophe-
tam dici intellexerunt, Cherubim videlicet glo-
ri, quie obumbrabant propitiatorium, alterum qui-
dem a dextris, alterum a sinistris : e quorum
medio divina vox egressa, principi sacerdoium
Dei voluntatem indicabat, quando in penetrale in-
grederetur *, Est autem et Dominus Jesus as-
sumpta humanitale propitiatorium nostrum factus,
ut Apostolus testatur, tanquam auimam suam pro
nobis ponens, nosque Deo Patri reconcilians Md
quia vero Deas sub Cherubim $lipatus manet,
ideo dicit: O Domine, tu vere nostcum propitiato-
rium eris. Te enim prasigniücabat, in medio duo-
rum Cherubim stans .legale illud propitiatorium.
Alii per duo animalia Babylonios et Judeos in-
us est. Novimus et alias allusiones a quibus

Dum appropinquaverint anni, cognosceris : cum
aderit tempus, demonsiraberis. E& omnibus demon-
straberis, quod justus siset verax. Haec de.Domino
nostro Jesu Christo.etiam dict: Appropinquant

p anni consuinmationis, ac praedefiuitum incaruationi

tuz tempus jam adest: quod tum erat, cum vitia
ad summum fastigium pervenissent, et nihil iu-
tentatum Satanas reliquisset, Verum cum omnes
peceassent. orbatique essent gloria Dei, et ne unus
quidein justus relictus. esset, tum agnosceris ac

denronstraberis, qui nune in umbris et figuris pre-.

diceris.

** Psal. xxxiv, 9. ** Exod. XXV, 18, 19. ** Rom. v, 10.

ον) Ζώων, animaiium, Cod, Bav.
39) Προείρηχας, φησὶν, ὦ Κύριε, τὰ περὶ τῶν
Ἠαθυλωνίων. "0z' οὖν ἐπιστῇ ὁ χαιρὸς τοῦ τελε-
σθῆναι ἃ προεῖπας, τότε ἐπιγνωσθήσῃ, καὶ ἄναδει-
χυήσῃ πᾶτιν, κ. «. 4. Pradixisti , inquit, Domine,

Varie lectiones et note.

qu& ad Babylonios spectant. Cum itaque advenerit
lempus, quo perficiantur, que predixisti, tum agno-
sceris εἰ omnibus demonstraberis, etc, Cod. Ven.

(40) Ἐπιγνώσεται καὶ ἀναδειχθήσεται, agnosce-
lur et ostendetur, Cod, Bav.

δν -

69

reco. daheris, llumanz natur? pirsonam. induens
propheta, Cum turbata, inquit, fuerit auima homi-
nis, per iram tuam castigati, lum — niiserlcordiam
denuo recordaris, perin!e. το [sraclitarum Daby-
loniis traditorum rursum: es misertus. Humana
natura turbationem etiam passa est, dum ob pr:e-
varicatione:n mandati ct inobedientiam ei succen-
seret Deus, adeo ut. mertalitati suhjiceretur, sicut
Davides etiam ait : Avertente. te faciem tuam turba-
buatur, ei in ipsum. revertentur pulverem ".. Atqui
rursus cs misertüs ejus, ctincorruptibilem in te et
immortalem demonstrasti, quemadmodum idem rur-
sus ait : Emiltes Spiritum. tuum et. creabuntur, et
renorabis fcciem terra 38.

Vgns. 5. Deus a. Theman veniet, et sanclus a *

10116 unibroso et aspero.—Theman alii quidem Au-
sirum, alii vero. Africum interpretati sunt. Vati-
cinatur autem pruplieta quod ex Beilileem. veniet
Christus, qvae ad. Australein οἱ Africam. plagam
respectu lHierosolymitarum sita est. Montem vero
opacum, seu umbrosum, ipsam camdem Iierusa-
iem appellat. Asperum seu hirsutum, ac intonsuim
quod veluti divinis donis et virtutibus sanctorum
jin ipsa rccubantium spirantiumque florcat; opa-
cum vel umbrosum, quod veluti nebula, ac juxta di-
*ina gratia, super eam οἱ in ea umbram faciat, illam
ceu umbra cireumdet,ac Lanquaiu in protectione coeli
«enimorctur ?. 'Porro Deipara Virgomons est ctiain
asper, uL in quam ferrum cogitationis, sordidum vi-

THEOPHYLACTI BULGABHLE AHRCIHEP. eR)

1639 Dum turbatur anima mea ira, misericoréiam A

Ἐν τῷ ταραχθή»αι εἨν exi µου ἓν ὁργῇ,
ἑεους (μησθήσῃ. Τὸ πρύσωπον τῆς ἀνθρωπότι-
τος ὑποδὺ; ὁ προφήτης φτσίν’ "Ότε ταραχθὴ ψυχή
ἀνθρώπου ἀπὸ οὓς ὀργΏς, xolalopívou ὑπὸ oo,
τότε πάλιν τοῦ ἑλέους μ.μνῄσγῃ' ὥστερ oo» καὶ τοὺς
Ἱσραηλίτας παραδοθέντας τοῖς Βαθυλωνίοις πόλιν
Ῥλέησας. ᾽Αλλά xai ἡ φύσις ἡ ἀνθρωπίνη ταραχὲν
ἔπαθεν, ὀργισθέντος αὐτῖ τοῦ Θεοῦ διὰ την maps
xov», καὶ Ονητη γέγονεν, ὦ; καὶ ὁ Δαθίδ φησιν"
᾿Αποστρέψαντος δέ σου τὸ πρόσωπογ ταραχθή-
σονται, xal eic zór γοῦν αὐτῶν ἐπιστρένουσυ’.
᾽Λλλὰ πάλιν Ἰλέησας αὐτὴν, καὶ ἄφθαρτον ἓν co
xaY ἀθάνατον ἔδειξας, ὡς ὁ αὐτὸς πάλιν λέγει" Ἐξ-
αποστε.εῖς τὸ Πγεὔμιά σου xal κτισθήσοτται, xal
ἀνακαιισῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς.

0 θεὺς ἀπὸ air ἤξει, καὶ ὁ ἅγιος ἐξ ὄρους
χἀτασκίου δασέος. Τὸ, θαιμὰν, οἱ μὲν νύ ον, οἱ
δὲ Αίθα ἡρμήνευσαν. Προθεσπίζει δὲ ὁ προφήτης,
ὅτι £x. Βηθλεὲμ ἑλεύσξται ὁ Ἀριστὸς, ἥτις πρὸς τὸ
vóztoy χαὶ Λιθυχὺν µέρος τῆς Ἱερουσαλὴμ διάχει-
ται. Ὄρος δὲ χατάσχιον «bv Ἱερουσαλὴμ αὐτῖν
κάλεῖ, δασὺ μὲν, ὣς παντοδαποῖς θείοις χαρίσµασι
κα) ἀρεταῖς τῶν ἐν αὑτῇ ἁγίων γομῶσαν) χατάσχιον
δὲ, ὡς τῆς νεφέλης xal τῆς θείας χάριτος ἔπεσχια-
ζούσης ἐν αὐτῇ, xal ὡς Ev σχέπῃ τοῦ οὐρανοῦ αὖ-
λιζόµεν.ν. Καὶ dj θεοτόχος δὲ, ὄρος δασὺ, ὡς μὴ
σ,δἑροῦ ἀναθάντος ἐπ᾽ αὐτὴν, λογισμοῦ΄ὸν ῥυπαρὺν
ἔχοντος, μηδὲ χειρὸς ἀνθρωπίντς πράξεως, ἵνα τέμη
τὴν παρθενίαν αὐτῆς. χατάσχιον δὲ, διότι τό τε
ἅγιον Ηνεύμα ἐπῆλθεν ἐπ αὐτὴν, χαὶ δύναμις

ras habentis, non ascenderit: neque humanz manus C 'Υφίστου ἐπεσχκίασεν atti.
vel operationis ut virginitatem ejus resecet. Opacus et. umbrosus mons illa ipsa etiam vocatur qxod
Spiritus sauctus descenderit super ipsam, οἱ virtus Altissimi obumbraverit *^,

Diapsalma. Diapsalgma vox est, quam Greci
interpretes reddiderunt, pro llebrza dictione Sela.
Significat autem (ul pcritioribus Hebraeis píacet)
quamdam peculiarem qbservationem ejus rei, quz
ilie per Spiritum propheticum dicitur. Quasi di-
«at: Bes uon est parva, quare imis eam sensibus
repcnite. Et quia baec est prophetia de incarnatione
Filii Dei, pulehireapponitur Sela, grace diapsolma.

Operuit colos vitius ejus, et laudis ejus plena e.t
terra. Etsi factus est hoino unigenitus Dci Filius,
el per.lioc angelis minor visus et inferior, attamen
virtus ejus, hoc est, gloria οἱ majestas supra coelus
est, hoc est, supra angelos qui in coelis suut. Ad
quem eniin borum dixit: Filius meus es tu δι, sede
α dexiris meis ** 1 vel quod splcndidier ipso coclesti
est lumiue? Praterea universa terra ium uberius
. aguovit eum Dominum οἱ herum, quando incar-
yatug : evelhitque ipsum preconiis, ceu Unigenitum
et ejusdem cum Patre essentiz: Filium. Deinde-1 63
cuando eum carnesupra nubes conscendit, operuit
.. [bil 50.

9 Psal. cu, 99, 59 Psal, χο, 1.

9 Luc. 1, 93.

Διάνα.Ίμον (M).

᾿Εκάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς
αἱνέσεως αὐτοῦ π.λΜρις ἡ qm. Eb καὶ γέγονει
φησὶν, ἄνθρωπος ὁ Μονογενῆς, καὶ κατὰ τοῦτο τῶν

ἀγγέλων ἠλαττῶσθαι Coxel: ἁλλ' εὖν Tj ἀρετὴ αὗτευ,

τοντέστιν ἡ δόξα, καὶ fj σεθασµιότης ἐπέχεινά ἐστι
τῶν οὐρανῶν, τουτέστι τῶν ἐν οὐρανοῖς ἁγγέλων.

D Πρὸ; τίνα γάρ τούτων εἶπεν, Yióc µου si σὺ,

κἀθου ἐκ δεξιῶν µου, ἡ ἔτι λαμπρότερός ἐστι xai
τοῦ οὐρανίου φωτός; 'AXÀà χαὶ πᾶσα dr τότε
μᾶλλον ἐπέγνωσαν αὐτὺν Κύριον xal Δεσπότην,
ὅτε ἐσαρχώθη, καὶ alvei αὐτὸν ὡς μαονογενη καὶ
ὁμοούσιον Υἱὸν τ.ῦ Ἡατρό:. ᾽Αλλὰ καὶ ὅτε μετά

8! Peal, Ἡ, 7. V Psal.cix, 1.

Varie lectiones οἱ no 8).

(41) Deest in utro jue cod. Ven. et Bav. cominentazius in. Diapiarma.,

R3]

xai μᾶλλον ἕκτοτε ἑπίγνω αὐτὺν ἡ γη θεόν.

Kal φέγγος αὐτοῦ ὡς poc ἔσται. Τὸ φέγγος,
φησὶν, ὃ ὑποδείξει ἡμῖν ὁ Χριστὸς, θεογνωσίαν τε
γαὶ βίον θεάρεστον εἰσηγούμενος, ὡς quoe ἔσται"
τουτέστιν, οὐχ ἁμνδρὸν οὐδὲ ἀσθενὲς, οἷον τὸ Μω-
σαϊχὸν (σχιὰν γὰρ εἴχεν ἐχεῖνο), ἀλλ ἄκρατον qug
xai ἁμιγές' διὸ xal ξλεγεν ὁ προσήτης * Φωτίζου,
Ἱερουσαλἡήμ' ῆχει γάρ σου τὸ φῶς' xaX, Ὁ Aaóc ὁ
χαθήµενος ἐν σχότει, εἶδε φῶς μέγα. ᾽Αλλὰ xa τὸ
τῆς σαρχὸς αὐτοῦ φέγγος, ὡς τὸ τῆς θεότητος φῶς
ἔσται ἐν τῷ ὄρε. θαθώρ. "Ev τῇ σαρχὶ γὰρ fj θεύ-
της ἐξέλαμπε.

Kápata iv χερσὶγ. αὐτοῦ, xal ἔθετο ἀγάπησιν
»ραταιὰν ἰσχύος αὐτοῦ. Οὐ µόνον, cal, τῷ φωτὶ
της διδασχαλίας χρησάµενο»,, ὑπέδειςε τὴν ἀλήθειαν
τὸν ἓν Bip χαὶ δόγµασιν. ἀλλὰ καὶ δυνάμεις πλε[-
στας θαυματουργῶν ἐπεδείξατο. Κέρας 06 πάντως fj
δύναμις πολλαχοῦ λέγεται, ἔπειδῃ τὰ χέρατα ὅπλα
εἰσὶ τοῖς ἔχουσι ταῦτα ζώοις. Τελευταίον δὲ καὶ
ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, ὃ τῆς µεγίστης δυνάµεως
αὑτοῦ σημεῖον, ὅτι διὰ θανάτον τὸν θάνατον κατήρ-
Yn9sv' ἀμφότερα δὲ ταῦτα ἑπ,ίησε, τὴν πρὸς ἡμᾶς
αὑτοῦ ἀγάπην χραταιὰν xol μεγάλην ἑἐμγαίνων.
Μείζονα γὰρ ταύτης ἁγάπην οὐδεὶς ἔχει 5] tra
τὴν γυχἠ» αὑτοῦ 0θῇ ὑπὲρ τῶν ο{λων αὑτοῦ.
Ἐπεὶ δὲ τὰ κέρατα λαμθάνεται γαὶ ἐπὶ βασιλέως,
t); τὸ, 'Υύώσει κέρας λριστοῦ αὐτοῦ. να) ἓπ

EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. HT.

σαρχὸς ἐπὶ νεςέλης ἀνήρχετο, ἐκάλυψφεν οὐρανούς' & celos oblexilque, lumque ipsum

δε
uberius terra
Deum cognovit.

Vgns. 4. Et splendor ejus. tanquam lumen erit,
Solendor, inquit, quem demonstrabit nobis. Chri-
stus, cognitionem Dei et vitam Deo placentem
intelligens, ceu lumen erit, hoc est, non obscurum,
neque imbecillum, ut-Mosaieum : illud enim um-
bram habebat: sed merum lumen et immistum.
Propterea et propheta. dixit : Jluminare, Jerusa-
lem, venit eniin. [umen tuum "*, Ei, Populus. se-
dens in lenebris, vidit. [umen magnum δν. Prietevea
carnis ipsius fulgor, tanquam divinitatis lumen crit
in monte Tliabor : siquidem in carne deRas efful-
gebat.
Cornua in manibus ipsius, et posuit dilectionenr
fortem. voboris sui. Non solum, inquil, lu:ine do-
cirinz usus, veritatem demonstravit οἱ vita sua ct
institutione," verum etiam plurimas vires, adini-
randa multa faciens, exhibuit. Coruu autem omnino
potentia multis in locis dicitur. Cornua enim ani-
mantibus suut. armorum ct scuti vice (12). Tan-
dem pro nobis etiam mortem obiit, quod μια κο
ejus potenti» signum est ; quoniam per mortem
mo:lew abotevit. Utraque hzc fecit, ut suam erza
nos dilectionem et fortem ct magnam ostenderet. Ma-
jorem enim hac dilectionem nemohabuit, quam utaxi-
man suam impendal pro amicis stis", (uia vero cor-
nua et de rege accipiuntur, ut eo in. loco: | Ezxaltubit
cornua Christi siveuncti &ui**, ac defastu, ut ait Scri-

ὑπερηφίας, ὡς τὸ, Mi) ἐπαίρετε elc Uoc τὸ xérac ϱ ptura: Nelevatleinalium cornu vestrum * ; asseveraut

ὑμῶν" φασί τινες λέγειν τὸν mpogtuny ὅτι βασι-
λεῖσι τῶν δαιμόνων, xal αἱ ὑπτροψίαι, ἓν ταῖς χερ-
Gi) αὐτ,ῦ Ὑεγόνασιν, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ την ἐξουσίαν
αὐτοῦ. ὥσπερ καὶ τὸ, Ἐν χερσί σου οἱ κ.ῆροί
(ου. ἀντὶ τοῦ, ἓν τῇ ἐξουσίχ σου. Ἐπεὶ δὲ τούτους
χατετροπώὠσατο τότε Oh, ὅτε ἔλεγε' Πρίσις τοῦ
κόσμου ἑἐστί. vOv ὁ ἄργχων τοῦ κόσμου ἐκδ.ῖ-
θήσεται ἔξω' θὲὶν τὴν φυχὴν αὐτοῦ ὑτὲρ ἡμῶν,
. ἔδειξε τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπησιν Χραταιάν. Ἡ ἀγάπη
δὲ αὕτη οὐχ ἀσθενείας Tv, ἀλλ' ἰσχύος. OO γὰρ ὦ;
ἐσθενῆς ἔπαθεν, ἀλλ ἑκών * ὃς γε χα) σταυρούµε-
vog, thv οἰχείαν ἑδείκνυ δύναμιν, ἤλιον σχοτίζων,
qv σείων, μνημεῖα ἀνοιγνύς.

ΗΠρὸ προσώπου αὐτοῦ πορεύσεται Acyoc. θὺκ
ἁμάρτυρος, φησὶν, ἔστιν, ἀλλ ἔχει μάρτυρα Sé6atoy

τὸν προφητιχὸν λόγον πρὸ γὰρ τῆς ἑνσάρχου ab.
τοῦ οἰχονομίας, ὁ λόγος 6 προφητιχὺς ἐχήρυξεν αὐ - ᾿

τόν. ᾽Αλλὰ χαὶ ὁ τοῦ Ἰωάννου λόγος, λέγοντος

"Ερχεται ὁ Ισχυρότερός µου ὀπίσω µου. ᾽Αλλὰ

zai ἅμα τῷ γεννηθηναι ἦχον οἱ Μάγοι, καὶ θρύλλος
ατολὺς περὶ αὐτοῦ Υέγονε’ χαὶ μετὰ ταῦτα ἐξζλθεν
7, φήμη αὐτοῦ εἰς ὅλην τὴν Συρίαν, Αλλά καὶ iv

53 Ίδη. xx, f.

δὲ Isa. 1x. 2. 55 Joan. xv, 15,
15.

59 Joan. xit, 58. ** Matth. rii, 11.

55 | Reg. τι, 10.

quidam vatenr hic dieere, quod regua darmoru:m οἱ
superbiz in manibus ejus sint, lioe est. in. pote-
state ejus ; perinde ac in eo loro mantis pro pote-
state accipitur, ubi Scriptura inquit : Iu. manibus
(uis sories mec *?: proco quod est, in potestate Lua.
Quoniam autem da:xmones subvertit. et. subjugavit
jam tum, cum diceret : Judicium es! mundi, nune
princeps mundi ejicietur foras ** : impendens. ani-
niam suam . pro nobis, fo; suam erga nos dile-
ctionem monstravit, l'orro dilectio ipsa non. imbe-
cillitatis, sed roboris erat. Non eniin ceu imbecillis
passus cst, sed voluntarius, qui in crucem etiam
sublatus propriam ostendit potentiam, Soiem ob-
Scurans, errai) conculiens, monumenta, ape-
riens.

Vgns. 5. Ánte faciem ejus proficiscetur sermo. Non
carebit, inquit, testibus, verum stabilem — liabebit
propheticum sermonem. Ante enim incarnatlam
ejus dispensationem — propleticus ipsum sermo
praedicabat. Joannis item pradieatio dum inquil:
Veniet fortior me post me 5?. Dein cum natus
esset, venerunt Magi, ac inulta de eo fama vulgata
est. Posthac exiit. uomen ejus in universam Sy-
riam (45). Tum ad omnes dominos, subditos, seruio

V Psal. Lxxiv, 6. "* Psal. xxx,

Vario lectiones et nota.

. (42) Neutro in cod. occurrunt Grzeca verba. Lati-
giis hisce et scuti vice respondeniia.

(45) In omnibus item, que a. Domino. fiuit, pro-

greditur sermo, etc.

883

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. ALI

' progreditur, et 164 nihil est absque sermone et À πᾶσι τοῖς ὑπὸ Κυρίου γενοµένοις λόγος προπορεύε-

verbo Dei. Quia vero οἱ facies Domini 'terribilis
eius presentia dicitur, ut. illie: Facies Domini su-
p?r facientes mala ** : intelliges et considerabis,
quod antea testificatur nobis, et prius qu;ienam
sint agenda subimdicat, deidde presto est cuilibet,
juxta laborem persolvens. Nisi enim venissem
ei locutus εἰς fuissem, peccatum non haberent **,

Et egredietur pedibus suis ad institutionem. Post-
quam premisit verbum ad eruditionem et insti-
titionem hominum, ipse tandem etiam'venit, pedibus
prophetici sermonis. Vel quod crudiat et castiget
tandem nos, qui iis qu:e per vecbum suum nobis
antea predixit, et testificatus est, non obtempe-
ravimus. Alii sic legerunt : Egredientur in campos
pedes ipsorum, voculain πεδία per ε tenue scriben-
ιο et t, intelligentes omnia esse permeanda in-
carnato Deo, veluti arva tam supina, quam ea per
qui equi aguntur, et canipos, nihilque ipsi impos-
sibile esse. Poterunt autem et humiles corde, arva
intelligi, qui ex coelis semen accipientes, fructum
ferunt ad centum, sexaginta, et triginta, de quibus
David ait: Arva tua implebuntur pinguedine, et vatles
abundabunt frumento **. Deinde ostendens, quod
de rationis eonsortibus: campis et vallibus verba
faciat, ait : Vociferabuntur εἰ laudabunt **.

Vzgn. 6. Stetit et mota est tellus, aspezil et liqwe-
factae sunt gentes, confracti sunt montes vi, liquati

sunt colles perpetui, pro[ectiones ejus perpetuas pro .

defatigationibus | viderunt, Omnipotentiam Dei
ostendit, ut qu:e nemini sufferenda sit. Simul enim
' stetit, et concussa est lerra: intuetur, et siinul
liqueftunt cerz instar omnes gentes, et montes
franguntur a vi potenti ejus, el colles xterni, loc
est, jam inde ab initio przdicati, ob altitudinem
et magnitudinem suam; et profectiones ejus et
vias quas ab :eterno facit, undecunque in hostes
suos motus, videntes; tolerabiles (44) viderünt,
esierum plane laboriosas et afflictiovuis plenas,
3deo terribiles erant. Considerabis etiam, quod
steteritin cruce et mota. quidem sil terra, mon-
tes autem veluti petrze confracti sunt : liquefactze
sunt autem gentes aut copize d:emonum,et colles ido-
lolatriam accipientes dissoluti sunt, Has profe.

ctiones ejus et molus et operationes quas ab aeterno D

predeftnivit propter labores quos in cruce sisti-
nuit, factas, viderunt crucifigentes ipsum. Labo-
ravit enim vere, et defatigatus est pro nobis cruci
affixus, et languit propter iniquitates nostras. Sed
el terra, sive terram inhabitans natura. hominum
stetit in eodem, et concussa est. À magnitudine
quidem passionum concussa prius, stetit veluti ín
posterum non concutienda. Commota est autem
ο veluti translata e statu vitiositatis, et infractz qui-
dem sunt. oppositze vires durs et superb:z. Lique-

* Paal. xxxin, 17. ** Joan. xv, 49.

*! Psal. rxiv, 14.

ται, καὶ οὐδέν ἐστιν ἄλογον. Ἐπεὶ δὲ xat πρύσωπον
Κυρίου λέγεται fj φοθερὰ ἐπιστασία αὐτοῦ, ὡς τὸ,
Πρέσωπο» Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας xaxd: νοήσεις,
ὅτι μαρτύρεται ἡμᾶς καὶ 'ὑποδειχνύει τὰ mpaxtía
πρότερον, εἶτα ἐφίσταται, ἀποδιδοὺς ἑχάστῳ. El μὴ
γὰρ 700v xal ἑἐλά.ησα αὑτοῖς, φησῖν, dpapclay
οὐχ εἶχον.

Kal ἐξελεύσεται εἷς παιδείαν κατὰ πόδας
αὐτοῦ. Ἡροαποστείλας, qnot, τὸν λόγον elc παιδείαν
τῶν ἀνθρώπων, εἶτα xai αὐτὸς T1306 χατὰχ πόλας
τοῦ λόγου τοῦ προφητιχοῦ. "H, ὅπερ εἶπον, προ-
µαρτυρόµενος, ἔπειτα παιδεύει ἡμᾶς μὴ ἀκούσαν-
τας. Τινὲς δὲ οὕτως ἀνέγνωσαν, Εξελεύσονται εἰς
πεδία οἱ πόδες αὐτοῦ. Τὸ, Πεδία, δ.ὰ τοῦ ε do;
γράφοντες καὶ τοῦ t, καὶ νοοῦντες, ὅτι πάντα βάσιμα
τῷ σαρχωθέντι θεῷ, ὥσπερ πεδία ὕπτια xal ἱπτή-
λατα, χαὶ οὐδὲν ἀδύνατον αὐτῷ. Noolvto δ᾽ ἄν καὶ
ol ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ, πεδία , οἳ τὸν ἐξ οὑρανοῦ
δεχόµενοι σπόρον χαρπσοφοροῦσιν ἐν ἑκατὸν , xol
ἐξήχοντα , χαὶ τριάχοντα * περὶ ὧν xai Aa68
λέχει' Καὶ τὰ πεδία σου απ.Ἰησθήσονται πιότη-
τος, xal al κοιλάδες π.1ηθυγοῦσι σῖτον. Εἶτα
δειχνὺς, ὅτι περὶ λογιχῶν πεδίων xal χοιλάδων
λέγει, qnot: Κεκράξονται' καὶ γὰρ ὑμν ήσουσυ.

Ἔστη xal ἐσαλεύθη ἡ γή. Επέδαεψε, καὶ
ἑτάχη ἔθνη, διεθρύδη τὰ ὄρη Bla, ἑτάκησαν βου-
vol αἰώγιοι, πορείας αἰωγίους αὐτοῦ ἀνγτὶ κόπων

C εἶδον. Τὸ παντοδύναµον δείχνυσι τοῦ Θεοῦ, xai ὅτι

ἀνυπόστατός ἐστιν. "Apa τε γὰρ ἕστη xal σαλεῦε-
ται ἡ Y^ xal ἅμα ἐπιθλέπει, xal τήχονται ὡς
χηρὸς ἔθνη ὀλόχληρα ᾽ xai τὰ ὄρη θρύπτονται ἀπὸ
τῆς βίας xax δυνάµεως αὐτοῦ χαὶ οἱ βουνοὶ αἰώνιοι,
τουτέστιν ἕἔχπαλαι ὀνομαστοὶ, διὰ τὸ ὕψος xol µέ-
γεθος χαὶ τὰς πορείας αὐτοῦ χαὶ τὰς ὁδοὺς, ἃς ἐξ
αἰῶνος ποιεῖται κινούμενος ἑχάστοτε ἐπὶ τοὺς
ἐχθροὺς αὐτοῦ, οἱ ἰδόντες, οὗ φορητὰς ἐἶδον, ἀλλ'
ἑγχόπους ' οὕτως σαν qobepal. Νοήσεις δὲ χαὶ ὅτι
ἕστη ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ ἐσαλεύθη μὲν d γή: τὰ
ὄρη δὲ, τοι αἱ πέτραι, ἑθρύδησαν. Ἑτάχη δὲ τὰ
ἔθνη τῶν δαιμόνων, xai οἱ βουνοὶ τῆς εἰδωλολατρείας
δεχτιχοὶ χατελύθησαν. Ταύτας δὲ τὰς πορείας αὖ -
τοῦ χαὶ κινήσεις xal kvepyelac, ἃς πρὸ τῶν αἰώνων
προώρισεν, ἀντὶ τῶν χόπων τῶν ἐν εῷ σταυρῷ Τι-
vop.fvag εἶδον οἱ σταυροῦντες αὐτόν. Ἐκοπίασε γὰρ
ἀληθῶς xal ἐπόνεσεν ὑπὲρ ἡμῶν σταυρούµενος, xat

ἐμαλαχίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. ᾽Αλλὰ xai Ἡ

γή, ἦτοι τὴν γῆν οἰχοῦσα φύσις ἀνθρώπων, ἔστη ἓν
ταυτῷ xal ἐσαλεύθη. Ὑπὸ μὲν γὰρ τῆς µέθης τῶν
παθῶν ααλευοµένη πρότερον, ἕστη ὡς τοῦ λοιπου
μὴ σαλεύεσθαι. Ἐσαλεύθη δὲ ὡς μεταχινηθεῖσα ἐκ
τῆς ἓν τῷ κακῷ στάσεως. Καὶ διεθρύδησαν μὲν ai
ἀντιχείμεναι Δυνάμεις, αἱ σχληραι χαὶ ὑψηλόφρο-
v&c* ἐτάχησαν δὲ xal οἱ βουνοὶ, τὰ τῶν ἀρχιεέων

ον Exod. xxn, 93.

Varie lectiones et noto.
(44) Imo non tolerabiles, si Greca verba reddantur.

835

EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP: IIT.

£80

xal Γραμματέων xal Φαρισαΐων ἀξιώματα, τὰ ἐξ A facli. sunt autem. colles, 165 lioc est, primorum

αἰῶνος óvop.act&^ οἵτινες τὰς πορείας τοῦ Κυρ[ου,
&; ἑποιεῖτο kv τῇ Ἰουδαίᾳ, αἰωνίους οὔσας, tovt»
ἐστιν ἄχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος μνηµονευθη”
σοµένας, ἢ τὰς ἐντολὰς ἃς ἑδίδου, αἰωνίους οὔσας
καὶ ἀχαταλύτους (πορεῖαι γὰρ, ἔντολαί, χατὰ τὸ,
Ὁδὺν ἐντολῶν σου ἔδραμον), ἀντὶ τῶν χόπων εἷ-
δον * τουτέστι, φορτικὰς ἡγήσαντο" Χαίτοι λέγοντος”
"Apate τὸν ζυγόν µου ἐρ᾽ ὑμᾶς' ὁ γὰρ ζυγός pov
χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίογ µου éAagpór ἐστι xol,
Δεῦτε, χἀ]ὼ ἁναπαύσω ὑμᾶς χοπιῶντας, καὶ
πεφορτισµένους ταῖς τοῦ νόµου σµικρολογίαις"' οὗ
τὸν ζυγὸν οὐδὲ αἱ πατέρες αὐτῶν ἡδινήθησαν βα-
στάσαι.

Σχηγώματα Αἰθιόπων πτοηθήσονται, xal σκη-
val }ῆς Μαδιάμ. Μετὰ τὰ σωτήρια πάθη, τὰ σχη-
νώµατα τῶν νοητῶν Αἰθιόπων, τῶν ζοφώδη προα(-
:otv ἁχόντων, αἱ τῶν ἀνθρώπων, φημὶ, duyat tv
al κατεσχήνουν, ἑπτο/θησαν, καὶ ὑπεχλίθησαν τῷ
λόγῳ τοῦ Εὐαγγελίου. xai al σχηναὶ τῆς γῆς Μα-
Bg, αἱ φιλόπονοι καὶ φιλήδονοι διαθέσ:ις. Ὁ γὰρ
Ἱσραὴλ ἐν ταῖς Μαδιανίτισιν ἐξεπόρνευσεν, ὅτε
ἕστη Φινιὲς xal ἐξιλάσατο, xol ἑχόπασεν ἡ θραῦ-
σις. Ἑρμηνεύεται δὲ Μαδιηναῖος, καταχεκριµένος.
Καλῶς δὲ σχηνώµατα καὶ σχηνὰς εἴρηχεν' at τε
Y&p τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ, πρόσχαιρα κατοιχητή-
Ρρια τοῖς δαῖμοσιν σαν, at τε τῆς ἡδονῆς ἑ ργασίαι,
εὐχατάλντοι χαὶ παροδιχαὶ ὡσεὶ σχηναί{. ᾽Αλλὰ xal
αἰσθητῶς ol ἀπόστολοι xai Αἰθιοπίαν εἴδον, xal τὴν
αδιανίτην Lf. «νῖτιν] χώραν ἐπεσχέφαντο, τὸν θεῖον
χαταγγέἑλλοντες λόγον.

Mij ἐν ποταμοῖς ὀργισθῇς [vulg. ὠρτίσθης], ἡ
év ποζαιιοῖς d θυµός σου, f) ἐν θα.άσσῃ τὸ ὅρ-
prid σου; "θει ἐπιδήσῃ ἐπὶ τοὺς Ίππους σου,
καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. ἑντείνων ἐντεγεῖς
τὸ τόξον σου ἐπὶ σχῆπερα. Ἐπειδὴ εἶπεν ἀνω-
τέρω, ὅτι kv τῷ σταυρῷ ἱστάμενος, τὰ ὄρη συντρί-
δει, καὶ τὰ ἔθνη «fxev νῦν φησιν, ὅτι Οὐκ ὀργιζό-
μενος τοῖς ἀνθρώποις, ταῦτα, ὦ Κάριε, ποιεῖς,
οὐδὲ ὡς πανολεθρίαν αὐτοῖς ἐἑπάγων (ποταμοὺς γὰρ

principum et Scribarum et Pliariseeorum dignitates
a seculo celebrate, qui profectiones Domini, quas. .
faciebat in Judza, teternas et perpetuas exsistentes ,
hoc est, ad seculi usque consummalionem me-
morandas , vel mandata quz dabat :wterna exsi-
stentia el indissolubilia (profectiones enim seu
itinera mandata sunt, juxta illud : Viam mandato-
rum (uorum cucurri **) pro labore inspexernnt, hoc
est, onerosa omnino et intolerabilia existimarunt,
cum tamen ille dixerit: Tollite jugum meum super
νοε : jugum enim meum commodum est, et. onus.
meum leve 39. Et : Agite adeste, et ego re[ocillabo vos.
de(atigatos ac depressos dnris legis sermonibug, cu-
jus jugum neque patres eorum bsjulare potue-

B runt.

VERs. 7. Tentoria JEthiopum terrebuntur, et
altegie terre Madiam. Post salutares afflictio-
nes, lentoria. /Ethiopum, non eorum qui revera
JEthiopes, sed qui mente concipiuntur, caligino-
sam deliberationem habentium, mortalium dico
anim:e, in quibus tenebrarum tentoriis moraban-
tur, perterrefact:& sunt et. submissze sunt, vcrbo
Evangelii, et attegize terre Madiam, amantes vide-
licet fornicationis et voluptatis affectus. lsrae'
enim Madianiticis puellis fornicatus est, quaudo
stelit Phinces, el placatus est Dominus, et cessavit
quassatio. Porro Madianzus volet, si interprete-
ris, condemnatum. Pulchre autem tentoria et
attegias dixit. Nam anime mortalium temporaria
demonum habitacula fuere: praterea voluptatis
effectus οἱ operationes facile dissolvantur et trans-
eunt, uti tentoria. lnsuper apostoli etiam vere
JEthiopiam viderunt, et Madianiticam regionem
visitarunt, divinum annuntiantes verbum.

VEns. 8, 9. Numquid in fluminibus | irasceris,
tel in amnibus indignatio (ua, vel in mari pro-
fectio tua ? Quoniam ascendes super equos (uos,
et equitatus (uus. salutem. affert. Intendens. inten-
des arcum tuum super sceptra, Postquam supra
dixisset, quod in cruce sfans inontes conterit, et
gentes liquefacit : nunc ait, Quod uon hominibus
succensens hzc facias, Domine, neque ut perni-
cien) ipsis adducas et funditus perdas, siquidem

xal θολάσσας, τὰ συστήµατα τῶν ἀνθρώπων, xai [) amnes et mare, mortalium congregationes et varias

νὰ διάφορα ἔθνη ἐχάλεσεν)' ἀλλὰ μᾶλλον τῆς κοινῆς
προνοούμενος σωτηρίας, ταῦτα κατεδέξω τὰ πάθη.
Aib χαθάπερ τιοὶν ἴπποις τοῖς ἀποστόλοις ἐποχού-
p.svog διιππεύσεις πᾶσαν τὴν γῆν, οὐχ ἵνα χολάσῃς,
ἀλλ' ἵνα cust οὗ γὰρ Ύλθες ἵνα χρίνῃς τὸν xó-
σµον, ἀλλ᾽ ἵνα σωθῇ ὁ χόσµος διὰ σοῦ. Αλλά τοῖς
μὲν πιστεύσασιν ἔσται σωτηρία fj ἱππασία σου. τὸ
δὲ τόξδον σου ἐντείνων ἐντενεῖς ἐπὶ τὰς ἀπιστησάσας
φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Ταύτας γὰρ ὠνόμασε σχῆπτρα.
"Ότι δὲ ἵπποι βαστάζοντες τὺν Χριστὸν οἱ ἁπόστο-

55 Psal. ΟΣΥΙΗ, 32. ** Matth. xi, 29.

gentes appellavit; quin potius communi saluti
prospiciens, has passiones seu afflietioues de-
monstravit (45). Etenim apostolis, quasi quibus-
dam equis vectus, per universam terram equitabis,
pon ut punias, sed ut serves. Non enim venisti
ut judices mundum, sed ut mundus servetur per
te 07. Atqui credentibus equitatio tua cedet. in
salutem. Quod vero ait, arcum (uum fortitor et
indubitanter intendes, ad tribus Israeliticas quae
non crediderunt pertinet; eas enim sceptra

οἳ Joan. xiu, 47.

Varie lectiones et note.
(45) Subiisti (tu scilicet, Domine, quem alloqui pergit).

881

THEOPHYLACTI BULGXRLE ARCHTEP. . S8

nominavit. (uod vero equi portantes Cliristum A λοι, δηλον ἐξ ὧν ᾿Ανανίας περὶ τοῦ Παύλου fixousty,

tint apostoli, perspicuum fit ex eo quod Paulus
ipse a Deo audiverit, 166 dicente: Quoniam vas
electionis (46) mihi est, ut ferat. nomen. meum
coram gentibus et regibus οἱ fifiis Israel 55. lllud
vero, Inlendens intendes arcum tuum , non est
dissimile his qua David habet : Iutende, inquit,
et prosperum successum | nanciscere Ὁ. Et, δα:
gitte tum acute in corde inimicorum regis. "?.
Quidam, Nonue in fluminibus irasceris ? sic in-
tellexerunt : Scopus, inquiunt, prophete est,
ostendere qu:e in Novo Testamento contigerint,
quz sunt longe diviniora et magnificentiora iis qux
in Veteri sunt gesta. Propterea etiam ait: Non
ut in Veteri Testamento, amnes in sanguinem

ὅτι Σχεῦος éxAoyilc jtol ἐστιν οὗτος, τοῦ βσστί-
σαι τὸ ὄνομά |ου ἑγώπιον ἐθνῶν ᾿καὶ βασι-
Λέων xal vlov Ἱσραᾖ.! ' τὸ δὲ, Ἐντείνων ἐντεγεῖς
τὸ τόξο» σου, ἔοιχε τοῖς τοῦ Δαβίδ. "Εντευε χι
κατευοδοῦ' xa, Τὰ BéAn τὰ ἠκογημένα ἐν χαρ-
δίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως. Τινὲς δὲ «5, Mi
ἐν ποταμοῖς ὀἀργισθῃς, οὕτως ἑνόησαν " Σχοτὺς,
qnoi, τῷ προφήτῃ δεῖξαι τὰ Ev τῇ Καινῆ γινόμενα
πολλῷ θεοπρεπέστερα τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ " διὸ xal
λέγει, ὅτι Οὑχ ὥσπερ ἐν τῇ Παλαιᾷ ποταμιὺς εἰς
αἷμα µετέστρεψας καὶ θαλάσσας ἐξήρανας, ἵνα ἔλευ-
βερώσης τὸν λαόν σου ἀπὸ αἰσθητῶν ἐχθρῶν, οὕτω
xai νῦν ποιῄσεις' ἀλλ ἐπιθήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους
τοὺς ἁποστόλους , ἵνα τὰ σχῆπτρα τῶν δαιμόνων

converüsti, aut mare exsiccasti, ut liberares po- B καθέλῃς.

pulum tuum a sensibilibus inimicis tuis, sic nunc facies; sed conscendes super equos,

ipsos

nimirum apostolos, ut sceptra demonuin destruas atque comminuas.

Fluminibus rumpetur terra. Quemadmodum co-
toni in fossas et. subterraneos meatus et euripos
dividunt aquas, irrigationem terre» ita iustituentes,
sic tu, inquit, Domine, terram prixparahis ad
susceptionem intellectualium fluviórum qui sunt
apostoli, ut sit quod dicitur : Propter flumina
scindetur terra. Sunt qui, juxta textum, terrawm
fluviorum ipsam Mesopotamiam acceperint, mc-
diam inter duo ingentia flumina, Euphratem et
Tigretem. Mystice ipsum peccatum cst, quod
medium est inter udàm et reuiissam vitam. Μοςο-
potamia itaque rumpcetur, hoc est dejicietur, ca-
det, ceu murus exsistens Babyloniorum roboris.
Peccatum quoque rumpetur scindeturque ese

quem venit Dominus jacere svper terram. !!, Flu- C

viorum tellus ipsa etiam est Jerusalem qua
multos janj tum sanctos continebat quos amnes
nominavit. Ut enim. verum exsistens lumen, Do-
minus ipse, per partücipationem apostolos fecit
himen mundi, sic et sancti. dicuntur (47) pariter
flumina. Proinde ait, quod terra jam olim flivios
habens quibus irrigetur, nunc. rumpelur, ac vcluti
sitibunda fatiscet, ut quxze non susceperit propbe-
ticum sermonem, neque crediderit Christo. Nam οἱ
credidissetis, inquit, Mosi, credidissetis eliam milii"*.

Vgns. 10. Videbunt te, et in partu marebunt
populi. Hoc duplicem intelleetum habet, Aut
enim hoc accipies, quod Qui crediderunt populi,

Ποταμῶν ῥαγήσεται y. Καθάπερ οἱ Υηπόνο εἰς
διώρυχας xaX ἁμάρας διαιροῦσι τοὺς ποταμοὺς, 39-
δείαν τῇ yf] σοφιζόμενοι, οὕτω xaX σὺ, crat, Κύρι,
τὴν γῆν παρασχευάσεις, εἰς ὑποδοχὴν τῶν vor zov το-
ται Qv τῶν ἁποστόλων' ὥστε εἶναι τὸ λεγόμενον’ Ἔνε-
xtv τῶν ποταμῶν ῥαγέσεται ἡ γη. Τινὲς μὲν qty
π͵τομῶν αἰσ)ητῶς μὲν την Μεσοποταμίαν ἑνότσαν,
µέσην οὗταν τῦν C00 μεγάλων ποταμῶν Ἐνςρά-
του καὶ Τίνρητος νοητῶς δὲ, thv ἁμαρτίαν, fint;
μέση ἐστὶ τοῦ ὑγροῦ xaX ἀνειμένου βίου. "H τε o
Ιεσ;τοταμία ῥαγήσεται, τουτέστι χαταθληθήσεται,
43i πεσεῖται, ὥσπερ τεῖχος οὖσα τῆς Ῥαθυλωνίων
δυνάμεως; χαὶ ἡ ἁμαρτία δὲ ῥαγήσετα: ὑπὸ τῆς µα-
χαίἰρας, ἣν ἆλθεν ὁ Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τῆς Thi
Ποται ον v& καὶ d$ Ἱερουσαλὴμ, ofa δη ἁγίου
τότε πολλοὺς ἔχουσα, οὗς ποταμοὺς ὠνόμασεν,
ὝὭσπερ γὰρ φῶς ὢν ἀληθινὸν ὁ Εύριος, xatà pt--
οχΏν ἔποίησε τοὺς ἁποστόλους φῶς τοῦ xóspov οὕτω
xat οἱ ἅγιοι εἰσὶ xal λέγονται ποταµ»/. Φταὶ τ-
vuv, ὅτι ἡ γη ἡ πάλαι ποταμοὺς σχοῦσα ποτίζοντα;
αὐτὴν, νῦν ῥαγήσεται ὡς fj διψῶσα γῆ, ἅτε μὴ ὃ-
ξαμένη τὸν προφητικὸν λόγον, μηδὲ πιστεύσαα
Χριστῷ. El γὰρ ἐπιστεύετε, qnot, Μωσεῖ, ἐπι-
στεύεζτε ἂν ἐμοί.

Ὄνογταί σέ καὶ ὡδινήσουσιν Auot. Τοῦτο ὃι-
πλὴν διάνοιαν ἔχει, fj γὰρ τοῦτο νοῄσεις, ὅτι Ul
πεπιστευχότες λαοὶ ὅψονται τὸ σὺν φῶς χαὶ ὡδινή-

videbunt tuum lumen, et veluti in partu dolebunt , D σουσι’ τουτέστιν, Ἔρωτα xal móCov αφοδρὸν ἔτουσι

lioc est, cupiditatem et desiderium vehemens ha-
bebunt, ut videant regnum tuum, et parturient
tuum timorem, ut spiritum salutis pariant. Vel
quod jnfideles populi intuebuntur gloriam tui
praconii, et morrore necnon labore conficientur
pro invidia, quales fuerunt qui dixere : En mun-
dus sequitur eum "*,

5 Act, 1x, 15.
xit, 19.

9 Psa,, xLiv, 1ὸ.

79 Pss]. cix, 4.

τοῦ ἰδεῖν την cv. βασιλείαν, xat ὡδινῆσουσι τὸν σὺν
φόδον, ἵνα πνεῦμα σωτηρίας ἀποτέχωσιν' 7], ὅτι 0ἱ
ἄπιστοι λαοὶ ὄψονται τὴν δόξαν τοῦ σοῦ κηρύγμα-
τος, καὶ ὠδῖνας x&i πόνους ἔξουσιν ἀπὸ φθόνος, oit.
ἦσαν οἱ λέγοντες' "δε ὁ κόσμος ὁὀπίσω αὐτοῦ ὑπ-
όγει. -

13 Juan.

τν Maul, x, 54. ᾖ Joan. vii, 58.

Varie lecliones et nota.
(16) Perspicuum est ex iis que Ananias de Paulo audivit : (Quoniam vas elcetionia, cic.

4) Et cunt, et dicuntur.

889

τοῦ πνευματικοῦ xai εὐαγγελιχοῦ Aóy2U χάριτες.
Τὸ) ὕδωρ γὰρ τῆς πρὸς ἡμᾶς πορείας τοῦ Μονογε-
vous τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ὃ ἔδωχε τοῖς πιστεύσουσιν
εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ οὖν διάφορο. τῖς πνευματικΏς δι-
δχσναλίας ol τρόποι, τὸ ἓν ὕδωρ πολλὰ γίνεται, xal
σ-ορπίζεται xal διαιρεῖται ἑχάστῳ πρὸς τὴν ἕξιν
αὐτοῦ, ἐπειδὴ χαὶ διαίρεσιν χαρισµάτων εἶναι µαν-
ϐνοµεν, τὸ δὲ αὑτὸ Πνεῦμαᾳ. Αλλά xal πορευόµενος

el; xo gae xal πόλεις ὁ Κύριος, τὸ ὕδωρ τῆς διδα -΄

σκαλίας ἑσχόρπ.ζε, τοῖς πρὸς οὓς ἔλεγεν' ET τις
δ/ψᾷ , ἑἐρχέσθω᾽ πρὀς µε καὶ πιγέτω. Ηολλοὶ
ἔχουσιν ὕδατα λόγου, ἆλλ᾽ οὐχ εἰσὶ πορείας, ἀλλὰ
σταδαῖα, ὁδωδότα δυσωδίας φθόνου. "Ev ἑαυτοῖς γὰρ

οὗτοι τὸ ἀγαθὸν ἔχουσι, ph εἰς ἄλλους αὐτὸ δια- B

X$»vteq* o0 xal £olxaat τῷ χατορωρυχότι τὸ τάλαν-
tov. 'O μέντοι ἑχχέων xal ἐπ' ἄλλους τὸ ἀγαθὸν,
οὗτος ἔχει ὕδατα πορείας, καὶ Éotxe τῷ βάλλοντι
τοῖς τραπεξίταις τὸ τάλαντον, χαὶ πλουσιώτερον τὸν
δεσπότην ποιῄσαντι.

"Έδωχεν ἡ ἄδυσσος puri αὐτῆς ὕψος cav-
τασίας αὑτης. Ἐπέμεινε τῇ τροπῇῃ, καὶ την τῶν
νοημάτων ἀχολουθίαν ἑφύλαξε. Ποταμοὺς γὰρ τοὺς
ἱεροὺς ἀποστόλους χαλέσας, θάλασσαν ὀνομάζει τὰ
ἔθνη, τῇ τῆς ἀσεθείας πιχρἰᾳ κατεχόμενα. Καθάπερ
οὖν ποταμῶν εἰς πἐλαγος ἑἐμθαλλόντων, πολὺς Ίχος
xaY Ψόφος ἀποτελεῖται, τῶν θαλαττίων χυµμάτων
εἰργόντων, χαὶ ἑπεχόντων τὴν εἰσθολήν * οὕτω τῶν
θείων ἁποστόλων τὰ ἔθνη περινοστούντων, xa τὸ σω-
τήριον διαπορθµευόντων κήρυγμα, θόρυδοι κατ αὖὑ-
τῶν ἐχινοῦντο χαὶ στάσεις, τῶν ἀπίστων ἀντιλεγόν-
τών, χάὶ σθέσαι πειρωµένων τὸ χήρυγµα, ὥσπερ ἐν
Ἑφέσῳ ὁ ἀργυροχόπος ἔποίησε Δημήτριος, t) Κο-
ρἶνθῳ δὲ ἕτεροι, xal ἓν Ἱεροσολύμοις Ἰουδαῖοι, ὅτε
καὶ Ῥωμαῖοις τὸν Παῦλον παρέδωχκαν. Ἡ τοίνυν
τῶν ἐθνῶν ἄδθυσσος ταραχῆς φωνὴν ἐδίδου, καὶ Odo;
φαντασίας xal ἑπάρσεως τῶν χηρυγµάτων αὐτῖς "
. &vóngay δέ τινες καὶ την πληθὺν τῶν πεπιστευχότων
ἄόνασον, ὡς Ex τῶν ποτα ιῶν χαὶ τῶν ὑδάτων τῶν
ἀνωτέρω ῥηθέντων συστᾶσαν. Λὕτη τοίνυν ἡ &£uc-
σος, xai τὸ ὄψος τῆς φαντασίας αὐτῆς, τουτέστιν οἱ
ἐν αὐτῇ ὑψηλοὶ, χα) πλούτου καὶ δόξης Φφαντασίαν
ἔχοντες, ἔδωχαν φωνὴ», ὁμολογοῦντες τὸν Κύριον
Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν τῷ στόµατι αὐτῶν.

Ἐπήρθη ὁ TÀoc, καὶ ἡ σελήνη ἔστη ἐν τῇ
τάξει αὐτῆς εἰς góc. Ὁ τῆς δικαιοσύνης "HA;
ἐπήρθη lv τῷ σταυρῷ, xal νὺς ἐγένετο, ὅτε ἡ σελήνη
ἔχει τάξιν φαίνεσθαι. "Η ὅτ, τοῦ Κυρίου σταυρου-
μένου, ἡ ££ ἐἑθνῶν Ἐκχλησία ἀνέλαμψε, χαὶ ἕστη ἐν
τάξει αὐτῆς εἰς φῶς * τουτέστι, πλησιφαῆς Ὑέγονε,
τὴν τάξιν σώζουσα τοῦ ἱδίου κύκλου. "O τε γὰρ ἑχα-
τόνταρχος ἐθνιχὺς ὢν, Υἱὸν Θεοῦ ὡμολόγησς τὸν
σταυρούµενον, xat οἱ σὺν αὐτῷ ὄντες. Καὶ ὁ Κύριος

** 1041. vir, 57.

EXPOSITIO ΤΝ PROPHETAM HABACUC. — CAP. III.

Σκορπίζων ὕδατα πορείας. Ὕδατα πορείας αἱ À — Spargens aquas itineris.

8^0

Aquae itineris sunt
spiritualis et evangrlici verbi gratis. Nam aqua
profectionis, qua ad nos usque unigenitus Det
Filius porrexit, Spiritus 167 est, quem dedit
credentibus in se. Postquam igitur varii sunt
spiritualis doetrinze modi, una. aqua multz fiunt,
que dispergitur ac dividitur cuilibet pro sua
habitudine. Nam divisionem esse donorum disci-
mus, eumdem autem Spiritum. Deinde proficiscens
in vicos et civitates Dominus, aquam doctrin:
sparsit illis profecto ad quos dicebat : Si quis
siti, veniat ad me et bibat "*. Multi habent
aquas sermonis, sed non sunt profectionis, scd
status, spirantes virosum odorem et invidiam :
in seipsis enim isti bonum hahent, ipsu: non in
alios diffundentes, qui et assimilantur ei qui
talentum defozerat. Porro qui bonum habet, et
in alios effundit, is aquas profectionis habet, et
similis est, qui (48) nummulariis taleutum suum
loest, quique opulentiorem domiuum suum facit,
Abyssus dedit vocem suam, in altitudine ap-
paritionis suc. Permansit in assumpto tropo,
sensuumque copseculionem observavit. Flumina
enim sacrosanctos apostolos appellans, mare gentes
nominal, incredulitatis amarulentiam retinentes.
Perinde ergo ut fluviorum in pelagus ingruentium,
exonerantiumve, ingens sonitus οἱ sLrepitus editur,
marinis fluctibus cohibentibus — arcentibusque
insultum et influxum : hune ad modum divinis
apostolis gentes circumeuntibus, salutareque Evan-
πεί Christi praeconium alferentibus, turb:e ad-
versum ipsos movebantur, οἱ seditiones ab infide-
Hbus ipsis contradicentibus exstinguereque leu.
tantibus istam promulgationem : quemadmodum
Ephesi argentarius Demetrius fecit, Corinthii: vero
alii, et Hierosolymis Judxi, quando et Romanis
Paulum tradiderunt. (49) Proinde abyssus turba-
tionis gentium, dabat altitudinem apparitionis ei
elevationis fluctuum ejus. Quidam hie, per abys-
sum, multitudinem credentiurg acceperunt, e fiu-
minibus et aquis supradictis consistentem. ἔρδα
igitur abyssus οἱ altitudo apparitionis cjus, Ίου
est, alti in ipsa, et divitiarum et glorie el aucto-
ritatis aspectum habentes, dederuut vocem, couti-

D tentes Dominum Jesum Cliristum ore suo.

Vrns. 11. Eleratus est. sol, οἱ luna. stetit. iu
ordine suo ad. (umen. Sol justiti:e in altum: sub-
latus est in cruce, οἱ nox facta est, in qua luna
ordinem suum obtinet, ut luceat sive quod
Domino crucifixo ex gentibus Ecclesia refulsit, et
stetit in ordine suo ad lumen, hoc est, proxime
lucens apparuit, servans ordinem proprii orbis.
Sic centurio gentilis exsistens Filiam Dei confes-
sus est crucifixum, et qui eum ipso erant. Jam et

Varie lectiones et note.

(18) Ei qui, etc.

(19) Gentium itaque abyssus — vocis turbalionem

dabat, et a'titudiny m. imajginati. nis, elativnisque
pre dicationunm ejus.

—— owe.

891 THEOPBYLACTI BULGARLE ARCHIEP. E A

Dominus ipse dixit & Quando exaltatus. [uero, om- A αὐτὸς εἶπεν * "Οταν ὑψωθῶ, πάντας ἑλκύσω πρὸς

nes traham ad meipsum ". Si autem sol est
Evangelinm, vide quando sublimatum 16$ est
E.angelium et radii ejus exlensi sunt, Lum et
]ana, hoc est lex, stetit ad lumen. Tum enim
apparuit spiritualis lex, quando Spiritus ipsam
interpretatus cst, Sic el per allegoricum | intelle-
ctum apparuerunt Agar et. Sarra. Sic οἱ illud,
Non colligabis οἱ bowi trituranti "*, de docto-
ribus Ecclesi: apparuit in lege scriptum et

. Jatum esse. Eum ad modum cordis circumcisio

demonstrata est, non corporalis quidem particule.

ἑμαυτόν. El δὲ ἡλιός ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, xax àxsl-
νες αὐτοῦ ἡπλώθησαν, τότε xat fj σελήνη, τουτέστιν
ὁ νόμος, ἕστη εἰς φῶς. Ἰότε γὰρ ἐφάνη πνευµατι-
κὺς ὁ νόμος, ὅτε τὸ Πνεῦμα αὐτὸν ἡρμήνευσεν. Οὔ-
τως ἑφάνησαν ἀλληγορούμεναι ἡ "Ayap, fj Σάῤῥα:
οὕτω 15, OD φιμώσεις βοῦν ἁ λοῶντα, περὶ 9üv
διδασχἀάλων ἑφάνη νοµμοθετηθἐν * οὕτω περιτομῇ
ἐδείχθη καρδίας, οὗ σωματικοῦ μορίου. Ταύτην à
τὴν τάξιν εἶχε μὲν xal πρὶν ὁ νόμος * ἐκρύπτετο
δὲ, ἅτε σχιᾶς οὔσηι, περὶ αὑτόν. "Oxe üt Ίλθε τὸ
φῶς, τότε ἕστη χαὶ αὐτὸς ἓν τῇ τάξει αὐτοῦ.

1Ίπης sane ordinationem et antea. quidem habebat lex, c:eterum occultabatur, ceu umbra circa ipsam
foret. Quando vero venit lumen mundi, tum stetit et ipsa in ordine suo.
Jacuia tua proficiscentur , ad. splendorem [ul- Β — BoAl0ec σου πορεύσονται, εἷς g£ryoc ἆστρα-

guris armorum tuorum. Divos apostolos jacula
vel &»gittas appellat, quze profecte sunt veluti a
forti quapiam οἱ potenti manu missa, ut figerentur
jn corde inimicorum regis, daemonum videlicet,
xque ac David oit: Tanquam sagitte in manu
polentis, sic e filii ezcussorum "'. Excussi sunt
quidem et projecti a facie Dei ipsi Judzi. Horum
filii sagitte fuerunt potentis Christi, qui est virtus
Dei. llli porro ad. splendorem fulguris verborum,
hoc est, armorum Christi profecti sunt. ΑΡΤΑ vero
Christi sunt, quibus Paulus nos induit dicens :
Iuduimini armatura Dei, que est thorax justi-
tie el galea salutis et gladius Spiritus '*. Atque
hxc arma sunt splendida et coruscantia : lucet

cnim virtus in eo qui eam induit, eliamsi occul- C

tetur. Luceat namque, inquit, (ux vestra coram
hominibus "*. Apostoli igitur profecti sunt, do-
centes omnes gentes, uL ostenderent omnibus
splendorem coruscationis armorum horum.

Vgns. 19. In terminatione inminues terram, el
in. indignatione con[ringes gentes. Judaicam, in-
quit, terram desolari et vastari facies per Roma-
nos, tanquam íncole ejus in te impii fuerint :
et confringes, boc est, humilialás ]sraelijas, qui
genium erga te szvitiam et impietatem iuitati
Sunt, Vel operationes terrestris prudenti:e immi-
nues per jacula. apostolorum tuorum, et gentium
prudentiam, consilia humiliabis, dejicies subjuga-
bisque.

VEns. 123. Eziisti ad salutem populi twi, wt
servares unctos tuos. Cum dixisset anleg, Quo-
niam imminues Judaican terram, rationem nunc
ejus reddit : Nam tu, inquit, exiisti ad salutem
populi hujus. Non enim venisli niei ad pecudes
quz interierant domus lsraelis. Propterea e£ Jesus
vocatus es, et advenisti huc, ut serves unelos
sanguine tuo et Spiritu sancto tuo. At. enim ipsi
noluerunt, propterea cos minuisti, ac alium tibi
populum vindicasti, quí et uncti sunt pcr ba-
ptisma, in mortem tuam baptizati, unctique oleo

πῆς ÓxAuwr cov. Toug ἱεροὺς ἁποστόλους βολίδας
xaAst, ot ἑπορεύθησαν ὥσπερ ἀπό τινος εὐσθενοῦς xal
δυνατῆς χειρὺς πεµφθέντες, ὥστε παγΏναι ἓν χαρ-
δίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως, τῶν δαιμόνων, χαθὰ
xaX ὁ Δαθὶδ λέγει ' Ὡσεὶ BéAn ἐν χειρὶ δυγατοῖ,
οὕτως οἱ viol τῶν ἐκτετιναγμέγων. Ἐξετινάχθη-
σαν μὲν γὰρ καὶ ἀπεῤῥίφησαν ἀπὸ προσώπου τοῦ
Θεοῦ οἱ Ἰουδαῖοι * οἱ δὲ υἱοὶ τούτων βέλη γεγόνασι
τοῦ δυνατοῦ Χριστοῦ, «fic δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. Οὗτοι
6b εἰς φέγγος τῆς ἀστραπῆς τῶν ὅπλων τοῦ Χρι-
στοῦ ἑπορεύθησαν. "Ora μὲν γὰρ τοῦ Χριστοῦ, & ὁ
Παυλος ἡμᾶς ἐνδύει λέγων Εγδύσασθε τὴν παν-
ox (ar τοῦ θεοῦ, ἥτις éctlv ὁ θώραξ τῆς διχαιο-
σύνης, ἡ περικθφα.]αία τοῦ σωτηρίον, καὶ ἡ μά-
χαιρα τοῦ Πνεύματος. Λαμπρὰ δὲ ταῦτα τὰ ὅπ)α
χαὶ ἀστράπτοωντα * λαμπρύνει γὰρ d) ἀρετὴ τὸν αὖ-
τὴν ἑνδεδυμένον, xàiy χρύπτηται. Λαμγάτω γὰρ.
qnoi, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. 0ἱ
οὖν ἀπόστολοι ἑπορεύθησαν μαθητεύαντες πάντα τὰ
ἔθνη, εἰς «b δεῖξαι πᾶαι τὸ φέγγος τῆς τῶν ὅπλων
ἀστραπῆς.

Ἐν ἀπει1ῇ ὁλιγώσεις rv, καὶ ὃν θυμῷ xat-
άξεις ἔθνη. Τὴν Ἰουδαϊχὴν, φησὶ, γῆν ἑρημωθῆναι
ποιῄᾗσεις ὑπὸ ᾿Ῥωμαίων, ὡς ἀσεθησάντων εἰς ab των
ἐν αὐτῇ, xal χατάξεις, ἀντὶ τοῦ, ταπεινώσεις τοὺς
Ἱσραηλίταςν ἐθνῶν ἀπήνειαν πρὸς cb µιµησαμένους.
"H, ὅτι Τὰς πράξεις τοῦ γηΐνου φρονήµατος ὁλιγώ-
σεις διὰ τῶν βολίδων aou τῶν ἀποστάλων * xal τά
ἐθνιχὰ φρονήματα ταπεινώσεις xal ὑποτάξεις.

Ἐξηῆ.λθες εἰς σωτηρίαν «Ίαοῦ σου, τοῦ σῶσαι
τοὺς χριστούς σου. Εἰπὼν, ὅτι ᾽Ολιγώσεις ον
Ἰουδαϊκὴν γῆν, ὡσανεὶ ἀπολογεῖται * Καΐτοι σὺ ἐξ-
Ώλθες εἰς σωτηρίαν τοῦ λαοῦ σου τούτου. Οὐχ ἦλθες
γὰρ εἰ μὴ sk τὰ πρόδατα τὰ ἁπολωλότα οἴκου
Ἱσραήλ. Adj καὶ ᾿Ιησοῦς ἐχλήθης, χαὶ παρεγένου
ἐνταῦθα, ἵνα σώσῃς τοὺς χρισθέντας τῷ αἵματί σου,
xe τῷ Πνεύματί σου τῷ ἁγίῳ. 'AXY οὐχ ἠθέλησαν
διὸ αὐτοὺς μὲν ὠλίγωσας" λαὸν δὲ ἕτερον περιεποι-
ᾖσω, o χαὶ χριστοὶ γεγόνασι διὰ τοῦ βαπτίσματος,
εἷς τὸν θάνατόν σου βαπτισθέντες, xal χρισθέντε

" joan. xu, 92. '']I Cor. ix, 9. " Psal. cxxvi, 4. 7* Eplies, vi, 11. 7? Matth, v, 19.

δ0ῦ

EXPOSITIO IN PROPHETAM HADACUC, — CAP. IIT.

£01

τῳ τῆς ἀγαλλιάσεως ἐλαίῳψ, τῷ Πνεύματι. "HE tt» Α exaultationis, Spiritu nempe sancto. Vel causam

αἰτίαν ἑπάχει τοῦ ὁλιγωθηναι τὸ γεηρὸ» φρόνημα.
Διὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ὁλιγώσεις τὴν γῆν, διότι ἐπὶ
τούτῳ ἑξτλθες, ἵνα σώσῃς. "Αλλως δὲ οὐχ fy σωθῆ-
να, εἰ uh αἱ Υήϊΐνοι πράξεις ὠλιγώθησαν.

᾿Εδα.ῖες sic κεφα.λὰς ἀνόμων θάνατον. Toug
μὲν πιστεύσαντας, φησὶ, xat χρ.στοὺς χαὶ μετόχους
γενοµένους, ἔσωσας * εἰς Ob τὰς τῶν ἀνόμων ἸΊου-
δχίων κεφαλά-, τουτέστι τοὺς ἄρχοντας xal προ-
έχοντας, θάνατο» ἔθαλες, διὰ τῶν ᾿Ῥωμαίων αὐτοὺς
ἐξολοθρεύσας. -

Ἑξήγειρας δεσμοὺς ἕως τραχή.ου elc céAoc.
Τουτέστιν, Ἔδησας αὐτοὺς ταῖς τῶν οἰχείων ἆμαρ-
τηµάτων σειραῖς, οὐ μερικῶς χατασφιγγοµένους,
ἁλλ᾽ ofov δι’ ὅλου τοῦ σώματος, καὶ ἕως τραχήλου.
Al γὰρ ἁμαρτίαι αὐτῶν ἐξεγερθεῖσαι χατ αὐτῶν,
ὅτε ἠθουλήθη θεὸς, ἔδησαν αὐτοὺς, xaX ὑποχειρίους
Ῥωμαίοις ἑπιοίησαν, ὥστε τράχηλον αὐτῶν τὸν
ἐπηρμένον ταπεινωθῆναὶ xaY συντελεσθῆναι. Τοῦτο
γὰρ σηµαίνει τὸ, Elc τέ.Ίος. EloX χαὶ ἀγαπήσεως δε-
σµοὶ, οὓς τοῖς πιστεύουσιν ἐπιδάλλων ὁ Κύριος, τὸν
τοάχτλον αὐτῶν, τῷ οἰχείῳ ζυγῷ ἐπάχει. ᾿Εξήγειρε
δΣ χαὶ ἄλλους δεσμοὺς ὁ Χριστὸς κατὰ τοῦ Ἰούδα,
οὓς τῷ αὑτοῦ τραχήλῳ περιθεὶς οὗτος, τέλος εὗρε δι)
ἀγχόνης.

Διέχοψας ἐν ἑκστάσει κεφαλὰς δυγαστῶν»
σεισθήσονται ἐν αὐτῇ. Διανοίξουσι χα.ιοὺς
αὐτῶν, ὡς ὁ ἐσθίων ατωχὺς Ad0pa. Ἔκστασιν,
ero, πεπόνθασιν οἱ δυνάσται τοῦ Ἰσραὴλ, ἑχστάν-
τες τοῦ ὀρθοῦ φρονήµατος, xal λνττήσαντες xal
μανέντες χατὰ σοῦ. Διὰ τοῦτο οὖν διέχοψας αὐτοὺς
ἀπὸ τῆς σῆς οἰχειότητος, Χαΐτοι πρώην μερίδα σὴν
bras. "H, ὅτι Διεσχόρπισας ἄλλον ἀλλαχόσε. Τοῦτο
xai Δαθίδ φησι’ Διάμέρισον αὐτοὺς ἐν τῇ Com
αὐτῶν. Εἰχότως δὲ αἱ χεφαλαὶ αὐτῶν al τοῦ vo)
χωρητιχαὶ διεχόπησαν ἀπὸ τῆς πρὸς τὸν Λόγον οἱ-
χειότητος, ὅτι μὴ κατὰ λόγον ἑφρόνησαν, ἀλλὰ μᾶλ-
ον τῷ λόγῳ ἑπανέστησαν. "H, ὅτι Σημεῖα σοῦ ποιῃ-
σαλντος, ἑχστήσοντα,, xaX σεισμὸν πείσονται ταρασ-
φόμενοι, xal διαχοπήσονται, οἱ μὲν λέγοντες, ὅτι
DAavg τὸν ὄχ.ον * ἄλλοι δὲ, ὅτι Οὐδέποτα ἑ-ά.1η-
σεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος. Κρύφα udv-
τοι αἱ κεφαλαὶ, οἱ ἄρχοντες χαταγογγύσουσί σου, δι-

adducit, cur terrestris prudentia diminuatur.
Propterea, inquit, 169 imminues terram, quod
eam ob causam exieris ul servares. Aliter eniin
servare licebat, ni terrena res primum imminutze
essent.

Projecisti in capita iniquorum mortem. Eos qui
crediderunt, inquit, οἱ unetos et participes factos,
gervasti. In iniquorum vero Judzorum capita, hoc
est, in principes et eminentiores mortem jaculatus
es, per Romanos qui eos perdiderunt.

Excitasti vincula usque ad collum in. finem. Woc
est, Πρασιί iniqua Judeorum capita propriorum
peccatorum catenis, non ita quidem ut ex parte
cincti essent, verum ut per totum corpus ct usque
ad cervicem. Nam peccata ipsorum exeitata contra
ipsos, quando Deus voluit, ligarunt ipsos, adeo ut
Romauis ipsos subjiceres (50), ut cervix corum
elata humiliaretur conficereturque. lloc enim si-
gnificat, quodait, Ad fi»em. Sunt et charitatis
vincula, qux credentibus injiciens Dominus, cervi-
eem Ipsorum proprio jugo submittit, Excitavit ct
alia vincula Christus adversus Judam, qus sum
cereici circumponens ille, finem reperit per stran-
gulationem.

Ves. 14. Diapsalma (51). Amputasti in defectione.
capita potentium, concultientur in ipsa. Aperient [re-
N08 8008, lanquam mendicus -lanculum comedens.

C Stuporem, inquit, et defectionem patiuntur poten-

tes Israelis, deficientes a recta prudentia, furentes
et insanientes adversum te ; eam οὗ rem resecui-
sti 608 a tua proprietate, a tuo jure (52), cum an-
tea pars tua egsent. Vel quod alium alio disperse-
ris, id quod David ait : Dispartias eos in vita ipso-
rum **, Non immerito autem capita ipsorum intel-
lectus capacia, resecta. sunt a societate, αι illis
eum Verbo fuit, quoniam pro Verbo non sapue-
runt, sed Verbo potius restiterunt. Sive quod
te signa exhibente, ipsi ohstupescent ac animo
deficient, concussionemque facien conturbati ,
ac discindentur, alii quidem — diceutes: | Quo-
siam seducit] turbam. . alii autem : Quomiam
nunquam sic quisquam | locutus est, ut. homo ille *!,

ανοέγοντες τὰ χείλη καὶ τοὺς ὀδόντας, ἅτινα χαλινός εἰσι D Occulte quidem capita, ipsi principes obmurmura-

τοῦ στόµατας, ὥσπερ πτωχὸς μὴ τολμῶν προφρανῶς
μεταλαθεῖν τροφῆς, ἀλλὰ µεμυκότος 'τοῦ στόματος
ἕνδον ταύτην λεπτύνων. Ἐφοθοῦντο γὰρ τὸν ὄχλον
τῷ Ἰησοῦ προσδιαχείµενον διὰ τὰ θαύματα. Καὶ ol
ἁἀπόστολοι δὲ οἱ πρώην ph τολμῶντες λαλῆσαι, ἁλλὰ
χ2χλεισµένοι ἐν ὑπερῴῳ, χαὶ λάθρα ἑσθίοντες τὴν
τῶν πιστευόντων αὐτοῖς σωτηρίαν, ὥσπερ ἴπποι δι-
ανοίξαντες τοὺς χαλινοὺυς τοῦ οτόµατος, τουτέστι

5 Psal. xvi, o. ** Joan. vni, 12, 46.

bunt tibi, aperientes lahia et dentes qua suut frena
oris : :eque atque mendicus non audens propalam
accipere cibum, velato eum ore intus comminuit.
Yimebant enim vulgus, Jesu Christo benevolum οἱ”
que favens, propter miracula. Quin etiam apostoli,
antea non audentes loqui, verum conclusi in cena-
culo superiore clanculum edentes credentium ipsis
salutem, tanquam equi aperientes frenos oris, hioc

Varic lectiones et note.

(50) Subjicerent.
(91V Vox hac Sikjalua, diapsalma, abest a

Greco textu. -
(52) A tua familiaritate ei amicitia.

--υ-

895 THEOPHYLACTI DULGABRLUE ARCIII EP. t95
est, humancs timores abjicientes, eum. fiducia. ct À τοὺς ἀνθρωπίνους φόδους ἀπυῤῥίφαντες, ἓν παῤῥη-

libertate praedicabant verbum. Forsan et ad Dcum
propheta inquit : Quoniam in. defectione. quadam
el succensente affectu constitutus, Domine, disci-
disti eos, Revera enim ita eos discilit, 170 οἱ
modo purit Deus. Aiqui ipsi nosipsos punimus, cui
rei testimonium dicit, qui ait : Deus mortem non
fecit **. Et rursum alius :. Τεπίαί autem Deus. ne-
minem. Quilibet autem tentatur α propria. cupidi-
tate 53”. .

VEns. 15. Ac duxisti in mare equos tuos, turban-
tes aquas multas. Servavit rursus sermo. suum in

mutatione sclhewa, Frena enim recordatus, nunc

equos ipsos apostolos vocat, quos in hujus vilce
mare Dominus perduxit, qui gentes aquas exsi-
Steutes, propter udam et disso'utam. vitam suam
turbant, dum docent futurum esse. judicium, ope-
rumque in prassente vita transactorum reddendam
persolutionem. Hoc modo Paulus Athenienses tur-
bavit, cum diceret : Tempora ignoranti posthabens
Déus, jam nunc omnibus aununtiat, in. melius per-
mmlare animi sententiam ac resipiscere. Nam sta-
til diem in qua. judicaturus est. terrarum orbem δν,
Turbabant etiam alio wodo apostoli, quando
propter praedicatum. verbum, ipsos inter sese mu-
tuo dissidere sanguine junetos faciebant, Quod el
Pominus affirmavit : Non veni. mittere. pacem, ted
gladium δν, Multze vero aquae sunt gentes, respectu
Israelis, qui unius veluti. gentis instar habet. In
principio s:ne Dominus dixit : In vian geutium πε
nbierilis 35. At uli elevatus e:t in cruce et. resur-
rexit : Docete, inquit, omnes gentes δν.

— VEns. 16. Observavi, et conlerritum | est. cor
meum, a voce precationis labiorum ucorum, εἰ in-
qressus est (reor in ossa mea, el subter me turbata
Οἱ habitudo mea. (Quiescam in. die tribulationis
mee, dum ascendero ego ad populum peregrinationis
mec. Custod'am vocant prophetz? iientis sua ob-
servationem et attentionem quam faciunt, duoi
S iiritus eis insonat futurorum cognitionem, seque
a'que supra. dixit: Super custodiam meam stabo.
Ait ergo : Quia veluti custodivi mentem meam a
terrenis curis, in te mentem meam (iens, revelasti
mihi quznam sint passuri, qui ex lsrael non cre-

" diderunt, ac eam ob rem concidit cor meum : ete-

niim 6ου compatiens, tristor ob contribules et fra-
wes meos, Vel, quia que revelasti oranti mihi
custodivi, hoc est, consideravi et servavi apul
mcipsum, qua cliam posthac prolocutus suni
orans : ac ideo conterritum est cor meum tremor-
que apprehendit ossa mea, et subter et ex profundo
tirbata. est tota. habitudo et constitutio anima
meg. Deinde mox Spiritu imbutus ait: quoniam
Non videbo hzc qux Israelitis contingent. Tum

* ev)

σίᾳ κηρύξρυσι. Táya δὲ καὶ πρὸς τὸν θε» 6 προφί-
t^; Qrolv, ὅτι Ἐν ἑχστάσει tt χαὶ θυμώδει διαθί-
o:t γεγονὼς, ᾧ Κύριε, διέχοψας αὐτούς : τῷ ὄντι
Υὰρ, εἴπερ (53) Θεὸς χολάζει. ἁλλ᾽ αὗτο) ἑαυτοὺς
χλάζοιεν * καὶ μαρτυρεῖ 5 εἰπών ' Θεὸς θάνατον
οὑκ ἐποίησεν καὶ αὖθις ἕτερος, Πειράζει δὲ
θεὺς οὐδένα ' ἕκαστος δὲ πειΓἀάζεται ὑπὸ τῆς
ἰδίας ἐπιθυμίας.

Καὶ ἐπεδίδασας εἰς 0ά.Ίασσαν τοὺς ἵππους cov,
ταράσσογτας ὕδατα πο.Ί.Ίά. Τετήργχε πάλιν 5 26-
Yo: τῇ τροπῇ τὸ οἰχεῖον σχημα. Χαλινῶν γὰρ µνη-
μονεύσας, νῦν ἵππους ὀνοωμάζει τοὺς ἁἀπηστόλους,
οὓς εἰς τὴν τοῦ ῥίου θάλασσαν ἐπεθίθασε), ὁ RN
pios, τὰ ἔθνη, ὕβατα ὄντα διὰ τὸν ὁγρὺν καὶ ὅδια-
λελυμένον αὐτῶν βίον, ταράσσοντος, ἓν τῷ διζᾶ-
σχεέιν αὐτοὺς, ὅτι χρίσις ἔστα:, χαὶ τῶν Ev τῷ πᾳ-
όντι βίῳ ἔργων ἀνταπόδοσις. Οὕτω γοῦν καὶ Πα”.
λος τοὺς ᾿Αθηναίους ἑτάραδεν, εἰπών * Τοὺς μὲν ypó-
νους τῆς dyroluc ὑπεριδὼν ὁ Θεὺς, τὰ νῦν ταρ-
αγγέ.Ί.λει τᾶσι μετα» υεῖν, ὄτι ἔστησαν "par ἓν
ᾗ μἐ.λει κρίνει τὴ» οἰκουμένην. Ἑτάρασ-ο)
δὲ xal ἄλλως οἱ ἀπόστολοι, xa05 τὰ γένη κατ’ ài-
λήλων δ,ίστων διὰ τὸν λόγον, ὅ xaX ὁ Κύριος εἶπεν"
Οὐκ T7.0ov βα.]εῖν εἰρήνην, d.1à µμµάχαιραγ.
Πολλὰ δὲ ὕδατα, τὰ ἔθνη, ὡς πρός γε τὸν "scar
ἓν ἔθνος ὕντα. "Ev ἀρχὴ μὲν οὖν ὁ Κύριο ἔλεχεν'
Eic ἁδὺν ἐθρῶν μὴ ἀπέίθητε" ἐπεὶ δὲ ἐπήρθη tv

ο τῷ σταυρῷ καὶ ἀνέστη, Μαθητεύσατε, φη5ὶ, πάντα

τὰ Eüvn.

Ἑρυαξάμην, καὶ ἑπτοήθη ἡ χαρδία µου, ἁπὺ
φωνῆς προσευχῆς χειλέων µου. Kal eic nde τρό-
µος εἰς τὰ ὁστᾶ µου, xal ὑποκάτωβέν µυ
ἑταράχθη ἡ ἕξις (κου (54). Αγαπαύσομαι Ey ἡμέρι
0. Ιὑύεώς µου, cov ἀναδῆναί µε elc Auer παροικίας
µου. ΦυλακΏν καλοῦσιν o! πρηφΆτα:, τὴν χ.τὰ von
τηρῃησιν Χαὶ προσοχὴν fv ποιοῦνται, ὀπτνίκα τὸ
Πνεὔμα αὐτοῖς ἔντχεῖί τῶν ἑσ,μένων τὴν γνῶσιν '
ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὺς οὗτος ἔφη ἀνωτέρω * ᾿Επὶ
τῆς φυακῆς pov στήσοµαι. ὣταὶν οὖν, ὅτι Ds
ἐφύλαξα τὸ) νοῦν µου ἀπὸ τῶν Υγτῖνων φροντίξων,
προσευχόµενός σοι, ἀπεχάλυψάς pot, ἃ πείσονται οἱ
ἐξ Ἱσραἡλ ἀπιστήσαντες, xaY διὰ τοῦτο συµπέπτω-
xev ἡ χαρδία µου ' ὡς συμπαθὴς γὰρ ὢν, λυπεῖται
ἐπὶ τοῖς ὁμοφύλοις, Ὅτι & µοι ἀπεχάλυγας mpooss-
χομένῳ, ἐφνλαξάμην, τουτέστι ἀπεσχόπτησα xz
ἐτώρησα παρ) ἑμαυτῷ, ἃ χαὶ ἐξεφώνησα μετὰ ταντα
προσευχόµενο;:. [Καὶ διὰ τοῦτο ἑπτοήθη ἡ καρδία μον,
xai τρόμος χατέλαθε τὰ ὁστᾶ µου, xai χάτωθεν xal
&x βάθους ἑταράχθη πᾶσα à ἕξις xal κατάστασις
τῆς Ψυχης µου. Εἶτα εὐθὺς ἑἐνηχηθεὶς ὑπὸ τοῦ
Πνεύματος, φησὶν, ὅτι Οὑχ ὄψοιαι ταῦτα, à τοῖς

1. Sap. i, 12. 33) Jac. 1, 15, 14. 9* Act. xvii, 50. ** Mattb. x, 54. 3 Μαιν x, 3. ** Matth, xxviu, 19.

Varie leetiones ct Προς.

(55) Εἶπερ οὗ, Cod. Dav.

(54) Ἐν &por ἑταράχΏτ ἡ i49; poo, in ie. Lurbata est vis mca. CoJ. Ven.

$97 EXPOSIT,O IN PROPHETAM HADACUC. -- CAP. III. $93

Ἱσραπλίταις συμ.θήσεται, Τότε vxo, ὅτε ἐπιστῇ 5 A enim quando institerit dies affuturze — calamitatis,

ἑμέρα τῆς χαχῶν ἐπαγωγῆς, Ἆτις ἐστὶν ἐμοὶ ἡμέρα
θλίφεως, ἀναπαύσομαι τουτέστι, τε)εντήτω τὴν ζωῖν
(0άνατος Υὰρ ἀνδῥὶ ἀνάπαυσις), χαὶ ἀναθήσομαι εἰ;
τὶν» dvo) πἐλιν, ἔνθα ἐστιν ὁ λαὸς τῶν ἁγίων, ὁ
ταροιχίαν ἑγησάμενος τὴν ἐνταῦθα ζωὴν, fiv xal
αὐτὸς τοιαύτην Άγημαι. Οὕτω χαὶ Ἀαθὶδ, Πώροιχος
ἐγώ εἶμι, φησὶ, xal παρεπίδηµιος, καθὼς πάντες
cl πατέρες µου, τοὺς πατριάρχας πάντως αἰνιττή-
µενος, καὶ τοὺς μετ) αὐτοὺς ἁγίους. Τινὰ δὲ τῶν
ἀντιγράφων Ἔχκονυσιν *. Εὶς γαὐν παροικίας µου"
yai νοῄσεις, ὅτι ᾿Αναθήτομαι εἰς τὸν ναδν τὸν οὗ-
ρἀν.ον ἀπὸ τῖς παροιχίας µου ταύτης, xal ἔπιτο-
θῶν τὴν ἀνάλυσιν, λέγει τὸ, Αγαπαύσομαι. Ἐπειδὴῆ
γὰρ προγνοὺ: ἃ τῷ γένει αὐτοῦ συµθήσεται, ἑλυ-
πεῖτο, φησί * Τότε ἀναπαύσομαι ἀπὸ τῖς θλίφεως,
ἐὰν ἀναλύσω i55 τῆς παροιχία; µου * ὥστε γεγνέ-
σῦω τοῦτο.

Αιόζι συκὶ οὗ χαρποφορι]σει καὶ οὖν ἔσται
1) Ίματα &r. ταῖς ἁμιπέ.ῖοις. 'Ψεύσεζαι ἔργον
ἑαίας, xal τὰ πεδία οὗ ποιῄσει βρὰσιν. Την
αἰτίαν παρίστησ: τῆς θλέγεως, δι ἣν καὶ ἐταράχθν,
xal φησι», ὅτι Mà τοῦτο λυπεῦμαι, ὅτι ἡ σ.χη οὐχ-
έτι καρποφορήστει, Ἱερουσαλήμ. Kat γὰρ £200» εἰς
αὐτῃν ὁ Χριστὸς, οὐχ εὖρε καρπὸν ἓν αὐτῇ, εἰ μὴ
φύλλα μόνα, τὴν ἔξωθεν δηλαδη ἐπίδειξιν xal ὑπό-
Χρισιν τῆς θεοσεθεἰας * ὡς αὖθις ἐν παραθολαὶϊς εἷ-
πε Συκῆν τις εἶχεν, ἦν διὰ τὴν ἀχαρπίαν ἐκ-
τεµειν ἠδου.]θη. 'O δὲ γεωργὲς óAlycy. ἐγδοθη-

γαι χρόνον ἰχέτευσε, ὥστε ἢ καρτορορῆσαι, 1] C

πρέµιζον ἐκτμηὐῆναι. AAA οὐδὲ ὁ ἀμπεὼ»
κερποφορήσει. ᾽Αμπε)ὼν δὲ ὁ Ἰαὸδς, ὡς xav ὁ
Ἡσαῖας ' Καὶ ὁ ἁμπελὼν Κυρίου Σαθαῶὼθ, οἶκυς
τοῦ Ἱσραή-ὶ ὁστι, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ιούδα,
γεόρυτον ἠγαπημέγον». Ἐλαίαν δὲ ὀνομάξει τοὺς
Φαρισαίους xal Σ1δδουχαίους, ot ἐπὶ τῷ τῆς δικαιο-
σόύντς ὀνόματι σεµνυνόµενοι, ἔρημοι οτῶν ταύτης
ὑπΏρχον χαρπῶν (90). "Ow δὲ fj ἑλαία εἰς elxóva
ἐικαίου παραλαμθάνεται, μαρτνρεῖ xav Δαθὶδ, Ε]ὼ
ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος, λέγων. Καὶ πᾶσα δὲ d
Ῥυναγωγὴ ἐλαία, ὡς Ἱερεμίας φησίν’ 'E.laiar εὔσ-
χιον (51) τῷ εἶδει ἐκά.εσε Κύριος τὸ ὄγομά σου.
Αὕτη οὖν τὸ ἔργον αὐτῆς ἐψεύσατο' παιδαγωγούµενοι
γὰρ εἰς Χριστὸν διά τε νόμου xa* προφητῶν, οὗ προσ”
fjxavto τοῦτον. Διά τοῦτο xal ἐξεχλάσθησαν οἱ χλάδοι
αὐτῶν * ἐνεχεντρίσθησαν, δὲ οἱ «rg ἀγριξελαίας (58)
ἔθνιχοί. ΄᾽Αλλὰ καὶ τὰ πεδία οὐ πο.ήσει βρῶσιν, οἱ
ταπεινότεροι τοῦ λαοῦ, πρὸς οὓς λέγεται ' Νεώσατε
&avtoic γεώματα, xal μὴ σπείρετε ἐπ᾽ ἀκάνθωις.
Οὗτοι οὖν τοσοῦτον ἀνεμόφθοροι γεγόνασι, µιτδένα

qui ext mihi dies tribulationis, quiescam, hoc est,
uliimum vite diem elaudam : mors enim hominiest
requies et cessatio. Et ascerdam in supernam ur-
bem, ubi est populus sanetorum, vitam hanc pere-
grinationem esse existimans, quod et ipse ego ου -
similiter 171: pito. Sic et David ait: Advena ego

. gum et peregrinus, itidem ut. omnes patres mei *' :

patriarchas omnino clanculum et obscure significans,
aliosque qui eos conseculi sunt, sanctos. Quadam
lie exemplaria habent : Ad templum peregrinationis
mec. Tum sic intelliges : Aseendam in templum
celeste, a peregriuatione mea hae ; desideransque
resolutionem ex mortali corpore dicit, flequiescam.
Cum enim pr:ecogiovissel, qui generi suo et genti

D eventura essent, animo conturbato dixit : Tum ego

requiescam ab afflictione, si dissolvar a peregriia-
tione hae (55).

Vins. 11. Eo quod ficus uon proferet fructum, nec
erunt germina in vitibus : olea negabit opus suum,
el arra non producen cibum. Afflictionis sux cau-
e3: exhibet, quam prepter sit turbatus, dicens :
quoniam ldcirco mareo, quod ficus non porro pro-
feret fructum, ipsa nimirum Jerusalem. Eten
ubi ad ipsam venisset Christus, nullum in ea fruc-
tum reperit, przeler sola folia, externam videlicet
demonstraiionem et apparentiam ac simulationem
pietatis. Quemadmodum et rursus | in parabolis
dixit : Ficum quispiam habebat, quam ob sterili-
latem exsecare. eoluit. Agricola vero paurillum
lemporis ficui donari precatus est, ut vel. (ructum
ferret, rel. radicitus exstirparetur..— Sed. neque
vinea ipsa fructum protulit**. Vinea vero est po-
pulus, ut Isaias 2iL: Vinea Domini , iuquit, exer-
eituum, domus Israel est, et domus Juda, plantula
dilecta ?. Oleam vero nominat Pharis:eos ei Saddu-
608, qui justitia quidem nomine conspicui: et grae
ves videri volebant , interim tamen ejusdem fruc-
tibus vacabant, et nudi ab ipsis erant. Quod vero
olca pro imagine justi assumatur, David etiam te-
statur : Ego veluti olea fructifera **, inquiens. Uni-
versa pariter Synagoga olea est, ut Jeremias ait :
Olegm wmbrogam specie vocavit. Dominus uomen
tuum **, Ipsa itaque opus suum mentita est, nega-
vit, fraudavit. Instituti enim, ac puerorum instar
ducti ad Christum per legem et prophetas, non
accesserunt eum: propter boc ipsum (racti sunt
rami ejus, et iusiti sunt ad oleastrum pertinentes
inGdeles autea gentes. Praeterea arva nop profe-
rent cibum, seu fruges in alimonia, hoc est, te-

5” Psal. xxxvi, 9. ** Luc. xi, 6, 7. *? 15a. v, Ἱ. ** Psal. τιν 10. ?! Jerem. xi, 16.

Vario lectiones et nolo.

(55) Plura exhibet Cod. Bav. εἰ Ven. quare
f/*! hoc.
(50) Καλῶν, Lonis, Cod. Bav.

(51) Ὡραίαν, pulchram, Cod. Bav.
(28) Αγοισλαίου, Cod. Bav.

ρου. AD i --ᾱ--------ι-ι.. .. Ἀι.)."."'])')") ' . Ἕ . Ἅἣ Ὃ.. 2 2

eve m

899 THEOPHYLACT1 BULGARI/E ABCHIEP. $0
nuiores et inferiores in populo, ad quos dicitur: A καρπὸν θεῖον γεωργῄσαντες, ὥστε οὐδὲ τὸ εἰς βρῶ-

Novate vobisipsis novalia, nec. seminate super api-

quantum ad.cibum suÜiciat, parare possint.

Defecerunt pecudes pra cibi penuria. Simplicio-
res ei minus astuti, sive vitiis vacantes, probiores
ac digni ut a plura intelligentibus regantur, defe-
cerunt, eo quod non haberent cibum. Nec enim
erat, qui cibum eis apponeret, perinde ac propheta
dixit : Adducam famem super lerram, non [amem
panis, neque sitim aqua, sed. [amem audiendi verbi
Domini 55.

172 E! boves non. erunt apud. prasepia. Boves
punt legis doctores, levius, sacerdotes, et sacerdo-
tum principes. Nam et Apostolus illud, Non alli-
gabis os bovi trituranti **, ad doctores retulit. Si-
quidem illi cogvitionis cibum, obscuritatis litterae
operimentis tectum, dedignati sunt. nudare, aliis-
que praeponere, ut perspicuus fieret, et commode
intelligeretur. Accipiebant quidem et ipsi a populo
oblationes, primitias dico et decimas, οἱ qua e sa-
crificiis ad aras, veluti ad presepia afferebantur.
Neque igitur presepia et aree exsistent, neque hu-
jusmodi boves. Quia vero quadam exemplaria as-
criptum bic habent, Ez sanatione ipsorum ς intelli-
ges ila, quod sanatio ipsorum fuerit Christus :
quem simul ac non susceperunt, ex Christo ipsis
contigit ut deficerent ; nam is tradidit eos funditus
ad interitum. Sunt qui bunc locum sic accepc-
rint : quod postquam propheta meminerit disso:u-

ew αὕταρχες γεωργῆσαι.

πας **. leti ergo adeo a ventorum (turbine perierunt, nullum divinum Γγαοίυπη operantes, ut ne

'ECéAuxor ἀπὸ βρώσεως πρόόατα. Οἱ ἁπλού-
στεροι xat εὐηθέστεροι, εἴτουν ἀχαχώτεροι, xal toj
ποιµαίνεσθαι ὑπὸ τῶν Φυνετωτέρων ἄξιοι, ἐξέλιπον
ὑπὸ τοῦ μὴ ἔχειν βρῶσιν * οὐκ ἣν γὰρ ὁ βρῶσιν αἷ-
τοῖς παρατιθεὶς, χαθὰ καὶ ὁ προφήτης εἶπεν ' 'Ez-
άξω Aur ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ «ιμὸν ἄρτου, οὐδὲ
δίψαν ὕδατος, 1A4à «ιμόν τοῦ ἀκοῦσαι Aóycy
Κυρίου.

Καὶ οὐχ ὑπάρξουσιν βόες ἑαὶ φάτναις. — Déc; οἱ
νοµοδιδάσχαλοε, Λευῖται, ἱερεῖς, καὶ ἀρχιερεῖς. Καὶ
ὁ Απόστολος γὰρ τὸ, Οὐ φιµώσεις βοῦν ἆ λοῶντα,

p εἰς τοὺς διδασχάλους διεδέξατο. (Οὗτοι γὰρ τὸν τῖς

γνώσεως aitov τοῖς τῆς ἀσαφείας τοῦ γράμματος
περιθλῆμαδι χκαλυπτόµενον, ἐταράχθηδαν ἀπογν.
μνοῦν, καὶ προτιθέναι τοῖς ἄλλοις caf xal εὐνύη-
τον. Ἔχουσι μέντοι χα) αὐτοὶ τὰς ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἑω-
ροφορίας, τὰς ἀπαρχάς φτμι, καὶ τὰς Osxáta?, xai
τὰς ἐκ τῶν θνσιῶν, ofa ἐν φάτναις καὶ θυσιαστῃ-
plot; προσαγόµενχ. Οὔτ' οὖν φάτναι xal θυσιαστίρια
ὑπάρξυνσιν , οὔτε βόες τοιοῦτοι. Ἐπεὶ δὲ τα
τῶν ἀντιγράφων ἔχουσι προσγεγραμμένον τὸ, 'EC
Ιάσεως αὐτῶν, νοῄσεις, ὅτι ἴασις μὲν αὐτῶν ἣν t
Χριστός ' Σπεὶ δὲ τοῦτον σύ προσὲδέξαντο, Ex τοῦ
Χριατοῦ συνέδη αὐτοῖς τὸ ἐχλελοιπέναι. Αὐτὸς γὰρ
αὐτοὺς πανωλεθρἰᾳ παρέδωκε. Τινὸς δὲ ἑνόησαν, ὅτι
ἐπειδῃ ἐμνήσθη ὁ προφήτης τοῦ ἀναλῦσα», ἀφηγεῖται

tionis, in posterum de constitutione et conditione C λοιπὸν περὶ τῆς ἐχεῖ χαταστάσεως, ὅτι οὐδὲν τῶν

qua illic sit, verba faciat, (59) utpote ubi non

ἐνταῦθα ἔχει ἡ ἐχεῖσε κατάστασις.

Φἱἱ opus lis quibus hic egemus, neque corruptibili fructu, neque animantibus.

Vegss. 18. Ego vero in Domino ezsu'tabo, letabor
in Deo Servatore meo. Contristatus sum, inquit,
propter cognatos meos secunduni carnem, talibus
ac tantis malis tentandos. Attanren reputans ego
mecum gloriam Dei, omnibus hominibus manife-
standam, ketor et exsulto, hoc est, exsilio przegau-
dio; ἀγαλλιᾷν eniin. est. idem, quod σκιρτᾷν, id
est, saltare, qued est gaudii quxdam intensio. In-
Lellige autem, quod veluti ex persona fide justifica-
torum hzc oratio proficiscatur. Tantummodo enim
talia dieit : quod quidam ex l-racl operibus οχ-
spectantes justificationem, sic repulsi sint : ego vero
cihnicus non ex operibus justitia qus feci, scd
secunduin ipsius misericordiam, εἰ per ejus gra-

᾿Εγὼ δὲ ἐν τῷ 'Κυρίφ ἆγα.1ιάσομαι, χαρήσο'
μαι ἐπὶ τῷ 859 τῷ Σωτῆρι µου. Λελύπημαι, or,
διὰ τοὺς συγγενεῖς µου, τοὺς χατὰ σάρχα, µέλλον
τας τοιούτων χαὶ τοπούτων xaxiv πειραθήσεσθτι.
Πλὴν ἐνννῶν τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ τὴν πᾶσιν àv
θρώποις ἐπιγνωσθησομένην, χαίρω xal ἀγαλλιῶμαι,
τουτέστι σχιρτῶ. ᾽Αγαλλιᾷν γάρ ἐστι τὸ σχιρτᾷν, 0
ἐπίτασις χαρᾶς ἐστι. Νόει δὲ ὅτι ὡς ix. προσώπιν
τῶν ἐν πίστει διχαιωθέντων ὁ λόγος. Μονονουχὶ Τὰρ
τοιαῦτά φησιν, ὅτι Οἱ μὲν ἐξ Ἰσραὴλ, εξ ἔργων
προσδοχῶντες διχαιωθῆναι, οὕτως ἁπώσθησαν ' ἐγὼ
δὲ ὁ ἐθνιχὸς, οὐχ ἐξ ἔργων τῶν ἓν δικαιοσύνη ὧν
ἑποίησα, ἁλλὰ χατὰ τὸ αὐτοῦ ἔλεος xal ἓν τῇ αὐτοῦ
χάριτι σωθεὶς, éx' αὐτῷ ἀἁγαλλιάσομαι. "Ὅμοιο, τῷ

tiam servatus in ipso exsultabo. Simile est ei quud D ὑπὸ τοῦ ᾿Αποστόλου λεγομένῳ, ὅτι Τὰ μὲν ἔθνη

ab Apostolo dicitur : quoniam Gentes ex fide. inve-
uerunt justitiam. lsrael autem — persequens. legem
justitia, non praevenit : propterea quod non ez [ide,
sed veluti ex operibus legis 35. Et iterum : Gentes
pro misericordia glorificarunt Deum **.

ἑχ xi0t£oCc εὗρον τὴν δικαιοσύνη». "lopat δὲ
διώκων vógor δικαιοσύνης, οὐκ ἔρθασε (60), διότι
οὖκ àx πίστεως, ἆ.11 ὡς ἐξ ἔργων όμου ' καὶ i-
Aw, Τὰ δὲ ἔθνη ὑαπὲρ ἐλέους δοξάσαι τὸ
θεόν. .

** Jerem. 1v, δ. ** Amos vin, 14. 9^ 1 Cor. 1x, θ. ** toin. ix, 50, 52, ?* Rom. xv, 19.
Varie lectiones et note.

(59) Quia nihil eorum, que hinc sunt, habeat ea
qua ibi sit, conditio.
(00) Διώχων δ.α.οσύνην el, νόμον διγαιοσύνης οὐκ

ἔφθασε, persequens justitiam, ad legem jusiitie πο
properavit. Cod. Vcn.

sa EXPOSITIO IN PROPHETAM HABACUC. — CAP. IIT. 903

Kopicc d θεός µου, 6)raglc cv. ᾿Ασθενῆς pv A

ἔστιν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, φῆσὶν, ἀλλὰ ταύτην ἑνώ-
σας ἑαυτῷ ὁ Κύριος καὶ Θεός µου, δυνατὴν ἁπερ-
γάσεται. Οὕτω xai Παῦλος, Πάντα ἰσχύω, φησὶν,
ἐγ τῷ ἑνδυγαμοῦν τί µε Χριστῷ * καὶ Δαθὶδ, "Oct
καύχημα τῆς δυνάμεως αὐτῶν σὺ sl.

Kal τἆάξει τοὺς πόδας µου εἰς συντέλειαν.
Τουτέστιν, "Ev ἁσφαλείφ στήσει τοὺς πόδας pov,
ὥστε ἵστασθαί µε στερεὸν τῇ πίστει, δυνάµενον πα-
τεῖν ἑπάνω ὄφεων χαὶ σχορπίων. Τὴν γὰρ συντέ-
λειαν, ἀσφά.ειαν, oi ἄλλοι ἠρμήνευσαν. Ἔοιχε δὲ
καὶ ὥσπερ ἐπί τινος δροµέως τοῦτο λέγειν. Δρό-
pov, φησὶ, τρέχω * 6 θεὺς οὖν τάξει τοὺς πόδας µου
εἰς τὸ συντελέσαι τὸν δὀρόμον, ὥστε λέγειν μετὰ
Παύλου Τὲ δρόµον cecéJexa. Τρέχουσι πολλο,
ἀλλὰ ἄταχτα * olóv εἶσιν οἱ ἀθλοῦντες μὲν, p. vo-
µίµως δέ. 'Ο θεὸς οὖν τάσσει τοὺς πόδας, ὅταν μὴ
παρὰ τοὺς αὐτοῦ νόµους τρέχωμµεν, μήτε διδάσχον»
τες παρὰ τὰς Γραφᾶς, µήτε τὴν ἀρετὴν µετιόντες
παρὰ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ * olov οἱ τὸν Υάμον βδελυσ-
σόμενοι xal τὰ κτίσματα.

Ἐτκὶ τὰ ὑγηλὰ ἐπιδιέᾷ µε (01), τοῦ χινῆσαί µε
ἐν τῇ ᾠδῇ αὐτοῦ. ᾽Ανώτερον, φησὶ, τῆς γῆς ποιεῖ
µε, χαὶ τὰ ὑψτλὰ φρονεῖν διδάσκει, ὦ; ἂν ix τῶν
ὑΦηλοτέρων χαταγωνίσωµαι τοὺς ἐχθρούς. Κάτω γὰρ
ἱστάμενες, χαὶ τῇ Υῇ προσκχείµενος, πῶς vixtou tà
πνέυματικὰ τῆς πονηρίας kv τοῖς ἑπουρανίοις ; Νι-
χῄσας δὲ, τότε ἄξιος ἔσομαι τοῦ ἆδειν αὐτῷ. Οὐχ
ὡραῖος γὰρ alvo; ἓν στόµατι ἁμαρτωλοῦ. 'O οὖν
νιχἠσας τὰς, ἀρχὰς χαὶ τὰς ἑξουσίας, ἐχεῖνο; δει
τῷ Os πνευματιχωτέραν dbhv καὶ ἀθλευτέραν [f.
-λωτ.], ἄνευ τῖς τοῦ ὀργάνου συνεχφωνήσεως, vip
µόνῳ προσομιλῦν tt θΘεῷ, καὶ στόµα χατὰ στόμα
λαλῶν. Ὅ δὴ εἰ μὲν ἓν τῷδε τῷ βίῳ γίνεται, εἰδεῖεν
ἂν ὅπως Υίνεται οἱ τούτου χαταξιωθέντες' ἓν YoUv
τῷ µέλλουτι πάντως ἔστα:, ὅτε οὐχ ἔσται apt, xal
τὰ σαρχιχὰ, ὅτε ὁ eb, ἔσται τὰ πάντα iv πᾶσιν.
ὑὕτως χαὶ Μωσῆς ὅτε οἱ Ἀἰγύπτιοι κατεποντίσθη-
σαν, αὐτὸς μὲν ἅλει μετὰ ἀνδρῶν * fj δὲ Μαρία τόμµ-
πανον ἀναχρούεται. "Ext γὰρ σωματικώτεροι οἱ τῶν
μὴ τὰ πάντα ἀνδριζομένων ὕμνοι, xal τοῦ συμφυοῦς
ὀργάνου δεόµενοι, "ll οὐ τοῦτο λέχει, ὅτι Μετὰ τὸ
νικῖσαι τΏν ᾠδὴν ποιήσοµαι, ἁλλ᾽, Ἐν αὐτῷ τούτῳ
«ip ἄἆδειν, καὶ δοξολογεῖν αὐτὸν, xoi ἐπιχαλεῖσθαι τὸ
ὄνομα αὐτοῦ, νικήσω. "Ev τῷ ὀνόματι vàp, φησὶ,
Κυρίου τοῦ θεοῦ ἡμῶν uera Avrünc ópe0a * ὥσπερ
οὖν οἱ ἀπόστολοι, tv τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ποιοῦν-
τες τὰς δυνάµεις, ἐμεγαλύνοντο ὑπὸ τοῦ λαοῦ, xal
τοὺς ἐχθροὺς ἑνίχων. Ἱστέον μέντοι, ὅτι τιγὲς τὴν
προσευχὴν τοῦ ᾽Αμθακοὺμ ἱστορικῶς νενοηχότες,
περὶ τῆς ἐκ ΠΒαδυλῶνος ἑπανόδου ταῦτα τὸν προφή-
την εἰπεῖν ἔφασαν ΄ καὶ οὐ διοισόµεθα πρὸς αὐτοὺς,

Vrns. 19. Domine Deus meus, potentia mea. 1mhe-
οία quideu est humana natura, inquit, sed hane
$ibi unitam potentem efficiet Dominus Deus. S:c «t
Paulus : Omnia possum, ait, in eo qui me con[or-
tat Christo **. Ac David : Quoniam gloriatio poten-
tic ipsorum (u es **.

Et ordinabit pedes meos ad consummationem. Ioc
es!, ad securitatem statuel pedes meos, ul stem

ego solidus in fide, ac calcare queam, et ambulare

super serpentes et scorpios. Consummationem enim
alii interpretati sunt, securi'atem. Videtur autem
veluti de quodam cursore hzc 373 dicere. Cuc-
sum inquit curro : Deus igitar ordinavit ped:s
meos, ut cursum perficiam, veluti cum Paulo di-
cat : Cursum perfeci **. Currünt multi, sed inor-

B dinate, quales sunt qui in stadio certant. athlete,

non legitime tamen. Deas igitur pedes nostros
collocat, si quando ejus leges non pratercurramus,
neque doceamus quippiam prster Seripturas, ne-
que virtutem etiam aggrediamur, citra mandata
cjus, veluti faciunt qui nuptias exsecraBtur et
creaturas Dci honas.

Ad alta perducit. me, ut vincam in cantione ejus.
Terra, inquit, me superiorem facit, ac sublimia nie
sapere docet ; ut ceu ex editiore loco debellem
hostes. Infra enim constitutus, et terra adjacens,
quomodo vincam spiritualia που μία in coelestibus ?
Victoria obtenta, non inunerito tum canam ei. Nec
enim speciosa laus est in ore peccatoris. Qui ergo
vicerit principatus et potestates, ille etiam cault
Deo spiritualiorem οἱ puriorem cantilenam, cit 4
instrumentum prolocutionis, 80la mente cum Deo
colloquens, et ore ad os loquens. Quod siquidem
jam et in hac vita flat, noverint quomodo flat, qui
tali vietoria divinitus decorati sunt. In futura pro-
fecto vita indubitanter hoc contiuget, quando non
porro caro et carnalia supererunt, quando Deus
omuia in omnibus erit, Sic et Moses cum /Egy-
li in mare submersi essent, ípse quidem cum
suis canit. (02) Musica vero et tympanum strepil :
hymnienim eorum qui non omnino fortes sunt,
corpus magis spiraut, ejusdem secum genii instrue
menti indigentes. Vel non hec dicit, quod Post
victoriam carmen pangam, verum (|n boc ipso
cantu, et glorificatiene Dei ac invocatione noniinis
ejus, victoria poiiar : /n nomine enim, inquit, Dei
nostri magnificabimur *. Periude atque apostoli
in nomme Domini virtutes facientes, maghifica-
bantur a populo, et hostes suos vincebant. Animad-
vertendum quod quidam, precationem hanc taba-
cuc historice intelligentes, de reditu ex Baby'one
hzc prophetam dicere confirmarunt. (65) Advei-
sum quos Paulum nos pruferemus dicentem, illis

οἱ Philipp. 1v, 10. ** Psel.uxxxvin, δ. ** il Tim. iv, 7. * Psal. xix. 6.

Varie lectiones οἱ nota.

(61) Ἐπιδῶμεν, Cod. Ven.
(02) Maria vero. tympanum pulsat.

(05) Quibus profecto non contradicimus, dicente
Paulo, etc.

-o-——

903
in figura talia contingere, nobis autem pro re vera
&cripla esse. Nisi enim umbratilis pictura priecede-
ret, iimago non perficerctur. Praterea. pleraque alia
in bac precatione dicta non conveniunt. omnino
jis qua hislorice transacta. sunt, Cieerum de iis
qi volet, pro suo arbitratu judicet, Isthuc vero
cunctis est perspicuum, quod Spiritus Dei qui
Sveripturas loeutus est, per o:unia ΟΠΙΠ65 juvare
vult et per ea qua. historiee dicuntur, et per ea
qua spiritualiter intelliguntur. Non enim sic se
habent res nostrie, ut Graecorum, ut allegoria am-
plitudinem et splendorem tencat, ipsum vero scri-
piu, et id quod per verba dieitur, gravitate ct hio-
nestate careat atque splendore, sed. plenum 174
sit deformiiate, Naim et. scriptum hic sanctum est,
animabusque cominodans, in iis qui recte audiunt.
Querum in numero faxit. Deusut. et nos simus,
per Spiritum sanctum, cui aperta loquenti, et. oc-
cultas sententias retegenli, οἱ per utraque sancti-
ficanti, gloria in secula, Amen.

Habacuc propheta. ex agro Bexzochar e tribu
Si:seon oriundus. Cum ante expugnationem pro-
spiceret captivitatem llierosolymz, tum ut qui
maxime, luxit, cum super civitatem, tum super po-
pulum ejus (660) Appropinquante autem Nabuchodo-
nosor [lierosolyiis, ut dissiparet eas, fugam de-
dit ille in Ostracinaim (01), et. iiancbat illie incola
in terra Israel (68). Ast ubi Chaldiei Hierosolyiis
solvenies, remearunt in. patriam. suam (69) cwm
exuviis atque captivis, «t reliquix urbis Hieroso-
]yme iu /Egyptum — descenderunt, ille, rcversus
jn patriam, ministravit znessoribus sui ageili ,
seminaverat enim ordea (71). Cuxterum statim. ut
esculenta praparaverat, vàticinatus est suis, di-
cens : Proliciscar ipse in longiuquam terram, el
revertar ocyus: verumtamen si cunctavero diutius,
apponite noswis messoribus quod manducent,. Et
translatus repente in Babylonem, exhibuit pran-
dium Dauleli, qui erat in cavea cum leonibus (72).
Deinde egressus astitit inessoribus dum jam ca-
narent, neque communicavit cuiquam vel tantillum
de co quod conligerat. Ánnuntiavil praterea
liabacue, paucis post diebns postliminio ex
Babylone Hicrosolytam populum remeaturuin.
Objecit porro ostentum iis qui Judam habitant,

qued scilicet visuri essent in templo grande lumen D

lucide micans, et ita counlemplarentur — gloriam

THEOPIHYLACTI BULGARI/E ARCHIEP.

Α τοῦ Παύλου εἰπόντος τυπικῶς μὲν ἐκείνοις ate
νειν, ἡμῖν δὲ τῷ ὄντι γεγράφθαι. Ei μὴ γὰρ ἡ
σχιογραφία προθαίνῃ, οὑκ ἂν 1) εἰκὼν ἐπιτελεσθείτ.
Πλην ἀλλὰ πολλῶν τ' [f. πολλὰ τῶν! ἐν τῇ αροο.
ευχῇ λεγομένων, ἀσύμθατά εἰσι τοῖς ἱστοριχῶς Yi
γοµένοις. ᾽Αλλὰ περὶ μὲν τούτων ὁ βουλόμενος ὅπω:
ἂν ἐθέλοι, κρινέτω - ἐχεῖνο δὲ πᾶσι πρόδηλον, ὅτι
τὸ τὰς Γραφὰς λαλῆσαν Πνεῦμα τοῦ θεοῦ, διὰ πάχ-
των πάντας ὠφελεῖσθαι βούλετα:, καὶ διὰ τῶν ἱστο-
ρικῶς λεγομένων, καὶ διὰ τῶν πνευματιχῶς νοουμέ.
νων. O9 yàp slav χαθάπαξ τὰ ἡμέτερα ὡς τὰ τῶν
Ἑλλήνων, ἵνα dj μὲν ἀλληγορία τὸ σεμνὸν ἔχῃ, ὁ
Cb ῥητὸν ἄσεμνον εἴη xal ἀσχτμοσύνης γέμον " ài
καὶ τὸ ῥητὸν ἐνταῦθα ἅγιον xol ψυχωφελὲς τοῖς γε
καλῶς ἀχούουσιν. "Qv καὶ αὐτοὶ εἴημεν ἓν ἁγίῳ

D Πνεύματι, τῷ καὶ τὰ φαινόμενα λαλῄσαντι, xal τὶ
χεχρυµµένα τῶν νοημάτων ἀναχαλύπτοντι, xai 0:
ἀμφοτέρων ἁγιάζοντι, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων, Αμήν.

᾽λμθσκοὺμ ὁ προφήτης (64) ἣν ἐξ ἀγροῦ (65) Βε-
θερουχἀρ, φυλῆς Συμεών. Καὶ εἶδε πρὸ τῆς αἰχμ-
α)ωσίας περὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Ἱερονσαλὴμ, xo
ἐπένθησε σφόδρα. Καὶ ὅτε ἦλθε Ναθουχοδονόσορ i
Ἱερουσαλὴμ, ἔφυγεν εἰς Ὀστραγένην, καὶ ἣν πὰρ-
οιχος ἐν YT) Ἰσμαήλ. Ὡς δὲ ἐπέστρεγαν οἱ Χαλδαῖο.,
καὶ ol χατάλοιποι οἱ ὄντες ἐν Ἱερουσαλὴμ, xat-
ἐθησαν εἰς Αἴγυπτον, ἣν οὗτος παροικῶν τὴν Tiv
αὐτοῦ καὶ λειτουργῶν θἐρισταῖς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ (10).
Ὡς δὲ ἔλαθε τὸ ἔόεσμα ἀπενέγχα: τοῖς ἐργάται,
προεφήτευσε τοῖς Ἰουδαίοις, εἰπών' Πορεύομαι εἰς
γην μακρὰν, καὶ ταχέως ἑλεύσομαι. Ἐὰν δὲ βρᾳ:
δύνω, ἀπενέγχατε τοῖς θερισταῖς và ἄριστον αὐτῶν.
Καὶ γενόμενος &v Βαθυλῶνι, χαὶ δοὺς τὸ ἄριστον τω
Δανιῆλ, ἐπέστη τοῖς θερισταῖς ἐσθίουσι, καὶ οὐδενὶ
εἶτε τὸ γεγονός. Xuvmxe δὲ ἐκ τούτου, ὅτι τἀχιὼ
ἐπιστρέψει ὁ λαὸς ἐκ Βαθνλῶνο,. Kal πρὺ δύο iv
τὶς ἐπιστροφῆς θανὼν, ἑτάφη ἑχεῖ ἐν ἀγρῷ (D).
Ἔδωχε δὲ τέρας τοῖς tv τῇ Ἰουδαίχ, ὅτι ὄψονται iv
τῷ ναῷ φῶς, καὶ οὕτως ἴδωσ: τὴν δόξαν τοῦ 1139.
Καὶ περὶ τῆς συντελείας τοῦ ναοῦ προεῖπεν, ὅτι ὑπ)
ἔθνους δυτιχοῦ Υενήσεται. Καὶ τότε τὸ ἅπλωμα t)
Δαθεὶρ εἰς μ.κρὰ διαῤῥαγήσεται, xaX τὰ ἐπίχρ1
τῶν δύ» στύλων ἀφαιρεθῆσεται χαὶ οὐδεὶς γνώσεται
ποῦ ἔσονται. Ταῦτα δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀπενεχθήσονται
ὑπὸ ἀγγέλου, ὅπου ἐν ἀρχῇ ἐπάγη ἡ σχηνἃ τοῦ µαβ-
τυρίου, xal τοῖς ἐπὶ τέλει γνωσθήσεται Κύριος (11).

C

Dei. Przdixit item de consummatione templi, quod a populo occidentali foret devastatio ejus —Hierosc-

lymis : Tum carbasus, iuquit, Dair in. duas findetur particulas. Geminarum

item columnarum capi

Varie lectiones et nota.

(64) Deest προφήτης In Cod. Ven.

(65) Bs0z00 γὰρ, Cod. Ven.

(66) Desunt. in utroque Cod. verba Latinis his,
cum super civitalem, tum super populum ejus, re-
$pondentia.

(67) Ostragenem. Ex Cod. Bav. et Ven.

(68; Ismahel. Ex Cod. Bav. et Ven.

(69) Plura legisse videtur. Lonicerus.

(10) Lonicerus legisse videlur ἀγροῦ αὐτοῦ cuin
agelli sui reddiderit, Scd uterque Cod. Ven. et Bav.

habet λαοῦ αὐτοῦ, populi sui,

(71) Desunt in Graco textu verba Latinis illis se-
niinaverat enim ordea respondentia.

(72) Verba qui erat in cavea cum [eonibus neutro
€x Cod. suppetunt.

(19) Et duobus ante regressum annis vita [unctus,
sepultus est ibiin ajgro. Sic. ex. utroque Cod. Lo
nicerus autem bac rejecit ad finem.

(71) Quadam alia hic legit Lonicerus.

905

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM.

906

tella seu epistelia e medio auferentur. Neque quisquam cognoverit, ubi sint, quove pervenerint :
sed in desertum efferentur ab angelis, ubi nuper compactum erat martyrii tabernaculum. EL in
jllis cognoscetur in consummatione Dominus, quod illuminabunt persecutos a serpente tonquam ab
jnitio. Et servabit eos Dominus ab umbra mortis, eruntque in tabernacenlo sancto. Hic propheta de
adventu Domini non pauca vaticinatus est, atque ante blennium quam populus a Babylone rediisset,
mors prophetam eccupavit, et magnis honeribus in agro suo sepultts est.

^

TOY AYTOY

OEOOCYAAKTOY |

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPIAZ

ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ TON ΠΡΟΦΗΤΗΝ IQNAN.

EJUSDEM

THEOPHYLACTI

ARCHIEPISCOPI BULGARLE
EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM.

ΥΠΟΘΕΣΙΣ.

ARGUMENTUM.

Y1&v:a; ἀνθρώπους δηµιουργήσας 6 τῶν ὅλων θεὸς, Α 1175 Postquam ownes homines cunctarum rerum

πΆντων ὁμοίως διατελεῖ προμηθούμενος, εἰ xal τὸ
Ἱσραηλιτῶν ποτε πλέον ἐπιμελούμενος ὤφθη : xal
toU vo δὲ εἰς κοινὴν πάντων εὐεργεσίαν ἐποίει. Ὥσπερ
γὰρ αὐτοῦ τοῦ Ἱσραὴϐλ τὴν προσήχουσαν χηδεμονίαν
ποιούµενος, οὐ πρὸς ἕνα ἔχαστον διαλεγόµενος τὸ
πρακτέον ἑδείκνυ, ἀλλ᾽ ἕνα τὸν ἄριστον ἐξ ἁπάντων
ἐχλεγόμενος, νῦν μὲν Μωσέα τὸν µέγαν, vov δὲ "In-
σοῦν τὸν τοῦ Νανῆ, ἄλλωτε δὲ τὺν Σαμενὴλ, καὶ ἐν
ἑτέρῳ χαιρῷ v.v Ἠλίαν. χαὶ δι ἑκάστου τούτων 1|
νόαους τιθεὶς, ἢ θ«ύματα δξιχνὺς, T) παραινέσεις
προσφέρων, ἐπωῆγει πρὸς σωτηρίαν' οὕτω τὸν
ασραη)λίτην }αὸν τῶν ἄλλων ἐθνιχῶν ἀποχρίνας, τῇ
περὶ τού-ων ἐπιμελείᾳ, χαὶ ταῖς συχναῖς ἐπιφανείαις
ταν ἀῤῥήτοις θαυματουργίαις, ἐπεδείχνυ xal τοῖς
ἅλλοις ἔθνεσι τὴν εἰς θεογνωσίαν ὁδόν. Τοῦτο γὰρ

auctor Deus condidisset, omnium juxta peroquo
curam gessit, etiamsi majorem habere lsraelitarum
providentiam — visus sit: hoc ipsuin autem in
commune mortalium beneficium faciebat. Ut eniin
Israelis convenientem curam gerens, non cuilibet
disserens, neque cuin quovis colloquia miscens,
quid agendum foret demonstrabat : caterum prz-
stantissimum quemque ex omnibus eligens, jam
magnum quidem illum Mosen, nunc vero Jesum
filium Nave, alias Samuelem, ac alio tempore 176
Eliam : et per unumquemvis horum, vel legem
sanciena, vel miranda ostendens, vel adhortationes
afferens, vitam ad salutem sternebat. Sic jsraeli-
ticum populum ab aliis gentibus secernens sedula
cura, et frequentibus apparitionibus, el inenarrabi-

$5d; διὰ τοῦ θεσπεσίου ἑδίλαξεν ὩὨσηέ. Zxozóc B libus miraculorum exhibitionibus, cseteris gentibus

"Ap, qno, Ἐφραὶμ μετὰ Θεοῦ προφήτης. Οἷον
γάρτινα σχοπὺν xol προφῄήτην (15) προὐδάλλετο τὸν
λαὸν, elg τὴν τῶν ἄλλων ἑθνῶν ὠφέλειάν τε xal σω-

3 Osee. mx, 8.

iter ad Dei cognitioneim indicabat. Quod et per di-
vinum vatem Osee nos docuit : Speculator, inquit, |
Ephraim cum Deo propheta *. Veluti cnim metam

Yarie lectiones et nota.

(78) Velut enim scopum. quemdam εἰ prophelam proponebat populum, ad aliarum gentium utilitatem

et salutem.

PArnoL. Gn. CXXYI,

29

901

THEOPHXLACTI BULGARIA ARCHTEP.

* "8

quamdam proponebat populum aMis gentibus, cuim A τηρίαν. Οὕτω xat Αἴγυπτος διὰ τούτων thy ἅῤῥητο

in commoditatem, ium salutem. Non dissimilem.

ad rationem pcr liec JEgyptus ineffabilem Dei
potentiam didicit. Etenim in istorum perniciem,
. ad omnes homines fama perducens, cunctos demi-
rari fecit, divine providentie justitiam. Hinc
Rhaab scortum, cognitionis Dei splendore accepto,
Cecidit , inquit, ad exploratores timor vester, et tre-
mor tester super nos. Audivimus enim quomodo Domi-
nus Deus vester exsiccaverit anle conspectum vestrum
mare liubens, vosque perduxerit : quoniam Dominus
vester, Deus incelo εἰ super terram infra *. Sic
multo etiam post tempore, eonspecta arca, voci-
ferabantur alienigen:xe cum trepidatione e£ horrore :
Hic est Deus qui percussit. /gyptum*, quique tot
Assyriorum myriades ante m«eeuia Hierusalem
trajecit, ac regem ipsorum Senacheriim terga ver-
lere cogens, cunctis mortalibus suam potentiam
conspicuam reddidit : qui et in Babylone Danie-
lem a leonum ferocia illesum servavit, inque ar-
denti camino tres illos pueros relinuit, ac arro-
gantem istum regem Nabuchodonosor dementavit,
omnesque illi subjectos docuit, quod solus Deus
leraelis sit vere Deus. Cyri denique temporibus ce-
lebratissimum reditum populo suo donans, oc Hie-
rusalem pristinze felicitati rgstituens, ut et tem-
plum splendidius quam amtea fuerit exstrueretur :
omnibus tam longe quam prope sitis commonstra-
vit, quod solus ipse abunde possit et curam et

δύναμιν τοῦ Θεου µεµμάθηχε, καὶ τὸν ἐχείνων cl
ὄλεθρον εἰς ἅπαντας τοὺς ἀνθριόπους d vfi ὃ-
αγαγοῦσα, θαυµάζειν ἅπαντας πα ρεσκεύασε ες Orio;
προµηθείας τὸ δίχαιον. Ἐντευθεν 'Pax6 ἡ πόρνη
τῆς θεογνωσίας δεξαµένη τὴν αἴγλην, ἔλεγε τος
χατασχόπο,ς, ὅτι ᾿Επέπεσεγ ὁ φόδος ὑμῶν, καὶ à
«ερόμος ὑμῶν ἐφ᾽ ἡμᾶς. ᾿Ηκούσαμεν γὰρ ὅπως
κατεξήρανε Κύριος ὁ θεὺς τὴ» Ερυθρὰν θάά1ασ-
σαν ἔμπροσθεν ὑμῶν, καὶ διήγχαγεν ὑμᾶς' ὅτι
Κέόριος ὁ θεὸς ὑμῶν, θεὸς ἐν obparQ dro, καὶ
ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Καὶ Ὑχρόνοις πολλοῖς ὕστερον
ην Χιθωτὸν ol ἀλλόφυλοι θεασάµενοι, μετὰ δέους
xal φρίχης ἐδόων ’ Οὗτας ὁ 8sóc à πατάξας τὴν
Αἴγυπτον. Καὶ τῶν ᾿Ασσυρίων δὲ κχαταχοντίσας
«à; φοσαύτας µυριάλδας, πρὸ τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ
περιθόλων, xal τὸν βασιλέα αὐτῶν Σεναχηρεὶμ χατ.
ανσγκάσας φυγεῖν , ὅζ)υν πᾶσω ἀνθρώποις τν
οἰχείαν ἐποίησε δύναμιν’ χαὶ ἐν τῇ Βαθυλῶνι δὲ
φυλάξας ἁλώθητον τοῖς λέουσι τὸν Adv, xal της
χαµίνου διασώσας τοὺς τρεῖς ἑχείνους παῖδας, χαὶ
τὸν ἁλαζόνα βασ'λέα Ναδουχοδονόσορ χατέπλτξε, vol
τοὺς ὑπ ἐχείνῳ πάντας δι αὐτοῦ ἑδίδαξεν, ὡς μό-
vog θεὸς, ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν θεός. Καὶ ἐπὶ Kopo
δὲ τοῦ Πέρσο» τὴν πολνθρύλλητον ἐπάνοδον τῷ λαῷ
δωρησάμενος, καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰς τὴν προτέραν
ἐπαγαγὼν |f. ἐπαναγ.] εὐπραξίάν, ὥστε καὶ τὸν
vaby οἰχοδομηθῆναι λαμπρότερον, ὃΣδήλωχε niat xà
τοῖς ἐγγὺς xal τοῖς μαχρὰν, ὡς μόνος αὑτός Eoi

przsidatum suorum agere. Porro et in Macedonibus ᾳ ἱκανὸς προμηθεῖαθαι xal προστατεῖν τῶν οἰχείων

non semel vires suas per Maccbabaos ostendit.
Praterea per prophetas miracula exhibentes, ac
futura przdicentes, gentium plerasque ad verita-
tem duxit. Hinc magnum Eliseeum Syri metuerunt,
tum czcitate ab ipso percussi, tum Neeman lc-
prosi curationem contemplati; tanta vatem huuc
$uuL reverentia prosécuti, ul ubi rex ipsorum
in zegritudinem incidisset, Azaelem ad.eum legareut,
quem et propheta ille Syris (76) in regem unxit.
Deinde fatidicum Hieremiam tanto honore dignatus
est Babyloniorum rex, ut optionem illi habitationis
daret ; cumque alios omnes et reges et principes,
«captivos abduxisset, huic soli potestatem delit
sccedendi quo vellet.

αὐτῷ. Kal ἐπὶ τῶν Μακεδόνων δὲ πολλάχις tty
οἰχείαν διὰ τῶν Μαχχαθαίων ὑπέδειξε δύναμιν. Καὶ
μέν τοι xal διὰ τῶν προφητῶν θαυματονργούντων,
καὶ τὰ ἑσόμενα προλεγόντων, πολλά τῶν ἕθνων
πρὸς τὴν ἀλήθειαν ὡδήγησεν. Οὕτω τὸν µέγαν
Ἐλισσαῖον οἱ Σύροι ἐφοθήθησαν, ποτὲ μὲν dopo
πληγέντες ὑπὶ αὐτοῦ, ποτὲ δὲ τοῦ Νεεμᾶν τὴν χά-
θαρσιν θεασάµενοι ' τοσοῦτον γὰρ ἔσχον πρὸς τὸν
προφήτην σέδας, ὥστε τὸν βασιλέα αὐτῶν, ἀῤῥωστη
περιπεσόντα, πρὸς τοῦτον (77) ἀ ποστεῖλαι σὺν tat,
ὃν οὗτος αὐτὸς 6 προφήτης ἔχρισε βασιλέα τοῖς Σὺ-
pote. Καὶ τὸν θεσπέσιον δὲ «Ἱερεμίαν τοσαύτι
ἠξίωσε τιμῆς τῶν Βαδυλωνίων ὁ βασιλεὺς, ὡς αἱρε-
ety αὐτῷ τῆς οἰχήσεως δοῦναι ' xal τοὺς μὲν ἄλλους

πάντας βασιλέας xai ἄρχοντας, αἰχμαλώτους ἀπήγαγε" τούτῳ δὲ µόνῳ δέδωχεν ἐξουσίαν διάγει,

ὅπου βούλεται.

Bestum ijaque Jonam non dissimilem ad modum p ϱΟὕτω xal τὸν µαχάριον Ἰωνᾶν Νινευϊτῶν πρ:

in prophetam Ninevitarum (78) selegit. Est autem
urhs 177 Niaevitarum amplissima, regis Assy-
riorum regiam eomplexa, Cum enim unigenitus
Dei Serme per humanam naturam hominibus ap-
pariturus esset, omnesque gentes divins cogni-
tionis lumine iljustraturus, atto etiam incarpatio-

* Josue. 1, 5, 10. * ) Reg. 1v, 8.

φήτην ὁ τῶν ὅλων θεὸς ἐχειροτόνησε * πόλις Ne
νευϊτῶν μεγίστη, xal τοῦ τῶν Ασσυρίων βασιλέως τὰ
βασίλεια δεξαµένη. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν ὁ μονογενῖς
τοῦ θεοῦ Λόγος δι ἀνθρωπείας φύσεως ἐπιφαίνεσθαι
τοῖς ἀνθρώποις, xal πάντα τὰ ἔθνη τῷ τῆς Ücoyw-
σίας καταφωτίζειν quit, xal πρὸ τῆς οἰχείας ivzv-

Varie lectiones et note.

(76) Assyriis, Ex Cod. Bav. et Ven.
(77) Coa. Ven., t030u10".

(78) Selegit. universorum Dominus. Ex iisdem
04.

$09 EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. 310

θρωγήδεως τὴν θείαν αὑτοῦ χηδεµονίαν τοῖς ἔθνε- A nem suam, divinam suam ipsis sollicitudinem

σιν ὑποδείχννσιν, ἵνα τοῖς προλαξοῦσι τὰ ἑσόμενα
βεδαιώπῃ, καὶ διδάξῃ πάντα", ὡς οὖκ Ἱουδαίων
µένων 6 θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν, καὶ τῆς Παλαιᾶς
χαὶ τῆς Νέας Διαθήχης τὴν συγγένειαν δεἰξῃ. El
γὰρ µμηδεµίαν τῶν ἐθνῶν ᾖἐἑποιήσατο πρόνοιαν
πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἕτερον ἂν αὐτὸν ὑπέλαθον

Ἰουδαῖοι θεὸν, ὡς ἑναντία δρῶντα τῷ δεδιυχότι τὸν -

νόμον * 6 μὲν γὰρ, µόνων Ἰουδαίων ἑφρόντιζεν * οὗτος
δὲ, πάντων ἀνθρώπων ἕπσιήσατο ἐπιμέλειαν. Ὁ πέἐ-
πονθε Μαρχίων ὁ βδεχορὺς, ἄλλον τῆς Νέας Διαθή-
χης παρὰ {[. add. τὸν] τῆς Παλαιᾶς Θεὺν εἰπών'
xai ταῦτα xàv «fj Παλαιᾷ, ὡς εἴρηται, τὴν περὶ
πάντας ἀνθρώπους αὐτοῦ θεασάµενος πρόνοιαν. Διὰ
ταῦτα μὲν οὖν ὁ θεὺς, μᾶλλον δὲ διά τινας χρείττους
ἀποβῤῥττοτέρους λόγους, τὸν Ἰωνᾶν τοῖς Νινευῖταις
προφητεῦσαι ἐθέσπισεν (80). ᾽Αλλὰ καὶ τῷ Ἱδραὴλ
πολλὰ τῶν ἐσομ ένων προεῖπε, σύγχρονος γενόμενος
"on, χαὶ ᾽Αμὼς, καὶ Μιχαίᾳ. El γὰρ xol μηδεὶς
«ἕτερος αὐτοῦ λόγος ἔγγραφος φέρεται, ἁλλ᾽ οὖν ἀπὸ
τῆς τετάρτης τῶν Βασιλειῶν δηλοῦται, ὅτι καὶ ἑτέρας
ἐποιήσατο προφητείας. έχει γὰρ dj Γραφῃ περὶ
Ἱεροθοὰμ, oó τοῦ υἱοῦ Ναθὰν, ὃς ἐξήμαρτε τὸν
Ἱσραῇλ, ὥστε προσχννεῖν ταῖς χρυσαῖς δαμ.λεσιν,
ἀλλὰ περὶ ἑτέρου, ὃς τρίτος ἐξ "Inoó γεγονῶς, τῶν
δέχα φυλών ἐδασίλευσεν, vió; ὢν Ἰωᾶς: "Οτι οὗ-
τος ἁποχατέστησε τὸ ὅριον Ἱσραὴἡ.ἲ ἁ τὸ εἱσόδου
Ἰμὰθ, ἕως θαάσοης τῆς πρὸς ἑσπέραν, κατὰ τὸ
ῥῆμα Κυρίου θεοὺ Ἱσραῇ., 8 ἐ1άλησεν dv χειρὶ
dovrà υἱοῦ ᾿Αμαθὶ τοῦ προφήκεου τοῦ ἐκ Γεθε-
gpa.

ΑἈναγέγρατται δὲ ἡ παροῦσα προφητεία póvm,
κατὰ θείαν τάχα οἰχονομίαν ἅμα μὲν, πρὸς παι-
δείαν καὶ νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώ-
νων κατήντησεν, ἵνα μήτε ἀπογινώσχωμεν, χλν εἰς
αὐτὸ τὸ τῆς xaxia; βάραθρον χαταπέσωµεν, ἀλλ
εἴδωμεν ὅτι φιλάνθρωπον ἔχομεν Κύριον: καὶ
πρὸς µετάνοιαν δὲ ἀπονεύσαντες, γνησίως αὐτὴν
Κετερχώµεθα, καὶ uh χαύνως χαὶ ἐχλελυμένως
χαθυποχρινώµεθα ταύτην, παράδειγµα τούτους τοὺς
ἐθνικοὺς ἔχοντες. Γέγραπται δὲ εἰς ἔλεγχον τοῦ
Ἱσρα/λ. Ποία γὰρ αὐτοῖς οὐχ ἔσται αἰσχύνη, εἴγε
οὗτοι μὲν ἄνθρωποι βάρδαροι, καὶ μεγάλης δυναστείας
ἐπειλημμένοι, καὶ ἐν τρνφῇ ζῶντες, xal µηδέποτε
προφήτην ἀκούσαντες, οὕτως ὑπήχουσαν τῷ χηρύ-
Υματι ΄ αὐτοὶ δὲ τῷ νόμφ παιδαγωγούµενοι, xal
λαὸς Θεοῦ περιούσιος ὄντες, τοὺς καταγγέλλοντας
αὐτοῖς τὴν σωτηρίαν ἐφόνευον, ὥστε καὶ τὸν Υἱὸν
τοῦ Θεοῦ κτεῖναι, Σωτζρά χαὶ Αντρωτὴν αὐτοῖς ἑλ-
θόντα ; Οὗ καὶ «b µυστήριον τῆς ταφῆς καὶ τῆς
ἀναστάσεως ὃν τῇ παρούσῃ ταύτῃ προφητείᾳ ὑπο-
σηµαίνεται, χαθὰ δη καὶ αὐνὸς Ἰουδαίοις ὁμιλῶν

5 [V Reg. xiv, 25.

subindieat, ut per hzc (utura accipientes st«bi-
liat, doceatque in universum omnes, non Judzo-
rum tantummodo, verumetiam gentium esse Deum,

wique Veteris et Novi Testamenti cognationem ob

oculos ponat, Si enim nulla gentium sive cura
five providentia tac:us esset Deus ante Incarnatio-
nem, ilium ipsum Judxi Deum suspicari potuis-
sent, ut qui diversa transigat ab eo qui legem
tulisset : siquidem ille Judaeorum solum rationem
habebat, hic vero cunctorum hominum tangatur
cura. (jua opinione infeetus fuit exsecrabilis Mar-
cion, alium Novi Testamenti, quam Veteris Deum

' esse affirmans, cum Dei erga oranes homines in V.-

teri Testamento (79) providentiam non observasset.

B Proinde hanc ob causam Deus Jonam Ninevitis

prophetam allegavit, imo propter quasdam etiam
exceHentiores et secretiores rationes. Atqui nedum
Ninevitis, veruin et ipsi [sraeli multa futura prz-
dixit, contemporaneus 0968, Amos et Michzz. lt
quanquam nullum aliud ejus litteris mandatum va-
ticinium circumferatur, in quarto tamen Regnorum
planum fit, quod et alias prophetias ediderit 5.
Dicit enim Scriptura de Bieroboat, non illo filio
Naba, qui peccare fecil Israelem, ut adoraret vi-
tulas sureas, verum dealio, qui ex (81) Jeliu
descendens, decem tribuum rex exstitit, filius Joas.
Nam ille restituit terminos Israel a6 introitu Imath
ad mare usque versus occidentem, juzta verbum
Domini Dei lsrael, quod locutus est in manu Jona
htii Amathi prophete ex Gethephra oriundi *.
Presens autem prophetia sola, tum divina dis-
pensatione memoriz prodila est, tum ad institu-
tionem pariter ct adhortationem nostri, ad quos
fines seculorum devenerunt, ut ne despondeanus
animum, ctiamsi in ipsum vitiositatis barathrum
deciderimus, sed enim sciamus clementem nobis
esse Deum, ideoque ad vitz nostre et animi sen-
tentix: emendationem reflectentes, genuine et vere
ipsam aggrediamur, neque segniter, neque dissolute
illam ipsam simulemus, exempli vice ethnicos jistos
Ninevitas nobis proponentes. Scripta sunt enim is!a
ad correptionem Israelis. Qut enim non rubore suf-
fundantur, si isti homines barbari et agna potentia
florentes, et in deliciis ducentes vitam, qui nullo
unquam tempore aliquem prophetam audiverunt,
adeo celeriter et sponte obediverunt pradicationi .
ipsi vero lege Dei institati ab ineunte ztate, et po-
pulus Dei eximius exsistentes, eos interim , qui
ipsis salutem annuntiabant, interfecerint, 178
usque adeo ut et Filium Dei neci dederint, qui οἱ
Servator et ltedemptor ipsis advenerat? Cujus

Varie lectiones et note.

(79) Idque praseriim, cum in. Veieri Testamento,

ut dictum est, ejus in omnes homines studium per-

specium haberet. [ία ex Cod. Bav. et Ven.
(80) Έστειλε xfjpuxa* ἸἹστέον μέντοι, ὡς à προ-
φήτης οὗτος οὗ µόνοις τοῖς ἐθνικοῖς τούτοις Νινεν]-

ταις προεφήτευσεν, ἀλλὰ καὶ τῷ "Iapatà. Misit pra-
conem. Sciendum porro est, prophetam hunc non so-
lis hisce gentilibus Ninevitis prophetasse, sed eliam
Israeli, etc. Cod. Ven.

(81) Ἰησοῦ, desu, Cod, Bav.

4.—— » δ - .. m mm má.

*11

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP,

912

sepullur.e et resurrectionis mysterium in prissenti A ἔλεγεν Ἡ yeveá. αὕτη σημεῖον ἐπιζητεῖ, xal

h&c proplietia adumbratur, perinde atque Dominus
ipse Jud:eis colloquens dixit : Generatio ista signum
inquiril, el signum ei non dabitur, nisi signum Jonc
propheta. Ut enim Jonas iu alvo ceti fuit tres dies
ac tres noctes, sic et. Filius hominis erit in. corde
terre tres dies ac totidem noctes *. Eni. vero, quod
ad reprehensionem οἱ condemnationem Jud:eorum
Scriptura tradita sit, testatur Dominus in Evan-
gelio, cum ait: Viri Ninevite exsurgent. οἱ con-
demnabunt generationem hanc, quoniam resipuerunt
ad predicationem πιο. Et ecce plus quam Jonas
npud vos est '.

Quomodo majora sunt in Christo, quam in Jona? :

Quoniam ille intermiuatus est tantummodo Nine-
vitis subversioneur : Dominus autem ille noster
nedum prawdicavit, verum οἱ innumcra signa
fecit, per que par erat ipsos ad fidem trahi, sed
increduli permanserunt, Significatur igitur in Jona,
tanquam in figura, de Cliristo mysterium. Áttamen
non per omnia necessum est quxrere siuilitudi-
nen; neque enim a nobis postulandum est, uL om-
nido qui sunt historie ad spiritualem contem-
plationem vertamus. Nam ut generatim. exempli
vice dicam, eum aliquem priscorum sanctorum
figuram Christi dixerimus fuisse, non opus est per
oinnia quarere similitudinem. Veluti Mosen dici-
mus lypum fuisse Christi, ceu legislatorem οἱ
mediatorem. Loquere enim, inquit, ad nos tu, εἰ
ne loquatur Deus ad. nos, ne quando moriamur *.
Hunc ad modum Christus, auwbo hiec, nimiruin
novam nobia legem ferens, et mediator Dei et
hominum factus, et voluntatem Patris sui nobis
denuntians, ipsique reconcilians, non tamen impe-
ditioyis linguz fuit, neque gracilis seu exilis vocis,
ut Moses ; nec titubavit labiis suis, nec terrze pro-
inissionis exsors (uit. Rursum Aaron typus Christi
fuit, ceu summus sacerdos, qui in Sancta. sancto-
rum ingrediatur, et populi peccata diluat, qua et
omnía Christo conveniunt : siquidetn insiguis Ροιι-
Lfex factus, sese ipse obtulit; ac in. calum con-
scenden$, peccata uostra in se transtulit et abstulit,
chirograplio dirupto. Atqui Aaron non caruit noxa
et reprehensione, ut qui adversus Mosen cuin Maria
murinuraserit, ac eos qui in solitudine vitulos cou-
flaverunt, non prohibuerit : in Christo vero nihil
hujusmod: deprehenditur. Peccatum enim nullum
[ecit, non est invéntus dolus in ore ejus *. Eam ad
ratione.) lic amaudatus est quidem Jonas, ut
nualiaret. voluntatem Dei Ninevitis, ac ad «am
proviociam haud erat pronus, sed in fugaui sese
conjiciens, illam declinabat : Ghristus vero a Paure
missus, obediens factus est. Porro quod prophetia
volüutarius in pelagum projicitur, et a ceto devo-
ratur, 179 οἱ tertio die 4b eodem denuo evomi-
tur, tandemque ad. Ninevitas proficiscitur, omnía
Christo sunt conmunia, Nam οἱ ille sponte mortem

σημιεῖον οὗ δοθήσεται, εἰ μὴ có σηµεῖον Iova
τοῦ προφήτου. "Ocaep γὰρ dv ἸἹωνᾶς ἐν
τῇ χοωίᾳ τοῦ χήτους τρεῖς ἡμέρας xal τρεῖς
νύκτας ' οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ
που ἑ' τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρείς ἡμέρας καὶ
τρεις γύκτας. ᾽ΔΑλλὰ χαὶ ἔτι |f. ὅτι] πρὸς ἔλεγχον
xai κατάχρισιν τῶν Ἰουδαίων fj Γραφὴ αὕτη ἐκδέδο-
ται, μαρτυρεῖ αὐτὺς ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις εἰπών'
”Αγδρες Νιγευῖται ἀναστήσονται, καὶ xataxspi-
YOUCL τὴν Ter&àr ταύτη», Ort uecevóncar εἰς τὸ
κήρυγμα lord. Π.εῖον δὲ Ἰωνᾶᾷ ὦὧδε.

Πῶς δὲ τὸ πλεῖον iv. Χριστῷ παρὰ τὸν Ἰωνᾶν;
"Οτι ὁ μὲν Ἡπαίλησε µόνον Νινευῖταις τὴν χατα-

B στ pogfjv* ὁ δέ ye Κύριος ἡμῶν, οὐχ ἐχήρυττε pó-

C

D

* Matth. xn, 59, 10, " Ibid. 41. * Exod. xx, 19.

voy, ἀλλὰ xai θαύματα pupía ἑτέλει, ὃὅι ὧν εἰχὸς
ἣν ἑλκυσθῆναι αὐτοὺς πρὸς τὴν πίστιν * οἱ δὲ ἡπεί-
θησαν. Σηµαίνεται οὖν ὡς iv. τύὐπῳ τῷ ἍἸωνᾶ τὸ
χατὰ Χριστὸν μνστῄήριον᾽ πλὴν οὗ διὰ πάντων C
ζητεῖν τὴν ὁμοιότητα” οὐδὲ χαθάπαξ τῆς ἱστορίας
ἁπαιτητέον ἡμᾶς πρὸς πνευματιχῆν θεωρίαν στρέ-
φειν. Καθόλου yop εἰπεῖν, ἐπειδάν τινα τῶν πάλαι
ἁγίων εἰς τύπον τοῦ Χριστοῦ λέγωμεν — Tsyoviva:,
οὗ yph ζητεῖν διὰ πάντων τὴν ὁμο-ότητα. Oy
Μωῦσην λέγομεν τύπον γεγενησθαι Χριστοῦ, ὡς vo-
µοθέτην, χαὶ ὡς µεσίτην. Λάῑει γὰρ, qnoi, apóc
ἡμᾶς σὺ, καὶ μὴ Jadeite ὁ θεὸς πρὸς ἡμᾶς, μή
ποτε ἀποθάνωμεν. Καὶ Χρ.ιστὸς 65. ἄμφω ταῦτα,
τό, τε νύµον διὺς ἡμῖν, καὶ μεσίτης θεοῦ xai ἀν-
θρώπων γενόμενος, xat τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς ἆπαγ-
γείλας ἡμῖν, καὶ ἁποχαταλλάξας αὐτῷ. Αλλ' obi
xai βραδύγλωσσος ὁ Χριστὸς, ἡ ἰσχνόφωνος, ὥσπερ
Μωῦσῆς * οὐξὸ διέστειλεν ἐν τοῖς χείλεσιν abso»,
xai παρὰ τουτο τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας ἁτέτυχε.
Πάλιν ᾿Λαρὼν εἰς τύπον τοῦ Χριστοῦ ὡς ἀρχιερεὺς,
χαὶ εἰς τὰ Άγια τῶν &zlov εἰστρέχων, χαὶ τὰς ἆμαρ-
τίας τοῦ λαοῦ λύων ^ ἐπεὶ χαὶ ὁ Χριστὸς ταῦτα
πάντα, xal μέγας ἀρχιερεὺς γεγονὼς, χαὶ ἑαυτὸν
προσενεγχὼν, xol εἰς τὸν οὐρανὸν εἰσδραμὼν, xa:
τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνενεγχὼν, xai τὸ χειό-
Υραφον διαῤῥήξας, ᾽Αλλ' ᾿Ααρὼν μὲν οὐχ ἁμωμπ-
τος, χαὶ ὦ; χαταγογγύσας Μωσέως σὺν Μαριὰμ. xai
τοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ μοσχοποιῄσαντας μὴ χωλῦσας
ἐπὶ Χριστοῦ δὲ, οὐδὲν τοιοῦτον. “Αμαρτίων γὰρ
οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δύ.Ίος ἓν τῷ ccc, at
αὑτοῦ. Οὕτως οὖν χἀνταῦθα * ἀπεστάλη μὲν Ἰωγᾶς
κηρύξαι τοῖς Νινευῖταις, ἀλλ᾽ οὐ πρόθυμος ἣν, ὃρα -
cy δὲ ἐπεθάλλετο: ὁ δὲ Χριστὸὺς ἁ ποσταλεὶς παρί
τοῦ Πατρὸς, ὑπίκχους γέγους. Καὶ τὸ μὲν ῥ'ιφῆναι
τιν προφήτην el; θάλασσαν ἑχόντα, καὶ τὸ χαταπο-
ὑΏναι ὑπὸ χήτους, xai ἀχδοθῆναι τριήμερο», xai
TQ € τὴν Νινευῖ ἀπελθεῖν, χοινὰ πρὸς Χριστόν. xal
γὰρ κἀκεῖνος ἐχὼν ἀπέθανε, καὶ χατεπόθη τῷ θα-
νάτῳ ἀληθῶς, xai ἐξεδόθη τριημερος, xai εἰς την
Γαλιλαίαν ἀπελθὼν τοῦ πρὸς τὰ ἕθνη κηρύγματος
ἐχέλιυε ποιεῖσθαι τὴν ἀρχῆν. Αλλ' Ἰωνᾶ, μὲν

5 lisa. Litt, 9.

TENE

913

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP. IT.

914

ἑλυπεῖτο σωθέντων Νινευϊτῶν * Χριστῷ δὲ ἡ σωτη- A obiit, et morte vere absorjtus est, tertia die vile

pla τῶν ἐθνῶν περισπούδαστος. "Όσον οὗν ypfot-
μον πρὸς tb χατὰ Χριστὸν µυστήριον ἀπανθίσαν-
τες Ex τῆς ἀνὰ χεῖρας ταύτης προφητείας , (82) τὰ
λοιπὰ τῷ γράμµατι συγχωρήσωμεν, ἵνα xai τύπος
er * ὡς fj ye διὰ πάντων ταυτότης, οὐ τύπου οὐδὲ
σχ:ιγραρίας παρὰ τοῖς ὀρθῶς xplvouat.

es! commodum, cadera lilterze permittemus, ut
Cl.risto conveniat, sit penes recta judicantes, non

ΚΕΦΛΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

Καὶ ὀγέγετο Aóyoc Κυρίου πρὸς Ἰωνᾶν τὸν
τοῦ Ἁμαθί. Τΐνος ἕνεχεν οὕτως Ἡρξατα; Ἔμφασιν
γάρτινα ἔχει τὸ, Καὶ ἐγάνετο. "Εοιχεν οὖν, λόγου
6710: πολλοῦ περὶ τῆς Νινευ], καὶ φύμης ἐπὶ πάντας
Σρατούσης, ὡς ἄρα τῷ πλούτῳ xal τῇ δυναστείᾳ
ῥαρουμένη πολυαµάρτητος εἴη, ἀχηλούθως εἱἰρῆσθαι
35, Kal ἐγένετο «όγο Κυρίου. Ἡ ὡς τῶν
Ἱσργηλιτῶν ἀπειθούντων, ὁμολογρυμένως Ἡρξατο
οὕτω:, ὦς ἂν εἰ ἔλεγεν * Οἱ Ἱσραηλίται χαχῶς εἶχον
καὶ ἀπειθῶς. Καὶ λοιπὺν ἐγένετο λόγος Κυρίου πρὸς
Ἱωνᾶν, ὥστε εἰς τὸ ἔθνος τῶν Νινευϊτῶν σιαλΏναι.
Πρόσχειται δὲ τὸ ὄνομα τοῦ πατρὺς τοῦ προφῄήτου,
διὰ τὰς ὁμωνυμίας. Εἰχὸς v2p καὶ ἄλλωυς οὕτω
χἀλεῖσθαι, ἀλλ οὗ δήπου xoi τοῦ αὐτοῦ πα-
τρὸς ἂν ἆσαν.
tatur. Adjectum est autem nomen patris prophetz,
»sünile vero, alios sie appellatos, qui tamen ex

Aérur* Αγάστηθικαὶ πορεύθητι εἰς Niwevt
tiv zw τὴν μεγάλην. Μέγχιστον ὃςῖγμα τῆς
ὕστερον ἑσομένης τῶν dÜvOy ποραξοχῆς ἡ τοῦ
ἹἸωνᾶ πρὸς τὴν Νινευῖ ἀἁποστολή * πόλις γὰρ abc
τῶν Ασσυρίων, ἡ προὔχουσα, ὡς &v προριµίοις εἷ-
ρηται. Ὠχοδόμησε γὰρ, φηαὶν, ᾿Ασσοὺρ τὴν Nwevt:
ἐθ,ιχοὶ δὲ πάντως οἱ ᾿Ασσύριοι. Ταύτην δὴ σωῦῇ-
ναι βουλόμενος ὁ θεὸς, ὡς χωρίον οὖσαν τέως εἶδω-
λρλατρείας, χαὶ πάσης Ὑοητείας χαὶ µαγγανείας,
xai μέντοι διὰ τοῦτο xal τὸν προφήτην χήρυχα µε-
τανοίας στείλας αὐτοῖς, ἔδειξεν, ὃ ἀνωτέρω εἴπομεν,
ὡς 05x ἔστιν Ἰουδαίων ὁ cb; µόνον, ἀλλὰ xal &0-
νῶν, Καὶ ὅτι οὐχ ἔστα. προσωπολτφία παρ᾽ αὐτῷ,
ἀλλ’ ἐν παντὶ ἔθλνει ὁ φοθούμενὸς αὐτὸν καὶ ἑργα-
ζόμενος διχαιοσύνην, δεχτὸς αὐτῷ ἐστι. Καθὰ xal
Πέτρος ἐπὶ τοῦ Κορνηλίου τοῦτο ἁληθῶς χαὶ αὐτοῖς
πράγµασι καταλαθὼν μἀπεφήνατο, Ἐπιπευστιχὰ | [.—
σπευτ. ] δὲ εἰσι ῥήματα τὸ, ᾿Ανάσθητι καὶ πορεύ-
θητι. 'O γὰρ μὴ βουλόµενος τὸν θάνατον. τοῦ ἆμαρ-
τωλοῦ, ὦςτὺ ἐπιστρέφαι αὐτὸν. χαὶ ζᾖν, ἐπιταχύνει
τὸν προφήτην, εἰς τὸ τῆς µετανοίας χἠρυγμα. Av
προστ/θησι, Thx perd Anv, ἵνα μᾶλλον χαταδυσω-
πήσῃ αὐτὸν ἐπιταχῦναι τὴν πορείαν. Οὺ γάρ ἔστι,
φησὶ, χωρ:διόν τι εὐτελὲς, ἀλλὰ πόλις, οὗ µία τῶν

QA -

πυλλὠν, ἀλλὰ µτγάλη ' ὥστε (85) οὐ πολλοῦ δεῖ χα-

!* Act. x, 95.

restitutus, ac in Galilzeam profectus, initium pra:-
dicandi Evangelii apul gentes sumendum — pr:e-
cepit. Αἱ Jonas, servatis Ninevitis, turlabatur,
Christo vero salus geutium valle jucunda fuit. ct
grata. Decerpentes igitur ex hac prophetia, quan-
tum satis est ad. Christi mysterium, quantumque
typus hujus prophetig, quatenus per omnia cum

penes ipsam figuram vel adumbraiionem,

B

180 CAPUT PRIMUM.

Vgns. 1. Et factum est. verbum Domini ad Jona
filium Amathi. Cujus rei gratia sic quxso orsus
est? Emphasim enim et latentem quamdam vin
liabeg verbum illud, Et factum est. Apparet enim,
cum multus esset sermo de Niucvi, cumque fama
ejus reliquas urbes omnes exsuperaret et. regna,
nimirum quod, et opibus et potentia. prieguans,
multis flagitiis obnoxia esset atque peccatis, per
conseculionem dictum, Et fuctum est verbum Dc-
mini. Vel quia Israelitae ος coufesso nop obseque-
bautur verlo Dei, bunc ad modum auspicatus est,
perinde ae si dicat : Quoniam lsraelit:& sese per-
peram divinis in rebus gesserunt, non olitempe-
rantes verbo, igitur in posterum factum est verbum
Domini ad Junam, ut ad gentem N:nevitarum mit-

propter nominis qualitatem. Est enim haud. ab-
codem patre non fuerint propagati.

C

D

Vrns. 9. Dicens : Surge, pro[iciscere in... Ninevi
civitatem magnam. Maximum est indicium posteris,
de gentium ad cognitionem. Dei assumptione, ipsa
Jon: ad Ninevi urbem legatio. Est autem civitas
Assyriorum eximia, ul in. praefadione commemora-
tum est, quam Assur exstruxit. Assyrii vero. in-
creduli eL fidei omnino sunt exsortes. [Iauc urbem
servatum iri volens Deus, ceu locum exsistentem
tum temporis, idololatriz, et omnis effasciuationis
et incantalionis, 3c prophetam idcirco poeuilei.-
ix (83) (qux est animi in meliorem sententiam
permutatio) praeconem ipsis mittens, ostendit, quo:
supra etiam diximus, quod non sit Judieorum tan-
tum Deus, sed et gentium, el. quod non sit perso-
narum apud ipsum respectus, verum in omni gente,
qnisquis ipsum (84) desideraverit, et justitiam exer-
cuerit, ei gratus est vel acceptus, queinadmodum
et Peirus in Cornelio hoc vere ipsaque re aggres-
sus demousiravit !*. Valde autem accclerantia
verba sunt, Surge et proficiscere. Nolens enim mor-
tem peccatoris, quin polius cupiens αἱ convertens
sese ad bonum vivat, prophetam celeriter destinat
ad promulgationem p«ouitentiz. Hine etiam appo-
nit, Civitatem magnam, ut magis ipsum iiflectat,
ac permoveat accelerare profectionem. Nun. enim

Varie lectiones et πο.

(82) ἵ]αςο ad verbum'ita sonant : Cetera. littere
concedamus, ut et figure sint : ut, quod. in, omnibus
conveniat, non. figure (est) neque. adumbrationis
apud recie judicantes.

(85) Desiderantur Grzca verba, qux Latinis, qui

parenthesi clauduntur, respon leant.
81) Qui ipsum timuerit. Ex Cod. Bav. et Ven.
85) Deest. utrobique particula. negativa in Cod.
Ven.

915

THEOPHYLACTI BULGARL£ ARCHIEP.

916

est, inquit, exiguus locus, non vile oppidulum , sed A χαταφρονῆσαι ταύτης. Bi γὰρ οὐδὲ τῶν εὐτελῶν Del

civitas non una ex multis, verum magna ; quare
non est quod ipsam asperneris. Si enim

χαταφρονεῖν, πολλῷ μᾶλλον τῶν μεγάλων.

ne quantulacunque quidem aliqua contemmenda est civi-

Licula, quanto. minus ingentes et praeclare sunt posthabendz urbes.

181 ΕΙ concionare in ipsa, quod clamor flagi-
tiorum ejus ascenderit αά me. (Quia, inquit, non
sentiunt p:oprias suas iniquitates el" impietates,
ideo tu sis eis przco, ac doce eos quod talia tanta-
que crimina perpetraverint, ut ad coclum usque
ipsorum iagnitudo pervenerit, ac tantum non vo-
cem ediderint, adversus perpetrantes clamantem :
nihil enim eorum ignorat, quamvis sib minimum,
qui cuncta novit priusquam flant. Enimvero quia
clemens exsíistei;s Deus, non ob parva quzdam de-
licta poenam adducit, sed quando ingentia, et nu-
mero digna peccata commissa fuerint, qu:e ejus
mansuetudinem ad iracundiam provocet, tum ex-
surgit ad vindictam : eam ob rem etiam dicit,
clamorem criminum ad se usque pervenisse, ceu
multiplicatis ipsis el accersentibus ad sui exci-
sionem et ultionem. Sic et Abeli sanguis clamat
contra Caini cedem ; sic et Bodonritarum turpis
operatio vociferata est contra ipsos. Vere itaque
* summis opibus viventes Ninevit&, nullum non
vitiorum genus admiserunt, cztera lascivils vene-
ficio et incantationibus vacantes, quibus in rebus
Chaldzi pr: aliis exuberabant, perinde ac Naum
dicit : Scortum formosum et jucundum, ducatum
presians veneficis **. Eapropter et Dominus pro-
phetam ad hane urbem legavit, et si longissime

ab Judsa sita esset, ut cunctis mortalibus osten- C

deret, quod et laqueis erroris constricti , ut qui
emnium maxime atque in universis sceleribus pri-
matum ebtinentes, cognitionem, Dei sint rece-
pturi, sinibusque (90) foturi suis. Nec enlm sermo
Dei est inefficax , verum magnipoteus, et. magna-
rum virium, ut et ad. Jeremiam dictum est : En
dedi verba mea in os twm, ignem, et populum tuum
ligna !*. Et iterum : Nonne sermones mei velut
ignis ardens, dicit Dominus, et veluti securis ε-
dens peiram !**? Intuere porro clamoris vocem
rositam «t. in Sodonitis.

Vgns. 5. Et surrexit Jonas ut fugeret in. Tharsis
& facie Domini. Ambigunt hic non porum mul,
«ur eum propheta sit, fugiat, eeu Deum latere
queat : hoc autem nemo alius, ne mediocrium
quidem, unquam pustasset, quod Deum effugere
possit, qui et cunela explet, et nullo loco capitur.
Nonne Davidem audiit, si ipse ignorassct, dicen-
tem : Quo proficiscar α spiriti tto, et α [acie tua
quo fugiam '*? et qux deinceps sequuntur. Videtur
itaque absurde dietum hoc, vel ipse absnrdus et
. M

* Nahum iu, Jerem. v, 14.

" [bid. 96.

Καὶ χήρυξον ἐν αὐτῇ, ὅτι ἀνέδη ἡ wpav1y. της
κακίας αὐτῆς πρός us. Ἐπειδὶ, φησὶν, ἀναιοθη-
τοῦσι τῶν ἰδίων πεαρανομιῶν xal ἀσεθειῶν, σὺ Υενοῦ
αὐτοῖ, χήρυξ, xai δίδαξον αὐτοὺς, ὅτι τηλιχαύτην
οὕτω καχίαν ἐπεδείξαντο, ὥστε ἄχρι τοῦ αὐρανηῦ
φθάσαι τὸ μέγεθος αὐτῆς, καὶ μονανουχὶ φωνὴν
ἀφιέναι, χαταχράζουσαν τῶν αὐτὴν µετιόντων. Οὐχ
ἀγνοεῖ μὲν γὰρ τῶν ὄντων οὐδὲν, xiv ἑλάχιστον 1,
ὁ πάντα εἰδὼς πρὶν Ὑενέσεως (86) αὐτῶν ' πλην
ἐπεὶ φιλάνθρωπος ὢν, αὐχ ἐπὶ σμικροῖς τισι «hv
τιμµωρίαν ἐπάχει, ἀλλ’ ὅτε μεγάλα xal ἀξιόλογα τὰ

B xaxà γένωνται, καὶ οἷα χινῆσαι τὴν αὐτοῦ χρηστό-

«nra πρὸς ὀργὴν, τότε διανίσταται πρὺς ἐχδίχησιν'
διὰ τοῦτο λέγει, κραυγὴν τῆς xaxlac γενέσθαι πρὸς
αὐτὸν, ὡς πληθυνθείσης, xai προσχαλουµένης εἰς Ex-
χοπήν. Οὕτω xax τὸ "Αδελ αἷμα λέγεται χαταθοᾷν τῆς
τοῦ Κάῑν µιαιφονίας ' οὕτω xaX fj τῶν Σοδόμων
αἰαχρουργία, χατεκραύγασεν αὐτῶν. Τῷ ὄντι γὰρ ol
Νινευῖται ἐν πλούτῳ ζῶντες (87), πᾶσαν παρανο-
μίαν (88) µετίεσαν" τά το ἄλλα ἀαιλγῶς διαγενό-
pevot [f. — χιν.], καὶ φαρμακείαις σχολάζοντες χαὶ
µαχείαις, τοῦτο δὴ τὸ ἐν Χαλδαίοις ἐξαίρετον, χαθὰ
xaX Ναούμ. Πόρνη παλὴ καὶ ἐπίχαρις ἡγουμένη
φαρμάκων. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τὸν προφήτην εἷς
ταύτην ἔστειλε, καίτοι ποῤῥωτάτω τῆς ἹἸουδαίας
ἀπῳκισμένην "ἵνα δείξῃ πᾶσιν ἀνθρώποις, ὅτι καὶ
τοῖς τῆς πλάνης βρόχοις ἐνειλημμένοι (89) μάλιστα
πάντων, καὶ κατάρχοντες πάσης παρανοµίας, xai
οὗτοι τὴν θεογνωσίαν ὑποδέξονται, xa την ἀρετὴν
ἐγχολπίσονται. Οὐ γάρ ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγας ἀδρα-
vhe, ἀλλὰ µεγαλοδύναμος xa ἑνεργῆς, 6; xdi πρὸς
Ἱερεμίαν εἴρηται ' ᾿Ιδοὺ 6é0uxa τοὺς «Ἰόγους
µου εἰς τὸ στόμα σου xip, καὶ τὸν Jaór
τοῦτον ξύ.]α” xaX πάλιν, Obx οἱ «Ίόγοι µου ὡς
πῦρ φιέγον, «λέγει Κύριος, xal ὡς x&AvE κόβτων
πέτρα» ; Σχόπει δὲ καὶ τὺ τῆς κραυγῆς ὄνομα, οὕτω
τεθὲν ὡς ἐπὶ τῶν Σοδομιτῶν.

Καὶ ἀνέστη ἸΙωνᾶς τοῦ φυγεῖ elc θΘαρσεῖς
ἀπὸ προσώπου Κυρίου. Ἐνταῦθα διαποροῦσι πολ-
Aet, t δήποτε προφήτης Qv, φεύχει, ὡς τὸν θεὺν

D λησόμενος. Τοῦτο γὰρ οὐδ ἄλλοςτις τῶν µετριωτέρων

φήθη ἂν, ὅτι θεὸν ἁποδράσει, τὸν πάντα πληροῦντα
xai μηδαμοῦ χωρούµενον. Ἡ οὐκ Ίχουσε τὸν Δαθ),
εἴγε xat αὑτὸς ph δει Hoo πορευθῶ ἁπὸ τοῦ
πγεύματός σον, xal ἁπὸ τοῦ πρυσώπου σου xo)
φύγω; xal τὰ ἑξῆς. Ἔοιχεν οὖν ἡ ἄτοπον εἶναι τὸ λε”
γόµενον, αὐτὸς ἄτοπός τις εἶναι καὶ ἀλλόχοτος ἄν-

"* Ps3l, cxxxvin, 7.

Varie lectiones οἱ note.

(86) Πρὸ γενέσεως, ante generationem, Cod. Bav.
C (87) Καὶ τρυφῇ ζῶνφες, et in deliciis viventes,
06. Yen.

(88) ᾽Απῄεσαν, Cod. Bav.

(89) Ἐνειλημ.ένοις, Cod. Ven.
(00) Et viriutem in sinus. exceptusi. Ex cod. Vcn.
et Bav.

917 EXPOSITIO IN PROPLIETAM JONAM. — CAP. I. 918
θρωπας. Ἔστι μὲν οὖν εἰπεῖν, ὡς σαφῶς μὲν ᾖδει, καὶ A monsirosus quispiam homo esse, qui a Deo fegiat.

πλέον f| ci ἄλλοι, ὡς προφήτης, ὅτι πάρεστιν ὁ τῶν
ὅλων Küp:o; πανταχ»οῦ, xaX οὐδεὶς τόπος ἔρημας
τῆς αὑτοῦ προµηθείας ' ὑπελάμδανε δὲ ὅμως τὰς
ἐνεργεστέρας |f. &vapy.] ἐπιφανείας &v Ἰουδαίᾳ µό-
νῃ ποιεῖσθαι αὐτόν. Καὶ ὡς εἰ ταύτης πόῤῥω γένοιτο,
αὐχέτι αὐτῷ ἐπιφανήσεται, ὥστε πρὺς ταύτην τὴν
διαχονίαν αὐτὸν στεῖλαι. Τοῦτο γὰρ σηµαίνει τὸ,
᾿Απὸ προσώπον Κυρίου, τουτέστιν, ἀπέφευγε τὴν
ἑναργεστέραν ἐπιφάνειαν τοῦ θεοῦ, xal τὴν ἐξ αὐτοῦ
ἆ Κοστολην. "Oct γὰρ οἱ πάλα: ἅγιοι ἓν τόποις τισὶν
ἀκρωρισμένοις ἐπιφαίνεσθαι τὸν θεὸν (povro, µαρτυ-
psi χαὶ ὁ Ἰαχὼθ, ὅτε ἴδε τῆν xXMpaxa xai τοὺς
ἀγγέλους (91) ἀναθαίνοντας, εἰπὼν, ὅτι "Εστι Κύ-
proc ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐγὼ δὲ οὐχ ᾖδει.. Καὶ
4265 δὲ, 'EtcAéCaco Κύριος τὴν Σιὼν, ἠρετίσατο
αὐτὴν elc κατοικίαν ἑαυτῷ. Καὶ vay. δὲ ἔτι xal
ἡμεῖς οἱ τὰ τελεώτερα φρανεῖν διδασχόµενοι, τῷδέ
τινε τόπῳ ἐπισχιάζειν τὴν θείαν χάριν πιστεύοντες
μᾶλλον, τούτῳ προσφοιτῶμεν, ὡς ἁγιασθησόμενοι,
x2Y χάρισμά τι θεῖον χαρπωσόμενοι. Παραιτεῖται δὲ
τὴν διαχονίαν, οὐχ ὡς ἀπειθὴς 3) ὁκνηρὺς (ἀνάξια
γὰρ προφήτου ἀμφάτερα), ἁλλ᾽ ἅμα μὲν ὡς εἰδὼς,
ὅτι τεύξουται.τᾶς θείας φιλανθρωπίας οἱ Νινενῖται,
sS γε µεταμελείᾳ χρήσαιντο, κἀντεῦθεν συµθήσεται
τὴν προφητείαν φευδῃ νομισθῆναι, ὃ πάντη ánps-
πὲς xal ἀνάξιον. Τυχὸν δὲ χαὶ χφχῶς αὐτὸν οἱ Na-
νευῖται διαθήσονται, ὡς φενδῶς αὐτοὺς ταῖς ἐκ τῆς
µετανοίας ααχοπαθείαις ἐμθάλλοντα. Ταύτην δὲ
αὐτῷ τὴν ὑπόνοιαν τέθειχα τὸ περὶ τοῦ μηδὲν τῶν
δεινῶν τοὺς Νινευῖτας φείσεσθαι, χαὶ αὕτη ἡ ὑπό-
θεσις τοῦ χηρύγματος. Συνελογίσατο γὰρ, ὥς οὐχ ἂν
προεχῄρυξεν, εἴπερ ἀπολέσαι ἠἡθούλετο * ἀλλὰ δΏλον
ὥς ἐπὶ μετάνοιάν ἔστιν ἡ τροπὴῃ, ἡ τῆς τιμωρίας
ἀπειλή. Πρὸς δὲ τούτῳ xal τῶν Ἱουδαίων χατηγον
plav ὑπέλαθεν ἔσεσθαι τὴν τῶν Νινευϊτῶν εὐπείθειαν,
ὡς τῶν μὲν ἁγιῶτι xal ἀλλοφύλῳ πεπιστευχός
των ἀνδρὶ, τῶν δὲ, ἀπειθούντων vol; ὁμοφύλοις
προφῄταις, μετὰ θανματουργιῶν τὰς προφητείας
πλιουµένοις, Διὰ ταῦτα τὸ χελευσθὲν εὐθὺς οὖκ ἑποίη-
σεν, ἀλλὰ φεύγειν εἰς θαρσεῖς ἑπεθάλλετο. Ταύτην δὲ
τὴν χώρανν τινὲς μὲν, τὴν Έαρσόν φασιν, f; Κιλιχίας
έν ἐστι µητρόπολις, ὑπὸ δὲ τοὺς πρόποδας (91)
κεῖται Ταύρου τοῦ ὅρους» τινὲς δὲ, χώραν τῆς

Dicendum igitur, quod aperte quidem et plus quam
alii, ceu propheta noverit, quod. universorum Do-
minus ubique praesto sit, quodque πι] ιδ locus ejus
providentie et. gubernatjonis expers sit. Cogitavit
autem, manifestiores suas apparitiones in sola
182 Judea ipsum facere, unde οἱ ab bae longe
removeatur, sibi non porre appariturum Deum, ut
a4 hoc ministerium eum mittat. Moc enim signat,
À facie Domini, hoc est, deelinavit wagis perspicuam,
adeoque clariorem Dei apparitionem οἱ funetionem
legationis quz illi ex ipso imminebat. Quod enim
prieci sancli in locis.quibusdam: separatis apparere
Deum autumariut, et Jacob testotur, quande viiit
scalas, et angclos ascendentes et descendentes, in-
quiens : Deminus est in loco hoc, ego vero ignoras
bam :*. Sic David : Selegit, inquit, Dominus Sion,
secrevit ipsam in habitationem sibi 15, Porro et nos
perfectiora sapere docti, ac per ista spiritum (92)
divinam gratiaur magis adumbrare credentes, ipsum
locum accedaumus, ceu sancüficandi, οἱ divinum
quoddam donum decerpturi relaturique, Subter-
fugil autem fupctionem illam, non tanquam nom
credens Deo, vel segnis, utraque enim prophetze
sunt indigna, nihil ei conveniupt : atenim simul
compertum babens, Ninevitas divinam benignita-
lem et mansuoetudinem, si resipiscant, cousecutu-
ros, hineque eveniurum ui ipse pro vano vate
reputetur, quod omnino indecorum est prophete
οἱ inconveniens, nimirum quod vanus (93) existi-
marj debeat, Forsan et Ninevits malo in eum
affectu concitabuntur, ceu talem qui false et mcn-
daciter eos in p«eenilentize afflicliones conjecerit.
Hanc autem ipsi suspicionem peperit, quod videret
Rihil grave Ninevitas passuros. Atque hoc est ar-
gumentum praedicationis. Ratiocinatus es$ enüu
secum, quod Deus verbum illis suun mon prznun-
tiasset, si perire eos voluisset ; sed perspicuum est,
qued ai ponilentiam sit adhortatio, ipea peeno
et supplicii imterminatio. Preterea οἱ Judeorum
accusationem fore cogitavit, Ninevitarum obedien-
li2ut, ut qui ignoto et alienigenae fidem adhibuissent
viro, cum ipei coptribulibus prophetis nom erede-
reat, qui prophetiaa suas cum miraculis etiam

Ἰνδίας οὕτω φασὶ καλεῖσθαι θαρσεῖς * ix γὰρ 8ap- p confirmarent. Haec ob causan imperatum sibe nou

σεῖς xat τὸν Σολαμῶντα τοὺς πολυτελεῖς λίθους xal
τοὺς τῶν ἑλεφάντων ὀδόντας ἐμπ)ορεύεσθαι μετὰ xal
πιθήκων ταῦτα δὲ οὐχ ἄλλοθεν, ἢ ἐξ Ἰνδίας δια-
κοµίδεται, χρόνῳ διατεῖ, διὰ τοσούτου δὲ ἡ ναῦς
Σολομῶντος καταίρειν ἓν τῇ βίδφ τῶν Βασι-
λειῶν λέγεται. Σφάλλονται δὰ οἱ ταῦτα λέγοντες. El
γὰρ ἐπὶ εὺν Ἰνδίαν ἔφευγεν, οὖχ ἔδει ἐπὶ τὴν

!^ Gen. ἅσχνι 16. ** Psal. exxxi, 15.

statliin. exsecutus est, sed fugere Tharsis usque est
conatus. Hanc regionem quidam Tharsum esse
$siuni, que et Cilicise metropolis, sub radicibus
montés Tauri sita. Alii regionem quamdum Indie
Tharsis appellari tradunt: ος Tharsis enim Salo-
monem quoque pretiosos lapides, dentes etiam
eburneos una cum simiis mercatum. lle autem

Yarie lectiones et note.

(04) ᾽Αγγέλους xou θεοῦ, angelos Dei, Cod. Ven.

(92) Et peculiari cuidam loco obumbiare diri.
nam gratiam magis credentes , accedamus ad locum
hunc (ncmpe templum) tanquam. sanctificandi, et
divinum aliquod donum inde percepiuri.

(95) Haec majoris elaritatis gratia addit Lonice-
Tus ; neuter vero Cod. Grzca ei» respondentia pre-
et.
(94) Πόδας, pedes. Cod. Ven.

- m κ. -.. -

w^ . 5&5» ον. αν.

CI
e a. B]

ha marl

"unes dire ME T UCET D onenmtemmam DOE E

919 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

930

aliunde quaw. ex India non perferuntur, bimatus A "lorznv χατελθεῖν, Λὕτη γὰρ παραλία μὲν ἐστι

$patio ? tanto enim tempere navis Solomonis in
libre Regnorum redire dicitur. Atqui errant talia
dicentes. Si enim ad Indiam fugiebat, non erat
opus ad Joppen descendere, quz est maritima Pa-
lestinze, adjacetque mari ad occidentem vergenti.
Per hoe pelagus nemo uavi trajiciens, in. Indiam
pervenerit. Inter enim. nostrum et Indicum 183
mare, muhum telluris est ct habita(ze οἱ inhabifa-
hilis, montesque et multi et magni, sinus item
Ruber, quem deinde Indicus contingit. Preterea di-
vina Seriptura testimonium dicit, Tharsis non esse
ex urbibus Indicis, neque etiam Tarsum, sed
Africe esse. |n lsaja enim juxta Septuaginta
edi:ionem legitur : Lugete, navigia Carchedonis,
quoniam interit munitio vestra !!. Aquila tamen et
Symmachus Tharsis pro Carchedone verterunt,
eum eb Ezechiel memoriam Carchedonis fecerit ,
im Hebreo vero et Syro exemplaribus, Tharsis
inventum sit, Unde liquet non in Indiam, sed
Afric; Carchedonas Jonam profugisse.

Descendit in Joppen, et. reperit navim euntem in
Tharsis, ac dedit naulum suum, descendilque. in
jpszm, ut navigaret. una cum | illis Tharsis asque, a
facie. Domini. Per mare fugam adornat, ratus quam
celerrime sese a ministerio prophetis erga Nine-
vias liberandum. Dedit autem et navigationis
mercedem, ut ne vel hine, si non daret, esset quod
yemoraretur eum quominus fugeret, Omnia namque
jpsi facilia videbantur, patriz privatio, maris pe-
ricula, mercedisque abjectio, modo ab gravi et
molesta prophetandi functione illa eripi queat.

γεια. 4, 5. Et Dominus ezcilavit ventum vehe-
mentem in mari, el exoria est tempestas magna ín
mari, ei navis periclitabatur ut. contereretur : con-
lerrilique sunt. nautici, et clamabant. quisque ad
Deum suum, f[eceruntque jactum vasorum navis, ea
Μι; mare ejicientes, ut levior ipsa fieret. Jonas qui-
dem sic effugere posse divinum illad ministerium
arbitrabatur : at enim terrse marisque Dominus
suecitat adversus navim tempestatem, fluctuunique
nexus navigio cireumjicit, ut. discamus divinam
funetionem subterfugere nos non posse, neque re-
nuere debere, si ad opus Deo beneplacens advoce-
mur. Docemur juxta hine, quod nihil citra Dei
providentiam geratur, verum tempestates etiani
diviua voluntate, et non fortuito, vel naturaliter
fleri : Dominus enim, inquit, excitavit spiritum ma-
guum. Dicat fortasse aliquis, frequentissime pro-
cellas maris natura quadam ratione oriri, nempe
siderum conventibus et secessienibus, quandoqui-
dem hunc Deus ordinem mundi motui indiderit.
Cui respondemus. Excitantur etiam s2:»pe, natura
non postulante, tempestates, Dei admiranio con-
& fio et- voluntate, qui et naturam condidit, idem

V Ίσα. 18, 26.

Παλαιστίνης, ἐπίχειται δὲ τῇ πρὸς ἑσπέραν ἁπο-
νευούσῃ Οαλάσσῃ. Διὰ τούτου τοῦ πελάγους οὐχ
ἂν τις ναυτιλίᾳ χρώµενος, εἰς — "Ivblay ἔλθοι:
μεταξὺ yàp τῆς ἡμετέρας Οαλάσσης καὶ τῆς
Ἱνδικῆς, Ἠπειρός ἐστι πολλὴ, οἰκουμένη τε
xav ἀοίχητος, xal bpm πολλὰ xoi μεγάλα, xo ὁ
Ἐρυθραῖος χόλπος, ᾧ συνάπτει λοιπὺν ὁ Ἰνδικός,
Αλλά καὶ ἡ θεία Γραφῇ μαρτνρεῖ, ὅτι οὐχ ἔοτι τῆ-
Ἰνδῶν ἡ Θαρσεῖς, οὐδὲ Ταρσὸς, ἀλλὰ τῆς ᾿Αϕριχῖς
ἐστιν ' ἐν γὰρ τῷ 'Hoata, οἱ μὲν ᾿Ἑδδομήχοντα,
Ὁ.ολύξατε, ἑξίδωχαν, π.]οῖα Καρχηδόγος, ὅτι
ἁπό«λω1ε τὸ ὀχύρωμα ὑμῶν ' 6 δὲ ᾽Αχύλας χαὶ
Σύμμαχος, Θαρσεῖς, ἀντὶ τῆς Καρχηδόνος τεθε(-
χασι (93) * καὶ τοῦ Ἰεζεχιηλ δὲ μνήμην Καρχηδόνος
ποιησαµένου, καὶ ἐν τῷ Ἑδραίῳ καὶ ἓν τῷ Σύρψ,
Θαρσεῖς, εὕρηται. Ἐξ ὧν 050v, ὡς οὐχ εἰς Ἰνδίαν
ὁ Ἰωνᾶς, ἁλλ εἰς Καρχηδόνα ἔφενγε.

Kal κατέδη εἰς Ἱόππην, καὶ εὗρε zotov βα-
δίζον el; θαρσεῖς, xal ἔδωκε τὸ vatJor αὐτοῦ,
xal ἀκόδη εἰς αὑτὸ, τοῦ zAsUca pec αὐτῶν εἰς
θαρσεῖς éx προσώπου Κυρίου. Thv διὰ θαλάσσης
φυγὴν ποιεῖται, νοµίσας ὡς τάχιστα τῆς διαχονίας
τοῦ προφητεῦσαι τοῖς Νινευῖταις ἁπαλλαγήσεται.
Ἔδωχε δὲ χαὶ τὸν τῆς ναύτιλίας μισθὸν, οὐδὲ τῆς
ἐντεῦθεν ζημίας ἐπιοχεῖν αὐτὸν δυνηθείσης. Πάντα

c ràe αὐτῷ κοῦφα ἑδόχει, xai πατρίδος actprou, καὶ

θαλάσσης κίνδυνος, xai μισθοῦ καταδολὴ, μόνον εἰ
τὴν ἐπιδαρῇ ταύτην λειτουργίαν ἐχδεδυχέναι αὐτῷ
γένοιτο.

Καὶ Κύριος ἐξήγειρε πγεῦμα μέγα εἰς τήν θά-
Jaccar, καὶ ἐγένετο κ.λύδων μέγας iv τῇ θα-
Λάσσῃ, καὶ τὸ απ.λοῖον ἐχινδύνευε συγτριδηναι,
xal ἐφοδήθησαν ol vavtixol, καὶ ἀνεδόων ἔκδ-
στος πρὸς τὸν Üsóv αὐτοῦ, καὶ ἐχδολὴν ἐποι-
carro τῶν σκευῶν τῶν ἐν τῷ clolp sic ti
θάλασσαν, τοῦ κουφισθῆναι áx' αὐτῶν. Ἰωνᾶς
μὲν οὕτω φυχεῖν τὴν θείαν ὑπηρεσίαν ἑνόμισεν'
ἀλλ’ ὁ γῆς xal θαλάσσης Κύριος, ἐγείρει χατὰ s
σχάφους χλύδωνα, xat τῶν xupáttoy περιθἀλλει τῷ
πλοίῳ δεσμὰ, ἵνα µάθωμεν ph φεύγειν τν θείον

D διαχονίαν, καλούμενοι πρὸς ἔργον θεάρεστον, ἂνα-
θάλλεσθαί τε xa ἀναδύεσθαι. Διδασχόμεθα δὲ b
τεῦθεν, ὅτι οὐδὲν ἁ προνόητον * ἀλλὰ καὶ οὗ κλύδωνες
θείᾳ βουλῇ, xa οὐ συντυχικῶς, ἢ φυσικῶς Ὑἱνοντᾶι,
Κύριος γὰρ, φησὶν, ἐξήγειρε απγεῦµα μέτα. Ei μή
τις ἄρα εἶποι, ἔτι ὡς ἐπίπαν μὲν φνσιχῶς οἱ χλύ»
δωνες Υίνονται, ἄστρων συνόδοις καὶ ὑποχωρήσεσι,
τοῦ Θεοῦ πάντως ταύτην τὴν τάξιν τῇ τοῦ χόσμον
κινήσθι ἐντεθεικότος Ὑίνυνται μέντοι πολλάχις, xal
ὅτε ἡ φύσις οὐκ ἀπαιτεῖ, τοῦ Θεοῦ βουλομένου, ὃς
καὶ τὴν φύσιν ἐποίησε, καὶ ἀλλοιοῦν αὐτὴν πρὺς 3
᾿᾽αὐτῷ βουλητὸν ἑκόστοτε δύναται; Ἐν ἀμφοτέροι: e

Varie lectiones ct nota.

(93) Ἐξέδωχαν καὶ τεθείχασι. Cod. Ven.

a^

£21 EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP.T 992
τοῖς τρόποις ἐχεῖνοι σώδονται d) ἀπόλλυνται, οὓς A eamdem eliam alterare, secundum quod sibi visum

σωθῆναι ἡ ἀπολέσθαι ἰδιχαίωσε. Τὸ δὲ φοθηθῆναι
τοὺς ναυτεχοὺ;, σημεῖον τοῦ μεγέθους τοῦ χινδύνου,
ὅτε xal οἱ τῆς θαλάσσης ἐμπε,ρότατοι, ἐδεδοίχεσαν,
δήλον ὡς ἀπεγνωχότες, καὶ Σχδολὴν ἐποιοῦντο τῶν
σχευῶν, ὡς ἂν δηλαδὴ κουφισθῆναι τὸ πλοῖον. Ἰχέ-
τ.ύον δὰ xal τοὺς αὑτῶν θεοὺς ἕκαστος, τῆς Γραφῖς
ο) µάτην ταῦτα διηγουµένης, àx ἵνα διδάξῃ, ὅτι
ἀμφύτερα δεῖ, xaX τὰ ἡμέτερα ποιεῖν, καὶ τὴν θε΄αν
ἐπιχαλεῖσθαι συμμαχίαν, xai µήποτε τὸ πᾶν τῷ
0:9 ἐπιτρέπειν, αὐτοὺς ἀργοὺς καθηµένους ἀφύ»
χων γὰρ τοῦτο xai &xtvfitov* μήτε ταῖς ἡμετέραις
καθάπαξ ἐπινοίαις χαὶ πραγµατείαις θαῤῥεϊν ' πάλιν
Υὰρ αὗ τοῦτο ἀθέων xal ἀπονενοημένων. Φασὶ δέ
τινες, ὅτι περὶ τοῦτο µόνον τὸ πλοῖον ὁ χλύδων ἐγέ-

fuerit, undelibet potest. Utroque autem modo illi
servantur vel pereunt, quos divinus calculus vel
servari vel interire judicavit, Quod vero terrefiant
nautze, signum est magnitudinis periculi, quando et
maris peritissimi 18/4 sibi metuerunt : signum est
evidentissiimum, quod animum desponderiut, et
idcirco ejectionem vasorum fecerint, ut levaretur
navis. Supplicabat autem quilibet diis suis, Seri-

ptura hec non frustra enarrante, vcrum uti doceat,

utraque esse necessaria, et nostra facere, et divi-
num implorare auxilium : neque sic totum negotium
Deo permittere, ut nos interim segnes plane et
ignavi sedeamus (inanimatorum enim et omni motu
vàcantium hóc rerum est) neque nostris omnino

9:10. Οὐ γὰρ ἂν, εἴπερ χοινὺς fjv 6 χλύδων, κλήρῳ D nos confidere consiliis et institutis : hoc enim rur-

μαθεῖν ἐπεχείρησαν τὸν τοῦ χλύξωνος αἴτιον, "AXX'
Ξεεδὴ τοὺς ἄλλους ἑώρων ἀχινδύνως πλέοντας, xal
ἐξ οὑρίων φεροµένους, την δὲ σφετέραν ὀλχάδα
χαταδῦναι χινδυνεύουσαν, ζητοῦσι τίς ἐν αὐτοῖς ὁ
τοῦ χλύδωνος αἴτιος. Καὶ ἔχειν γε ἔοιχε τὸ εἰχὸς ὁ
λόγος, εἴπερ καὶ ἕτερα πλοία συµπλέοντα, ἀχίνδυνα
ἑφέροντο.

sus impiórum hominum est, quibus rcproba mens

'est. Ásseverant nic quidam, quod circa istam so-

lam navim tempestas sxvierit, Neque enim, si
communis tempestas , eral, conati essentl sorte
exquirere ejus Lurbatiouis maris auctorem. Enim-
vero, cum alios viderent citra periculum sulcare
pelagus secundisque ventis agi, suam vero one-

rariam navim submergi propemodum ea periclitatione, inquirunt. quisnam inter 86506 ejus maris
s:vitise sit auctor, quseve origo. Atque bzec opinio non erit absimilis vero, si reliqua naviaia extra

periculum sint acta.

Ὁ Ἰωνᾶς δὲ χατέδη εἰς civ κοιλίαν τοῦ zAol-
ου, καὶ ἐκάθευδε, καὶ ξρεΥχΕ». Οὐχ οὕτως ἀμελῆς
Ἑν ὁ προφέτης, xoi ῥᾳθυμίαις ἐκδεξωκὼς, ὥστε
τοπούτόυ κινδύνου ἐπηρτημένου χαθεύδε.ν αὗτὸς,
καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' οὕτω βαθέως, ὥστε xat ῥέγχειν,
ὃ µεχίστης ἀφροντησίας δεῖγμα’ ἀλλὰ πρὸ τοῦ xtv-
δύνου xal τοῦ χειμῶνος ὁ ὕπνος ἦν, χαὶ οὗτος ἴσως
ἐξ ἀθυμίας τῆς ἀπὸ τοῦ φεύγειν. Καὶ τὸ εἰς τὴν
xoay δὲ τοῦ πλοίου καταδῆναι, τουτέστιν εἰ; τὶν
αατωτάτω χώραν, ἄξιον προφητικοῦ Ίθους τὸ γὰρ
ἱ2ιαστικὸν xxl µονΏρες, προφητιχόν. Οὕτω καὶ Δα-
€, Kacapórac εἰμὶ, φησί * χαὶ Ἱερεμίας, ᾽Αγαθὸν
ἀν δρὶ, ὅταν ἄρῃ τὸν ζυγὸν ἐκ γεότητος αὐτοῦ
2ιαθίσεται καταµόνας. xai πἀλιν, Οὐκ ἐκάθισα
418. συνεδρίου αὐτοῦ παιζόγτωγ. Καταμόνας
ἐχαθήμην, ὅτι πικρίας ἐνεπ.λήσθην.

Καὶ προσῇ.θε zpóc αὐτὸν ὁ πρωρεὺς xal εἶπεν
αὐτῷ; Τί σὺ ῥέγχεις; Ἀνγάστα, éxixaAoU. τὸν
Θεόν σου, ὅπως σώσῃ d θεὸς ἡμᾶς, xal οὐ μὴ

Jonas autem descendit in alveum navis, εἰ ἀογηβ-
vit et stertuit.. Numquid adeo ignavis et socordix
deditus erat propheta, ut tanto periculo suscitato
ipse dormiret, nec simpliciter dormiret, sed in
alium adeo soporem deferretur, ut sterteret ? quod
maxime securitatis argumentum erat. Atqui ante
suborlam tempestatem et periculum sopore «or-
reptus est, fortasse ex nimia fug: tristitia et defa,
tigatione. Porro quod in alvum navis, hoc est, in
intimum locum descenderit, prophete Loc mori-
bes convenit. Separatiin. enim et solitarium de-
gere, propheticum est. Binc et David : Solitarius
sim,'5, inquit ;-et Jeremias : Bonum est homini, ubi
jugum suum tulerit, ab ineunte juventute. sedere so-
lum ** ; et iterum : Non sédi cum concilio illusorum
ejus 1!*. — Solus et separatim sedi, quoniam amaritu-
dine repletus sum *!,

Ὑκῃς. 6, Et accessit ad eum prora gubernator,
dicens ei : Tu quid sterilis? Surge, invoca Deum
tuum, si fors nos servet Deus, et non pereamus, Nau-

εἰπολώμεθα. Τὸ ναυτικὸν πλῆθος, ἄλλως μὲν ἄμε- p tica multitudo, alias prorsum negligens decori, et

7i; τοῦ δέοντος xai &cjvetov* ἐνταῦθα δὲ οὕτως ἀπὸ
τ.Ὀ φέδου συνετίκεται (06), ὥστε τὸν πρωρέα μὴ
µόνον αὐτὸν εὔχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τῷ Ἰωνᾷ προσελ-
θόντα, xai τοῦταν εἰς εὐχὰς διεγείρειν᾽ οὕτως ἡ
ἀνάγχη διδάσχει τὰ δέοντα. Καὶ ὅρα, ὅπως εἰ xal
δια βόρους ἐπεχαλοῦντο θεοὺς, ὅμως γνώσιν εἴχον

35 Psal, cj, 8. !?* Türen. i, 17. ** Psal. xxv, 4.

intellectu carens, hic adeo 'formidine et pavore
eruditur, et intelligens redditur, ut prorz obser-
vator, non ipse tantummodo preces fundat, verum
Jonam adiens, eum etiam ad precandum excitet :
adeo necessitas, quid deceat, belle docet. Observa
hic. quod etiamsi varios dcos iavocaveriut, eau

3! Thren. 1,20.

Varie lectiones οἱ nota.

(96) Συνεπαίρεσθαι, Cod. Ven.

923

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEP. 921

Iamen cognitionem habuerint, ununresse quempiam A τοῦ ἕνα θεὸν εἶναι τὸν µοίζω πάντων, Οὐ γὰρ εἶπεν,

Deum, cisteris omnibus majorem praestantiereuque.
Non enim diíx&, Ut servent nos dii, sed, Deus ; vel
quod anum existimaverint, Jona cnm omnibus illis
peculiarem suum Dewm adorante, atque. unum
ferlasse ες muhRie ir 1385 suxiliaem vocaveriot
«ni eos exaudiret. ae incolumes eonservare posset,
forsan Neptunum, vel Nerea, seu Thetin, seu alium
quempiam marinum deum juxta. Greeum errerem.

Vens. 7. Dizit porro quilibet ad premium suum :

Agite, faciamus sortes. Et ceoid&t sors sttper Jonam.
Obtemperavit Jenas prer:e obsertatori, et oravit.
Qusnquam enhn Bee Scripturx non. expresserit,
intelligitur tamen : quando. reque, quod e somno
surrezerit, indiesvit, nemo tamen ambigit. ipsum
exspergefactum surrexisse. Λι precibus suis ad
Deum fusis, non est exauditus. Neque enim par etat
inobedientem Deo, exauditum iri. Jam et fuga ejus
a Deo fiduciam ad Deum ademerat. Cum igitur
suxiBa ex precibus vana tum dijudicarentur, ad
sortem confugiunt, cui gentes assueverant. Noverant
enim naturse quodam ductu, peccantibus esse ad-
jectam penam, ac digna nos ob peccata nostra
supplicia ferre, nec hujusmodi expertia esse curse
Dei : preinde credebant (99) quod Providentia illa
per sortis jactum — manifestaret sibi auctorem,
jwnque hoc arbitrabantur, quod quem fortuita sers
prebasset, vel etiain prodidisset, apprehendendum,
ceu sortis oraculo expetitàm. Ceterum nos. intel-

"Onus; σώσωσιν ἡμᾶς ol Osot, ἀλλ’, Ὁ θαὺς, ὅτι ἕνα (97)
ἑνόμιδον’ xal τοῦ Ἰωνᾶ μετὰ πάντων εὐχομένω
τῷ olxzlip 8e, ἕνα τινὰ ἴσως ἐκ τῶν πολλῶν εἰς
βρήθειαν χαλουμένων ἁπανούσαντα, δυνηθΏναι σῶσαι

αὐτοὺς, τυχὸν τοῦκον ὄντα ΒΠοσειδῶνα, d ww Νηρέα,

ἃ τὴν θέτιν, fj ἄλλαν τινὰ τοιοῦτον ἔνάλιον δαίμονα

: xatà τὴν Ἑλληνιχὴν πλάνην,

Καὶ εἶπεν ἕχαστος πρὸς τὸκ πλησίον αὐτοῦ'
Δεῦτε, βάξωμεν τοὺς κ.1ήρους (98). Kal ἔπε-
ew ὁ xAnpoc ἐπὶ "Iux&r. Ὑπήχουσε μὲν 3» ὁ Ἰω-
νᾶς τῷ πρωρεῖ, καὶ ηὔξατο. Eb γὰρ xoi μὴ cim
touto ἡ Γραφὴ, ἀλλ' οὖν νοεῖται " ὅπου γε ὅτι οὐδὲ
ἀνέστη ἐχ ταῦ ὕπνου εἶπεν, ὅμως οὐδεὶς ἀμφιθάλιει

B Ιναστῆναι αὐτόν. Εὐξάμενας δὲ, οὖχ εἰσηχαύσθη:

οὐδὲ γὰρ ἣν εἰκὸς τὸν παρήχοον ἀχουαθῆναι. "AXI
ἡ φυγὴ τὴν πρὺς 86)». αὑτοῦ παῤῥησίαν ἀφαιρεῖται.
Ἐπεὶ οὖν ἀπὸ τῶν εὐχῶν ἡ βοῄθεια xov], ἀπηλέχ-
χετοι ἐπὶ τὸν χλῆρον χαταφεύγαυσιν, ὃ τοῖς ἐθνικοῖς
σύνηθες. "Hóscav Τὰρ φυσιχῶς, ὥς ἔστι τοῖς ἅμα,-
τάνουσιν ἐπικειμένη ποιὴ, xal δίχας τιεννύομεν
ἀξίας ὧν ἁμαρτάνομεν, xàl οὐκ ἀπρονόητα τὰ τῇδε.
Ad χαὶ ἐπίστευον, ὡς ἡ Πράνοια, διὰ τοῦ χλήρο
γνωρίσει αὐτοῖς τὸ αἴτιον. θὰ γὰρ 8b τοῦτο ᾧοντο,
ὅτι αυντυχικῶς ὁ χλῆρος ὑποδείξει αὐτοὶ, τὸν ἆμαρ-
τάνοντα. Mh μέντοι ὁ ἀκούων, ὅτι παρ᾽ ἐχείνοις ὁ
χλῆρας εὐδοχίμησε, δεζάσθω ἤδη ὡς ἐφειμένον τὸ
τοῦ χλήρου χρῆμα. Αλλ ἐννοείτω ὅτι ὁ θεὺς ἕχαστον

ligawus, quod Deus quemlibet a proprii&, 4 do- (; ἀπὸ τῶν οἰχείων, καὶ συμφύλων, xa γνωρίµων αὖ-

mésfTcis, a contribulibus, cognatis et cognitis, ad. sq
addueat : perinde ac tenemus Magos stella duetu
perductos ad cunas Christi, et Azotios. in Veteri
Testamento per symbolum boum arcam perferen-
tium tandem servatos, eum quid in posterum. (leri
vellet, subindicasset, Sic Dominus noster repertis
piscatoribus, Agite, inquit, sequimini me, faciam ex
vobis piscalores hominum ** : consuetum ipeis no-
men pratendens. Cum igitur maulis consuetum
csset eeu ethnicis sortiri, condescendens et con-
sentiens ipsis Ueus, per minime obseurum ipsis
indicium, tempestatis ipsis auctorem, potum τοὰ-
didit. Preterea sortem non esse Spiritualem rem,
apostoli indicant, qui sorte, priusquam Spiritu
perfusi essent, usi sunt : post. Spiritus Paracleti
accessionem, haudquaquam sortem admittentes.
Quidam vero neque apostolos tali sorte usos affir-
mant, sed enim divinioribus quibusdam signis
qu:e indicarent eis, quinam a Deo electus esset.

33 Mauh. iv, 19.

τῷ ἑπάγεται ' ὥσπερ τοὺς µάχους δι’ ἁστέρα», xal
τοὺς Αζώτους (1) &v τῇ Παλαιᾷ, διὰ τοῦ συμβόλου
τοῦ ἀπὸ τῶν βοῶν, τῶν τὴν χιδωτὸν διαχομιζουσῶν,
ἐπειδὴ ἐκεῖνος ὑπέδειξε τὰ μέλλοντα περὶ αὐτὸν ἔσε-
σθαι. Οὕτω xal ἁλιεῖς εὑρὼν, Δεῦτε ὁπίσω µου, εἷ-
πε, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, τὸ σὺν-
ηθες αξτοῖς ὑποτείνας ὄνομα. Κάνταῦθα τοίνυν.
ἐπειδὴ σύνηθες ἂν τὸ κληροῦσθαι τοῖς ναυτικοῖς ὡς
ἐθνιχοῖς, συγχαταθαίνων ὁ θεὺς αὐτοῖς διὰ τοῦ ET-
γωσμένου αὐτοῖς συµδόλου, τὸν αἴτιον τοῦ χινδύνου
ἐγνώρισεν. Ἐπεί γε [ Ὅτι δὲ 7 ] ὁ κλῆρος οὗ ανεν-
µατικόν ἐστι, δηλοῦσιν οἱ ἁπόστολοι, ὅτε οὕπω Πνεῦ-
pa παρῆν αὐτοῖς, τότε τῷ χλήρῳ χρησάµενοι t μετὰ
μέντοι τὴν τοῦ Πνεύματος κχάθοδον, οὔδαμου τὸν
χλΏρον παραδεζάµενοι. Καΐτοι γε τοὺς ἁποστόλους
οὐδὲ χλήρῳ τοιούτῳ χρῄσασθαί τινες διισχυρίζανταιε,
ἀλλά τισι θειοτέροις σηµείαις, δηλοῦσιν aütol, τὸν
ὑπὸ θεοῦ ἐχλεγέντα.

Varie lectiones et note.

(97) Deest ἕνα in Cod. Ven. et recte quidem,
ut mihi videtur; delendumque propterea punctum
post ἑνόμιζον, eritque loci hujus sensus : Non enim
dixit, Ut servent nos dii, sed Deus: quia existima-
bant, Jona quoque cum ceteris Deum suum — orante,
unem fortasse aliquem ex multis qui in auxilium vo-
carentur exaudientem, salvare ipsos posse, et hunc
esse [orte Neptunum, vel Nereum. .

(98) Καὶ ἐπιγνῶμεν τίνος Évexa ἡ xaxía αὕτη
ἔστιν ἐν ἡμῖν, xal ἕδαλον κλήρους, el videamus, qua

de causa malum hoc in nobis sit; et miserunt sortem,
Cod. Ven.

(99) Non enim existimabant, sortem temere ac
fortuito subindicaturam delinquentem. Ne itaque pu-
tet quispiam sortis jactum esse licitum, si αρκᾶ eos
in usu fuisse audiat. Sed consideret, Deum irahere
singulos consuesse per ea gp ipsis usitata. sint, fa-
milaria ei cognita, ut Magos per stellas, εἰς. Ex
Cod. Venu.

(!) Ἐξωτιχοὺς, extraneos. Cod, Bav.

925

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. -- CAP. I.

936

Καὶ εἶπον xpóc αὐτόν - Απάγγειλον δὴ "piv, A — Vans. 8. Et dixerunt ad ipsum : Denuntia. nobis,

τίνος ἔνεχεν ἡ xaxla αὕτη ἐν ἡμῖν' tic σου ἡ
ἐργασία ἐστὶ, xal πόθεν» ὄρχῃ, xal ποῦ πορεύῃ,
καὶ àx ποίας χώρας, καὶ ὅκ ποίου JaoU sl σύ;
"Opa βαρδάρους ἀνθρώπους ἐπιειχεῖς. O0 γὰρ ἅμα
τῷ ἐπιγνῶναι τῆς ζάλης αἴτιον τὸν Ἰωνᾶν, ἀγριαί-
vous. πρὸς αὐτὸν, ἀλλ Ἠπίως xal πράως ἑρωτῶσι΄
Τίνος Érsxev ἡ κακία αὕτη; τουτέστιν, Ἡ χάχωσις
αὕτη Ex ποίου ἁμαρτήματος ὑπὸ σοῦ πραχθέντος ἐπ-
ἤλθεν ἡμῖν; Ἐρωτῶσι δὲ, ἵνα µαθόντες, πειράσων-
ta: διορθώσασθαι τὸ ἁμάρτημα, ὡς ἕνεστι. Πννθά-
νονται δὲ χαὶ «(va ἑργασίαν µέτεισι, τουτέστι, ποῖον
ἐπιτήδευμα βίου ἔχει, χαὶ ποίου ἔθνους ἐστὶ, χαὶ τὴν
ὁδ.ν, πόθεν, ποῖ βαδίζει. ὡς ἂν xal ἐχ τοῦ ἐπιτη-
δτύματος αὐτοῦ, xal kx τῶν χοινῶν τοῦ ἔθνους ἐπι-
τηδευµάτων, xai τῆς ὁδοῦ ἣν βαδίζει, τεχμήρωνῖαι
τὸν βίον αὐτοῦ, χαὶ οὕτως ἐξιλεώσονται [[.--αωντ. ]
τὸν θεὺν, (p προσεχεχρούχει. ΄οντο γὰρ, ὅτι τὸν
λελυπημένον ἐπ᾿ αὐτῷ ἐχθεραπεύσαντες δαίμονα,
τυχὸν ὄντα θαλάσσιον, τὴν ἐχ τοῦ χειμῶνος διαφεύ-

ξονται βλάδην. Μιμησώμεθα οὗν τὸ τῶν ἀνδρῶν µέ-

«(tov χαὶ ἐπιειχὰὲς foc, οἱ τὰ κρείττονα ἅπαι-
τούµενοι,

Καὶ εἶπε πρὸς αὑτούς' Δοῦ.ῖος Κυρίου ἑγώ εἷ-
µι, καὶ τὸν Θεὸν (3) εοῦ οὐρανοῦ ἐγὼ σέἐδοµαι,
ὃς ἐποίησε τὴ» θἀ.Ίασσαν καὶ τὴν ξηρά». Ταῦ-
το, Qno, ἐμοὶ ἐπιτήδευμα, καὶ αὕτη µου ἡ ἑργα-

quam ob causam ielhuc mali που apprehenderit.
Que (ua megotiatio est? Es made venis? Et quo
proficisceris ? Et ex qua terra, queve populo tu es? Γη»
tuerebic barbarorum hominum zquitatem. Non enim
statim ut agnoverunt Jonam esse auctorem turbinis
et tempestatis maris, agrestibus ia ipsum moribus
ferebantur, verum blande e( mansuete interro-
gant: Cujus cuuso malum hoc ? 1 86id est, afflictio
ista, ex quo peceato abs te commisso, nos accessit,
super nos venit Τ Percontantur autem, ut ubi didi-
cerint delietum, experiantur expiare et emendare.
Scrutantur autem et quam. operationem exerceat,
hoc est, quale vitz suas studium et artificium ba-
beat, et ex quo gente s ; δὲ viam, unde et quo
vadat, tanquam ex studiis ipsius, et ex communi-
bus gentis morihus vel opificiis, et ex itinere
quod ingreditur, vitam ejus observare queant,
sicque tandem Deum placent, in quem impegerat.
Existhnabant enim quod sí terbatum ab ipso nu-
men, moarimum fortasse, reconeiliassent , hauc
tempestatis ipsi noxam effugere possent. Imitemur
igüur et nos horum nautarum rmansueiwdioem el
witiorem a»imum, si quando excellentiora longe
quam ipsi deposcamus.

VgRs. 9. Qui respondit ipsis : Serena Domini ego
sum, ac Dewn. celi ego. cole, qui fecit mare et ari-
dam. Hoe, inquit, studium, bsec mea negotiatio
est, servire Deo vero, per mea opera et actiones,

σία, τὸ δουλεύειν τῷ ἀληθινῷ Θεῷ διὰ τῶν πράξεων, C. etj Bune ili non ebtemperaverim, et colere ipsum

εἰ χα) νῦν ἠπείθησα αὐτῷ, xai σέδεσθαι αὐτὸν διὰ
τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. Πολλοὶ γὰρ σέδονται μὲν τὸν
ἀληθινὸν θεὸν, ox ciat δὰ δοῦλοι αὐτοῦ, ὡς μὴ τὰ
ἀρεστὰ αὐτῷ ἔργα ποιοῦντες. Táya δὲ χαὶ διὰ τού:
του, xal ποίας χώρας ἑστὶν ἔδειξεν, ὅτι τῆς ἸΊου-
δαίας. Οὐ γὰρ ἄλλο ἔθιος τοῦτον ἑσέδοντο τὺν Θεόν.
Θαύματος δὲ ἄξιως ὁ προφήτης, ὅτι xal θανάτου ἐγ-
iw Ow, χπρύττει τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ, xa τοῖς
ναυτιχοῖς Χχτιασµατολάτραις (O) xai εἰδωλολάτραις
οὖσιν ἁἀποχαλύπτει τὸ μεγαλεῖον αὐτοῦ, Ποιητὴν
πάντων τοῦτον ἁποχαλῶν τοῦ τε οὐρανοῦ xai τῶν
Χχάτω. Διὰ μέντοι τοῦ εἰπεῖν, "Oc ἐποίησε τὴν 0d-
«4ασσαν, δίδωσιν αὐτοῖς συλλαγίσασθαι, ὅτι ἀπειδὴ
τὸν Ποιητὴν θαλάσσης σέδεται, δηλον ὡς πβροσχε-
χρουχὼς αὐτῷ, τὸν χλύδωνα τοῦτον Ίγειρε.

Καὶ ἐφοδήθησα» ol ἄνδρες φόδον µέγαν, καὶ
εἶπον πρὸς αὐτόν. TÜ τοῦζα ἐποίησας; Διότι
ἔγνωσαν οἱ ἄνδρες, ὅτι àx προσώπου Κυρίου ἦν
Φεύγω», ὅτι ἀπήγγει.ΙεΥ αὐτοῖς. Ἐκ τούτου, φησν,
ἔγνωσαν ὅτι φεύγει προσχρούσας τῷ 8sip, ἐκ τοῦ

ἁπαγγεῖλαι αὐτοῖς, ὅτι δοῦλος Κυρίου ἐστίν. Ἔπει-

65 γὰρ εἶπεν, ὅτι τὸν ἀληθινὸν θεὺν σέδεται, συνῆχαν

Oct

vapa6álw- ὥστε δῆλον ὡς προσχέχρουχε τῷ οἱ-

Ἰουδαῖός ἁστιν. Ἰουδαίοις δὲ οὐκ ἑξην ἄλλο-
φύλοις ἐπιμίσγεσθαι, χαὶ πόλεσιν εἰδωλολάτραις

per θά6αι in ipsum. Με quidem οοἰναί Deum,
sed non sum servi ejus, ut qui non faciant opera
ipsi placentia. Per hee autera mox etiam ex quanam
terra sit demonstravit, nimitun: judsea : nec enimalia
gens bunc Deum colebat. Adimiratione autem di-
gnus eat propheta, ut qui morti prexiasus exsistens.
predieet Dei potentiam, et nauticis creaturarum
et idolorum eultoribus revele& magniflcentiam ejus,
Conditorem emnpium ipsum appellans, hoc est, cceli
el eorum quad sub ccelo sunt. Per hoc eniin quod
ait, Qui fecit mare, ansam illis simul przbet ratio-
cinandi, quod, quandoquidem maris Creatorem
colat, planam sil, quod adversus eum impingens,
tempestatem hanc excitarit. κ

VEns. 10. Timuerunt itaque pavore magno con-
territi, dicentes ad ipsum ς Cur hoc fecisti? Gogno-
verunt enim viri, quod α facie Domini fugeret,
quoniam denuntiaverat eis. Ex hoc, inquit, agnove-
runt quod adversus Deum delipquens, a conspectu
ejus fugeret, quod conflteretur ipsis sorvum Dei
sé esse. Simul atque enim dixisset, quod verum
Deum colat, intellexerunt eum Judzum esse. Ju-
dais autem non licebat exteris et alienigenis ad-
miscere 6686, neque applicare se urbibus idolorum

Varie lectiones et nola.
(9) Κύριν τὸν θεὸν, Dominum | Deum, Cod. Bav.

(5) Κοσµολάτραις, nindi cultoribus, Cod. Bav.

e

9?]

suum deliquisset. Fortasse etiam cogitarunt, quod
vitam, qus in lege prowscribatur declinans, ac
Grecorum moribus sese admovens, fugiat a facie
Judzorum Dei. Terrefacti sunt igitur, quandoquidem
orbitrareutur. potentem — illum Deum esse, e cujus
manibus quisquara evadere non posset : juxta me-
Luentes, ne uua cum transfuga isto intereant. Porro
quod non liceret. Jud:zis decreto 187 legis sua
gentibus adjungere sese, ex Veteri Testamento con-
618, tumcx Evangelio quoque. Dicente eniin Domino

Judais, (uo ego vado, vos venire non potestis * :..

ο--

imprudenter : Quonam iturus
ubi nos eum non inveuiemus? numquid ad
dispersionem Gracorum. iturus. est , et docturus
Grecos?

respondebant illi
esl,

Vgns. 481. Dixerunt αά ipsum ; Quid faciemus
tecum, ut cesset a nobis mare? Ut hic demirari di-
gnum est, nauticorum hominum mansuectos οἱ
mites adeo mores, Neque enim insurrexerunt in
ipsum, neque dixerunt : O sceleste et omnium sce-
leratissime, propter te peribimus, — Sed ipsum ju-
dicem faciunt, ut pronuntiet quid secum faciendum
8:t. Sive ergo antea clementes adeo exstiterunt et
€quabiles, digni sunt quos :mulemur : sive pr
pavore ad mansuetudinem translati sunt, vel sic
eGain imitandi sunt : ubi szpenumero nos in ea
lamitates incidentes plane efferamur, nedum ad-
versum calamitatum auetores solus, verum et
contra ipsos familiarissimos nostros in calamitati-
bus consolatores. Proinde nautz illi tales sunt. At
sententias suas partiuntur : nec enim audent morti
"djudicare, maxime cum servum eum esse Juilzo-
ru: Dei audivissent. (llorribilis autem ille Deus
jam olim ipsis ex fama innotnerat), nee rursum
praesens periculum despicere possunt, quare ipsum
ceu Dei servum hortantur dicere quid oporteat
secum agi. Perspicuum enim videbatur cis. quod
minime ignoraret ejus mali medicinam.

Nam mare ibat, εί excitabat vehementius tempe-
statem. Post sortem, inquit, vehementior impetuo-
siofque tempestas exorta. est. Mare euim ibat, hoc
est, plus. agitabatur et intumesccbat. Quzdam hic
exemplaria pro Ibat, Adinodum concitabatur, ha-

bent, hoc est, horrendum strepebat, tremendum D

murmur edebat, quasi fluctus inter sc mutuo navi
illisi essent : atque hi post. sortitionem magis tu-
multuati sunt, Deo palam indicante, per quem tsta
provenerit afflictio.

Vens. 12. Et ait Jonas. ad. ipsos : Tollite me et
injicite in mare, tum cessabit mare, vosque deseret.
Cognovi enim ego, quod meá causa tempestas illa
MGgna vos petiverit. Talem sese gerit bonis consi-

lii praedita anima. Cognito peccato suo, rubore

*3 Joan. xut, 93.

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.
' ultricibus; perspicuum itaque erat quod in Deum A χείῳ Oed. Táya δὲ ὑπὲλ

92
a 60v ὅτι καὶ τὴν Ev νόμῳ
παραιτεῖται ζωῆν, xa* τοῖς Ἑλλήνων ἔθεσιν ἐπιὸι-
δοὺς ἑαυτὸν, φεύγει ix προσώπου τοῦ τῶν Ἰουδαίω
G:53. AU ἐφρθήθησαν, μὴ ὡς τοῦ θεοῦ τούτου
δυνατοῦ ὄντος val ἀναποδράστου, xal αὐτοὶ τῷ τού-
του δραπένῃ συναπόλωνται. Ὅτι δὲ Ἰουδαίοις Ee
νόµου ἐδόχκει τὸ Ἕλλησε µίσγεσθαι, δῆλον uiv àz
τῆς Παλαιᾶς δήπου, δῆλον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Εὐαγτε-
iss. Φάσχηντος γὰρ τοῦ Κυρίου τοῖς Ἰουδαίοις"
"Όπου ἐγὼ ὑπά]ω, ὑμεῖςο οὐ δύνασθε ἐ.θεῖν,
ἔλεγον ἐχεῖνοι ἀνοήτως, Ποῦ μέ.Ίλει οὗτος πο-
ρεύεσθαι, ὅτι ἡμεῖς οὐχ εὑρήσομεν αὐτόν; μὴ
εἰς civ διασπορὰν τῶν Ε.Ι 1ἠνων μέλ.1ει πορεὺε.
cJat, καὶ διδάσχειν τοὺς "Ε.11Ίηνας;

^

Καὶ εἶπον πρὲς αὐτόν ' Τί ποιήσοµε» xal κο-
πάσει ἡ θάλασσα de^ ἡμῶν; Καὶ ἔτι θαυμάσαι
ἄςιον τὸ τῶν ναντιχῶν τούτων ἀνθρώπων ἴθος,
fuspov οὕτω xal πρᾶον bv. OO γὰρ ἐπενέθηται
αὐτῷ, οὐδ εἶπον' Ὢ μιαρὲ xol παµµίαρε, διὰ σὲ
ἀπολούμεία. ἀλλ αὑτὸν ποιοῦνται τοῦ Ez αὐτῷ
ποιητέου χριτήν. Εἴτε οὖν xai πρότερον οὕτως ἔσαν
ἐπιξιχεῖς, άξιος ἠλωτοι ' εἴτε ὑπὸ τοῦ φόδου πῃς
t) πραῦτερον µετεπλάσθησαν, xat οὕτω μιμητέοι’
ὅπου ΥΕ πολλάχις ἡμεῖς, συμφοραῖς περιπεσόνγ
τες, ἐκθηριούμεθα, οὗ πρὺς τοὺς αἰτίους pw;
τῶν συομφορῶνι, ἀλλ fim χαὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς cl-
κειοτάτους, xal τῶν συμφορῶν παρακλήτορας. Οὐ-

6 χουν ἐχεῖνοι τοιοῦτοι" ἀλλὰ τὰς γνώµας µερίνοντα!,

οὔτε χαταφηφίσασθαι αὐτοῦ θάνατον ἀποθαβῤῥουσιν,
ἄλλως τε καὶ δοῦλον ἀχούσαντες εἶναι τοῦ Ιουδαίων
8:05 (φοθερὸς δὲ οὗτος αὐτοῖς ἐπεφήμιστο)’ οὔτε τὰ-
λιν τοῦ κχινδύνου χαταφρονΏσαι δύνανται. Διὸ ὡς
θ:οῦ δοῦλον παρακαλοῦσιν αὐτὸν εἰπεῖν, τί δεῖ ἐτ'
αὐτῷ ποιῆησαι’ δῆλον (4) γὰρ ὄντα μηδὲ τὴν ἱατρείτν
τοῦ καχοῦ ἁγνοεῖν.

"οτι ἡ 0d.lucca ἐπορδύετο καὶ ἐξ ήγειρε pa.l-
Aor κ.ύδωνγα. Μετὰ τὸν κχ)τρον σφοδρότερο»,
φησὶν, ὁ χλύδων ἐγένετο. 'Ἡ Ὑὰρ O0d.lacca ἐπο-
ρεύξτο * τουτἑστι, πλέον ἐχινεῖτο xax ὠγχοῦτο. Τινὰ
65 τῶν ἀντιγράφων, ᾿Επωρύετο. ἔχει, ἀντὶ τοῦ.
φοθερὸν fct, ἅτε τῶν κυμάτων ἀλλήλοις χαὶ τῷ
πλοίῳ προσαραττοµένων (9). Ἐγίνετυ δὲ ταῦτα ogo-
δρότερα μετὰ τὸν χλῆρον, τοῦ θεοῦ σαφῶς δεικνὺν-
τος, διὰ τίνα ἡ χάχωσις ἣν.

Kal εἶπεν ᾿]ωνᾶς πρὸς αὐτούς * "Apazé µε, xal
ἐμδά.1ετε εἰς τὴν 0dAuccar, καὶ κοχάσει ἡ θά.
Aacca ἀφ ὑμῶν. Διότι ἔγγων κἀγὼ, ὅτι δι dg
ὁ κύδων οὗτος ὁ μέγας ἐφ᾽ ὑμᾶς. Τοιοῦτόν ἐστυν
εὐγνώμων Φυχἠ. Ἐπιγνοὺς γὰρ ὁ προφήτης τὸ

Yaris lectiones et nota.

(4) A»020v, sertum, Cod: Ven,

(9) Προσαραττόντων, Cod. Ven.

229

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP I.

930

οἰχεῖον ἁμάρτημα, ἑπα: σχύνεται μὲν οἷς ἐἑπλημμέλησς A quidem suffunditur propheta quod deliquerit, uon

apaxoj3a; Goo: εἰδὼς δὲ ὅτι σπείσεται ἡ θά-
λασσα δουλεύουσα τῷ θείῳ προστάγµατι, εἶπερ
"λάθοι τὸν παραχούσαντα θερῦ, καταφηφίζεται τὸν
θάνατον αὐτὸς ἑχυτοῦ. 'AXÀ' οὐχ ἡμεῖς ^ τοιοῦτοί
ποθεν, ἀλλὰ xaX σαφῶς εἰδότες πολλάκις τὰ ἡμαρτιη-

ένα ἡμῖν τιμωρίας ἄδια, ἐπειδάν τινα μαχρὰν xá-
χώσιν ὑποστῶμεν, ὡς ἀναμάρτητοι καταγογγύζομεν
τῆς Ἡρονοίας" τοσούτου δἐοµεν τὴν ἀξίαν ποινην
ἐχυτῶν χαταφηφίἰσασθαι.

Καὶ παρεδιάζογτο οἱ ἄγδρες τοῦ ἐπιστρέψαι
εἰς τὴν γῆν, xal οὖκ ἠδύναντο, ὅτι ἡ 0dAacca
ἑλορεύετο καὶ ἑξηγείρετο uaAAor àx' αὐτοὺς, xal
ἀγεθόησαν πρὸς Κύριο», xal εἶπον ' Μηδαμᾶς,
Κύριε, ἀπο.Ίώμεθα ἔνεχεν τῆς γυχῆς τοῦ ἀνθρώ-

morem gerens Deo : non ignorans (6) autem quod

| 3nare obtemperet, serviens divino mandato, si quod

acceperit, sc ipsum inobedientem Deo morte con-
demnat. Atqui nos haudquaquam tales sumus, qain
potius aperte palam scientes crebro peccata nostra
suppliciis digna, ubi magnam eliquam afflictionem
sustinuerimus, adversus Dei providentiam murmu-
ramus tanquain impeceabiles essemus, tantum ab-
est, ut digna nos poena condemnemus. |
188 Vins. 15, 14. Et vi conabaniur naut ad ter-
ram appellere navem,ei non potuerunt. Mare enim ibat,
et excitlabatur magis super ipsos. Et clamawerunt ad
Dominum οί dixerunt : Nequaquam , Domine, per-
eamus, propter animam hominis hujus, et ne des

που τούτου, xal μὴ δῷς àg' ἡμᾶς αἷμα δίκαιον ' p super nos sanguinem justum. Quoniam tu, Domine,

διότι dv, Κύριε, ὃν τρόπον ὁδού.ου πεποίηκας.
Φ,λανθρωπότατοι xaX χρηστοήθεις, ὡς εἴπομεν, οἱ
ἄνδρες οὗτοι. Καὶ γὰρ τοῦ Ἰωνᾶ ἑαυτὸν ἑχδόντος εἰς
θάνατον, οὗτο: xa ἔτι προαθιάζονἑαι πρὸς τὴν γῆν
κατᾶραι ταῖς χώπαις χρώμενοι, ἀλλ' ἣν αὐτοῖς ὁ
πόπος χενός. Ἡ γὰρ θάλασσα μᾶλλον ἐπηγείρετο, xal
οὐδὲ οὕτως ποιοῦσί τι χατὰ τοῦ πρὀφήτον, χα[τοι τὸ
δίχαιον ἔχοντες, ὡς αὐτοῦ ἑαυτὸν χκαταχρίναντος.
Ἰλλλὰ καὶ τὸ ὅλως ὑπηρετεῖν τοιαῦτα τῇ ἐχείνου
βουλΆ, Φφονιχὸν «χρίνουσι. Διὸ προηγουμένως μὲν
εὔχονται ῥυσθῆναι ἀπὸ τοῦ κλύδωνος, χαὶ μὴ
ἀπολέσθαι ἕνεχεν τοῦ περιποιεῖσθαι τὴν φυχὴν τοῦ
προφἠτου, ἀλλὰ συγχωρηθῆναι xal αὐτὸν ζῆν χαὶ
αὐτούς. El ὃ) ἀναγκαῖον, φησὶν, ἔστι, τοῦτον θανεῖν,

ut voluisti, sic egisti. llumanissimi, et mansuetissi-
morum morum homines ilii, ut diximus. Etenim
Jonam, qui seipse in mortem tradiderat, adhuc ad
lerram remigio usi, traducere moliuntur; atenim
nequicquam laborabant. Nam mare velementiue
crescebat excitabaturque. Neque sic tamen quid-
quam adversus prophetam aggrediuptur, cum id
jure possent, simul atque s&eipse condemnarat :
verum omnino tali ejus voluntati obsecundare,
sanguinolentum judicant ac cedem spirans :
propterea in pracedentibus precantur, ut a tem-
pestate illa et commoto mari liberentur, neque
pereant eo quod foverint. animam propheta, sed
concedat Deus eum, sescque vivere. Sin autem

μτδαμῶς ἐφ᾽ ἡμᾶς αἷμα δίκαιον, τουτέστι, τὸ αἷμα C necessarium est hunc mori, nequaquam super nos

αὐτοῦ, μἣ εἰς χατάχρισιν ἡμῶν ποιῖσῃς Ὑενέσθαι,
δίχαιον ὃν, ὡς δούλου σου. OD γὰρ ὡς φονικοὶ τοῦ”
τον θανατοῦμεν, ἀλλὰ τῷ αῷ ὑπηρετούμενοι βουλή-
ματι; σὺ γὰρ, ὦ; ἠθούλου, πεποίηκας ταῦτα. "Opa
δὲ τοὺς Ἡαρδάρους, πῶς οὗ λογοπραχοῦσι' Πῶς
ταῦτα Ὑίνονται ; dpa µιαιφόνος οὗτος ὁ Θεός; ρα
αἱμοχαρής; Αλλά τὴν τοῦ θεοῦ βουλῆν στέργουσι,
xai προσχυνοῦσι, μὴ περιεργαζόµενοι τὰς αἰτίας
τῶν γινοµένων.

voluntatem aimplexantur, diligunt et venerantur, non

fiant.

Καὶ E£Au6ov τὺν Ιωνᾶν, καὶ É6adoy αὑτὸν εἰς
civ θά.ασσαν, xal ἔστι ἡ θάλασσα ἐν τοῦ cá
Jov αὐτῆς ' καὶ ἐφοθήθησαν οἱ ávópsc φόδῳ µε-
yü.kp τὸν Κύριον, καὶ ἔθυσαν θυσίαν τῷ Κυρίῳ,
xal svD£arcro εὐχάς. Μόχις ποτὲ ἐπιτολμῶσιτῷ ἔργῳ,
xai εὐθὺς ἡ θάλασσα γαληνιᾷ * οἱ δὲ, ἐπιγινώσχουσι
τὸν K ύριον τελεώτερον f] πρόσθεν, xat φοβοῦνται αὖ-
τὸν οὐ μικρῶς, ὡς ἁδιάφυχτον (1) ὄντα δηλαδη, xal
εἰδότα σφοδρῶς τοῖς πρὸς αὐτὸν ἁμαρτάνουσιν ix-
εξέρχεσθαι. Καὶ τὰ μὲν τῶν εἰς θείαν τιμὴ» φερόντων
ιτοέησαν . Ἔθυσαν γὰρ, qnot, θυσίας ' ἴσως xat sl
div γην ἀποδεθηκότες * παρεῖχε Υὰρ ἡ θάλασσα. HÜ-
"^u? co δὲ εὐχὰς, τουτέστιν, ὑπέσχοντοτάδε τινὰ ποιή-

)

sanguinem justum, hoc est, sanguinem ejus, ne ad
condemnationem, precamur, nostram, sanguinem
illum justum, ceu servi tui, cedere facias. Non enim
hunc tanquam latrones, aut sanguinolenti homi-
cid occidimus, verum tue obsequentes volun-
tati. Tu enim ut voluisti, sic fecisti hac. llic Dar-
baros contemplare, quomodo non contra hec
ogganniant : [gitur cruentus et sanguiuis avidus
ille Deus est ?* sanguine igitur gaudet? verum Dei
curiose indagantes causam, cur ista sic

Vrns. 15, 16. Acceperuntque Jonam εἰ injecerunt
ipsum in mare, et stetit mare a commotlione sua. Àc
timuerunt viri timore magno Dominum , et sacrifi-
carunt sacrificia Domino, et voverunt vota. Vix
tandetn sudent opus aggredi, quo peracto, statim

D iranquillum mare redditur. llli vero cognoscunt

Dominum perfectius quam antehac: nec. parum
ipsum metuunt, ut cui sese nenio subducere queat,
qui acriter in ipsum peccantes adoriri possit : ac
que ad divinum cultum pertinent, exhibuerunt.
Sacrificarunt enim sacrificia, fors ubi in. terram
appulsi fuere : destiterat enim szevitia maris. Vove-
runt autem et vota, hoc est, promiserunt se talia

Varie lectiones et note.

(8) Non ignorans aulem mare placidum iri [actum
iwino serviens mandato, si Ivo non. obedientem ac-

cipiat, elc.
(7) Διάφευκτον, Cod. Bav.

931

THEOPHYLACTI BUT.GARTE ARCHTEP.

9»

quedsm et talia factaros, ubi in patriam remea- Ά σειντοχὸν, εἰτῆς πατρίδος ἐπιθαζεν. Οὕτως ἐδελτιώθς.

verint. Bac vatione illi ia melius permutati. sunt.
Et qui antea quisque pre sese multos putabant esse
4eos, tempote metes maris, nune unum agnoscer-
tes, domipautem petentice maris, concussionemque
fuctoum ejus pacantem, ipsi sacram faciant, et
vota edant. Viden' hie divinam dispensationem at-
que consilium? Fugit Jonas ut ne serventur Ni-
mexitse, δὲ ecce servantur nautici, dein et (8) ipse,
el exuberantiss $89 bonum perficitmr. Sic et
nostris divina Providentia delictis ad boma usa
est.
CAPUT 1i.

γεης. 4. Et imperavit Deus bulente magne. devo-

vare domam. Eratqie Jonas im alvo θαΐοπα tres dies

46 tres noctes, — Imperavit, toc est, voluit a ceto D

devorari prophetam. Non enim quemadmodum
hominibes ant angels precipit Deus, in mentem
ipeis insonans, quid agendum sit, sic ceto jam
nunc demandavit; sed velle a3iquid Beum, lex est
et mandotum necessario complendum. Atque hic
obedientize modus est inexplicabilis quidem nobis,
ipsi vero cognitus. Devoratlur ergo a ceto Jonas,
*resque dies ac tottdem noctes in eo permanet va-
tes : qux: res oimmem excedere fidem audientibus
videtar, maxime iis qui ος Grecorum scholis, sa-
pienteque doctrina ad hanc historiam accedunt,
Quos equidem uon satis demirari possum, quf βαι
quod hzc von intelligant, cum suis ipsorum alis
capiantur. Apud ipsos enim nonnihil tale de Her-
cule narratur, nene quod et. ipse a balaena devo-
ratus, ineolumis remanserit, nisi quod tantum-
modo depilatus redierit, idque ob ingenitam οἱ
internam bellus caliditatem. Anf igitur nostra
suscipiant, att sua rejiciant. Atqui cum non opor-
teat à Graecarum fabularum putredine, nosUuz ve-
riats soliditatem commendare, cogitandum pri-
mum, Beo volente el przcipiente nihil non fleri
posse. Deinde hie consideranda sunt, qus& circa in
utero materno fetum miranda contingant, ubi
fetus naturali quidem innatat humiditati, estque
veluti absorptus et obrutus pregnantis alvo, vivit
tamen et conservatur, Dei humanmnm ingenii ca-
ptum excedente nuiu et consilio. Neque enim ulla

σαν. Καὶ ol πολλοὺς πρότερον νοµίξοντες θεοὺς, xal
Έχαστος kv τῷ καιρῷ τοῦ χλύδωνος, vuv ἕνα ἐπιγνή-
τες τὸν δεσπόζοντα τοῦ χράτους τῖς θαλάσσης, xo)
τὸν σάλον τῶν χυµάτων αὐτῆς καταπραῦνοντα'
αὐτῷ καὶ θύουσι, xal τὰς ὑποσχέσεις ποιοῦνται. Ὁρᾶς
τὰς θείας οἰκανομίας; Έφυγεν 6 Ἰωνᾶς, ἵνα μὴ
σωβῶσιν οἱ Νινευῖται, xa ἱἰδοὺ σώζονται οἱ veuto,
ἔπειτα xÀXxclvog, xdi πλεῖον τὸ ἀγαθὸν ἵίνεται.

Οὕτως ἡ Πρόνοια xai «olg ἡμετέροις ἁμαρεήμασι
πρὸς ἀγαθὸν ἀποχέχρησαι,

ΚΕΦΛΛ. B.
. Kal προσέταξε Κύριος χἦτει μεγά Aq xatazuir
τὸν ᾿]ωνᾶν "καὶ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ χοιᾶίᾳ τοῦ xij-
τους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς γύκτας. Τὸ, Προσέτα-
£sv, ἀντὶ τοῦ, Ἰθέλῃησεν ὑπὸ χήτους καταπούτνει
τὸν προφήτην ' καὶ γέγονε τοῦτο, OO. yàp ὥστερ
ἀνθρώποις Ἡ ἀγγέλοις ἑντέλλεται θεὸς, εἰς vow
αὐτοῖς ἑνηχῶν τὸ πρακτέον, οὕτω καὶ τῷ χῄτει Ev
ετείλατο * ἀλλά τὸ θελῃσαί τι θεὸν, νόμος Eat) καὶ
πρόσταγμα, ἀναγχαίως ἀποπληυφούμενον. Καὶ às2-
ῥητος ἡμῖν ὃ τῆς ὑπακοῆς τρόπος * αὐτῷ δ' o»
ἐγνωσμένος. Καταπίνεται οὖν ὁ προφήτης ὑπὸ τοῦ
χΆτους, οὐδὲν ἡδιχημένος ἐν τῇ χαταπόσει’ χαὶ
διαγίνεται Ev τῇ τοῦ ζώου χοιλίᾳ τρεῖς ἡμέρας xal
«pil; νύκεας * ὃ πέρα πάσης πίστεως δοχεῖ τοῖς ἀχεύ-
ουσι, χαὶ μάλιστα τοῖς ἐξ Ἑλληνικῶν ὠρμημένας
παραχοναµάτων * el xal θαυμάζω πῶς οὗ συνοῦσω
αὐτοὶ, τοῖς σφῶν αὐτῶν πτεροῖς ἁλισχόμενοι, "Ec:
γὰρ καὶ παρ᾽ αὐτοῖς τι τοιοῦτον περὶ Ἱραχκλέος ἆκ--
γάµενον, ὡς her καταποθέντος, εἶτα ἑκδοθέντος
ῥλωθήτου μὲν τ' ἄλλα πάντα, τὰς δὲ τρίχας poss;
ἀποθδαλόντος, καὶ ταῦτα, τῇ ἐμφύτῳ τοῦ ζώσν θερµέ-
«ne. "H γοῦν καὶ τὰ ἡμέτερα παραδέξονται, ἡ καὶ
σὰ οἰχεῖα συναθετίσουαιν, Ἐπεὶ δὲ δεῖ μὴ ἀπὸ τίς
τῶν παρ) ἐχείνοις μύθων σαθρότητος thv τῆς ἡμετέ-
pec ἀληθείας στεῤῥότητα συνιστᾷν, ἑννοητέον, ὅτι
πρῶτον μὲν, τί οὐκ ἂν γένοιτο, Θεον βουλοµένου ;
Ἔπειτα καὶ τὰ περὶ τὸ ἔμθρνον θανματονργούμενα
σχοπητέον, ὃ ὑγρότητι μὲν ἐννήχεται τῇ φυσυκῇ *
κατέχωσται (9) δὲ ὥσπερ τῇ τῆς χυοφορούσης vr-
δὐῖ * (fj δὶ ὅμως xal σώζεται τοῖς τοῦ Βεοῦ παρα C-
ξως τιθηνούμενον νεύµασι. Καὶ λόγος μὲν οὐδεὶς

humana ratio ista percipere potest, eredil tameu, D ἀνθρώπινας τούνων ἀφιχνεῖται πιστεύεται δὲ, ὡς

ut quz ubique conspiciantur ita sese babere, reque
ipsa rata sint et indubitata. Proinde neque Jouz
eventui fides detrectanda est, yerum enimvero, ita
factum ut Scriptura nobis tradit, citra ambiguita-
lem Credendum : estque in majoris adeoque divi-
nioris sacramenti vel arcani figuram suscipiendum.
Fugit eniin et huinana. natura a facie Domini per
Inobedientiam, et occultata est, ne videretur, ut
ideo Adamum Deus vocaverit : ᾖδί es** ? quo te

** Gen. ui, 9.

καθ᾽ ἑκάστην ὀρώμενα, xal τῇ ἔνεργείᾳ πιστούµενα.
Οὐ τοίνυν οὐδὲ τοῖς χατὰ τὸν Ἰωνᾶν ἁπιστητές,,
ἀλλὰ xal γενέσθαι ταῦτα πιστεντέον, καὶ εἰς τύπον
μνστηρίον μείζονος καὶ θειοτέρον παμαδεχτέον.
Ἔφευγε μὲν γὰρ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀπὸ προσώκο
Κυρίου, διὰ τὴν παρακοὴν, καὶ ἀπεχρύδη (10) ἀτ'
αὐτοῦ, ὥστε ἀκοῦσαι Ἀδὰμ, κοῦ sl; Απέῤῥενε
δὲ ἑευτὴν τῇ τοῦ βίου ταύτου θαλάσσῃ, sXobo χρω-
µένη τῷ σώμας:, ip xal τὸ ναῦλον δέδωχε, εν ὑπ-

Varie lectiones et nota».

(8) Etiam illi. Ex Cod. Βαν. Catternu Lonicerus
legisse videtur χἀχεῖνο;, εἰ ille, ut in Cod. Ven.

(9) Καταχεχώρισται, Cod. Ven, —
(10) ᾽Απεκρούσθη, Cod. Ven.

933

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP. I.

831

Ὡρεσίαν δηλαδλ, ἣν ὑπηρέτει αὐτῷ, πρόνοιαν αὑτοῦ A proripuisti? Injecitque ipsam vitse hujus mari,

εἰς πᾶδαν ποιουµένη ἐπιθυμίαν. Tov οὖν ανευµά-
των τῆς πονηρίας ταραττόντων τὴν θάλασσαν, τὰ
χύματα τῶν ἢδονῶν ἑπανίσταντο, καὶ κατεθάπτιζον
τὸ σῶμα σὺν τῇ φυχῇ. "Hv οὖν ἀναγχαῖον θανεῖν
τινα τῶν ἐν τῷ πλοίῳ, τῷ σώματι δηλαδὶ λέγω. Ὁ
οὖν τὴν φύσιν ἡμῶν ἑνδυσάμενος Κύριος, καὶ εἷς
ἐξ ἡμῶν γεγονὼς, χαὶ εἰς τὸ πλοῖον ἡμῶν εἰσελθῶὼν,
τουτέστε, τὸ σώμα τῆς ταπεινώσεως φορέσας, xal
σχηνώσας ἓν ἡμῖν, ἓν ὁμοιώματι ααρχὸς ἁμαρτίας (11),
ἀποθνῄσχει κατὰ κχλῆρον, πουτέστι, κατὰ προορν-
G 25v, ὃν προὠρισεν ὁ Πατ]ρ, ἁποχλτρώσας xal προ-
θέµενος πρὺ πάντων τῶν αξώνων τὸ ὑπλὶρ ἡμῶν
ἀποθανεῖν τὸν αὑτοῦ ΥΒν, ὡς ὁ Πέτρος λέγει xal
Παῦλος. Καὶ ὅρα". Ἰωνᾶς ἑρμηνεύεται, 'Υψίστου
πονοῦ ντος, Ἡ «εριστερά. Ὁ γοῖν Ὕψιστος ànó-
νησὲν ὑπὲρ ἡμῶν πόνους, xal ὑπὲρ ἡμῶν ὁδυνᾶ-
ται (12): ἑχὼν μὲν, οὐ μὴν ἁποσφάττει ἑαυτὸν,
ἀλλὰ διὰ χειρῶν ἀνόμων προσπήγννται τῷ σταυρῷ;»
ὥσπερ χαὶ Ἰωνᾶς, xaivot αὐτὸς ἑαυτῷ χαταφηφισά-
µενος θάνατον, οὗ ῥίπτει ἑαυτὸν, ἀλλὰ ῥίπτεται *
διδάσχοντος xal ἡμᾶς τοῦ λόχου, μὴ ῥιψοκινδυνεῖν,
μηδὲ τοῖς θανάτοις περιπίπτειν παραθολώτερον.
Θανόντος οὖν Χριστοῦ, xal τῷ χήτει τῷ παμφάγψ
παραδοθἑντος, τὰ μὲν πνεύματα τῆς πονηρίας ἐχό-
«act, τὰ δὲ χύματα τῶν ἡδονῶν κατεστορέσθη, xal
γαλήνη πᾶσα xa εἰρήνη τῷ βίῳ ἐνεπολιτεύθη, καὶ
ταῖς φυχαῖς καὶ τοῖς σώμασι, χαθὰ xai αὐτὸς ἔλε-
γεν Εἱρήνην ἀκρίημι ὑμίν' χαὶ αὖθις &vactác,

corpore navis loto usam, cwj et naulam dedit,
ministerium videlicet, que ipsi obsecuta est, e«-
ram ejes et providentiam ad omaem eupiditatem
faciens. Ventis gitur et spiritibas nequitiz, mare
ἱρίαο turbontibus, fluctus voleptatum | insurreze-
funi, corpusque una eum animo merserunt. Ne-
cessarium igitur fuit, mertem ob»re quempiam ex
iis qui in eo navigio 190 erant : corpore dico.
Proinde naturam nostram isadunens Dominus, unus
ex nobis factus, e4 navim nostram ingressus, hoc
£st, corpus humile ferens, et iuter. nos demorans,
in similitudine carnis peccati, moritur per sortem,
hocest, juxta prssdefinitionem quam pradetinivit
stique decrevit Pater : qui hoe sortitus est, atque

B anite emno zvum, ame cuncta exeula decrevit,

constituit, proposuit, ui Filins ille suus pro nobis
morerentur, perinde ac Petrus οἱ Paulus dicunt.
Animadvertite hic Josse nomen, si interpreteris,
valere, Altissimo (laboranie, vcl. columbam signili-
eare. Altissimus igitur pre nobis laboribus defati-
gatus est, «δὲ pro nobix luget, angiter, dolet, vo-
luntarius quidem. Nec tamen sese ipse jegelat,
verum per manus iniquorum afügHur cruci,
quemadmodum et ὅθμαδ, qui etiani seipsum a
anortew condemmaret, non lamen. scipsum proji-
cit, sed projicitur : docente nos hoc verbo, ne nes
temere im pericula eonjiciamus, weve incawte et
stolide in mortes ineidamus. Mortuo itaque Chri.

Εἱρήνη ὑμῖν, τοῖ μαθηταῖς προσεφώνησε. Kal( sto, ac omnia deglutienti balense tradito, spiritua -

ἄλλως δέ qaci τινες, τὸν μὲν προφήτην, τύπον
Χριστοῦ" vb πλοῖον, τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς ' τὸν
πρωρέα, τοῦ Μωσέως * τοὺς ναύτας, τῶν προφητῶν'
τὴν θάλασσαν, τῶν παθῶν, ἃ παρ) ἡμῶν ὑπῆρχε
χρεωστούµενα τὸν χλῆραν, τῆς βουλῆς τοῦ Πατρὺς,
καθ ἣν ὁ Χριστὸς εἰς τὴν θάλασσαν τῶν παθηµά-
των ῥίπτεται, καὶ εἰ, τὴν χοιλίαν τοῦ μεγάλου
κήτους τοῦ θανάτου εἰσέρχεται’ ἔνθα «pel; ἡμέρας
διατρίφας, ἀνέστη, καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἐχήρυξε, τὰ δὲ
μετανοῄσαντα ἐσώθη,

tris, secundum quam Christus ia mare xrumnarum
tis ingreditur, ubi triduvia commoratus resurrexit,
credentes conservati sunt.

Kal προσηύξατο 'lorác πρὸς Κύριο» τὸν θεὸν
αὐτοῦ ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ κχήτους, καὶ εἶπεν.

les nequilise cessarunt, precellse voluptatum pro-
strate. sunt, tranquillitas tota et pax ia vita versata
est, et animis et corporibus, :$que ac 166 dizit :
Pacem selinquo vobis **. Et rursum a resurrectione
discipulis suis salutem impertens : Pax inter vos
sit **, ait. Quin etiam quidam hic inquium pro-
phetam esse figuram Christi, navim esse typum
. judmorum Synagogz, prore observatorem es-e
Mosen, nautas esse prophetas, mare affliction 's
quse a nobis debebantur, sortem volantatem Pa-

przecipitatur, et avum ingentis ceti, hoc. est, «or-

gentibusque Evangelium anununtiavit, ex quibus

Vgns. 2, 3. Et oravit Jonas ad. Dominum Deun
suum ez ventre ceti, dicens : Clamavi in tribulatione

'E6ónca ἐν 0.1γει µου πρὸς Κύριαν τὺν Θεόν D mea ad Dominum Deum meum, et audivit πιο. Ex

pov, καὶ εἰσήκουσέ µου. Ἐκ κοιλίας foy χραν-
γῆς µου ἤχουσας φωνῆς µου. Οὐδὲν ὑπὸ τοῦ
χήτους ἁδικηθεὶς ὁ προφήτης, ἀλλ᾽ ὥσπερ οἴχῳ τῷ
χἠτει χρησάµενος, xal μήτε tb opa λωδτθεὶς,
μήτε τὰς φρένας, αἱἰσθάνεται τῆς τοῦ θεοῦ βοηθείας.
Ox ἀγνοήσας δὲ καὶ ὅτι προσέκρονσεν αὐτῷ kx τοῦ
κατοχνῆσαι th; διαχονίαν, τρέπεται πρὸς εὐχάς
:at ὁ πάλαι év Ἱερουσαλὴμ µόνῃ τὸν Θεὸν ἑναργῶς

*5 Joan. xiv, 21. ** Marc. ix, 49.

ventre. inferni auscultasti clamori vocis mee. Nihil
damni passus a ceto vates, sed veluti pro domo
ceto usus, neque corporis neque mentis jactura
facia, Dei prasentem opem sentit. Non ignorans
autem, quod offenderit Deum per lioc, quod. mini-
sterio legationis noluerit fungi, convertir ad pre-
caüonem. Quique olim in $ola Hierusalem Deum
aperte apparere arbitrabatur, nunc ipsum in alvo

Varite lectiones et nota.

(41) Χωρὶ;ς ἁμαρτίας, sine peccato, Cod. Ven.
(12) Καὶ ὡς περιστερὰ διὰ τὴν ἁκακίαν, ἀκάχως

ὑπαμένει τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν πόνους, xal περὶ ἡμῶν
ὀδυνᾶται, Cod. Yen.

v

955

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHTEP. 036

*

Celi presentem reperit, gratiasque agit illi quod A ἐπιφαίνεσθαι οἰόμενος, vuv εὑρίσχει αὐτὸν Ev χοι-

se servaverit, ac preces suas susceptas esse ait,
àive lanquam propheta Spiritu hoc intelligens,
sivo per verisimile hoc dicens. Non enim usque
nunc vivus, inquit, permansissem, nisi exaudisses
precationem meam. inferni porro ventrem, ipsam
ceti alveum nominavit, tum quod bellua sit lethialis
ae mortifera, tum quod 19] ex natura facti
mortuus esset, viveret. aütem sola Dei gratia. Alias
ceu typus Christi, qui in corde terre tres dies ac
tres noctes egit, non iuimnerito se iu. ventre inferni
fuisse ait. Intuere hic rem admirandam. Qui vere
gustavit mortem Christus, przedixit in corde terrae
se tridui οἱ trinocltii spatio futurum, neque mor-
tem neque infernum recordatus, Ilic vero in um-
bra mortis constitutus Jonas, fion vere mortuus,
inferorum mentionem facit : ut discas Domino no-
siro, tanquam Deo, mortem fuisse ullroneam, et
sux voluntatis, ac resurrectionem in ipsius pote-
state vel arbitratu fuisse : eam ob causam cor
terrae dixit, non iuortein, neque Plutonis regiam.
Jon: vero non erat in propria potestate vita : pro-
pterea veluti apud inferos exsistens, quantum at-
tinel ad naturam ejus facti sui, alvi Plutonis me-
minit. Clamavit etiam Dominus in tribulatione sua
in eruce ad Patrem, Pater, dimitte illis peccatum*!,
εἰ omnino exauditus est. Dimissum est enim pec-
catum iis qui in incredulitate sua non permanse-

runt. Forsan οἱ alvum inferni dicere quis crucem possit :
- VERS. 4, Dejecisti me in yirofunda cordis maris, ei 0

Jumina circumierunt qne. Cor iwparis audiens, me-
mento Domini dicentis se futurum in corde terre,
videque typum veritati consonantem. Variis autem
wodis vates quod secum contigit enuntiat, ma-
gnificans Dei gratiam quie sibi obvenit : juxta in-
dieauns potentiam Dei, ut qui ex quovis malo
servare possit, etiamsi terribilissimuin fuerit. Non
enim simpliciter dixit, ln profunda , sed apposuit
etiam Cordis, Cum enim cor videatur esse intimum
animantis, et praecipua pare, hyperbolen hic osten-
dens, In profunda cordis, dixit, pro intimis, ae
si dicat : In maris intima me dejecisti (14) (balaena
enim in profundo moratur), ipsius balenz nie intima
comprehenderunt. Flumina vero dixit, fluctuum
insultus, sive quoi flumina sese in mare exonerent.
Jam qui a mari cingitur, a fluminibus certe cir-
cumfluitur juxta.

Cuncte sublimitates tue (15) super me transierunt.
Quando , inquit , in navi eram, sublimitates habe-
bam, ceu navi a fluctibus in altum sublata. Tux
vero istae sublimationes fuerunt et fluctus, veluti
ex tuo mandato suscilati.

" Luc. xxii, 44.

λίᾳ toà χήτους παρόντα, χαὶ εὐχαριστεῖ τῷ σεσω
xótt, x&i φησιν, ὅτι ἐδέχθη αὐτῷ fj xpossuyb, ἡ ὡς
προφητικῷ Πνεύματι συνεὶς τοῦτο, f| καὶ χατὰ τὸ
εἰχὸς τοῦτο λέγων. Οὐ Τὰρ ἂν διετέλεσα Qv, qro,
μέχρι τοῦ νῦν, εἰ μὴ εἰσήχουσας τῆς προσευχῖς
µου. Αδου δὲ χοιλίαν, τὴν τοῦ χήτους ὠᾠνύόμασε,
xai ὅτι τὸ ζῶον θανατηφόρον, καὶ ὅτι τῇ φύσει
τοῦ Ὑαγονότος νεχρὸς ἣν * ἔζτι Cb µόνῃ θεοῦ χάριτι.
"Alu τε xal ὡς τύπος Χριστοῦ, £v χαρδίᾳ τῆς γῖς
τρεῖς ημέρας xal τρεῖς νύκτας διαγεγονότος. εἰχό-
τως ἓν χοιλίᾳ ἆδου διαγεγενησθαί φησι. Καὶ ὅρα xt
παρᾶδοξον' 'O μὲν ἀληθῶς τοῦ θανάτου γευσάμενος,
ἐν τῇ χαρδίᾳ τῆς γῆς ἔφη ἔσεσθαι τρεῖς ἡμέρας xx
τρεῖς νύχτας, μὴ μνημονεύσας ἅδου, ἡ θανάτου; 6

B δὲ ἐν cid τοῦ θανάτου ὢν Ἰωνᾶς, καὶ μὴ ἀληθῶς

θανὼν, ἅδου μνημονεύει ἵνα µάθῃς, ὅτι τῷ μὲν
Κυρίφ ὡς θεῷ χαὶ ὁ θάνατος αὑθαίρετος, xa!
ἀνάστασις αὐτεξούσιος" διὸ καρδίαν γη: ὠνόμασεν,
οὐχὶ θάνατον, οὐδὲ ἅδην. Τῷ δὲ Ἰωνᾷ, οὐκ Ev «ἢ
ἐξουσίᾳ fv fj ζωή * διὸ ὡς ἐν δη ὢν, ὅσον γε χατὰ
τὴν φύσιν τοῦ Ὑινομένου, χΧοιλίας ἆδου ἐμνλστ.
Ἐθόησε δὲ χαὶ ὁ Κύριος ἐν τῇ θλίφει τῇ χατὰ τὸν
σταυρὸν, πρὺς τὸν Πατέρα ' Πάτερ, ἄφες αὐτεῖς
thv ἁμαρτίαν (15). καὶ εἰσηχούσθη πάντως. ᾱ-
φείθη γὰρ «cl; μὴ τῇ ἀπιστίᾳ ἑμμείνασι. Κοιλίαν &
ἆδου váy! ἄν τις εἴποι xaX τὸν σταυρόν * οὗτος ΥΣρ
τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Κυρίου θάνατον ἐγέννησεν.
illa enim pro nostra salute Domini n:ortem peperi*.
Azépfudc µε slc βάθη χαρδίας θα.άσσης,
xal ποταμοὶ ἑκύκ.λωσάν µε. Καρδίαν θαλάσσιες
ἀχούων, µνήσθητι τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτι ἔστι iv
τῇ χαρδίᾳ τῆς γῆς, xal Opa «Lv τύπον τῇ ἀληθείὰ
συμφωνοῦντα. Πολντρόύπως δὲ ἑξηγεῖται τὸ 094637
ὁ προφήτης, µεγαλύνων τὴν εἰς αὐτὸν Ὑενομέντν
χάριν τοῦ θεοῦ, καὶ δειχνὺς ἅμα ctv δύναμ.ν αὐτοῦ,
ὡς ἰσχύοντος Ex παντὸς χαχοῦ σώζξειν, xàv φοθερώ-
τατον εἴη” οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς, Elg τὰ βάθη, ἀλλὰ
προσέθηκε xat, Καρδίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ χαρδία δοχεῖ
τὸ ἑσώτατον εἶναι τοῦ ζώου xal χυριώτατον, ὑτερ-
6ολην ἐνταῦθα δειχνὺς, Εὶς βάδη καρδίας, εἴτεν,
εἰς τὰ boc vata ^ 0; ἂν εἰ Deve ' Tov ἐσωτά-ων τ:ς
θαλάσσης µε ἀπέῤῥιψας (τὸ γὰρ χῆτος ἐν τοῖς βάθς-.
διατρίδει) ' αὑτοῦ δὲ τοῦ χήτους τὰ ἑσώτατά µε zc cce

D έσχον. Ποταμοὺς δὲ λέγει τῶν χυµάτων τὰς Ξεοζ-

6ολάς. "H ἑτειδῆ καὶ ποταμοὶ ἐμθάλλουσι τῇ ϐα-
λάσσῃ, ὁ ὑπὸ τῆς θαλάσσης χυχλούμενος, δτλαδη x.t
ὑπ) τῶν ποταμῶν χυχλοῦται.

Πάντες οἱ µετεωρισµοί σου, xal τὰ πύματα
σου ἐπ᾽ ἐμὲ διῆ-θοΥ. Ὅτε Ίμην, φησὶν, ἐν τῷ
πλοίῳ, μετεωρισμοὺς εἶχον, &ts τῆς νεὼς µετεώρ2.
γινοµένης ὑπὸ τῶν κυμάτων. Σο) δὲ σαν οἱ το:οῦτε:
μετεωρισμοὶ xal τὰ χύµατα, ὡς χατὰ τὶν ohv πρόασ-
ταξιν συνιστάµενα.

Varie lectiones et note.

(13! Τὴν ἁμαρτίαν ταύτην , peccatum. — hoc,
Ced. Ven.

e

(14) E maris intimis me cjecisti.
(15) Uterque cod. addit, et fluctus tui.

971
Kápó exor: ΑἉπῶσμαι ἐξ ógüa Apo cov. Ἆρα Α
προσθήσω τοῦ ἐπιδ1ένψαι πρὺς γαὸν τὸν ἅγιόν
σου, Τηνικαῦτα, φησὶν, Ev µέσοις Gv τοῖς δεινοῖς,
ὑπενόουν, ὅτι τῶν σῶν ὀφθαλμῶν xal τῆς arc ἐπισχο-
TA. καὶ ἐφορίας ἀπέῤῥ'μμαι, xal ἐνεβοίαζον» "Apa
ἀπὸ τοῦ νῦν ζήσω, xai προαθήσω, τουτέστι, σπον-
ῥάσω xol προθυµήαυµαι, ἀξμυθήσομαι ἐπιθλέψφαι
τὺν áyióv σου ναὸν τὸν ἐν ᾿Ἱεροσολύμοις: Τινὲς δὲ,
εὔτως * Οἶδα μὲν, Ev τῇ χοιλἰᾳ τοῦ χήτους àv, ὅτι
σέσωχάς µε παραδόξως * πλὴν ἑνδοιάζω, εἰ καὶ ἐχδο-
θήσεομαι, χαὶ εἰς φῶς fec, ὥστε xal εἰς αὐτὸν φθάσαι
τὸν θεῖον ναὺν, xat ἐν αὐτῷ δοξολογῆσαί σε. Καὶ ἐπὶ
τὸν Κύριον δὲ μετεωρισμοὶ ἐπῆλθον αἱ axial τῆς
µετεώρου xal ὑπερηφάνου xal ἀστάτου Συναγωγῆς;
καὶ χύµατα, τὰ ποιχίλα τοῦ πάθους εἴδη, ἃ ὡς κατὰ

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP. IT.

933

Vgas. b. Egoque dizi : Depuluus sum ez oculie
iuis. Proinde apponamme ego intueri ἐπ lemplum
sanctum iin ? Tum, inquit, cam in medio peri-
culorum essem, cogitabam me ab oculis tuis, a
visitatione, ab inspecülonce projectum esse, ac bsesi-
tabam : Vivaune,192 e! posthac apponam, hoc est,
conabor, desiderabo, cupiam iptueri templum san-
cium tuum llierosolymis ? Sunt qui sic intelljgant :
Novi equidem in alvo ceti exsistens, quod me
miriüce prater opinionom etiam meam servaris,
verumtamen dubito num hinc sim egressurus, re-
versurusque in lucem, ut ve] in ipsum divinum
lemplum perveniam, jnque ipso glorificem te. Ac-
cesserunt et ad Dominum sublimationes, umbra
videlicet sublimis et arrogantis et Inconsistentis

T«ouyv τοῦ Πατρὸς ἐπελθόντα, ἐχείνου εἶναι λέγον- D Synagoge et fluctus, hoc est, vari afflictionis spe-

τα:. Τότε δὴ καὶ εἶπεν "Iva. τί µε éyxacáAtzec;
ὕμοιον τῷ ἐνταῦθα, ᾿Απῶσμαι ἐξ ὀφθαλμῶν σου.
Επς δὲ τοῦτο ἀνθρωπίνως. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι ἐγχα-
ταλελεῖφθαι τοὺς εἰς τὰ τοιαῦτα περιπίπτοντας λέ-
ουσ, "A γοῦν εἰχὸς ἣν τοὺς ἄλλους λάχειν ἀνθρώ-
πους περὶ αὐτοῦ, αὐτὸς ταῦτά φῃσι περὶ ἑαυτοῦ.
Ad) καὶ ὡς πρὸς τὴν τοιαύτην διάνοιαν, λέγει * "Apa
οὖν xal ἐπιδλέφω ἔτι πρὸς κ σώμα, ὃ có; ἐστιν ἄγμς
ναὸς, ὡς ὑπὸ σοῦ χατασκευασθείς µοι; "H ὡς καὶ σὲ
ἐν ἐμοὶ χωρῶν, xal ἀναλήφομαι αὖθις αὐτὸ ἐξ ἆνα-
στάσεως; Μηδεὶς δὲ ἐπιφνέσθῳ τῷ λόγψ, ὡς
ἀγνοοῦντα τὸν Κύριον παρεισάγοντι, εἰ xal ἀναστή-
σεται * ἀλλὰ προσεχέτω ol; εἴπομεν, ὅτι κατὰ τοὺς
ἀνθρωπίνους λογισμοὺς ταῦτα εἴρηται,

cies. Qui cum juxta Patris consilium ipsum ἱηγᾶ-
serint, ipsius esse dicuntur. Unde tum etiam gixit :
Diquid me dereliquisti ** ? Quod simile est huic,
quod hic ait : Projectus, seu depulsus sum ab oculis
(uis **. Atque hoc hamano more prolocptys est.
Homipes enim ybi in tam grandia pericula iucide-
rint, se derelietos aiunt. Quod igitur verisimile
erat alios homines de ipso dicere, ipse πρ de sese
loquitur. Quare ad hanc veluti sententiam dicit :
Respiciamne adhuc ad corpus, quod templug tuum
sanctum est, fanquam abs ie apparatum exstru-
cumque mihi ? Seu veluti te in me etiam capiens,
οἱ recipiam ipsum rursus ex resurrectione mea 1?
Nemo autem hic insurgat sermoni, Dominum ceu

ignorantem, num sit resurreciurus neene, infreducenti : verum animadvertat qua supra memoravi-
mus, quod talia juxta humanas cogitationes dicta sint.

Περωχύθη poi ὕδωρ Bec yrvxüc µου: ἄθμσσοςς Όσλο. 6. Gircum[usaest mihi aqua. usque. ad ani-

éxUxAucé µε bc yéen ' ἔδυ ἡ κεφαλή µου eic σχι-

σμὰς ὀρέων. Κατέδην εἰς γην, ἧς οἱ poxAol αὐ-

τῆς, Χάεοχοι αἰώνιοι. Thy περὶ αὐνὺν τοῦ Θεοῦ

χάριν ποιχίλως ὁ προφήτης ἑξυμνῶν, χαὶ ὑπὸ ὕδατος

περισχεθῆνα φηαιν, ὃ φύσιν εἶχε τὴν φνχὴν ἀφαι-

ρεῖσθαι, χαὶ ὑπὸ τῆς ἑσχάτης ἀδύσσου κυκλωθῆναι,

xai kv σχισμαΐς ὁρέων γενέσθαι, Αἰνίττεται &k διὰ
τούτου καὶ τὸ «o0 χήτους μέγεθος * xal ὄρη τινὰ xal
σπεήλαια, οἷς εἰχὸς τὸ χῆτος ἐγχατᾳδύεσθαι, Τοιαῦτα
γάρ ἓν τῇ θαλάσσγ πολλὰ, οἷς τὰ σχάφη προσαρατ-
τόµανα διαφθείρονεαι. "O δεδιότες οἱ ἐμπειρότατοι
ε͵ῶν ναντῶν, τὰς ὑφάλους πέτρας ἐχχλίνειν σπουδά-
;οωσιν. Eig γην δὲ λέγει χαταθῆναι τὴν τοῦ ov,
2x ὅτι ἐχεῖ χατέθη (o9 γὰρ ἀπέθανεν ἀληθῶς), ἀλλ᾽
τε τοῦ κινδύνον τὸ μέγεθος τοῦτο ἀπῄτει, τὸ τεθνᾶναι
Q3cs Ev, καὶ εἰς αὐτὸν ἀφιχέσθαι τὸν deny, εἰς ὃν κα-
a € Xe, ὥσπερ ὑπό τινων μοχλῶν κατέχεται, Οὗτοι
éÉ εἶσι κάτοχοι αἰώγιοι, τουτέστιν, εἰς αἰῶνα xac-
Κοντες τοὺς ἐμπεσόντας. Ἡ ἀντὶ τοῦ, ἀσφαλῶς xat
ῥῤττως ἐῤῥιζωμένοι, καὶ ὑπ' οὐδενὸς ἐξ αἰῶνος (40)

55 Matth. xxvn, 46. 3 Marc. tv, 94.

mam meaw, abyssus extrema me circumdedit, sabiit
eaput meum ad rimas montium. Desceudi in. ter-
ram, cujus vectes detentiones glerng. Gratiam Dei
erga sese propheta variis modis celebrans, ab aqua
se eircum(íusum ait : cui, aquis dico, natura est
auferre animam et vitai, seque ab ultima abysso
cinctum, et in fissurig inontium fuisse inquit : per
quod subobscure ceti magnitudinem exhibet. Mon-
te& dein et spel&a nominat, qua verisimilo esi
subire balgnam : hujusmodi enim in mari pleraque
sunt, quibus illis scaphze pereunt. Quod peritiores
pauue formidantes, petras sub mari exstantes de-
clinare student. In terram atem se Ditis descen-
disse ait, non qO00d illuc descénderit (nec enim
D vere mortuus erai), e:eterum qnod periculi magni-
tudo exposceret, ut mortuus ille videretur, et ad
ipsum Piutonem atque infernum peryenisse ;: ad
quem qui descenderit, ceu a quibusdam veefibus
detinetur. lili porro sunt deientiones eteric, hoc
esl, in zlerna szcula eos qui inciderint retinentes.

Yarie lectiones et nota.

£& ο) Verbum, ἐξ αἰῶνος, a seculo, deest in, Cod.

PaTROL. Ga, CXXVI,

Yen.
30

939 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIED. 9:0

Vel eterne, lioc est, firmiter et ita ut infriugi ne-
queant radicate, alque nemine jam inde a princi-
pio dissolutz, neque ullo unquam 3xculo a propria
sede vel mansione motae. Abyssus extrema Domino
Fors est, quam postremam pro nobis sustinuit,
post innmmeras | insidias. Subiit autem caput ejus
scpuleri speleum.

1993 Et ascendat ex corruptione vita mea ad te,
Domine Deus meus. Per hoc, quod in ceto servatus
est, incipit credere, quod vitam denuo sit receptu-
rus: eam ob rem hoc etiam exoptat, non utique
exoptaturus, nisi ex illo hoc per»que Deo possibile
credidissct. Cum enim ambo sint impossibilia, qui
hoc potest, alterum itidem potest omnino. Vita
igitur mea in ceto, ab bac corruptione qua jam
interiisse videor, ascendat ad te, hoc est ad tem-
plum sanctum tuum, in quo cerneris et glorificaris,
ut vel in. hoc ego gratia tua. fruar. Sic et Domini
vita, non ex corruptione sui, quam nullam vidit,
sed cx corruptione mortis, ascendit ad supercele-
ste teinplum, perinde ac dixit : Ascendo ad Patrem
meum 23,

Vgns. 8. Cum deficeret -anina mea a me. Domi-
Aium-recordatus sum. El veniat, obsecro, oratio mea,
ad templum sanctum tuum. Non abeunt sanctis tri-
bulationes citra lucrum. llinc et David : 7n tribu-
lotione, inquit, mea invocavi Dominum, et exaudi -
vit me ad latitudinem **.. Et [Isaias : 7n afflictione,
inquit, tui mentionem feci ". Tum Paulus : Tribu-
latio patientiam efficit, patientia vero probationem **,
Consimilem ad modum Jonas, quaudo anima ejus
periculi magnitudine deficere, non ad convicia
delapsus est, sed, Dominum recordatus sum, ait :
hoc est, Iuvocavi ipsum, ut esset adjutor meus.
Vel memini equidem Domini, quod amico erga
morlales aílectu est, ac negligat peccatum quod
patrayi, non obtemnperaus ipsi : propterea. et pre-
catus sum ipsum, ut posthac sim dignus quo per-
veniat ad te oratio mea, quam faciam ad templum
Sanctum tuum, quando prorsus revixero, Si enim
vitam recuperavero, veniam ad templum Mieroso-
solymorum, et preces meas ad te fundain,. Vel {νο
jpsa precalio, qua etiamnum te precatus suin, ut
ascendat vita mea ex cerruptione, et veniat ad te,
Sive. ad templum sanc:um tuum, sive supercoeleste,
sive illud quod in Jerusalem est. [n eo enim solo,
ut in praefatione dictum, credebant perspicuas Dei
visiones οἱ .apparitiones fieri, omniumque in eo

orationes suscipi. Dominus etiam, cum animam
exhalaturus esset, meminit Patris sui, dicens:
Paler, iu manus (uas depono spirilum meum **.
Ascendensque in celum corgore interpellat pro
vobis apud Patrein, corpore legationis vice obtinen-
ιο, quod pto magna supplicationis symbolo osten.

3? Joan, xx, 17. *' Psal. xvit, 7... ?* 1sa. xxvi, 5.

Varie lectio 165 οἱ nota.

(17) "EG ἐμοῦ τὴν φυχἠν µον, Cod. Ven.

A παραλελυμµένοι, xal τῆς olxelaz ἑχστάντες Έδρας xni
µονιµότητος. ΄Αθυσσος ἑσχάτη τῷ Κυρίῳ ὁ θάνατο,
ὃν ἔσχατον ὑπὲρ ὑμῶν ὑπέστη, μετὰ τὰς μµυρίας
ἐπιδουλάς. "EBu δὲ ἡ χεφαλὴ αὐτοῦ εἰς τὸ τοῦ τάφα
σπήλαιον.

e

Kal ἀναδήτω ix g0orüc ἡ ζωή µου αρὲς σὲ,
Κύριε ὁ θεός µου. Ἐκ τοῦ ἐν τῷ xfjttt σεσῶσθαι
ἄρχεται πιστεύειν, ὅτι καὶ τοῦ ἀναζῃσαι τεύξεται"
διὸ καὶ εὔχεται τοῦτο, οὐκ ἂν εὐξάμενος, εἰ μὴ ἐξ
ἐχείνου xat τοῦτο ἐπίστευσε δυνατὸν εἶναι τῷ Bcc.
ἸΑδυνάτων γὰρ ὄντων ἀμφοῖν ἐπίσης, ᾧ τὸ ἕτερ»,
δυνατὸν, xal τὸ ἕτερον πάντως, Ἡ ζωή µου τοίνυν f
by τῷ χήτει, ἀπὸ ταύτης τῆς φθορᾶς ἣν Boxo c0a-

B ῥῆναι, ἀναδήτω πρὸς σὲ, τουτέστι, πρὸς τὸν ναὸν τὸ»
ἅγιόν σου, ἓν ᾧ σὺ ὁπτάνῃ xa δοξολογᾖ, ὥστε χἀμὲ
ἓν τούτῳ ἀπολαύειν τῆς σῆς χάριτος. Καὶ τοῦ K»-
pou δὲ ἡ ζωὴ, οὐχ ἐκ φθορᾶς (οὗ γὰρ εἶδε ταύτην),
ἀλλ ix τῆς φθορᾶς τοῦ θανάτου, ἀνέδη πρὸς τὸν
ἐπουράνιον ναὺν καὶ τὸν Πατέρα, χαθὰ xai ἔλεγεν :
᾿Αγαδαίνω πρὸς τὸν Πατέρα µου.

'Ev τῷ ἐχ.λείπειν τὴν γυχήν µου ἆπ ἐμοῦ (413.
τοῦ Κυρίου ἐμνήσθη»ν. Καὶ ἔ.θοι πρὸς σὲ ἡ προς-
ευχή µου, πρὲς raór τὸν ἅγιόγ σου. 02x ἄχερ-
δεῖς τοῖς ἁγίοις αἱ θλίφεις ΄ οὕτω χαὶ Δαθίδ φησιν:
'Ev θ1(ψει ἐπεκαεσάμην» τὸν Κύριο», καὶ ἑπ-
ἠκουσέ µου εἰς π.ἑατυσμόν. Καὶ Ἡσαῖας, Ἐν θ1ί-
ver ἐμνήσθην cov. Καὶ 6 Παῦλος, Ὑπομονὴν ἡ
θ.ῖψις κατεργάζεται. ἡ δὲ ὑπομονὴ, δοχιµή»ν.
Καὶ Ἰωνᾶς τοίνυν ὅτε ἐξελίμπανεν ἡ φυχἠ αὐτῷ ὑτὸ
τοῦ φόδου τοῦ χινδύνου, οὐχ, Ei; βλασφημίαν ἑξέπε-
σον, φησὶν, ἀλλ, Εμγήσθην τοῦ Κυρίου" τουτ-
ἁστιν, Ἐπεχαλεσάμην αὐτὸν βοηθόν. "H, ὅτι Ἐμντ-
σθην, ὅτι φιλάνθρωπός ἐστι, xal παρόφεται ττν
ἁμαρτίαν ἣν -ἕδρασα παραχκούσας αὐτοῦ: δὺ xax
ἐδεήθην αὐτοῦ, xaX λοιπὸν γενοίµην ἄξιος τοῦ ἆνελ-
θεῖν πρὸς cb τὴν προσξυχἠν µου, ἣν ποιῄσομαι πρ’.ς
τὸν ναὺν τὸν ἅγιόν σον, ὅτε πάντως ἀναδιώσομα:.
Ei γὰρ ἀναζήσω, καὶ ἑλεύσομαι πρὸς τὸν ἓν Ἱερο-

"σολύμοις ναὺν, καὶ προσεύξοµαί σοι. "H xal, ΑὉτ» |
jj νῦν προσευχή, ἣν προσθυξάμην σοι, ὥστε ἀναςχ- -
ναι την ζωήν µου ix φθορᾶς, xal ἕλθοι πρὸς ck,
ἤτοι πρὸς τὸν ναὸν xbv ἅγιόν σου, ἢ τὸν ἐπουράν.»», :

D ?| τὸν χάτω. Ἐν τούτῳ γὰρ µόνῳ, ὡς xal ἓν πρ-.ο:- -
plot; εἴρηται, ἐπίστευον τὰς ἐναρχεῖς ἑἐμτανείας '
ποιεῖσθαι τὸν -Θεὸν, καὶ τὰς πάντων εὐχὰς ἐν τούῦτι;
δέχεσθαι. ᾽Αλλὰ xal ὁ Κύριος ὅτε ἔμελλε θανεῖν, |
ἐμνήσθη τοῦ Πατρὸς, εἰπών: Πάτερ, εἰς χεῖρεῖς σου.
παρατίθηµι τὸ πνεῦὺμά nov. Καὶ ἀναδὰς εἲς τὸν.
οὐρανὸν μετὰ σώματος, ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν τῷ
Πατρὶ, τοῦ σώματος εἰς πρεσθείαν ὄντος, καὶ àv:
μεγάλης κετηρίας πρλαδειχνυµένου τῷ Σατρὶ,
πρὸς τὸ ἐλεηθῆναι ἡμᾶς, δι’ οὗ (18) τοῦτο Oct c3

*3 [iom. ν, ὃ, 4. "Luc. xxu, 40.

(18) A: οὓς, propter quos, Cod. Ven.

μι

EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP. III.

942

Υἱοῦ προσελήφθη. “Ἡ γοῦν μετὰ σώματος ἀνάδασις α dit Patri, ut nostri misereatur ipse, cujus rei gratia

πρὸς τὸν θεῖον xal obpáviov vabv προσευχὴ νοηθή-
σεται τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς εἴρηται, διὰ τοῦ σώματος
ἐντυγχάνουτος.

Φυασσόμενοι μάταια καὶ ψευδῆ, ÉAsoy αὑτῶν
ἐ)χατέλιπον ' ἐγὼ δὲ μετὰ φωγηῆς alréceoc xal
ἑξομο.λογήσεως θύσω σοι. "Όσα ηὐξάμην» ἆπο-
δώσω cot &le σωτηρίαν µου τῷ Kvoplq. "Άλλοι
μὲν, φησὶ, τὰ µάταια καὶ ψευδῆ διώκοντες εἴδωλα,
χαὶ τοῖς μὴ οὖσι θεοῖς λατρεύοντες, οὐχ ἑἐξχιτοῦσι
παρὰ coU τὸν ἔλεον. "H, ὅτι Ἐλεηθέντες παρὰ σοῦ,
xai ῥναθέντες ix συμφορῶν, οὐχ ὑμνοῦσι va µε-
γαλύνουσι τὸν ἔλεον ἂν ἑποίησας μετ) αὐτῶν. "H xal,
Pk τὸ ἔλεον αὐτῶν ἑγχατέλιπον’ διά γὰρ «bv σὸν

a Filio quoque assumptum est. Áscensus itaque
eum corpore ad divinum et superceeieste temp.um,
oratio intelligetur ejus qui pro uobis, ul commemo-
ratum est, per corpus intercedit.
Vgns. 9, 10. Custodientes mendacia et vana, mtse-
ricordiam suiipsurum reliquerunt, ego auten 194
voce laudis οἱ confessionis sacrum tibi (aciam. Que -
cunque vori, reddam tibi ad salutem meam Domino.
Alii sane, inquit, vana et mendacia idola sectantes,
et serviemtes iis qui non sunt. dii, miscricordiam
abs te non postulamt, Vel misericordiam a te cone
secuti, et liberati a calamitatibus, non celebrant,
neque maguifaciunt misericordiam quam fecisti cum
jpsis. Vel, te misericordiam ipsorum reliquerunt :

ἔλεον ζῶσιν' ὡς Εἴ v8 παρανοµίας παρατηρήσῃ, B per tuam enim misericordiam vivunt, Nam si ἐν

εἰς ὑποστήσεται; Εγὼ δὲ σωθεὶς, σοὶ θνσἰας np:o-
άξω, μετὰ εὐχαριστηρίων φωνῶν ' xal ὅσα Ἱηὺξά-
Uv, τουτέστεν, ὑπεσχόμην ἕνεχα τῆς σωτηρίας µου
ταύτης, ἁποδώσω σοι. "σαν γὰρ θυσίαι σῳτηρ/ίου
παρὰ τῷ νὀμψ’ διὸ xal τινα τῶν ἀντιχράφων, εἰς
σωτήριον, ἔχουσι. Τινὲς δὲ οὕτως * Ἐχεῖνα, φησὶν,
ἁποδώσω σοι, ὅσα τῆν σωεηρίαν προξενεῖ, καὶ τὶν
ἑωην ὠφελεῖ φυχήν ΄ ταῦτα δέ slot, τὸ ὑπακούειν
τοι, χαὶ τὸ τῆς προφητικῆς διανοίας ἔργον ἐχτελεῖν,
Γ-αἱ οἱ τὸν Κύριον δὲ φυλόττοντες, µάταια καὶ ψευδῆ
ἐφύλαττον, οἵἳ καὶ τὸν ἔλεον αὐτῶν, τὸ τῆς ἀναστά-
σεως δηλαδη µυστήριον, τὸ ὑπὲρ πάσης ἀνθρωπί»ης
φύσεως τελεσθὲν, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν δὲ πάντως, ἐπείπερ
xai αὐτοὶ ἄνθρωποι ἐγχατέλιπον, μὴ θελῄσαντες

iniquitates observaveris, quis sustinebit * ? Atenim
ego servatus, tibi victimas et sacrificia addueam
cum gratiarum actione : ac quicunque vovi, boc
est, promisi propter salutem meam laue, reddam
tibi. Fuerunt autem et in lege sacrificia salutaris :
propterea et exemp'aria. quzedam ad salutare ha-
bent. Quidam sic accipiunt : Illa, inquit, reddam
libi, quecunque salutem mihi conciliant, el ani-
mam meam juvant. Hzc autem sunt obediee (ibi,
et prophetici ministerii opus perficere. Jam et Do-
minum custodientes, vane et frustra observabant,
qui misericordiam suiipsorum, nempe arcanum
resurreetionis, pro universa bumana natura per-
Sclum, adeoque pro ipsis custodibus onmino,

πιστεῦσαι, ὅτι ἀνέστη ὁ Ón' αὐτῶν φυλασσόμενος. C quandoquidem et ipsi homines, reliquerunt, nolen-

Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος ἔλεος fjv αὐτῶν, ἀλλ) cix
Ἠθέλησαν αὐτόν. Ἑγὼ δὲ, φησὶν, ὁ YI^; σου, 6520
σοι, τουτέστιν, αἴτιος γεν/σοµαι τοῦ θύεσθαί σοι tv
τῷ xócut τὴν μυστιχὴν θυσίαν, χαὶ ἁἀποδώσω σοι
τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, fjv ἡ ph σάρχωσις
ἐπηγγέλλετο. ᾽Αλλὰ καὶ προσηύξατο πρὺ τοῦ πά-
θ0υς᾽ Πάτερ, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου,
Ira xal αὐτοὶ £r ὧο..

ΚΕΦΑΛ. I".

Kal προσετάγη ἁπὸ Κυρίου τῷ κχήτει, καὶ ἑξ-
46a4s civ "Iovür ἐπὶ τὴν ξηρά». Καὶ ἐγέγετο
Aóroc Κυρίου πρὸς Ἰωνᾶν ἐκ δευτέρου, «Ἰέγων *
᾽ΑΦάστηθι καὶ παρεύου εἰς Νινευῖ τὴν πὀ.ιν
vi µεγά η», καὶ xüpvtov ἐν αὐτῇ κατὰ τὸ

πἠρυγμα τὸ ἔμπρουθεν, ὃ ἐγὼ AeAdAqxa πρὺς -

σά. Ιαὶ ἀνέστη Ἰωνᾶς, καὶ ἐπορεύθη εἰς Νινευῖ,
2εεεθὰ καὶ ἐλάησεν ὁ Κύριος. Προστάττεται πάλιν
τὸ 2«Ώτος, τουτέστι͵ θεἰᾳ δυνάμει καὶ ἀποῤῥήτῳ πρὸς
τὸ δοχοῦν τῷ θεῷ κινεῖται, xal ix λαγόνων ἀθλαδῆ
τὸν προφήτην ἀνίησιν, àx τοῦ παθεῖν χερδάναντα τὸ
μ.αθεἴν τὴν ὑπαχοήν. Προσταχθεὶς Υὰρ ἐκ δευτέρου
& στα λθεῖν πρὺς τὴν Νινευ], καὶ χηρύξαι κατὰ τὸ ἔμ-

359 Psal. cxxix, 9. ** Joan. xvin, 114.

tes credere, quod resurrexisset ab ipsis custoditus,
Porro Dominus etiam ipse misericordia ipsorum
erat, verym noluerunt eum, Ego vero, inquit, Filius
tuus, sacrum tibi faciam : hoc est, auclor ero, ut
tibi in mundo sacrificetur sacrificium spirituale,
reddamque tibi salutem hominum, quam tibi mea
incarnatio promisit, Insuper et ante afflictionem
$uam et crucem oravit : Pater, serva illog in no-
mine (wo, «t et ipsi unum sint *^,

CAPUT Ill.

Car. i1, VEns. 11.—Cap. n1 Vgns, 1, 9. Datun-
que est a. Domino mandatum celo, et. ejecit Jonam
super aridam. Factumque est verbum Domini secundo
ad Jonam dicens : Surge et vade in Ninevi civitatem
magnam, et concionare in ipsa juzia priorem con-
cionem, quam ego locutus sum ad te. (19) Pracipitur
per divinam potentiam balens, quz statim inex-
plicabili quadam ratjiene, ad divine majestatis
voluntatein. movetur, eque lateribus et ventre suo
incolumem atque illesum vatem reddit. Qui ex ea
passione sua lucratus erat, ut disceret obtemperare
Deo. lujuneto enim ei, secunda vice proflcisci in
urbem Ninevi, οἱ przedicare juxta priorem przedica-

Varie lectiones et nous.

( à 9) Et surrexit Jonas, et profectus. est. Ninive, quemadmodu.n locutus est ei Dominus. Ex Cod. Ven.

ct Bav.

943

TI EOPHYLACTI BULCARLE ARCHIEP.

0n

lenem, que crat, quod ascendissent flagitia ejus A προσθεν χήρυγμα (τὸ δὲ ἣν, ὅτι ἀνέδη ἡ χαχία aj-

ad Deum, non tergiversatur, sed illico surgit non
corpore soluu, sed animi etiam promptitudine, ct
resurrectione mentis : sibique demandatum perfi-
cit, [lunc ad modum non dissiniliter, tribulationes
magna sunt eruditio animadvertentibus, 195 ut
qua diving voluntati placuerunt, persequantur.
Atque hic contemplare, qui res gestz Servatoris
nostri Jesu. cum Jonz hisce factis conveniant. Si-
quidem Jonas priusquam pateretur qua est per-
pessus, fugit, ne Ninevi perveniret : sic Doniinus
aute crucem et passionem suam cunctLabatur gen-
tibus annuntiare aeternum regnum : unde discipulis
suis etiam pracipiebat , 1n viam gentium ne eatis.
[te autem potius ad oves, mandabat, quz in domo
Israel perierunt *! ; quandoquidem neque ipse alio,
pr»terquam ad has solas missus esset. Ubi vero
ab afflictione et morte sua in corde terra triduum
et trinoctium egisset, tum alia, quorumcunque
Jonas typus exstitit, suscepit. Siquidem ascendit
ει prodiit ipse ex interitu vita ; praedicat dein
geutibus per apostolos, juxta priorem pradicalie-

τής πρὸς τὸν θεὸν), οὐχ ἀναδύεται, áÀÀ' εὐθὺς ov.
ἱσταται, οὗ σώματι µόνον, ἀλλὰ καὶ mpolupiz, xai
ἀναστάσει φυχῆς, xat v6 χελευσθὲν ποιξῖ. ΟΌτως ἄρι
τοῖς προσέχουσιν αἱ θλίφεις μέγα παίδευµα πρὺς v
πράττειν τὰ δοχοῦντα θεοῦ. Παραθεώρει δέ por xai
τὰ τοῦ [Κυρίου πρὸς τὰ τοῦ Ἰωνᾶ. Οὗτος mph toi
παθεῖν ἃ ἔπαθεν, ἀποδ.δρόσχει τὴν Νινευῖ - χαὶ ὁ
Kug:o; πρὸ τοῦ πάθους, χατώχνει χηρύττειν τοῖς
ἔθνεσιν, ὃς Ys xal το; μαθηταῖς ἀπηγόρευον εἰς
ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἐλθεῖν * πορεύξαθαι δὲ μᾶλιον ἐνετέλ.
λετο πρὸς τὰ πρόθατα τὰ ἁπολωλότα οἶχου "Idpeii
ἔπεὶ μηδὲ αὐτὸς ἀλλαχόσε, j| εἰς ταῦτα, ἆποστα-
λήναι. Ἐπει δξ παθών, ἐν τῇ χαρδίᾳ τῆς γῆς ερεῖ;
ἡμέρας xal τρεῖς νύχτας Τέγονε, xai τἆλλα, ὅσα
πρυετύπων Ἰωνᾶς, χατεδέξατς, xal ἀνέδη αὗτῷ ix
φθορᾶς ἡ ζωή” χηρύττει λοιπὸν χαὶ τοῖς ἕθνεσι διὰ
τῷν ἁποστόλων, κατὰ τὸ χήρυγµα τὸ ἔμπροσθεν, 02
γὰρ ἄλλα μὲν τοῖς ἐξ "lopan πρ) τοῦ πάθους, ἅνα
δὲ τεῖς ἔθνεσφι μετὰ τὸ πάθος napébuxtv* ἁλλ᾽ Ev
ἐπὶ πάντας τὸ Εὐαγγέλιον, xai µία d πίστις, xal £v
τὸ βάπτισμα.

nem : non enim alia [ςγαυ]ίῖδ ante passionem suam, alia vero gentibus post passionem tradidit :
sed enim unum super omnes Evangelium est, una fides, idem baptisma.

Vins. 9. Ninevi autem. urbs ingens. erat. Deo,
veluti tridui iter compleza. Grandis erat Nincvi
magnitudine, ac propterea apud Deum quoque
ingens erat, plurimique faciebat ejus salutew, ut
qui non parum multos in ea bomines finxisset,
quos omnes servatum iri vellet. Quod 3it : velut
iter profectionis trium dierum, aliqui sane de spatio

Ἡ δὲ Nuwevt qv πόλις μεγάλη τῷ 085p. ὡσεὶ
πορείας ὁδοῦ τριῶν ἡμερῶν. Μεγάλη $v (20) Νι-
veut τῷ µεγέθει, xat διὰ τοῦτο xal παρὰ τῷ θεῷ
µεγάλη tv, xal περὶ πολλοῦ ἐποιεῖτο τὴν αὐτῆς σω-
τηρἰαν, ἅτε δὴ πολλοὺς ἐν αὑτῇ διαπλάσας ἀνθεώ-
πους, καὶ τούτους πάντας σωθῆναι θέλων. Τὸ Gb,
Ὡσεὶ πορείας ὁδὸν ἡμερῶν τριῶν, τινὲς μὲν πειλ

urbis intellexerunt, ceu trium dierum intervallo C τοῦ διαστήματος τῆς πόλεως ἐξειλήφασιν, ὡς διὰ

tota urbs circumiri potuerit.

VEns. 4. Orsus est ergo Jonas ingredi in. urbem,
ceu profectionem itineris diei unius, et. concionatus
esl, e. dixit: Post. (res. dies Niuevi subverletur.
Non recta per urbem iter faciens concionabatur,
sed per forum, vicos et plateas ingrediens. Ingens
aulem miraculum erat, virum llebraeum ex alia
terra. venientem, nemini cogailum, per urbem
ingredi et. vociferari: AdAuc tres dies εἰ Ninevi
subverletur. Sed quarat hic aliquis, quomodo Deus
juxta priorem concionen) praedicare jusserit. Licet
igilur hie diccre, quod prophete hoc tantummodo
breviter nobis enarrent, quod missi sint. Non eniin
omnia verba quà Deus ad ipsos, el illi ad ipsum
fecerunt, expresse et plane annuntiant. Proinde et
wi prineipio vatieinii hujus videmus prophetam
hune ad Deum nihil locutum esse, et interim tamen
inveniemus dicentem : Domine, nonne hi sermones
mei, cum adkuc in terra mea essem ? propterea pre-
veni ut fugerem in. Tharsis. Cognovi enim, quod tu

9 Mauh. x, 5, 6.

τριῶν ἡμερὼν xdoav (21) περινοστῖσαι ὀυναμένου
τὴν πόλιν,

Ral Ίρξατο 'Iovüàc τοῦ εἱἰσπορεύεσδαι elc τν’
πό ὡσεὶ πορείας ὁδοῦ ἡμέρας μιᾶς. Καὶ ἑκή-
ρυξε, καὶ εἶπεν Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Nirevi
καταστραφήσεται. Οὐ xax! εὐθὺ τῆς πόλεω : έδενων
ἐχήρυττεν, ἀλλ’ ἀγορὰς xal ἁγυιὰς, χαὶ ῥύμας zx-
ρινοστῶν. θαῦμα δὲ fjv, ἀνηρ 'E6pato;, xai t£ ἆλ-
λοδαπῆς xwv, xal οὐδενὶ διεγνωσµένος, δ:ὰ τοῦ
ἄστεως xal βαδίζων καὶ χεχραγώς' "Ett τεῖν
ἡμάραι, καὶ Nivevt καταστραφήσεται. "AX ζτ-
τήσει τις ἂν, πῶς ὁ μὲν θεὸς κηρύττειν ἐχέλε.ς
κατὰ τὸ κήρυγμα τὸ ἔμπροσθξν. "Eott τοίνυν εἶτεξε,

p ὅτι οἱ προφῆται τοῦτο μόνον συνοπτικῶς ἡμῖν δι.

Ἱγοῦνται, ὃτι ἀπεστάλησαν ' οὐ µέντ.ι πάντας τοὺς
λόγους, οὓς ὅ τε θεὸς πρὸς αὐτοὺ:, xal αὐτοὶ mp
τὸν Θεὸν ἐποιῄσαντο, διεξιδικῶς xal πλατέως àzar-
γέλλουσιν. ᾽Αμέλε. καὶ ἐν ἀρχὴ μὲν τῆς προφητείας
οὐδὲν λαλήσας ὁ προφήτης οὗτος (92) πρὶὺς Oc. |
ἑπέγνωστα: πλὴν εὐρίσομεν λέγοντα" ἸΏ ΑίΓ.ε, |
Ovx οὗτοι οἱ «Ἰόγοι µου, ἔτι ὄγτος µου ἐπὶ v4 vd

Vario lectiones οἱ note.

(40) Μεγάλη, φησὶν, ἦν, magna, inquil, crat, Col.
Ven. . -
(21) Ὡς δ-ὰ τριῶν ἡμερῶ, 605v, κατά τε τὸ Ui xo,

καὶ εὗρης ἔκουσαν. Τωὲς δὲ τοῦ κχηρύστοντος
τριων Ίημερων πασαν. I
(22) D.est οὗτος iu. Cod. Vcn.

-

915 EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM, — CAP. III. 946

µου; Àut τοῦτο xpoéoUuca τοῦ cvryely εἰς Θαρ- X misericors etl miserator. esses. Nihil iur ndran-

σεῖς, διότι ἔγνων, ὅτι σὺ ἐλεήμων xal οἰκτίρ-
quor. 0ὐδὲν οὖν θαυμαστὸν χαὶ τὸ, Ἔτι τρεῖς ἡμέ-
pai xal Νινευῖ καταστΓαφήσεται, εἰρῆσθαι μὲν àv
ἀρχῃ πρὸς τὸν ὑποφήτην (24) ὑπὸ θεοῦ, μὴ ἀναγρα-
φῆναι δὲ ὑπ αὐτοῦ. ἸἹστέον δὲ, ὅτι οἱ λοιποὶ ἕρμη-
νευταὶ, Τεσσοράχοντα ἠἡμέρας, ἀντὶ τῶν τριῶν,
ἔφησαν. Kal τινες ὡς ἔχοντά γε τὸ εἰχὸς τὸν ἀρι-
θμὸν τοῦτον ἐδέξαντο. Ἐν γὰρ τριοὶν ἡμέραις, qaot,
πότε μὲν αὐτὸς πᾶσαν περ.ενόστησε τὴν πόλιν "
πότε δὲ την ἐπίπονον ἐκείνην µετάνοιαν οἱ Νινευῖται
τῷ θεῷ προσήνεγχαν ' πὀτε δὲ πρὸ τῶν πυλῶν
κχαθήµενος ὁ Ἰωνᾶς, τὸ τῆς προφητείας ἀνέμεινε
[f- -μενε] τέλος. Aib τὸ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶ»,
ἀληθέστερον εἶναί φασιν. Elxb; 65 καὶ τοὺς ἳἛθδο-
pfjxovyta τεσσαράκοντα θεῖναι ἡμέρας ' τοὺς δὲ τὴν
ἀρχῖν Υράψφαντας, σφαλΏναι, εἶτα iy. πᾶσι τοῖς áv-
τιγράφοις τὸ σφάλμα διαδοθῆναι, Πλὴν ὅρα, ὅτι οὐδὲ
τὰς τρεῖς ἡμέρας παραδεχοµένοις ἁπαντήσει τι ἅτο-
Tow. Οὔτε yàp πᾶσαν τὴν πόλιν περινοστῆσαι τὺν
προφήτην ἐπάναγχες ἣν, ἀλλ ἅμα τε μιᾶς ἡμέρας
ὑδὸν ἐπορεύθη χηρύττων, χαὶ εἰς πάντας διεδόθη τὸ
κηρυγμα, ὥστε xal εἰς τὸν θασιλέα φθάσαι, καὶ
πρὸς τὸ ἐπιδειχθῆναι τὴν ἐπέπονον τῶν Ν:νευϊτῶν
µετάνοιαν, xal παρὰ θεοῦ προαδεχθῆναι, ἤρχουν xal
ab μετὰ τὸ χήρυγµα ἡμέραι, εἴις τρεῖς ταύτας θῷ -
μεν, εἴτε δύο ὅπου γε xal µία ἡμέρα Ἶρχει δεῖξαι
τοὺς ἀνθρώπους Ὑνησίως µεταγνόντας. Ἐκάθισε δὲ
πρ) τῶν πυλῶν ὁ Ἰωνᾶς, εἴτε μεθὸ εἶδε τούτους
οὕτω μετανοεῖν ἐπιδαλλομένους (26), ἥτοι μετὰ τὴν
πρώτην εὐθὺς τοῦ κηρύγματος ἡμέραν, ἥτοι μετὰ
hv συμπλήρωσιν τῶν τριῶν ἡμερῶν, γινώσχων μὲν
ὅτι Daph; πρλς αὐτοὺς διετέθη ὁ θεὸς, καὶ οὗ χα-
ταστρέψει, τουτέστι, παντελῶς ἀπολέσει : πλην ἀλλ'
ἀναμένων ἴσως ἑλαφροτέραν vw τιµωρίαν αὐτοῖς
ἐπαχθήσεσθαι. Εἴρηται τὰ ἡμῖν δοχοῦντα πρὸς τὸ μὴ
ἀθετιθῆναι τὴν περὶ τῶν τριῶν ἡμερῶν ἀρχαίαν 02-
φήν ᾿ 6 0 ἀναγινώσχων, ἃ κρινεῖ κρείττονα, προ-
ελέσθω.

Καὶ ἐπίστενσαν οἱ ἄνδρες Νινευῖ τῷ θεῷ, καὶ
ἐχήρυξαν »ηστείαν, καὶ ἐνεδύσαντο cáxxovc,
ἀπὸ μεγάλου αὐτῶν ἕως μιχροὺ αὐτῶν. Ἐμ-
φαντιχῶς εἴρηται τὸ, Οἱ ἄνδρες Νινευῖ, τουτέστιν͵
οἱ πᾶν ἄτοκον δρῶντες πρώην, οἱ όητες, οἱ φαρµα-
χεῖς, οἱ δαιµονοφόρητοι, ἐπίστευσαν τῷ ἀληθεῖ θεῷ:
οἱ πάσης τρυφῆς καὶ ἀσελγείας Ὑέμοντες, ἑνήστευ-
σαν” οἱ βλάχες, xal τρυφεροὶ τὴν ἀμφίασιν, σάκ-
κους ἐνεδύσαντο. Καὶ οὐκ ἀπὸ τῶν μιχρῶν xal
πενεστέρων ἤρξατο fj τοιαύτη ἀγωγή ' ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν
μεγάλων xa πλουσιωτέρων ἁρξαμένη, οὕτως fón
xai ἐπὶ τοὺς puxpobg διέδη. Nóet μέντοι xal τὸ
ἁπλῶς προσπίπτον, ὅτι ἀπὸ τῶν μεγάλων, τουτέστι͵
τῶν ἀνδρῶν, ἄχρι καὶ τῶν μικρῶν, ὅ ἐστι νηπίων,

dum, dietum fuisse a Deo in principio ad subvatem
hune : Adhuc. tres. dies οἱ Ninevi. subverte-
iur. : (25! nec tamen ab ipso subvertendam. Obser-
vandum hic quod reliqui interpretes, quadraginta
dies pro tribus dixerunt, ac quosdam ceu eonve-
nientem 1396 numerum hunc recepisse. Siquidem
in tribus diebus ille primum totam urbem circum-
ivit, dein laboriosam illam poenitentiam Ninovitae
Deo obtalerunt: postea ante portas urbis sedens
propheta, prophetiz suc finem exspectavit : hine
et quadraginta dierum spatium verius esse dicunt.
Αι] verisimile est Septuaginta primum quadra-
ginta posuisse dies, ac eos qui principio descri-

p PSerumt errasse, postca el in cuncta exemplaria
errorem esse transfusum. Atuamen vide, quod
neque ires dies aecipientibus, aliquid absurdi
obveniat. Neque enim ἰοίαηι urbem circumire
prophetam neeessum erat, verum simul unius diei
iter profeetus est praedicans, ut ista. przdicatio ad
onines- perferretur, atque ad ipsum usque regem
perveniret. Atque ut gravis ista et anxia Ninevita-
ree poenitentia demonstraretur, aque Deo susci-
peretur, sufficiebant post predicationem dies, sive
weg illas statuamus, sive duas. Quandoquidem una
dies satis fuisset, ostendere homines germane
resipuisse, eL meliorem induisse mentem. Sedit
autem ante portas urbis Jonas, (25) sive ne intue-
retur in eos adeo ad poenitentiam conversos, site

C post primam statim predieationis diem, seu post
tridui completionem, cognoscens quod propitius
esset illis Deus, et non subverteret, hoc est, fuu-
ditus perderet: verumtamen exspectabat fortasse
leniorem aliquam penam illis adducendam. Dixi-
mus quie nobis visa sunt, ne rejiciatur de tribus
diebus vetus seriptura. Qui bxc nostra legerit,
que judicabit melioro, seligat.

Vgns. 5. Et credidertnti viri Ninevi Deo, et in-
dixerunt jejunium, et induti. sunt. sacco, a magno
ipsorum usque ad parvum. Siguificanter dictum est,
viri Ninevi, boc cst, nihil non absurdi: antea

D facientes, venefici et incantatores, dimonibus
agitati, crediderunt vero Deo; omnibus deliciis et
lasciviis referti, jejunio se macerarunt ; molles ct
delicati, saeci induerunt habitum, Neque talo stu-
dium a tenuioribus et pauperiorihus initium duxit :
verum a magnis et opulentioribus exordio sumpto,
ad tenuiores etiam pervenit et minores. Observa
autem hic simpliciter contingens, quod à msgnís
nempe viris, ad parvos, hoe est 3d. infantes usque
poenitentiz indicia sint exhibita. Sic illi, qui neque

Varie lectiones et noto.

(25) Minime tamen fuisse ab. eo descriptum, Sic
ex utroque Cod. Ven. et Bav. Lonicerus autem le-
isse videtur ἀναστραφῆναι, cum subvertenduim
reddiderit.

(24) IToot 577», vatem, Cod. Ven. u
(35) Sive postquam cos ita poenitentes vidit, ctc.
(26) MztafaX)ouivoo;, Cod. Bav.

Moo cito

(————-— — -
.

941 THEOPHYLACTI BULGAREE ARCHIEP. 9:8

unquam animt counnodantem sermonem audivere, Α τὰ τῆς µετανοίας Ὑνωρίσματα ἐπεδείξαντο. Αλὰ’

discipuli sunt facti hominis pauperis et ignoti:
Judai vero, et Mosen ct prophetas deridentes,

tandem et ipsi Deo minime obsequentes (31),

deicidze, ut ita dicam, faeti sunt.

197 εκ». 6, 7. Et. appropinquavit sermo ad
regem Ninevi, surreziique α solio suo, εἰ deposuit
stolam suam a sese, et amictus est sacco, et sedit in
cinere. Et promulgatum est, et indictum in Ninévi,
a rege, lum proceribus ejus, dicentibus : [lomines el
jumenta ei&boves et oves non gustent quidquam, neque
pascua carpan!, εἰ aquam non bibant. Postquam
magnates primi orsi sunt poenitentiam, merito

celeriter etiam ad ipsum usque regem perducta est .

fama predicationis. Àc vide liic prudentem homi-
nem, et propria mala agnoscentem. Non incredu-
lus fuit, neque subsannavit sermonem, nec zgre
tulit duram istam intermi:ationem, ac cognoscens
quod male vixisset exacto tempore (natura enim
ita comparatum est, ut conscientia peccatum iudi-
cet), desilit quidem a throno in quo sederat| prius,
multaque non optime judicaverat, mandaveratque,
sedet in cinere et pulvere, ac auro interspersani,
et gemmis glutinatam, delicatamque vestem exuit,
aspero induto sacco, virosum et intolerabilem
odorem prebente; adeo plane fit philosopbus,
severam vitam sumendo, omnibusque ostendit,
nequidquam eos consuetudinem proponere, ut qua
vincire ipsos possit etiamnum ae perdere. Divul-
galque, ut et bruta pecora simul jejunent: non
veluti Deus hoc inquirat a jumentis, sed veluti
illis magnitudinem alacritatis circa jejunium osten-
dentibus, propterea et bruta et jejuna manere
animalia cogunt. Norant etiam alias, quod confer-
ret eis ad majorem et operosiorem mentium sua-
rum correctionem, jumentorum etiain. afflictio.
Cogitant autem secum in animo, quod si animan-
tia, peccati expertia, jejunent, multo magis sese
idem facere dehere, ut qui peccatis sint. obnoxii.
Simul etiam hoc ratiocinabantur: quod irrationa-
libus animantibus fame pressis, aliis quidem
balantibus, aliia vero mugientibus, et quibuslibet

naturali usis voce, ipsi ad uberiores ardentioresque-

Jacrymas, prz compassione, permoveantur : Deus
aulem eo pronius misertus, suam bonitatem im-
pertiat. Quidam hic per jumenta efferos homines,
atque ratione alieniores, monstrose putarunt.

Vena. 8. Circumjeceruntque saccos homines et ju-
menia. Per saccos, aíflictionem illam intellige.
Neque enim jumenta saccis amiciebantur.

Et clamaverunt ad Dominum extense, Si clama

verunt accipias, ut communiter hominibus et jumen-
tis tribuas (etenim et famelicorum animantium

οὗτοι μὲν ol µηδέποτε μηδενὸς λόχου ψφυχωφελοῦς
ἀκρρασάμενθι, μαθηταὶ γεγόνασιν ἀνθρώπου πένη-
τος xal ἀγνῶτος Ἰουδαῖοι 65, xai Μωσέως χαὶ προ-
φητῶν καταγελῶντες, τέλευταῖου xil αὐτῷ τῷ Lm-
τῖρι θεῷ ἀπιστήσαντες, θεοχτόνοι γεγόνασιν.

Kal ἤγγισεν ὁ Aóyoc πρὸς τὸν βασιλέα τῆς
Nivevt, καὶ ἐξαγέστη ἀπὸ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, καὶ
περιδἰλετο τὴν στολὴν αὐτοῦ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ (98),
καὶ περιεδά.Ίετο σἀκκον, καὶ ἑκάθισεν ἐπὶ σ3ο-
δοῦ. Καὶ ἐκηρύχθη. xal ἐῤῥέἔδη τῇ Νιγευῖ παρὰ
τοῦ βασιωέως καὶ τῶν µεγιστάγων αὐτοῦ, Aerér-
των: Οἱ ἄνθρωπὸι, καὶ τὰ χτήνη, καὶ οἱ Bógc, xal
τὰ πρόδατα, μὴ Γευσάσθωσαν μηδὲν, μηδὲ νεμά-
τωσαν, xal ὕδωρ μὴ πιέτωσαν. Ἐπειδὴ οἱ μµενι-
στᾶνες πρῶτοι τῆς µετανοίας Ίρξαντο, εἰχότως
ἀνηνέχθη ταχέως καὶ ἐπὶ τὸν βασιλέα ὁ λόγος τοῦ
κιιρύ-ματος. Καὶ ὅρα εὐγνώμονα ἄνθρωπον, χαὶ τῶν
οἰκείων κακῶν ἐπιγνώμονα» Οὐχ Ἀπίστησεν, οὗ
διεχλεύασὲ τὸν λόγον, οὐχ ἠγρίανεν ἐπὶ τῇ ἀποτομίᾳ
τὶς ἀπειλῆς * ἀλλὰ Τνοὺς, ὅτι χαχῶς ἔζησε τὸν προ-
διανυσθέντα (29) χρόνον (φυσικῶς Υὰρ τὸ συνειδὸς
τὴν ἁμαρτίαν ἐπιδειχνύει), ἀποπτδᾷ μὲν του Βρόνου,
Σφ’ οὗ καθήµενος πρὶν, πολλὰ κακῶς ἔχρινέ τε xdi
διετάδατο, αάθηται δὲ ἐπὶ σποδοῦ xol xóveto;" xol
τὴν μὲν χρυσόπαστον, xai λιθοκόλλητον, xal tpu-
φερὰν στολὴν ἐχδύεται, ἐνδύεται δὲ cáxxov εραχὺν,
xai οὐκ ἀνεχτῶς ὁδωδότα. Οὕτως ἀθρόον φιλόσοφος
γίνεται, καὶ δείχννσι πᾶσιν, ὅτι µάτην προθάλλονται

C τὴν συνήθειαν, ὡς δεσμεῖν δυναµένην. καὶ χηρύττει

ἵνα xai τὰ ἄλογα συννηστεύσωσιν΄ οὐχ ὡς τοῦ Boi
τοῦτο ζητοῦντος παρὰ τῶν κτηνῶν, ἀλλ' ὡς ἑκείνων
τὴν ὑπερδολὴν τῆς περὶ τὴν νυηστείαν προθυµίας
δεικνυόντων, διὰ τοῦ καὶ (50) τὰ ἄλογα xatzvarxá-
σαι νηστεύειν. Καὶ ἄλλως δὲ ῄδεσαν, ὡς δυμέαλεῖται
αὐτοῖς εἰς ἐἑπιπονωτέραν μετάνοιαν d) τῶν χττνῶν
κακοπάθεια, ἐννοοῦσιν, ὡς εἰ τὰ ἀναμάρτητα ακτίνη
νηστεύουσι, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ τοῦτο ποιεῖν ὀφεί-
λουσιν, οἱ ταῖς ἁμαρτίαις ὑπεύθυνοι ' ἅμα δὲ xai
τοῦτο ἑλογίζοντο, ὡς τῶν ἁλόγων ζώων τῷ λιμῷ
πιεζοµένων, καὶ ἑκχάστων τῇ φυσιχῇ κεχρηµένων
φωνῇ, αὐτοὶ μὲν πρὸς θἐρµότερα báxpua ὑπὸ τῆς
συµπαθείας ἀπενεχθήσονται ’ ὁ δὲ θεὸς δπλαγχνιζό-
µενος, ἑτοιμότερον τὴν οἰχείαν ἀπιδώσει χρηστότητα.

D Τινὲς δὲ, κτήνη, τοὺς ἁλογωτέρους τῶν ἀνθρώπων

λέγεσθαι ὀνταῦθα ἑτερατεύσαντο.

Καὶ περιεδᾶ.1Ίοντο σἀάκκους οἱ ἄνθρωποι xal
τὰ κτήνη. — Σάχχους, τὴν χαχοπάθειαν νόει” οὗ
γὰρ δη τὰ χτήνη ἐσαχκοφόρουν.

Καὶ ἀνεδθόησαν πρὸς τὸν θεὸν ἐκτενῶς. Ei μὲν
τὸ, ἀνεθύησαν, χοινὸὺν λαμδάνεις, ἐπί τε τῶν ἀν-
θρώπων καὶ τῶν κτηνῶν (καὶ γὰρ καὶ αἱ τῶν ζώων

Varie lectiones el note.

(87) Credentes. Ex God. Ven. et. Bav. Lonicerus
Torte legit ἀπειθήσαντες.
(28) Verba ἀφ ἑαυτοῦ, a seipso, desunt in Cod.

Ven.
(29) Προδιηνυσθέντα. Cod. Bav.
(50) Διὰ τοῦτο xat, propterea et, Cod. Ven.

949 EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP.IIT. 950

τῶν λιμµωττόντων φωναὶ, ofa ἱκετηρία τις σαν τῇ À voces, ceu quedam supplicatio fuerunt erga Dei

τοῦ θεοῦ χρηστότητι), τὸ, Ἐκτενῶς, νοῄσεις, ἀντὶ
τοῦ, συντεταµένως, ὑπερδολικῶς: εἰ δὲ ἐπὶ τῶν àv-
θρώπων µόνων, νόει ὅτι καὶ τὰς χεῖρας ἑχτείνοντες,
ἀνεδόων, ὃ φυσικὸν ὥσπερ ἑστὶ» ἡμῖν ἐκτείνειν τὰς
χεῖρας, ὅτε ἰχετεύομεν, οἱονεὶ δράξασθαι ἐπιποθοῦσι
τοῦ ἐχετενομένου, καὶ λαθεῖν τάχιον ἀπ᾿ αὑτοῦ ὃ al-
κοῦμεν. .

Kal ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐὑςοῦ
της πογηρᾶς, καὶ ἀπὸ τῆς κακίας (51) τῆς à»
χερσὶν αὐτῶν. Οὐ µόνον τῇ νηστείᾳ xai τῷ σάχ-
χω, τος τῇ χακοπαθεἰᾳ χρώμενοι τὸν θεὸν ἰχέ-
τευον, ἀλλὰ xat τρόπους διωρθώσαντο" οὗτος γὰρ
τῆς ἁληθοῦς µετανοίας ὁ ὄρος, ὡς ἐν Ἡταῖα λέγει
OD ταύτην τὴν νηστείαν ἑγὼ ἐξελεξάμη»ν, καὶ
ἡμέραν, ταπεινούυν ἄνγθρωπον τὴν Υυχὴν αὐτοῦ.

Α.11ὰ .1ύε πάντα σύνδεσμον ἀδιλίας. Καὶ πάλιν,

Μάθε xaJAóv ποιεῖγ. Oi μὲν οὖν πενέστεροι ἀπὸ τῆς
ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς ἀπέστρεφαν (32) µέθης, ΨΦεύδους,
ἀσελγείας, ὕδρεως, xaX τῶν τοιούτων; οἱ δὰ δυνα.
τώςεροι, xal ἀπὸ «fc ἁδικίας τῆς Ev χεραὶν αὐτῶν,
της ἓν Bla (55) χαὶ καταδυναστείᾳ τελουμένης * τὴν
YXp Bíav αἱ χεῖρες σηµαίνουσιν. Οὕτω καὶ ἐν τῇ
συνήθει ὁμιλίᾳ λέγομεν 'O δεῖνα χειρὶ ἔτραξε τόδε
τι. ᾽Αλλὰ καὶ ὁ ἀδίχως χρίνων διὰ δῶρα, kv χερσὶν
ἔχει τὴν ἁδιχίαν, ἅδικον τὴν φῆφον τιθείς * καὶ ὁ
£x τοῦ ἁρπάζειν πλουτῶν, ἐν χερσὶν ἔχει τὴν dc
κίαν. Όταν δὲ ὁ μὲν ψηφηφορεῖ ἑννόμως, ὁ δὲ
ἀποχτᾶται φιλανθρώπως, ἁποστρέφουσιν ἀπὸ τῆς
ἁδ.χίας τῆς £v χερσὶν αὐτῶν.

Λέγοντες., Τίς οἶδεν, εἰ µεταγοήσει καὶ παρα-
χ.ληθήσεται ὁ θεὺς, xal ἁποστρέγει ἐξ ὁὀργῆς
θυμοὺ αὐτοῦ, xal οὗ μὴ ἁποώμεθα; "Opa συν
ετοὺς ἀνθρώπους' Οὐκ εἰς ἀπόγνωσιν ἔῤῥιψαν tav
τοὺς, αἱσθόμενοι τοῦ μεγέθους τῶν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ
συνελογίσαντο xol τὴν ἡμερότητα τοῦ Κριτοῦ, xal
ὅτι µετανοῄσει, τουτέστι μεταδουλεύσεται, xal µε»
ταθαλεῖ τὴν ἀπειλὴν, xai παραχληθέσεται, τουτ-
ἐστιν ἡμερωθήσετσ.. Αλλ' οὐχ οἱ Ἰσραηλίτα:
τοιοῦτοι" ἀλλὰ τί ἔλεγον, ἄχουσον ' Al ἀνομίαι ἡμῶν
Eg! ἡμῖν εἶσι, xa ἐν αυταῖς ἡμεῖς τηχόµεθα, xai
πῶς ζησόμεθα; Ταῦτα δὲ ἔλεγον, ph]. θέλοντες ἆπο-

τρέψαι ἀπὸ τῶν πονηριῶν, ἁλλ᾽ ἐνηδόμενοι ταύ-
ταις, καὶ ἐπίτηδες προβαλλύμενοι τὸ ἀνίχτον ἐξ
ἁ πογνώσεως. Λλλ' ὁ θξὺς ἔλεγεν abtol;* "Amo-
στροςῇ ἀποστρέφατε ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ὑμῶν τῆς πονη-
ρᾶς, xaX ἵνα τί ἀπηθνήσχετε, οἶχος Ἰσραήλ; Οὕτω
δεῖ xai ἡμᾶς μετανοεῖν, ὡς οἱ Νινευῖτα:, ὅσῳ µείζω
ἔχομεν χαχἁ, τοσούτῳ μᾶλλον ἐννοοῦντες χαὶ τὴν
τοῦ ΄Δεσπότου Φφιλανθρωπίαν, f) οὐδ ἔστιν εἰπεῖν,
ὅσῳ µέτρῳφ ὑπερθάλλει τὸ πλῆθος τῶν ἡμετέρων
ἁμαρτιῶν.

9^ Isa. tvi, ϱ. 3 lbid. i, 17.

benignitatem), extense intelliges pro impense,
hyperbolice. Sin hominibus tantum aecommodes,
intellige, quod extensis manibus clamaverint.
Natura enim veluti nobis adlierescit, expassis
manibus supplicare, 198 ceu accepturis quidquam
ab eo, cui supplicamus, ac velocius sumpturis id
quod ab eo petimus. -

Ác reversus est quisque a eia sua prava, aque ma!o
quod erat in manibus ipsorum. Non tanum jejunio
et Sacco, vel maeeratione sui utentes, Deum sup-
plices precabantur, caterum et mores suos, οἱ
vix? rationes correxerunt, que vere est poeniten-
tie finitio, veluti in Isaja dieit: Non hoc jejunium
elegi, nec diem, quod hwumiliaret homo animam
suam. Enimvero solve omnem iniquitatis et injurie
ccpulam 3. Et iterum : Discite benefacere **. Pau-
periores ergo a via prava reversi sunt, nimirum
ab ebrietate, mendacio, lascivia, injuria, ac tali-
bus. Potentiores autem ab iniquitate discesserunt,

qua in manibus ipsorum crat, quam violenter et

injuste, freti potentia sua, peregerunt : nam manus
vim significant. Sic et in consueto et familiari col-
loquio dicimus : Quidam manu sua hoc egit. Jam
qui iujuste judicat, muneribus corruptus, in mani-
bus habet iniquitatem, irjustum caleulum ponens:
$ic qui ex rapina ditescil, iu manibus iniquitatem
seu injuriam tenet. At quando alius sententiam
fert legitime, et aliusamice et humaniter obtinet,

ο revertuntur ab injuria sua qux in manibus ipsoruin

erat.

ελα. 9. Dicentes : Quis novit, εἱ mutel senlen-
tiam et conciltetur Deus, et avertat se ab. ἵτα indi-
gaalionis sug, el non. pereamus ? Vide prudentes
homines. Non ad desperationem projeceruut sc,
sentientes magnitudinem peccatorum, sed judicis
mansuetudinem simu. considerarunt, quod sen-
tentiam mutabit, hoc est, aliud deliberabit, οἱ
transmutabit minas, et adlortationem admitte :
hoc est, tranquillus eril et mausuetus, pacabitur.
Atqui leraelite tales non sunt, sed quid dixerint,
audi : Iniquitates, inquiunt, nostr:ze, super nos sunt,
et nos iu ipsis liquescimus. Et quando vivemus?
Hac autem dixerunt, nolentes avertere sese a

D pravitate, sed in ea seoblectantes, ac studiose cx

desperatione opponentes immedicabilem — par-
Lem, (54) nulla in se pharmaca quidquam posse
autgmantes. Deus tamen eis hunc In modum locu-
tus est ; Revertimini efficaciter a via vestra prava.
Et cur mortem obitis, domus Israel ? Sic igitur nos
Ninevitarum instar vitam nostram corrigere par
est. Quanto. majora mala habemus, lantà magis
Doroini mansuetiylinem. reputantes, quam nullis
verbis exprimere licet, quanta mensura exsuperet
multitudinem peccatorum nostrorum.

Vari:e lectiones et notae

(3) "'A2wlaz, injustitie, Cod. Ven.
(72: Ὑπέστρεγαν, Cod. Bav.
(99) Τ,ωτέστι τῆς ἐν βί1, Cod. Ven.

(54) Desilerantar in. Cod. Ven, et βαν. verba,
quie latinis hisce nulla in se pharmaca quidquam posse
au(umantes respondeant,

^ φάδωι

951 THEOPHYLACTI BÜLGARL£ ARCHIEP.

Et revertatur ab. ira. indignationis sue, et non A

péréamws, Indignatio quidem est judicium, quod
tristitia quedam adducat ei qui demcruerit, [ra
vero est labor jam et ipsa puimntio, quz ab jasto
judice adducitur. Perinde ae medicus, simul ac
flammantem 199 et sanie refertam partem, laten-
teu. (amen. observaverit, judicat necessarium
esse sectionem, hoc ipsum Scriptura indignationem
nominat: post hoc judicium, insequitur sectio,
ceruciatutn parans in eo qui scinditur, atque istud

: ira nominata est. Avertetur igitur, inquit, Deus,

ne laborem et ponam super nos ducat, que
indignationis ejus effectus est. Consiwmilem ad
modum David inquit : Quoniam ira in indignatione
ejus "5,

Vars. 10. Respexit autem Deus. opera. ipsorgan,
Quod reversi essent α viis. suis pravis. Jejunium
ipsorum non aspexit, sed opera ipsorum, videlicet
bona qtia fecerunt, eo quod declinassent a via scc-
letosa. Declina, inquit, David, & mato et fac bo-
fttm ". Proinde jejuniüm mon fuit per sese suffi-
ciens ut propitium redderet, ut placaret Deum,
fiisi et mofes Correxissent, et bona opera exhibtuis -
sent. .

Altefavitque eéntentiam süper malo, quoa [octets
erat απ: [aceret eis, (57) et non fecit. Super poni-
tentia Ninevitarum, et ipse Deus alterat institutum
animi sui : nón quod eque atque nos, eum alicu-
jus rei peniteat (non enim jam hoc, jam illud
ult), sed permutationem minarum, utsupra dictum
est; μετάνοια», hoc est. sententie. animi alleratio-
nem propheticus sermo nominat. Si enim Deus,
homitis instar mutaretur, jam tum non intermi-
patts fuisset, sed enim statim punivisset. Àt cum
galute mortalium gaudeat, interminatur horrenda,
itt ne eadem tandem adducere occasionem sumat.
Malum autem hie, seu malitiam audiens, non
Intelligés pravitatem : non enim vitiorum operator
tst Deus, qui vitiositatis est. destructor : verum
pet malitiam hic sermo propheticus afflietjonem
indicat, quam Deus ipsis antea interminatus, non
erat super eos ducturus, ut qui resiptterint, itidem
ut in alio propheta dictum est : Non est. malum

9

Kal ἀποστρέψει ἐξ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ, κα
οὐ μὴ ἁποϊώμεθα. Θυμὸς μέν ἐστο ἡ Χρίσις «oj
ἐπ:χθῆναί τάδε τινὰ σκνθρωσὰ τῷ ἀξίῳ' ὀρῃὴ 68
δὲ, ὁ πόνος ἤδη xai ἡ χόλασε, ἡ ἀπὸ τοῦ δικαίου
Kopie; ἐπαγομένη. Ofos, ὁ lavphc σηµέιωσάπενις
v, φιεγμαῖνον µέρος καὶ Όπουλον, χρίνει ἀναγχαίαν
εἶναι τὴν τοµήν' τοῦτο θυμὸν ὀνομάζει ᾗ Γραφή.
Μετὰ δὲ ταύτην τὴν χρίσιν ἐπακολουθεῖ xal fj τομ],
ὀδύνην ἐμποιούφα τῷ διακοπτομένῳ' τοῦτο doy
θεοῦ ὠνόμασται. ᾽Αποστβέγει οὔνγφησὶν, 66:5; ἀτὶ
του πόνον ἀπαγαγεῖν ἡμῖν καὶ κόλασιν, Ἶτις χόλασις
τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ ἀποτέλεσμά ἐστι. Τοιοῦτου χα) θὰ
εἶπεν ' "Οτι ὀργὴ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ.

D — Eloer (56) ὁ θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπέσερε-

yrav ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν τῶν πονηρῶν, 05 ty
νγηστείαν αὐτῶν εἶδεν, ἀλλά τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτλον.
ότι τὰ ἀγαθὰ & ἑποίησαν, διότι ἀπέστρεγαν ἁτὶ
τῶν πονηριῶν. "ExxJAwor γὰρ. φησὶν, ἀπὸ καχοῦ,
καὶ ποίησον ἀγαθόν. Ὡς f, ys νηστεία οὐκ αὐτάρ-
xne ἣν ἐβιλεώσασθαι τὸν θεὸν, εἰ μὴ xal τὰ fos
δνωρθώθησαν καὶ ἔργα ἀγαθὰ ἐπεδείξαντο,

Καὶ µεεεγόησε» ἐπὶ τῇ καχίᾳ ] Md: to
Ἀοιῆσαι αὑτοῖς. Tf) µετανοίφ τῶν Νινευῖτὼν χαμ-
ζεται καὶ ὁ θεὺς µετάνοιαν, oby ὡς ὁμοίως ἡμῖν
μετανοῶν (00 γὰρ νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐχεῖνο ῥοή»
λεται), ἀλλὰ τὴν μεταθολὴν τῆς ἀπειλῆς, ὡς ἀνωτέρω
εἴρηται, μὲτάνοιαν ὃ λόγος ὀνομάσει * τούτου Tip
ἕνεχα οὖχ Ἠπείλησεν ἂν (58) , ἁλλ᾽ ὀτιμωρίσατὴ
εὐθύς. "AM ἐπειδὴ τῇ σωτηρίᾳ χαίρει, ἀπειιεῖ 5i
φὑδερὰ, (ua μὴ ἑπάγῃ αὑτά. Καχίαν δὲ dos,
μὴ φαυλότητα kvvofjape. Οὐ γάρ ἐστι xaxüv ἐργά
της 0 τῆς xaxlac ἀναιρέτης ' ἀλλά! xaxlav ἐνταῦθα
thv χάχωσιν ὁ λόγος δηλοῖ, ἣν ἀπειλήσας ὁ 0d;
αὐτοῖς πρότερον , οὐχέτι ἔμελλεν ἐπαγαγεῖν 9;
µεζανοῄήσασιν, ὡς ἐν ἄλλῳ προφήτῃ εἴρητά: ᾽ 00
ler. κακία ἐν πό.ει, ἦν Κύριος οὐκ ἐποίησε'
καὶ ἀλλαχοῦ, Πρόσθες αὐτοῖς xaxà, Küpu , «wt
ἐδτι τὰ καχοῦντα xai ἀνιῶντα. Καὶ παρὰ τούτῳ
δὲ αὐτῷ εῷ Ἰωνᾷ, μικρὸν κατωτέρω, Tov cxi
αὐτῷ, φησὶν, ἀπὸ τῶν xaxor αὐτοῦ.

in 4Τδε, quod. Dominus non fecerit *. Et alio in loco : Appone eis mala, Domine, hac est, afflize»-
tia et perturbantia. Ác preter lios, paulo infra dicit de ipso Jona et cucurbita Scriptura, Ui κιν”
bram praeberet ei a malis, hoc. est ab afflictione ejus.

CAPUT IV.

Vkns. 1, 2. Cohstristatus est igitur Jonas tristitia
magna, εἰ confusus, oravit ad Dominum, ac dixit :
Domine, nonne hi sermones mei, tum adhuc essem
in terra mea ? Propterea anteverti, ui (ugerem. ín
Tharsis. Quandoquidem cognovissem e esse miseri-

κ. Psal, xxix, 6.

ΚΕΦΑΛ. A'.

Kal ἐλυπήθη "lovüc «ἀύπην pepálmy, xd
συνεχύθη, καὶ προσηύξατο αρὸς Κύριον, καὶ d-
πε» Ὦ δὴ Κύριε, οὐχ οὗτοι οἱ «Ἰόγοι µου, ἔτι
óvtoc µου àv τῇ jj µου; Διὰ τοῦτο προέφθισᾶ
τοῦ φυγεῖν εἰς Βαρσεῖς, διότι ἔγγων, ὅτι σὺ e

M Psal, xxxvi, 27. ** Amos ii, 6.

Varie Jectiones et nola.

(55) Ὥστερ δὲ xol ópyf4 Cod. Ven.
(56) Καὶ εἶδεν, οἱ vidit, seu novit, Cod. Ven.
(31) Verba et non fecit desunt in utroque laudato

.

(58) Τούτου γὰρ ἕνεχα ἠπείλησεν, ἵνα p χολάσῃ,

ὡς εἴγε χολάσαι :Ώηύλετο, οὐ Ὠπείλησεν ἄν. Hac
enim de casa minitalus est, ut ne ῥκπίτεί ; quEm-
admodum si punire voluisset, ne minitalus qu
esset, Cod. Ven. ,

953

EXPOSITIO 1N PROPHETAM JONAM. — CAP. IV.

951

dpwr καὶ µυκΓόθυμες, καὶ zoAvétsoc xad µετα- A cordem et longanimem, et multe miserationis, mu-

φοῶν -ἐπὶ xaxitic Αἱ μὲν τρεῖς ἡμέραι συνεπλη-
ρώθησαν, μεθ’ ἃς f χαταστροφὴ τῇ Niweut Ίπεί-
Anto * τοῦ δὲ θεοῦ μηδὲν τοιοῦφον ἐπενἑγχόντος τοῖς
πικρῶς µετανοῄσασε, xal σφᾶς αὐτοὺς κολασαµέ-
γοις, διὰ τῆς συντονωτάτης χαχκοπαθείας λυπεῖται
ὁ Ἰωνᾶς, οὐχ ὡς φθονῶν τοῖς σωθεῖτιν, οὐδὲ ὡς
ἐφηξόμενος ἁπωλείαις ἀνθρώπων (πόῤῥω γὰρ ταῦτα
τοῦ ἀγαθοῦ xai πραέος Πνεύματος, οὗ χαταγώγιον
T» οὗτος), ἀλλ᾽ ὅτι ἐχινδύνευε φεύστης λογισθήναι,
xal αὖ τὸ τοῦτο ἀγύρτης, µάτην αὐτοὺς τεθορυθηκὼς,
^xaY οὐχ ἀπὸ στόματος Κυρίου λαλῶν, ἀλλ' ἁπὸ χοι-
iac φωνῶν. "Ἔνθεν τοι χαὶ δικαιολογεῖται πρὸς
τὸν φιλάνθρωπον, xal, Οὐχὶ ταῦτα, φησὶν, ἔλεγον,
ἔτι vy Ev τῇ Ἰσραηλίτιδι γῇ, ὅτι ob. ἑλεήμων ct;
ἘΕώρων Υάρ σε xai περὶ τὸν Ἱσραἢλ πολλῆν µα-
χροθυµ]αν ἐπιδειχνύμενον , καὶ πείρᾳ διεγίνωσχον
τὰ σὰ σπλάγχνα * xal διὰ τοῦτο τὴν προφητικὴν (40)
ἀξίαν ἀπέφευγον, ὅτι ἑγ[νωσχόν σε μετανοοῦντα ἐπὶ
ταῖς Χαχίαις, τουτέστι ταῖς καχώσεσιν, ὥστε μη
12078; ἐπάγειν τοῖς τέως δόξασιν ἀξίοις,

Nór (AM), Δέσποτα Κύριε , «Ἰάδε τὴν Voy
µου ἀπ ἐμοῦ, ὅτι καλόν τὸ ἁποθανεῖν µε, ἢ Cv.
Πρότερον μὲν, qnoi, χήτει χαταποθεὶς, ηὐχόμην
Δναθῆναι ἐχ φθορᾶς «hv ζωήν µου. Νῦν δὲ τούναν-
&lov ἀποθανεῖν 'μείρομαι τοῦτο γὰρ χάλλιον, fj
ζῶντα φευδῆ µε νοµίζεσθαι , xal βλασφημεῖσθαι τῆς

tantemque animi sententiam super malo, Tres dies
completi fuere, post quas subversio Ninevi, juv'a
vatis Jona minas, secutura erat. Deo vero nihil tale
adducente super Ninevitas, amare poenitentes, se-
que 9) ipsos punientes vehementissima afflictione
maerore afficitur Jonas : non tanquam servatis invi-
dens neque tanquam internecionibus hominum volu-
ptatem capiens (procul enim haec a bono et mansueto
Spiritu, cujus domicilium et habitaculum erat ille),
csPlerum, quia periculum erat, ne ipseetiam mendax
reputaretur, quique ceu prestigiator aliquis frustra
turbaverit, non ex ore Domini locutus, sed (39) ex
coneavitate vocum, hinc et apud clementem Domi-
num sese delendens : Nonne, inquit, hec dixi,
cum adhuc in terra Israclitide eram, quod tu mi-
serator es? Videbam namque te Israeli multam
magnanimitatem exhibere, atque experientia tua
misericordie viscera cognoscebam, eamque ob
causam prophete functionem fugiebam : quando-
quidem agnoscerem te mutare sententiam super
malis, hoc est afflictionibus, ut eas uon induceres
super eos, quí sedulo commeruissent,

Vgns. 5. Nunc itaque, Domine Deus, accipe ani-
mam meam a me, quoniam satius est mihi mori,
quam vivere. Antea, inquit, cum essem a baliena
devoratus, precabar ascendere ex corruptione
vitam meam : nune contrarium desidero, nempe
obire diem : hoc enim melius est, quam viventem

προφητείας τὸ χάρισμα. Ἰάχα μὲν οὖν ἄν τινι δύξειε C mendacem reputari, ac prophetize donum vitupe-

Ηιχρόψυχος Ó προφήτης, xaX uf τῷ Θεῷ παραχωρῶν
(42) τῶν αὐτοῦ χριµάτων. Καὶ ἴσως οὗ θανµαστόν *
ἄνθρωπος γὰρ ἣν, χαὶ ταῦτα τῆς Παλαιᾶς, Ev0a καὶ
bl δοχοῦντες τέλειοι, ἀτελεῖς ἔτι. Τάχα δὲ xol οὐχ
ὧς µικρόψφυχος ἀθυμεῖ * οὐ γὰρ ὑπὲρ τῆς οἰχείας
δόξης, ἁλλ᾽ ὑπὲρ τῆς τοῦ θεοῦ, εἴπερ ἐχείνου χάρις
ἡ προφητεία, fic διαπιπτούσης, ὁ Θεὸς τοῦ Ἱσραῇλ
ἑθλασφημήθη ἂν παρὰ tot; ἔθνεσι.

Kal εἶπε Κύριος ' El σφόδρα «εύπησαι σύ;
Λυπούμενον τὸν προφήτην ἀναχτᾶται ὁ θεὸς, διὰ
τοῦ ἐρωτᾷν, εἴπερ λελύπηται ' ἐρωτῶν γὰρ, ἐπι-
τλήττειν αὐτῷ δοχεῖ, ὡς οὗ χαλῶς λυπηθέντι,
Τοῦτο δὲ σαφέστερον ὁ Σύµµαχυς ἡρμήνευσεν. Ἔφη
Yáp* "Apa δικαίως ἐλυπήθης; Καὶ. El καλῶς
ἐ.1υτήθης; τυτέστι, Σχόπησον παρὰ σαυτῷ (44), εἰ
δ:χαίως (45) ἔχεις τὰς τῆς λύπης ἀφορμάς. 'AX'
ἐνταῦθα μὲν αὐτὸν ἑαυτῷ (46) καθιστᾷ ἱατρὸν, δι-
εγείρων λογίσασθαι, ὅτι ἀδίχως λελύπηται, xal
παύσχσθαι τῆς ἀθυμίας. Ἐπεὶ δὲ οὗ συνΏχεν ὁ προ-
φήτης, πρὸς τῷ τέλει αὐτὸς ὁ Κύριος τὴν αἰτίαν τοῦ
μὴ δεῖν λυπεῖσθαι ἀριδηλότατα παρἰστησιν αὐτῷ,

rari. Forsan cuipiam pusillanimia propheta videri
queat, qui Deo suajudicia non permittat. Neque hoc
fors mirandum foret : homo enim erat, idque Vete-
ris Testamenti, ubi et qui perfecti videbantur,
imperfecti erant. Attamen non sic fortasse pusil-
laniniis est, ut animum despondeat : non enim hoe
pro sua gloria Dei facit, Siquidem illius gratía οἳ
donum prophetia est, qua intercidente, Deus lsrae-
lis a gentibus vituperaretur.

Vrss. 4. Dixitque Deus : Nonne tu vehementer
constristatus ες) Conturbatum prophetam rofovet
Deus, interrogando, num sit contristatus. (40) In-
terrogatus enim, terrere ipsum videlur, ceu non
recte morore affectum. Atque hoc apertius Sym-
machus. Dixit enim : Nunquid jure contristatus
£8? Et : Num recie contristatus es ? hoc est, cousi-
dera penes teipsum, an justam habeas meroris
ansam : hicque ipsum sibi medicum constituit,
excitans considerare, quod injuste conturbatus sit,
ac a desperatione ita cesset. Qu:x& dum propheta
non intellexit, ipse tandem Dominus causam, cur
minime tristari debeat, manifestissime ipsi exhibet,

Vari lectiones et note.

(59) Sed e ventre loquens, tanquam ἐγγαστρίμν-
θος. lla gra»ca sonant.
40) Προφητείαν, prophetiam, Cod. Bav.
41) Καὶ νῦν, et nune, Cod. Ven.
(42) Iapoy'npelv, Cod. Bav.
(43) Enterrogans eniin, ei vitio vertere videtur, quod

non recte mareret.

(44) Περὶ σεαυτοῦ, de teipso, Cod. Ven.

(43) Δίκας, Cod. Ven. sed scribendum puto δι-
xalac. justas. '

(46) "Eavzo0, sui ipsius, Cod. Ven.

935

THEOPIHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 053

et scite admodum et valde sapienter cucurbitam pro- Α εὐμεθόδως xal πανσόφως τὰ περὶ τὴν χολόκυνθω

ducens.

VEns. 5. Egressus Jonas ex urbe, sedit ex adverso
urbis, fecitque sibi attegiam, oc sedit. sub ea, usque
dum videret, quidnam obventurum esset civitati. lloc
primo factum, 901 ut quidam dicunt, postremo
posuit propheta. Explicata enim Ninevitarum cor-
rectione animi, huic simul divinam clementiam
annectere voluit, ac meerorem ex eo sihi factum,
eaque verba, quibus Dominum con«venit : quocirca
eum posterius narrare apparet, qua prius conti-
gerunt. Jonas, concione sua peracta, exiit urbem :
fixoque tabernaculo, exspectavit (47) concionis
su eventum. Perspicuum enim, quod ista pro
animi turbatione acciderint. Exactis enim dcfiuitis
diebus, nihil eorum qua minatis erat, evenire
contemplatus, nec interire urbem, dolet animum.
Ilanc igitur ex morore ad Deum precationem fa-
cit, veluti cum Deo expostulans. Alii sunt diverse
sententize : nimirum, quod ista ex adverso sessio
post animi desponsionem sive luctum contigerit,
co ordine, quem hic prz se fert Scriptura. Cum
namque vidisset propheta Ninevi urbem non sub-
veri, men!e languit : dein egressus urbem ante
ipsam sedit, non porro eversionem sperans, οδίο-
rum aliam quampiam mitiorem vindictam exspe-
ctans, perinde ac supra commemoravimus,. Ne-
que enim credere valem aiunt, ipsam urbem
in triduo delere posse tantos delictorui Ἱ-
bellos.

Vens. 6. Porro mandavit Dominus Deus cueur-
bite, ascenditque super. caput Jona, ut umbram
proberet capiti ejus, ipsumque obumbrando re(ocil-
laret a. malis suis. Gavisus est ergo Jonas super
cucurbita gaudio magno. Consolationem ac refocil-
lationem vati machinatur Deus, datque mandatum cu-
curbit:e eque atque ceto, lioc est, vult cucurbitam
crescere, ac statim prodit germinans, ac hirsutam
comam ες latis foliis extendens, demonstransque,
ut opacam umbram Jona capiti subministraret,
eumque refoveret a malis, hoc est afflictione sola-
ris αδίις. Atqui turbari prophetam ob salutem
Ninevitarum, gaudere vero super oleris germina-
tione, simplicis hominis mores demonstrat, inge-
viumque puerorum,
xí2, hoc est, vitiorum ignorantig, quz in pueris
dum est, proximum. Pueri enim facile, qualicunque
eliam occasione adveniente, ad gaudium et dolo-
vem i(ransmutantur.

Vens. 7, 8. Manudavitque Deus vermi matutino
in crastinum ad[uturo, ac percussit. cucurbitam, οἱ
exarwit. Exorto dein. sole, datoque negotio α Deo,
vento per. stum. comburenti, verberavit sol caput
Jone, adeo ut viribus deficiens, ac. vitam | perosus

adeoque infantium àxa- D

διασχευάσας. -

Kal é£nJ0sv. 'Invac éx τῆς πὀ.ἶδως. καὶ éxd-
ισεν’ ἁπέναντι τῆς πόλεως, καὶ ἐποίησεν ἑαυτῷ
àxst σχηνἡ», καὶ ἑχάθητο ὑποκάτω αὐτῆς, ἕως
οὗ ἀπίδῃ, τἰ ἔσται eji πόὀ.Ίαι. Τοῦτο πρῶτον vevé-
µενον, ὥς τινες λέγουσι, τελευταῖον ἔθηχεν ὁ προφί-

$* διηγησάµενος γὰρ τῶν Νινευιτῶν τὴν µετά-
νοιαν, Ἰδουλήθη ταύτῃ συνάψαι τὴν θείαν Φιλα»δω-
πίαν, καὶ τὴν ἀπὸ ταύτης αὐτῷ συμθᾶσαν ἀθυμίαν,
καὶ οὓς εἶπε πρὺς τὸν Θεὺν λό(ους. Διὸ φαίνεταί
ὕστερον ταῦτα λέγων, ἃ πρότερον ἑγένοντο. Κηρύξας
γὰρ ὁ Ἰωνᾶς, ἐξῆλθε τοῦ ἄστεος, xat πχξάµενο;
Gxnvhv, τὸ τέλος ἀνέμενε τῆς προῤῥῆσεως, Τοῦτη
γὰρ δῆλον ὡς πρὸ «rc ἀθυμίας ἐγένετο. Μετὰ γρ
τὸ τέλος τῶν ὡρισμένων ἡμερῶν, θεασάµενος μηξὲν
τῶν Ἠπειλημένων ὑπομείνασαν τὴν πόλιν, ἀθυμεῖ,
καὶ την μετ) ὀδύνης ἑχείνην ποιεῖται προσευχὴν,
δικαιολογούµενος πρὸς τὸν θεόν. Τινὲς δὸ οὐχ οὕτω
φασὶν, ἁλλὰ τοῦτο, ὃ ἐχάθισεν ἀπέναντι τῆς πόλεως,
μετὰ τὴν ἀθνμίαν γενέσθαι, ὥσπερ χατὰ τὴν Γρα-
qv τέταχται * ἱδόντα γὰρ ὡς οὗ χατεστράφη ἡ Ne
vtut, ἀθυμῆσαι τὸν προφῄτην, xai εἰπεῖν ἃ εἶπε
πρὸς τὸν Θεόν * εἶτα ἑξελθόντα τῆς πόλεως, τρ
αὐτῆς χαθῆσθαι , καταστροφὴν μὲν οὐχέτι ἑλπί-
ζοντα, πλὴν ἀλλά τινα ἑτέραν τιµωρίαν µετριω.
τέραν χαραδοχοῦντα, ὡς xal ἀνωτέρω εἴπομεν'
μηδὲ γὰρ πιστεύειν, ὡς διὰ τριῶν ἡμερῶν ἴσγυ-
σαν ἐξαλεῖψαι τοσούτων γραμματεῖα πληα μελημᾶ-
των.

Kal προσέταξε Κόριος ὁ θεὸς κο.Ἰοκύγθῃ, xai
ἀνέδη ὑπὲρ xspaAnüc ]ωνᾶ, τοῦ εἶναι σκιὰν
ὑπεράνω εῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, τοῦ σκιάζειν αὐτῳ
ἀπὸ τῶν xaxov αὐτοῦ. Καὶ éxdpm ἸΙωνᾶς ἐχὶ
τῇ χοοκύνθῃ χαρὰν psyáAnv. Παραφυγὶν vo»
προφήἠτου μηχανᾶται ὁ θεὺὸς, xai προστάττει xolo-
χύνθῃ, ὥσπερ τῷ χήτεε, τουτέστι, βούλεται xolo-
κύνθην φῦναι, χαὶ εὐθὺς γίνεται, ἅμα τε laor
caca, xal ἐχταθεῖΐσα, xal χόμην δασεῖαν ix φύλλων
πλατέων ἐπιδειξαμένη, ὥστε σχιάξειν τὴν lovi
χεφαλὴν ἀπὺ τῶν xaxGv, τουτέστι τῶν χαχώσεων
τῆς ἡλιοκαῖας. Τὸ δὲ, λυπηθέντα ἐπὶ σωττρίᾳ τῶν
Νινευϊτῶν τὸν προφήτην, χαρῆναι ἐπὶ τῇ τοῦ 2273
νου ἀναδλαστήσει, ἐμφαίνει τὸ Ίθος τοῦ ἀνέρὸ,
ἁπλοῦν, καὶ τῇ τῶν νηπίων àxaxía ἑἐγγίζου. hz
ταῦτα γὰρ ῥᾳδίως καὶ ὑπὸ τῆς προστυχούσις (ή
οἱασδηποτοῦν αἰτίας mpóc τα τὸ χαίρειν xol mp»; :
ἀλγεῖν μεταφέρονται.

Καὶ xpocératsv à θθὸς σκώληκι ἑωδιῇ t:
ἐπαύριο», καὶ ἑπάταξε τὴν κολοκύγθηγ, x
ἐξηράνθη * καὶ ἐγένετο ἅμα τῷ ἀνατεῖλαι ev
flor, καὶ προσέταξεν ὁ θεὸς xvcópati καὐσεως
συ]γκαἰονει, xol ἑπάταξεν ὁ ἤ-ιος ἐπὶ τὴν at-

Varie lectiones et noti.

(47) Predictionis sue eventum ; perspicuum enim
est hoc [aclum fuisse ante animi turbationem ; cunctis
cuin prefinitis diebus, cerneus urbem n { vorum sib.

ire que minitatus ei fuerat, etc.
(18) Toy:025;, Cod. Ven,

951 ΕπρΟΡΙΤΙΟ IN PROPiIETAM JONAM. — CAP. IV. 958
φαλὴ» "ord, xal eAwoyüxst, καὶ ἀπελέγετο A diceret : Melius est mihi mori, quam vivere. Ver-

τὴν γὴυχὴν αὐτοῦ, «al εἶπε * KaAóv. µοι τὺ ἆπο-
θανεῖν µε, | Cüv µε. Σχώληχα μὲν ἑωθινὴν ὄνο-
µάσει τὴν χάµπην, διὰ τὸ Ex δρύσου τῆς ὑπὸ τὴν ἕω
πιπτούσης τὰς τῆς Υενέσεως ἔχειν ἀρχός. Προστάτ-
τεται 65. xal αὕτη, ὥσπερ εἴρηται, vou βουλῆματος
τοῦ θείου προστάγµατος ὀνομαζομένου , ὥστε τὴν
ῥίζαν τῆς χολοχύνθης φαχεῖν. Καὶ δὴ γέγονε τοῦτο,
καὶ ἐξηράνθη τὸ λάχανων, Προστάττει δὲ θεὸς, xai
γένεται πνεῦμα χαύσεως (οὐ γὰρ ὁ Ίλιος µόνον T,v
φλογώδης , ἀλλὰ xai πνεῦμα χαύσεως ἐπεγένετο,
πλεονάζον τὴν φλόγώσιν), xal πατάσσεται μὲν f$
Ἰωνᾶ χεφαλὴ ὑπό τε τοῦ flou, xal τοῦ χανσώδους
ἐχξίνου πνεύματος * ὁ δὲ δοσθυμῶν, ἀπο)έγεται τῖν
ζωήν. Πανσόφως δὲ ταῦτα οἰχονομεῖται, ἵνα µάθω-
μεν τὴν» ὀνθρωπίνην ἀσθένειαν, καὶ uf]. περιεργατώ-
µεθα τοὺς λόγους τῶν ὑπὸ Θεοῦ vevopive |f. γιν.]
ἑχάστοτε.

Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Ἰωνᾶν' El σφόδρα .Ίε-
"λ1ύπησαι σὺ ἐπὶ εῇ κολοκύνθῃ; Καὶ εἶπε' Σςό-
δρα «ελύπημαι ἐγὼ ἕως θανάτου. Καὶ εἶπε
Κύριος * Σὺ ἐφείσω ὑπὲρ τῆς κο.οχύνθης, ὑπὲρ
ἧς oüóx ἑχακοπάθησας, οὐδὲ ἐξέθρεψας αὐτὴν,
ἡ ἐγεγγήθη ὑπὸ ύχτα, καὶ ὑπὸ vóxta ἁπώ-λετο"
ἐγὼ δὲ οὗ φείσοµαι ὑπὲρ τῆς Νιευῖ πὀΊεως τῆς
χιογάἀ.Ίης, ἐν ᾖᾗ κατοικοῦσι π.Ίείους ἢ δώδεκα
µιοριάδες ἀνθρώπων, οἵτινες obx ἔγγωσαν δεξιὰν
αὐτῶν, ἢ ἀριστερὰν αὐτῶν, καὶ κτήνη πο.].]ἆ ;
Λυπηβέντα τὸν προφίτην ἐρωτᾷ ὁ τῶν ἁμαρτωλῶν
χγδόµενος xai τῶν διχαίων προμηθούμενος Küp:o:,

λων ὃ.δάξαι αὐτὸν, ὅτι οὐ δεῖ λυπεῖσθαι. ᾿Ὁμολογή-
ἄαντος γὰρ οὕτω λυπεῖσθαι, ὡς xai θανάτου ἔπιθυ»
pet», Zo, noy ὁ θεὸς, χγρῶμαι χριτῇῃ. Σχόπτσον
τοίνυν, «l δίχαιον, cb. μὲν ὑπὲρ τῆς κολκύνθης ἆλ-
γεῖν, ἧς οὐ γέγονας γεωργός ' οὔτε vào ἐφύτευσα:,
οὔτε ἤρδευσα:, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὸν ὄρθρον γενοµένη, τάλιν
τῇ ὑστεραίᾳ ὑπὸ τὸν ὄρθρον, σχώληκος Υέγονε παρ-
ανάλωµα ἐμὶ δὲ ἐθούλου ἀφειδῶς τηλικαύτῃ χρἠ-
σασθαι τῇ πόλει, ὑπ) ἐμοῦ τὸ εἶναι λαδούσῃ; θαύ-
µασον τοίνυν την φιλανθρωπίαν µου, ὡς τὸ εὔλογου
ἔχουσαν, xai ph ἀθύμει, ὡς τῆς προφητείας δια-
πιπτούσης. Τὸ δὲ, Οὐχ ἔγγωσαν δεξιὰν αὐτῶν , 7
ἀριστεράν, τινὲς μὲν ἐπὶ τῆς ἁπλότητος τῶν Νινευῖ-
τῶν ἀνδρῶν εἱρῆσθαι ἑνόμισαν, δοκεῖ δὲ μᾶλλον
περὶ τῶν ἐν τῇ πόλει νηπίων λέγεσθαι τοῦτο, ἐξ οὗ
τὸ πλῆθος τῆς πόλεως συλλογίζεσθαι πἀρεστιν. El
Υὰρ οἱ νήπιοι μόνοι, πλείους, 3| δώδεχα µυρ:άδες,
τὸ λοιπὸν πλῆθος, πόσον ; Καὶ ὁ σχοπὸς δὲ τῶν elpn-
µένων ὑπὸ Θεοῦ , πρὸς ταύτην ἡμᾶς ποδηγεῖ τὴν
ὃ-ἀνοιαν, El γὰρ οὐχ ἔδει, φησὶ, δέξασθαι τὴν τῶν
ἁμαρτωλῶν µετάνοιαν, ἐχρῆν γοῦν οἶκτον λαθεῖν
τινα τοσούτων µυριάδων νηπίων, o? διὰ τὸ vé£ov τῆς
ἡλιχίας οὐκ οἴδασι nola μὲν αὐτοῖς fj δεξιὰ, ποία δὲ
1j εὐώνυμος, xal διὰ τοῦτο οὐδὶ ἁμαρτίας ὄντες
ἔνοχοι, οὑκ ὤφειλον πάντως δοῦναι δίχας f| ἀπολέ-
σθαι (49). ὩὨσαύτως καὶ τῶν κτηνῶν ἔδει φείσα-

mem matutinum erucam nominat, quod ex rore,
sub auroram decidente, generationis δε: princi-
pium ducat. Datur autem et ipsi mandatum (divina
voluntate praccepto, ut 2092. dictum est, appellato)
ut cucurbit:e radicem arrodat. Factumque est lioc,
et exaruit olus. Jubet porro, ac 8tatim oritur ven-
tus urens. Nedum enim sol flammis xstuabat, ὡς-
terum et ventus urens excitabatur, d:stum ipsum
majorem reddens ; verberaturque caput Joni a
sole, et urente illo spiritu. 1s vero animo «ρου,
vitam suam deponere avet. Ildc autem sapientis-
sime divino ita consilio geruntur, ut discamus hu-
manam imbecillitatem, neutiquam omnibus in locis,
eirca sermones ab Deo factos curiosam esse de-
bcre.

ει». 9-11. Dixit erao Dominus ad Jonam : Ve-
hementerne. contristatus es. οὐ cucurbitam ?. Qui
respondit : Vehemeuter ego, Domine, etium. adus.
que mortem contristatus. sum. Cui Dominus : Tu
misericordie uffeciu langeris erga. cucurbilam, cu-
jus tamen causa nihil. duri perpessus. es, neque
educasti ipsam, que ut sub. noctem παία est, ita
sub noctem periit. Et ego nullu miseratione move-
bor erga Ninevi urbem magnam, in qua plura quam
centum viginti millia hominum. commorantur, qui
neque dextram, neque sinistram agnoverunt, tum

. jumenta. multa? Moestitia gravatum prophetam
&l σφόδρα λελύπηται, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ὡς μὲλ- U

interrogat peccatores curans, et justorum ratio-
nem habens Dominus, anne valde contristatus
sit : non veluti ignorans, verum enim ceu docturus
ipsum, non oportere eum esse moestum. Cum enim
fassus essel sese adeo perturbatum, ut vel mortem
expetat : Te, inquit Deus, judice utar. Reputa
ergo tecum, num jure propter cucurbitam doleas,
eujus non fuisti cultor : neque enim plantasti,
neque rigasti, sed sub diluculum nata, postero die
rursum sub diluculum vermibus cibus facta est.
Me vero noluisti ulla miseratione tangi erga talem
tantamque urbem qua esse suum a me acceperit ?
Admirare igitur benignitatem meam atque clemen-
tiam, utque commode sese habeat, neque animo

D langneas, perinde quasi prophetia intercidat. Quod

autem non agnoverunt dextram euam, vel sinistram,
quidam de simplicitate Ninevitarum dictum puta-
runt, Videtur aut hoc ipsum magis de infantibus,
qui sunt in urbe, dici: ex quo urbis frequentiam
ratiocinari licet. Si enim soli infantes et pueri duo-
decim myriades excedunt, reliqua multitudo
quanta ? Ac scopus eorum, qux a Domino dicta
sunt, ad hanc nos perducit sententiam. Si enim
non oportuit suscipere penitentiam a peccatoribus,
decebat tamen miser2tione permoveri in tol my-
riades infantium, qui propter pueritem statem
ignorant qualis dextra, qusve sinistra, ac pro-

Varie lectiones et note.

(49) Καὶ ἀπολέσθαι, Cod. Ven.

-..

-— Am Am m -

959

THEOPHYLACTI BULGARALE ARCHIEP.

Ct)

pterea, neque peccati rel, non omnino luere A σθαι οὐδὲ γὰρ αὐτὰ δίχην ὑπὶρ ἁμαρτημάτων

ponam debuerunt, vel interire. Süniliter οἱ
jumentis parcendum erat ; neque eniin ipsa penam
peccatorum nomine debuerunt. Si igitur justus
Deus miseratur animas jumentorum, quanto po-
tius 903 couditor horum proprix su» posses-
sjioni parcet * Quemadmodum igitur. jumenta ap-
posuit, ut ostenderet jure servatam urbem * sic el
immaturam tatem praeposuit, ceu neque horum,
neque illorum supplicia pro peccatis juste exigan-
tur. Proinde hujus prophetiz kie est finis. Nos vero
benifnum Dominum nostrum celebremus, qui no-
lens mortem peccatoris, vult ut convertatur et vi-
tam ducat : qui interdum bene placentes ipsi san-
eios contristare sustinct, contraque ipsorum volun-
tatem aliis misericordiam impertit. Sie cum Elias
omnino pluviam cohibuisset, ad servum ipse Deus
tanquam legatus accedit : οἱ. Vade, inquit, ad Achab,
daboque pluviam super faciem terre **. Hunc ad
modum Ninevi una cum jumentis servata est. Sic
et Christus, dans 5ο pretium redemptionis, omnes
conservavit, sapientes el insipientes, divites ct
pauperes. Ad quem a Davide etiam dici niliil du-
bitamus : Jlomines et jumenta servabis, Domine.
Quoniam multiplicasti misericordiam tuam, Deus,
filii hominum in protectione alarum tuarum spera-
bunt "*. Porro costera que in. hac sunt. prophetia,
digna suut adiniratione : maxime vero ipsius pro-
phete mores, adeo placidos et veros, hic mirari
par est, ut omnia citra tegumentum aperte dicat,
suosque defectus denudet, nimirum inobedientiam,
fugam, pusillanimitatem : nec horum ipsum, quo-
minus aperiret, puderct, quin potius litteris man-
daret ad nostram commoditatem . Tales certe
omnes fuerunt sancti, non quod suum erat qu2-
rentes, sed quod inultorum, ut servarentur. Sic
David proprium quoque memorie prodidit pec-
eatum, ut posteris utilitatem operaretur, quinqua-
gesimo psalmo exarato, omni quidem compunctione
referto, bonas autem spes desperantibus suggerente :
nempe, nullum peccatum adeo esse grande et inul-
tum, quod lacrymis non deleatur. Etenim in hoc
ipso psalmo in quo peccatum luget, de magnis
adeoque coelestibus mysteriis vaticinator supernae

ὤφειλεν, El. οὖν ὁ δίκαιος οἰχτείρει — duy;
χτηνῶν, πόσω μᾶλλον ὁ ποιητῆς τούτων φείσεται
τοῦ οἰχείου κτήματος; "sep οὖν καὶ τὰ χτήνη διὰ
τοῦτο προστέθειγεν, ἵνα δείξῃ δικαίως σωθεῖσαν τὴν
πόλιν. οὕτω xal τὴν ἄωρον Ἠλιχίαν προστέθει-
xsv (20), ὡς μήτε τούτων, µήτε ἐχείνων ποινὰς ὑπὲρ
ἁμαρτημάτων διχαίως εἰσπραττομένω». Tz μὲν
οὖν προφητείας τοῦτο τὸ τέλος ' ἡμεῖς δὲ τὸν ἀγα-
0j» Δεσπότην ἡμῶν ὑμνήσωμεν, ὃς uh βουλόμενος
τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι χαὶ
(fjv αὐτὸν, xaY λυπεῖν ἔστιν ὅτε τοὺς εὐαρεστοῦντας
αὐτῷ ἁγίους ἄνδρας ἀνέχεται, χαὶ μὴ βουλοµέιων
αὐτῶν, ὀρέγειν τὸν ἔλεον. Οὕτως Ἠλιοῦ τοῦ xiv
τὸν ὑετὸν ἐπισχόντος, αὐτὸς οἷά τε (01) πρεσθευτὶς

B πχαραγίνεται mph; τὺν δοῦλον, xai, Πορεύθητι

φησὶ (52), τῷ 'Axaá6, xal δώσω τὸν ὑστὲν ἐπὶ
προύώπου τῆς γῆς. AXX οὕτω μὲν fj Νινευῖ οὖν
τοῖς χτήνεσι διεσώθη οὕτω δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ἕους
ἑαυτὸν ἀντίλντρον, πάντας ἔσωσε, σοφυὺς xal ἆσ-
φου»:, πλουσίους καὶ πένητας, πρὸς ὃν λέγεσθαι ὑτὶ
τοῦ ἁαθὶδ πιστεύομεν ' Αγθρώπους xal κτήτη
σώσεις. Kópis* ὡς ἐπ. ήθυνας τὸ ἔ.λεός σου, ὐ
θεός" οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σχόπῃ toy
πτερύγων συυ ἐἑλπιοῦσι. Καὶ τ) Άλλα μὲν της
προφητείας ταύτης, θαύματος ἄξια * οὐχ ἢκιστα δὲ
καὶ τὸ ἦθος τοῦ προφήτου, ὃ ἓν ταύτῃ διαφαίνεται,
οὕτως εὐγνῶμον xal ἀληθὲς ὃν, ὥστε πάντα ἆπιρι
κα)ύπτως εἰπεῖν, xai ἁπογυμνῶσαι τὰ ἑαυτοῦ ἑλατ-
τώµατα, τὴν ἀπείθειαν, τὴν φυ γἣν, τὴν µιχροφυχίαν,
καὶ μὴ ἐπαισχυνθῆναι τούτοις, ἀλλά στηλετεῆσαι ταῦτα
πρὸς ἡμετέραν ὠφέλειαν. Τηιοῦτοι πάντες ἤσανο
ἅγιοι, οὐ τὸ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ τὸ τῶν noA,
ἵνα σιθῶσιν. Οὕτω τοι χαὶ Aa615 τὴν οἰχείαν ἑστη-
λίτευσεν ἁμαρτίαν, ἵνα τοῖς ὀψιγόνοις ὠφέλειαν
πραγματεύσητα:, xal τὸν πεντηχοστὸν ψαλμὸν ἑνε-
Υράφατα, πάσης μὲν χατανύξεως Yépovta, χρηστὰς
δὲ. τοῖς ἁπογινώσχουσιν ἑλπίδας ὑποτιθέντα, ὡς οὐδέν
ἔστι τῶν ἁμαρτημάτων οὕτω μέγα τε xal πολὺ, Ó
μὴ δάχρυσιν ἐξαλείφεται. Καὶ γὰρ ἐν αὐτῷ τούτῳ
τῷ φαλμῷ, ἐν ip τὴν ἁμαρτίαν Ορηνεῖ, προφητεύε
περὶ μεγάλων μυστηρίων καὶ οὐρανίων τῆς τε xo
Σιὼν χαὶ τοῦ ἐχεῖσε θυσιαστηρίου, xai θυμάτων
ἀποῤῥητοτέρων xal ἀξίων ἑχείνου, Ex περιουσίας

illius Sior, et altaris quod illic erat, atque sacrill- p δειχνύων, ὡς οὐχ ἁμαρτημάτων µόνον συγχώρησιν

ciorum secretiorum ac ineffabilium, neque non
ipso dignorum , abunde ostendens, quod non de-
lietorum tantummodo condonationem animi cor-
rectio, sive ponitentia efficiat, verum et donorum
communicationem. (55) Nec hic ignoranter prztet-
eundum, quod quidam hanc Jong iuobedientiam

9 ΗΠ Reg. xvin, 1. ^ Psal, xxxv, 17.

ἡ μετάνοια πραγματεύεται, ἀλλὰ xol χαρισµάτων
ἐπίδοσιν. Οὐχ ἀγνοητέον δὲ, ὡς τὴν τοῦ Ἰωνᾶ παρα-
κοὴν, xat φυγὴν, xal «* ἄλλα, οὐδόλως παρεδἑξαντό
τινες καθ) ἱστορίαν γενέσθαι, ἸΑλλ' ἐπειδήπερ, φα-
civ, ἑώρα τὴν τοῦ "lopatà ἔχπτωσιν, xal µεταθαί-
νουσαν εἰς τὰ ἔθνη τὴν προφητικὴν χάριν ᾖσθάνετο,

Varie lectiones et note.

(50) Desunt in Cod. Ven. verba bxc : ἵνα δείξη
δικαίως σωθεῖσαν τὴν πόλιν, οὕτω xal τὴν ἄωρον
Ἁλικίαν προστέθειχε, ut ostenderet jure servatam ur -
bem; sic et bmmaturam. actatem apposuit.

(81) Οἷά τις,

(92) In Cod. Ven. πορεύθητι, qno, καὶ 5,0nz..

(53) Ignerandwum vero non est, nonnullos Jon
inobedientiam, ei fugam cateraque, non ita vere cot -
tigisse putare, quemadmodum historia narrat. Sic
ex utroque Cod. Ven. et Bav. Lonicerus autem le-
gisse videtur ὑπούλως, pro οὐδόλως, cum ciira do-
Ium reddiderit.

οἱ EXPOSITIO IN PROPHETAM JONAM. — CAP. IV. 9002
διὰ τοῦτο ὑποχωρεῖ τῷ xnpoypatt, xal ἀναθάλλεται Α et fugam, czteraque, vere cilraque dolum comigisse,

τὸ ὀπίταγμα ᾿ xal την χατασχοπὴν τῆς χαρᾶς ἀφεὶς
(τοῦτο γὰρ Ἑβραίοις Ἱόππη δύναται), τὸ παλαιὸν
ὕψας λέγω χαὶ τὸ ἀξίωμα, εἰς τὸ τῆς λύπης ἑαυτὸν
ἔῤῥιφε πέλαγος, xal χειµάζεται τοῖς λογισμοῖς, xal
ναναχεῖ, τουτέστι χυµαἰνεται, ἐννοούμενος, πῶς

πὸν υἱὸν τὸν πρωτότοχον, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, .

τὸν περιούσιον λαὸν παραιτεῖται τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπὶ
τοὺς ἀχαθάρτους χύνας τὰ ἔθνη χωρεῖ. Elsa ὑπνώτ-
τει ὁ Ἰωνᾶς, ὃ ἐστιν, ἑξαπορεΐται παντάπασι, καὶ
παύει τὰς οἰχείας αἱσθήσεις, ὡς µηχέτι νοεῖν ἔχων,
πῶς τοῦτο γίνεται. Ἐπεὶ xot Παῦλος ἐπ᾽ αὐτῷ τούτῳ
ἑξαπορηθεὶς, ἐχθοᾷ * "Q βάθος π.λούτου, xal co-
φίας, xal γνώσεως θεοῦ { ὡς ἀγεξερεύγ]ῃτα τὰ
xp/uaca αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχγίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ !
Αλλ᾽ ὁ πρωρεὺς αὐτὸν διῦπνίσει, ὁ πάντα προορῶν
Λόγο;, ὃς αὐτῷ προῦπέδειξεν, ὡς ἄρα Osoxxóvot μὲν
ἔσονταιοἱ αὕὑτου ὁμόφυλοι, δικαίως δὲ αὑτῶν ἀποφοι-
τῆσει d χάρις. Καὶ οὕτως ὑποπίπτει τῷ χλέρῳ, τῇ
ἄνωθεν 65, λέγω, ἀποχληρώσει, χαὶ τῇ διχαίᾳ τοῦ
Θεοῦ κρίσει, f [2] τὸ χαθαρὸὺν xot ἅγιον πνεῦμα
τοῖς ἀχαθάρτοις τοῦ Θεοῦ σταυρωταϊς δωρεῖσθαι οὐ
διχαιοῖ. Εἶτα xai τῷ χήτδι καταπἰνεται μὲν, οὐκ
ἀναλίσκεται δέ ' ἐννοεῖ μὲν γὰρ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ
ἀπιστήσαντος Ἰσραὴἡλ, ἀλλὰ προσεννοεῖ xai «kv σω-
τηρίαν τοῦ xaz' ἐχλογὴν λείμµατος * οὐ γὰρ ἁπώσατο
ὁ θεὸ; τὸν λαὺν αὐτοῦ ὃν προέγνω. Καὶ τὸ θαῦμα,
Χρ.στῷ τριήµερος συνεχδίδοται ' πιστεύει γὰρ ὅτι διὰ
λουτροῦ πχλιγγενεσίας οἱ εἰς τὴν τριῄµερον ἀνάστασιν
βαπτιξόμενοι, ἀναζήσουσιν, οὐδὲν ὑπὸ τοῦ κήτους τῆς
δευτέρας ἀπιστίας (35) παραθλαθέντες. Εἶτα τὸ χη-
p»Ypa τρανότερον (56) προθλέπει el; τὰ ἔθνη ἐρχό-
μενον, χαὶ μετανοοῦντα ταῦτα, xal ἄφεσιν ἆμαορ-
τιῶν Ex θτοὺ δεχόµενα" καὶ λυπεῖΐται, οὐχ ὅτι οὗτοι
σώσονται, ἁλλ᾽ ὅτι οἱ αὐτοῦ φυλέται xal συγγενεῖς
ἀποθάλλονται. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, ἐπεὶ χαὶ Παύλῳ
λύπη xal ἁδιάλειπτος ὀδύνη τῇ χαρδ1, ἡ τοῦ Ἰσριῇλ
ἕκπτωσις. Αἱνιττόμενος 65. ἹἸωνάς xal τοὺς ἐν τοῖς
χαιροῖς τῶν ἀποστόλων ξτιτοῦ νόμου ἐξεχομένους (97),
οἷος καὶ Ilérpoc tv, πρὶν ἡ τὴν σινδόνα ἰδεῖν, ἀθέμι -
τον εἶναι οἰύμενος ἀνδρὶ Ἰουδαίῳ κολλᾶσθαι ἔθνεσι,
τῖς πόλεως ἔξεισι, τῆς τῶν ἐθνῶν, φημὶ, 'ExxAnola;,
ο” παραδεκτέους τούτους χρίνων ἐπὶ τὴν πίστιν, εἰ
μὴ xai ἸΙουδαῖσαι (53), καὶ ὑπὸ τῇ σχηνῇ κάθητα., τῇ

ut historia babet, susceperunt, sed enim allegoriam
adjiciendo. Postquam videbat, inquiunt, Israelis
ruinam, lapsum, ac transeuntem ad gentes prophie-
licam gratiam seniiebat, eapropter cedit pradica-
tioni, non exsequitur, et rejicit mandatum ; ac di-
missa gratie contemplatione ( hoc enim Hebrzis
Joppe valet), vetere altitudine dico et dignitate, in tri-
siiti:e pelagus sese ipse projecit, suisque cogila-
tionibus et mente 90$ tempestatem et luctam susti-
net, et periclitatur in navi, bocest fluctuat: repu-
lans secum, quomodo filium primogenitum, sacer-
dotium regale, eximium populum declinet Spiritus,
el ad immundos canes, gentes nempe, vadat.
Deinde indormiscit Jonas, id est, ambigit omnino,
ac proprios sensus sedat, ut qui non amplius cogi-
lare possit, quomodo hoc fia. Quando quideu ct
Paulus ob illam ipsam rem exclamat: O profun-
ditatem divitiarum, sapientie et cognitionis Dei !
quam inscrulabilia judicia ejus, εἰ impervestiabiles
vic ejus ^ | Atqui prore observator expergefacit
ipsum, omnia scilicet prospiciens Verbam, quod
ipsi predemonstravit, deicidas quidem fore ipsos
contribules ejus, jure itaque ab ípsis gratiam dece-
dere. Hinc sub sortem eadit vatea, delectui videli-
cet obnoxius, a supernis advenienti ; justoque Dei
judicio, quod purum sanctumque spiritum immuns
dis Dei crucifixoribus dari, non justum arbitratur.
Deinde et 4 balzna quidem devoratur, verum non
capitur contineturve. (54) Intellige enim lapsum
Israelis in ipcredulitate -remaneutis, deinde per-
prade etian saJutem reliquiaruui secundum electio-
nem. Non enim repulit populum suum quem pra-
delinivit. Et en rem mirandam, tcrtio die una cum
Christo redditur à balaena, et in. lucem redit ; cre-
dit enim, quod qui per lavacrum regenerationis
in Christum tertio die resurgentem baptizati, revivi-
scent, nil:il damni passi a balaena secunda incredu-
litatis. Posthac praedicationem certiorem pravidet
ad gentes euntem, easque rcsipiscentes, suorum -
que peccatorum dimissionem a Ώου accipientes.
Turbatur itaque, non quod serventur ille, cate-
rum quod sui contribules et cognati rejiciantur. Ncc
hoc mireris, postquam et Paulo meeror et inces-

τεχροδικᾗ διαθήχῃ περιέπων ταύτην, xai δεῖν (59) O sabilis dolor cordi ejus sit Israelis elapsio. Pra-

Aé[w07 περ:τέµνεσθαι καὶ τὰ Μωσέως ἔθπ τηρεῖν, κα)
τῇ σχ:ᾷ τῆς χολοχύνθης ἁπαναπαύεται, ἣν εἶναι τὸν
νόµον µαν)άνομεν, ὑπὸ νύκτα τε γαννηθέντα, ὅτε (60)
δ:,λαδὴ νὺς ἐκράτει τῆς ἁμαρτίας (νόμος yàp vov
τεαραύάσεων χάριν προσετἐλεσε), xal ἀπολλόμενον
ὦπὸ νύκτα. χατήργηται γὰρ, ὅτε οὐκ ἤδύνατο vns
ῥηζείσης νυχτὸς ἔξω γενέσθαι. Iph, γὰρ τῷ ἐς ἔργων

5 Ron. xi, 55.

terea adumbrans Jonas, et typum gerens eorum
qui teinporibus apostolorum adhuc lege teneban-
tur, qualis οἱ Petrus erat priusquam — sindonem
videret, illicitum esse ratus homini Judxo geuti-
bus associari, adhzrescereve : urbein. egreditur,
gentium dico Ecclesiam, eos ad üdem non recipien-
dos judicans, nisi Judaismum assumant ac sub

Varim lectiones et note.

(54) Duclligit enin : et paulo post : Sed etiam
perpeudit (vates nimirum). mE -.

(33) T$ προτέρας ἀπιστίας, prioris incredulitatis,
C. (4. Ven.

(26) Ιραότερον, Cod. Ven.

(97) Ἐχομένους, Cod. Dav.

(58)' Ιουδαϊσειά τις, judaismum — quis assumat,
Cod. Veo.

(59) Ἰδεῖν, Cod. Ven.

(υ0) "Οτι, quia, Cod. Ven.

"n

963

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP. 964

tabernaculo sedens, juxta viam, istud applicans A νόµου μὴ διχαιοῦσθαί ΄τινα ἔτι ἐπλεόνα-ε δι αὐτού

testamento, oportere circumcidi gentes ratus, et
Moeseam servare legem : acquiescit sub unibra
eucurbite, quam esse legem discimus, sub nocte
natam, quando scilicet nox peccati sceptris potire-
tur : quippe quia lex transgressionum causa lata
est. Exdemque sub nocte periit, siquidem destructa
est, quando non potuil extra dictam peccati noctem,
veniente luce, permanere. Cum enim ex operibus
legis non potuerit justificari quisquam, per ipsam
eo magis exuberabat delictum : nam eine lege
peccatum est mortuum. | Quomedo vere. periit?
205 Per efficaciam vermis matutini, hoc est,
poteutiam Dei magnam, per gratiam illustrantis ct
lumen prabentis Jesu, qui super nos resplendu:t,
3c auroram cognitionis Dei reciz que vite peperit,
ubi ait: Ego aulem sum vermis, et non homo "8.
Ipsa, inquam, Dei gratia legem percussit εἰ abo-
levit. Tumque Jonas perfectius discit. sacramen-
tum, sive arcanum hoc, quod gentes jure ct assu-
mantur et serventur. Nonue et in Actis apostolo-
rum, et alii et ipse Petrus ad gentes secernuntur
prius? Deinde Petrus queque cx velo gentium
puritatem discit, aliosque doeet, quod jugum no-
minetur lex, quod neque ipsi, neque patres i; $0-
rum gestare potuerunt. llc omnia ceu per enigma
adumbrans Jonas, lianc ad rationem, hanc suain
digessit prophetiam. Praterca οἱ in cateris ex hae
prophetia cominoditatem eapere queamus, disceu-
c0, amaram esse retributionem transgressionis
jussuuib Dei. Quia enim Deo resistimus, tradimur
tentationibus atque periculis maris, cumque tem-
pestatibus luctamur : ac. vidctur. quidem balzena
omnia vorans, nos in tentationes traditos deglu-
tire, perdereque. quod. vituperemus forsan et ob-
muimuremus divine Provideuti:& * verumtamen
integros nos conservemus. [loc autem «oniinget,
8i precemur eum, qui ex interitu poterit reducerc
vitam nostram, ac polliceamur ei sacrificia spiri-
twalia, operationes ad salutem nostram dico. Si
cnim jta nos gesseriinus, non. observabiunus men-
dacia el vana, quod patiuntur illi qui misericor-
diam Dei reliuquunt, οἱ ad blasphemias se confe-
runt. lli enim vere sunt vani, neque a tribulatio-
uibus propter blasphemiam se liberantes, Deum-
que magis exacerbantes, ac graviora super se
flagra provocautes, cum misericordiam potius Dei
invocare debuissent. Nonne et in lioc mundo servi,
cum ab beris auis castigati rebellaverint, vel con-
vicia in eo» regesserint, veliemeutius lierilem iram
accenduut ? at. vero qui dicunt, Miserere mei,
eamdem sedant, pacant, mitiorem reddunt, majora-
que supplicia effugiunt ? Éum in modum prudentes
anims, et in eum qui pro nobis supplicium subiit,
defigentes oculos, tertio die suscitatum, et ipsi nos

*5 Psal, xxi, 7.

τὸ παράπτωμα χωρὶς Υὰρ νόµου, ἁμαρτία vaxps,
Iq δὲ xaX ἀπώλετο; Διὰ τῖς ἑνεργείας τοῦ σχώ-
ληχος τοῦ ἑωθινοῦ, τῆς δυνάµεως τοῦ θεοῦ τῆς µε-
γάλης, τῆς χάριτος τοῦ φωτεινοῦ χαὶ φωτοδότου
Ἰησοῦ, τοῦ ἐπιλάμφαντος ἡμῖν, xaX τὴν ἕω τῆς τε
θεογνωσίας xai τοῦ ὀρθοῦ βίου ποι/σαντος, τοῦ Ai-
γοντος. Ε}ὼ δέ εἰμι σκὠληξ, καὶ οὔκ ἄνθρωπος
αὕτη Υὰρ dj τὸν νόµον κατάξασά τε xal χαταργἠσασ;.
Καὶ τότε δὴ µανθάνει ὁ ᾿]ωνᾶς τελεώτερον τὸ p»-
στἠριον, ὅτι διχαίως τὰ ἔθνη παραλαμθάνετα: xal
σώζεται. Ἡ οὐχὶ καὶ ἓν ταῖς Πράξεσιν ot τε ἄλλοι,
καὶ αὐτὸς ὁ Πέτρος πρὸς τοὺς ἐθνιχοὺς διακρίνονται
πρότερον; Εἶτα µανθόνει Πέτρος διὰ τῆς σινδόνος
τὴν τῶν ἐθνῶν καθαρότητα, χα) τοὺς ἄλλους δ:δάσκει,͵
ὅτι xal ζυγὸς ὀνομάζεται ὁ νόμος, ὃν οὔτε αὐτοὶ, οὔτε
οἱ π.τἑρες αὐτῶν ἠδυνήθησαν βαστάσαι, Ταῦτα
πάντα αἰνιττόμενος Ἰωνᾶς, οὕτω δ.εσχεύασς τν
προφητείαν. ᾽Αλλὰ γὰρ τά τε ἄλλα ὠφελτθείημεν Ex
ταύτης, xal «b μαθεῖν πιχρὰν elvat τὴν ἀντιμισθίαν
τοῦ παρακούειν προδταγµάτων Θεοῦ. Ai γὰρ τὸ
προσκρούειν θεῷ, xal πειρασμῶν θαλάσσαις ἐχδιδό-
µεθα, xat κλύδωσι προσπαλαίοµεν. Ka δοκεῖ μὲν τὸ
κητος πχμφάγον, ὁ d; πειρασμοὺς ἡμᾶς ἐχδότους
λαμθάνων, καταπιεῖν ἡμᾶς xal ἀπθλέσαι διὰ τῷ
βλασφημῖσαι τυχὸν καὶ χαταγογγύσαι τῆς Προνοίας'
πλην ἀλλ ἡμεῖς ἀχεραίους ἑαντοὺς διασώσωµεν,
Τούτο δὲ ἔσται εἰ εὐχόμεία τῷ δνναμένῳ ἀνάγειν ἐκ
φθορᾶς τὶν ζωὴν ἡμῶν, καὶ ὑπισχνούμεθα αὐτῷ

C θυσίας πνευματικὰς, τὰς εἰς σωτηρίαν ἡμῶν πρᾶτεις

ᾠτμί. Οὕτω γὰρ ἔχοντεας, οὐ φυλαξόμεθα μάταια χαὶ
Φευδῆ, ὃ πάσχουσιν οἱ τὸν ἔλεον τὸν θᾳῖον E xata-
λιμπάνοντες, xai εἰς βλασφηµίας χωροῦντες. Οὗτοι
γὰρ τῷ ὄντι µάταιοι, µήτε (61) τὰς θλίψεις διὰ του
βλασφημεῖν ἀνιέντες, xal ἔτι τὸν Θεὸν παροξύνοντες,
χαὶ βαρυτέρας τὰς µάστιγας προχαλούµενο:, δέον
τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ ἐπιχαλεῖσθαι. Ἡ οὐχὶ καὶ οἱ
κατὰ κόσμον δοῦλοι, ἐπε:δὰν ὑπὸ τῶν δεσποτῶν ται»
δευόµενοι βλασφημῶσιν, ἔτι μᾶλλον τὴν δεσποτικῖν
ὀργὴν πρηοσεκκαίἰουσιν * οἱ μέντοι, Ελέησον, λέγον-
τες, πραῦνουσιν ταύτην, καὶ τὸ ἐπιπλέον κολάνεσθαι
διαφεύγουσιν; Οὕτω φρονοῦντες, xal elg τὸν παθόντα
ὑπὲρ ἑμῶν ἀφορῶντες καὶ τρ:'ήµερον ἀναστάντα,
xal αὐτοὶ τριόµεροι ἀναστησόμεθα, πίστιν, ἑλπίδα,

D ἀνάπην, τὰ τρία ταῦτα φωτίζοντα ἡμᾶς ἐν τῇ voxa

τῶν θλίφεων ἔχοντες, Ηιστός τε ὁ θεὸς, λέγοντες, 6;
οὐχ ἑάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι, xal διὰ τοῦτο ὑπομένεν-
τες, xal τὴν δοχιµῆν 8x τῆς ὑπομονῆς, xal &x ταύτης
τὴν ἐλπίδα δεχόµενοι. Ἡ δὲ ἐλπὶς οὗ κπαταισχύνει
πάντως. Καὶ οὕτως εἰς τὴν ἀγάπην ποῦ Πατρὸς τῶν
οἰχτιρμῶν φθάνοντες ἓν τῷ ἑννοεῖν, ὅτι (02) Τίς
ἐσευ',υἱὸς, ὃν οὗ παιδεύει πατήρ; xax, "Oy ἆγα-
πᾷ, παιδεύει ' ὥστε χαὶ ἡμᾶς ὀφείλειν αὐτὸν ἀγα-
πᾷν μετὰ τοῦ λέγοντος. Tíc ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ
κῆς ἆ;άπης τοῦ Θεοῦ τῆς ἐνι Χρισεῷ Ἰησοῦ;

Vario lectiones οἱ nota.

(91) Μέτε, Cod. Yen. µίποτε.

(62) "Οτι deest in Cod. Ven.

065

EXPOSITIO IN PROPIIETAM JONAM. — CAD. IV.

066

'Exv ταῦτα (65) χατορθώσωμεν, xal χήρυκες ἑτό- A excitabimur triduani, fidem, spem, charitatem, tria

µεθα ἄλλοις ἁμαρτάνουσι, xal σώσομεν τούτους διὰ
τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς παραδείγματος. Οὕτω xa ἔξω τῆς
πόλεως γενησόµεθα, τοῦ κόσμου δηλαδὴ τούτου, ὡς
ὁ Παῦλος παραινεῖ, ἔξω κελεύων ἔρχεσθαι, τὸν ὀνει-
δισμὸν τοῦ Χριστοῦ φέρηντας, τουτέστι πᾶσαν ἅτι-
μίαν, καὶ πᾶσαν χάχωσιν * οὕτω xal tv σκηνῇ àva-
παυσόµεθα, o5 µόνιμον, ἀλλὰ παροδιχκην ἐνταῦθα δι1-
τριθῃν νοµίζοντες, ὡς ᾿Αδραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ
πατριάργαι, ol συγχληρογόµοι τῆς ἐπαγγελίας, ot
ἐν σχηναῖς παμῴχησαν, ὡς τὴν τοὺς θεµελίους ἔχου-
σαν πόλιν ὁκδεχόμενοι. Καὶ fj σχιὰ τῆς κολοχύνθης,
τοῦ χόσµου τούτου τῆς δέξης (Πᾶσα γὰρ δόξα ár-
. θρώπου ὡς ἄνθος χόρτου), ἀναφύχειν δοχεῖ tv
τῷ τῶν θλίφεων χαύσωνι, xal διὰ τοῦτο ποθεῖται

ha:c illuminantia nos, in afflictionum nocte liabentes,
Fidelisque Deus, dicentes, qui non sinet nos ten-
ται]: ac propterea sustinentes, probationem ex
patientia et ex hac spem accipientes. Spes autem
prorsus non afficit contumelia, non pudefacit. Si.-
que tandem ad dilectionem Patris miserationum
venientes, intelligendo id quod in Proverbiis dici-
tur : Quis. est filius, quem non castigat pater? E! :
Quem diligit filium pater, hunc casugat '. Ut adeo
jpsum amore prosequamur cum eo qui ait : Quis
separabit nos. a dilectione Dei, que est in Christo
Jesu **? Si hzc rite perfecerimus, et praecones
206 erimus aliis, et servabimus eos per excm-
plum nostrum , tum extra urbem habitabimus,

ἡμῖν. Αλλά πατασσέτω αὐτὴν ἡ σχώληξ ἡ ἑωθινὴ, B mundum videlicet hunc, perinde atque Paulus

1 συνείδησις ἡμῶν, fobbky τῶν ἡμετέρων σχοτεινὸν
xal ἀφανές. Aib καὶ σκώληξ ἐστὶν, ἀεὶ τῶν ἆμαρ-
ττµάτων ἡμῖν αἴσθησιν διδοῦσα, Σὴς Υὰρ ὁστέων,
xapóía αἰἱσθητικὴή. Αὕτη πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῖν τιθεῖσα
τὰ ἡμέτερα καχὰ, καὶ διδάσκουσα, ὡς ἄξιοί ἑσμεν
xai βαρυτέρων θλίφεων διὰ “ὰς ἁμαρτίας ἡμῶν,
πατάτει την ἐπιθυμίαν τῆς δόξης, xal πείσει λέγειν
μετὰ τοῦ mpogfjou: Οργὴ» Κυρίου ὑποίσω, ὅτι
ἤμαρτιν αὐτῷ xnYa5, 'OAira ὧν ἤμαρτον, µε-
/ αστίγωµαι. Χάρις οὖν τῷ διὰ πάντων ὠφελοῦντι
ἡμᾶς Ηνεύματι, xal μυστήρια μὲν ἀποχαλύπτοντι
διὰ τῆς τοῦ γράµµατος περιαιρέσεως, οὐχ ἤχιστα
δὲ «αἱ 5:à τοῦ γράµµατος διορθουµένῳ τὰς τῶν
προσχόντων ψυχάς. Αὐτίκα γοῦν ἵνα ἐξ ἑνὸς τὸ πᾶν
παραστήσωµεν, τὸ, "Era τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νιευῖ
καζαστραφήσεται, μνστικώτερον μὲν σηµαίνει τὴν
διὰ τῆς τοῦ Κυρίου τριημέρου ταφῆς χαταστροφὴν
τῆς πονηρᾶς ἀντιχειμένης βασιλείας τῆς πάλαι χρα-
τούσης xal δυναστευούσης, ὥσπερ à Νινενῖ by τοῖς
ἔθνεσι, pb; ἣν ἐμάχετο μὲν ὁ νόμος, ἀλλ᾽ ἀσθενὴς
T^ & xa εἴρηται, "Etc ερεῖς ἡμέραι, καὶ 4 τελεία
αὕτη χαταστροφὴ (06), ὅτι ἀπεχδύσετα, τὰς ἀρχὰς
καὶ τὰς ἑξουσίας, θριαμθεύσας αὐτὰς Ev τῷ σταυρῷ,
9 µέλλων διἀ τοῦ θανάτου καταργῖσαι τὸν τὸ x;á-
τος ὄχοντα τοῦ θανάτου. ᾽Αλλὰ καὶ τοῦ Ἰησοῦ τὰς ἐν
τῇ Yi ποιο»µένου διατριθὰς, χατελύετο μὲν οὕτως f
τῶν δχιμόνων ἀρχή" ἐσχύλευε δὲ τὸν ἰσχυρὸν, τὰ
σχεύη αὐτοῦ διαρπάζων, xal τοὺς δαιμονῶντα: ἱώ-

hortatur, przxcipiens egredi, improperium Christi -
ferentes, lioe est omnem ignominiam et omnem
malitiam. Sic et in tabernaculo requiescemus, non
stabiliter quidem, sed obiter et transitorvie com-
morando, queniadimodum Abrabam et reliqui pa-
wiarchz, coheredes promissionis, qui in attegiis
peregrinati sunt, veluti urbem fundamenta baben-
tem. exspectantes. Proinde et umbra cucurbitse,
hoc est, glori: hujus mundi (siquidem omnis glo-
ría hominis, sicut flos feni ** ) refrigerare nos vidc-
tur, in hoc afflictionum «astu, ideoque a nobis
expetitur. Enimvero feriat eam vermis motutints,
ipsa nimirum conscientia nostra, cui nihil eorum,
qua nostra sunt, tenebricosum, aut obscurum est.
Hinc-et vermis est, nunquam non peccatorum no-
bis sensum exhibens. (64) Ipsa enim sensibilis
tinea ossium cordisque, ob oculos nobis poneus
nostra seelera, docens juxta mos vel gravioribus
poenis dignos, peccatorum nostrorum causa : feriet
cupiditatem glorie, persuadebitque dicere cum
propheta : Jram Domini sustinebo, quippe quia
peccavi ipsi**. Et paulo post : Eo quod peccati,
cesus sum flagris. Gratiam igitur habemus ει agi-
mus Spiritui, per omnia nos adjuvanti, ac myste-
ria quidem per litter: (65) considerationeni revc-
Janti, non minime vero et per litteram animadvei -
tentium animas dirigenti. Ut igitur statim ex uno
totum exhibeamus : quod ait propheta, Adhuc tres

p.evos ^ πλὴν ἡ τελεία καταστροφὴ τῆς δαιμονιχῆς p dies , εἰ Ν{πεεί subvertetur * secretiore quodam

πυραννίδος διὰ τῖς τριημέρου ἀναστάσεως ἑτελέσθη.
᾽Αλλὰ xai διὰ τῆς £v τῷ βαπτίσµατι τριττῆς χατα-
δύσεως , τῆς ὄντως ἡμερινῆς xal φωτιστικῖς, ἡ
ἁμαρτία καταστρέφεται. Σηµαἰνεται μὲν οὖν xal
ταῦτα μυστιχῶς διὰ τοῦ, "Ert τερεῖς ἡμέραι, καὶ

* [lebr. xn, 6. ^ Rom. vin, 55.

* ]sa, xL, 6.

modo, per sepulturam, in quo Dominus noster tri-
duum quievil, excidium pravi et opponentis 5690
regni, quod olim viguit ac prapotens fuit, perinde
atque Ninevi inter gentes; significat, Adversus
quod pugnabat lex, sed imbecilla erat, unde εἰ

ε0 Michez vii, 9.

Vari& lectiones et note.

(03) Τοῦ Χριστοῦ "ἐὰν ταῦτα, Col. Ven.

(64) Tinea enim ossium est. cor scusitivum. ος
etc. Sic habent Grzca verba.

(65) Detractionem revelanti, necnon ei per literam
eic. 5ic Grace habetur. .

(66) "E:t τρεῖς ἡμέραι, τοῦ λόγου δηλοῦντος, ὡς
τὴν καχίαν xal ὁ λόγος μὲν νολάνδι, πλην ἔτι (zl,

ἡμέραι ' xal τηνικαῦτα d) τελεία ταύτης χαταστροφὴ.
ὅτε X. τ.λ. Auliuc tres dies, docente sermone puniri
quiiew et ab. lege nequitiam : verumtamen. adbuc
tres dies, alque tum per[ecta nequitie ipsius eversio
conlingel, cum eic. Cod. Ven. Sed scribendum puto
γάμος, lex, pro Ἰόγχος, verbum.

2. ------ --- --- -- —-

961 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 968
dictum est : Adhuc tres dies, e& extrema sequelur A Λοευῖ χαταστραφήσεται. Πλὴν οὐδὲ τὸ γράμμα

eversio, quippe quia exuet plane principatus οἱ
potestates, triumphans eas in cruce, qui per mor-
tem suam destructurus est eum, cui est. imperium

ἡμῖν ἄχρηστον, µανθάνουσι ph ἀπογινώσχειν, ἀλλὰ
θαῤῥεϊν τῇ τοῦ Κυρίαυ φιλανθρωπίχ, ὃς διὰ µετή-
νοιαν τριῶν ἡμερῶν, παλλῶν ἑτῶν καχίας παρεῖδεν.

mortis. Quin etiam Servatore Jesu in terris agente, Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν,

ipsum adeo demonum imperium dissolvebaitur : spoliabat namque fortem, direptis armis — ejus, ὁ-
monibusque obsessos curabat. Attamen novissima subversio pravorum spirituum tyrannidis, per (εἰ.
duanam istam resurrectionem consummata est. Praeterea per triplicem in baptismate submersioneun
revera diurnam εἰ lucidam, peccatum subverlitur ; qus hic etiam mystice indicantur, dam ait : Αάλνς
tres dies οἱ Ninevi subverietur. Atqui neque littera nobis inutilis est, discentibus ος ea nobis non de-
.peraudum. 9077 esse, sed. Domini clementi» εἰ benignitaji eonfjdendum, «ut qui propter trium

dierum poenitentiam , multorum annorutu vitia, neque non flagitia neglexerit, ipsi gloria ig saecula

.-Ssgeculorum. Amen.

Jonas, si interpreteris, valct Altissimo laborante,
sive columbain, Hic ex terra. fuit Cariatbiarim, ut
quidam ajunt, prope Ázotum urbem maritimam.
Ejectus e balgna, profectus in Ninevi, illic coneio-
Aatus est, ac postea in terram suam reversus
istuc. manere noluit : esterum, assumpta matre
$u3, peregrinus fuit in terra Assur, regione alie-
nigenarum gentium. Dixit enim : Hoc pacto aufc-
ram opprobrium meum, quippe quia meniitus sum,
prophetiam — contra Nineva. edisserens , . civitatem
siagnam, Porro (08) Elias propheta castigans re-
gem Achab, accersita $&uper terram fame, aufugit,
Ubi ergo venisset Sarephta, reperit viduam una
cum (ilio $00; neque enim cum incircumcisis du-
cere spiritum potuit : beneque illi precatus est,
Deique bonam voluntatem et benignitatem οἱ im-
petravit, hospitalitatis nomine. llinc et filium ejus
vitz lefunctum ({70|) qui hic Jonas fuisse memo-
ratur) resuscitavis ex morte, vita illi restituta,
Hie itaque Jonas in Judzam venit, ubi mater ipsius
diem suum obiit, quam el juxta glandem Deborz
tumularunt in via :commoratusque est tandem in
terra Saraam, ac extremum ibidem fati diem susti-
nuit, funeratus in spelunca Cenea (71). Deditque
prodigium multum Jlaraoli ac universse terre, in-
quiens : Quando viderint lapidem clamanigm mise-
rabiliter, ac ligni. vermiculum ad Deum edentem
vocem, lunc appelet ipsa sulus, (umque videbant,
Jerusalem obscuratam ei exsvinciam ad (undameuta
usque penilus,.ac in ipsa omnes gentes adorabunt
Dominum, transponeu(que lapides occasum solis ver-
sus : ibique adorabunt Deum, qui relicti fuerint, eo
quod Jerusalem | exsecrab.lis facta. sit, cum per be-
slias, tum omnem impurilatem vastata. Tum demum
veniet finis npiversi spirilus, *

Ἰωνᾶς ἑρμηνεύσται, 'ΥΨίστου πονοῦντος, $
περιστερά. Ἰωνᾶς ἦν ἐκ γῆς Καραθιαρεὶμ (61),
ὣς τινές φασι, πλησίον ᾽Αζώτον πόλεως, κατὰ θά-
λασσαν. Καὶ ἐχδρασθεὶς Ex τοῦ χήτους, ἀπελθὼν ti;
Νινευῖ, καὶ κηρύξας, xal ἀναχάμνας, οὐκ ἔμεινεν tv
τῇ γῇ αὐτοῦ ἀλλάἀ παραλαδὼν τὴν μητέρα αὐτοῦ,
παρῴκησεν ἐν γῇ ᾿Ασοὺρ, χώρᾳ ἀλλοφύλων &6voy,
Ἔλεγε γὰρ, ὅτι Οὕτως ἀφε.ῶ τὸ ὄνειδός µου,
ὅτι ἐψευσάμην, προφητεύσος xarà Νινευῖ eic
πό.Ίεως τῆς μεγάλης. "Hv δὲ τότε "Hag ὁ «ρι-
φήτης ἑλέγχων τὸν 'Ayai6, καὶ χαλέσας λιμὸν ἐπὶ
τὴν γῆν, ἔφνχε. Καὶ ἐλθὼν εἰς Σάρεφθα, εὗρε chy
χήραν μετὰ τοῦ νἱοῦ αὐτῆς, (89) xal ἔμεινε παρ)
ἀὐτοῖς οὐδὲ γὰρ ἠδύνατο µένειν μετὰ τῶν ἆπερ;
τµήτων, καὶ εὐλόγησεν αὐτὴν διὰ τὴν ξενοδοχίαν" ἣν
γὰρ προχινώσχων αὐτὴν ix πρὠτου. Θανόντος δὲ

c τοῦ υἱοῦ αὐτῆς ἐν µέσῳ ἀπεριτμήτων, πάλιν Άγειρεν

ὁ θεὺς διὰ τοῦ Ηλία &xel vexpóv* ἠθέλησε γὰρ
δεῖξαι αὐτῷ, ὅτι οὗ δύὐναταί τις διαδρᾶναι θεόν,
Καὶ ἀναστὰς 'lovd; μετὰ τὺν λιμὸν Ίλθεν εἰς τὴν
Ἰουδαίαν, xal ἀπέθανεν dj μήτηρ αὐτοῦ κατὰ τὴν
ὁδὸν, xai ἔθαφαν αὐτὴν ἐχόμενα τῆς βαλάνου Δεδώ-
ρας' καὶ χατῴκησεν ἐν yf], Σαραάµ. ᾽Απέθανε δὲ
ἐχεῖ, xal ὁτάφη ἐν σπηλαἰῳ Κενὲζ, κριτοῦ γενοµένου
ἐν ἡμέραις τῆς ἀναρχίας. Καὶ ἔδωκε τέρας πολὺ 6v
Ἱσραῇλ, χαὶ &q' ὕλην τὴν γην. "Ocav, φησὶν, ἴδωσι
Algov βοῶντα olxrpac, xal κάνθαρον ἀπὸ ξύ.ου
πρὸς θεὸν ᾠθε)}όμενον, tóts ἑ)Τίζειν tijv σωτη-
plav, τότε ὄψονται τὴν Ἱερουσαλὴμ ἠἡφαγισμέ-
ΡΏΥ ἕως θεμελίων» ÓAnv- κρὶ εἰς αὐτὴν πάντα
τὰ ÉÜrn προσχυνήσει τῷ Κυρίῳ, καὶ µεταθή-

D σουσι τοὺς «ἰίδους λατὰ δυσμὰς 9) Mov, καὶ àv

ἔσται ἡ προσκύγησις τοῦ ἡδειμμένου, διὰ τὸ
Ἱερουσαἡὴμ βδεϊνχθηναι, ἐν ἐρημώσει Onplor
xal πάσης ἀκαθαρσίας. xa τότε fifa τὸ τέλος
πάσης πνοῆς.

Varie, lectiones et ποῖςσ,

(67) Καριαθαίμ, Cod. Ven.

(68) Erat vero tum Elias propheta reprehendens
Achabum ; et accersita ete, Ex Ven. Cod. et Bav.

(69) Hzc ita sonaut: Et mansit apud ipsos (non
enim cum incircuumcisis manere poluít) benedizitque οἱ
propier hospitalitatem (erat enim pramoscens ipsam
ex prime). Vita vero functo ejus filio in medio tincir-

cumcisorum, rursus. suacitavil eum Deus, ibi v:or-
tuum, per Eliam ; etc. Ei quip;e osteudere vwlui,
neminem effugere Deum posse, etc.

(70) Frustra qu&ras in Cod. Ven. et Βαν. verba
latinis, ea parentliesi clausis, respondentia.

(71) Qui judex fuit in dicbus vacutionis imperii.
Πως ex Coi, Bav. ei Ven.

96) EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. 970

TOY AYTOY

OEOOY AAKTOY

APXIEIHZKOIIOY BOYATAPIAZ

ΕΞΗΓΗΣΙΣ EIZ TON ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΝΑΟΥΜ.

EJUSDEM

THEOPHYLACTI :

ARCHIEPISCOPI BULGARLE

. ΕΧΡΟΡΙΤΙΟ IN NAUM PROPHETAM.

ΥΠΟΘΕΣΙΣ.

Ἐκχήρυξε μὲν Ἰωνᾶς 6 θαυμάσιος τοῖς Νινευῖταις,
ὡς tl μὴ µετανοῄήσαιεν, ἀπολοῦνται' Νινευῖ δὲ,
πόλις τῶν ᾽Ασσυρίων fj προῦχουσα. Πεισθέντες δὲ
οὗτοι, καὶ διὰ τῆς µετανοίας τὴν θείαν ὀργὴν ἆπο-
στρέφαντες, τότε μὲν οὐδενὸς τῶν ἀπειληθέντων
δεινῶν ἐπειράθησαν ofa δὲ [τὰ]τῆς ἀνθρωπίνης ἆσθε-
νείας, ὕστερον ἀπεῤῥαθυμηχότες, xal εἰς την προτέ-
pa» πονηρίαν ἑπανελθόντες, ἄλλα τε παράνομα po-
pla δεδράχασι, καὶ τὰς χατὰ τοῦ ἸσραἨλ τετολµή-
xac ἑχστρατείας. Καὶ τὰς μὲν δέχα φυλὰς, Ó τε
Θεγλαθφαλασὰρ καὶ ὁ Σαλμανασὰρ ἐξα» δραποδίσαντες,
αἰχμαλώτους ἀπήγαγον. Τῇ δὲ τοῦ Ἰούδα φυλῄ Σε-
ναχηρεὶμ ἐπιστρατεύσας, πολλὰς πόλεις ἑλὼν, xo!
τὴν Ἱερουσαλὴμ αὐτὴν πολιορχέσας, xat' αὐτοῦ τοῦ

Θεοῦ τὴν γλῶτταν χινήσας, ἀπέδαλε μὲν τὰς τοσαύ- B

τας χιλιάδας iv μιᾷ νυχτἰ * αὐτὸς δὲ διὰ ταύτην
δ.αφυγὼν τὴν vn rhv, xot οἶχοι γενόμενος, ἵνα χη-
ρύξῃ τὴν θείαν δύναμιν (τούτου γὰρ ἕνεχα διεφυλά-
χθη), ἐν αὐτοῖς τοῖς βασιλείοις ὑπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν
δέχεται τὴν πληγήν. Elsa. μικρὸν ὕστερον εἰς Πέρσας
xai Μήδους τῆς βασιλείας µετατεθείσης, πανωλε-
θρίᾳ παρεδόθη ἡ Νινευξ, ὅτε xat Küpoc τοὺς Ἱσραη-
Ἀΐτας ἐλευθέρους ἀφῖχεν, |

Ὅ τοίνυν ἀνὰ χεῖρα προφήτης Ναοὺμ, τοῦτον τὸν

ὄλεθρον «fj; Νινευῖ προαναφωνεῖ * ἃἅμα μὲν MPs.

πάντας, ὡς δίκαιος ὢν ὁ θεὸς, οὐδὲν &rpovónto
£d, ἁλλ ἑχάστοις τὰς πρεπούσας ἐπιτίθησι δίχας.
A «àv μὲν Ἴσραλλ ἡσεδηκότα παρέδωχεν ᾿Ασαυρίοις"
αὐτοὺς δὲ τούτους πάλιν τοῖς Πέρσαις, δ.ότι παρα-
λαθόντες τὸν Ἱσραὴλ, θηριωδῶς αὐτοῖς ἐχρήσαντο.
Οὐ γὰρ ὡς τῇ θείᾳ διαχονοῦντες ὀργῇ, χατὰ τοῦ
΄Ισραβλ ἑστράτευσαν, ἀλλὰ τὴν οἰκείαν πλεονεξίαν
PATnoL. Gn. CXXVI.

ARGUMENTUM.

Predicavit admirandus ille Jonas Ninevitis, cum
interitum, tum perniciem sui, nisi resipiscant, sano.
tioribusque moribus imbuantur. Erat aotem Nine-
vi eximia Assyriorum civitas. Persuasi autem a
vate,.perque vitze suse correctionem divinam iram
avertentes, nibil malorum qus Jonas interminatus
erat, sunt perpessi. At postea, ex humana imbe-
cillitate, ut fit, desidiosi facti, ad priorem omnino
pravitatem reversi, innumera alia flagitia patra-
runt, adeo ut et adversus Israelem inovere copias,
eumquo expuguare sint ausi : quo in prelio 210
Thaglathphalasar et Salmanasar, decem sibi tribus
subjugantes, captivas abduxerunt. Sic adversus
tribum Juda Sennacherim bellum faciens, plerisque
eivitatibus captis, ipsaque Jerusalem obsidione cin-
cia, contra ipsum Deum linguam concitans, una

.etiam nocte tot tantasque suas chiliades amisit :

ipse vero eam plagam, divinam videlicet ultionem
fugiens, domum rediit, ut illic divinam potentiam
evulgaret, ejus enim rei gratia servatus est : ubi et
a propriis liberis, in regia captus, jugulatur. Paulo
post ad Persas et Medos translato reguo, funditus
Ninevi interiit, quandoquidem et Cyrus lsraelitas
liberos dimisit.

Proinde hec, que in manibus nostris est, pro-
phetia Naum, hanc Ninevitis perniciem pranun-
liat: cunctos mortales pariter docens, quod justus
exsistens Deus, nihil extra suam providentiam re-
linquat, sed quibuslibet merjta supplicia imponat.
Eam ob causam Israelem negligentem Dei tradidit
Assyriis, eos autem rursum Persis, quod assump-
tum ex captivitate Israelem, ceu feras tractave-
rint. Non enim tanquam divinae ire inservientes,

91

971

THEOPHYLACTI BULGARL£& ARCHTEP.

079

contra $raeiem Dpelligerati sunt, ged enim suam A ἁποπιμπλάντες, xal κατχδυναστεύειν πάντων k6t-

avaritiam, perditumque quzstum explentes, ac om-
njum plane dominari volentes. Deus itaque tum
jiis ceu torteribus et lictoribus, neque non carni-
ficibus, contra Jsrael usus esi. Enhnvero, pe apbi-
trarentur se propriis viribus &rameegiste, quas facg-
rant, tot millia Sennacherim perdidit : tandem et
ipsam Ninevi, una cum Assyriorum regno, Deus
sustulit. Deus enig populum suum peccalis detur-
batum, bostibus thttiém trsdít ; hot. vult nutem is-
tos penitus implacabill ira adversus divinum (72)
templum grassari. Quocirca si viderit istos carni-
ficcs acerbius, quam par sit, infligere poenam, su-
per ipsos etiam suam iram effundit, ut vel expe-
rientia discant, quantum sil mali sevitia. Sin quis
hic objiciat, cur Saul rejéttua δε, qui Amplecitis
tamen clementem se omnilio hc mitem exhilterM,
illi audiant : Primum quidem, quod Amalecit»e non
fuerint populus Dei, verum desertores et hostes :
nos vero hic de populo Dei verba facimus, quem
Deus, ut pater filium, castigare quidem vult, sed
non exstirpare. Deinde noverit, quod pala:
Sauli preceperit Deus exterminare Amaleci-
tas, quare non oportuit ipsum apertum Dei man-
datum transgredi : presertim, cum Saul Amaleco
non prepter mansoetudinem peperceril, sed propter
avaritiám potius. Docet itaque vates Naum onines
homines, 69Η ac. providentiam Dei in omnibug
esse. Peculariter aucem lsraelitig bonam spem

facit, ut ne despomsis animis, a spe iu Deua C

excidant, sed in ipsmm imtwesies, fide in eum
armati, conselauonem habeant, ab eo tantum-
modo se redimi posse: tanquam Assyrii panoam
sint datori Cyro, per quem et ipsi a caplivi-
tate sint absolvendi. Namque .desperalio dn
$11 cauia erat, cur gentes accederent, illo-
-umque moribus assoeiurentar. Βει igitur tale prg-
sentis vaticinii argumentum. Preterea e£ de Chri-
sto, Servatore nosiro, sacramentum, sire arcanum,
alte huic prophetis insitum bje ielligitur. Qued
Intueti donet ille ipse, qui illuminat omaem homi-

B

λοντες, Διὸ ὁ θεὺς τότε μὲν ἐχρήσατο αὗτοῖς χολα-
σταῖς καὶ δηµίοις χατὰ τοῦ Ἱσρα/λ. ἵνα δὲ μὴ vo-
µίσωσιν, ὡς οἰχείᾳ δυνάµει χατώὠρθωσαν ἃ ἑποίη-
σαν, Κατηέντισι μὲν *àp τοδαύτας χιλιάδας τοῦ
Ἀεναχηρείμ. τόλος Sh 6t αὐτὴν τὴν Νινευῖ µε-
τὰ τῆς τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλείας χαθεῖλεν. Ὁ Υὰρ
Θιὸς τὸν αὐτοῦ λαὸν . ἡμαρτηχότα παραδίδωαι μὲν
τοῖς ἐχθροῖς βούλεται δὲ ὅμως αὐτοὺς μὴ ἁποτό-
pog τῇ xazk 100 fsfay Ἀααῷ ἀἁργῇ Κρῇσθαι. Διὸ εἷ-
περ ἴδῃ τούτους τοὺς δηµίους πιχρότερον χολάσον-
τας, ἑπαφίησι χαὶ αὐτοῖς τὴν οἰχείαν ὀργὴν, ἵνα
πείρᾳ µάθωσιν, ὅσον καχόν ἐστιν fj ἀπήνεια. El δί
τις ἐρεῖ’ Καὶ πῶς ὁ Σαοὺλ ἀπεθλήθη , διέτι «6i;
Αμαληχίταις φιλανθρωπότερον προσηνέἐχθη. ἆχου-
σάτιο πρῶτον bv, ὅτι Αγαληχῖται οὐκ δαν λαὺς
* θεοῦ, ἁλλ᾽ ἁπαστάνκι Καὶ ἐχθροί. fuel; δὲ περ)
θείου λαοῦ λἔγοµεν, ὃν ὃ Bebo ὡς πατὴρ υἱὸν ἐθέλει
παιδεύειν͵ ἁλλ' οὐχ ἀφανίζειν * ἔπειτα, ὅτι xal ῥη-
t); προσέταξεν ὁ Θεὸς τῷ Σαοὺλ ἀφανίσαι τοὺς
ἹΑμαληκίτας" οὐκ ἔδει δὲ τὴν προφανη τοῦ Θεοῦ
πρόσταξιν παραθῆναι. Καὶ ἄλλως δὲ, οὐ διὰ φιλαν-
θρωπίαν ὁ Σαοὺλ ἐφείσατο τοῦ ᾽Αμαλὴχ, ἀλλὰ διὰ
φιλοχρηµατίαν. Δ.δάσχει μὲν οὖν xal τὴν θείαν͵ ὡς
εἴρηται, πρόνοιαν ὁ προφήτης πάντας ἀνθρώπους '
ἰδίως δὲ χαὶ ταῖς Ἱαραηλέταις χρηστὰς ἑντίθησιν
ἐλπίδας, ἵνα μὴ ἀπογνόντες παντελῶς, τῖς elg θεὺν
Επίδος ἐχπέσωσιν * ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ὀρῶντες, xai
τῇ εἰς αὐτὸν πίστει τεθωραχισµένοι, ὡς µόνον λυ-
τροῦσθαι δυνάµενον, παράχλησιν ἔχωσιν, ὣς τῶν
Ασσυρίων µελλόντων δίκας διδόναι τῷ Κύρῳ, ὑφ᾽
οὗ xal αὐτοὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπολνθήσονται.
Ἡ γὰρ ἀπόγνωσις ὁποίει αὐτοὺς τοῖς ἔθνεσι προσ-
χωρεῖν, xal τὰ ἐχείνων ἔθη µετιέναι. Τοῦτο μὲν οὖν
tne παρούαης προφητείας πρόδηλον πρόθληµα (T5).
Καὶ τὸ χχτὰ Χριστὸν δὲ μµυστήριον βαθέως xclys-
vov, ἐνταῦθα κατανοεῖται. "O δφη αὐτὸς ἐχεῖνος
κατιδεῖν, ὁ φωτίζων πάντα ἄνθρωπου, ἑρχόμενον ci,
πὺν κόσμον, ἃμα καὶ «b ἦθος ἡμῶν χαταρτύων, διὰ
τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εὐθέος Πνεύματος, οὗ ἡ προφη-
τεία ἑνέργημα.

nem venientem {1 Lune mondum ", simul etvitam nostram dirigens per. bonum tectumque Spiritum,

cnjus prophetia opus est.
CAPUT PRIMEM.

Wgns. 1. Lemma Ninevi. Spiritus Paracieti gea-
tia, varlis modis in prophetis operabetur. Nam
alios quidem videre faciebat futmra, ut Is&lam,
Michxata, Danielem et Zachariam. Aliis vero quz-
dam, ut volebat, inspirabat : videbanturque au-
dire, veluti a disserente quopiam, waticinla. Bie,
Audiam quid loquatur in me ** : et, (Quid respondeam
interroganti me 1 inquit. Abaeuc. Perinde ac De-
vid : Animadvertam, quid loquatur in me Dominus,
jd quod etin jam commemoratis prophetis est vi-

5! Joan, 1, 9, ** Psal, Lxvxxiv, 9.

** Habac. 11, 1

ΚΕΦΑΛΛΙΟΝ ΠΡΩΤΩΝ.
Αῆμμα Nwevt. Ἡ τοῦ ἁτίο Πνεύματος χάρις

D διαφόρως ἐν τοῖς προφῄκεαις ἑνήρχει. Tou; μὲν yàp

ὁρᾷν ἐποίαι sk μέλλοντα, ὧς Ἡσαῖας, xai Μιχαίας,
xai Δανι]λ, καὶ Ζαχαρίας ' τοῖς δὲ ἐνήχει εινὰ, ὡς
ἐδούλετο, xal ἑδόχουν ἀχούειν προσδιαλεγοµένου
τινός. Tí γὰρ «Ἰσήσει àv. ἐμοὶ, καὶ, Τί ἁποκρ/θῶ
αρὸς δ.ΕΥχόν µου; φησὶν à ᾿Αμδαχοίμ * ὥσπερ
xai Δαθὶδ λέγει: Ἀκούσομαι εἰ Ι1α.ήσει éx. ἐμοὶ
Κύριος ὁ Βδός. ᾿Αλλὰ xol ἓν αὐτοῖς τοῖς κροῤῥη-
θεῖσι προφήταις ἔστιν ᾖδεῖν καὶ τοῦτο, Τινῶν δὲ

Varie leetiones οἱ nole.

(12) Lonicerus legit ναοῦ, cuin templum reddide-
p.t, sed scribendum λαοῦ, pouulum, ut habet Codex

Venetus.
(73) Βούλημα. Cod. Ven.

Log

979

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. I.

974

ἑξαπίνης ἐπελαμθάνετο, xai κατέχουσα αὐτοὺς, καὶ Α dere. Porro quosdam derepente Spiritus apprehen-

τῶν ἀνθρωπίνων χωρίζουσα, ἑλάλει διὰ τούτων τὰ µέλ-
λοντα. Ταύτην τοίνυν τὴν τῆς διανοίας αἰφνίδιον χατά-
σχεσιν, λῆμμα προσηγόρευσεν ὁ NaoUp., ὡσανςὶ ταντο
λέγων, ὅτι Ληφθεῖσα ἡ διάνοιά µου ὑπὸ τοῦ Πνεύ-
µατος, προεῖδε τὰ τῇ Ἀινευῖ συμθησόμενα. Ἱστέον
μέντοι, ὅτι πᾶσα προφητεία λῆμμα ἂν λεχθείη xot.
vip ὀνόματι ’ ix θεοῦ γὰρ ταύτην οἱ προφῆται ἑλάμ-
6ανον. ᾽Αλλὰ xal dj ὅρασις ὥσπερ χοινόν τι δοχεῖ
εἶναι ' ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν «τρόπων τῆς προφη-
τείας, ὁ νοῦς hv ἑλλαμπόμενος τῷ φωτὶ τοῦ Πνεύ-
µατος. "Axous χοῦν τί χἀνταῦθα ἐπάγει *

Bi6Alor ἑράσεως Λαοὺύμ τοῦ 'EAxscalov. Τοῦ.
40, ᾠῃαὶ, τὸ λῆμμα, τοντέστιν, dj κατὰ τῆς Νινευῖ
προφητεία, ἣν ποιοῦμαι ληφθεὶς διὰ τοῦ Πνεύμα-
τος, 7, "Hy ἔλαθον ἀπὺ θεοῦ, βιδλίον koci, περι-
έχον τὴν ὅρασιν ἐμοῦ τοῦ Ναοὺμ, τοῦ ὁρμωμένου (14)
ἀπὸ χώµης 'Ekxacat. Καὶ γὰρ προεῖδον τὰ μέλλοντα,
xal ὡς προϊδὼν ταῦτα, λέχω. Τινὲς δὲ τὸ, Δῆμμα,
τουτέατιν, Ἡ ἀνὰ χεῖρας ληφθεῖαά µοι ὑπόβεσιςι
περὶ τῆς Νινευῖ ἐστι, xal περὶ αὐτῆς µέλλῳ ποιεῖ-
σθαι τοὺς λόγους. Τὸ δὲ βιδλίον τοῦτο, ὀράσεώς koi
τοῦ Ναούμ. Μήποτε δὲ ἀπὸ τῆς τοῦ Ἱερεμίου προφη-
είας οἰκειότερον νοηθείη, τί σηµαίνει ἐνταῦθα τὸ
λῆμμα. "Eotxs γὰρ ἐχεῖνος λέχειν τὸ λῆμμα, τὴν
μετὰ ζήλου ὁὀργὴν, kx τοῦ τὸν ἰσχυρότερον λα-
θόντα τὸν ἁἀσθενέστερον χαταῤῥηγνύναι, Καὶ ὅτῳ
σχολὴ, ἀναγνώτω τὸ µέρος Exzlvo τῆς προφητείας
Ἱερεμίου. Κάνταῦθα τοίνυν, ἐπειδὴ «fj Νινευῖ θεὸς

debat gratia, eosque detinens, et ab bumanis sepa-
rang, per ipsos futura loquebatur. Hanc igitur re-
pentinam montis «detenüonem, Lemma vocavit
Naum, perinde quasi hoc dicat : Αγγερία mens mea
a Spiritu, prz:vidit. quse Ninevi essent ohventera.
Observandum quidem omnem prophetiam, commu-
ni yocabulo lemma dici posse, hoc est, aoceptie-
nem : etenim ex Deo banc prophet: accipiebant.
Insuper et visio veluti commune vatjciniis videtur
esse, siquidem in omnibus prophetis formis, mens,
Spiritus lumine illustrabatur. Audi igitur, quid hic
afferat.

219 Libellus visionis Naum Helcesci. Hoc, inquit,
lemma, id est, bz.c contra Niueyi prophetia, quain

B vaticinor a Spiritu apprehepsus, vel quam a Deo

accepi, libellus est continens visionem quam ego
Naum vidi, a vico Heleasai adveniens. Quippe quia
futura prsevidi, ut heec przvidi,sic loquor. Sunt qui
Lemma Ninevi, sic inte]lexere, quasi dicat vates :

Leia, hocest, in manus acceptum mihi argumen -

tum, urbs est Ninevide qua sum facturus verba. Li-
ber autem hic est visionis Nahumi. Fortasse ex Jere-
mia prophetia hie intelligi queat, quid signiffces
hic lemma **. Videtur enim illic lemma — appellare
iram Dei cum zelo, ex eo quod fortior apprehendit
imbecilliorem, ut dilaniet. Cui vacat, legat partem
illic prophetizte Jeremiz. Proinde et hic, postquam
Deus indignatur urbi Ninevi, eamque apprehensu-
rus est, et ab imperii altitudine dejecturus, lemma

ὀργίξεται, χαὶ μέλλει λαθεῖν αὐτὴν, xol χαταῤῥηξαι € iram Dei in Ninevi appellavit. Quia vero Naum,

ἀπὺ «oj τῆς ἀρχῆς ὕψους, Miupa eo ὠνάμασε τὴν

Νινευῖ. Ἐπεὶ δὲ ἈΝαοὺμ ἑρμηνεύεται παράἀάκ.λησις,
xaX ἡ (75) Νινενῖ δὲ, εἰς τὴν χαχίας οἰχειότητα ἂν
ἐνληφθείη, ἣν ὁ χασµοχράτωρ εἶχε βασίλειον (76),
ὁ τὸ χράτρς ἔχων τοῦ θανάτου. Παράκλησις μέν
ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριατὸ;, χατὰ τὸν
Ἰωάνγην λέγοντα" ᾿Εὰν ἁμάρτωμεν, Παράκ.λητον
ἔχομεν Ἱησουν» Χριστό». —Anpuua δὲ κατὰ τῆς
Νιευῖ, ἡ σὰρξ ἂν προσέλαδεν , ἵνα χαταχρίἰνῃ
την ἁμαρτίαν kv τῇ σαρχὶ, fug βιδλίον ἐστὶν,

ὡς τὸν Λόγον δεξαμένη , σχηνώσαντα iv αὐτῇ.
"Exà 6b ὁ αὐτὸς Λόγος xal qo; ἐστιν ἀληθινὸν,
ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπαον ἑἐρχόμενον εἰς τὸν
χόσμον, xai ὁ ἀχολουθῶν αὐτῷ, οὐ μὴ περιπα-
τήσῃ ty τῇ σχοτίᾳ * χαὶ ἐπὶ τούτῳ Ίλθεν, ἵνα οἱ μὴ
βλέπρντες βλέφωσιν * εἰχότως fj αὐτοῦ σὰρξ, βιθλίον
ἑστὶν ὁράσεως. ᾿Αλλὰ xol πολλοὶ, φησὶ, βασιλεῖς
καὶ προφῆΏται, οἱ πρὺ τῆς σαχρχώσεως ταύτῃς δη-

λσξὴ, ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ θλέπετε, xal obx εἶδον».

ὑμῶν δὲ paxágto: οἱ ὀφθαλ got. Καὶ el τις δὲ χατὰ
Ῥαρνάδαγ &vbp àv ἀγαθὸς, xai πλήρης Πνεύματος
ἁγίου καὶ πίστεως, δύναται παραχαλεῖν πάντας τῇ

5* Jerem. xxin, 19. "5 Joan. i1, 4.

consolationem, si interpretetur quispiam, valet, et
ipsa Ninevi, in propria sua signilücatione accipi po-
test pro peceatrice conscientia, cujus regiam ille
princeps obtinet, cui tradita est potestas et im- .
perium in mortem. Consolatio itaque eat Dominus
noster Jesus Cbristus, secundum Joannem, 4138
dicentem : Si peccaverimus , Consolatorem, seu
Advocatum, habemus Dominum Jesum. Lemma vero
contra Ninevi, egt ipsa caro quam assumpsit, ut
tondemnaret peccatum in carne: quse etiam est
liber, veluti Verbum Dei accipieis, in ipsa commo-
rans. Quoniam autem idem Sermo, lumen verum
est, quod illuminat omnem hominem venientem in
hunc mundum "*, et qui sequitur ipsum, non am-
bulat in tenebris **, ac propter boe venit, ut (77)
videntes non videant : merito ejus caro liber est
visionis. Multi, inquit, reges et prophete, ante in-
carnationem istam videlicet, expetierunt videre ista
qui vos cernitis, et non viderunt : vestri autem
beat oculi, Et si quis, ut Barnabas, vir bonus, ple-
nus Spiritu sancto et fide, potest consolari omnes,
ut ex proposito cordis apud Dominum perseverent,

** Joan, 1, 9.

Varie lectiones et not».

(74) Ορωμένου, Cod. Βαν.

(15) Bac ita sonant : Ninive auiem, in ümprobi-
tatis proprietatem. Cod. Bav. habet εἰς τὴν οἰχείαν
οἰκειότητα, Sed seribendum fortasse καχότητα pro

οἶχε

1 ta.

16) Βασιλεὺς, rez, Cod. Ven. -

11) πιο ut non videntes, videant, si graeca verba
reddere velimus.

τας THEOPHYLACTI BULGARIJAE ARCHIEP. 9:6

dicetur etiam ipse fllius consolationis. Habebit etis À προθέτει τῆς Χαρδίας προσμµένειν τῷ Κυρίῷ, λεχθή-.
lemma adversum Ninevi, veluti apprehendens et σεται μὲν χαὶ αὐτὸς υἱὸς παραχλήσεως ᾽ λῆμμα δὶ
captivans omnem intellectum κ obedientiam — Ntwevt ἕξει, ὡς λαµθάνων xat αἰχμαλωτίζων πᾶν
Christi, ac librum visionis impartiens sedentibus νόημα el; την ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ, xal βιθλίον
in tenebris et umbra mortis (78). Vide autem quod ὁράσεως διδοὺς τοῖς χαθηµένοις ἓν σχότει xal σκιᾷ
primum Lemma Ninevi, deinde Librum visionis di- θανάτου, ὁπηνίχα φωτίξει τοῖς ἀγνοοῦσι φῶς Two-
xerit. Nisienim quisquam vitia spoliet, et sub ju- σεως. "Opa δὲ, ὅτι πρότερον, Λῆμμα Νινευῖ, εἶτα,
gum mittat, ad librum visionis non perveniet, qui —.Bi6A/ov ὁράσεως. El μὴ yáp τις την xaxíav. axv-
est contemplatio. Utraque hxc consolationis sunt — Xedot:, xal ὑποχείριον λάδοι, οὐχ ἂν εἰς τὸ βιθλίον
sive ad opus Consolatoris pertinent. Nam sermo f ὁράσεως φθάσοι, ὅπερ ἐστὶν fj θεωρία. ᾽Αμϕό-
sapienti: per Spiritum datur, et operationes vir- —*£px δὲ ταῦτα τῆς παρακλἠσεώς εἶσεν, fiev τῆς
tutum in eodem Spiritu. τοῦ Παραχλήτου ἑνεργείας * 6 τε γὰρ λόγος τῆς σο-
φίας, ἓν Πνεύματι δίδοται, xal τὰ ἑνεργήματα τῶν
δυνάμεων, tv τῷ αὐτῷ Πνεύματι.

Vrns. 9. Deus, zelotes. Adversum Ninevitas hzc Κύριος, CnAotijc. Πρὸς τοὺς Nwevtcaq ταῦτά φη-
dicit. Postquain enim in rabiem acti contra Israeli- D σιν. Ἐπειδὴ γὰρ λελυττηχότες κατὰ τῶν Ίσραη-
tas ferociter grassati. sunt, ac jn Deum con- λιτῶν, ἀπηνῶς αὐτοῖς προσηνέχθησαν, xai xatà
vicia jactarunt, existimantes sese non illius per- τοῦ θεοῦ δὲ ἑδλασφήμουν, οἰόμενοι μὴ τῇ ἐχείνου
missu, sed propriis viribus vincere, vel imperium παραχωρήσει, ἀλλὰ τῇ σφῶν αὐτῶν δυνάµει xpati-
obtinere, dicit nunc ipsis : Videte quo ferimini, Deus σαι" λέγει νῦν αὐτοῖς' Ορᾶτε, mot pépeafe θεὸς
£elotes est, hoc est, zelum suum jn inique agentes ἕηάωτής ἶστι, τουτέστε, xavà τῶν παρανομούντων
el fastu inflatos exhibet. Zelum enim justam iram — xalümepntpavevopévov. Ζήλον γάρ φησι τὴν δικαίαν

cum fervore factam nominat. lufert ergo : ὀργὴν, τὴν μετὰ ζέσεως Υινοµένην. Ἐπάχει οὖν'
Ulciscitur se Dominus cum indignatione, ultionem ᾿Εκδικῶν Κύριος μετὰ θυμοῦ, ἐκδικῶν Κύριος

sumit Dominus de adversantibus sibi. Adversarli µτοὺς ὑπεγαντίους αὐτῷ. Οὗτοι δέ εἰσιν, ol. πρὶς
ejus sunt, qui et idolorum cultura, οἱ aliis in rebus — «5 εἰδωλολατρείᾳ ἔτι xai ἄλλως ἁμαρτάνοντες'
peccaverunt , maxime vero bostes ejus superbi, µάλιστα δὲ ὑπεναντίοι αὐτῷ οἱ ὑπερήφανοι. Κύριος
siguiJem Dominus superbis resistit (79). Adversum — yàp ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται.

jllos copias suus armat.

Et.aufereus ipse suos adversarios. Hoc est, e Καὶ ἑξαίρων αὐτὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Τουτ-
medio tollens, extérminans. Atqui hoc (80) signi- C ἐστιν, Ex µέσου ποιῶν, ἀφανίζων. Ἐμφαντιχὸν δὲ
ficauter dictum est: 7pse enim, inquit, magnus «b, Αὐτός. Αὐτὺς Υὰρ, φησὶν, ὁ µέγας, χαὶ πολὺς,
ei multus οἱ fortis. Perinde ae demonstraturus — xoi ἰσχυρός * ὥσπερ ὅταν µέλλων ἑνδείξασθαί τις,
aliquis , urbem quampiam funditus periisse, ὅτι fj δεῖνα πόλις ἄρδην ἀπώλετο, εἴποι, ὅτι Ὁ ῥα-
dicat : Iste, vel talis rex. contra hane bellum fecit, σιλεὺς ταύτῃ ἐπεστράτευσε, xat διήρπασε, μετὰ
ac cum omui exercitu suo veniens diripuit. Simile — «o0 στρατοῦ παντὸς ἐλθών. "Opotov τῷ * Φοδερὸν
liuic : Horrendum. est. incidere Q1 in manus Dei có ἐμπεσεῖν slc χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Αλλά xal
viventis". Forsan et adIsraelitas tum temporisgegre πρὸς τοὺς τότε Ἱσραηλίτας ἀσχάλλοντας, ἴσως δὲ
ferentes Dei gubernationem, accusantesque Deum, — «a αἰτιωμένους τὸν θεὸν, ταῦτα λέγει ὁ προφήτης,
hac dicit vates, ostendens quod jure Babyloniis δεικνὺς ὅτι διχαίως τοῖς Βαθυλωνίοις παρεδόθη-
waditi sint. 1dola euim coluerunt, cum essent po- σαν, Εἰδωλολατρήσαντες (81) γὰρ, ἀντὶ τοῦ λαὺς εἷ-
pulus ejus electus et peculiaris, majore autem in ναι θεοῦ, xal οἰχεῖοι αὐτῷ, μᾶλλον δὲ vlot, ἐχθροὶ
Deum iudignatione fllii et posteri ipsorum eommoti αὐτῷ γεγόνασι. Aib xal ζηλώσας, ὅτι αὐτὸν Eyxas-
eunt : quocirca iratus Deus, quod se reliquerint, ἐλιπον, παρέδωχεν αὐτοὺς τοῖς ἐχθροῖς. Τοῦτο xal ἐν
hostibus eos tradidit, quemadmodum et in cantico Ὁ τῇ i53 Μωῦσέως εἶπεν * AUcol παρεζή.Ίωσάν gie
Mosis dixit : Jpsi provocaverunt me in non Deo, — àx"^ οὐ θεῷ, παρώρ]ισάν µε ἐν τοῖς εἰδώ-ίοις αὐ-
concitaverunt me ad iracundiam in idolis suis: etego τῶν κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ ox Era,
provocabo eosin non gente, super gente insipiente irri- ἐπὶ ἔθγει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς. Ἔθνος δὲ
labo eos *. Gens autem insipiens Babyloniiet veluti — &cóvetov ol Βαδυλώνιοι, καὶ ὡς ἁλαζόνες, xai ὡς
4110gautes, el iis qui nun sunt dii, servientes : jam — «oig μὴ οὖσι θεοῖς λατρεύοντες. Οὐδὲν γὰρ ἆλα-
arrogante idolorumque cultore, nihil insipientíus. ᾖΚζόνος καὶ εἰδωλολάτρου ἀσυνετώτερον.

Vgns. 9. Dominus longanimis, et magnum robur Κύριος µακρόθυµος, καὶ uerá.n ἡ loxoc ab

V Hebr. x, 61. 9 Deut. axxu, 46,

.Varie lectiones et note.
(78) Uhi splendet ignorantibus lumen cognitionis. — qui magnus est. elc. Ha Greca.

Ex Cod. Bav. et Ven. 1. (81) H»c ita reddere placet: Idola enim. celentes,
!.— (19) Non exstant Graeca verba Latinis istjs, adver- — cum se populum Dei, et amicos ejus, imo vero filis
sun illos copias suas armat, respondcntia. exhibere deberent, ejus se inimicos ostenderunt.

(80) Significanter dictum est ipse : Ipse enim, ait,

911 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. I. 9T8

τοῦ, καὶ ἀθωῶν cox ἀθωῶσει, Οὖὐχ εὐθὺς μὲν A ejus, et innoxium sine noxa non dimiust. Non stati,

ἐπάγει, qn τὴν δίκην ὁ Κύριος, ἀλλὰ µακροθυ-
µίᾳ πλείστῃ πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας χρῆταε * ἐπι-
στρέφαι γὰρ αὐτοὺς βούλεται. Καὶ τούτου μάρτυρες
ὑμεῖς, ὦ Νιναυῖται, µεταμελείᾳ χρησάµενοι: εἶτα
πάλιν πονηρίαν πολλὴν νοσῄσαντες, xal ὅμως δίχας
ὑπὲρ ταύτης μὴ δόντες. Πλὴν ἀλλὰ µαχρόθυµος Ov,
xai φέρων ἐπὶ πολὺ τὰς τῶν ἀνθρώπων παρανοµίας,
οὐ δι’ ἀσθένειαν τοῦτο ποιεῖ. Μεγάλη γὰρ ἡ ἰσχὺς
αὐτοῦ, καὶ ὅτε μέλλει χολάσαι τοὺς μῆ µεταμµελου-
µένους, σφοδρὰν ἐπάγει τὴν τιµωρίαν. ᾿Αθωῶν (82)
Yàp οὐχ ἀθωώσει, τουτέστι, πανωλεθρίαν ἐπάχει. Ei
γὰρ καὶ δοχεῖ ἀθωοῦν, ἀλλ) οὐκ εἰς 1220; ἀθωοῖ, Ἡ

inquit, Dominus vindictam adducit, sed plurima
longanimitate erga delinquentes utitur, αἱ quos a
peceatis reverti velit. Cui rei vos, o Ninevit,
testimonium dicere potestis, qui ad mel orem vitani
per resipiscentiam Lranslati, deinde rursum multa
pravitate languentes, poenas tainem istorum scele^
rum vestrorum non dedistis. Atqui Dominus longa:
nimis ei patiens super iniquitates peeeantium, ob
imbecillitatem hoc non facit : ingens enim robur
ejus, puniturusque eos, qui non resipuerunt, velic-
meus ac grave supplicium affert: sime noxa enim
exsistens, non esl citra noxam : vel, innoxium siue

χατὰ ἰδίωμα τῆς Γραφῆς εἴρηται τὸ, ᾽Αθωῶν οὐκ B noxa non dimittet (nam. duplex hie lectio, dupli-

ἀθωώσει, ὡς τὸ, Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ
JcopaíA. Κάνταῦθα οὖν µέλλων εἰπεῖν, ἔτι οὐχ
ἀθωοῖ, ἐδίπλωσε τὴν λέξιν. Καὶ τοὺς ἀπεχτονότας δὲ
τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐξεδίχησε μετὰ θυμοῦ, τουτέσει, δί-
κας εἰσεπράξατο μὴ µετανοῄσαντας, καὶ ἐξῆρεν αὐ-
τοὺς Ex τῆς Ἱερουσαλὴμ, ζηλώσας ὑπὲρ τοῦ δικαίου,
οὗ φονεῖς αὑτοὶ ἐγένοντο. Καὶ πᾶς δὲ ὁ κατὰ σάρχα
ζῶν, ἐχθρός ἐστι τοῦ Θεοῦ) τὸ γὰρ φρόνημα τῆς
cxpxb;, ἔχθρα εἰς Θεόν. Ἐκδιχεῖ οὖν τὸν τοιοῦτον
ἐχθρὸν ὁ Κύριος, τάχα μὲν καὶ ἐνταῦθα πειρασμοῖς
παραδιδοὺς, ὥστε τὸ ἐχθρὸν αὐτοῦ φρόνημα ἑξαρ-
θῆναι ix. τοῦ τοιούτου ἀνθρώπονυ. Ei δὲ ἐνταῦθα
µαχροθυµήσῃ, ὥσπερ εἴωθα πολλάχις ποιεῖν, ἵνα διὰ
τῆς χρηστότητος πρὸς ἑαυτὸν ἑλκύσῃ: ἀλλ οὖν àv

τῇ τελευταίᾳ χρίσει οὐχ ἀθωώσει, καίτοι ἐνταῦθα G

ἁἀθωῶν. Ταῦτα δὲ motel ὡς γυµφίος, ζηλῶν ὑπὲρ
τῶν ψυχῶν, ἃς χτίἰσας ἵνα αὐτῷ ἁρμοσθεῖεν παρθέ-
vot ἀγναὶ, ὁρᾷ τῷ ἐχθρῷ καὶ ἀποστάτῃ χολλωµένας,
καὶ χαταισχυνούσας τὴν εὐγένειαν, ἣν φύσει ἀπὸ τοῦ
λόγου ἔσχον.

cem intellectum parit), hoc est, communem omni-

bus perniciem affert. Quamvis enim sine damno
quod inferat esse videatur, non omnino tameu 4
supplicio abstinet. Vel juxta proprietatem Scripturae
hoc dictum est : Ezpers supplicii. sine supplicio
non erit : itidem ut hoc, Videns vidi afflictionem Israe-
lis 5. Hic igitur dicturus, quod on sit citra ul-
tionem, ingeminavit dictionem. Proinde et cos aui
Filium ejus occiderant, ultus est cum indigna-
tione, penam exigens ab iis qui non sunt perdu-
cli ad penitentiam, eosque ex Jerusalem absiu-
lit, ira estuans, ob justum suum, cujus interfe-
ctores exstiterunt. Praterea quilibet. secundum
carnem vivens, est bostis Dei : nam affectus carnis
est inimicus Deo. De tali igitur inimico se ulciscitur
Dominus , protinus eum tentationibus tradens in
hae vita, ut hostilis affectus ex tali homine tollatur.
Sin hic longanimis fuerit, ut. szpe consuevit, ut
per mansuetudiitem suam ad sese peccantem tra-
liat, in extremo tamen judicio, sine supplicio non

erit, etiamsi bic non asper ezstiterit. lec autem ceu sponsus quispiam facit, emulationem hahens
pro ani:abus, quas cum condidisset, lut ipsi coagmentarentur virgines caste, hosti ac «esertori
Satante videt agglutinatas, pudefacientes ita elaritudinem generis sui, quam ez natura rationali sortit:e

vant.

Κύριος ἐν συνταλείᾳ, xal ἐν συσσεισμῷ ἡ ὁδὸς
αὐτοῦ. 'ΟὉδὸν λέγει τὴν κἰνησιν, ἣν ποιεῖται θεὸς
χατὰ τῶν ἀξίων τιμωρίας. Αὕτη τοίνυν ἡ κίνησις,
οὐχ ἁπλῶς τιμωρίας ἐπάχει, ἀλλὰ αυντέλειαν ποιεῖ-
ται, Ó ἐστι πανωλεθρίαν, xai συσσείει͵ τουτέστι, συν-
ταράττει, μεθιστῶσα xat µεταθάλλουσα τὰ πράγµατα,
οὕτω τοίνυν xal τοῖς Νινευῖταις προσενεχθήῄσεται.
Καὶ λοιπὸν, μὴ ἀθυμῆτε ( f. -μεῖτε] , οἱ Ἱσραηλῖται,
χαχὼς ὑπ αὐτῶν πεπονθότες. Ἔξει γὰρ xal ἐπ' αὐ-
τοὺς f) συντέλεια.

Kal vegéAn κογιορτὸς ποδῶν αὐτοῦ. ᾿Αρμοδίως
μᾶλλον τὸν χονιορτὸν τῇ ὁδῷ προστέθεικεν. "Ανθρω-
πος μὲν οὖν, φησὶν, ὁδεύων, χονιορτὸν ἐγείρει: Θεὺς
ὃΣ οὕτω τοι μεγαλοπρεπῶς κινεῖται, ὥστε νεφέλας
ἐγείρειν. Καὶ κατὰ Νινευϊτῶν οὖν χινηθεὶς, νέφη

5. Exod. ui, 7.

2415 Dominus in consummatione et in concussioue
via ejus. Viam appellat, motionem quam facit Deus
in punitione eorum qui supplicium commeruerunt
l1psa igitur motio non simpliciter penas addueil;
sed consummationem, hoc est, perniciem οἱ interi-
tum : concutitque, hoc est, turbat, miscens ae per-
mutans res. llanc ergo ad rationem im Ninevitas

p feretur. Quapropter posthac ne despondestis. ani-

mum, lsraelite, qui miseris modis 2ecepli ab illis
estis. Veniel namque super eos quoque consumma -
tio, hoc est finis (85), vastatio, exterminalioque.
Nubes et pulvis pedum ipsius. Haud inconvenien-
ter pulverem itineri apposuit. Ilomo igitur, inquit,
iter faciens, puWerem excitat. Deus vero adeo ma-
gnifice incedit ac movetur, ut nubes et nebulas excitet

Sic et contra Ninevitas motus, nubes malorum un-

Varic lectiones et nota.

(82) Hzc ita sonant : Absolvens enim, non. absol-

vet : hoc est, excidium inducet : licet. enim videatur
absolvere, non tamen ad finem usque absolvit,

(85) Postrema ea verbaexplanandi gratia adjecit
Lonicerus.

"a

*^ " mumEMhA. «Απο m unctio ᾱ de ES

979

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

08)

Sique adducet. Porro et unigeniti Dei Filii ad no- Α χαχῶν ἐπιστήσει πάντοθεν. Καὶ τοῦ Movortvouc 5

ΡΙΓΑ confinia iter, quod in consummatione saeculo-
rum fecit, concussit principatus et potestates. Ad
hzc translatio a lege ad Evangelium, concussio
intelligrt queat. Mentales autem nebule, hoc est,
prophetz, adventum ejus nuntiarurit, perinde atque
currentes exeitatus pulvis nuntiat, Nubes vero istos
appellat, ceu caliginosiore, nec admodum perspi-
cuo sermone usos: attamen spirituali aqua prz-
gnántes, suoque tempore dignis pr:bentes spiritua-
liam intellectum. Àmbulat porro ct in notis Dominus,
cum iter honesti, adeoque virtutis ingressi fueri-
mus. Exstinctis itaque vitiis atque ejectis ex anima
nostra, stirpitusque evulsis sive motis, nec ulterius

stabilitatem seu firmam mansionem in ea habenti- ο

bus, iter Domini locum invenit. Ex hac deinde via P
et motione, quod erassum in nobls est ae terreum,
subtile ac aereum et spirituale redditar. Hinc et
sublime raptum, in nubes transfertur, qos alis
etiam imbrem mentium adstillare queant.

VgnRs. 4. Minans mari, εί arefaciens ipsum, em-
niaque flumina devastüns. Docet nos omnipotentem
esse Deum, qui facile quidquid voluerit faciat : qvi,
si velit, universum mare exsiceet, omniaque flumi-
na deléat. Atque hoc perspicüum est ex admirandis
ejus factis, quse temporibus Mosis, dum Rubens
mare, ac Jordanem fluvium, temporibos Jesu filii
Nave exsiccavit. Hinc et Ninevi urbem arefaciet,

ἡ πρὸς «hv ἡμετέραν ἑσχατιὰν ὁδὺς, ἓν συντελείᾳ
τῶν αἰώνων γενοµένη, συνἑσεισεν ἀρχάς τε xal ἔξου-
σίας. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ νόµου ἐπὶ τὸ Ἐὐαγγέλιον
µετάστασις, σεισμὸς ἂν νοηθείη. Αἱ δὲ νοηταὶ νεφέ-
λαε, τουτέστιν, ol προφῆται , τὴν παρουσίαν αὐτοῦ
ἐμήνυσαν * ὥσπερ xax τοὺς τρέχοντας μηνύει Χόνις
ἀνισταμένη. Νεφέλας 8k τούτους χαλεῖ, ὡς axotetvo-
τέρῳφ μὲν, καὶ οὗ λίαν ἐμφανεῖ χεχρηµένους λόγῳ,
πλὴν ἀλλὰ τὸ ὅδωρ τὸ πνευματιχὸν Σγχυμονοῦντας,
καὶ ἐν χαιρῷ ἁπόδιδόντας τοῖς ἀξίοις συνιέναι πνευ»
pattxá. Ὀδεδει δὲ xal ky ἡμῖν ὁ Κύριος, τὸν σπου-
δαῖον καὶ χατ᾽ ἀρετῆν μετιοῦσι βίον. "Ὅτε οὖν à χα-
χία συντελεσθῇ xai ἐξολοθρευθῇ Ex τῆς φυχῆς, ἤγουν
δεισθῇ, χαὶ οὐχέτι βεδαίωσίν τινα xal µονιµότητα
ἔχη &v αὐτῇ, τότε ἡ ὁδὸὺς τοῦ Κυρίου χώραν εὑρίσχει.
Ἐχ δὲ τῆς ὁδοῦ ταύτης xaX τῆς κινήσεως, τὸ ἓν ἡμῖν
παχὺ xai γεῶδες, λεπτόν τι; xai οἷον ἀερῶδες xol
πνευματιχὺν γίνεται. Ὥστε xal ἄνω φερόµενον , εἰς
νεφέλας συνίσταται, ὅμθρον νοητὸν xaX ἄλλοις ἐἔπι-
στάζειν δυαµένας.

Ἀπει]ῶν θαλάσσῃ, καὶ ξἠραίγων αὐτὴν, xal
xárcac τοὺς ποταροὺς ἐξερημῶν. Δ'δάσκων ἡμᾶς
&b παντοδύναμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ῥᾳδίως πᾶν B ἐὰν
θελήσῃ ποιεῖ, ὅτι εἰ θελήσειεν, ἅπασαν ξηρανεῖ τὴν
θάλασσαν, xal πάντας τοὺς ποτἀμοὺς ἀφανίσέι. Καὶ
κοῦτο δῆλον ág' ὧν τε τὴν Ἐρυθρᾶν θάλασσαν ἐπὶ
Μωῦσέως, xai τὸν Ἱορδάνην ποταμὸν ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ
Navfj ἐξήρανε. Καὶ τὴν Νινευῖ τοίνυν Enpqvet , οἷόν

veluti vastum quoddam pelagus exsistentem, cum C Ένα θάλασσαν οὖσαν πλατεῖαν, τῇ δόςῃ xal τῷ πλού-

gloria, tum opibus altum, bellorum motibus flu-
€tuans: ac gentes sub ipso, ceu. amnes quosdam
i» eam se exonerantes οἱ influentes, quibus intu-
meseat et impleatur, desolabit. Mare, bujus νἰια
est amaritudo, quam insipientes nos ceu flumina
appetimus. Hanc Dóminus exsiccavit, ac quod in ea
potioni aecommodum videbatur, oblitteravit, insti-
tuens nos, quod in mundo afflictionem 21 6 nos ferre
eporteat : sin autem jugum ejus tulerimus, inve-
niemus requiem animabus nostris. Preterea si quis-
quam in tentationibus fuerit, in mart est et in flu-
minibus. Ad eum igttur tentato €onfugiendum est,
qui interminátur mari, amnesque exsiccat.
Diminsta est Busanilis et Carmelis. Hoc. ipsum

«tp βαθεῖαν, καὶ πάντας τοὺς πολέμους ἔπικυμαίνου-
cay, xal τὰ ὑπ' αὐτὴν Εθνή, ὥσπερ τινὰς ποταμοὺς,
εἰς αὐτὴν εἰσθάλλοντα, καὶ σὐναιρόμενα αὐτῇ εἰς
ὄγχον xal πληθυσμὸν, ἑξερημώσει. θἀάλάσσα, fj τοῦ "
παρόντος βίου πικρία, fjv ἀνοηταῖνοντες ἡμεῖς, ὡς
ποταμοὺς προσιέµεθα. Ταύτην ὁ Κύριος ἐξήρανε, xal
τὸ δοχοῦν αὐτῆς πότιµον ἐξηφάνισε, διδάξὰς ὡς iv
τῷ xódjup θλῖψιν ἔχομεν * ἐὰν δὲ τὸν ζυγὸν ἀὐτοῦ
ἄρωμεν, εὑρήσομεν ἀνάπαυσιν ταῖς φυχαῖς ἡμῶν.
Αλλά xiv ἐν πειραόμοῖς τις εἴη, Ev Βαλάσσῃ ἐστὶ,
xai àv ἠυταμοῖς. Πρὸς ἐχεῖνον οὖν αὐτῷ χαταφεὺ-
Ἀτέον, τὸν ἀπειλοῦντα θᾳλάσσῃ, xaX ποταμοὺς ξη-
ῥαΐνοντα.
ἙὩιγώδθη ἡ Bacavióric καὶ ὁ Κάρμη-όὸς. Καὶ

etiam divim potentie signum est. Aiunt enim, D «ooo τῆς Θεοῦ δυνᾶμεως ἑνδειχτιχόν. Κάὶ Υ2ρ.

Basaniten regionem Palsstine fertilissimàm, tum
Carmelum Jude montem , a gentibus lrabitata
fuisse pugnacibus et morosis ; attamen Deus eas
evertit, ac Israelem veo introduxit: quocirca non
est fidel absonum, Deum etiáin ipsam Winevi sub-
versurum.

Efflorescetitia Libahi defecerunt. Libanus mons
est Phonnicite. Efflorescentia bujus , principes et re-
ges sppellat regionis Libano monti subjects, quos
et ipsos debellatos, Israelitis subjecit Deus. Poteris
etiam hzc in futuro accipere, quasi dieat propheta :
Dominus ille adeó potens est, ut si velit, imminuatur
Basanitis, etiamsi sit populosissima, ob fertilitate
suam : deinde Carmelus et Libanus, montes nemo-

φῆσὶ, Ἡασανῖτιν χώραν τῆς Παλαιστίνης ἀφορωτά-
την, καὶ τὸν Κάρμηλον, τῆς Ἰουδάίας ὄρος ὄντα,
ἔθνη ἑνέμοντο ἅμαχα καὶ δυσχαταγώνιδτα - ἀλλ'
ὅμως ὁ θεὸς ταῦτα χαθεῖλε, xal τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ χατ-
ῴχισεν. Οὐδὲν οὖν ἄπιστον, εἰ καὶ τὴν Νινενῖ χαθ-
ελεῖ.

Καὶ τὰ ἐξαν δοῦντα toU Λιδάνου ἐξέλίπον. Λί-
όανος, Ὄρος τῆς Φοινίχης ἔστίν. Ἐξανθοῦντα δὲ
τούτου qnoi, τοὺς ἄρχοντάς xal βασιλεῖς τῆς τῷ
Διθάνῳ ὑποχειμένης χώρας, οὓς xal αὐνοὺς ὁ 8th;
καταγωνισάµενος, ὑποχειρίους τοῖς Ἱσραηλίταις
ἑποίησε. Δύνασαι δὲ χαὶ ἐπὶ μέλλοντος ὁκλαδεῖν ταῦτα,
οἱονεὶ λέγοντος τοῦ προφήτου, ὅνι θὔτίως ἐφεὶ δυνατὸς
ὁ θεὸς, ὥστε e: θελήσει, ὀ)ιγωθήσεται fj Ἑάσανῖτις,

981

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — GAP. I:

992*

xaívot πολυανθρωποτάτη οὖσα διὰ τὴν εὐχαρπίαν Α rosissimi, et exuberantigsini materia sus, deü-

xa! 6 Κάρμηλος xal ὁ Λίδανος., xaltot εὐδενδρότάτα
6p, xai ἀμφιλαφὴ ὄντα, ἐχλείφουσι, εἰ µόνον ἐχεῖ-
voc νεύσει. Ὡσαότως xai πάντα τὰ ἑφεξῆς οὕτω νοή-
σεις xat ἐπὶ μέλλοντος λεγόμενα.

Καὶ ὄρη ἐσείσθη ἁπ᾿ αὐτοῦ, καὶ οἱ βουνοἱ ἐσα-
ἀεύθησαν, xal ἀνεστάΊη ἡ γῆ ἀπὸ προσώπου
αὐτοῦ σὐμαασα. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπελάμδανον αὐτόν
τινες Ev Ἰουδαίᾳ µόνον δύνασθαι, χὰθὰ ἔλεγον ' Θαὸς
ὀρέω», Θεὸς 'IccatiA, καὶ οὐ Θεὸς κοι.λάδων * φη-
ctv, ὅτι Πάντα τὰ ὄρη σεισθήσονται ἀπ᾿ αὐτοῦ, τουτ”
ἐστιν, Ab µόνου τὀῦ νεύµατας αὐτοῦ * χαὶ ἡ (0 δὲ,
οὐχ δε f| 5c, ἀλλὰ σύµπασα ἀνεστάλη ἀπὸ προσ-
ώπου ἀὐτοῦ, τουἑέστιν, ἔφριξεν, ἢ µετεχινήθη, xal
τῆς οἰχείας Έδρας ἑτέστη, ἐπιθλέποντος bm αὐτὴν
δριμύτερον.

Kel πάντες οἱ κατοικοῦντες ἓν αὐτῇ. El αὐτὸ
τὸ στοιχεῖον, top μᾶλλον οἱ χατοιχοῦντες kv αὐτῇ,
ἄνθρωποί τε xal λοιπὰ Qoa. Ὠλιγώθη ἡ Βασανῖτις
xaX ὁ Κάρμήλός, δίε Ἰουδάῖοι διὰ τὸν σταυρωθέντα
ὑπ) αὐτῶν Κύριον τῆς ὄόξης, τοῖς Ῥωμαίοις παρ-
εὐ/θησαν. 'AXA xat διὰ τῆς Βασανίτιδος μὲν, fj Ἰθικὴ
πολιτεία xai πραχτιχἡ * διὰ δὲ τοῦ Καρμήλου, τὰ
τῶν δογμάτων ὑψηλότερα δηλοῦται, ἅτινα πολλὰ
ὄντα, ὠλιγώθη εἰς τὸν συντετμηµένον xal συντετε-
λεσμένον λόγον τοῦ Εὐαγγελίου συγχεφαλαιωθέντα.
Ἔπεὶ δὲ ὁ Λίδανος εἰδωλολατρείας ἣν ἑἐργαστήριον,
ἑδέλιπε xo τὰ kv αὐτῷ πρὶν ἀνθοῦντα τῆς εἰδωλολα-
τρείας εἴδη, f) καὶ fj τῶν Ελλήνων σοφία, ἂν ἐμώρα-
νεν ὁ θεός. Ἐσείσθη δὶ ἓν τῷ σταυρῷ τὰ ὄρη, καὶ ἡ
φύσις ἡμῶν, 1| πρότερον οὖσα γῆ, ἀνεστάλη, ἄνω
ὁδεύσασὰ, xal την πρὸς οὐρανοὺς στειλἀµένη πο-
ρείαν, καὶ πάντες ol κατοικοῦντες by αὐτῇ γἠῖνοι λο-
γισμοὶ, θεῖοι xal οὐράνιοι ἐγένοντο. ᾽Αλλὰ x&v τις
χαρποφορῇ bv xaxa, καὶ θάλλῃ, ὁλιγοῦται, xal ix-
λείπει χατ’ αὐτὴν, ὅταν 6 θεὺς ἐπιδλέψῃ, µετάνοιαν
αὐτῷ ἑντιθεὶς, xa fj ὀρεινὴ σχληρὰ αὐτοῦ χαρδία,
xai τὰ τῆς γῆς φρονοῦσα, σφείεται xal μεταχινεῖται
ἀπὺ «fic ἐν τῷ χακῷ στάσεως.

Ἀπὸ προσώπου ὁργῆς αὐτοῦ τἰς ὁὑποστήσεξαι;
Ei χαὶ ty πολλοῖς παρὰ τῇ Γραφ] tb πρόσωπον τοῦ
Θεοῦ ἐπὶ χολαστιχῆς τινος δυνάµεως τάττεται, πλὴν
ἀλλὰ xal ἐπὶ τοῦ λαρωτέρου τρόπου ἔστιν ὅτε εὑρί-
σχεται, ὡς τὸ, Ἐπίφανον €0 πρόσωπόν σου, xal
σωθησόμεθα * χαὶ, 'Iraz( τὸ πρόσωπόν σου ἆπο-
στρέφεις; διὰ τοῦτο ἐνταῦθα εἰπὼν, ᾽Απὸ προσ-
Xov, προσέθηχε τὸ, Ὀργῆς. Τίς οὖν ὑποστήσεται,
φησὶν, ὅτε τὸ χρόσωπον ὀργῆς πλῆρες ἡμῖν ἐπιδεί--
Ecc; ΄Ἔοικεν οὖν ὁ μονογενῆς Ὑἱὸς πρόσωπον λέγε-
σθαι τοῦ Πατρὸς, ὡς χαρακτ]ρ τῆς ὑποστάσεως αὖ-
τοῦ, xal γνωριστιχὸς αὐτοῦ, 6 αὐτὸς xai χολάδειν
χαὶ σώζειν. Οὗτος γὰρ, qnot, κεῖται elc rcu xaà
ἀνάστασο,' ποι.λῶν.

Kal τίς ἀναστήσεται ἓν ὁργῇ θνμοῦ αὐτοῦ;
Ἐπίτασίν τινα ἐνταῦθα δηλοῖ εἰπὼν τὸ, Ἐν ὀργῇ

* ll Reg, xz, 28. *! Psal. χεις, 4.

9 Psal. aLu, 21.

cient tamen, quamprimum ille: vel nutu decreverit.
Consimilem ad modum cztera qua sequuptar, in-
telligere. poteris de fature- dicta.

Vens. 5. Montes moti aunt ab. ipso, collesque sunt
concussit, ac sublimata est terraa [acie ejus. universa.
Quia enim quidam suspicabantur ipsum in Judza
tantummodo potentem esse, unde ei dicebant : Deus
montium, Deus lorael , et non Deus vallium ** : ail
eüamnum : Non solum omnes montes ab ipso-
commovebuntur, hoe est, a solo nutu ejus, verum
ipsa etiam terra : nedum hzc velilla, sed enim
universa sublevata est a facle ejus, hoc est, hor-
ruit , vel transposita est, «que $ua sede dimota,

B ipso eam intuente acrius.

Et omnes habitantes in. ipsa. Si ipsum elementum.
commoveatur, multo magis habitan'es in ipsa,
homines et animalia czxtera. Atqui diminuta est
etiam Basanitis et Carmelus, quando Juda'i propter
crucilzum ab se Dominum glorie, traditi sunt
Romanis. Deinde per Basanitin in morlbus eb
operibus vorsans respublica, per Carmelum vero
dogmatum altitudo indicatur: quae cum multa ϐ8-
sent, diminuta sunt, in concisum οἱ consunma-
tum sermonem Evangelii summatim congesta. Quo-
niam vero Libanus, idololatria erat officina, defe-
cerunt in eo prius florentes idolorum cultus spe-
cies, vel Grecorum sapientia, quam sublevavit,
hoc est, infatuavit , in supernis ingrediens Deus.

G Concussi sunt autem et in cruce montes, ac natura

nostra, terra antehac exsistens, sublimata est, ad
superna iter faciens, ac profectionem ad coelos insti-
tuens, omnesque 217 juxta in ipsa commorantes
terrenz cogitationes, diving adeoque ccelestes factse
sunt. Insuper si quis fructum ferat in vitiositate,
et in ipsa floreat, imminuitur nunc et deflclt ab
ipsa. Quando Deus talem ipspexerit, aliam illi
eamque meliorem mentem indens , tum montanura
durumque ejus cor, terrestria spirans, conculitur
et commovejur 4 statu, qui jn eo est, mali.

V«Rs. 0. Α facie ire ejus quis subsisiet? Etiamsi
in plerjsque Scriptura loeis, facies Dei, de suppli-
ciuin afferente potentia usurpetur, interdum tamen
latioribus rebus etiam accomodata reperitur, ut in.
eo loco : Ostende faciem iuam. et servabimur *' ; et,
Faciem tuam cur avertis ** ? Quare cum hie dixisset,
Α facie, adjunxit, Ire. Quis, inquit, subsistet,ssi
quando faciem suam ire plenam nobis ostendat *
Videtur igitur et unigenitus Dej Filius, fucies esse
Patris, tanquam eharacter et. forma. substantia
ejus, ipsiusque manifestator, idem punireel ser-
vare. llle namque, inquit, positus | est. in ruimam et
resurrectionem multorum **..

Et quis opponet sese irg concitati animi — ejus?
Epitasin quamdam hic exhibet, ]re concitati animi.

5 Luc. 11, 94.

T€ —- τν -

pA.

983 THEOPHYLACTI BULGARUIE ARCHIEP. 981

ejus, dicens : forsan ideo, quod secundum aliquos Α θυμοῦ αὐτοῦ. Μήποτε δὲ ἐπειδὴ κατά τινα; θυμὸς

θυμὸς, id est, concitatus animus, seu furor, sit
principium quidem perturbationis que Πι ex in-
flammatione, vel suffumigatione ferventis sangui.
nis circum cor : ira vero sit animus, vel impetus
irarum, ad efficiendum quidquam. Propterea hic
dixit, In íra indignationis ejus ** , hoc est, cum
indignabundus, et ira zxstuans animus etiam opera

μέν ἐστιν ἡ &pyh τοῦ πάθους, ὃ vlvesac EE ἆναθυ-
µιάσεως τοῦ περιχαρδίου αἴἵματος ζέοντος * ὀργὴ δὲ,
θυμὸς ὀργῶν πρὸς τὸ ἑργάζεσθαί τι" διὰ τοῦτο ἐν-
ταῦθα εἴρηχεν ' Ἐν ὀργῃ θυμοῦ αὐτοῦ * του-έστι,
Ὅταν ὁ θυμὸς αὑτοῦ xal ἔργα ποιεῖ πρὸς ἄμυναν
καὶ ἀντιλύπησιν, τίς ἀντιστήσεται, ὥστε ἀποστρέψαι
tv χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἀναστεῖλαι τὴν τιµωρίαν;

facit, quibus ultionem sumat, hostesque suos conturbet. Quis tum opponet sese, ut avertat manum

ejus, et poenam imminentem auferat?

Impetus animi ejus liquefacit principatus, petra-
que contrite sunt ab ipso. Amplissima, inquit, im-
peria subjugata sibi, quz rupium habere robur pu-
tabantur, conterit e£ dissolvit concitatus animus
ejus : eademque liquefacit, ut ceram ignis. Meri-
to igitur nemo illi resistet. Quinetiam principatus
tenebrarum ac potestates dissolvit animus ejus,
quando demisit eos in abyssum. Judaicos item ma-
gistratus diruit, propter scelus quod Dominum cru-
cifigendo patrarunt. Deinde petrae etiam contrite
sunt : partim revera petra sensibus objectz tem-
poribus supplicii in cruce Domini nostri : partim
duris cordibus exsistentes gentes, verbo Evangelii
accepto. Porro cum in nobis intellectus vel mens
dominatur, unus est ille principatus, unicum impe-
rium, propterea ipsum non liquitur. Quando vero
impetus et ardor animi, una cum cupiditate potitur
sceptris, en multi in nobis dominatus, multa im-
peria, qua liquefacit Domini concitatus animus,

Ὁ θυμὸς αὑτοῦ τήκει ἀρχὰς, xal αἱ πέτραι ὃν
εθρύδησαν dz' αὐτοῦ. Τοὺς τὰς µεγίστας, qnoi,
ἀρχὰς Σγχεχειρισµένους, xal πετρῶν ἰσχὺν ἔχευν
ὑπολαμθδανομένους, συντρίθει xaX καταλύει ὁ θυμὶς
αὐτοῦ, χαὶ τήχει, ὥσπερ χηρὸν mop. Εἰκότως οὖν
οὐδεὶς ἀντιστήσεται αὐτῷ. ᾽Αλλὰ xal τὰς ἀρχὰς τοῦ
σχότους, καὶ τὰς ἐξουσίας χατέλυσεν 6 θυμὸς αὐτοῦ,
ὅτε ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἄθυσσον, καὶ τὰς Ἰου-
δαϊχὰς ἀρχὰς, διὰ τὸ Evi τῷ σταυρῷ αὐτῶν ἄγος'
xai αἱ πέτραι διεθρύθησαν, ταχὰ μὲν χαὶ αἱ αἱσθη-
«aX ἐπὶ τοῦ σταυροῦ * τάχα 65, χαὶ τὰ σχληροχάρδια
ἔθνη, δεξάµενα τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου. "Ozav οὖν
ἐν ἡμῖν ἄρχῃη ὁ νοῦς, µία ἀρχή ἐστι ' διὸ οὗ τῆχεται

"avg ὅτε δὲ ὁ θυμὸς ἄρχῃ, xa fj ἐπιθυμία, iio
πολλαὶ &pyal, ἃς τήχει ὁ θυμὸς τοῦ Κυρίου, εἰς νοῦν
ἡμῖν λαμθανόμενος, λέγοντος ποτὲ μὲν, ὅτι Τοὺς
μὴ θέ.1οντάς µε βασιλεῦσαι ἐπ αὐτοὺς, ἀγά-
γετε καὶ σράξατε ' ποτὲ δὲ, Διχοτομήσει αὐτὸν,
xal τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ὑπολχριτῶν θἠσει.

seu indignatio in mentem nostram accepta, dicente ϱ Ἐχεῖ ἔσται ὁ κ.λαυθμὸς, καὶ ὁ βρνυγμὸς τῶν ὁδόν-

Domino interdum 918 Eos qui me noluerunt
regnare super se , adducile et mactate 35 : interdum
vero : Dissecabit talem mentem, et portionem ejus

των. Διαθρύπτονται δὲ xal αἱ πέτραι ὑπὸ τοῦ τοιού-
του θυμοῦ, αἱ τέως βαρεῖαι χαὶ ἀνένδοτοι ἐν τῷ
χακῷ ἕξεις.

cum hgpocritis ponet : illic est fletuset siridor dentium 5. — Confringuntur etiam petreea tali indigna.
tione, seu impetu Domini, ipsi nimirum graves admodum, anxii et severi in vitiis habitus.

VenRs. 7. Benignus est Dominus exspectantibus ip-
sum in die tribulatio Ws. Postquam horrenda comme-
inoravit, ac impetus, seu ardoris animi, et irz Dei
meminit, multeque atrocitatis : ut ne durum
quempiam et pravum perversumque quidam arbi-
trentur Deum (id quod Simonis et Marcionis secta-
tores passi sunt), quze ad mansuetudinem et benigni-
latem ejus pertinent nuuc adducit, et ait : Etiamsi
ingentem quampiam et intolerabilem Domini indi-
gnationem dixerim, hostibus tamen ejus hujusmodi
judignatio segregata, defluitaque est : sive illis qui
nedum mala operantur, verumetiam | iniquo animo
ferunt castigationem, qua propter talia crimina sua
puniuntur, atque vituperant Deum, conviciis la-
cessunt, ac fastidiunt ejus dispensationem. Etenim
Exzspectantibus ipsum in die tribulationis, hoc est,
castigationem ab ipso adductam placida mente sus-
tinenitibus, tolerantibusque ipsum, ceu castigantem
patrem, talibus, inquam, benignus, mansuetus,
clemens est, Vel exspectantibus ipsum, pro, divi-
nam ipsam ab eo consolationem excipientibus,
et ad ipsum tantummodo defigentibus oculos,

D

Χρηστὸς Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν
ἡμέρᾳ θ.1ἱψεως. Ἐπειδὴ τὰ φοθερὰ εἶπε, καὶ θυμοῦ
xai ὀργῆς ἐμνήσθη xai ἁποτομίας πολλῆς, ἵνα pi
σχληρόν τινα καὶ πονηρὸν νοµἰσωσί τινες τὸν θεὸν,
ὃ ἔπαθον οἱ ἀπὺ Σίµωνος xaX Μαρχίωνος, ἐπάγει xal
τὰ τῆς χρηστότητος, xal φησιν, ὅτι El xaX μέγαν '
τινὰ xal ἀνυπόστατον τὸν τοῦ Κυρίου θυμὸν εἶπον.
ἀλλὰ τοῖς ἐχθροῖς ὁ θυμὸς ἀφώριαται, ᾖτοι τοῖς οὗ
µόνον xaxà ποιοῦσιν, ἀλλὰ xal ἓν τῷ χολάζεσθαι δι
αὐτὰ uh εὐγνωμόνως δεχοµένοις τὴν παιδείαν , ἀλλὰ
βλασφημοῦσι xal ἁποδυσπετοῦσιν. Ἐπείτοιγε τοῖς
ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, τουτέστι, την
παρ᾽ αὐτοῦ ἐπαγομένην πχιδείαν φέρουσιν εὐχαρί-
στως, xal ὑπομένουσιν αὐτὸν ὡς Πατέρα παιδεύοντα,
τοῖς τοιούτοις χρηστός ἐστιν. "H τὸ, Ὑπομένουσυο",
ἀντὶ τοῦ, Την αὐτοῦ παράχλησιν ἐχδεχαμένοις, xai
πρὸς αὐτὸν ἀφορῶσι, xal μὴ πρὸς ἄλλας βοηθείας, ἢ
δαιμόνων, fj ἀνθρώπων. Τοιοῦτον τὸ, "Yaopérur
ὑπέμειε τὸν Κύριον * διὸ ἐπάχει ' Kal προσέσχε
poi, — καὶ ἀνήγαγέ µε éx .Ἰάχκου τα-αιπωρίας *
Ὅστις γὰρ αὐτὸν ἀναμένει βοηθὸν, ἑπαχούσεταε,
καὶ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ ἀπολαύει.

oculos, nec ad alia vel demonum vel hominum auxilia respicientibus. Tale est quod Propheta
ον Psal, xxix, 6. ** Luc. xix, 97. ** Matth, xxiv, 51.

935 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. 1. 9*6
inquit : Ezspeclans exspeetavi Dominum ; binc subdit: Et. attenast. mihi ", — εἰ reduxit me e loco
miserig *. Quisquis enim ipsum prastolatur auxiliaterem, exauditur, ipsiusque — benignitate

Iruitur.

Kal yer oc xov τοὺς εὐλαδουμένους αὐτόν. Τουτ- Α. Et cognoscit Dominus colentes. ipsum. Hoe 68’,

ἐστιν ἁγαπῶν xal οἰχειούμενος τοὺς εὐλαθουμένους
αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἁμαρτάνοντας, ἢ τοὺς εὖλα-
βῶς δεχοµένους ἅπερ αὐτὸς ἐπάτχει.

Καὶ àv xataxAve ud πορείας, συγτἐ.θιαν ποιή-
σεται τοὺς ἐπεγειρομέγους. Δείξας ὅπως προσφέ-
ρεται θεὸς τοῖς εὐλαδέσι, νῦν πάλιν τὴν xazà τῶν
ἀνοσίων διεξέρχεται ἐπεξέλευσιν, xal φησιν, ὅτι ὁ
Geb; «οὺς ἐπεγειρομένους αὐτῷ, τουτέστι, τοὺς τρα-
χηλιῶντας, xaX ὥσπερ δούλους πονηροὺς ἑπανιστα»
µένους τοῖς θείοις αὑτοῦ νόµοις, τούτους ποιεῖται
συντέλειαν, τουτέστιν, ἐξολοθρεύσει, αὐτοαπώλειαν
τούτους τίθησιν, àv τῷ κατακΊυσμῷ τῆς πορείας
αὐτοῦ, τουτέστι πορευόµενος xa κινούμµενός τι χατ᾽

αὐτῶν, ὥσπερ ὕδωρ βίαιον κατὰ πρανοῦς φερόµενον, B

καὶ χαταχλυσμὸν ποιούμενον τῶν ὑποχειμένων.

Καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὑτοῦ διώξεται σκότος. Τὸ
τῶν συμφορῶν ' cl γὰρ ἓν θλίφεσι xat χαχώσεσιν
ὄντες, σχοτίζονται τὴν διάνοιαν, καὶ Ey ἡμέρᾳ. ὡς ἐν
νυχτὶ, διάγουσι. Συνετέλεσε χαὶ ὁ Μονογενῆς τοὺς
ἀεὶ ἐπεγειρομένους καὶ ἁποστατοῦντας αὐτῷ δαίμο-
νας kv τῷ χαταχλυσμῷ τῆς αὑτοῦ πορείας, τουτέστι,
τῷ βαπτίαματι ᾧ ἐδαπτίσατο πορευθεὶς ix τῶν κόλ-
πων τοῦ ΠἩατρὸς πρὸς ἡμᾶς χαταδ.ώξεται. αὐτοὺς
τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον, ὃ αὐτοῖς ἠτοίμασται. ᾽Αλλὰ
xal τοὺς ἐπεγειρομένους αὐτῷ Φαρισαίους xal Τραμ-
ματεῖς, χα) τοὺς λοιποὺς ἀπειθεῖς, συνεθανάτου, xal
τὸ) νοητὺν μὴ ἀχούσαντας τοῦ λἐγοντος * Εγώ εἰμι
τὺ góc τοῦ κόσμου * xo, "Εως τὸ φῶς ὄχετε, περι-
πατεῖτε àv τῷ φωτὶ, iva μὴ σκοτία ὑμᾶς xaca-
«Ι1άδῃ. Καὶ ἓν ἡμῖν δὲ ὁ καταχλνσμὸς τῶν δαχρύων,

ἔχων καὶ πορείαν, ὃ ἐστι χίνησιν ἓν ἀρεταῖς, συντελεῖ

τοὺς ἑἐπεγειρομένους ἡμῖν δαιµονιώδεις λογισμούς.
Toug ἐχθροὺς δὲ τοῦ Θεοῦ διώχει σχότος, αὐτὴ ἡ
ἁμαρτία, τὸ συνειδὸς ἀεὶ σχοτίζουσα, xa τῇ αὑτῆς
ἀσχημοσύνῃ μονονουχὶ συνωθοῦσα πρὸς τὰ τῆς &pe-
τῆς εὐσχήμονα ἔργα.

diligit, etin suum jus et curam accipit dereneran-
tes eum, ac propterea non delinquentes, seu pie,
cumque timore el reverentia accipientes, quae il-
lis allegat Deus.

- Wens. S. In diluvio profectionis, finem faciet cem
excitatis adversus ipsum. Cum demonstrasset quod
Deus piis sese offerret, adeoque suis cultoribus,
nunc rursus suum erga impios eszcursum etiam
enarrat, inquiens : quod Deus excitatis erga se,
boc est, dur:e cervicis hominibus, ac veluti pravis.
servis insurgentibus contra divinam ejus legem,
ünem faciat, hoc est, funditus perdat, perniciem
eis faciat , ín diluvio profectionis sua, id est, dum
iter facit, et movetur aliqua ex parte contra ipsos,
quemadmodum aqua violenta per declive seu prze-
ceps acta, submergens ea quis sibi subjecta repe-
rit.

Et hostes ejus persequentur tenebre. Hoc proprium
calamitatis est, quod qui in tribulationibus et afflic-
tionibus sint, mente obfuscentur, quadam caligine
obdueti, 9139 ut etiam in die veluti in nocte
agant. Porro unigenitus Dei Filius, perpetuo in se
insurgentes, et ab se deficientes d:emones confecit
exterminavitque, diluvio profeetionis suse, hoc est,
baptismate quo baptizatus est, profectus e sinu
Patris ad nos usque : hos et tenebrie persequen-
tur, exteriores nimirum, ipsis paratz. Insuper Pha-
viszos, Scribas, et id genus czteros, in ipsum con-
citatos, inobedientes, hujusmodi tenebrve αι! interi-
tum usque apprehenderunt, mentes illorum (84)
excmcantes, quod non audierint dicentem, Ego
sum luz. mundi '* ; et, Usquedum (umen habetis, in
[umine ambulate, ut ne tenebre vos apprehendant '*.
Ad hzc in nobis etiam ipsis lacrymaram est. dilu-
vium, habens profectionem, seu iter, hoc est, mo-
tum in virtutibus : quod intra nos damonem spi-
rantes cogitationes excitatas conficiet, delebit, er-
terminabit. Inimicos autem Doi persequentur tene-

bre,ipsum nempe peccatum, conscientie caliginem ac tenebras inducens, tum sua deformitate

tantum non compellens ad formosa virtutis opera.

Τί «Ἰογίζσθε ἐπὶ τὸν Κύριον ; Ἐρωτᾷ περὶ τοῦ
θεοῦ, xal φησι’ Ποίαν δύναμιν ἔχειν αὐτὸν ὑπο-
λαμθάνετε;

Συγτέ-Ίειαν αὐτὸς ποιήσει, οὐκ ἐχδικήσει δὶς
ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν θ.1{ψει. Ἐρωτήῆσας αὐτὸς, πάλιν ἆπο-
κρίνεται, ὅτι Τοιοῦτός ἐστι τὴν δύναμιν ὁ θεὸς, ὥστε
ὁ-ηνίχα τιµωρήσασθαί τινα ἀξίως βούλεταν, συντε-
λεῖ αὐτὸν ἀθρόως διὰ μιᾶς πληγῆς, xal οὐ δεῖται
δευτέρας ἐκχδιχήσεως ^ πῶς vàp ἅπαξ συντελῶν
αὐτόν; Τινὲς δὲ οὕτως ἀνέγνωσαν Τί «Ίογίζεσθε

*7 Psal. xxxix, 1. 9 lbid. 3. **Joan. vii, 19.

Vens. 9. Quid cogitatis advereus Dominum? De
Deo interrogat hunc ad modum : Qualem ipsum ha-
bere potentiam existimatis?

Consummationem ipse faciet, non bis ultionem. su-

mel de eadem γε in tribulatione. Cum interrogasset,
ipse sibi respondet. Talis est, inquit, potentia Dei,
ut si aliquem punire pro meritis velit, hoc ipsum
simul cumulate una plaga perficiat, nec allera vin-
dicta opus habeat, semel quadantenus ipsum con-
ficiens. Quidam sic legerunt: Quid ratiocinamini,

ο Joan. tu, 35

Varie lectiones et nota.

(84) Deest in utroque Cod. Graeca vox, qux Latinz
edic cantes, respondeat, qux sone postulari videtur,

nisi forto τὸ συνεθανάτου regere putetur τὸ νοή-

τόν.

κ. aj. 4 cordi ου...

987

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.,

988

quid cogitatis erga Dominum? Anne quod ipse sit Α ἐπὶ τόν Κύριον; ZvrvréAew αὐτὸς ποιήσει; μὲ-

finem nobiscum facturus ? Hactenus per interroga-
tionem. Deinde respondet : Non sumet. ultionem
bina vice, idem ob delictum, per tribulationem. Αἴ-
firmant ergo hsec ad Israelitas dici. Postquam enim
Salmanasar decem tribus captivas duxisset, captis
una ab eodem aliquot Jude civltatibus, metue-
runt sibi admodum relicti passim, ne ad sese fors
reverterentur Babylonii : hinc ad finitimas regiones
sufugerunt, atque eur gentibus polluebantur. Con-
solatur itaque eos propheta dicens : Quid cogitatis
Dominum inhumanum esse, ipsumque vos exstine-
turum, ae in. pernieiem traditurum? Haud flet hoc,
Non enim bis sese vindicábit ob eamdem rem, se-
cundas super nos inducens tribulationes. Semel,
.nquit, vos punivit, quare non iterabit plagam. Ad
gentes igitur ne accedite, sed Dominum exspectate,
qui exspectantibus se, et bonus et benignus est.

VsaBs. 10. Quoniam usque ad fundamenta sua di-
ruelur. Vel a Doo punitus, vel ipsa Ninévi. Ab hoc
enim loco aperte palam de ipsa et ad ipsam verba
fácit. Ait ergo : Quod subrutis fundamentis, ac
solidis illis moenibus, splendidisque sedibus, solo
g:quabitur, hoc est, plane desolabitur civitas 420
ista magna, neque ad habitandum commoda propter
vastatiopem, neque ad agricultaram, propter ruinae
adillciorum, collapsumque.

Κι eeluti emilaz expansa comedeter. Smilax planta
est hederm similis, perpetuo sur&um tendens,
subtilibus ramis, que proxime astant plantas €om-
prebendens, maxime vero paliuros, adeo, ut illos
quidem feriat, ipsa tanen suo etiam tempore pe-
1eat. flujusmedi sane erat Babylon, nunquam non
£d altiora scandere volens, ac wudique potentiae
£ux retia extendens, υἱ deprimerentur οἱ suffoca-
rentur ab ipsa comprehensi, nec pauca regna dis-
soiverentür. Cemedetur itaqae ipsa a Persis et
Medis, Cyro ipsorum iptperatore movente bellum :
id est, obseurabitur, regno viduata.

Et eeluti stipula — ariditete referta. Propterea et
igni hostium tradetur in oomestionem.

Xp* τούτου, ἐἑρωτηματικῶς * εἶτα ἁποχρίνεται * Οὐκ
ἐχδιχήσει δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἓν θ1ἱφει. Φαοὶν οὖν
ταῦτα λέγεσθαι mph; τοὺς Ἱσραηλίτας. Ἐνειδ γὰρ
τοῦ Σἀλμανασὰρ τὰς δέχα φυλὰς αἰχμαλωτίσαντος,
xal τινας πόλεις τῆς Ἰούδα βασιλείας ἑλόντος, ἔδε-
δυΐχεσαν οἱ περιλειφθέντες, μήπως πάλιν αὐτοῖς
ἐἑπανέλθωσιν cl. Βαουλώνιοι, xol διὰ τοῦτο el; τὰς
ὁμοχώρους ἔφευγον, καὶ αυνεµιαίνοντο τοῖς ἔθνεσιν'
ἐνταῦθα παραμυθεῖται αὐτοὺς ὁ προφήτης, λέγων
Τί «Ἰογίζοσθε ὅτι 6 Κύριος οὗ φιλἀνθρωπός ἐστι, xal
ὅτι συντέλειαν ὑμῶν (85) ποιῆσει xol πανωλεθρίαν;
Οὐχ ἔσται τοῦτο. Οὐκ ἑκδικήσει γὰρ δις ἐπὶ b
αὐτὸ, θλίψεις ἡμῖν [f. ὸμ.] ἐπάγων δευτέράς * ἆπαξ,
φησὶν, ὁμᾶς ἑτιμωρήσατο"' οὐχὶ δευτέραν ἐπάτει
πληγἠν. M τοίνυν τοῖς ἕθνεσι προσχωρητε [[.-ρεῖτε],
ἄλλὰ τὸν Κύριον ὑπομένετε, τὸν τοῖς ὑπομένουσιν
ἀὐτὸν χρηστὸὺν ὄντα.

"Ότι ἕως θεμελίων αὐτοῦ χερόωθήσεται. "Ἡ ὁ
ὑπὸ Θεοῦ τιµωρούμενος, 9) Νινευῖ. Τὸ ἀπὸ τοῦδε
γὰρ, σαφἑστατά περὶ αὐτῆς, καὶ πρὺς εαύτην ποιεῖ-
ται τὸν λόγον. Φησὶν οὗν, ὅτι καθαιρεθέντων τῶν
θεμελίων καὶ τῶν στεβῥῶν ἑχείνων τειχῶν, xal τῶν
λαμπρῶν οἴχων, χερσωθῄσεται ἡ µεγάλη πόλις,
τουτὲστιν ἔρημος ἔσίαι, μήτε el; χατοιχίαν χρησι-
Βεύουσα διὰ την κἀθαίρεδιν, μήτε el; γεωργίαν,
δ.ὰ τὰ σνγχώσµατα τῶν οἰκοδομημάτων.

Καὶ ὡς eulAa£ περι ἀεκομέγη βρωθήσεται. Ἡ
σμίλαξ Χιττοειδὶς φυὈν obsa, ἔρπει μὲν ἀεὶ πρὸς
τὸ ἄνω λεπτοὺς δὲ προῖησι xAovag, καὶ τῶν ἑγ.
Yos ἑστηχότων δράττεται Φφυτῶν, xal μάλιστα τῶν
παλιούρων, ὥστε γαταπνίγειν μὲν ἐκεῖνα, φθείρεσθαι
δὲ καὶ αὐτὴ τῷ χρόνψ. Τοιαύτη τις fjv xal fj βΒαδν-
dv, às πρὸς τὸ ὑφηλότερον ἀνατρέχειν ἑθέλουσα,
καὶ πανταχοῦ τὰς τῆς δυνἀδτείας mAextávag ἑκτεί-
νουσα ὥστε καταπιέζεόθαι καὶ Χαταπν/γέσθαι
τοὺς ὑπ αὐτῆς συλ)ηφθέντας, xal πολλὰς βασιλείας
ὑπ) αὐτῆς χαταλύεσθαι, Βρωθήσεῖαι τοίνυν αὕτη
ὑπὸ Περσῶν καὶ Μήδων, Κύρου αὐτῶν ότρατηγόῦν-
τος" τουτέστιν, ἀφανισθῄδεται, τῆς βασιλείας ἑρι-
μωθεῖσα.

Καὶ ὡς xaddpgn ξηρασίας µεστή. A xo
πυρὶ τῶν πολεμίων παραδοθήσεται εἰς χατάδρω-
qw

Vgns. 11. E quo (80) egredietur cogitatio contra Do- p Exco0 ἐξε]εύσεται «Ίογισμὸς κατὰ τοῦ Kv-

minum prava consulians εἰ contraria. Ad ipsam Νἱ-
nevi verba faciens, causae devastationis ejus sub-
indieat : Quia, inquit, Deo tradente in manus tuas
israelitas, non ipsi erexisli tropseum, uon retulisti
ei acceptam victoriam, sed tuz» potentia impttasti :
Deum vero imbecillam esse €ogitasti, ut qui non
possit servare confdentes ipsi. Unde et Sennache-
rim, Esechie, inquit, diete : Hac dicit rex. ma-
gnus : Ne 4e decipiat Dena tego, eo (87) quod — fidu-

ρίου πονηρὰ BovAJsvóperoc καὶ ἐγαντία. Πρὸς αὖ-
τὴν τὴν Νινενῖ ποισύµενος τοὺς λόγους, τὰ» αἰτίας
αὐτῇ τῆς ἑρημώσεως δείχνυσι. Καὶ γὰρ, φησὶ, τοῦ
θιοῦ παραδόντος σοι τοὺς Ἰσραηλίτας, οὔχ αὐτῷ
ἀνίθηκας τὸ τρόπαιον, ἀλλὰ τῇ δυνάµει’ 4b» δὲ
Θεὺὸν ἀοθενῆ ἑλογίσω εἶναι, μὴ δυνάµενον σώνειν
τοὺς πεποιθότας Ut! αὐτόν. Καὶ γὰρ Σεναχηρεὶμ,
Είκατε, qnoi, Εὐχὶᾳ * Τάδε .1ἐγει d βασιἀεὺς
à µέχας * Μή σε ἁσατάκω ὁ θεός σου, ip ᾧ σὺ ^

Varie lectiones et note.

(86) Cod. Ven. ἡμῶν, nos.
(86) Lonicerus legit ἐξ οὗ, cum reddiderit e quo.
Uterque vere Cod. Ven. εἰ Bav. habet. ἐκ σοῦ,

ec te.
(87) In quo confidebas, fore, ut. ipse liberaret. Js-
raelem de mang ntea, Sic Griece.

959

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. I.

99)

πέποιδας ἐπ᾽ αὐτῷ, ὄτιῤύσεται τὸν Ἴσραὶ ἐν χει- Α ciam in ipsum colloces. Nam non eripiet Israelem ex

póc pov. Kol à ὑποστράτηγος δὲ τούτου Ῥαφάκης,
τοιουτότροπα ἐθδλασφήμησε. Ταύτην αὐτοῦ τὴν ἆλα-
ζονείαν ὑποδειχνὺς 6 θεὸς, διὰ τοῦ προφήτου φησίν’
Επισκέγομαι ἐπὶ τὸν γοῦν τὸν µέγαν τὸν βασι-
4a τῶν Ἀσσυρίων. Καὶ αὖ διδάσκων αὐτὸν, ὅτι οὗ

τῇ οἰχείᾷ δυνάµει χατώρθωσεν X χατώρθωσεν, ἀλλά

θε2ῦ συγχωρήθει, Mi; δοξασθήσεται, φῃσὶν, ἀξίνην
ἄνευ τοῦ xóxtortoc év αὑτῃ; ἡ ὑψωθήσεται
πρίων, ἄγευ τοῦ ÉÀAxorcoc αὐτόν; Ἐχερσώθη xa fj
Κυριοκτόνος Συναγωγὴ, ἕως τῶν θεμελίων, τουτέστι͵
τῶν θυσιῶν, xal τῆς νομιχῆς πάσης λατρείας * ἐπὶ
τούτων γὰρ ἑδόπει βεθηχέναι. Οἱ περιάχοντες δὲ
τὴν θάλασσαν xal ξηρὰν, ὥστε ποιῆσαι ἕνα προσ-
ἦλυτον, εἶτα ποιοῦντες αὐτὸν υἱὸν γεέννης, σμίλαζς

ἦσαν περιπλεχοµένη, xal χαταπνίγουσα τοὺς ὑπ' B

αὐτῆς συλληφθέντας * καὶ ὡς χαλάµη ξηρὰ, οὐδὲ ἐδέ-
ξατο τὸν ὑετὸν καταδάντα, οὐδὰ τὸ ὕδωρ ἀλλόμενον
εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἑλογίσαντο δὲ χατὰ τοῦ Κνρίου τῆς
δύξης πονηρὰ xal ἑναντία olg παρ) αὑτοῦ εὖηρ-
Υέτηντο, θανατῶσαι δηλαδὴ αὐτόν. Διὰ τοῦτο βρω»
θήσονται ὑπό τε τοῦ. πυρὸς τῶν Ῥωμαίων, xal τοῦ
τελευταίου xol δισιωνίζοντος. Σμίλαχι ἑοίχασι καὶ οἱ
τὴν ἀγάπην ὑποχρινόμενοι, καὶ περιπλεκόµενοι μὲν
διὰ τῆς χρηστότητος τοὺς πλησίον * τὰ δὲ πρὺς àm-
ὤλειαν αὐτῶν βουλευόμενοι, Ἐκ τούτων ἐξέρχεται
λογισμὸς χατὰ τοῦ Κυρίου πονηρὸς xal ἑναντίος.
Εὐθὺς γὰρ ὁ Κύριος, αὐτοὶ δὲ σχολιοί * καὶ ἀγάπη
6 Κύριος, αὐτοὶ δὲ ἀγάπης LyOpol. Αλλὰ xa
à πλεὀνεξία, αµίλαξ, πάντων ἐπιδραττεομένη, xal
λοχιζομένη χατὰ τοῦ Κυρίου πονηρὰ μὲν, ὅτι οὐ
προνοεῖται τῶν τῇδε ’ οὐδεὶς γὰρ πλεονέχτης, πρό-
νθιαν εἶναι ἀληθῶς πιστεύει, εἰ xal σχηματίζεται
τοῦτο” ἑναντία δὲ, διότι ὁ μὲν δίχαιος xal δικαιοσύ-
vag Ἰγάπησεν' ὁ δὲ πλεονέχτης, ἄδιχος, xal ἁδικίας
ἀγαπῶν. Βρωθήσεται τοίνυν ἡ τοιαύτη σμίλαξ abt
ὑφ᾽ ἑαυτῆς ' οὗτος γὰρ ὁ πλευνέκτης, ὑπ' ἐχείνου τοῦ
πλεονεχτιχκωτέρου χαταναλίσχεται.

manw mea "' (87). Hujusetiam dux et subimperator
Rhapsaces, talia pleraque blasphemavit. Hanc
itaque ejus arrogantiam subimonstrans Deus, pec
prophetam — inquit : Visitabo super intellectum
magnum, nempe regem Assyriorum "*. Ac. rursum
docens ipsum, quod non propria virtute gesserit
quz gessit, sed Dei permissu : Ne glorificetur (88),
inquit, securis, citra ferientem per ipsam. Nonne
exaltabitur ascia sine trahente ipsam "* ? Diruta est
etiam, Dominum occidens Synagoga, ad usque funda-
menta , id est, usque ad sacrificia et omnem lega-
lem eultum vel ebservantiam : in his enim vide-
bantur ambulare. Atqui eircumeuntes mare et
aridam ut unum aliquem proselytum faciant, ac
postea ipsum filium gebennz constituentes, smilax
fuerunt expansa; suffocans sub 88 comprehensos,
ae veluti arida stipula, neque eusceperunt deseen-
dentem pluviam, neque aquam sgalientem in vitam
steruam. Cogitaverunt autem contra Dominum
prava et adversa, ut. videlicet pro benefíiciis quae
acceperant, ipsum ueci darent. Eam ob rem come-
dentur ab igne Romanorum, et postremo οἱ perpe-
tuo duraturo. Smilaci prssterea squiparantur, qui
charitatem simulantes, ei eompleetentes per blan-
ditias proximum, 991 ac interim que ad perni-
ciem eorum faciant meditantes coneulentesque : ex
his egreditur ratiocinatie contra Dominum prava et
contraria. Rectus enim Dominus, ipsi vero distorli :
ac Dominus charitas est "*, ípsi vero obaritatis ho-
stes. Fraudulenta et injusta deceptio item smilax est
cuncta apprehendens, cogitans adversus Dominum
prava, prava et contraria quidem quasi nulla no-
&8urarum hoc in mundo rerum cura tangatur : neque
enim Íraudi turpique quzstui nimium inhians,
plura semper possidere meditans, vere credil esse
providentiam ; quod etiamsi flugal,. divereum ta-
men operibus ostendit : contraria vero, eo quod ju-

stus quidem Dominus et justitiam dilexit '*, avarus autem cirenmscriptor, injustus et injustitiae diligens.
Absumeiur igitur tandem talis. emilax ipsa a sese : alter enim impostor ab altero fraudulentiore capitur,

Τάδε «έχει Κύριος, xacdpxer ὑδάτων πο. λῶν,
xal οὕτως διασταλήσονεαι. δατα πολλὰ, τοὺς
Πέρσας xai τοὺς Μήδας [- $004 ?] φησὶ, τῇ Nivevt
ἐπιστρατεύσαντας, ὧν ὁ Κύριος πατῆρχε, ἄγων
αὐτοὺς ἐπ αὐτὴν, οἵτινες καὶ παρὰ τοῦ Κυρίου
διασταλήσονται , “τουτέστι , διατοχθήσονται, καὶ
διαχωρισθήσονταν, ὡς ὑπὸ στρατηγοῦ τινος * ὥστε
τόνδε μὲν τόδε τὸ µέρος πολιορχεῖν, τὸν δὲ τόδε.

Kal ἡ ἁκοή σου οὐκ ἐναχουσθήσεται ὅτι. Δια-
6όητος γὰρ οὖσα πρώην ἐπὶ δνναστείᾳ, οὐχέτι
ἁκοην xal φήμην τοιαύτην ὄξεις,. "H, ὅτι θὐχ
ὑπακχούσουαί σου, οὐδὲ δουλεύσονσί σοι, οἱ πρώην
ὑτεακούοντες καὶ δουλεύοντές σοι. Κατάρχει δὲ

7* [| Paral xxxi, 15; [sa. xxxvi... "* I[ga. x, 19.

15 ]bid. 15.

Vgns. 19. Hec dicit Dominus imperens | aquis
mulis, et — sic separabuntur. Aquos. multas. Per-
sas et Medos appellat, qui contra Ninevi bellum
gessere, quorum Deminus etiam imperator fuit;
ducens illos adversum eam nrbem. Qui οἱ a Do-
mino dividentur, id est, in ordinem digerentur et
separabuntur, ceu ab imperatore quodam, ut
hunc locum illa quidem pars obeideat, illum
veroista.

Et fama tua posihac non | audietur emplius. Cele-
bris enim antea exsistens propter potentiam tuam,
non porro auditum et famam 1alem habebis.
Vel: Non ulterius obedient et serwient tibi, qui
antea obedierunt οἱ servierunt. Dominatur autem

τν Joan. 1v, δ. "* Peel. x, 8.

Varie lectiones et nous.
(88) Numquid glorificabitur ascia sina eo qui perculiat in. ea? aut. exaliabitur serra absque eo, qui

ipsam trahat ? lia Graeca sonant.

-—- -- ως

—-—-

.WCOUE Vaca Wi. FXNUWE ον ντ

991 THEOPHYLACTI BULGXRLE ARCHIEP. 09?
aquarum multarum Dominus, qux eunt baptisma- Α ὑδάτων πολλῶν ὁ Κύριος, τῶν τοῦ βαπτίσματος,

tis, quas sic disponit et ordine digerit, ut ubique
sint : Docete enim, inquit, omnes gentes, bap'i-
santes eos ** : ut ita multa sint baptismata, quo-
rumlibet puta et singulorum ubicunque degentium.
Siquidem unum baptisma dictum est, sque atque
una fides, propter dogma nempe in sacris, unum
exsistens in omni Ecclesia, quas acceperit bapti-
smum per invocationem Trinitatis, mortem ita
Domini et resurrectionem exprimendo, per trinam
illam demersionem et cxtractionem. Et quia semel
cnivis füdelium datum est, dieere queat ali-
quis, unum propterea dici, Sie baptismi quidem
multi sunt, quandoquidem et baptizati multi.
Aliasaqua baptiematum hoc etiam modo a Domino
dissociantur : ut cum duplices nos simus, utpote
ex animo et corpore, corporis quidem purgatio
per aquam, animi vero per Spiritum perf(icialur.
Deinde ad Satanam etiam ista flecti queunt : Αν.
ditus tuus non audietur amplius "" : non enim am-
plius sacra daemonibus (iunt. Aquas przterea mul-
tas Scriptura tentationes esse novit, ut illic : Ve-

rumtamen in diluvio aquarum multarum, ad. eum

non appropinquabunt 75. Inondatio enim tentatio-
num, etiamsi multa et aliz post alias sint, proxime
tamen sanetum virum non erunt. Inquit ergo, quod
tentationibus 4949 imperet Dominus. Etenim ipse
dispensans nostram salutem et probationem, has
super nos induci permittit. Disgregabuntur autem
illi, hoc est discindentur, et continuitas ipsarum
distinctionem habebit, idque divino consilio, non
bumana prudentia, vcl sacrificio : 7pse namque
ferit, et rursum sanat.

' WgRs. 15. Nuncque conteram virgam ejus abs te.
Ad Israelem convertit. sermonem : Regnum, in-
quit, Ninevi et potestatem, hanc enim virgam no-
minavit, conteram a te ; vel Virgam ipsius Israel,
qua eastigatur, conteram abs te, o. Ninevi, ut eam
porro non teneas, quo per eam -Israelem casti-
ges. Ad humanam itidem naturam dicere Domi-
nus possit, Virgam diaboli, peccatum dico, in
quo interflciebat vos, confringam. Stimulus enim
mortis peccatum est 5. Conteram autem hoe abs
te, hoc est, te induens, et per te luctans adversus

ἃ καὶ οὕτως διαστέλλει xat διατάττεται, ὥστε παν-
ταχοῦ τελεῖσθαι. Μαθητεύσατε Υὰρ, φησὶ, «πάντα
τὰ Éürn, βαπτίζοντες αὐτούς ' ὥστε πολλὰ βα-
πτίσματα Ὑίνεσθαι, τοντέστι, βαπτισμοὺς τῶν Exa-
σταχοῦ πιστῶν. "Ev μὲν γὰρ εἴρηται βάπτισμα,
ὥσπερ xaX πίστις µία, διὰ τὸ ἐπὶ τῇ τελετῇ δπλαδῆ
δόγμα, ἓν ὃν ἓν πάσῃ Ἐκχλησίᾳ, τῇ παραλαθούση
βαπτίζειν τῇ τῆς Τριάδος ἐπιχλήσει, χαὶ τυποῦ!
τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον καὶ την ἀνάστασιν τῇ τριστῆ
παταδύσει καὶ ἀναδύσει. Καὶ διὰ τὸ προσάπαξ δὲ U.

Ὄδυσθαι τῶν πιστῶν ἑχάστῳ φαίη ἂν τις αὐτὸ Ev 1ὲ-

γεσθαι. Οἱ μέντοι βαπτισμοὶ, πολλοι, ὅτι xai οἱ
βαπτιζόμενοι πολλοί. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ ὕδατα τῶν
βαπτισμάτων οὕτω διαστέλλονται ὑπὸ τοῦ Κυρίου,
ὥστε διττῶν ὄντων ἡμῶν, Ex. φυχῆς χαὶ σώματος,
τὴν μὲν τοῦ σώματος χάθαρσιν, διὰ τοῦ ὕδατος τε-
λεῖσθαι, τὰ δὲ. τῆς φυχῆς, διὰ τοῦ Πνεύματος.
Εἶτα πρὺς τὸν διάδολον. 'H ἀχοή σου, obx ἐν-
αχουσθήσεται ἔτι. Οὐχέτι γὰρ αἱ δαιμονικαὶ τελεταὶ
ἀχούονται, ΊΥδατα πολλὰ, xal τοὺς πειρασμοὺς οἶδεν
ἡ Γραφὴ, ὡς τὸ, Π.1ἡν ἐν καταχλυσμῷ ὑδάτων
πο.1.λῶν, πρὸς αὐτὸν οὐκ ἑγγιοῦσι». 0 γὰρ χατα-
χλυαμὸς τῶν πειρασμῶν, xXv πολλλοὶ χαὶ ἐπάλλλ-
λοι ὥσιν, o06' ἐγγὺς τοῦ ὁσίυυ ἀνδρὸς Ὑενήσονται.
Φησὶν οὖν, ὅτ, κατάρχει μὲν ὁ Κύριος τῶν πειρα-
σμῶν. Αὐτὸς Υὰρ οἰχονομῶν τὴν ἡμετέραν σωτη-
ρίαν, f] δοχιμὴν, συγχωρεῖ τούτους ἐπάγεσθαι. Δια-
σταλἠσονται δὲ οὗτοι, ἀντὶ τοῦ, διαχοπ{σονται͵ xai fj

C συνέχεια αὐτῶν διαστολὴν ἔτει. Οὕτως ἀντὶ τοῦ Κυ-

ρίου, xal οὐχ ἀνθρωπίναις ἐπινοίαις (89), 3 xai
σπουδαῖς. Αὑτὸς γὰρ πατάσσει, καὶ πάλιν ἰᾶται.

Καὶ νῦν συντρίψω eq». ῥάόδον αὐτοῦ ἀπὺσοῦ.
Πρὸς τὸν Ἱσραὴῇλ ἀπέστρεφε τὸν λόγον, ὅτι Τὴν βα-
σιλείαν τῆς Nivevt καὶ τὴν Σξουσίαν (ταύτην γὰρ
ῥάδδον ὠνόμασε) συντρίφω ἀπ) σοῦ. "H, Τὴν ῥάδὲον
αὐτοῦ τοῦ Ἱαραῇλ, δι fic χολάζεται, καὶ Ισυντρύγω"
ἀπὸ σοῦ τῆς Νινευῖ ' ὥστε µηχέτι σὲ χατέχουσαν
ταύτην, χολάζειν δι) αὐτῆς τὸν Ἱσραήἡλ. Αλλά xai
πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λέχοι ἂν, ὅτι 'Ῥάθζον
ποῦ διαδόλου, τὴν ἁμαρτίαν, Ev f, ἐθανάτου ὑμᾶς,
συντρίψω * χέντρον γὰρ τοῦ θανάτου, ἡ ἁμαρτία.
Συντρίφω δὲ ταύτην ἀπὸ σοῦ, τουτέστι, cb ἑνδυσά-

principatus οἱ potestates, easque spolians et D µενος, καὶ [διὰ] σοῦ παλαίσας πρὺς τὰς ἀρχᾶς χαὶ

triumphans in cruce. Virga vero diaboli sunt ten-
tationes per quas hominem permovet, ut. convicie-
tur Deo, perinde ac in Jobo contigit: quam vir-
gam conterit Dominus, cum docet: Ne terreamini
ab iis qui occidunt corpus, animam | autem — occidere
nom possunt 9** ; et : In patientia vestra possidebitis
animas vestras *! ; et: Cum maledicentia peteretur,
maledicentiam non regessit : dum pateretur, nihil

minatus est**,
9

τὰς ἑξουσίας, καὶ ἀπεχδυσάμενος, xaX θριαμδεύσας
αὐτὰς ἓν τῷ σταυρῷ. “Ῥάδδος τοῦ διαθόλου οἱ
πειράσμοὶ, δι᾽ ὧν παϊει τὸν ἄνθρωπον, ἵνα βλασφη-
pf, ὡς τὸν Ἰώδ6 * ἣν ῥάδδον συντρίδει 6 Κύριος,
διδάσχων Μἡ φοδηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτδιν όντων τὸ
copa, τὴν δὲ φυχἠν μὴ δυναµένων ἄποκτειναι
καὶ, Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν, κτήσασθε τὰς νυχὰς
ὑμῶν : xat, Λοιδορούμενος, καὶ μὴ ἀντε]οιδορῶν"
πάσχωγ,καὶ μὴ ἀπειλῶν.

** Matth. xxvi, 19. 7 Psal. xcu, 9. ἵὸ Psal. xxxi, 6. Cor. x, 6.. * Luc. xi, ᾱ. * Luc.

xxi 19. 03 ΙΙ Petr. 1, 14.

Varie lectiones et note.
(80) ᾽Αντὶ τοῦ διὰ τοῦ καὶ ἀνθρωπίναις ἐπινοίαις, Cod. Ven.

993 EXPOSITIO ΙΝ PROPHETAM NAUM. — CAP. I, 994
Καὶ τοὺς δεσμούς cov διαῤῥήξω. Πρὺς τὸν A — Et vincula tua dirumpam. Ad Israelem hac 1o-

Ἱσραήλ φησιν, ὅτι Εἶχες μὲν τὴν δυναστείαν χαὶ τὴν
τυραννίδα τῆς Νινευῖ, οἷόν τινας δεσμοὺς κχατέχον-
412€ σε, ὥστε δουλεύειν abf, xol μηδὲν ἔργον
ἑλευθέριον διαπράττεσθαι» ταύτην δὲ τὴν δυναστείαν
ἐγὼ διαῤῥήξω, παραδοὺς αὐτὴν τῷ Πέρσῃ. El δὲ
xaX pb; τὴν Νινευῖ ὁ λόγος, νοῄσεις δεσμοὺς,
οὖχ οἷς κχατείχετο, ἀλλ᾽ οἷς χατεῖχε μᾶλλον, τά τε
ἄλλα ἔθνη, χαὶ τὸν Ἱσραήλ. Μεγάλα δεσμὰ καὶ τῇ
ἀνθρωπίνῃ φύσει fj παρακοὴ, χατέχουσα αὐτὴν Ev
τῇ γῇ : δι αὐτὴν γὰρ fjxouce* Γῆ sl: (90) ἀλλ'
ἐπειδὴ ὁ οὐράνιος μορφὴν δούλου λαδὼν, ὑπήχοςς
ἐγένετο µέχρι θανάτου, διέῤῥῥηξε τὰ τῆς παρακοῆς
δεσμὰ, xal ὑψωθεὶς εἰς οὐρανὸν, πάντας ἑλχύει πρὸς
ἑαυτόν.

quitur. Habuisti quidem potentiam et tyrannidem
Ninevi urbis, veluti quosdam nexus detinentes te,
ut servires ipsi, neque quidquam libere transigere
posses: hane ergo potentiam, tale imperium ὁ]-
rumpam, tradens ipsum Persz. Quod si ad Ninevi
urbem bec verba flant, intelliges vincula, non
quibus detinebatur, sed enim quibus detinebat
polius alias gentes, adeoque ipsum Israelem.
Grandes etiam nexus humans nature ipsa ino-
bedientia injicit, detinens ipsam in terra. Propter
ipsam enim audivit a Domino: Terra es **, et cx-
tera. Enim vero postquam coelestis Servator no-
ster, forma servi accepta, faclus est obediens usque
ad mortem "*, dirupit inobedientiz ista vincula :

B exaltatusque ín ccelum, omnia trabit ad seipsum **,

Καὶ ἐγτελεῖται περὶ coU Κύριος. Τῷ Koptp ἑντε-
λεῖται περὶ σοῦ, ὦ Ἰσραὴλ, ὥστε ἀφεῖναί σε ἀπὺ τῆς
αἰχμαλωσίας. Πῶς δὲ ἐντελεῖται: Οὐ προφήτας στεί-
ας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ φυχῆς ἁοράτως ἀψάμενος οἷς
οἶδε χρίμασι, καΐτοι εἰδωλολάτρου Όὄντος xal ἀν-
αξίου. Οὕτω χαὶ τῷ χήτει ἐνετείλατο χαταπιεῖν τὸν
Ἰωνᾶν, καὶ τῇ κολοχύνθῃ τοῦ σχιάζειν αὐτὸν, xal
τῷ σχώληκι τοῦ πατάξαι τὴν χολοχύνθην. ᾽Αλλὰ
x3 πρὸς τὴν Νινευῖ λἐχὲι, ὅτι Περὶ coU ἐγτεεῖται
Κύριος τῷ Kópu, ὥστε ἐπιστρατεῦσαί σοι. Ἐντε-
λεῖται καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ Κύριος
τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ὥστε διαφυλάξαι αὐτὴν ἐν má-
σαις ταῖς ὁδοῖς. Ἑκάστῳ γὰρ καὶτῶν Ev τῇ Ἐκκλησίᾳ
μιχρῶν ἄγγελος ἀφώρισται, ὡς ἐμάθομεν. Τάχα δὲ
χαὶ εἰς τὰς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας ἔχει τὴν &va-
φορὰν ἡ προφητεία. Ἐπειδὴ yàp τὴν φύσιν ἡμῶν
προσλαδθὼν, ἑπέῤῥωσεν αὐτὴν, xai δυνατωτέραν
εἰργάσατο, μονονουχὶ τοῦτό φησιν’ Αἱ μὲν τοῦ νό-
μου ἐντολαὶ, τῆς πάλαι φύσεως σαν, τῆς bv τῷ
᾽Αδὰμ χαταχρίτου καὶ ἀσθενοῦς * περὶ σοῦ δὲ, τῆς
νέας γενομένης διὰ τοῦ νέου ᾽Αδὰμ, ἄλλα ἑντελεῖται
ὁ Κύριος Ἰησοὺῦς * Εῤῥέθη τοῖρ ἀρχαίοις' Οὐκ
ἐπιορχήσεις * ἐγὼ δὲ Aépo ὑμῖν μὴ ὁμόσαι ὅ ως,
xci τὰ λοιπᾶ. Λέγοι δ᾽ ἂν χαὶ πρὺς τὸν iv πειρα-
αμοῖς ὄντα, ὅτι Ἐντε.εῖται περὶ σοῦ τοῖς ἀγτέ-
οις, ὥστε μὴ ἐγγωῖν µάστια τῷ σκηνγὠώματί
σου.

0» σπαρήσεται ἐξ «νόματός σου ἔτι. El piv

VrRs. 14. Et mandabit de te. Dominus. Cyro
mandabit de te, olsrael, ut dimittat te a captivitate
Quomodo autem mandabit ? Certe non prophetas
mittendo, sed animum ejus invisibiliter, per sua
qui novit judicia contingendo, maxime cum idolo-
latra esset, et indignus, quem per suos prophetas
conveniret. Hanc ad rationem ceto demandavit, ut
devoraret Jonam : przterea cucurbitze, ut preberet
umbram Jonz, ac vermi precepit ut feriret cu-
curbjitam. 9939 Ad hzc civitati Ninevi dicit :
De te Dominus Cyro imperabit, ut. copias suas ad-
versum te armet. Mandabit ?etiam angelis suis
Dominus de humana natura, ut ipsam in omuibus
viis custodiant δὲ: euilibet enim, etiam iis qui in
Ecclesia parvi sunt, aüigelus segregatus attributus-
que est, uti didicimus. Forsah et ad doctrinam
Servatoris relationem prophetia hzc habet. Post-
quam enim naturam nostram assumpsit, conforta-
vitque ipsam, et potentiorem reddidit, tantum non
hoc dicit : Legis mandata veteris natur:e fuerunt in
Adam condemnat ct iimbecillis, de te autem, nova
facta, per novum Adam, alia dabit ia mandatis Do-
minus Jesus : Dictum estveteribus : Non pejerabis ; ego
aulem dicovobis, non esse jurandum omnino", et ce-
tera. Poterit etiam hzc dicere ad eum qui in ten-
tationibus est constitutus : Mandarit de te angelis,
ut flagellum non accedat ad. tabernaculum. tuum **.

Non seminabitur amplius ex nomine tuo. Siqui--

περὸς τὴν Νινευῖ ὁ λόχος, λέγοι ἂν, ὅτι Οὐχέτι D dem ad. Ninevi sermo est, hzc poterit esse sem-

σπέρµα ἀνθρώπου τινὸς κληθήσεται ix τοῦ σοῦ
ὀνόματος. "Ἔθος γὰρ τοῖς ὑπηχόοις ἀπὸ τῶν xpa-
τωύντων Χχαλεῖσθαι,. Οὕτω καὶ ἀπὺ Βαθδυλῶνος
Ἑ αθυλώνιοι » xai ἀπὸ Κύρου τοῦ Πέρσου, Πέρ-
σαι’ ἀπὸ Αλεξάνδρου Maxsóóvoc, Μακεδόνες -
καὶ ἀπ) Ῥώμης Ῥωμαῖοι. Ματὰ τοῦτον τὺν
λόγον, xal Παῦλος Ῥωμαῖος ἣν. O0 τοίνυν ἀπὸ
τοῦ νῦν ἄρξεις, ὥστε ἀπὺ σοῦ χαλεῖσθαι τοὺς
ἆ ρχοµένους. El δὲ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ λέγεται ταῦτα,
νυαοήσεις, ὅτι Μετὰ τὸ ἑλευθερωθῆναί σε ὑπὸ Κύ-

tentia : Semen alicujus mortalium posthac ex no-
mine tuo non appellabitur. Mos enim erat subditis,
a majoribus dominantibus nomenclaturas adipisci.
Sic a Babylone Babylonii, a Cyro Persa Pers», ab
Alexandro Macedone Macedones, a Roma Romani
sunt dicti. Secundum hanc rationem, Paulus quo-
que Romanus erat. Non igitur, inquit, posthac
ita dominaberis, ut ex nomine tuo vocentur sub-
diti. Sin ad Israelem bac dicantur, accipies ila,
nempe ; Postquam liberatus fueris a Cyro,

85 Gen. ui, 19. **Philipp. 11, 6. *^ Juan. xu, 29, **Psal.xc, 11. *' Matth, v, 93, 54, * Psal, xc, 11.
Varie lectiones et note.
(90) Desunt in Cod. Bav. et Ven. xa: τὰ λοιπά, que Latinis his, et cetera, respordeant,

Ld

-—9 A—5 4 42 E Doo ο .-- ns

995

THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEP.

956

non porro ex nomine tue, hoc est, Israelita quis- Α ρου, οὐχέτι ἐκ τοῦ ἀνόματός σου, τουτέστιν "lo

piam diapergetur in captivisatem : etai enun dein-
eeps debellati faerunt ab Antiocho, aliisque conti-
nibus gestibus, uuiversalis tamen ipsis nog obti-
git dispersio, Atque cum fiducia hoe affirmare
queas, quod neque unquam vere Jeraelita disper-
"gatur: Nom enim. omnes qui ex. Jorael, Israelitg
sunt **. Unde et Dominus etiam dixit : Ecce were
Israelita hic **, quasi qnidam falso leraelits forent.
Proinde qui etigmpum in npiveraum terrarum
orbem dispersi supt, non suat veri laraelitm, sed
που : alias et ipsi una eum Nathanaele dizisseni :
Tues filius Dei, twee rez lvraelis *!. Ante Christi
porro adventum ip earne, iwortalinm genus di-
spersum erat in ragltas et. varias de variis diis

opiniones : ia Ghristo. autem uaitum est ad divi- B

nam veram paturam, ac yerum Del. cultum addi-
dicit. Propterea dicitur, Non spargetur ex nomine

ῥραηλίτης τις διασπαρήσεται εἰς αἰχμαλωσίαν

εἰ γὰρ ἐπολεμήθησαν ὑπό τε Αντιόχου, χαὶ ἆλ-
λων πολλῶν ὁμόρων ἐἑθνῶν, ἀλλά ve xaüolud
δικσπορὰ οὐκ ἐπεγένετο αὐτοῖς. Καὶ θαῤῥῶν δ ἂν
ἀποφήναιο, ὅτι οὐ δή ποτέ τις ἀληθῶς Ἱσρατὶί-
της διασπείρεται. Ob γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἱσραὴμα,
οὗτοι Ἱσραήλ. Διὰ τοῦτο xal ὁ Κύριος εἶπεν ..
"Es ῥ.ηθῶς ἸἹσραη.ίτης ὡς ὄντων ψτυδων
τινων Ἱαραηλιτῶν, Καὶ οἱ νῦν οὖν διεσπαρµένα
εἰς πάντα κάσμον, γόθοι, καὶ οὐχ Ἱσραηλίται '
$ γὰρ ἂν χαὶ αὐτοὶ μετὰ τοῦ Ναθαναἡλ ἔλεγον ᾿
Σὺ sl ὁ ΥΙὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶό βᾳσιελεὺς τοῦ
Ἰσραήλ. Βρὺ μὲν οὖν Χριστοῦ, fj ἀνθρωπίνη
φύσις, διεσπαρµένη ἂν εἰς ἄλλας χαὶ ἄλλας Ux
πολυθεῖας * ἓν Χριστῷ δὲ ἑνωθεῖσα πρὸς τὴν θείαν
φύσιν, καὶ τὴν ὄντως θεοσέδειαν ἔμαθε, Ac λέ-
γέσαι * Ob σκαρήσεται àx τοῦ ὀνόματός σου Ec

tuo posthac, id est, horeo (hujus enim nomen ad Ἅ«εουνέστιν, ἄνθρωπρς (τοῦτο γὰρ ὄνομα τῆς ἡμε-
nostram maturam pertinel) non dispergetur in κσέρας φύσεως) οὗ διασπαρήσεται elc πολλὰς δόξας
multas opiniones et wana spectra. Ad tentalum καὶ φαντασίας. Καὶ πρὸς τὸν «φειραζόμενον δὲ,
etiem, οἱ "»cum amhigentem, qnod lucrum eg καὶ oley ἀμφιδάλλοντα , τί τὸ κέρδος kx τῶν τει-

fentationibus remanebit , ait, loc Jlucraberis,
quod non ulia humaua in te cogitsuo spargelur.
Minc et 4co, post tentationem, | Puagi, inquit,
meipsum (lerram et cineram **, abjecique me ipsum
οί liquefactus sum. Quanto $9 namque magis es-
terior homo corrumpiiur, tanto. magis interiar
renovalur **.

E domo Dei tui exstirpabo sculptilia, et conflatilia

ponam -sepuliuram tuam. Non pauci lsraelitarum, ^

etiam post captivitatem, idolis serviebant, ne sic
quidem ex ea captivitate sobrii facti. Unde admi-
randus jlle Josias omnia idola sustulit, vasaque
ipsorum exussil, pulverem eorum in [aciem mo-
μυς ουρία ad sacra f(acienteg ipsis perti-
nentüum — diepergens disseminansque. —Aique
bec esi quod 3i: Pogaw &en faciam sepuliyram
iu0m, pulverem deorum admiscendo pulvere ido-
lolairarum. Ad Nineyxi baec yerba etiam trausferri
.queant hunc ad modum : Deos tugs ad. perniciem,
ad ewermipaHionem tradam ; unde i metuens,
nequande apolia hostilia fiant, defodies eos veluti
in sepulcris aggere congestis. Fortosse autem, quia

ρασμῶν , φησὶν οὖν, ὅτι Τοῦτο χερδήσενς, τὸ µη:
χέτι ἀνθρώπινον λογισμὸν απαρῆΏναι Ev aol * οὕτω
xai ὁ Ἰὰδ, μετὰ thv πειρᾳαμὸν, φταίν * " αι
δὲ ἐμαυτὸν γη» καὶ σπᾳοδὺν, καὶ ἐφαύλισα ἐμαν-
Sbv χαὶ ἑτάχην. '"0σφ γὰρ ὁ ἔξω ἄνθρωβος güel-
patus, ερσούτῳ ὁ ἔσω ἁκακαιγοῦται.

'EKE οἴκου Θεοῦ σον ἐξολοθρεύσω vAuxrá, καὶ
χωκευτὰ θήσοµαι ταρήν σου. Πολλοὶ τῶν le
Δαίων, xaX μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν εἰδωλολάτρουν,
μὴ σωφρανισθέντες ὅλως εαύὐτῃ. "O0s» Ἰωσίας à
θαυμάσιος, t& τε εἴδωλα πάντα χαθοῖλε, καὶ τὰ
σχεύη αὐτῶν ἔχανσε, καὶ διέαπειρε σὺν youv αὐτῶν
Ari πρόσωπον τῶν νημάτων τῶν θυφιαζόντων αὖ-
τοῖς. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ, θήσομαι εαφήν cov,
tb «bv χοῦν τῶν (soy ἀναμίξαι τῷ χοῖ τῶν εἴδω-
λολατρῶν, Καὶ πρὺς τὴν Νινευῖ δὲ λέγοιτο ἂν,
ὅτι Καὶ τοὺς θεούς σου sl; ἐξολόθρευσιν παραδώσω’
ὅθεν σὺ φοθούμενος µήπατε λάφυρα τῶν πολεµίω;
γένῴνται, μεταχρύφεις αὐταὺς ὥσπερ ἐν τάφοις
τιοὶ καταχωννῦσα. Mf, ποτε δὲ, ἐπειδὴ ὡς εἴδω-
λολάτραι «ol; ἐχθροῖς εἰς θάνατον ὑπὸ θεοῦ παρ-

-idojorum cgltores in manus hosuum a Deo trade- D εδίδαοντο, φησὶν, ὅτι Ταῦτα τὰ εἴδώλα θήσομαι

bantur, sit : Hzc jdola penam sepnlerum — uuu),
jd est, montis conciliMores, anctoresve, jpsaque
tibi sepulcrum flent. Porro spiritus cojumnians
disbelus erst buanang nature. Talis Dei domns est
aniversus mundus, ex quo omnis idololatria per
Christum excisa esf. Bella insuper set promis-
8i0 quam promittit, qui cunela idola exetirpat
nature posite, dum ait : Ponam sepulturam. (uam,
id est, Occidau veterem houwinem, et tumulo {6
condam, ut renovem οἱ resuscilem : Nam morwi
sumus et consepulli sumus Christo per bapii-
sra 3, Ex mente itidem nostra quae domus Dei

9 ]] Cor, x1, 22. ** Joan, 1, 47. ** lbid. 49. ** Job. xxx, 19. ** ll Cor. iv, 16.

παφἠν σου, τουτέατι Üavésop πράφενα, xal sagi
αὐτά σοι γενήσονται. "Ην δὲ xa ὁ διάβολος 0εὶς
τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως olxoc 8b τοῦ «οιούτου
θεοῦ, ὁ xóqpo; πας, ἐξ οὗ πᾶσα εἰδωλολατρεία
ἐξωλοθρεύθη ὑπὸ Χριστοῦ. Καλὴ δὲ xai dj ὅται-
γελία fjv ἐπαγγέλλεται τῇ quae ἡμῶν, ὁ τὰ
εἴδωλα ἐξολοθρεύων, ἅτι Θήσομαι tray cov:
τουτέστιν, ᾽Αποχτενῶ τὺν παλαιὸν ἄνθρωπον, χαὶ
θάφω σε, ἵνα καινοποιήσω xal ἀναατήσω. ᾿Απ-
εθάνοµεν γὰρ καὶ συνετάφηµεν τῷ Κριστῷ διὰ τοῦ
βαπτίσματος. ᾽Αλλὰ xal ἐχ τοῦ γοὺ ἡμῶν, ὃς

οἶχος χατεσχευάσΆη τοῦ θεοῦ, ἐξολοθρευθήσονται

** Rom. v1, 4.

601 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM . —CAP.I. —— 938
(λυπτὰ, dj ῥητορμκὴ καλλιῤῥημοσαύνη, καὶ χωνευτὰ, & exstructa est, exsürpabuntur etiam —seulptilia,

αἱ «àv qubsóguy δόδαι, διὰ τῶν ἁἀποδειχτιχῶν,
& «auct, μεθόδων, 6ζόν τινων πυρώσεων ἄναφε-
ρόµεναι. Τότε δὲ θάφτεται ὁ νοὺς ἡμῶν, fico: 1)
διάνοια, ὅτε μηδὺ φρονοῦμεν ἴδιον χαὶ ἀνθρ-
πινον, ὥσπερ καὶ Σολομὼν λέγει; Φρόνησιρ dy-
θρώπου οὐκ Botw ὃν ἐμοί. Τὸ γὰρ, Πίσεενσον,
ταφή ἔστι τῆς διανοίας, uh συγχωρουµένης κιναῖ-
σθαι, καὶ διανοεῖσθαι, xal πολυπραγμονεῖν.

Fhetorica vidolicet splendide dieendi venustas, ei
conflatilia, hoe est philosophorum opiniones, per
demonstrativa, ut ipsi vocant, compendia vel artes,
ceu quasdam incemsiones ekhibitas. Tum vero
tumulatur intellectus nostar, siwe mens, quando
mihil sapimus proprium et hunanum, perinde
atque Salomon etiam ait: Affecius hominis non
est. in me **. Fides enim, est sepultura mentis,

cui non permissum, uf moveatur, cogitet in animo, et variis curiose ait dedita.

"Qr: τοχεῖς ἰδοὺ ἐπὶ τὰ ὄρη οἱ πόδες εὐαγ-
φεἱιζομένον xal éxuyyéAAortoc δἱρήνην. Μόνον
οὐκ ἐπὶ θύραις ὕντα τὰ ἀγαθὰ δειχνύει. Ιδοὺ γὰρ,
φησὶν, ἰδοὺ Ίδει ἄγγελος εὐαγγελιζόμενος τῆν τοῦ
Κυρίου µου χατὰ τῶν Νινευϊνῶν ἑχστρατείαν, xai
τὴν ἕλωσιν τῆς Νινενῖ, Ἆτις εἰρήνη ἣν τοῖς "Ic-
ῥραηλίταις, ἑλενθεροῦσα αὐτοὺς ἀπὸ τῆς αἰχμαλω-
σίας. Ἰπὶ τὰ ὄρη (δὲ, φησὶν, ἢ διότι ὀρεινὴ ἡ
ὀδὸς αὕτη, ἡ ἀπὸ Νινεν] ἐπὶ Ἱερονόαλὴμ, f) ἀπειδὴ
οἱ διαγγἑλλοντές τι ἀπὸ τῶν ὀρέων ὡς ἐξ ἀπόπτων
τόπων, ποιοῦνται σημεῖα, δι ὧν ἐμφανίζουσι τὴν
ἀγγελίαν τοῖς χάτω. Ὠόδες τοῦ Κνρίον, οἱ ἁπ᾽-
στολαι, o. ἀπεστάλησαν εἰς τὰ ὄρη, τὰ ἔθνη, τὰ
τῶν υγοητῶν θηρίων κατοιχητήρια, μαθητεύοντες
αὐτοὺς, ὃς ἦν εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην ' καὶ διὰ
πάντων μὸν, ὧν ἑδίδαξε καὶ ἐποίησεν, εἰρηνοποιῶν
ἡμᾶς τῷ Dlatgl * "Ira καὶ αὐτοὶ ày. ἡμῖν, quo,
ἓν ὥσι'. Ἐμφανέστατα δὲ εὐηγγελίξετο τὴν πρὸς
ἀλλήλους εἰρήνην, διὰ τοῦ λέγειν * Ἀπὸ τοῦ αἴρον-

Vgns. 1b. Quoniam veloces ecce. auper. montes
pedes cvangelizantis denuntiantisque pacem. Pro-
pemodum in foribus exsistentia bona monstrat.
Ecce enim, inquit, ecce veniet nuntius annuntians
€yri contra Ninevitas expeditionem et captionem
urbis Ninevi, quae pax erat Israelitis. Liberabo
eos a captivitate, Super montes dicit, sive quod
ípsa via α Ninevi adusque Jerusalem sit montana,
sive quod qui a montibus aliquid denuntiant, eeu
ex locis qui videri plane nequeant, signa faciant,
per que in imo agentibus suam denuntiationem
sigaiflcaut. Pedes Domini sunt apostoli qui missi
sunl ad mentes, ad gentes ipsas qua sunt intelle-
ciualium ferarum habitaeula, docentes eos. Atqui
Dominus annuntüiabat pacesi, ac. per omnia qua
eum docuit, tum fecit, pacem nobis apud Patrem
euum 995 peperit : Ut et ipsi in nobis, inquit,
unum sini '*. Apertissioe autem maltuam praedicabat
pacem inter fideles, cum.dieeret: Áb eo, qui. tua tollit,

toc tà σἁ, μὴ ἁπαίτει καὶ τῷ θέλοντί σοι 0 κε repele , eolentique tecum apud judicem delitigare,

κριθῆναι, xai τὸν χιτῶκά σου «αθεῖν, ἄφες
αὑτῷ καὶ τὸ ἐμάώτιον. ᾽Απήγγοιλε δὲ ταῦτα, ὡς
μηδὲν: ἀφ᾿ ἑαυτοῦ λέγων, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς
ἀπαγγέλλων. Καὶ *o0 Ἰωάννου δὲ οἱ πόδες τα-
χεῖς σαν bx τὰ ὄρη, τοὺς Φαρισαίους τοὺς ὑψη-
λόφρόνας, ἁπαγγέλλοντος τὴν ἀληθινὴν εἰρήνην,
τὸν Χριστὸν, olg χαὶ sve: Γενγήµατα ἑἐχιδνῶν,
ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε
τὰς ερίδους αὐτοῦ. Εᾶσα φάραφξ π.Ἰηρωθήσεταςι,
καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται. Οὐ-
δεὶς δὲ δύναται ἀπαγγεῖλαι εἰρήνην κάτω v,
xai τοῖς τῆς γῆς προσχείµενος ' διὰ γὰρ τὰ
τῆς Ὑῆς ἀγαθὰ, οἱ πόλεμοι. El µέλλεις τοίνυν
εἰρήνην εὐαγγελίσασθαι, xai σαυτῷ καὶ τοῖς
πλησίον, «ὑψηλότερος γενοῦ τῆς γῆς, xai τῶν
αὑτῆς ἀγαβῶν, Ἀλούτου xai δόξης. Ἐπὶ τὰ ὕρη
ἀνάδηθι «& οὑράνια, ὅπου xal Δαθὶδ αἴρων τοὺς
ὀφθαλμοὺς, Ἐλπιζεν Ίξειν αὐτῷ ἐχεῖθεν τὴν βοί-
θειαν. Τούτῳ xal οἱ διδάσχαλοι προσεχέτωσαν τὸν
νοῦν, ἵνα ἐπὶ «à ὄρη τῆς ὑψηλῆς πολιτείας ἰστά-
µενοι, οὕτως ἁπαγγέλλωσι τὴν εἰρήνην τοῖς λασῖς,
ὃ xai διὰ τοῦ βήματος αὐτοῖς παραδηλοῦται.
ἘΧόρεαζε, ᾿Ιούδα, τὰς ἑορτάς 6ου. Ἐπειδὴ
γὰρ iv τῇ αἰχμαλωσίᾳ ὧν, ἑχωλύου ἑορτάξειν
(ὁ γὰρ νόµος, ἐν Ἱερουσάλὴμ ἑχέλευεν ἑορτάζειν *
δὼ χαὶ ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαθυλῶνος ἐχρέμασαν
ol πάλαι τὰ Üpyava im ἰτέαις, ὡς οὐχ ἐξυν ἄδειν

*5Sap. ΣΙΥ, 91. **Joan, σσ, 91. " Matth. v, 40.

oc lunicam (uam capere, diniile ei εἰ pallium *'.
Annuptiabat eutem hzc, tanquam nibil a sese di-
ceus, verum enim, qus Spiritus sancti essent,
prodicans. Joannis etium Bapti:te pedes veloces
Ófuerunt super eontes, Phariseos dico, econcio-
nanüs veram pacem, Christum, quibus et dicebat :
Generationes viperarum, parate viam Domini, rectae
(acite semitas ejus. Omnis vallis implebitur, et omnis
Amons et collis humiliabitur. Nemo autem praedicare
pacem in terra infra agens polest, dum terrenis
Tebus affixus est : propter enimy hujus terrse facul-
tates, suscitantur bella. Quocirca si annuntiaturus
es pacem, et tjbiipsi et proximis tuie, subleva te.
Erige te in altum a.terra et bonis ejus, nimirum

D a divitiis et gloria. Ascende super montes coblestes,

quo Davides etiam oculos $uns tollens, sperabat
Ande sibi venturum auxilium*^. Huic et doctores
advertant animum, et. super montes alte politise
conmstiluti, sic aanuntient pacem populis, quod
ipsis etiam per gradum et ascensionem cathedram
demonstratur.

Celebra, Juda, festivitates tuas. Cut enim in cap-
tivitate esses, probibebaris celebrare festivitates
(lex enim in Jerusalem prezcipiebat celebrare festa.
Propterea et super flumina Babylonis suspende-
runt olim eryana ad salices **, et non licebat e.s

** Psal. cxx, 1. ** Psal. cxxxvi, 1, 2.

τα οφ ----- -- — - —---—.- 9
*.

999 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 1000
canere canticum Domini in terra aliena ! : nunc A τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς àXAotplacg)* vov &mo-

liberatus a captivitate, citra impedimentum celebra
ferias tuas. Hxc autem vel propheta dicit, vel
angelus pr:dicans, omnisque, qui mente intelligi-
tuc, Judas, vel confitens Deum. In quantum enim
est in Babylone, id est, confusione, in ipsa terra a
Deo aliena, non potest celebrare festivitates &uas
neque Pascba, transitus ei egressus illas ferias
(non enim evasit, neque egressus est peccatum),
neque hebdomadarum ferias, qua est Pentecoste:
nam exira spiritus Sabbatisinum est, nou tollens
Chrisji jugum, apud quem invenitur requies, neque
Scenopegix, hoc est Tabernaculorum, festuin : non
enim ceu tabernaculum peregrinationis, sed veluti
stabilem habitationem hunc mundum inbabitat.
Neque resurrectionis et vita post hane futura
meminit, quando cujuslibet vas novum el incor-
ruptibile compaginabitur. At ubi liberatus fuerit a
servitute confusi peccati, tum demum celebrare
jubetur ferias suas quas diximus. Tres autem
illa feriz, omnium in lege maxima exstiteruut.

Redde voia tua. loc est, promissiones quas
promisisti, reple, sa2cra faciens, aliaque legitima
persequens. Promiserant enim, cum in captivitate
essent, sese multam 99 Deo reddituros graiiam,
multaque dona gratitudinis symbola, si in patriam
reverterentur, perinde 8ο in psalma sexagesimo
quinto (92) et sexagesimo sexto inveniemus.

Quoniam non amplius adjicient, ut. periranseant
ad inveterationem. Hoc est, Non porro hostes tui
diu perseverabunt, neque siabilietur ipsis felici-
ias ; verum ipsi celeriter etiam interibunt , ac
letitia eorum, et lux perdetur simul. Vel quod
confitenüs Denm festivitates non inveterascent,
np pervenient ad inveterationem : semper eniiu
de die in diem renovatur, juxta imaginem Condi-
toris sui.

CAPUT I.

CaP, t, Vrns. 15. Confecia ᾽ est, consumpla est.
Ninevi videlicet, ejusque princeps, uL non amplius
tibi timor sit ex ipsis; vel peccatum, vel impie-
Aag.

Cab. 1, VeRs. 7. Ascendit. insufflans in. faciem
luam, eripiens ex iribulatione. Ascendit, inquit,
centra Ninevi Cyrus, qui insufflans, et. ventulum
faciens faciei tuze, eripuit teex afflictione. Insuf-
flare autem ez Judaica quadam consuetudine dixit,
quibus dilacerare quoque pallia in more erat. Sic
ei in languenüum wultus insufflabant, id quod
exorcistse potissimum faciebant. Sunt. qui lizec ad
Deum pertinere putant, qui proprio nutu, ceu
flamine quodam, seu flatu usus, vivillcavit denuo
populum, veluti moruium, quemadmodum et feze-

! Psal. cxxriv, 4.

λυθεὶς τῆς αἰχμαλωσίας, ἀχωλύτως ἑόρταζε. Tauts
δὲ ἡ προφήτης φησὶν, ἡ ὁ ἄγγελος ὁ εὐαγγελιζό-
µενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ νοητὸς Ἰούδας, Ίτοι 6 ἐξ-
οµολογούµενος Ev ὅσῳ μέν ἐστιν ἐν τῇ Βαθν)ῶνι,
τῇ συγχύσει, τῇ vf τῇ ἀλλοτρίᾳ τοῦ Θεοῦ, οὐ
δύναται ἑορτάζειν, οὔτε τὸ Πάσχα, τὴν διαθατή-
piov ἑορτὴν xa ἐξόδιον (οὐ Υὰρ διέδη, οὐδὰ ἐξῆλβε
τὴν ἁμαρτίαν), οὔτε τὴν τῶν ἑδδομάδων, fi:
ἐἑστὶν ἡ Πεντηκοστή * ἔξω γάρ ἐστι τοῦ πνευματιχοὺ
σαθδατιαμοῦ, μὴ ἄρας τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ, ἐς
οὗ εὑρίσχεται dj ἀνάπαυσις ἀλλ᾽ οὐδὲ «hv τὴς
Σχηνοπηχίας ' οὐ γὰρ ὡς σχηνην παροιχεῖ τὸν
κόσμον, ἀλλ᾽ ὡς βεδαίαν χατοικίαν ἐμμένει. Οὐδὲ
τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς κατ ἑχείνην ζωῆς µνη-
µονεύει, ὅτε τὸ σχΏνος ἑχάστου παγήσεται χαινόν
τε χαὶ ἄφθαρτον. Ἐπειδὰν δὲ τῆς ὑπὸ τῇ συγχν-
τιχῇ ἁμαρτίᾳ δουλείας ἁπαλλαγῇ, τότε ἑορτάζειν
χελεύεται τὰς ἑορτὰς αὐτοῦ, ἃς εἰρήχαμεν. Λἱ
τρεῖς δὲ αὗται, πάντως καὶ iv τῷ νόμῳ Ίσαν μέ-
γισται ἑορταί.

᾽Απόδος τὰς εὐχάς σου. Τουτέστι, Τὰς ὑπο-
σχέσεις, ἃς ὑπέσχου, ἁποπλήρωσον, θύων, xai
v ἄλλα ἐπιτελῶν νόµιµα. Ἐπηγγείλαντο (91) yàg,
ὁπηνίχα ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ σαν, ἀποδώσειν τῷ
Θεῷ πολλὰ χαριστήρια, εἶπερ ἐπανέλθοιεν, ὡς
ἐν τῷ ξε’ xat &y φαλμῷ εὑρήσομεν.

Διότι οὐ μὴ προσθῶσιν ἔτι τοῦ διεθεῖν εἰς
παἰαίωσι’. Ἰουτέστιν, Οὐχέτι οἱ ἐχθροί σου
μακροχρονἰαουσιν, οὐδὲ παλαιωθῄσεται absol; d
εὐημερία * ἀλλὰ ταχέως xai αὐτοὶ ἁπολοῦνται,
xai Ἡ εὐθηνία αὐτοῖς προσαπολεῖται. "H χαὶ ὅτι
τοῦ ἐξομολογουμένου αἱ ἑορταὶ, ox ἔρχονται tk
παλαίωσιν ἀεὶ γὰρ ἀναχαινοῦνται dj ἡμέρα |f.
ἡμέρλ] τῇ ἡμέρᾳ χατ' εἰχόνα τοῦ χτίσαντος αὐτόν.

ΚΕΦΑΛ. B'.
Συντετέλεσται, ἀνή.Ίωται (99). Ἡ Νινευῖ xol
ὁ ταύτης ἄρχων * ὥσιε µηχέτι σοι φόδον εἶναί
τινα ἐξ αὑτῶν * ἡ f) ἁμαρτία, xaX dj ἀσέδεια.

Αγέόη ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου, ἑξαι-
ρούμενος ἐκ θ.ΐψεως. ᾿Ανέδη, quai, χατὰ της
Νινενῖ ὁ Κῦρος, ὃς ἑἐμφυσήσας σοι, ἑἐξείλετό σε
ἐκ θλίφεως. Τὸ δὲ ἐμφυσᾷν, ἐκ συνηθείας Ἰα-
δαϊκῆς τινος εἶπεν ' ὥσπερ yàp τὸ διαῤῥηγνύναι
τὰ ἱμάτια σύνηθες ἣν αὐτοῖς ' οὕτω xat τὸ ἐμφυσᾶν
ἐπὶ τὰ τῶν ἡσθενηχότων πρόσωπα (94) ἐποίων
δὲ τοῦτο μάλιστα οἱ ἐξορχισταί. Τινὲς τὸν θὸν
εἶπον ἐνταῦθα λέγεσθαι, ὃς τῷ οἰχείῳ νεύµατι,
οἷόν τινι ἑμφυσήματι χρησάµενος, ἀνεζώωσς τν
λαὸὺν, οἱονε τεθνηχότα, χαθὰ Ἰεζεχωλ λέγει,

Varie lectiones et nota.

(01) Ἐπκηγγείλατο, promiserat, Cod. Bav.

(92) Cod. Ven. et Bav. babent sexagesimum | oc-

Aavuin.

(93) Nüv τετέλεσται, ἀνάλωται, Cod. Ven.
(94) ᾿Ασθενούντων ἄσωπα. Cod. Ven. Sed scri-
bendum fortasse ἄσωτα pro ἄσωπα.

1001

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. II,

1009

νεκροῖς ὁστέοις τούτους παρεικόσας, ὥσπερ καὶ A chie: ait, mortuis ossibus lios comparans * : p: vinde

τῷ Αδὰμ ἐμφυσήσας mvohv ζωῆς, ἐποίησεν a5-

τὸν (95) εἰς φυχὴν ζῶσαν. ᾿Λνέθη xal ὁ Κύριος ^

ἐκ νεχρῶν, χαταλύσας "iv τὸ Χράτος ἔχοντα τοῦ
θανάτου, τὸν νοητὸν ᾿Ασσύριον * χαὶ ἐνεφύσησε
τοῖς μαθηταῖς, εἰπών' Εἱρήνη ὑμῖν (06). "Exáproav
yàp οἱ μαθηταὶ, ἱδόντες τὸν Κύριον. Ἐπειδὴ γὰρ
ἀπώλεσεν ᾿Αδὰμ τὴν εἰχόνα, Ἐν διὰ τοῦ θείου
ἔλαδεν ἐμφυσήματο:, εἰχότως ταύτην ἀναχαινίσας
ὁ Χριστὸς, τοῖς ἱεροῖ; ἀἁπέδωχεν ἁποστόλοις, xal
δι) αὐτῶν, ἅπασι τοῖς πιστεύουσι.

Σχὀόπευσον ὁδόν. Πρὸς τὸν Ἰούδαν φησὶ, πα-
ῥαχελευόµενος αὐτῷ περισκοπεῖν τὰς ὁδοὺς, xol
τοὺς ἀγγέλους προσδοχᾷν, χαὶ τὰ παρ᾽ ἐχείνων εὐαγ-

alque Adaino insufflans. spiritam vite, creavit in
ipso animam viventem *. Ascendit etiam Christus
ex mortuis, submergens eum, cui mortis erat
imperium *, Assyrium istum, qui mente cogitatur,
Satanam. Inflavitque discipulis in .faciem, pace:
illis exoptans. Gavisi suut enim discipuli, Domi-
num $uum conspicati *. Nam simul atque Adam
imaginem perdidit, quam per divinam insufflstio-
nem acceperat, recte et pulchre Christus illam
renovans, sacris suis tradidit apostolis, et per
ipsos cunctis credentibus,

Contemplare iter. Ad Judam 9ος dicit, preci-
piens ipsi circumsp:cere per vias, et. exspectare
nuntios, ac bonas ab illis accipere annuntiationes.

γέλια δέχεσθαι. "H καὶ ὡς τῷ μέλλοντι ἀναχομί- B Vel. veluti. reducendo ex captivitate hze dicit

ζεσ΄αι Ex. τῆς αἰχμαλωσίας φησὶν, ὅτι Περισχόπει,
ποία σοι ῥάων xal ἐπιτομωτέρα ὁδός.

Κράτησο»ν ὀσρύος, ἄν δρισαι τῇ ἰσχύϊ σφέδρα.
Αντὶ τοῦ, Τὴν προτέραν ἁἀπύθου δειλίαν, xal
ἄ-δρισαι, τὴν ἀσφύν σον περισφίγξας. Οὕτω καὶ
τῷ Ἰώ6 φησιν 6 Κύριος ' Ζῶσαι, ὥσπερ áàvrhp,
τὴν óc pir cov * xaX ὁ Παῦλος, Περιζώσασθε τὰς
ὀσφύας ὑμῶν ἓν ἆἀ.ληθείᾳ. Κἀάνταῦθα τοίνυν àv-
δρίσασθαι xat θαῤῥεϊν παρακελεύεται, την προτέραν
ἀποθέμενο; [[. - vov] δειλίαν. "H, ὅτι Ἑτοιμάσθητε
πρὸς τὴν CÓLy τῆς ἑπανόδου * τὸ γὰρ τῆς ὀσφύος
κρατεῖν διὰ τῆς ζώνης, ὁδοιπορούντων ἑἐστὶ σχΏμα.
Διαῤῥέων γὰρ ὁ χιτὼν, πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν àmo-
χάµης πονῶν ' ἁλλ᾽ ἄ.δρισαι πρὸς τούτου; (07).
Καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν διακελεύεται' Σχύπευσον
την 6559 τὸν Χριστὺν, ἵνα idv αὐτῃ περιπατῖς.
"fl xai πρὸς θεωρίαν ἡμᾶς τοῦ χατὰ Χριστὸν
μυστηρίου προτρεπόµενος, φησί ᾽ Κατάµαθε τῆν
ἑδύν. ἘΕπεὶ δὲ διὰ πραχτιχῆς ἀναθαίνομεν εἰς τὸ
τὰ θεῖα σχοπεύειν, xai χωρὶς ἁγιασμοῦ οὐδεὶς
ὄψεται τὸν Κύριον, Κράτησον, φησὶ, τῆς ὀσφύος,
ἐν ᾗ τὸ ἐπιθυμητιχόν. Εἶτα ἐπειδὴ νουθετούµενοι
ἀγνεύειν, λέγειν εἰώθαμεν * Οὐ δυνάµεθα, φ;σ':χόν
ἐστ. τὸ πάθος: δείχνυσι xal πῶς xpachso::v.
Ανγδρισαι yip, qno, σφόδρα ΄ τουτέστι, Mh
χαῦνως ἀντιατῖς, ἀλλὰ σφοδρῶς ' xal τοῦτο, Εν
τῇ lo xol, τουτέστι τῷ Χριστῷ, τῷ τὴν φύσ'ν d; Ov
νευρώσαντι, διὰ τοῦ προσλαδέσθαι αὐτὴν, καὶ ἡνῶ-

populo : Contemplare, circumspice, quam sit faci-
lis et concisa brevisque via.

Constringe [umbos, fortiter confortare ro!ore
nimis. Pro eo quod est, Priorem depone formidi-
nem, et confortare lumbis tuis, eos circumcinzens.
Sie et Jobo Dominus ait : Succingere, ut vir, lun
bos (uos *. Et Paulus: Circumcingite lumbos ve-
$'r0s in veritate *. l'roinde «t hic cos fortes essc «t
22" coufidentes jubet, priore metu deposito. Vcl
periude est, ac si dicat : Parate vos ad iter reditus.
Lumborum enim «dominari per zonam, eos;ue
circumcingere, iter. facientium "forma est: quippe
quia diffluens tunica, ad profectionem laboribus
defatigat, adversum quos succinctus fortiter per-
durat, Deinde cuilibet nostrum dat in mandatis,
Contemplare viam, Christum, ut in ipso circumam-
bules. Vel adburtans nos ad considerationem ny -
Bterii de Cliristo, ait: Addisce viam. Quia vero per
vilam actuosam asceudimus ad divinarum rerum
contemplationem, 46 ciira sanctificationem nen.o
Dominum videat, inquit : Dominare lumbis, iu
quibus est cupiditas et libido. Porro cum na-
tura nobis insita (98) propemodum perturbatione
admoniti, dicere consuevinius : Non possum natu:
rali affectui reniti, ostendit quomodo dominaki-
mur: Valde, inquit, fortis esto, fortitudinem v ri-
lem assume, hoc est, ne molliter, ne laxe, scd
acriter, sed vehementer resistas, idque in robore,

αχ, τῃ Οεότττι. "Ανεν γὰρ τούτου, κἂν ἀνδρίζῃ, D huc est, Christo, qui naturam nostram conforta-

ο”δὲν ἰσχύσεις. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἐν τοῖς ἀπίστοις
παρθένος * οὗ γὰρ ἐν τῇ ἰσχύῖ ἀνδρίξσονται.

vit, potentioremque reddidit, dum eam assunipsit,
deitatique univit. Nam etiamsi sine hoc fortis fuc-

ris, nihil tamen poteris. Ilanc οἱ causam nemo inter incredulos virgo est, uon cnim in robore,

Christo, confortantur.

* Ezecb. xxxvii, δ. * Gen. n, 7. * Hebr. 11,4.

joan. Xx, 20. * Job xi, 2. ^" Ephes. vi, 14.

Varie lectiones et nota.

(95) Αὐτὴν, ipsam, ut ad xvor» rcícratur, Cod.
Sav. ME

(96) Εἰπών' Λάδετε Πνεῦμα ἅγιον ' καὶ Ἔξεί[λετ
αὐτοὺς kx θλίφειυς εἰπών * Dicens : Accipite Spiri-
tum sanctum : érípuitgue ipsos ex affüctione, dicens:
Pax vobis, Cod. Ven.

(97) Cod. Ven. Sic habet : Διαῤῥέων γὰρ ὁ χι-
t&v, πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἐμποδίει. Οὕτω xai ὁ
µαχάριος ἩἨλίας ' "Ἔσφιγδε, qnot, τὴν ὁσφὺν αὖ-
τοῦ, καὶ Étpeye πρὸ τοῦ ἅρματος τοῦ 'Ayaáb, Αλλά

PaTROL. Gh. CXXVI,

μηδὲ πρὸ: τοὺς τῆς ὁδοιπορίας ἀποχάμῃς πόνου: "
ἀλλ ἄνδρισαι : πρὸ τούτους. Difluens enim tuiica
itineri impediménlo est. Ita et 'B, "Helias accinxit,
inquit, lumbos suos, el eurrebat. ante. currum
Acbab. Veram ne laboribus quidem itiner.s de(ati-
geris, sed ad hos conforiare.

(98) Groca ita sonant : Quoniam | antem sancti
esse cum admonentur, dicere solemus: Non possu-
mus : natura nobis insita libido est: osteudit quem-
admodum dominari possimus. "

22

1003

THEOPHYLACTI 5ΌΙΟΛΒΙΕ ARCHIEP.

lodi

Vgns. 2. Eo quod avertit Dominus injuriam Jacob, Α Διότι ἀπέστρεψε Κύριος τὴν ὕδριν Ἰαχὼδ,

quemadmodum injuriam — Israel. Jacob quidem
decem tribus appellat, Israel vero duas in Hieroso-
lymis. Decem enim prius captze sunt a Babyloniis,
due vero postea, Nabuchodonosor llierosolyma
invadente — marliis copiis. Quandoquidem ergo
Cyrus duodecim tribubus una permisit reditum,
Averiit, inquit, Dominus injuriam Jacob , hoc
est abstulit caplivitatem et servitutem decem
Libuum, zque dtque duarum Israelis, ac In suam
terram transtulit et pattiam. Naim iujuria erat libe-
ris bominibus, ex Abrahamo propagatis, servitus
quz non decebat 608. Vel hunc. ad modum intel-
ligere licet : Postquam nomen Jacob, ipsi patriar-
ch» a patribus impositum est, nomen vero lsrael
1 Deo, unde el hoc ipsum Bhonoratius altero erat,
nominat quidem hic universum populum humano
nomine, dicens, quod JInjuriam sive servitutem
Jacob, hoc est, totius populi averterit. Dominus, van-
quam injuria foret illius patriarche, qui virtutis
ergo Israel agnominatus est: perinde atque ille
injuria afficiatur, qui omni honore dignus cst.
liujus gratia, posteris ejus parsuim est. Injuria
Jacob, hoc est, activi, constituti ul supplantet
affectus, serviendo turbanti et pravo alicui operi:
quemadiodum injuria Israelis, hoc est in. con-
templatione, $99 agentis, duin succumbit falso
vanoque dogmati, has injurias avertit. Dominus,
operibus accommodato Jacob mandata impertiens,
que ipse faciens liber flat:
vero Dectenti moram, illustrans imentem ad recta
et firma Ecclesie decreta.

Quoniam excutientes excusserunt eos, el palmi:es
eorum perdiderunt. Arma potentig ejus. ex homini-
bus. Quemadmodum, inquit, vitis excutientes pal-
mites, fructum corrumpunt: sie et Perse Babylo-
nios infringentes, eorumque regnum excutientles,
perdiderunt, quod erat fructus palmitum eorum.
Quinam vere palinites fuerint, interpretatur ipse,
dum inquit, Quoniam arma potenti: ejus non ex
Deo, sed hominibus ; humanis enim, viribus impe-
raban.. Nam arma potentim, seu imperii ejus,
Babyloniorum videlicet populi, fortes armatos
appellat. Subdit igitur:

Vins. 5. Viros potentes, illudentes igni. Ut nemo
arbitretur Babylonios ceu imbelles a Persis devi-
clos, suprá quidem armorum potentis meminit:
clarius autem et apertius nunc dicit, Quoniam
excusserunt eos viros, potentes et. fortes exsisten-
tes, adeoque temerarios et audentes, ut vel adver-
sus ignem attentaro quidquam audeant, ac veluti
lusum quempiam ' putent discriminibus οἱ metui
exposita ; ideoque non propler eorum imbecillita-

tem. Perse prevaluerunt contra eos, verum enim:

in contemplatione C

καθὼς Όδρυ τοῦ Ἱσραή.].-- Ἱαχκὼδ μὲν τὰς λέχα
Φνλὰς ὀνομάζει’ ]σραὴ.ὶ δὲ, τὰς ἓν εροσολύμις
δύο. Al μὲν οὖν δέχα, πρότερον Ἰχμαλωτίσθησαν ὑπὸ
τῶν Βαθυλωνίων ' αἱ δὲ δύο, ὕστερον, τοῦ INaGouyo-
δονόσορ τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπιστρατεύσαντος. Ἔτεὶ
οὖν ὁ Κῦρος ταῖς δώδεχα «υλαῖς ὁμοῦ τὴν ἑ πάνοξον
ἐφῆχε, φησὶν, ὅτι ᾽Απέστρεφε Κύριος τὴν ὕέρυ
τοῦ Ἱακὼθ, τουτέστι͵ Περιεῖλε τὴν αἰχμα)λωσίαν χαὶ
τὴν δουλεἰαν τῶν δέχα (99) φυλῶν, ὥσπερ xal τοῦ
Ἱσραὴἡλ, τουτέστι τῶν δύο, xal ἁπέστρεφεν αὐτοὺς
εἰς τὰ οἰχφῖα. Ύδρις γὰρ ἣν τοῖς ἐλευθέροις, xol
ix Ὑένους 'A6paàp χαταγοµένοις, dj Σουλεία, ll
xai obtu Ἐπειδὴ τὸ "Iaxo6 ὄνομα ὑπὸ τῶν πατέ.
pov ἑτέθη τῷ πατριάρχη ' τὸ δὲ Ἴσραλλ, ὑπὸ τοῦ
θεοῦ, δ.ὸ xal τιµιώτερον ἣν τοῦτο τὸ ὄνομα * ὁνο-
µάξει μὲν ἐνταῦθα τὸν λαὸν ἅπαντα τῷ ἀνθοωτίνῳ
ὀνόματι ᾿ φησὶ δὲ, ὅτι Τὴν ὕδριν, Ίγουν τὴν δν:
λείαν, τοῦ "axi, τουτέστι παντὸς τοῦ λαοῦ, ἁτ-
ἑστρεγε Κύριος, ὡς ὕδριν οὖσαν τοῦ πατριάρχω
ἐχείνου, τοῦ διὰ τὴν ἀρετῆν "IopatA ἐπονομασίέν-
ος, Ὢν (1) ἂν οὖν uh ἐχεῖνος ὑθρίζηται, ὁ πάστ;
τιμῆς ἄξιος, τούτου χάριν τῶν ἐκγόνων ἑχεί-
νου ἐφείσατο. "Ύδρις τοῦ Ἰαχὼθδ, τουτέστι, τοῦ
πραχτικοῦ, τοῦ τὰ πάθη τεταγµένου πτερνίζειν, τὸ
δουλεῦσαι ἐμπαθεῖ τινι πράξει’ ὥσπερ τοῦ Ἱσραὶλ,
fjvot τοῦ θεωρητικοῦ, τὸ ὑποχλιθηναι φευδεῖ δόγµατι’
ταύτας δὲ τὰς Όθρεις ἁποστρέφει Κύριος, τῷ plv
πραχτιχῳῷ τὰς ἐντολᾶς διδοὺς, ὥστε ἑαύτας ἐργαζί-
µενον ἑλευθερωθῆναι ' τῷ ὃξ θεωρητικῷ ,. φωτίζων
τὸν νοῦν, πρὸς τὴν τῆς Ἐκχλησίας ὀρθοδοξίαν.

Διότι ἐχτιν άσσοντες ἑἐξετίναξαν αὐτοὺς, xol
τὰ κ. ήματα αὐτῶν διέφθειραν ' xa δυναστείας
αὐτοῦ ἐξ ἀνθρώπων. "Ὥσπερ, φησὶν, ol τὰ t5;
ἁμπέλου ἐχσινάσσοντες sd pata, διαφθείρουσι τὸν
xapnóv* οὕτω καὶ οἱ Πέρσαι τοὺς Βαθυλωνίους δια-
Χλονῄήσαντες, xai Χατασείσαντες, τὴν αὐτῶν fas
λείαν διέφθειραν, τις ἣν χαρπὺς τῶν χληµάτων
αὐτῶν. Τίνα δὲ σαν τὰ κλήµατα, ἑρμηνεύε:, ὅτι τὰ
ὅπλα τῆς δυναστείας, οὐ τῆς ix coo, ἀλλὰ τῆς ἐς
ἀνθρώπων. ᾿Ανθρωπίναις γὰρ δυνάµεσιν ἐκράτουν
ὅπλα γὰρ δυναστείας αὐτοῦ, τοῦ τῶν Βαθυλωνίων
δηλαδη λαοῦ, τοὺς δυνατοὺς ὁπλίτας πάντως λέγει.

D Ἐπάχει γοῦν :

"Avópac δυνατοὺς ἑἐμπαίζυντας ἐν zvpi. "Ίνι
μή τις νοµίσῃ, ὅτι οἱ Βαθυλώνιοι cx ἀσθενεὶς ὑπ-
εχλίθησαν τοῖς Πέρσαις, ἐμνήσθη μὲν ἀνωτέρω ὅπλων
δυναστείας ᾿ ἑμφανέοτερον (2) δὲ vov λέγει, ὅτι Ἐδ-
ετίναξαν τοὺς ἄνδρας ὄντας (5) δυνατοὺς, καὶ οὕτω
θρασεῖς καὶ τολμηροὺς, ὥστε xal αὐτοῦ κατατολμᾶν
τοῦ πυρὸς, xal ὡς παίγνιον ἠγεῖσθαι τὰ χινδυνώδη
καὶ φοδερἀ. "Dove οὐ διὰ τὴν ἑκείνων ἀσθένειαν
ἴσχυσαν οἱ Πέρσαι χατ αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ την θείαν
φῆφον, παραδοῦσαν αὐτοὺς τούτοις εἰς διαφθοράν.

Varie lectiones et note.

29) 99) Δώδεκα, duodecim, God. Ven.
d) lec ità sonant :. Ut ne igitur injuria. is affi-
ciatur, qui omni dignus est honore, idcirco filiis ejus

pepercit.
(2) ᾿Εκφανέστερον. Cod. Ven.
(3) Αὐτοὺς, ipsos. Cod. Ven.

1005

EXPOSITIO IN PROPHETAM NÁUM; — CAP II.

1008

'E£sivaZav ἀπὸ t4; Ἱερουσαλὴμ xai οἱ Ῥωμαῖοι A propter. divinum judicium tradens eos istis in

to); Osoxtóvou;, τοὺς πρὶν μὲν ὄντας, Ἠτοι ἔμφυ-
ιευθέντας, ἄμπελον χαρποφόρον ἁληθινην, στραφέν-
τας δὸ eig πιχρίαν. 'O γὰρ οἶνος αὐτῶν, θυμὸς
δραχόντω», xal θυμὸς ἁσπίδων. Καὶ γὰρτὺν Κύ-
piov, χολὴν ἑκότισαν, καὶ τὰ χλήµατα αὐτῶν, τὰ.
ὄὕντα ἔξω τῆς πόλεως ἕως (4) θαλάσσης ἐντεταμένα,
διέφθειραν ' πάντας Ὑὰρ σγεδὸν τοὺς ἐν ταῖς ἔξω
χώραις χατασχεθέντας, ἀπέχτειναν. O0 γὰρ ῆσαν ab-
tol; τὰ ὅπλα τῆς δυναστείας ἐκ 8:00 (i5 γὰρ, o5
tbv Υἱὸν ἀπέχτειναν |), ἀλλὰ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων βῥοη-
θείαις ἑθάῤόουνι τῶν ἁναστατούντων αὐτοὺς Qr/u-
«àv. Οὗτοι οὖν οἱ θεοκτόνοι, xa δυνατοὶ σαν, ὡς
ἐν νόμῳ µαθητευθέντες (Δυγατοὶ δὲ, δυνατῶς
ἑτασθήσονται), καὶ ἑνέπαιζον τῷ Kuplo, ὃς πὺρ

perniciem et interitum. Excusserunt etiam ab
Jerusalem Romani Deicidas, antea quidem plantatos
in vineam fructileram οἱ veram, jam vero con-
versos in amarulentiam : Vinum enim eorum, virus
dracouum εί venenum aspidum *: etenim Domino
fel dederant pro potione. Et palmites ipsorum
extra urbem ad mare usque expassos, perdide-
ruut : omnes enim fere in. finitimis terris et loeis
deprehensos interemerunt : cum Deicide που
habuerint arma potentie suz ex Deo (quomodo
enim, eum Filium Dei demisissent letho?), sed
humanis auxiliis confdebant, :emulatoribus eos
devastantibus. lili igitur Domini interfectores,
po:entes fuerunt, ut. qui in lege instituti essent

fv διὰ τὴν θεότητα» τοῦτο μὲν, ἑχάστοτε πειράζον- D (Potentes autem. potenter tormenta patientur 8"), ct

τες αὐτήν' τοῦτο δὲ, Toi; ᾿Ῥωμαίοις στρατιώὠταις
ἑχδόντες πρὸς τὸ ἑμπαίζεσθαι. Ἐξετίναξδαν χαὶ τοὺς
νοητοὺς Βαθυλωνίους, τοὺς δαίμονας, οἱ ὑπὸ Χριστου
στρατηγούµενοι, πόῤῥω ἑαυτῶν τούτους ποιῄσαντες,
χαὶ την πλάνην αὐτῶν ἀπωσάμενοι, xal τὰ χλήµατα
αὐτῶν διέφθειραν, τὰς µαντείας φημὶ, xai τὰς γοη-
τείας, ἐξ ὧν τὸν οἶνου τῆς πλάνης γεννῶντες, ἑπότι-
ζον τοὺς ἀνθοώπονς, ὡς xaY Ey. τῷ Ὡσηὲ λέγει ' Οἶνον
xal μέθνσμα ἐδέξατο καρδία «ἰαοῦ µου. Εἶτα περὶ
τοῦ διαδόλου φησὶν, 0$; τὰ ὅπλα τῆς ὀυναδτείας αὐ-
τοῦ, ἐξ ἀνθρώπων ἐστίν * ἀπὸ γὰρ τῆς ἡμετέρας ῥᾳ-
θυμίας την δυναστείαν χέχτηται. "Ανδρες δὲ δυνατοὶ
οἱ δαίμονες, ὡς ἄσαρχοι, πολεμοῦντες ἡμῖν σαρχι-
xol; ' ἑμπαίκουσαι δὲ ἐν τῷ πυρὶ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς

illudebant Dominum, qui ignis est propter divinita-
tem ; partim undelibel Lentantes ipsum, parti vero
Romanis militibus Lradentes ad illudendum. K.xeus-
serunt etiam mentales (ut ita dicam) Dabylonios,
damnones, sub Christo stipendia facientes, ipsis
longe a sese reuotis, atque seductione ipsorum
repulsa vitesque eorum perdiderunt, divinationes
arbitror εἰ incantationes, ex quibus vinum impo-
sturz gencrantes homines 999 potabant, quemad-
modum ct in. Osee dicit : Vinum et lemulentiam
apprehendit cor populi mei *. Deinde de Satana
etiam inquit, quoniam arma poteslalis ejus ex
hominibus sunt; per nostram enim desidiam atque
socordiam imperium possidet. Sunt autem dao

ixtÜuplas. Ὥσπερ ἀμπέλου ὄντος τοῦ Kuplov, χλή- ϱ nes viri potentes, carnis nimirum expertes, bellige-

p.271 αὐτοῦ εἰσιν οἱ ἁπόστολοι, xal οἱ ἑχάστοτε σῶμα
αὐτοῦ xal µέλη ινόμενοι * οὕτω xal τοῦ ἀντιχειμέ-
νου, ἁμπέλου ὄντος Σοδομιτικῆς, ἡ χληματὶς àxo-
Ἰούθως ἐκ Γοµόῤῥας, οἱ ἐξ αὐτοῦ ἑξερχόμενοι,
χαὶ πάσης χαχίας ποιότητα ἀπ᾿ αὗτον δεχόµενοι.

raples nobiscum, qui carne sumus vestiti. Ludunt
autem in igne auimiet concupiseentiz. Ut vero
vite exsistente Domino, palmites sunt apostoli, et
ubilibet constituti fideles corpus ejus et membra :
sic ex opposito, cum vitis fuerit. Sodomitica, pal-

ses per consequens est Gomorrhia, eo nimirum vitio excellentes, omnemque turpitudinis et mali

tormaui inde recipientes.

Al ἡνίαι τῶν ἁρμάτων αὐτῶν, ér ἡμέρᾳ ἑτοι-
κασίας «αὐτοῦ, xal οἱ ἱππεῖς θορυθηθήσονται év
ταῖς ὁδοῖς, καὶ συγχυθήσονται τὰ ἅρματα, καὶ
σεμαε.λακήσονται ἐν ταῖς π.λατείαις. Οἱ μὲν Βα-
ῥνλώνιοε, ἑτοιμασθήσονται, φῃσὶν, ὥστε ἀφ' ἵππων
ἀντιτάξεσθαι τοῖς Πέρσαις. Καὶ αἱ ἡνίαι τῶν ἁρμά-
των αὗτοῦ, τοῦ Βαθνλωνίου στρατοῦ, ἔτοιμοι ἔσοντα:,
ἁλλ᾽ οὑδὰν ὀνήσουσιν. O7 τε γὰρ ἱππεῖς θορυθηθή-
σονται &v ταῖς ὁδοῖς, ὑπὸ τοῦ πλήθους ἐπιόντων τῶν
πολεμίων * xal τῶν ἁρμάτων δὲ σύγχυσις ἔσται, τουτ-
έστι σύγκρονσις, συμπλεχομένων ἀλλῆλοις xal συµ-
πατουµένων ὑπ' ἀλλήλων, οὐκ ἐν στενοῖς τισι τόποις,
ἵνα τις τὴν στενοχωρίαν αἱτιᾶται, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς πλα-
τείαις, ὥστα εἶναι καταφανὲς, ὅτι ὑπὸ θεοῦ πολε-
μοῦνται, καὶ οἱ ἱππεῖς, χαὶ οἱ ἁρματηλάται. "Άρμα (5)
τοῦ Κυρίου ἑκτίσθησαν αἱ ἡμέτεραι ψυχαὶ, ὡς ἂν

5 Deut. xxxn, 93. δ Sap. vi, 7.

VEns. 5, 4. llubenw curruum ipsorum in die ap-
paratus ejus. Equites turbabuntur in viis, et cou[un-
dentur currus, ei complicabuntur in plateis. Babylo
nii, inquit, parabuntur, ut ex equis opponant sese

. Persis. Et habens curruum ejus, Babylonii
nimirum exercilus, in promptu erunt, ateuim ni'.il
proderunt : equites enim turbabuntur in itinere a

D multitudine adventantium presentiumque hostium.
Curruum praterea confusio erit, boc est, concus-
δἱο complicatorum inter se vicissim, et collisoruin
inler sese : non io angustis locis, ut quis loci an-
gustias acciset, sed in plateis, adeoque lalis itine-
ribus, ut sit perspicuum a Deo debellari, et equites
et curruum ductores. Currus, vel plaustrum Dormi-
ni, conditze sunt aniu nostra, quod ipsum, veluti
Verbum, bajulent, ac per ipsum mota, ceu equis

* Osee. 1v, 14.

Varie lecliones et note.
(4) Τὰ ἓν ταῖς ἔξω πόλεσι ἕως, qui in exteris urbibus erant, wsque ad mare, Cod. Ven.

(5) Άρματα, plaustra, Cod. Ven.

1001

THEOPIIYLACTI BULGARLE ΛΕΟΗΙΕΡ,

1003

vehantur in contemplatione, omnium sermonum A αὐτὸν Bautázousa:, ως Λόγον, xa* χατ αὐτὸν χινο’.

ejus participes. Fiunt et currus Babylonii principis,
quando ad irrationales operaüones animi nostri
intuentur. Habenz nostre sunt. naturales cogita-
tiones οἱ inandata Domini. Cum igitur ista, veluti
habeme, in nobis parata fuerint, tum veluti equi-
tantes. in μουῖς dimones turbantur, in variis et
diversorum errerun, adeoque vitiorum, itiueribus,
quibus nos agitari persuaseruut , eurrusque ipso-
yum inter se imutuo eollidunt , complicauturque in
p'ateis. Quod sutem dico, hunc in modum se geril:
γαρ, quandiu ipsum accesserimus, planum
quiddam videtur, et a:qualc sibiipsi, pacique dedi-
tum. Quando vero liabenas receperimus, uoturaliter
quod pulchruni et honestum est speculati, a wau-
datis Dei eo perducti, tum conspicamur ipsum
inzquale, sibiipsi eomplaudens et complicatum,
Annon vides iu plateis, adeoque latis hujus vitse
viis proficiscentes, neque angustum callem ceele-
stis, quie secundum Deum cst vite, terentes, quo-
odo, interium quidem fclicitate ac prosperiore
fortuna laxati, pra omnilus, supraque Omnes
efferautur, iateidum 990 vero vcl modica qua-
dam circumstantia vel calamitale urgente, inva-
denteve, omnibus juxia ignobiliores neque non
effeninatiores redduntur , exiguo admodum infor-
tunio succumbentes, ac vitam suam plane perditam
existimantes ? Hlec autem tum videntur nobis,

pevat, ἐνιππεύωσι (6) τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων (7) c;
λόγους τούτων μετιοῦσαι. Γίνονται δὲ τοῦ Βαέυλω-
νίου ἅρματα, ὅταν πρὸς τὰς ἀλόγους πράξεις κινώ-
μεθα. Ἡνίαι δὲ ἡμῶν, al τε φυσιχαὶ ἔννοιαι, xai
αἱ ἐντολαὶ τοῦ Κυρίου, "Όταν οὖν αἱ ὡς ἡνίαι (8)
αὗται ἑτοιμασθῶσιν ἡμῖν, τότε οἱ ἐφ ἡμῶν {π-
πεύοντες δαίμονες, θορυδοῦνται ἓν ταῖς διαφόροις
xai πολυπλανέσι τῆς χαχίας ἑδοῖς, v alg ἡμᾶς χι-
νεῖσθαι ἔπεισαν ' xal τὰ ἅρματα αὐτῶν συγχρούου-
σιν (9) ἀλλήλοις, xal συμµπλέκονται ἓν ταῖς πὶα-
τείαις. Ὁ δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν Ἡ xaxía, lu;
μὲν αὐτὴν µετερχόμεία, ὁμαλή τις δοχεῖ, xal ἴτη
αὐτὴ ἑαυτῇ, xai εἰρηνική ΄ ὅταν δὲ τὰς ἑνίας àva-
λάδωμµεν, φυσιχῶς τε τὸ χαλὸν σχοπῄσαντες, καὶ ὑπὸ
τῶν ἐντολῶν πρλς τοῦτο Χχειραϊγωγηθέντες, tóz:
βλέπομεν αὐτὴν ἄνισον ἑαυτῇ σωΥυχροτοῦσαν (10)
καὶ συμπλεχομένην. Οὐχ ὁρᾶς τοὺς ἐν ταῖς κὶᾶ-
tía τοῦ ῥίου τούτου ἑδεύοντας, xal μὴ τὴν στενὲν
της κατὰ θΞὲν ἑωῆς ὁδὸν τρίδοντας, πῶς ποτὲ μὲν
ταῖς ευτµερίαις γαυνούμενοι χατεπαίρονται πάντων,
ποτὸ δὲ περ.στάσεώς τινος μιχρᾶς ἐπελθούστς, πάν-
των ἀγενέστεροι (41) γίνονται, ὑποκαταχλινόμενοιτὴ
μιχρᾷ συμφορᾷ, xal τὸν βίον ἁδίωτον ἠγούμενοι:
Tavsa δὲ θεωροῦνται ἡμῖν, ὅτε, ὡς ἔφηνι τὰς ἑοθεί-
σας ἡμῖν ἠνίας ἀναλάδωμεν, xal ἑτοίμους αὑτὰς
ἔχωμεν ἐν ἡμέρᾳ xal Ev qur τῆς συναισθ/σεως
ἡμῶν (12) αὐτῶν γενόµενοι.

quando datas nobis, ut dixi, habenas receperimus, habuerimusque eas in expedito in die, in lumine

nostri ipsorum conscientise constituti.

Visio ipsorum wt faces ignis, ac tanquam fulgura c 'H ὅρασις αὐτῶν, ὡς Japadósc πυρὸς, καὶ ὡς

diseurrentia. Quia currus Ninevitarum et Babylou:o-
rum hzc et haec passuros retulit, nunc ait quod
non imbecilles fuerint, sed«fortes et animosi, adeo
ut vel ignem ex oculis emitterent, ac veluti qui-
busdam lampadibus et coruseationibus Lerrerent
&ubditos : attamen jin hostium assultu , trepidatio
eos continebit. Quidam autem 9ο de Persis intel-
lexérunt, tantum non corporalibus oculis vidente
eos propheta, tanquam ignem advenientes contra
Ninevi.

VrRs. 8. Et vecordabuntur. optimates ipsorum,
fugientque in die, et languebunt in via sua, festina -
bunt ad monia, parabuntque propugnacula sua.
Ninevitarum, inquit, optimates propter potentiam

ἀστραπαὶ διατρέχουσαι. ᾿Επειδὴ εἶπεν, ὅτι τὰ
ἅρματα τῶν Νιενευϊτῶν, ἤτοι τῶν Βαθυλωνίων, τάδε
xai τάδε πείσονται͵ φτσί' Καΐτοι οὐκ ἀσθενεῖς ἦσαν,
ἀλλ᾽ ἀνδρεῖοι καὶ θυμοειδεῖς, οἷοι καὶ πῦρ ἀπὸ τῶν
ὀφθαλμῶν ἀφιέναι, xai οἷόν stat λαμπάσι xal ἁστρα:
παῖς ἑνεδειμάτουν τοὺς ὑπηχόους ' ἁλλ' ὅμως Ev τὰ
τῶν πολεµίων προσθολᾷ, δειλία αὑτοὺς χαθέξει. Τ.νὲς
ὃξ xai περὶ τῶν Περσῶν ταῦτα ἑνόησαν, μονονουχὶ
τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὀρῶντος αὐτοὺς τοῦ po-
φήτου, Gs, πῦρ ἑπερχομένους κατὰ τῆς Νινευῖ.

Καὶ μ,σθήσονται οἱ μεγιστᾶνες αὐτῶν, καὶ
φεύξονται ἡμόρας, καὶ ἀσθεγήσουσιν ἐν τῇ xc-
ρεἰᾳ αὐτῶν, καὶ σπεύσουσιν éxl τὰ τείχη, xai
ἑτοιμάσοισι τὰς 8pogvAuxaác αἲ τῶν. Tuv Νινενῖ-

suam alla spirantes, superbientes, omnes cogitatio- D τῶν, φησὶν, οἱ μεγιστᾶνες, οἱ ἐπὶ τῇ δύναμει μένα

nes ciebunt, nullamque non artem mente $ua volu-
tabunt, ac fugere in die tentabunt, veluti duris
detenti calamitatibus, usque adeo ut neque noctem
exspectent. Non prosperitatem tamen consequentur,
in ea fuge suze profectione, sed rursum ad meenia
festinalunt ascendere, ab iilis salutem inquisituri,

φρονοῦντες, πάντα; λογισμοὺς ἀναχινήσουσι, xa:
πάσης μηχανῆς ἀναμνησθήσονται * καὶ πειράσονται
μὲν φυγεῖν ἡμέρας, Ἆτε ὑπὸ τῶν δεινῶν σννεχόµενει,
καὶ μηδὲ τὴν νύχτα περιμεῖναι ἑῴώμενοι ' οὐχ εὐοίω-
θήσονται δὲ Ev τῇ κατὰ τὴν φυγὴν πορείᾳ, ἀλλὰ τά:
λιν ἐπὶ τὰ τείχη οπεύσουσιν ἀναθῆναι, ὡς ὑπὸ τοῦ-

Varie lectiones οἱ note.

(6) Ενιππάσωσι, Cod. Bav.

(1) Πάντων, Cod. Bav.

(8) Cod. Bav. habet ὡς ἠνίαι ve'uti habena, ut et
Lonicerus id suo Cod. lcgit.

(9) Zuyxpivoust, God. Hav.

(0) Cod. Ven. habet: Τότε βλέπομεν αὐτὴν

ἄνισον ἑαυτῇ ὃν ὑπερθολαῖς καὶ ἑλλείφεσι θεωρον:

µένην, καὶ ἑαυτίν ἑαυτῇ συγχρούουσαν, tunc cern-

mus ipsum incquale sibimetipsi, in excessibus alque

defectibus consideratum, idemque secum ipso collidert.
(11) 'Ac0cvéc:epot, imbecilliores, Cod. Veu.
(12) Σνναινέσεως αὐτῶν, Cod. Veu.

1009

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. II.

[010

«ων σωθησόµενοι, καὶ τῆς φυλαχῆς (13) φροντιοῦσι A ac suam in urbe custodiam caraturi. Vel eum dicit,

τῆς rÓksex. "H τὸ, Μνησθήσονται, οὕτω νοῄσεις,
ὅτι ᾽Αναμνησθήσονται τῶν χαχώσεων, ἃς ἑπέφερον
τοῖς Ἰσραηλίταις, xai τῶν εἰς τὸν 8sby βλασφημιῶν,
καὶ εἴσονται λοιπὸν, ὅτι τὸν θεὺν ἔχονσι πολέμιον,
χαὶ διὰ τοῦτο φεύξονται o) χρύφα, ἀλλ ἡμέρας '
τοσαύτη Ὑὰρ δειλία περι)ἠψεται αὐτούς. Ἔστι xal
τῶν δαιμόνων dj ὅρασις, ὡς λαμπάδες μὲν διὸ τὴν
φύσιν ( Εθεώρουν γὰρ, qno?, τὺν Σατανᾶν, ὡς
ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα), τάχα δὲ
καὶ ἐπειδὴ µετασχηµατίζονται εἰς ἄγγελον φωτός.
διατρέχουσαι δὲ. ὡς τὴν ὑπ) οὐρανὸν ἑαπεριπατοῦ-
σαι. Ἡ xai ὅτι οὐχ ἁστραπαξ elot μόνιμοι, ἀλλὰ
Διατρέχουσαι (14), τουτέστι, θἄττον ἁποσθεννύμεναι.
Τὸ (15) γὰρ φῶς αὐτῶν, ὃ ἐπιμορφάζονται, ταχὺ
ἀποσθέννυται, χατὰ τὸ εἱρημένον ' Φῶς ἁἀσεδῶν
σδέννυται͵. Οἱ δὲ μεγιστᾶνες αὐτῶν, τονυτέστιν, αἱ
λεγεῶνες, μνησθήσονται τῆς τοῦ Κυρίου δυνάµεως,
ὥστε λέγειν’ "Ea- cl ἡμῖν καὶ col, Υὲ τοῦ
βεοῦ (16); Καὶ ἁσθενήσουσιν ἓν τῇ πορείᾳ αὐτῶν,
ὅτε μετὰ τῶν χοίρων κατακρημνισθῶσιν εἰς τὴν
θάλασσαν, f| ὅτι οὐχέτι ἰσχὺν ἔξουσι χατὰ τῶν &v-
θρώπων πορεύεσθαι. Καὶ σπεύσουσιν, ὥστε τὸν σ-αυ-
phv καὶ «bw θάνατον τοῦ Κυρίου κατεργάσασθαι.
"Ὥσπερ Υὰρ τείχη ταῦτα (povto αὐτοῖς elvai, ὡς
ἀνωνύμου Ecopévou, Ἡ xal δυσωνύµου τοῦ Κυρίου,
ola δῃ ὡς λῃστοῦ σταυρωθέντος. Ἡτοίμασαν δὲ χαὶ
ti; προφυλαχὰς αὐτῶν, f| τὰ πρὸ τοῦ σταυρ.ῦ
πάντα, τοὺς ἐμπαιγμοὺς xai τὰ ὀνείδη (ταῦτα γὰρ
οἵόν τινες προφυλακαὶ σαν τοῦ σταυροῦ xal τοῦ
Davávoo), fj τὰς ἐπὶ τῷ τἆφῳ φυλαχὰς τῶν στρατιω:
τῶν. ᾽Α λλὰ χαὶ ἐν τῇ ψυχῇ, μεχιστᾶνές elow, ὁ νοῦς
καὶ ὁ λόγος. Μνησθήσονται οὖν τοῦ οἱχείου ἀξιώμα-
τος, καὶ φεύξονται τὴν τῶν παθῶν δουλείαν͵, ἡμέρας
περὶ αὗτὴν οὔσης ' οὗ γὰρ ὡς πρὶν Ev σχότει διαπο-
θεύονται. Kal ἓν τῇ προτἐρᾳ ἐπισφαλεῖ (19) πορείᾳ
ἀσθενήσουσι, μµηχάτι εὐδρομοῦντες ἐν τῇ xaxla *
χαὶ σπεύσουσιν ἐπὶ τὰ τείχη, τὰς ἐντολᾶς, al περι-
ττιχένρυσιν ἡμᾶς, καὶ ἑτοιμάσουσι τὰς προφυλα-
Χὰς (20). τὰς φυσικὰς ivvolac* αὗται γὰρ πρὸ τῶν
ἐντολῶν φυλάττουσιν.. Αλλὰ χαὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα,
καὶ τὸ χρίσμα. τείχη μεγάλα καὶ στερεᾶ, ἐφ᾽ ἃ σπεύ-
δει πᾶς ἀμύητος, ὅταν ἐπιγνῷ τὸν σώζειν δυνάµενον

Ἰτσοῦν. Οὐ μέντοι οὕτως ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ προρν-'
ῥαπτἰσματὸος νηστεύειν χαὶ D menta ad quz festinant. religionis Christianz non-

λάττεται, πρὸ τοῦ
ἀγνεύξιν προσταττόµενος, ἵνα ἓν ἕξει τοῦ ἀναθοῦ
γένηται.

Recordabuntur, sic intelliges, quod Animo suo
secum repetent offlicliones quas Israelitis Intu!c-
runt, blasphemaruntque, quibus Deum exsspera-
runt, scientes in posterum quod Deum pro hoste
euo habeant, ac eam ob rem terga fuge dabunt, non

. clanculum, sed in dio : tanta eos apprehendet

trepidatio. Est etiam dsemonum visio, seu aspectus,
instar lampadum yer naturam. Videbam enim, in-
quit, Satatnam'de celo ut (ulg&r cadentem ** : forsan
propterea quod transformatur in angelum lucis :
vel quod fulgura et coruscationes discursent in re-
glone sub οΐ9, tanquam illie prodeambulent :
sive quod coruscationes non sint stabiles, sed
discursantis náture, hoc est facile exstinguan-

tur: sie lanien Satanz in quod. efformatur, citra

cunctationem exstinguitur, justa id quod dictum
est : Lumen impiorum exstinguitur '!.. Porro legio-
nes ejus Satans, vel copize d:emonuin; recordabun-
tur potenti? Domini, ut adco dicant : Sine, quid
nubis et tibi, Fili Dei ? Debilitabunturque in pro-
fectione sua, quando cum porcis in mare pr:cipi-
tate fuerint, vel quod non ultra potestas illis
facta sit adversum homines etündi. Festinabunt
ergo ut crucem et mortem Domini efficiant : hzc
enim veluti 931 monia et munimenta sibi reban-
tur esse, perinde quasi Dominus ignobilis et flagi-
tiosus esset futurus (17). Paraverunt autem et
propuguacola, seu precustodias (sit (18) venia
verbo) sive cunctas istas ante crucem illusiones et
opprobria : h:ec enim ceu przcautiones quadam
fuerunt et crucis et mortis, sive excubias militum
apud monumentum. Sunt etíam iu anima magna-
les, intellectus et ratio. Revolvent ergo secum
propriam dignitatem, fugientque servitutem pravo-
rum motuum, simul ac dies illis illuxerit, nec enim
nt antea, sic. posthac in tenebris iter faciunt ; et
in priore fallaci itinere debilitabuntur, non amplius
in malitia facile adeo currentes. Aeccelerabunt ita-
que ad muros, ípsa nimirum mandata, qux nos
muri in mofem cingunt, et parabunt sibi propu-
gnacula, naturales ips»s cogitatlones : ipse enim
ante mandata canunt excubias. Preterea sacrum
baptisma et unctio, ingentia et solida sunt muni-

dum imbuti sacris, simul ae agnoverint eum qui
servare potest, Jesum. Nec simpliciter tamen,

priusquam enim ad baptisma admittatur, primum custoditur ut jejunio intendat, seseque castum et
purum ut servet illi imperatur, ut in habitum boni perveniat.

Πύ.Ίαι τῶν' πόλεων Ómvoly0ncar, τὰ Bac(Asia

διέπεσε, xal 4 ὑπόστασις ἀπεκα.ύγθη. Οἱ μὲν

(ο 1.10. κ, 1δ. !! Prov. χηι͵ 9,

εκ». 6. Porte urbium aperte sunt, regie decide-
runt, εἰ substantia. revelata est. Ninevitze, inquit,

Varie lectiones et note.

14) Διατρέχουσι, Cod. Ven.

45) Hzc ita sunt reddenda : lumew enim ipso-
rum (dazmounm scilicet) in quod transformantur
cito exstinguitur,

(16) 'Insoo, Yü, Jesu, Fili, Cod. Bav.
(17) Grzce additur, utpote aui tanquam latro era.

a Φιυσιχῆης, Cod. Bav.

cifigendus.

(18) Veniam petit Lonicerus, non Theophy-
lactus.

(19) ᾿Λσφαλεῖ, Cod. Ven.

(20) Προρυλαχὰς αὐτῶν, propugnacula ipsorum,
Cod. Ven. )

———

3011 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 1012
sen omnes illorum subditi, ad muros et munimenta À Νινευῖται, qrotv, fy/oov πάντες οἱ üTmhxoo αὓ-

ascendent, veluti ab illis custodiendi, at nihil illis
commodabit. Siquidem porte cum ipsius Ninevi:
tum reliquarum civitatum, aperientur, et regia ea-
. rum ad hostes transferetur, subjicieturque eis, gloria
, earum cadente οἱ sublata ; ac universa illarum
Substantia, sive thesauri conclusi et oblirmati,
retegentur, ut nulli non sint conspicui , exponen-
turque in direptionem. Port» urbium sunt sensus
animaruu:, qui aperiuntur dum citra imposturam
rebus agendis inhiant, ac sine íraude negotia
Lansigunt. Tum etjam regiz peccati in. mortali
nostro corpore regnantis intercidunt , putridze
fact, retegiturque virtuti substantia: tum enim
manifestum fit peccatum carere bono adeoque non
Subsistere posse, virtutum autem revera habere
b:sin eamque subsistere. Quod ipsum et Davidem
sentire opinor, cum ad Deum inquit, Substantia
mea penes le est 1. Quando enim in Deo est homo,
tum etiam subsistit : In ipso enim , inquit Paulus,
vivimus, movemur el sumus '*, Nam qui esse habet,
ut rationalis sit, tumque in Deo cst, cum juxta
ralionem vivit, merito in Deo subsistit, ut ne
dicom, quod in ratione nostra exsistentes, in Deo
qui est ratio, sumus : pars enim divinitatis nostra
est ratio.
239 Vzns. 7. Ipsaque ascendebat, et serva ejus
ducebautur,quemadmodum columba gementes in cordi-
bus suis. Quasi intueatur propheta Ninevi, quomodo

in eaptivitatem abducatur, lizc dicit. Ascendebat, C

inquit, veluti in Persidem abducenda, cumque ipso
municipia, et subjectz ejus civitates, in cordibus
suis gementes, hoc est, clanculum murmur οἱ
gemitum columbarum imitantes. Quando substantia
virtutis retegilur, ascendit anima ad divinos gra-
dus, Nec porro aneillz ejus, potentie eam ducunt,
sed ducuntur ab intellectu et ratione, ipse motus
et cupiditas, quocirca non injuria sunt columbulz
spiritus. Neque enim concupiscentia tum humanum
diem desiderat, neque animus temere irascitur
fratri, verum ipsa quidem porro concupiscentia,
coram Domino semper sistitur : Dominus autem
Spiritus est !*, perinde atque Daniel vir erat desi-
deriorum Spiritus. Animus autem irascitur et non
peccat, omnem vitiorum bilem evacuans : seque
atque Moses omnium mansuetissimus, armavit
levitas eontra idolorum cultores : et Phinces et
Elias zmulatores propterea vocati sunt. Ad hzc
ipse mansuetudinis Spiritus exacerbari dicitur. Sic
igitur accepte. columbae gemunt citra ingentem
strepitum, centestanturque Christi potentiam, per
quam sunt devictae. Porro qui Christi sunt, carnem
suam crucifixerunt cum cupiditatibua et passioni-

τῶν, ἐπὶ τὰ τείχη ἀναθήσονται, ὡς ὑπὸ τούτων
φυλαχθησόµενοι, ἁλλ' οὐδὲν αὐτοῖς ὄφελος. Αἴτε
γὰρ πύλαι xol αὐτῆς τῆς Ἰινευῖ, καὶ τῶν ἄλλων
πασῶν πόλεων, διανοιγήσονται, xat τὰ βασίλεια ὑπὸ
τοῖς ἐχθροῖς ἔσται, τῆς δόξης αὐτῶν περούσης xal
ἁφαιρεθείσης, xal ἡ ὑπόστασις αὐτῶν πᾶσα, fot
οἱ θησαυροὶ, οἱ ἀποχεχλεισμένοι xal χατησφαλισµέ-
vot, ἀποκαλυφθήσονται, xat ro: πᾶσιν ἔσονται εἰς
διαρπαγἣν ἐχκείμενοι. Πύλαι πόλεων, αἱ αἰσθήσεις
τῶν φυχῶν, al διανοίγονται, ὅτε ἐπιδάλλουσι τοῖς
πράγµασι ἀνεξαπατήτως. Τότε καὶ τὰ βασίλεια τῆς
ἁμαρτίας τῆς βασιλενούσης Ev τῷ θνητῷ ἡμῶν σώ-
ματι, διαπίπτουσι, σαθρὰ Φαινόμενα, χαὶ ἆποκα-
λύπτεται dj τῆς ἀρετῆς ὑπόστασις. Τότε γὰρ δτλου-
ται ὅτι ἡ μὲν ἁμαρτία, ἀνυπόστατος, dj δὲ ἀρετὴ
ὑφίσταται ὄντως. Τοῦτο γὰρ οἶμαι λέγειν καὶ τὸν Aa-
6ἱδ πρὸς τὸν θεὸν, ὅτι Ἡ ὑπόστασίςμου, παρὰ aci
ἐστιν. "Ότε γάρ ἐστιν ἐν τῷ θεῷ à ἄνθρωπος, τότε
ὑφίσταται. Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, qnoi, καὶ κινοὐ-
µεθα, καὶ ἐσμέγ. Ὁ γὰρ τὺ εἶναι ἔχων ἓν τῷ λογι-
xhe εἶναι, τότε δὲ xal ἓν θεῷ ὧν, ὅτε xarà λόγ.ν ϱὖ,
εἰχότως ἓν τῷ θεῷ ὑφίσταται, ἵνα μὴ λέγω ὅτι xal
£v τῷ λόγῳ τῷ ἡμετέρῳ ὄντες, ἓν τῷ θεῷ Aóro
ἐσμέν * μοῖρα γὰρ τοῦ θείου ὁ ἡμέτερος.

Kal αὐτὴ ἀνέδαινε, xal αἱ δοῦ-ῖαι αὐτῆς ἤγοντο
καθὼς περιστεραὶ φθεγγόμεναι £r καρδίαις σὐτών.,
Ὡσανεὶ βλέπει ὁ προφήτης τὴν Νινευῖ ἁπαγομένην
εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν, xal φησιν, ὅτι ἀνέβαινεν ὡς
πρὸς τὴν Περαίδα ἀγομένη, xal σὺν αὐτῇ al ὑπ-
ᾖκοοι αὐτῆς πόλεις, στενάζουσαι ἓν Χαρδίαις, τουτ-
ἐστι, χρυφαίως, καὶ τὸν γογγνσμὸν τῶν περιστερὰ
μιμούμεναι. Ὅτε fj ὑπόστασις ἀποχαλύττεται τῆς
ἀρετῖς, ἀναδαίνει ἡ duyh τὰς θείας ἀναθάτεις -
χαὶ αἱ δοῦλαι αὐτῆς δυνάμεις, οὐχέτι ἦγον, ἀλλ
ἤγοντο ὑπὸ τοῦ vot καὶ τοῦ λόγου, ὁ θυμὸς xa f, ἔτι-
θυµία: διὸ χαὶ περ;στεραὶ γεγόνασι τοῦ Πνεύματος
εἰχότως (31). Οὔτε γὰρ ἐπιθυμία ἀνθρωπίνην ἡμέ-
pav ἐπιθυμεῖ τότε, οὔτα ὁ θυμὸς εἰχῃ ὀργίνεται τῷ
ἁδελφῷ * ἀλλ ἡ μὲν ἔμπροσθεν τοῦ Κυρίου ἴσταται"
ὁ δὲ Κύριος Πνεῦμά ἐστι, καθὸ xal Δανιὴλ &vhp ἣν
ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ Πνεύματος. Ὁ (23) δὲ ὀργίνεται,

(καὶ οὐχ ἁμαρτάνει, κατὰ τῆς χαχίας πᾶσαν χενῶν

τὴν χολὴν, καθὸ xai Μωσῆς ὁ πραότατος ὤπλισε
τοὺς Λευῖτας, xavà τῶν εἰδωλολατρησάντων καὶ
Φινεὲς, xal ἩἨλίας, ζηλωταὶ ὠνομάσθησαν. Καὶ
τὸ Πνεῦμα δὲ αὐτὸ, πραάτητος ὃν, λέγεται καὶ
παροξύνεσθαι. Al δὲ οὕτως νοῇθεῖσαι περιατεραὶ,
φθέγγονται ἁλαλήτυις, xal μαρτυροῦσι τοῦ Χριστοῦ
τὴν δύναμιν, δι (23) ἣν ταῦτα χατωρθώθησαν ' τῇ
γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἰσχύἵ τὴν σάρχα ἑσταύρωσαν, σὺν
τοῖς παθήµασι καὶ ταῖς ἐπιθομίαις. Ἠνοίγησαν καὶ

Psal, xxxvii, 8. | Act. xvii. 39. !* Π Cor. ni, 17.

Varie lectiones et note.

(21) Πνεύματος εἰχόνες, Spiritus imagines. Cod.
en. .
(22) Horum sensus est : Hic autem irascitur, el

non peccat, conira vilium bilem omnem evacuans.
(25) Grzeca ita habent: Per quam hec strenue gesta
sunt: Christi namque ope carnem crucifixerunt.

1013

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. II.

1014

πύλαι τῶν πόλεων χαὶ τῶν ὀχυρωμάτων τοῦ θανά- A bus !*. Apertze sunt etiam portae urbium et muni-

του, ὅτε ὁ Κύριος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη θάνατον,
καὶ τὰ βασίλεια διέπεσε τοῦ Bou, καὶ τοῦ ἔχοντος τὸ
χράτος τοῦ θανάτου, Καὶ ἡ θεία τοῦ Λόγου ὑπόστα-
σις ἀπεχαλύφθη, μετὰ τῆς ἠνωμένης ἁγίας φυχῆς,
τοῖς iv σχότει xal σχιᾷ θανάτου καθηµένοις πύλας
γλλκᾶς συντρίθουσα, xal μοχλοὺς σιδηροῦς συν-
θλῶσα, xal τὴν οἰχείαν ἐμφανίζουσα δύναμιν. Καὶ
τῇ φυχῇ (24) συνΏν ἓν τῷ ἆδῃ θαυματουργοῦσα, xai
τῷ σύµατι Ev τῷ τάφῳ ἁδιάφθορον αὐτὸ συντηροῦσα.
Καὶ αὐτὴ δὲ fj τοῦ Κυρίου duy ἀνέξαινεν ἐκ τοῦ
ἅδου, καὶ αἱ δοῦλαι αὐτῆς τῶν ἁγίων φυχαὶ tixo-
λοῦθουν αὑτῃ (26) ὡς περιστεραὶ ἀχέραιοι (27) xal
ἅπλαστοι, χαὶ εὐθύτττος xa) ἀχαχίας γἐμµουσαι,
ἄδουσαι' Ποῦ σου, θάνωτε, τὸ κέγτρον; ποῦσου,
ᾖδη, τὸ vixoc ;

Καὶ Νινευῖ, óc κο. υμέήθρα ὕδατος τὰ ὕδατα:
αὐτῆς. Καὶ αὑτοὶ φεύγοντες, οὐκ ἔἕστησαν, xal
οὐκ ἦν ὁ ἐπιδλέπων (38). Ἔμφασιν ὁ, Καὶ, σύνδε-
σµος ἔχει, ἀνὶ τοῦ, Καΐτοι, qnot, τῆς Νινευῖ τὰ
ὕδατα, τουτέστιν, οἱ κατοικοῦντες αὐτὴν xal συµ-
πληροῦντες, τοσοῦτοι σαν τὸ πλῖθος, ὥστε xolup-
6ἠθρᾳ εἰχάξεσθαι, ὕδατος πεπληρωμένῃ xai ἐχθλν-
ζούσῃ (29) τὰ περιττά (χαὶ γὰρ πληθονομένου τοῦ
λαοῦ, ἀποιχίας ἔστελλεν) * ἀλλ' ὅμως οἱ τοιοῦτοι εἰς
φυγὴν ἀποδλέφαντες, οὐκ ἕστησαν * οὐδὲ ἣν ἐν αὐτοῖς
ὁ εἰς τὰ ὀπίσω ἐπιθλέπων ' ἀλλὰ πάντες εἷς τὰ ἕἔμ-
προσθεν ἔδθλεπον, ἀποσχοποῦντες ποῦ φεύξονται.

Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησία (ἐθνιχὴ γὰρ $c

Νινευῖ) ἔχει ὕδατα τοῦ βαπτίσματος, xal ταύτης
οἰχήτορες, φεύγοντες τὴν xaxíav, οὐχ ἵστανται, ἵνα
μὴ πάθωσιν, ὅπερ fj τοῦ λὼτ γυνή * xal οὐχ ἔστιν
ἐν αὐτοῖς ὁ βλέπων ἐπὶ τὸ κατόπιν. Οὐ γὰρ ἔπιδα-
λόντες τὴν χεῖρα ἐπ᾽ ἄροτρον, στρέφονται εἰς τὰ
ὀπίσω» ἀλλὰ τῶν ὄπισθεν μὲν ἐπιλανθανόμενοι, τοῖς
δὲ ἔμπροσθεν ἐπεχτεινόμενοι, οὕτω τρέχουσιν͵ ὡς οὐχ
ἁλήλως.

Διήρπαζον τὸ ἀργύριον, διήρπαζον τὸ χρυσίο»,
xal οὐκ ἦν πέρας τοῦ χόσµου αὐτῆς. Thy πρὀτε-
Q^» τῶν Νινενϊτῶν διάξεισιν ἀδιχίαν χαὶ πλεονεξίανν
καὶ ὅτι ἐξ ἁρπαγῶν συνῄγον. Καὶ οὖκ ἔχει τις, φη-
σὺν, εἰπεῖν, ὅτι διὰ χρείαν ἤρπαξον » μετριώτερον
γὰρ ἂν ἂν τὸ xaxbv, ἀλλὰ δι ὕδριν, καὶ τὸ θέλειν

mentorum mortis, quando Dominus mortem Ργυ
nobis sustinuit, et regia inferni decidit, ejusque
potentia, cui imperium mortis erat , diminuta est.
Divina etiam Verbi substantia retecta est, cum
sancta coagmentata anima, in tenebris et in umbra
mortis sedentibus '* zereas portas contereus, vectes- -.
que ferreos confringens '", ac propriam vim demon-
strans, animzque ejus pariter aderat apud inferos
miranda exercens, corporique in sepulcro, incor-
ruptibile ipsum conservans. Przterea Domini ani-
ma ascendebat ex inferis, a Plutone ( ut (25): poe-
tice loquar ), serveque ejue, nempe sanctorum
auima», comitabantur eam veluti columbo simpli-
ces et integre, rectitudine eL sinceritate refertx,
concinentes : Ubi, o mors, stimulus tuus ? Ubinam,
o inferne, victoria tua 15 ?

Vens. 8. Et Ninevi, ceu piscina aque, aque ejus,
εί ipsi fugienles non steterunt, et non eral respiciens.
Peculiarem quamdam significationem conjunctio,
Et, habet, pro, Atqui Ninevi urbis aqua, huc est
inhabitantes ipsam et complenies, tol. tantique
fuerunt. multitudine, ut piscine comparentur
aqua refertze, ebullienti et ejicienti lympbas super-
fuas. Etenim, | multiplicato populo, 933 colo-
nixin non (30) deiluxerunt, aed tot tantique ex aequo
ad fugam respicientes, non steterunt (51), sed in ea
qua ante sese essent, oculorum aciem direxerunt,
contemplantes ubi quove [fugiant. Gentium item
Ecclesia (quz et ipsa est gentilis Ninevi) baptisma:
tis aquas babet, ejusque habitatores , declinantes
vitia, non figunt gradum, ut ne patiantur, quod
uxor Loti. Nec est inter eos qui retrospiciat : non
enim adinoventes manum ad aratrum , retrorsum
post se tuentur **, sed eorum aux» sunt pone et a
tergo obliti , ad ea qux sunt ante se et a facie, se
acconimodantes, sic currunt palam,

Ὕεας. 9. Diripiebant argentum, diripiebant aurum
neque finis erat mundi ejus. Priorem Ninevitarum
explicat injuriam et circumscriptionem, quodque
ex rapinis eas collegerint. Neque potest quisquam
eorum dicere, quod propter penüriam, vel egesta-
tem ea diripuerint, tolerabilius enim hoc fuisset

«όσμους ἔχειν διαφόρους xal πολυτελεῖς' Οὐκ rjv D malum ; sed per injuriam, et quia voluerint habere

Τὰρ, Φησ], πόρας τοῦ κόσμου αὐτῆς. θηλυπρεπῶς
γὰρ καὶ ἄ.»δρὲες διὰ µαλαχίαν xai βλαχείαν ἔχο-

σμοῦντο.

Βεαδάρυνται ὑπὲρ πἀγτατὰ σχεύῃ τὰ ἐπιθυμητὰ

αὐτῶν. Τουτέστιν, ὁ χόσµος ᾧ χατεχόσµουν τὰ σώ-
µ.χτα αὐτῶν, βάρος sUys πολὺ, τουτέστιν, ὄγχον, xal

15 Galat. v, 24. 1* Psal. evi, 10. 11 Ibid. 16.

151 (Cor, xv, 55.

diversos eosque pretiosos ornatus. Non erat enim,
inquit, finis ornatus ejus. Effeminate namque, seu
feminarum instar, viri propter mollitiem et stulti-
tiam ornabantur.

Gravata sunt super omnia vasa desiderabilía ipso-
rui. Hoc est, ornatus quo exornabant corpora
Sua, grande habebat pondus, hoc est tumorem,

15 Luc. ix, 62.

Varie lectiones et note.

(24) Ψνχῆ γὰρ, Cod. Ven.

(25) Verba Ut poetice loquar adjecit Lonicerus.
(26) Λὐτῷ, Cod. Ven.

ia] 'Axépa:at, Cod. Ven.

(28) ᾿0 θλέπων, Cod. Bav. Ita οἱ inferius.

(39) Ἐμθδλυζούση, Cod. Dav.

(30) In Groco deest particula negativa. —

(51) Grocee additur : Nee erat iu ipsis qui retro
rcspiceret.

!
.

1915

THEOPHYLACTI. BULGARL£E ARCH!EP.

1016

opumque et abundanti» indiciom, adeo crat ex- A πλούτου περιουσίας ἔνδειγμα οὕτως fv πολὺς xo!

uberans et sumptuosus, super oinnia vasa pretiosa
eorum qua el ipsa tamen desiderabilia erant, i1
est, superfluo luxu ad delicias parata. Mundus
itaque ille, sive ornatus, ea vasa ezsuperavit. Vel
sic etiam intelliges : Quite. ipsi pretiosa Ninevitze
congregaverant ac reposuerant ad thesaurum, ho.
stes acciplent, ipsis devictis, inque suam ea ter-
ram asportabunt, pondere suo gravantia ferentes
jpsa.-Porro futurorum, quasi exacta sint, mentio-
nem facit, Juxta Scripture proprietatem. Gravata
suni enim, pro, Gravabuntur, dixit. Geutes itidem
quae antehae idolorum fuere cultrices, nunc autem
Christocre dentium numero insert, cum argentum,
boc est legis oraeula, tum auru:n, hoc est, puram
unibreque expertem Evangelii graüam, diripiunt,
pulchra insatiabilitate languentes. Propterea ex-
ornatur etiam Ecclesia, adeo ut non sit finis mundi
ipsius. Nam mundus, sive ornatus ejus est ipsum
Verbi regnum, habitantis in nobis, cujus regni non
erit finis **. Talis proinde mundus etiam gravis
cst et ponderosus : non enim circumfertur omni
vento doctrinz *', sed gravitatem et pondus habet,
super omnia philosophica dogmata, qua vasa fue-
runt gentium pretiosa. Pr:terea daemones ante
argentum diripiebant et aurum, verbum nempe in
93 actione consistentis et speculatione vitz, cap -
tivantes, sapientia Grecorum non rite usi : nunc
gráviora facta sunt, quam cunctorum hominum
qui antea vixerunt, vasa ipsorum, apparata ad in-
teritum. Puri enim redditi, vasa sunt honesto heri
usui destinata. Siquidem ubi venisset Dominus
ille in demum /fortis, liga:it ipsum et vasa ejus

πρλυτελὶς ὑπὲρ πάντα τὰ ἄλλα σχεύη αὐτῶν. Καὶ-
τοι χλχεῖνα ἐπιθυμητὰ fv, ἀντὶ τοῦ, περιττὰ, xal
πρὸς τρυφἣν χατεσκεωασµένα, ἁλλ' ὅμως ὁ χόσµος
ἑνίκα ταῦτα. "H xai οὕτως” "Απερ ἀπεθησαύριζον,
φησὶν, αὗτοὶ, ol πολέμιοι λήφονται, χρατήσαντες αὖ-
τῶν, xaX εἰς τὴν σφετἐραν ἀποχομίσουσι ταῦτα, βα-
ρύνοντα τοὺς διαχοµίζοντας αὐτά. Ὡς γεγεντμένα
δὲ τὰ ἑσόρενα λέγει, χατά τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα '
τὸ γὰρ, Βεδάρυνται, ἀντὶ τοῦ, Βαρυνθήσονται. Αλλα
καὶ οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι ἐθνιχοὶ, νῦν δὲ τῆς Ἐκ-
κλησίας, xaX τὸ ἀργύριον, τὰ τοῦ νόµου λόγια, (53)
καὶ τὸ χρυσίον, τὴν τοῦ Εὐαγγελίου καθαρὰν xo:
ἅσχιον χάριν διαρπάσουσι, thv χαλὴν ἁπληστίαν vo.
σοῦντες. Διὸ καὶ καταχοσμεῖται ἡ Ἐχχλησία, ὥστε

Β μὴ εἶναι πέρας τοῦ χόσµου αὐτῆς. Κόσμος γὰρ αὐτῆς

ἡ βασιλεία τοῦ Λόγου, τοῦ σκηνώσαντος tv ἡμῖν, οὗ
τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. Ὁ δὲ τοιοῦτος χό-
σµος, καὶ βαρύς ἑστιν' οὗ γὰρ περιφέρεται παντὶ ᾿
ἀνέμῳ τῆς δ'δασχαλίας, ἀλλὰ βάρος ἔχει xa σταθη-
ῥρότητα ὑπὲρ πάντα τὰ φιλόσοφα δόγµατα, ἃ σχε-η
ἦσαν τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιθυμητά. ᾽Α)λὰ καὶ οἱ δαίµο.
veg, πρώην μὲν διήρπαζον τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυ:
σίον, τόν τε τῆς πραχτικῆς λόγον, χα) τῆς θεωρη-
τικῆς αἰχμαλωτίζοντες, xat τῇ σοφίᾷ τῶν "Ἑλλήνων
οὐχ εἰς δέον χρώµενοι» νῦν δὲ βεδάρυνται ὑπὲρ πἀν-
τας ἀνθρώπους, τοὺς πρώην ὄντας σχεύη αὐτῶν
κατηρτισµένα εἰς ἀπώλειαν. Οἱ μὲν γὰρ καθαρισθέν-
τες, σχεύη Ὑεγόνασιν εὔχρηστα εἰς τιμὴν τοῦ Δε-
σπότου * ὃς ἐλθὼν εἰς τὴν οἰχίαν τοῦ ἰσχυροῦ, αὐτὸν
ἔδησε, xal τὰ σχεύη αὐτοῦ ταῦτα διήρπασεν ΄ οἱ δὲ
σειραῖς ζόφαυ παραδοθέντες, ἑταράχθησαν [ f.— ἕταρ-
ταρώθτσαν].

hac diripuit, Daemones autem catenis caliginis traditi, in Ταν ara prvcipitati, &urbatique sunt "

Vgns. 10, Excussio et succussio el ejectio, cordis-
que tremor, εἰ dissolutio genuum, ac dolores super
omnem [umbum. Quse in motibus, concussa terra,
consueverunt fleri, ea nunc hostium attribuit ad-
ventui. Ipsi enim, inquit, qualient et concutient
omnia. Corda vero Ninevitaruim quassabuntur con-
terenturque, tanquam pavore trajecta. Genuum
denique compages solventur, parturientiumque in-
&tar dolores habebunt, id est, intolerabiles dolores,
ingentia mala progeuerantes. Omnem lumbum, hoc
est, omne virile robur. Lumbum enim de viribus
etiam Scriptura usurpat, ut supra est. commemo-
rstum, Excutit itaque tellus, vel decutit, quando
super ipsam stantia decutiuntur. Succoutit vero,
quando fundamenta produzerit, ex imo in altum
proJiciens. Ejicit autem, quando veluti cribro hine
iude permovens, iuferiora secernit et in altum
ducit, ss»penumero fontes dirumpens tani calentium
quam frigidarum aquarum, quandoquidem tres
eliam sint motuum species. Cyrus itaque una cum

10 Luc. 1, 99. *! Enhes. iv, 14.

13? 11 Petr. i, 4.

'Exrivaypc xa) ἀνατιναγμὸς, καὶ ἑκδρασμὸς,
καὶ καρδίας 0f avcpióc , καὶ ἀπόλυσις (95) γονά-
των, xa) ὠλῖνες ἐπὶ πᾶσαν ὀσρύν. “Α (548) ἐπὶ τῶν
σεισμῶν lue ἨὙίνεσθαι, ταρασσοµένης τῆς Ίης,
ταῦτα χαὶ ἐπὶ τῆς τῶν πολεμίων τέθειχεν ἐπελεύ-
σεως. Καὶ αὗτοὶ ΥΧρ, qnot, τινἆξουσι πάντα xal
καταστήῄσουσιν * αἱ δὲ καρδίαι τῶν Νινευϊτῶν, θραυ-
σθῄσονται, καὶ συντριθήσονταε, ὥστε τῷ 54e βαλλο-
µένων καὶ αἱ τῶν γονάτων ἁρμονίαι λυθήσονται, xal
παραπλησίως ταῖς τιχτούσαις ὠδίνας ἔουσιν, τουτ-
ἐστιν. ἀφορήτους Ἀόνους, μεγάλα xaxi ἀποτίχτον-
τας. Πᾶσα ὀσφὺς, τουτέστι, πᾶσα δύναμις ἀνδριχὴ -
τὴν γὰρ ὁσφὺν χαὶ ἐπὶ τῆς δυνάµεως τίθησιν ἡ Γρα-
φἠ. ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. Ἐκτινάσσει μὲν οὖν i,
Ya ἦτοι (55) ἀποτινάσσει, ὅταν τὰ km αὐτῆς ἑστῶτα
ἀποσείεται' ἀνατινάσθει δὲ, ὅταν τὰ θεμέλια ἀνάγῃ
ἐκ Ράθους εἰς ὕψος ἀναῤῥιπιοῦόα, ἐἑχδράττει δὲ,
ὅταν ὥσπερ ἐν χοσκίνῳ τῇδε κἀχεῖσε µεταχινοῦσα,
τὰ κάτω ἀναδιδοῖ, πολλάχις καὶ πηγὰς ἀναῤῥηγνῦὣσα
ψυχρῶν τε xal θερμῶν ὑδάτων ΄ ἐπειδὴ καὶ τρία «a-

Varie lectiones et not.

Λέγω, dico, Cod. Ven.
Ὑπόλντις, Cod. Ven,

ὅτι

(34) *0, quod, Cod. Bav.
(35) Τουτέστι, hoc cst, Cod. Ven.

1047 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM — CAP. IT. 1018
ον. εἴδη εἶναι τῶν σεισμῶν. Καὶ οἱ περὶ Κῦροῦ μὲν A copiis suis, superna nereini non patentia, et in-

οὖν xat τὰ ἄνω xal ἁμφανῆ, xol τὰ χάτω xal ἀφανῆ
µετακινήσουαι, xal πάντα συγχέαντες καὶ συνταρά-
ξαυτες, οὐδὲν ἐπὶ τοῦ χαθεστῶτος pávetv ἑάσουσι.

Τὸ (ὀ6Γπρόσωπον πάντων, ὡς πρόσκαυµα χύ-
tpac. Απὸ τοῦ φόθου, φησὶ, παγήσεται τὸ αἷμα * τὰ δὲ
πρόσωπα Ex πάντων περιδνωθήσονται [[.πελιδν.Ί] (57).
ὅπερ ἓν ταῖς µεγίσταις ψύξεσι γίνεται * ὥστε ἐχείνῳ
τῷ μέρει τῆς χύτρας προσεοιχέναι, ὃ τῷ πυρὶ mooa-
ομιλοῦν χαὶ προσχαιόµενον, µεµέλανται. Ταῦτα xol
τοῖς τὸν Κύριον στανρώσασι συνέδη, οἳ xal ἑξετι-
νάχθησαν ἐχ τῆς παλαιᾶς αὐτῶν πατρίδος, διασπα-
ῥέντες el; πάντα τόπον. Ἐξετινάχθη δὲ καὶ ἡ πλάνη
τῶν δαιμόνων, καὶ ἀνετινάχθη εἰς Όψας ὁ χάτω κεί-
µενος ἄνθρωπος, χαὶ ἐξεδράσθη. πᾶσα καχία, διὰ
τῆς ἐξομολογήσεως, ἐπὶ τὰ ἔξω χεθεῖσα xay &vap-
ῥᾳγεῖσα. Tjj δὲ ἐξομολογήσει συνθεωρεῖται xal τῆς
χαρδίας 0pausuóc* 6 γὰρ τοῦ προτέρου χαταγνοὺς
βίου, πρόδηλον, ὡς σὐντριδήσεται μεταμελούμενος
ἐφ᾽ οἷς ἔπραξεν * οὗ xal τὸ πρόσωπον, ἠτοι ἡ παῤ-
ῥησία ἣν εἶχε, πράττων ἀπηρυθριασμένως τὰ χαχὰ,
µελαίνεται νῦν, χκατηφιῶντος ἐπὶ τοῖς τότε ἔργοις,
ἐφ᾽ οἷς νῦν ἐπαισχύνεται. Ὑπολύονται δὲ αὐτῷ καὶ
τὰ Ὑάνατα, ἐφ᾽ ὧν ἠρείδετο ἱστάμενος ἐν τῇ καχίᾳ"
xa fj ὀσφὺς, ἓν f| ἐστι τὸ ἐπιθυ μητιχὸν, ὠδῖνας ἔχει
τοῦ θείου φόδου, ὃν συλλαµδάνουσα, Πνεῦμα θεῖον
ἀποτίκτει, τὸ τοῦ ἁγιασμοῦ, οὗ χωρὶς, οὐδεὶς ὄψεται
τν Κύ ριον.

Ποῦ ἐστι τὸ κατοικητήριον τῶν «ἱεόντων, καὶ ἡ
νομὴ *) οὖσα τοῖς σκύμνοις; Λάοντας μὲν καλεῖ
τοὺς βαεσιλεῖς , κατοιχητήριον λεόντων, τὴν Nusut*
σχύµνο ue δὲ, ἢ τοὺς τῶν βασιλέων υἱοὺς, ἡ. τοὺς σα-
τράπας χαὶ ὑπάρχους τῶν βασιλέων * νομὴν δὲ τού .

: ttv, τὰς ὑπηχόους πόλεις, al φύρονς ἀπχιτούμεναι,
καὶ χρήµατα εἰσφέρουσαι, vog ἦσαν αὐτῶν, τρέφην-
σαι χὐτούς» νομαὶ γὰρ πλουσίων, χατὰ τὸ γεγραμ-
μένουν, πτωχοί. Ἐπεὶ οὖν xal fj Νινευ] σὺν τοῖς βα-
σιλεῦσε, xat βασιλέων υἱοῖς, xal σατράπαις, xai al

ὑπ αὐτὴν πόλεις διεφθάρησαν, ὥστε μηδαμοῦ φαίνε-

σθαι, Ποῦ ἐστι, φησὶν, ἡ τοσαύτη xal τηλικαύτη πό-
Àtg, χα) αἱ ὑπήκοοι αὐτῆς :

Ποῦ ἑπορεύθη «Ίδων τοῦ εἰσελθεῖν ; Ἐπιμένων
τῇ τροπῇ (58), φησὶν, ὡς εἰρωνευόμενως, "Apa μὴ
ὁ λέων, τουτέστιν, ὁ βασιλεὺς τῆς Νινευῖ, ἀπεδήμησε

fera humano aspectui abdita, commovebit omni-
busque confusis et turbatis, nibil immotum suo in
loco perqanere sinet.
Facies omnium, ceu adwustio olle. Pre melu ri-
gebit, inquit, sanguis : facies autem omnium li-

vide reddentur, quod in maximis frigoribus con- |

tingit, uL illi parti. ollie similes fiant, quse igni
admota οἱ propterea przusta, nigreseit, Hec et
Domini crucifizoribus obtigerunt, qui ex vetere
patria sua oxeussi, dispersi sunt in omnem locum.
Εχοιιθςα est pariter impostura demonum : succus-
sus juxta est in altum homo, omni vitiositate per
confessionem ejecta, effusaque foras ac dirupta.
In confessione autem simul perpenditur cordis tre-

B pidatio : qui enim priorem vitam condemnaverit,

apparet quasi conteratar, ductus poenitentía 60:
rum quz patravit. Cojus facies, sive fiducia quam
habebat, mala citra ruborem perficiens, obfuscatur
nunc, contristati ob opera qu:e tum transtgebat,
quorum causa nunc verecundia perfunditur, Laxan-
tur. etiam illi genua, quibus fulciebatur stans
in malitia, et lambus, in quo est concupiscentia,
233y.dolores seu parturientis persentiscit, prs di-
vino pavore, quem concipiens per divinum Spiri-
tum, parit sanctificaGonem, citra qnam nemo vide-
bit- Dominum.

Vegas. 11. Ubi est habilaculum leonum, et pascuum
catulorum ? Leones 'appellat reges, babitaculom
leonem ipsam Ninevi : catulos vero. leonum, sive
regum liberos, sive.satrapas, regumque subprinci.
pes :.paseuum horwm, subjectas. civitates, tributa
pendentes, pecuniasque afferentes. Fuerunt ergo
pascuum et pabalum leunculoruin, nutrientes. eos :
Nam pascua divitum, ut. seriptum est, sunt paupe-
res- **, Postquam jgitur Ninevi. una cum regibus,
satrspis atque subjectis urbibus interierunt, ut
nusquam appareret, Ubi est, inquit; talis ae tanta
civitas, una cum subditis. sibi oppidis ?

Quo. abiit leo, ut ingnediatur ?. Permanetin..pre-
phetia sua, veluii illudens: Nonne, inquit, leo, id
est, rex Ninevi peregre. profectus; est, ut; aliam

πορευθεὶς, ὥστε εἰσελθεῖν εἰ; ἄλλην χώραν , καὶ διὰ p erram ingtediatue, et idciroo. desertam reperientes,

τοῦτο εὑρόντες οἱ πολέμιοι ἑρημίαν, κατεκράτησαν
τες πόλεως )
'Exst σκύμγος Aéortoc, καὶ obx ἦν d ἐκροθῶῷν"

urbes hostes, eam .obtinuerunt ?

Vggs. 1), 12. Πές, catukus leonis, et. non. eret

Aor ἤρπασε τὰ ἱκανὰ τοῖς σκύμγαις αὑεοῦ, καὶ — perterrefaeiens ipsum, rapuit. quexitm euffiaiebat ca-
ἁπτέπγνιξε τοῖς Adovour αὐτοῦ, καὶ ἔκ.Ίησε θήρας — tulis sue, ac. euffocaeit leonibus. suia, implevitque
φοσσιὰν' αὐτοῦ, καὶ τὸ κατοικητήριον αὐτοῦ dp- — venatione nidum suum et habitaculum suum rapina.

παγῆς. Ἐπειδὴ ἠρώτησε» Ποῖ, ἑπρρεύθη ὁ Aéov ; — Quia. interrogavit ,. Quo: abii&: lea? java; veluti:

ὡσανεὶ ἀποχρίνεται, xal Φῃσινι ὅτι Οὐκ ἑπορεύθη — respendens.ait.: Non abiit, néque peregye profectos
οὐδὰ ἁπαδήμησεν ' ἀλλὰ xal αὐτὸς ἐχεῖ Qv, καὶ σχύ- — est, verum.et ipse istic erat, et catulus leanig;sixa

-

33 Eccli. xin, 92.
Varie lectiones et note.

(98) [nsistens verborum. immutaliqni, eit v«twii

(26) Καὶ τὸ, Cod. Ven.
($ per ironiam. Wa Graeca ggnant.

Ἑκάστων περιδνωθῄσεται, Cod. Ven.

ο. --- -- --

---»

1019

THEOPHYLACTI BULGARIA ARCHIEP.

-

1090

filii ejus et satrape, ducesque belli, quos antea À µνος λέοντος, fitot οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἢ ol σατρᾶπαι xal

nemo perterrefacieba!, vacabant enim metu, nemi-
nem autehac formidantes ; quin potius, leonum in
morem, aliorum regnorum "pecunias rapientes,
tributaque colligentes, liberis suis praebebant | ali-
moniam. Hoc enim indicat, cum ait, Suffocuvit
leonibus suis. Quia enim bestia strangulare solent
a se compreliensa £znimalia, tumque ex iis alimo--
niam capere : non dissimili ratione Assyrii, ioquit,
reges, alia dissolventes regna, propriis leonibus,
hoc est, pueris suis et regibus, illorum opes et
undecunque collecia vectigalia coacervarunt: quem-
adinoJum Samariam quidem Salmavasar, Jeru-
salem. vero Nabuchodonosor diripuerunt. Ninevi
ergo, qua erat nidus ipsorum et habitaculum,
impleverunt venatione et rapina. Nidum, ceu
avium esset mentio, appellavit, propter levitatem,
altaque affectantem mentein regum, οι quia Ίο
urbs facile citraque sudorem a Persis capta, avo-
laverit abducta in Persidem ; habitaculum leo-
num vocat, propter priorem, qua floruit, potentiam.
Solct autem hic locus alias ctiam hac ratione in-
terdi-tingui : Quo abiit, ut ingrediatur illic? Deinde
936 ab alio principio, Catulus (eonis, et quz
sequuntur. Tum hanc seutentiam habet : Ubi est
Ninevi, ad quam reges introibant, persevera-
bantque tuto, tanquaia nulla populatione et ex-
pugnatione vastari possel ? Praeterea catuli leonum,
boc est, filii regum etiam ingrediebantur, tuto

ilic permanentes, nec erat cujus gratia compave- ,-

s^erent, nemo terrebat eos. Ninevi enim inhabitan-
tes citra trepidationem vivebant. Erat et Jerusa-
lem babitaculum leonum, regum nimirum ex David
^c reliquorum principum, qui diriplebant et stran-
gulabant pauperiores populi. At ubi nunc est post
Cliristi necem? In confitentium item animabus,
morabantur intellectuales leones, quorum propagi-
nes, prava cogitationes, depascebantur et insume-
bant divinam in ipsis partem, Diabolus igitur,
leonis instar circumiens, quaerens quem deglu-
tiat **, ubi nunc est ? Quonam abiit ? lilic enim ubi
anteg demorabatar, jam nunc apud Jacob catulus
leonis est ipse Dominus, nec est in posterum, qui
hunc accipiens catulum exterreat. Noam abunde
satisque exactis temporibus rapuit leoiste silvestris,
qui rapuit ac suffocavlt eos, quos Spiritu sancto
privavit : implevitque infernum venatione eorum
qui in peccatis suis vita sunt defuncti : qui infernus
etiamnum habitaculum ipsius est. Nec onim porro
in aere imperium babot, sed' ad inferos detru-
sus est.

Vens. 13. Ecce ego super te, dicit Dominus
omnipotens. Quandoquidem, o Ninevl, diripuisti
omnia regna, ideo ecce ego protinus adversum te

** I Petr. v, 8.

οἱ στρατηγοὶ, οὓς ὁ ἐχφοδῶν πρὶν o)x Tv (ἁκατά-
πληκτοι γὰρ σαν πρώην, µηδένα φοδούμτνοι), ἀλλὰ
μᾶλλον ὥσπερ λέων, ἁρπάζοντὲς τὰ τῶν ἄλλων ϱᾳ-
σιλειῶν χρήματα, xal φόρους συνσθροίζοντες, xa
τοῖς ἐχγόνοις τρορ]» πορίζωντες. Τοῦτο yàp
δηλοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν, ΑἉπέπγιξε τοῖς Aéovcur αὐτοῦ.
Ἐπεὶ γὰρ εἴωθε τὰ θηρία ἀποπ)ίγειν τὰ ὑπ' αὐτῶν
θηρώμενα ζῶα, καὶ οὕτω τοῖς ἐξ αὐτῶν ᾿προσφέρειν
τροφἠν" τὸν αὐτὸν, φγοὶ, τρόπον καὶ οἱ Ἀσσύρια: gas
λεῖς, τὰς ὄλλας καταλύοντες βασιλείας, τοῖς οἰκείοις
λέουσι, τουτέστι, τοῖς παισὶν αὐτῶν xal βασ!λεῦσι,
τὸν ἑχείνων πλοῦτου, xal τοὺς ἑχάστοτε συναγομένοως
φόρους, Πθροιζον. Ὥσπερ xal ctv Σαμάρειαν μὲν
Σαλμαναδὰρ, τὴν δὲ Ἱερουσαλὴμ Ναθουχοδονόσορ
διήρπασαν, xai τὴν Νινευῖ, fict; ἣν νοσσ:ὰ αὐτῶν
καὶ χατοιχητήριον, ἐνέπλησαν θήρας xx ἆρπαγις.
Νοσσιὰν μὲν οὖν αὐτὴν Σχάλεσεν, ὡς ἐπὶ ὀρνέων,
διά τε τὸ χοῦφον xai ὑψηλόφρον τῶν βασιλέων, xal
διὰ τὸ, εὐαλώτου ταύτης γενομένης τοῖς Πέρσαις,
ἀποπτῆναι αὐτοὺς ἀπαχθέντας εἰς τὴν Περσίδα * xa-
το'χκητέριον δὲ ὡς λεάντων, διὰ τὴν προ-ἐέραν δὃ.να-
piv. Ἔστι 8$ καὶ ἑτέρα γραφή’ Ποῦ (59) ἐπορεύ-
0n (40) τοῦ εἰσε.θεῖν ἐκεῖ; εἶτα ἀπ᾿ ἄλλης (4)
ἄρχῆς ' Σχύμνος .ἰέογτος, xal τὰ ἑξῆς xal ἔχει
νοῦν τοιοῦτον Ποῦ ἐστιν fj Νινευ], ὅπου Excel Bast-
λεῖς εἰσήρχοντο, xa ἔμενον ἀσφαλῶς, ὡς ἀπορθή-
του τῆς πόλεως οὔσης ; ἀλλὰ xal οἱ σχύμνοι τῶν β1:
σιλέων εἰσήρχοντο, καὶ οὖχ $v ὁ ἐχφοδὼν αὐτούς.
Τὴν Νινευῖ γὰρ κατοιχοῦντες, ἀδεῶς εἶχον; "Hv t
καὶ Ἱερουσαλὴμ χατοιχητήριον λεόντων, τῶν Ex Δα-
6:5 βασιλέων, xaX λοιπῶν ἀρχόντων , o? δι;ρπαζον
xaY ἀπέπνιγον τοὺς πενεστέρους τοῦ λαοῦ. ᾽Αλλὰ νυν
ποῦ ἐστι μετὰ τὴν Χριστοχτονίαν ; 'A)AX χαὶ ἓν ταῖς
τῶν νῦν ἐξομολογουμένων Φυχαῖς χατῴχουν οἱ νοπ-
τοὶ λέοντες, ὧν γεννήματα ὄντες οἱ πονηροὶ λογισμη,
ἑνέμοντο xal χατεδαπάνων τὴν ἓν αὐταῖς θείαν μοῖ-
pav. 'O οὖν διάθολος, 6 ὡς λέων περιερχόµενος, xx
ζητῶν «(va καταπίῃ, ποῦ νὺν ἐστι; ποῦ ἑπορεύθτ;
Ἐχεῖ γὰρ, ὅπου αὐτὸς ἣν πρὶν, νῦν ὁ παρὰ τῷ Ἰςσ-
χὼδ σχύμνος, τοῦ λέοντος, ἔστιν ὁ Κύριος Ἰησοῦς:
καὶ οὐχ ἔστι λοιπὸν ὁ ἐχφοθῶν τοὺς παραδεξαµἑένους

᾿ποῦτον τὸν σχύμνον. Ἱχανῶς γὰρ τὸν διελθόντα χρό-

voy ἤρπασεν ὁ ἄγριος ἐκεῖνος λέων ἃ fipxass, xai

D ἀπέπνιξεν οὓς τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἑστέρησε,

καὶ ἔπλησε τὸν ἅδην θήρας, τῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν
vexpoupévoy * ὃς ἅδης χατοικητήριον αὐτοῦ Est
νῦν * οὐχέτι γὰρ τὴν ἀρχὴν kv τῷ ἀέρι ἔχει, ἀλλὰ τῷ
ἆδῃ παοαδέδοται.

Ἰξοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ, .Ἰἐγει Κύριος παντοχράσωρ.
Οὕτω μὲν οὖν, ὦ Νινενῖ, διήρπαζες πᾶσας τὰς βασι
λείας. "Av τούτων οὖν ἰδοὺ ἐγὼ ταχὺ ἐπὶ 6: i7-

Varie lectlones et note.

(39) Ot, Cod. Ven.
(40) Addit λέων, leo, Cod. Ven.

(M) Χώρας, Cod. Ven.

1021 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. III. 1092

avistapas, εἰ xai µέχρι τοῦ νῦν ἐμακροθύμουν, A exsurgo, tamelsi hactenus sim cunctatus. Est au-

Ἑμφαντιχῶς δὲ πρόσχειται τὸ, Παντοκράτωρ. El
γὰρ πάντων κρατῶ, xal σοῦ περιέσοµαι.

Καὶ ἐκκαύσω àv xaxvQ εν π.ὶῆθός cov, καὶ
τοὺς Aéorzdc σου καταφἀγεται ῥομφαία. Ἐπειδὴ
τροπικῶς ἄνω λεόντων, χαὶ σχύµνων, xal θῄρα;,
χαὶ νομῆς ἐμνημόνευσεν, εἰχότως χα) τὴν τούτων
ἀναίρεσιν τροπικῶς προθεσπίζει. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ tv
σπηλαίοις τισὶ χεχρυμμένα θηρία, καὶ προχύπτειν
οὗ βονλόμενα, ol θηραταὶ ἐξιέναι χαταναγχάζουσι,
χαπνὸν τοῖς στοµίοις τῶν σπηλαίων προσφέροντες,
καὶ ἑξιόντα δέχονται δόρασι χαὶ ῥομφαίαις, καὶ
ἀποχτιννύουσι ’ φησὶν, ὅτι Τὸ πληθος τοῦ λαοῦ σου
ἐχχαύσω tv χαπνῷ, τουτέστι, τὴν πολυπληθῃ ταύτην
πόλιν ἐμπρήσω, καὶ τοὺς βασιλεῖς xai ἄρχοντας,
σφαγῇ παραδώσω᾽ ὥσπερ Oh χαὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ
εἰς ἐμπρησμὸν παρέδωκε, xal τοὺς ἓν αὐτῇ στασια-
στὰς λέοντας ὄντας, ὡς τοὺς ταπε:νοτέρους κατεσθίον-
τας, χατέφαγεν ἡ.τῶν ᾿Ρωμαίων ῥομφαία.

Kal ἐξοοθρεύσω ἐκ τῆς }ῆς τὴν θήρα» σου,
xal οὐ μὴ ἁκουσθῃ τὰ ἔργα σου ἔτι. Τουτέστιν,
Οὐχέτι o) μὴ θηρεύσῃς καὶ διαρπάσῃς ἴθνη καὶ
βασιλείσς * οὐδὲ τὰ ἔργα σον τὰ πολεμιχὰ, xal τὰ ἐχ
τούτων xzxi, ἃ ἐποίεις τοῖς ὑπὸ σὲ Ὑενομένοις ἄχου-
σθήσονται’ παύσῃ γὰρ ταῦτα ποιοῦσα. Ἐθήρενον
καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς doy; «àv αὑτοῖς πειθοµένων
προσηλύτων καὶ Ἰουδαίων, διὰ τοῦ τὸ γράµµα ix-
ξιδάσχειν αὐτοὺς, ἣν θἡραν ἐξωλόθρενσεν Ex τῆς γῆς
ες ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος
τῆς ζωῆς δοὺς αὐτῇ. Kal οὐχέτι τὰ ἔργα τῆς νοµ!-
χῆς πολιτείας ἀκοῦεται, ὅτι μηλὲὸ διχαιωθ{σεται ἐς
αὐτῖών πᾶσα σἀρξ. ᾽Αλλὰ xal πρὸς env τοῦ διαθόλου
δύναμιν λέγοι ἂν ὁ Κύριος Ἰδου ἐγὼ ἐπὶ σὲ μετὰ
caox^q ἐφιστάμενος, xal τὸ πλήθος τῶν ὑπὸ σὲ δαι-
µόνων ἑἐχκαύσω kv τῇ ἀτμίδι τῆς τοῦ Πνεύματος
ἑνεργείας, ἡ καὶ ἐν τοῖς προοιµίοις τοῦ μέλλοντος
πυρός. "A γὰρ ἑδασάνιζε τοὺς δαίμονας, χαπνὸς
ἴσαν τοῦ ἠτοιμασμένου αὐτοῖς πυρός. Καὶ 1j ῥομ-
t, φαία, 6 εὐαγγελιχὸς λόγος, ἔφαγε τοὺς λέοντας αὖ-

τοῦ, f| τοὺς δαίµονας αὐτοὺς τούτους, ἢ τοὺς σοφοὺς,

καὶ τὰ μεγάλα ky λόγῳ δυναµένους. Καὶ fj πλάνη,
δι᾽ fj; ἐθήρευε τοὺς ἀνθρώπους, ἐξωλοθρεύθη Ex γῆς
xal τὰ ἔργα, ἃ ἓν τοῖς ναοῖς τῶν εἰδώλων ἑτελοῦντο,
οὐχέτι ἀχούονται.

ΚΕΦΑΛ. I".

'H xódic αἱμάτωνγ, 0An Υευδὴῆς, ἁδικίας π.λή-

pnc. Ἑκτραγῳδεῖ σχετλιαστικῶς τὸν τρόπον τῆς
Νινευῖ, xoi πόλιν αἱμάτων ταύτην ἀποχαλεῖ ' Φιλο-
αόλβµοι γὰρ οἱ Νινευῖται, χαὶ οἴμασι χαἰροντες, Ὅλη
δὲ φευδῆς, xaV xa0b εἰδωλολάτρουν, πάντες ὁμοῦ
τοὺς φευδωνύμους θεοὺς σέδοντες, xaY πένητες xal
πλούσιοι, xal χαθὸ φιλοφευδεῖς σαν ἐν τοῖς λόγοις,
δόλους χαὶ πανουργίας µετιόντες, olg ἔπεται xal τὸ
ἁδιχεῖν. Πᾶς γὰρ δόλιος, χαὶ πανοῦργος xai ἅδιχος.
εἰ µήτι ἄλλο, αὐτὸ τοῦτο τὸ τὸν πλησίον ἀδιχεῖν xal
ἑξαπατᾷν. "Κοικε δὲ διδάσχειν ὁ προφήτης, πόθεν
γέγονεν 1j Νινευῖ πόλις αἱμάτων, ὅτι Ex τοῦ φεύδε-

tem peculiari significantia adjectum, Omnipotens,
oinnia vincens. Quod si cuncta exsupero, te superior
etia: ero.

Exuram in fumo multitudinem tuam, leonesque
uos devorabit gladius. Postquam metaphorice supra
leonum, catulorum, venationis et pascui meminit,
merito istorum etiam sublationem et inleremptio-
nem tropice predicit : quia enim in latibulis qui-
busdam abditas feras movere sese nolentes, vena-
tores prodire cogunt, fumospelzorum ori apposito,
egressasque excipiunt hastis et ensibus, letho ita
demittentes, ait jam : Multitudinem populi tui exu-
ram in fumo : hoc est, Populosissimam hanc ur-
bem flaminis tradam, incendam, regesque ejus et
principes maciationi dedam, perinde atque jam
Jerusalem incendio tradidi, seditiososque in ea
leones, tenuiores in populo veluti devorantes, exedit
Romanorum ensis.

Disperdum quoque ex terra venationem (uam,
neque quicquam audientur posthac opera tua. Hoc
est, Nequaquam porro 937 venaberis neque diri-
pies et gentes et regna : neque res tud bello gestae,
exque iis promanantes calamitates, quibus tibi
gubjugalos premebas, amplius audientur : desistes
enim in posterum talia perficere. Venabantur etiam
Pharisei animas aecedentium Judaismo, ab ipsis
persuasorum, tum reliquorum Judaeorum, litteram
illos docendo : quam venationem oblitteravit ex
terra humanz naturz Dominus, legem spiritus vitze
ei impertiens. Neque porro opera legalis admini-
sirationis audiuntur, quoniam neque justificabitur
ες operibus legis omnis caro. Jam etr ad diaboli
potentiam Domious dicere queat : En cgo super to
cum carne mea exsurgens, multitudinem subter te
constitutorum demonum exuram, in suffimcnto
operationis Spiritus, velin praludiis futuriiguis:
qua enim torquebant daamones, fumus erant jaw
inde a principio parati ipsis ignis. Gladius porro,
id est, evangelicus sermo, exedit leones ipsius,
vel hos ipsos dztemones vel sapientes et in oratione
diseria valentes plurimum. Ac seductio errorve
quo venabatur mortales, excisus est ex terra ct

D opera qua in templis idolorum perficiebantur, pon

amplius audiuntur.
CAPUT 1i.

Vgns. 1. O civitas sanguinum, tota mendaz, plena
injustitig! Ninevi urbis conditionem, miserabiliter
tragica seu acerba exclamatione luget, civitatem
sanguinum eam appellans. .Ámantes enim bello-
rum Ninevite, et sanguine gaudentes erant. Tota
mendax ideo vocatur, quod omnes plane idololatra
erant, vanos deos colentes, cum pauperes, tum.
divites, et quod mendacio studuerunt, in verliis
suis dolum et fraudem committentes, quae posica
injustitia sequitur. Omnis enim dolosus, et frau-
dulentus est et iniquus, si nulla alia in re, vel in
fiac tamen sola, quod proximo sit injurius, cuim-

πο...

1023

que in fraudem inducat. Videtur autem docere
vates, unde facta sit. Ninevi civitas sanguinum,
nempe ex mendacio οἱ injustitia. Nam ubi vanitas
el injustia, illie ne speres deesse sanguinis effa-
sionem. Jerusalem quoque civitas est. sanguinum,
veluti prophetas occidens, ac lapidibus obruens ad
sese missos 13: totaque mendax fuit, ceu odio ve-
ritatem prosequens, qua Christus erat, fal:a de eo
dicens, quod Samaritanus esset, damonibusque
obsessus et impostor ** : ae plena injustitise , ut
qux Dominum benefactorem suum affixerit cruci,

THEOPHYLACTI BUI.GARL/E ARCHIEP.

lo
À σθαι καὶ τοῦ ἀδιχεῖν ἔνθα γὰρ φεῦλο; καὶ ἀδιχία;

μηδὲ αἵματα ἐχεῖ ἀπελπίσῃς. Αλλὰ xal Ἱερουσαλὴμ
πόλις αἱμάτων, ὣς τοὺς προφέτας ἀ πηχτιννῦσα, vol
λιθοθολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους" xal ὄλη φευ)ῆς,
ὡς μισοῦσα τὴν ἀλήθειαν, fiiic ἣν Χριατὸς, vol y.
Ύουσα περὶ αὐτοῦ ψευδῆ, ὅτι Σαμαρείτης ἐστὶ, xai
δαιμονῶν, καὶ πλάνος, xai πλήρης ἀδιχίας. ὡς 5
Εὐεργέτην σταυρώσασα, xa τὸν ἅγιον xol δίχα.ο,
ἀρνησαμένη, καὶ πληρώσασα τὸ µέτρων τῶν πρ.
Φητοχτόνων πατέρων, ἓν τῷ αὐτὴ θεοκτόνος v.
νέσθαι.

sanctumque et justum abnegaverit, necnon impleveril inensuram patrum, qui prophetas occiderunt

per hoc, quod ipsa Deieida sit facta.

Non attrectabitur venatio. Quod supra dixit, Dis-
perdam venationem tuam, hoc jam nunc repe-
tens, Non porro, inquit, abs te tractabitur, vel
attrectabitur venatio : hoc. est, non vincetur. abs
te aliqua civitas 938 vel regnum, neque venabe-
ris divitias et tributa : hxc enim exstitere venatio
tua. Venatio autem veteris Jérusalem, omnes pro-
phe? fuerunt. Non igitur amplius in te vates erit,
neque quemquam propleiarum venaberis, vel cas-
sibus tuis irreties.

γεια. 9, Voz ffagellorum, et motus rotarum. Tan-
quam audire videatur, et intueri propheta immi-
nentia belli mala, sic ea denarrat, perinde qu. I
jam presentia essent. Veluti enim vocem, vcl s0-
nitum, exprimit flagellorum, quibus equi ad acrio-
rem cursum excitantur, et motui rotarum assiutilari
dicit strepitum.

Et equi persequentis. Repete, Voz. Videtur enim
audire equi insequentis hinnitum, qui animadversa
velut vicjoria, ceu pro epinicio, hinnitum edat :
superbum enim quiddam equus. Hic cum dixisset,
Vox flagrorum, indicavit Juxta quis esset, qui fla-
gris cederetur, equus videlicet, ut. vehementius
persequeretur.

Cnrrusque subsultaniis. Cum dixisset, Vox motus
rolarum, apertius jam inonstrat, quod ea vox sit
plaustri sonitus, e cursus impetu succussi.

Kt equitis ascendentis. Vox, Inquit, equitis ascen-
dentis, hoc est, turbulenta et alacris vociferatio :
quippe quia equites ascensur| vel equos, vel plau-
stra, tumultuantur et vociferantur alacriter, sese
invicem adhortantes.

00 ψηλαφηθήσεται θήρα. Ὅπερ ἀνωτέρω cw
Ἑξολοθρεύσω τὴν θήραν σου, τοῦτο χαὶ νὺν φησιν,
ὅτι Οὐχέτι ὑπὸ coU φηλαφηθήσεται θήρᾳ, τουτέστιν͵
ob κρατηθήσεταί τις πόλις 7| βασιλεία ὑπὸ σοῦ, o2
θηρεύτεις πλοῦτον xat φόρους * ταῦτα γὰρ ἦσαν θήοι
σου. θήρα δὲ τῆς πάλαι Ἱερουσαλὴμ, πάντες οἱ προ-
φῆται, Οὐχέτι οὖν, qnoi, προφήτης ἔσται iv οἱ),
οὐδὲ θηρεύσεις καὶ παγιδεύσεις αὐτόν,

durh µαστίγωγ (43), puri] σεισμοῦ. "Qr
ἀχούειν δοχεῖ χαὶ ὁρᾶν ὁ προφήτης τὰ τοῦ molli
χαχὰ, xal οὕτως ἀφηγεῖται αὐτὰ, ὡς Ίδη rapiv.a:
οἰονεὶ γὰρ ἐνηχεῖται φωνὴν µαατίγων, δι Ov οἱ ἵπτηι
πρὺς τὸ ὀξύτερον τρέχειν διεγείρονται (45), καὶ
σειαμῷ δὲ ἐοιχέναι τὸν χτύπον λέγει τῶν τροχών.

Καὶ ἵππου διώκογτος. Κατὰ χοινοῦ τὸ, Φωνή.

6 Δοχεῖ yàp ἀχούειν ἵππου χρεμετισμοὺς διώκοντος,

χαὶ οἷον ἑπαιαθανομένου της νίχης, xo διὰ τοῦτο

χρεµετίζοντος ἐπινίχιον ' γαῦρον δὲ ὁ ἵππος. Επὼν

δὲ, wr) µαστίγω», ἔδειδε καὶ τίς ἣν ὁ µαστιζόμι-
νος, ὅτι Immo; πρὸς xb διώχειν εὐτονώτερον,

Καὶ ἄρματος ἀνγαδράσσοντος. Ἐἰπὼν, Φων ἡ σει-
σμοῦ τροχῶν, δείχνυσι σαφέστερον, ὅτι αὕτη ἡ
quvh, ἅρματος φωνὴ, ἀνατινασσομένου τῇ ῥύμῃ τοῦ
δρόμου.

kal ἱππέως ἀναδαίνοντος.--- dur, φησὶν, ἱᾱ-
πέως ἀναδαίνοντος, εουτέστι, θόρυθος xai ἆλα-
λαγμός. οἱ γὰρ ἰππεῖς μέλλοντες ἀναδαίνιιν 1
ἵππους, f| ἅρματα, θορυθοῦσε, xal ἁλαλάζουση,
ἀλλήλοις ἐγχελευόμενοι.

Vgns. $. Fulgentis quoque mucronis, et coruscan- Ὁ µΚαὶ στι]δούσης ῥομφαίας, xal ἑξαστραατόγτων

Jium armorum, ac. multitudinis vulnerum, gravisqué
lapsus, Nón amplius hic vox subaudienda est, sed
visio. Videtur enim intueri in fulgentes gladios,
thoraces, przterea et alia coruscantia arma, multi-
tudinem etiam virorum, partim vulnera infligen-
tium partim cadentium cum pondere armorum.
Talia et de iis qui Hierosolyma obsederunt, depo-

15 Luc, xii, 35. 1* Joan. viii, 48.

ὅπ.ῖων, xal π.Ἰήδους εραυματιῶν, xal βαρείας
ἁατώσεως. Οὐκέτι ὀφείλεις ἐξαχούειν φωνὴνι ἀλλ
ὅρασιν. Δοχεῖ γὰρ ὁρᾷν τὰς μὲν ῥομφαίας στιλθού-
σας, τοὺς δὲ θώραχας xal τὰ ἄλλα ὅπλα ἐξαστρά-
πτοντα, xil πλῆθος ἀνδρῶν, τῶν μὲν τρουµατιζ/ν-
των, τῶν δὲ π.πτόντων μετὰ βάρους ὅπλων. ΤοισῦτΣ
δὲ καὶ περὶ τῶν τὴν Ἱερουσαλὴμ. πολιορχησάντω)

Vati leetiones et note.

(42) Καὶ τροχῶν, et rotarum. Cod. δαν.

(15) Κατεπείγοντχι Cod, Ven.

1025 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAÀUM. — CAP. IIT. 1026
xai πορθησάντων νοεῖτθαι καιρὸν Éygi* καὶ γὰρ A pulatique. sunt, opportune intelligi possunt. Multa

πολλὰ τοιαῦτα Guvíón χαὶ τότε τοῖς καταράτοις
Ἰονδαίοις.

Kal οὗκ ἦν πέρας τοῖς ἔθνεσιν αὐτῆς, xal
ἀσθενγ ἠσουσι τοῖς σώμασιν αὑτῶν ἀπὸ απ.1ήθους
aepr&lac. Ἔθνη μὲν (44) πολλὰ, xal ἀριθμ2ῦ πἑρα,
τῆς Νινευῖ ὑπήχοα, πρὸς τὸ συμμαχῆσαι αὑτῇ ἐλεύ-
oovtat* πλὴν ἐν τοῖς σώμασιν αὐτῶν, οἷς πεπ)ἰῆασιν
ὡς δηθεν εὐσωματοῦντες, ἀσθενίσουσι. Ark t! ; Διότι
πορνείαν ἑπετήδευσαν, τήν τε ἐν τοῖς τρόποις xal
ἤθεσιν, Ex πάσης ἀρετῆς, καὶ αὐτῆς τῖς σωφροσύνης
ἐχπορνεύσαντες, xal τὴν ἀπὺ θεοῦ ἐπὶ εἴδωλα. ᾽Αλλὰ
xa τοῖς ἔθνεσι τῆς Ἱερονσαλὴμ, τουτέστι͵ τοῖς ol-
κήτορσιν αὐτῆς, τοῖς τῶν ἐθνῶν τοὺς τρόπους ζη-
λώσασιν, οὐχ ἣν πέρας. ἀριθμοῦ γὰρ κχρείττους
συνΏλθον εἰς ταύτην (45), ὡς Ἱώσηπος ἱστορεῖ.
Ἠσθένησαν δὲ £y τοῖς σώµασιν αὑτῶν, λιμῷ saxtv-
τες. Διά tl; Διότι ἑπόρνευσαν, xal ἀπέστησαν ἀπὸ
Χριστοῦ εἰπόντες' Mt) yvpdge * 'O βασιΛεὺς τῶν
Ἰουδαίων. ᾽λλλὰ κατὰ τὸ πρόχειρον, ἀσθένεια Ev
τοῖς σώμασιν γίνεται, ἀπὸ πλήθους πορνείας ' οὐδεὶς
γὰρ ἀσελγαίνων, ἰσχυρὸν ἔχει τὸ σῶμα. Ὥστε εἴ
τις στρατιώτης ὧν, μάλιστα ἰσχύειν ἐθέλει, σωρρο-
νείτω.

Ilóprn xaAi) καὶ én(yaptc. Καὶ κατὰ τὴν σωµα-
τιχἣν πορνείαν πόρνη ἣν Νενευῖ, διὰ πολλὴν τρυφὴν
ἀσελγῶς ζῶσα, xal κατὰ τὴν εἰδωλολατρείαν. KaAn
6b xul ἐπίχαρις, ὡς περιφανείᾳ, πλούτῳ, καὶ τοῖς
ἄλλοις ἀγαθοῖς αὐχοῦσα (46), καὶ λαμπρά τις οὗσα,

καὶ πολλὰ χαρίεντα χαὶ ἁστεῖα πλουτοῦσα, ola δη C

βασιλὶς τῶν ἄλλων πόλεων.

"Ηγουμµέγη φαρμάχων. Τοντέστι, γέµουσα yon-
τείας, xal ἄρχουσα τῶν] ἄλλων tv ταῖς φαρµα-
Χείαις ' µαχείαις γὰρ καὶ Ὑοητείαις οἱ ᾿Ασσύριο:
τῶν ἄλλων ἐχράτουν.

ΗΠω.-]οῦσα &rn ἐν τῇ ποργείᾳ αὐτῆς, xal φυ-
τὰς év τοῖς φαρμάκοις αὐτῆς. θὺκ Ώρχοῦ, qna,
τῇ olxzla ἁσεθείᾳ, ἀλλὰ xat ὑπῆχοά σοι ἔθνη Ἱνάγ-
χασες τὰ αὐτὰ cot δρᾷν, χαὶ ἐπώλεις αὐτὰ, χα) δοῦλα
ἑκοίεις, τῇ τε πορνεἰᾷ, xai τῇ Φαρµαχείᾳ. Ἡ xax
οὕτως Οἱ µά]οι ταῖς οἰχείαις µαγγανείαις χρώμε-
vot, ὑπισχνρῦντο πᾶσι τοῖς εἰς πόλεµον ἐξιοῦσι, τοὺς
ἑχθροὺς ὑποχειρίους ποιῄδειν, xal μισθὸν ἐπὶ τού-

τοις ἑλάμθανον. Ἐπώλουν τοίνυν τὰ ἕθνη xai τὰς D

φυλὰς, τοῖς μισθὸν διδοῦσι διὰ τῶν μαγειῶν, ἑπαγ-
γελλόμενοι αὐτὰ ὑπήχοα θήσεσθαι. Οὕτω ναὶ Ba-
λαὰμ τῷ Βαλὰχ ἐπηγγείλατο, ὑποχείριον θεῖναι τὸν
Ἱσραπλίτην λαόν. Νοοῦντι δέ σοι ταῦτα περὶ τῆς
Ἱερουσαλὴμ, φανῄσεται ó Ναοὺυμ μονονουχὶ τὰ αὐτὰ
τῷ "Hoata λέγων, σχετλιάζοντι΄ Πῶς ἐγένετο πόρνη
πὸό.λις πιστὴ Σιών; Καὶ ἐνταῦθα γὰρ χαλὴ xal
ἑπίκαρις λέγεσθαι νοεῖται ἡ Ἱερουσαλὴμ, διὰ τὸ
δέξασθαι τὸν νόµον, ὃς xal αὖτὶς χάρις ἣν (Χάρι»

37 Joan. xix, 2. ** 15ο. 1,21.

enim talia contigerunt tum easecratís Juderis.

IYec erat finis gentibus ipsius, et.debiliiabunturcor-
poribus a multitudine fornicationis..Gentes quidem
multz, adeoque numero vacantes, Ninevi wrbi
subdite, venient ut ei suppetias ferant : verumta-
men corporibus suis, quibus confidebant, ceu bene
valentibus, zgrotabunt, Quam ob causam ? Quia
fornicationi plane studuerunt, vita eontitione mo-
ribusque fornicasntes, ex omui virtute, psa quoque
temperantia excidendo, abque vere Dei cultu ad
idola dilabendo. Gentibus dein Jerusalem, boc est,
habitatoribus ejus, gentium mores semulatis, non
aderat in copiis finis : convenerunt enim potiores

D in ipsam, ut Josephus tradit. Debilitati sunt autem

corporibus suis, fatme macerati. Quam ob rem?
Quoniam fornicui suut et. defecerunt a Christo,
dicentes : Ne acribe, flex Judaeorum ?*. Atqui facile
languore corripiuntur corpora $39 nimis scorta»
tionis causa. Nemo enim lascivus, libidini deditus,
robustum corpus habet. Quocirca sj quis miles
maxime fortis esse gestiat, temperate vivat, et a
scortatione abstineat.

Vrns. 4. Scortum pulchrum et jucundum. Corpo-
rali etiam fornicatione meretrix erat Ninevi, ob
deliciarum afftuxum impudiee vivens, deinde pro-

pter idololatriam scortum appellatur. Pulchra.et ju-.—

cunda ideo meretrix, quod excellentiz, gloria,
opum, aliorumque bonorum causa praclara sit,
nec paucis amabilibus et urbanis rebus exuberet,
veluti aliarum civitatuin regina.

Dux incantationum. Moc est, meretrix referta
prestigiis, ac princeps aliarum )u carminibus, seu
veneficiis : magia enim et incantamentis, aliis As-
syrii praeeminebant.

-

Vendens gentes in. fornicatione sua, et tribus in
incantamentis: suis. Non satis crat, inquit, propria
impietate tibi ; gentes eadem tecum agere cogebas :
venundabas eas, ac servas cum fornicationi, turb
veneficiis faciebas. Vel, magi suis effascinaiioni-
bus usi, pollicebantur cunctis ad bellum egredien-
tibus, se hostes suos debellaturos, ac propterea
wercedem accipiebant, Vendebant igilur gentes ac
tribus, mercedem dantibus, per incantationes suas
promittentes victoriam de hostibus. Sic et Balaam
regi Balac promisit populum Israeliticum, sub ju-
gum ejus olim venturum. Quod si intelligas lizec de
Jerusalem, videbitur Naum tantum non eadem cum
]saia dicere : Quomodo facta est. meretrix civitas
fidelis Sion *^ ?* Atque hic pulchra, et jucurda, seu
gratiosa Jerusalem dici intelligitur, quod acceperit
legem quz et ipsa gratia erat. Gratiam enim, in-
quit, pro gralia, Scd facta. cst scortum, quando

Varie lectiones et note

(44) Μέν φησ:, Cod. Ven.
(45) El; ταύτην εἰσῆλθον, Cod. Ven.

(46) Περιφάνειαν, καὶ δύξαν ἐπὶ πλούτῳ — ἔχουσα,
Cod. 'Ven.

wr —

1027

THEOPIYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

1024

defecerunt a Domino, dicentes : Durus est sermo A yàp, φησὶν, dvel ydprroc)* ἀλλ᾽ ἐγένετο πόρνη, καὶ

ille. Quis polest ipsum audire ** ? eV rursum quando
dixerunt : Tu. es discipulus. illius, nos vero Mose
sumus discipuli**; ac tandem cum simul omnes
clamarent : Non habemus regem preter Cesarem ?'.
Eadem es dux veneficorum, ducibus, primatibus
οἱ principibus ejus, hypocrisi, falsisque doctrinis
intoxicantibus populum, ac vendentibus eum die-
monibus. Anima quoque pulchra sane a Deo con-
dita est, εἰ gratiosa, blanda, jucunda, inspiratio-
nis gratiam accipiens : fll autem meretrix, quando
ab voluptate incantata fuerit, effascinataque, ut a
vero bono deficiat usque adeo, ut vel ducatum prz-
stet in veneficiis volupta:uu.

Vrens 5. Ecce ego super te, dicit. Dominus omni-
polens. Ne putes, inquit, hominem Cyrum bellum
adversus (6 moiurum, sed 9/540 enim ego exsur-
go adversum te, Dominus nimirüm omnipolens :
itaque ingentem adversarium accipe.

Et revelabo posteriora tua in. (aciem tuam. Verba
facit, veluti de muliercula loqueretur amata, quà&
quantum ad vultum externamque pulchritudinem
attinet, digna intuentibus eam, qux ametur, ap-
paret ;
corporisque deformia palam demonstraverit, om-
nino turpis erit. Quare hunc in modum ait : Rete-
gam, o Ninevi, postrema tua, lioc est, quantum
deformitatis iu te antehac oceultatum fuerit, nunc

verum, sin quispiam ipsam nudaverit,-

ὅτε ἀπέστησαν τοῦ Κυρὶου ol εἰπόντες ZxAmpóc
ἐστιν d Aóyoc οὗτος ' τίς Σύγατα! αὑτοῦ ἀχούειν;
καὶ πάλιν ὅτε εἶπον ' Eb εἶ µαθητὴς ἐχείνου * ἡμεις
δὲ, τοῦ Μωσέως ἑσμὲν µαθηταί΄ xal τελευταῖον
σύμπαντες εἰπόντες ' Οὔχ ἔχομεν βασιᾶέα, εἰ μὴ
Καίσαρα. Καὶ φαρµάχων δὲ ἡγεῖται, ὡς τῶν divos
µένων αὑτῆς, χαὶ ἀρχόντων, xat διδασχάλων χα7α-
φαρμακενόντων val; ὑποχρίσέσι xal φευδοδιδασ-γα-
Ala τοὺς λαοὺς, καὶ πωλούντων αὑτοὺυς τοῖς δαί-
µοσι. Καὶ quyh δὲ, χαλὴ μὲν ἐχτίσθη παρὰ Θεοῦ,
καὶ ἐπίχαρις, την τοῦ ἐμφυσήματος χάριν δεξα-
µένη ' πόρνη δὲ Ὑίνεται, ὄέαν ὑπ» τῆς ἑδονῖς gap-
μαχευθεῖσα. xai κατα. οητευθεῖσα, ἁποστατὴστι τοῦ
ἀληθῶς χαλοῦ ' xat τοσοῦτον, ὥστε xal ἄλλοις ἡγε-

D μὼν εἶναι τῆς φαρμανείὰς τῶν ἡδονῶν.

Ιδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ, «έγει Κύριος παν τοκράτζωρι
Mi otov, «ηΣὶν, ὅτι ἄνθρωπός σοι πολεμήσει ὁ Ku«
po:* ἀλλ' ἐγὼ ἑπανίσταμα! σοι ὁ παντοχράτωρ Κύ
poc ^ ὥστε μεγάλην πρλσδέχου την ἐπίθεσιν.

Καὶ ἁἀποκα.ύψω τὰ ὁἁπίσω ccv ἐπὶ τὸ πρόσω-
πόν σου. Ὡς ἐπὶ γυναιχκὸς ἑταιρινομένης ὁ λόγος
ἐστὶν, fj ὅσον μὲν εἰς πρόσωπον xal τὸν ἔξωθεν
ὡραϊσμὸν, ἀξιέραστος τοῖς ὁρῶσι δοχεῖ εἰ δέ τις
ἀπαμφιάσῃ αὐτὴν, xal τὰ τοῦ σώματος ἀσχήμονα
γυμνά παραδείξῃ. ἀσχημονήσει πάντως. Οὕτως οὖν.
φησὶν, à Νινενῖ, ἁποχαλύψω τὰ ὀπίσω cou * τουτ-
έστιν, "Όσον ἄσχημόν ἔστιν iv. co), κρυκτόµενον
πρώην, νῦν εἰς τὸ ἐμφανὲς χαταστήσω, ὥστε φαί-

in propatulum collocabo, ut videatur ante conspe- C νεσθαι αὐτὸ ἀντὶ τοῦ προσώπου σου, xal ἀτιμία ἀντὶ

ctum tuum, utque contumelia pro gloria te com-
prehendat, ac omnino iniquitatem tuam patefa-
ciam, per supplicium super te inducendum.

Ostendamque gentibus. dedecus. tuum, el. regnis
ignominiam (uam. Videbaris quidem nullis. nou
gentibus et regibus formosa esse, incantamentis
tuis munita, illisque te plurimum adversus hostes
posse rata, me istliuc ipsum sequo animo ferente:
at nunc excitatus adversum te, monstrabo genti-
bus quas vicisti, quod neque tum tu fortis fueris,
quando eas subjeceris tuo imperio, sed me ea vo-
luntate mea fecisse, ac regna, qua te antea tanquam
fortem devenerata sunt, nunc imbecillitatis tuae

τῆς δόξης περιλήφεταί σε, xat ὅλην την παρανομίαν
σου δήλην καταστῄσω, διὰ τῆς ἐπαχθησομένης σοι
τιμωρίας.

Καὶ δείξω ἔθνεσι τὴν αἰσχύγην σου, xal βα-
σιϊείαις τὴν ἀτιμίαν σου. ἘἙδόχεις μὲν γὰρ zia:
ἔθνεσι καὶ βασιλεῦσιν ὡραία τις elvat ταῖς µαχείαις
ὠχυρωμένη, xal ταύται; νοµίζουσα κχατευμεγεθεῖν
τῶν ἐχθρᾶν, ἐμοῦ μαχροθυμοῦντος * ἀλλά vov ἑπ-
εγερθείς σοι, δείξω τοῖς ἔθνεσιν, ὧν ἑκράτησας, ὡς
οὐδὲ τότε σὺ ἴσχυες, ὅτε αὐτῶν ἐχράτεις, ἀλλὰ τὸ
ἐμὸν θέληµα ταῦτα ἐποίει ' χαὶ αἱ πρώη» τιμῶσαί
σε βασιλεῖαι, ὡς ἰσχυρὰν, νῦν τὴν ἀτιμίαν τῆς ἆσθε-
νείας σου ἐπιγνώσονται. Ταῦτα xal cl; τὴν µέλλου-

ignominiam agnoscent. Hec οἱ ad futurum judi- D) σαν χρίσιν ἀνενεχθεῖεν àv, ὅτε ἀποκαλύπτονται ἐπὶ

cium referri queant, quando cuilibet peccatorum ín
faciem retegentur, qus ipse in terguim el clam
peregerit, hoc est, deforinitas flagitiorum ab co
coiimissorum., Ostenditur etiam confusio et iguo-
minia reliquis gentibus et regnis, juxta ac justis,
qui una cum Christo regnabunt, si modo hic com-
passi sunt, Porro quando divinum verbum animum
usque peccantis coutigerit, ac ad sensum perduxe-
rit prioris in malitia transacizae vite, talem tum
gnominie revelationem facit, janique prius abdita,
per apertau promulgationem reserat, panditque.
Commonstrat etiain. verbum Dei dedecus operum

3* Juan. vi, 61. 39 Joan. ix, 28.

τὸ πρόσωπον ἑχάστου τῶν ἁμαρτανόντων τὰ ὁπίσω
αὐτῷ πραχθέντα, τουτέστιν, dj ἀσχημοσύνη τῷ»
προηµαρτηµένων. Καὶ δείκνυται ἡ αἰσχύνη ἑχάστου
καὶ fj ἀτιμία, xal ἔβνεσι, τοῖς λοιποῖς ἁμαρτωλοξ.,
καὶ βασ.λείαις, τοῖς δικαίοις, ol συμθασιλεύσουσιτῷ
Χριστῷ, εἴπερ xal συνέπαθον ἐνταῦθα. "Ότε χαὶ ὁ
θεῖος λόγος ἄψεται ψυχῆς τέως ἁμαρτανούσης, xat
εἰς αἴσθησιν αὐτὴν ἀγάγῃ τῆς προτέρας ἓν xaxig
ζωῆς " τοιαύτην ἀποχάλυψιν ποιεῖται, xol ἔμπομ-
πεύεται διὰ τῆς ἐξαγορεύσεως τὰ πρώην χρυττό-
μενα, xat δείχνυσιν ὁ λόγος τῶν ἔρ-ων τὴν αἰσχύ-
νην τοῖς ἔθνεσι, τουτέστι, τοῖς δαίµοσιν, ὡς ἂν

*! joan, xix, 15.

1029

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP III.

10

γνόντες, ὅτι ἑπασχύνεται ἐν τοῖς ἔργοις αὐτῶν, A gentibus, hoc est, ἁθηιοπίριις, dum agnoseunt (47)

µηχέτι αὐτῷ ὡς olxsit χεροσέρχωνται. Οἱ δὲ αὐτοὶ, -

καὶ βασιλεῖαι λέγονται πολλαὶ, ὡς πολνειδῶς ἐν τῷ
ἀνθρώπῳ βασωεύοντες διὰ τῆς ἁμαρτίας, ὡς Ἡ γε
τοῦ Κυρίου βασιλεία, µία.

Καὶ ἐπιῤῥίγω ἐπὶ σὲ fB6eAvrpór κατὰ các ἀχα-
θαρσίας σου. Τουτέστι, Τοιαύτην σε ποιἠσω, ὥστε
πάντας τοὺς ὁρῶντάς σε βδελύττεσθαι, Εἶτα ἵνα pf
τις εἴπῃ, ὅτι ὁ θεὺς ποιεῖ, τοὺς μὲν βδελυχτοὺς,
τοὺς δὲ ἑνδόξους, xal λοιπὺν κατὰ ἀποκλήρωσιν
πάντα Ὑγίνονται , ἐπήγαχε᾽ Κατὰ τὰς ἀχαθαρσίας
cov * δξικνύων, ὅτι Διχαίως σοι τν βδελυγμὸν ἑἐπ-
άξω, διότι ἀκαθαρσίας ἔχεις. Ti δὲ ἀχαθάρτῳ τί
ἄλλο προσήχει, ἢ τὸ βδελυχθΏναι ; Ὥστε μηδεὶς τὸν
θεὸν αἱἰτιάσθω, cU γε αὐτὸν οἱ ἄνθρωπιι βδελύττων-
ται, ἀλλὰ τὴν οἰχείαν ἀκαθαρσίαν. Οὕτω xal ἐπὶ
τοὺς Ἑδθραίους ἑπέῤῥιφε βδελυγμὸν διὰ τὰς &xa-
θαρσἰας αὐτῶν, τάς vs ἄλλας, χαὶ τὰς kx τῆς 6εο-
κτονίας * al γὰρ χεῖρες αὑτῶν, ἀχάθαρτοι, ὡς αἵμα-
τος πλήρεις. Κατὰ τὸ µέτρον δὲ τῆς ἑχάστου ἆκχα-
θαρσίας, ὃὅπάγεται χαὶ ὁ βδελυγμὸς, χαὶ οὔτε πλείων,
οὓτε ἑλάττων, τὴν χρηστότητα ἐνταῦθα μιγνύντος
τοῦ Δεσπότου xal χριτοῦ. ᾽Αλλὰ καὶ ἓν τῷ μέλλοντι
κριτηρίῳ ἄλλος ἄλλου βδελυκτότερος ἔσται, χατὰ
τὸ µέτρον τῆς τῶν ἔργων ἀχαθαρσίας.

Καὶ θήσομαί σε (49) slc παράδειγµα. Τουτ-
έστιν, Οὕτω περιθόητα τὰ ck πάθη καταστήσω,
ὥστε ἐπειδὰν ἀπόληταί move πόλις, ἡ χώρα, λέγειν
τινὰς (580), ὅτι Οὕτως ἁπόλωλεν f) δεῖνα ἡ πόλις, ὡς
ἡ Νινευτ.

Καὶ ὥσται πᾶς ὁ ὁρῶν σε, καταδήσεται ἁπὸ
cov. Κατεσχαμµένης γἀρ σου, ἐπιστὰς τοῖς ἑρει-
πίοις πδξς ὁστισοῦν xal συμπτώμασι, x&v πρότερον
ἐχθρὸς ἣν, xai τὴν ov ἑδυσχέραινε δυναστείαν' xal
ἰδων ἐρημίαν µάλα πολλὴν, χαταθήσεται ἀπὺ τῶν
τοιούτων συμπτωμάτων, τουτέστιν͵ ἁποπηδήσει (51),
μὴ φέρων ὁρᾷν τὴν τοσαύτην ἑρημίαν * f) xal δεδοι-
χὼς, µή τι xii αὐτὸς πάθῃ xaxbv διὰ τὴν τοσαύ-
την (52) ἐρημίαν.

Kal épei* Aeidaia Niwevt* clc στεγάξει αὐτήν;
Αθλία xai talalmwpoc ἡ Nwetvt* τίς εὑρεθήσεται

mortales se propter operas, ipsorum ex instinctu
promanantia, pudefleri, unde non amplius eos ac-
cedunt. lidem, dasones dico, multa etiam regna
dicuntur, veluti multifariam in bomine, per pecca-
tum regnantes (48).

Vgas. 6. Et injiciam super {6 ezsecrationem, se-
cundum impuritates tuas. Hoc est, Talem te faciaus,
ut omnes te videntes exsecrentur. Deinde, ne quis
dicat quod Deus alios quidem exsecrabiles, alios
vero celebres faciat, ac sic omnia juxta divinam
dispensationem fiant, subintulit, Secundum impsri-
tates tuas : indicans quod Juste auper te inducam
exsecralionem, eo quod impuritates habeas. l1m-
puro autem quid aliud conveniat, quam ipsa dete-

D statio ? Quare nemo 941 Deum accuset, si ipse

homines exsecretur, verum propriam imptrita-
tem in judicium vocent. Hoc pacto super Hebroos
projecit exsecrationem, propter impuritates ipso-
rum, tum alias, tum eas quas ex interfectione Do-
mini coptraxerunt. Manus enim eorum immurdi-
tie, velul sanguine, plenz. Juxta mensuram autem
immunditiei eujuslibet, inducitur etiam abomina-
lio asque respondens, ut neque major neque minor
sil, Domini et judicis mansuetudine ac bonitate
hie ita miscente, dispensanteque. Insuper in futuro
judicio, alius alio abominabilior erit, juxta meu-
suram operum impurilatis.

Et ponam te in exemplum. IDlcc est, ita. celebria
reddam, et divulgabo supplicia tua, ut si quando
civitas quepiam, vel regio pereat, dicant aliqui :
Interiit ea civitas eque atque Ninevi.

! Vgns. 7. Et omnis qui te videbit, descendet a te.
Defossa etenim te ac diruta, quisquis astiterit ea-
daveribus tuis et ruins, etiamsi antea tibi infensus
fuisset, zyreque tulisset potentiam tuam, inspecta
jam vastitate toa valde grandi, descendet a talibus
ruinis ac populatione, desilietque, nt qui tantam.
non possit intueri desolationem : vel metuens, ne
et ipse hujusmodi aliquid patiatur incommodi tan-
tam ob solitudinem.

Dicetque : O miseram Ninevi ! Quia deplorabit
ipsam ? O miseram et calamitosam Ninevi ! quis

0ρηνῳδ»ς τοιοῦτος, ὥστε αὐτὴν ἀξίως θρηνῄῆσαι; 4 p tantus luctus invenietur, qui digne ipsam iugeat ?

ὅτι οὐχ ὑπελείφθη τις οἰχεῖος αὐτῇ, ἵνα θρηνήσῃ
ταύτην * διὸ καὶ ἐπάγει’

Πόθεν ζητήσω παράκἈησιν αὐτῇ; Ἐπὶ μὲν γὰρ
τῶν ἄλλων πόλεων, ἢ χωρῶν, xal ἀπόλλυνταί τινες
xat σώζονται, xat οἱ σωθέντες, εἰδὶ παράχλτσις "
ἐπὶ δὲ τῆς Νινευῖ, παράχκλησιν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ’
πεαχνωλεθρἰᾳ γὰρ παρεδόθη.

Sive quod ei non sit relictus quispiam e suis, qui
ejus infortunium defleat. Unde etiam subdit :

Unde quaeram consolationem ipsi ? Cum caeteris
urbibus sic quidem agitur, vel regionibus, ut mor-
talium pars intereant, pars serventur, ac servati
quidam consolationis loco sint ; apud Ninevi vero
non est invenire consolationem, tota cnim interitui
est tradita.

Varie lectiones et note.

(41) Aliter Greca verba sonant : Ui intelligentes
ipsum (nempe verbuin) operibus eorum dedecore
áffici, non amplius ad ipsum, uti familiare acce-
dant.

(48) Cod. Yen. et Dav. addunt : Ut Domini re-

gnum, unum.
(49) Καθήσομαι, Cod. Bav.
(50) Desunt in Cod. Ven. veiba λέγειν τνάς.
(5) ᾽Αποζημίήσει, Cod. Bav.
(52) Desideratur verbum τοσαύτην in Cod, Vcn.

109

THEOPHYLACTI BULGARL&£ ARCHIEP.

1032

Vens. 8. Αρία chordam, para te, pars Ammon. A.— οἈρμήσαι χορδὴ», ἑτοιμάσαι, μερὶς [0. — ρἰδα]

Ad Alexandriam hxc adhortatio perlinel, etsi non-
dum sub id temporis eam habuerit nomenelaturam.
ipsa enim est, qui vocatur Ün, sive Ammon, ut-
pote quae dicata sit Aumoni deo, adeo celebri apud
Grzcos, ut minime pauci ex Gracia, oraculorum
eausa eo sint profecti. Quin eiiam Alexander ipse
Macedonum rex fertuz ad hunc veluti patrem suum
se contulisse, oracula ab ipso accepturus. Posiquam
igitur universa Agyptus, (55) deinceps ab Alexan-
dro Alexandria appellata, ab isto demone pepen-
derit, vocat eam vates Naum parten. Amnonuis,
:Preinde melorum sane plurimum ct ipsa ab Nine-
vltis (54) sustinuit : siquidem bellum gesserunt
adversus totam Egyptum, unde inventos — illic

QU isresliticos transfugas, indignis admodum D

inodis acceperunt. Pracipit itaque jam nunc ipsi
Oa, ut aptet chordau, paretque citharam, tanquam
voluptateu capiens Ninevitarum ex pernicie, idee-
que festum diem instituens : quemadmodum
εἰ supra dewandabat Jude, wt. ferias cele-
braret.

llubitans flumina. Nili derivationes, flumina no-
miuat.

Cujus imperium est mare, et aqua muri ejus.
Owni ex parte, inquit, Ammon tutam munitionem
habet : a sep'entrioue. mari firmata, a meridie
Maotide palude, exuberans etiam Nili bra-
chiis , ut monia sic paludes inaccessibiles ell.
ciens.

Vgas. 9. /£ihiopia robur ejus et gyplus, el nonu C

est finis [κου (iue. Phud εἰ Libyes auxilialores ejus.
Auxiliatores et socios numerat, ostendens nedum
ex lovi positu €oinmunita:;;, verum etiau eurum
qui socia arma jungunt, potentia. Phud vero no-
minat occidentem versus sitos Libyas, qui nunc
Αρυτὶ dicuntur, Quanquam adeo sis munita,
liquit, pars Ammon, nimirum alveis et paludibus
Nilog aqua, mari, et (56) amne Maotide, jamque
comimeunoralis adjutoribus : in fugain trauen. ver-
Leris ipsa tu, nec inis erit fuga tuse. Pars Auimo-
nis, ex gentibus eliam est constituta Ecclesia, quae
habitat fluvios, dulces nempe Evangelii .gratiz
aquas, in eujus circuitu aqua cst, spirituale dico

᾽Αμμών. B ze τὴν ὙἈλεξάνδρειαν ταῦτα Παραχελεὺ.
ται, εἰ καὶ µήπω Αλεξάνδρεια ἐχαλεῖτο τότε’ εὔτη
Υ4ρ ἐστιν ἡ καλονµένη "Dv, fico "Ap pev, ὡς ἀναχει.
µένη τῷ ἼΆμμωνι, δαίµονι ὄντι, οὕτως ἐπισέμῳ
παρ) Ἓλλησιν, ὥστε πολλοὺς ἀπὸ in; Ἑλλάδος
χρηαμῶν χάριν ἐχεῖσε φοιτᾷν. Καὶ “Αλέξανδρος GE ἑ
Μακεδόνων βασιλεὺς λέγεται z 75; τοῦτον δραμὺ, ὡς
αὐτοῦ πατέρα, χρησμοὺς παρ αὐτοῦ 'αξεῖν. "Ezt»
65 τοίνυν πᾶσα fj Αἴγνπτου, καὶ dj "fry, ἡ ὕστερον
ἀπὸ Αλεξάνδρου κληθεῖσα Αλεξάνδρεια, ἑξήρττο
τούτου τοῦ δαίµονος, μερίδα ᾽Αμμὼν αὐτΏν ὀνομάς:..
Καχὰ οὖν πολλὰ καὶ αὕτη ὑπὸ τῶν Ntyevtzov, fia
Ασσνρίων, ὑπέστη xoi γὰρ ἑστρότευσαν πάσῃ
τῇ Αἰγύπτῳ οὗτο:, ἔνθα καὶ τῶν Ἴσραηλ.τῶν τὼς
ἀποφυγόντας εὑρόντες, c μῶς αὐτεῖς ἐγ/ρέσαντο,
Παραχελεύεται τοίννν τῇ "Qv, ὡς ἂν ἀρμόση τε
γορδην, καὶ ἑτοιμάσῃ τὴν χιθάραν, καὶ ὡς γαΐρησα
ἐπὶ vol; Νινευϊτῶν xaxol;, xai ὡς ἄκλω; ἑορτᾶ-
ζουσα, ὥσπερ καὶ ἀνωτέρω τῷ Ἰούδᾳ παρεχεκευτα
ἑορτάζειν.

Ti κατεικοῖσα ποταμούς. Τοὺς διώρυχας τῷ
Νείλου qoi ποταμούς.

"Hc ἡ ἀρχὴ 0d.lacca, καὶ ἴδωρ τὰ τείχη ai-
τῆς. [Πάντοθεν, φτσὶν, ἔχει dj ᾽Αμμὼν τὸ àozasig-
ix μὲν τοῦ βορείου µέρους, «t, θάλασταν ἔχευσα"
&x δὲ τοῦ νοτίου, τὴν Μαιώτιδα (55) λέμντν τλου.
τοῦσα δὲ xal τὸ τοῦ Νεέου 0000, olov τεῖ,ος, à;
τέλµατα ποιοὺν δυτέμθατα.

Αἰθιοπία, ἰσχὺς αὐτῆς sal Ahyvextoc, καὶ οὐχ
ἔστι πέρας τὴς gvyne σου. Φεὺδ, xal Λίδνες
ἐγένοντο βοηθοὶ αὐτῆς. Τοὺς ἐπιχούρους xal ουµ-
µάχους ἁπαριθμεῖται, δειχνύων αὐτὴν οὗ µόνον ἐκ
τῆς τοῦ τόπου θέσεως χατωχυρωµένην, ἀγλὰ xol
&rb τῆς τῶν συμμάχων δυνάµεως. Φοὺδ δὲ ὁνομά-
ζει τους Ἑσπερίους Λίθνας, τοὺς νῦν χαλουμένους
λφρους. 'ALA' ὅλως, φησὶ, κάίΐτοι οὕτως ὠχυρω-
µένη σὺ fj μερὶς τοῦ ᾽Αμμὼν, ὑπό τε τῶν δ.ωρύχων
καὶ τῶν τἐλµάτων τοῦ Νει ῴου ὕδατο:, xat tq θα:
λάσστς, xai τη; Λίμνη:, καὶ τῶν ῥηθέντων συμμά-
χων ὅμως εἰς φυγὴν τραπήσῃ xal αὑτὴ, χαὶ οἷκ
ἔσται τέλος τῆ» φυγῆς σου. Μερὶς ΑἉμμὼν καὶ f; ἐξ
ἐθνῶν Εκκλησία, fj κατοιχεῖ ποταμοὺς, τὰ γλυχέα

baptisma, muniens ipsam undique. Hzc dominatur Ὦ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς χάριτος ὕδατα, xal ὕδωρ χΌκΑῥ

mari, id est, tentationeu afferentibus, hujus vite
fiuctibus, marinisque hzresibus sive capturis :
mec vineitur lamen a quopiam Lorum ; eteniui
Dijis pori non pravalcbunt adversus ipsam 3". Ει-
dem et sua qos. baptisma moenia liabet, aquam
puta poewitentiz lacrymarum. Tum Ethiopia et
A&gypius sunt fortitudo ejus : nam JEthiops eunu-
chus primus ex gentibus baptismate tingilur. Ac

** Mattb, xvi, 18.

αὐτῆς, τὸ πνευματιχὸν βάπτισμα, φυλάττον αὐτὶν
πάντο]εν’ f, καὶ .ἄρχει τῆς θαλάσσης, τῶν τξιραστι-
κῶν χυμάτων τοῦ ioo, κα. τῶν ἁλιχῶν αἱρέσέεων,
pt ν.ιχωμένη ὑπό τινος τούτων xal HO γὰρ
ᾖδου, οὗ κατισχύσουσι’ αὐτῆς. "Eys: δὲ xai
μετὰ τὸ βάπτισμα τείχη, τὸ ὕδωρ τῶν τῆς µετα-
νοίας δαχρύων. Καὶ Λἰθιοκία καὶ Αἴγυπτος, ἴσχνς
αὐτῃς. "0 τε γὰρ Ai0toy εὐνοῦγος, πρῶτος ἐξ £ÜvCs

γ.γ lectiones οἱ notae.

(53) Et urbs On. Ex utruque Cod. Ven. et Bav.
(94) Uterque Codex addit : seu Assyriis.
(55) Μαρεώτιδα, Cod. Ven. et bene.

(50) Graeca vox. nil aliud praitcr paladem, quam
superius Cod. Ven. Mareotidem appellat, που Mz
tidem.

1003 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. — CAP. III. 1034
βακτίζεται' καὶ ὁ Κύριος πρώτην τὴν Αἴγυπτον A Dominus JAgyptum primum. visitavit, quando a

ἐπεσχέφατο, ὅτε γεννγθεὶς, εὖθὺς ἔφυγεν. O0 μικρὰ
δὲ ἡ ἰσχὺς τῷ τῆς Ἐχλλησίας χηρύγματι tb τοι-
αὖτα ἔθνη αὐτῇ προσδραμεῖν, ᾽Αλλὰ xal τοὺς Λίδνας,
τοὺς ἐν τῇ Πεντηκοστῇ παρατυχόντας τῇ τοῦ Πνεύ-
µατος παρουσίφᾳ, βοηθοὺς ἔχει, o? ἐπεμαρτύρουν ἐκ
τοῦ τῶν γλωσσών χαρίσµατος, δὲι θεῖόν ἐστι τὸ χῄ-
ρυγµα. Ταύτῃ τοι καὶ τὸ φεύγειν αὑτῇ ἀεὶ προσ-
ἔχει, ἁπό τε τῆς ἁσεξείας, xol τοῦ ῥεὶ διώχοντος
ἡμᾶς διὰ πάντων καὶ λόγων xal ἔργων, ἵνα μὴ στᾶσα
τῆς φυγῆς καταληφθ].

Καὶ αὕτη slc petoixsclar πορεύεται αἰχμάλω-
toc. Δηλαδη ἡ ᾿Αλεξάνδρεια, xal πᾶσα d) Αίγυπτος
xai γὰρ ὅτε Ναδουχοδονόσαρ ἑπόρθησε ταύτην, xal
ὑπὸ Καμδύσου δὲ ὕστερον, ὃς ἦν Κύρου υἱὸς, τὴν

naliviiate sua statim illuc fugit. Nec exiguum ro-
bur est Ecclesie przeconio, tales gentes ad ipsam
accurrere. Przelerea Libyas etiam, qui in die Pen-
tecostes Spiritus Paracleti preseniie inciderunt,
auxiliatores habet, qui ex linguarum dono testi£ -
cabantur, divinam esse eam praedicationem. Huic
fugere qnidem semper convenit, cum ab impietate,
tui ab semper persequente nos per omnia et opera
et sermones videlicet Satana, ut nein fuga graduai
figere deprehendatur.

Vehs. 40. Et ipsa ad transmigrationem proficisci-
tur coptiva. Alexandria videlicet, ac tota /Egyptus.
Etenim Nabuchodonosor depopulatus est hanc : à
Cambyse vero dehinc Cyri filio, regno ejus disso-

βασιλείαν καταλύσαντος αὐτῆς, ὑπὸ τὴν τῶν Περ- B [uto, Persis tributum pendere coacta 243 est.

σῶν δυναστείαν τελεῖν ἠναγχάσθη. ἸἉλλὰ καὶ 'AX-
ξαύδρος ὑπὸ τὴν Μαχιδονιχην βασιλείαν τοὺς Αἰγυ-
Ἁτίους ἑποίησε.

Kal τὰ νήπια αὐτῆς ἐδαφιοῦσιν ἄπ' ἀρχῆς
πασῶν τῶν ὁδῶν αὐτῆς. Τουτέστι , τοδαύτην
ἀπήνειαν ol ἐχθροὶ ἑνδείξονται, ὥστε xol τὰ vij
ἀπακτιννύνας, τὰς aücÓv κεφπλὰς τῇ vfi προσαράσ-
σοντες * νοῦπο γάρ ict. τὸ ἑδαφίζειν αὐτὰ, καὶ «o5
ποιεῖν ky ταῖς ἁρχαῖς τῶν ὁδῶν, τοντέστιν, ἐν ταῖς
εριόδοις ἄρὸς φέδον πλθίω τῶν διερχοµένων, ἑρών-
των, ὅτι οὐδὲ φειδοῦς ἀξίων νηπίων φείδονται.

Καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ὄγδοξα αὐτῆς βαλοῦσι κλή-
fovc. στα διανεμηθῆναι αὐτὰ ἁμάχως, οὐ µόνον
πτήµαιτα καὶ χρήματα, ἀλλὰ xai σώμαεα ἔνδοξα,
οἷον X νναῖκας xai παΐδας, ὥστε εἰς δούλους αὐτοὺς
εἶνας "τοῖς ἀπὸ κλήρου λαχοῦσι,

Καὶ πάντες οἱ μεγιστᾶνες αὐτῆς δεθήόονται
χειροπέδαις. Οὕτως ἔσονυται δειλοὶ, enoty , ὥστε
μηδὲ kv πολέμῳ ἀναιρεθῆναι, ὅπερ ἀνδρῶν ἐστι
γδνναίωυ, ἀλλὰ δεθῆναι, γυναικῶν νόµιρ χαὶ ἀγενῶν
ἀνδβαρίων , ὡς δοῦλο,. Καίΐνοι µεγισεᾶνες ὄντες,
ἐποραύθησαν εἰς µετοιχθσίαν (57). Καὶ f τῶν Κυριο-
Ἀτόνων Σνυναγωχὴ, καὶ οἱ νήπιον, τρόφιμοι αὐσῆς, οἱ
τῷ στοιχειῴδει τοῦ νόµου καὶ ἀτελεῖ «ρεφόµενοι
γάλακτι , ἑδαρίζονται, τῇ yf) ἐἑναπομένοντες, ὡς
μηδὸν ὑφηλὸν νοῆσαι δυνάµενοι. Τοῦτο δὲ πεπόν-
θασιν ἀπὸ οἱήσεως * αὕτη Υάρ ἐστιν ἀργὴ πααῶν
τῶν ὁπικρήμνων ὁδῶν τῆς Θεοχνόνου Ἀνναγωγῆς.
Καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ὄνδοξα αὐτῆς, τό τε χρίσμα τῆς
ἀρχεερωσύνης, xal τὴν ατολὴν τοῦ ἀρχιερέως, xal
τὰς θυσίας, ἐθλήθησαν οἱ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ θεῖοι
χληροι, ἀφ᾽ ὧν καὶ χλτρικοὶ ὀνομάζονται. Οὐ γὰρ

ἀνθρωπίνη χάρις, ἀλλὰ Ocio; κχῆβος, ftot χάρισμα
δοχαῖ 39 τῶν χειροτονθυµάνων. Τὰ {(οίνυν ἐχέίνων

ἕνδοξα ἡμῖν 6 θεὺς ἀπεκλήβωςε πνευματικῶς. Καὶ .

οἱ μαγεστᾶνες ἐχείνων Φαρισαῖοι χαὶ Εραμματεῖς,
χειροπέδαις ἰδέθησᾳαν, μηδὲν ἑνεργῆσαι τῶν τοῦ
νόµου δυνάµενοι, ἀνθ) ων τὸν Κύριον ἔδησαν.

Preterea Alexander Macedonico imperio Agyptum
etiam subjugavit.

Infantesque ejus in. tetram pricipites dabunt, ab
initio cunclürum viarum ejus. Hoc est, tantam εα-
vitiam inimici cjus demonstrabunt, ut vel infantes
eoccidant, ipsorum capita Lerre illidentes : hoc
enim est in terram eos precipitlare, idque facient
ín principiis viarum, hoc est m triviis, ad ma-
jorem trepidationem — pertrenseuntium, — quippe
qui videant, quod meque dignissimis venia par-
cant.

Ác super onnia pretiosa εἶκε jecient. sortes. Ut
dissipentur citra praelium ingens et effeminate, non

C solum facultates et pecunie, verum etiam cotpord

celebria, veluti uxores et pueti, ut serviant iis qui-
bus sorte obtigerim.

Omnesque optisates ο) δὲ ligabuntar manicis. Adeo
erumt müseri, inqoit, ut neque in bello occidantur,
quod fertium οδι yiroru:m, sed vineiantur mulier-
tmlaram sd nedum, ignobiliumique homutcionu:n
insíat, ut servi. Atqui optimates exsistenies abie-
raetin wansmégratienem, EX Synegoga corum qui
Dominum oceidorwat, (wm imantes Synagoge
Slumhi, elementari e$ eperfectó logis enmtriti
lucte, in terram iidusntar, in eo perseverautes, ut
nihil sublime intelligere quennt. Hoc vero patiun-
tur a fastu, qui est principrem omuium in proccps
vergeBtium viarum ipsi Syaegegx qum Deum occi-

D derat. Ac super omnia cetebria. ejus, swper ipsam

hempe summi sacerdotii unctiohem, atque vestem
oblongam sacerdotum principis, ét sacrificin, juctee
suat divime in. Ecelesia sories, 4 quibus et sortiti,
vel electitii, cleriei vocantur, :Non énmim Nasana
ratia, esterum divina sors, sive donum eleetorom
hejusmedi videtur. lilorem itaqué cetebria Deus
spiritusfiter nobis sorte qa&dam impérus, Optima.
tes eorum, Pharissi Sceribeque manicis ligati gunt,
nihil legalium efficere valentes, eo «meti DoRidum
viuxerunt.,

Varie lectiones et not».

(57) Eie µετοιχεσίαν Βαθδυλῶνος, in tranamigrationem Babylonis, Cod. Ven.

PATROL. GR. CXXVI,

1035

TIIEOPHYLACTI BULCARL.E ARCHIEP.

10:6

ες. 14. Tu. ebria redderis, erisque despecta. λ — Kal σὺ μµεθυσθήσῃ, xal ἔσῃ παρεωραμένη,

De particula Ammonis hactenus. memorata vatici-
natus, rursum jam uunc sermonem ad Ninevi
transfert, inquiens : Hzc illa quidem patietur, tu
vero ceu temulentia. quadam traderis calamitati.
Neque a me Domino tuo, ut qui te aspernetur,
servaberis, quovis, ut antea, malo superior, pecca-
tis enlm te tuis tradam.

Queres tibi ipsa statum ex inimicis tuis. Postquam
ICcmulentie meminisset, perseverat in eodem tropo.
Delata, inquit, et instabili gressu hinc inde nutans,
temulentorum in inorem, quazres tibi statum, seu
liberiatem ex hostibus, sed non invenies, 9/54
perpetua [αρα intenta. Ebrii facti sunt animo suo
etiam qui Dominum occiderunt : virus enim dra-
conum, vinum ipsorum : unde a Domino neglecti
gunt, nunquam non et ipsos οἱ familiam ipsorum
intuentc. Audierunt ergo, quod Solomon precatus
est : Ecce relinquitur domus vestra deseria. 33.
Quzrent stare denuo in Jerusalem, ut finis impo-
natur dispersioni et persecutioni, neque tamen
quidquam, quod inquiruut, invenient,

Ύεης. 19. Omnes muniliones tua, ut ficus fructus
habentes, si quassata (uerint, cadent iu. os edentis.
Munite, iuquit, civitates tux hostibus tradentur.
δι cnim ficus (ru:tus habestes, hoc est. ficus tem-
pestivos et prorsum waluros, si a vento concu-
tantur, vel ab homiae potius, volente illis vesci,
facile istos projiciunt a sese, quos arreptos hoino

Περὶ της pepibog ᾽Αμμὼν πρεθεσπίσας τὰ tir
μένα, πάλιν ἐπὶ τὴν Νινενῖ μεταφέρει τὸν λόγω,
xal φησιν, ὅτι Τὰ μὲν ἐχείνη πείστται: χαὶ c)
ὥσπερ tt µέθῃ παραδοθήσῃ τῇ συμρορᾷ, καὶ παβο
οραθέση ὑπ ἐμοῦ τοῦ Δεσπότου, οὐχέτι fT, ροῦντός
σε, ὡς πρότερον, ὑπερτέραν παντὸς χαχοῦ , ἀλλὰ
ταῖς ἁμαρτίαις σου παραδιδόντος,

Kal σὺ ζητήσεις σεαυτῇ στάσιν ἐχθρῶν coy,
Ἐπειδὴ µέθης ἐμνήσθη, ἐπιμένει τῇ τροπῇ, xai
φησιν, ἔτι Παραφεροµένη τῇδε χἀχεῖσε, xal ἁστα-
τουσα, ὥσπερ οἱ µεθύοντες, ζητήσεις μὲν adeo,
ἦτοι ἐλευθερίαν ἐχ τῶν ἐχθρῶν * οὐχ ἕξεις δὲ, ἀλλὰ
διηνεχῶς φεῦξῃ. Ἐμεθύσθησαν τῷ θυμῷ xot ol «y
Κύριον κτείναντες (θυμὸς γὰρ ὁρακόντων, 6 cius
αὐτῶν), xai διὰ τοῦτο παροραθέντες ὑπὸ Κυρί,
τοῦ ἀεὶ xal αὐτοὺς καὶ τὸν o'xov αὐτῶν ἐφορῶντος,
ὥσπερ χαὶ Σολομὼν πηΌξατο, Ίχλυσαν Ἰδοῦ ἀφίεται
ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Καὶ ζητοῦσι μὲν στῆναι ἐν
Ἱερονσαλὴμ αὖθις, χαὶ παύσασθαι τῆς διαστορᾶς
καὶ τοῦ διωγμοῦ * οὐχ εὑρίσχουσι δὲ tb ζητώ.
μενον.

Πάντα τὰ ὀχυρώμαςά σου, ὡς συχαί σχοποὺς
ἔχουσαι, ἐὰν σαϊευθῶσι, πεσοῦνται εἰς στέµα
ἄσθοντος. Al ὀχνραί cou, φησὶ, πόλεις τοῖς roh
µίοις παραδοθήσονται. Ὥσπερ Υὸρ συκαῖ, σχοποὺς
ἔχουσαι, τουτέστι, σῦχα πρώῖμα xai πάνυ πέτειρα,
ἐὰν ὑπὸ ἀνέμου σαλενθῶσι», T) χαὶ μᾶλλον ὑπ' ἐν
θρώπου βονλοµένου σῦχα φαγεῖν, ῥᾳδίως ταῦτε

comedit . non dissinili pactione, citra sudorem urbes C ῥίπτουσι, xat λοιπὺν ἀνελόμενος ἄνθρωπος ἐσθίει"

lue habitatores suos ejicient, ut in ora hostium
incidant. Munimenta Synagoge sunt Plarismi :
dein observationes legis secundum litteram, cuum
traditionibus ipsorum, qua fructus quidem babent,
dulcedinem temnpestivam et mollem prz se ferentes.
Ist: Ghristi adventu decusssm, ceciderunt in os
humanas semper traditiones devorsntis Satanse, ut
in posterum diabolici sint sermones, digni ideirco
illius ore. Áuims quoque peccantis munimenta
sunt voluptates, Nam per voluptatem detinemur in
peccato. 1139 sunt, voluptates dico, (cus maturas,
primo patri Adamo ostensas habentes. Formosus
enim aspeciu erat et pulcher esu, qui illum neci
dedil fructus. Decutiuntur autem a verbo Dei,

οὕτω καὶ al πόλεις σου ῥᾳδίως τοὺς οἰκήτορας ἀπι-
βαλοῦσιν εἰς στόµα τῶν ἐχθρῶν ἐμπεσόντας. Op
ῥρώματα τῆς Σνναχωγῆς, ai φαρισαϊκαὶ καὶ xoti
«b γράμμα παρατηρήσεις, xal αἱ παραδόσεις αὐτῶν,
ἔχουσαι χαρποὺς, γλυκύτητα πρόσχαιρον xal ἔχλυ-
τον ἑνδειχνυμένους αἴτινες σαλενθεῖσαι τῇ Ends
µίᾳ Χριστοῦ, ἔπεσον εἰς τὸ στόµα αὐτοῦ, τοῦ ἂεὶ
τὰς ἀνθρωπίνας φυχὰς ἔσθοντος διαδόλου * Grut
διαθολιχοὶ λοιπὸν εἶναι λόχο:, xal τοῦ στόµατε
ἐχείνου ἅτιοι. ᾽Αλλά καὶ φυχῆς ἁμαρτανούσης, ἐχν"
ρώματα μέν εἶἰσιν al ἡδοναί * διὰ γὰρ fov
συνεχόµεθα τῇ ἁμαρτίᾳ. Altas ck σῦχα Eyoum
πρώϊμα τὰ ἓν τῷ προπάτορι Αδὰμ φανέντα (opio;
γὰρ ἦν εἰς ὅρασιω, xai καλὰς εἰ; βρώσιν, ὁ txt

quod in nobis est, ipsam instabilitatem prodente, D vov (58) θανατώσας καρπὺς), σαλεύονται μὲν ὑπὸ τοῦ

Dibilque uberius atque morrorem easdem proferre
indicante. Cadunt prius firm: judicate. Non enim
resistere queunt verbi motui, adeo ui qui antea
(ales :mnapducaverit, aperlo nupc ore diem illis
dieat, tanquam deceptricibus, easque plane con-
temnat. Ficus boc pacto. fuerunt, in. Bersabee et
Uriam peccatum, tempestivo $uo fructu demulcen-

te$ Davidem. At vatis Nathan reprehensione con-

"Lue, iiti, 85.

ἐν ἡμῖν λόγου, δειχνύντος τὸ ἀθέδαιον αὐτῶν, xi
ὡς πλέον ἔχουσι τὸ λυποῦν * πίπτουσι δὲ (59) αἱ
πρὶν δοκοῦσαι ὀχυραὶ εἶναι ' οὐ γὰρ δύνανται ἀντ'
ατῆναι τῷ τοῦ λόγου σεισμῷ' ὥστε xal αὐτὸν τὸν
ππροτερον ἑαθίοντα ταύτας, τὸ στόµα ἀνοίγειν καὶ
αὐτῶν, xai xavóyopsiv ὡς ἀπατηλῶν, χαὶ ἑ ποπτεὺ-
ειν (00). Οὕτως xal ἡ εἰς τὴν Βηρσαθεὶ ἁμαρῖί.
xal ἡ si; τὸν Oüpiav, auxal μὲν ἧσαν, “Ἱέρτουσαι

Varia lectiones et note.

(58) Ἐμὲ, me, Cod. Ven.
(59) Ai εὐθὺς, Cod. Ven.

(60) Ἐκποαπεύειν αὐτὰς, Cod. Ven.

101 EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. — CAP. Ilf. 1078
τῷ προσχέρῳ xapzi τὸν Δαβίδ" ἀλλὰ σεισθεῖσαι A cuss;, incid: runt in os jucuudc ipsis antea vo-
τῷ τοῦ ἸΝάθαν ἐλεγμῷ, ἑνέπεσον εἷς στόµα τοῦ — sceniis, describentisque eas in psalmo quinquage -
πρότερον ἡδέως αὐτὰς ἔσθοντος, στηλιτεύοντος 30- — simo.

τὰς ἓν τῷ v! qao. ud.

Ιδοὺ ὁ Auóc cov ὡς. γυναῖκες &y. col. Τουτ- Vrns. 15. En. populus tuus, ceu femine ín (6.
ἐστὼ, οἱ γενναιότατοξ σου στρατιῶτα: δειλία aoveu^- — Moe est, fortissini quique milites trepidatione
u£vot, οὐδὲν δ.οίσουσι γυναιχῶν. Τουτο δὲ πείσονται — constricti, niliil discrepabunt a feminis. [ου autem
ἐν gol, τουτέστι͵ διὰ ak, χαὶ τὰς ἁμαρτίας σου, val — patientur in. té, oc esl, propter te οἱ peecata tua,
eh» ὑπερηφανίαν σου. ᾿Ανδρεῖοι μὲν γὰρ καθ) équ- — seperbiamque tuam. Sirenui quidem sunt et fortes
τοὺς, ἀλλὰ σὺ αὐτοὺς δειλοὺς ἀπειργάσω, παροργί- — per sese, verum tu ipsos meticulosos rcddidisti,
casa τὸν Θεόν. Καὶ coU δὲ τῆς ἁπιθλήτου "I:po05a- — ad iram co:nmovens Dominum. Popufus etiam tuus,
au λαδς, ὡς γυναϊχές εἶσιν, οὐδὲν ἀνδρεῖον ἔπι- 0 Jerusalem rejecta, feminarum induerunt mene.
δεικνύναι ἔχοντες χατὰ τῆς πλάντς, fv πλανῶνται, — fem : nilill virile demonstrare possunt, contra er-
ἀλλὰ τοῖς τὰ πονηρὰ ὃ:δάσχουσιν αὐτοὺς, xal ἆπο- —TOrem, quo sunt imbuti : ceterum prava docenti»
χατάστασιν ἐπαγγελλομένοις ὑποχαταχλινόμενοι,. — bus eos, restitutionemque pronittentibus aninum
Τοῦτὺ 6k πάσχουσιν Ev aol, τοντέστι, διότι πρὸς σὲ B advertentes : idque patiuntur 9445 in te, hoc esl,
ἀφορῶσι, xxl ok ἆ πολαθεῖν ἑλπίζουσιν, οὐχ ἐννροῦν- — propterea quod respiciunt ad te : teque, o Domine,
τες, ὅτι ἄλλη Ἱερουσαλήμ ἐστιν ἀκατάλντος, ἡ ἔλευ- — recipere sperant, ; uon intelligentes aliam esse
θέρα, fj µήτηρ πάντων τῶν Χριστῷ πιστευόντων. Jerusalem indissolubilem, ipsam Ecclesiam, qua

mater est omnium Christo credentium f*,

Τοῖς ἐχθροῖς σου ἁνοιγόμεναι ἀνοιχθήσογται — ' Hostibus tuis. aperte aperientur porte terra tua',
πύ.ῖαι τῆς γῆς cov. Καταφάγεται πΌρ τοὺς µο- — absumel ignis vectes. tuos. Ῥογία, inquit, urbium
yloóc σου. AL πύλαι, φησὶ, τῶν πόλειυν τῆς γῆς — lerrie tue. íecludentur Persis, alix quidem citra la-
cou ἀνοιχθέσονται τοῖς Ηέραπαις * αἱ μὲν ἁπόνως, borem, tanquam observarent cas illi, ideoque ul-
ἅτε τῶν ταύτας τηρούντων ἐχουσίως προσχωροὺν- iro admilterent: alie vero obsessa, ac repagula
Ttov * αἱ δὲ ἐχπολ ορχούμεναι, xal ὑπὸ πυρὶς τοὺς igni absumpta tenentes. Vel non tantum de portis
μοχλοὺς δα πανώµεναι. "II οὗ περὶ πυλῶν πόλεων — urbium hxc dicit, cxterum indicare vull, totam
λέγει, ἆλλὰ βούλεται ἀνδείξασθαι, ὅτι Ἡ ΥΠ σου terram tuam ad. impugnationem, incursionem et
ἅπασα ἔσται ἀνειμένη εἰς χαταδρομὴν χαὶ διαφθο- — interitum traditam esse, qui antehac adeo erat inac«
ρὰν, Ἶτις πρώην οὕτως ἣν ἀνεπίδατος τοῖς ἐχθροῖς, 6 02553 hostilia audentibus, ut veluti quibusdain
ὡς ἂν ὑπὸ πυλῶν τινων χατησφραλισµένη. Καὶ τοὺς — portis munimina sibi pra beret. Vectes tuos, lioc est,
Moy^o0g δέ σου, ταυτέστι, πᾶδαν τὴν δύναμίν oo090 — omnem potentiam tuom et. munitionem, securita-
καὶ ἀσφάλειαν, Op, τουτέστιν, f| τῶν πολεμίων — temve: ignis, hocest, hostium intolerabilis et flame
ἀνοπόστατος καὶ φ)ογώλης δύναµις, Κατανχλώσει. — mea vis, Insumet, perdet. Terra Judaeorum est
T? τῶν Ἰουδαίων, ἡ χατὰ τὸ γράµµα πολιτεία χάτω respublica, juxta litteram legis traditionumque in
x:tgévn. ΑΌτη μέντοι πύλας εἶχε πρὺς τὸ Πνεῦμα — imo jacens. Ea portas babebat ad Spiritum ducen-
φερυύσας, Give, Ἱνοίχθησαν τοῖς ἐθνιχοῖς, οὓς — tes, qua gentibus apertze sunt : quas cum ipimicas
ἐχθροὺς εἶχον οἱ Ex περιτομῆς καὶ βδελυχτούς. Καὶ — tum erxsecrabiles, qui ex circumcisione erant, repue
τοὺς μοχλοὺς δὲ αὐτῶ», καὶ τὰ ὀχυρώματα τῆς Papt-— tabant. Ipsorum repagula, id est, munimína phari-
σαϊκῆς διδασκολία;, τὸ πῦρ τοῦ εὐαγγελιχοῦ xal — saicz doctrinz, ignis evangelici οἱ spiritualis ser-
πνευματικοῦ λόγου χατέφαγεν. monis devoravit.

"Y6vp πε/ροχῆς ἐπίσπασαι σεαυτῇ ’ χαταχκρά- VeRs. 14. Aquam οἰτδπίίως attrahe tibi ipsi, ος”
τησον τῶν ὀχυρωμάτων σου. Οἱ Νινευῖται, Κύ- — cupa munimenta tua, (602) Ποο est, munito aquis
pou πολιορχεῖν αὑτοὺς μέλλοντος, δεδιότες την ἅλω- — propugnacula tua, teque ipsam. Ninevi:ze, Cyro eos
σιν, τάφους ἔτωθεν διωρύξαντες, καὶ ὕδωρ πολὺ τὸ py obsidione cincturo, metuentes captionem sui, fossis
μὲν εἰς αὐτὰς ἐπισπασάμενοι, τὸ δὲ xo χατὰ vfe — foris effossis, multum aqui. partim eisdem immit-
λοεπῆς ἑπαφιέντες πεδιάδος, ὥστε xal tà τέλµατα — tcenies, partim per reliquam planitiem cucentes, ut
γενέσθαι , (povzo τὴν εἰς τὴν πόλιν Tápobov τοῖς palustria fierent, arbitrabantur ge inimieis ad ur-
ἐχθροῖς ἀπείρδειν (61). Τοῦτο οὖν φτσι χατ᾽ εἴρω- — bem aditum adempturos. Hoc igitur per ironiam
velav ὁ Θεὸς ἐνταῦθα * 'Aspáltsat csaozkv, διἁ τε inquit Deus : Munito te jam nunc per effusionem

τοῦ ἐπισπάαασθαι ὕδωρ χύχλῳ περιέχον τὰ τείχη, aqui monia tua ciccumfluentis, ac presidiis in
καὶ 6.& τοῦ χρατῆσαι τῶν ὀχυρωμάτων σου, τῶντε — propugnacula, turres, idque genus alias munitiones
πύργων, xay τῶν λοιπῶν. Ὕδωρ περιοχῆς ἣν fj τῶν — locandis. Aqua circumcirca cingens Pharisaeorum
Φαρισαίων διδασχαλία, περιέχουσα xal συγχλείουσα — etiam doctrina erat, ambiens (65) coucludengque

? Ephes. v, 25.
Varie Jectiones et notze.

(01) ᾽Απείργειν, Cod. Ven. - ipsam, respondentia.
(62) Desiderantur in utroque Cod. verba Latinis (66) Giseca sic habent : Concludeuaque sub. legem
his, floc est, munito aquis oropugnacula tua teque — eos qui (aquam) ipsam attraltunt,

1029

IHEOPHYLACTI BULGARL/E ARCHIEP.

Du

legem, eamque sibi vindicantes. Munitiones, μὲ A ὑπὸ τὸν νόµον ταὺς τοῦτο ἐπισπωμένους. ὀχυρώ-

spe dictum, sunt. traditiones quas tenent. Dicat
et quispiam ad delinquentem animam, igni volupta-
tum perustam * Atirahe tibi ipsa aquam circui-
tus, hoc est, Dei continentis omnia, vel Evangelii
continentis jam terrarum orbem. Occupa mumi-
menta.ta3. Dedit enim tibi a natura Deus munitio-
nes, intellectum et rationem, quam 8i tepueris, non
facile ab inimicis tuis capieris.

luscende in. lutym, conculca .paleas, obfirma te
super luterem, Perseverat in. ironia, videturgue
consulere ipsis, ui munitionum curam gerentes
lutum fiugant, istucque paleis misceant, ut ita la-

pace δὲ, ὡς nodu εἴρηται, αἱ παρεδόφεις à;
xpazoüsi. Αέγοι δ ἂν καὶ πρὸς τὴν üpagoky.esy
φυχὴν, xai χαιοµένην τῷ πυρὶ τῶν ἡδονῶν « "Egi.
σπασαι σεαυτῇ τὸ ὕδωρ τῆς περιοχῆς, toutlan, τοῦ
Θεοῦ τοῦ περιέχοντος πάντα. 1$ τοῦ Εὐαωθίω
ταῦ περιέχοντος τὴν οἰκουμένην, xq) xas&xpicum
τῶν ὀχυρωμάτων. Δέδωκε γάρ cot, gud, φυσιχῶς ὁ
θεὸς ὀχυρώματα τὸν νοῦν, xoi τὸν λόγον, ὃν ἐὰν
χρ2τέσῃ:, οὐκέτι εὐάλωτος ἔσῃ τοῖς ἐχθροῖς,

. Ἔμδηθι εἰς zÀév, καὶ συµαπότησον ἐν áji-
ῥΡοις, xal κράτησον ὑπὲρ xAivüor. "Eu τῇ εἰρω-
vele ἐπιμένει, xal δοχεῖ qup Goulsüsty φὐτοῖς, ἵνα
τῶν ὀχυρωμάτων ἐπιμελούμεναι, καὶ πηλὸν suf.

teres faciant. Later enim dum coquitur, ad firmas p auo, xal συμπατήσωσιν αὐτὸν ἐν ἀχύροι, isa

2546 structurag paratur. Ecquid dicam, para übi
lateres? imo lateribus quedam flrmiora tibi com-
para, perque talia iunitionem tibi instrue, fortis-
que esto.

VgBs. 15. Illic absumet te ignis, te (unditus perdel
ensis, devorabit ie. velut. locusia, gravaberisque in
morem bruchi. llic, pro, tum, intellige. Nihil, in-
quit, hujusmodi tibi cogitationes proderuut. Nam
si ipsam coctis lateribus muniveris, vel alia materie
lapides coctiles illos firmitate sua vincente, tuin
te urbem hostilis exedet ignis, incensam una cum
xdiiciis tuis. Cives et balitatores tuos absumet
penitus gladius, locustze in morem depasceniis fru-
ges. Erisque gravis ad fugam, veluti bruchus,

πλίνθους ποιηααι (ἡ γὰρ πλένθος ἀπτωμένη, εἰς
ὀχυρὰ χτίσµατα ἀναγχαιότατον]. Καὶ τί λέγῳ, qzd,
πλίνθους; ἄλλα τινὰ ὀχυροῦ ὑπὲρ πλίνθω, xai
χαταχκράτησον δι ἐχείνων.

Ἐχεῖ καταρἀγεταί σε απῦρ , ἐξο.οθρεύσει σι
ῥρμφαία, xaragdyeral σε ὡς ἀκρὶς, καὶ faper-
θήση ὡς βροῦχος. Τὸ, ἐχφῖ, ἀντὶ τοῦ, queis,
γόµισον. Οὐδὲν γὰρ, Φφησὶν, ὠφεληθήσῃ ἀπὸ uw»
τοιρύτων ἐπιναιῶχ, ἀλλ ὅταν ὀχυρώσῃς αὐτὴν bd
πλίνθων ἀπτῶν, xaX δι’ ἑτέρων τῶν ὑπὲρ πλίνθων'
τηνιχαῦτα σὲ μὲν τὴν πόλιν τὸ τῶν πολεµίων oiyi-
ται Top, ἐμπρισθεῖσαν σὺν τοῖς οἰχήμαφι, wc ἃ
οἰκήτορας ἐξαναλώσει ῥομφαία, ᾿ ὥσπερ ἡ ἀφῃὶς ὃν-
πανᾷ τοὺς καρπούς. ἔρῃ ük βαρεῖᾳ πρὸς τὸ φεύ-

quando irrigata ipsi fuerint ala. Sive qued uj € yew, ὥσπερ à βροῦχοςι ὅταν βραχῷειν αὐτῷ à

gravis sis futura, muliisque instructa copiis, ausi-
liia undique accitis, ut bruchis innumerabilibus,
eopigrum tuarum causa :equipareris. Verum nihil
tibi commogapit. Tale e3t ergo quod subditur.

Multiplicare velut bruchus. lloc est, accerse adju-
tores et auxiliatores, nec paucas arma copias. Ic-
rídens auteni, veluti in superioribus, bxc dicit, Lu-
tum sunt legalia sacra, tanquam corporalia. Palea
est littera, fructum non habens. Ridet igitur Spi-
ritus hzc sibi vindlcantes administraniesque,
monDstrans ipsis, quod corporalibus quidem sacri-
licils iuserviant, qui tametsi alia Juxta litteram
accipiant, Spiritus tamen ignem fortiorem fore,
gíadiuimque verbi exterminaturum ipsos, quem οἱ
locuste quidem squat, celerem ob saltun) ejus,
quo modico vel temporis intervallo, super tolaui
aliquam terram dispergitur, perinde ac alio in loco
οὖν: Celeriter currei sermo ejus **. Quin etiam gra-
vis eris, inquit, nimirum tu scriba, hruchi in mo-
rem, ut non possis ad spiritualis contemplationis
altitudinem exsurgere, mentis tu: alis uvida vita
degravatis. Ubique deliciarum uomine male audiunt
Hicbrzi. Sic apud Paulum, ubi ait : Quorum deus

5 Pga], cxtzvi, 5.

πτερἆ (64). * "H, ὅτι Σὺ μὲν Bapeig vevíon, xdi
πολλὴ τῷ πλήθει, συμμάχους πάντοθεν τροσχελν
µένη, ὥστε βραύχῳ παρειχάξεσθαι τὸ πλᾶθο b»
αριθμήτῳ, &AX οὐδὲν ὠφεληθήσῃ. Τοιοῦτον δὲ τὸ
ἑπαγόμενον *

Π.ηθύνθηει ὡς βραῦχος, Ῥουτέφτι, Μεταχάµοαι
ἐπιχυύρους καὶ συμμάχους, xal γεναῦ εἰς viis.
Δ.αγελῶν Ob ταῦτά φησιν, ὡς καὶ ἀνωσέρω. Tini;
αἱ νομικαὶ ÜOuglat ὡς αωµατικαί ' ἄχυρο, 5
γράμμα, χαρπὸν οὐχ ἔχαν. Ἐπεγγελῇ οὖν ὁ [vespa
τοῖς ταυτα ἱπεριέπουαι, δεικνύον aüzolg, ὅτι αν
ταῖς σωματιχαῖς θυαίαις δουλεύωσι, xiv τ ἆλλα κοτ]
τὺ γράμμα ἑχδέχωνται, τὸ τοῦ Πνεύματος T
ἐπιχρατέστερον ἔσται, xal à ῥομφαίῃ τοῦ Μην
ἐξολοθρεύσει αὑτοὺς, ὃς xal ἀχρίδι παρέοικε, δὴ
τὸ ταχὺ αὐτοῦ πήδηµα, εἰς πᾶσαν τὴν Υὴν ἐξελθέ
τος bv ὀλίγῳ χρόνῳ, ὡς χαὶ ἀλλαχοῦ λέγει: E«
τάχους δραμεῖται ὁ «λόγος αὐτοῦ. Αλλά, καὶ be
pue, φησὶν, ἔσῃ, ὁ Γραμματεὺς, ὥστερ ΡΜ,
(ost μὴ πρὸς ὕψος πνευμφτικῆς θµµρίας ὀναστν»
δύνασθαι, ὡς εῶν νοητῶν σου πτερῶν τῷ ὑγρῷ PY
βεδαᾳρημένων. Πανταχοῦ γὰρ εἰς τρυφὲιν (85) διαδὲλ-
λονται οἱ 'Εδραῖοι, ὡς xa) παρὰ Παύλῳ " "Αχ 66x
ἡ κρω]ίᾳ, ᾽λλλὰ xq) tavi τῷ goose unit 18

Varie leelioneg et note.
fo Qus duobus asteriscis continentur, desiderantur in Cod. Veneta.

Tpeytv, Ced. Ven.

4t

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. — CAD. III.

104)

ἐμθῆναι tic τὸν Μηλὺν, Soutéótt, πατιδεῖν xal χατα- À vente? es *.. Ρ)ωίοτοὰ emtciivis cótpdris dhidton

σχέψασθαι τὸ οἰχεῖον σῶμα, ὅτι πηλός ἐστι. Τί οὖν
τὸν κηλὸν ὑπὲρ 4b» μαργαρίτην τυμᾶς; "Ánh 100
τοϊούῖθυ Αηλοῦ τῆς ἱλύος ἀνωχθεὶς 6 Aat, ηὐχα»
glow τῷ 6εῷ. ᾽Αλλὰ αἱ συμπἀτησόὀν, orat, τὰ
ἄχυρα, τὰ ἄπορπὰ ἔργα, ἃ χαταλαύσει (66) ὁ τὸ
πιύον τς διαχρίσεως ἔχιων Λόγος τοῦ θοᾳοῦ πυρὶ
ἀφθέφτῳ. Τότε xal τὸ πῦρ Δαταφάγεταί σε ζῥηλοῦν:
40; ὑπὲρ τὸῦ vép.lou χρἠματὰς εῆς φυχῆς σου, fiv οἳ
ἐχθροὶ ἄτιμον ὑποίησαν, Ἐπὰ Bb ἡ ἀλρῖς xot αὐτὴ
δύναµις τοῦ roo ἐστι μεγάλη, Xpress, δὲ, Θεοῦ
δύναµις, ὁ δὲ αὐτὸς xaX σοφία εἰς Χριστὸν ἄν σοι,
θεοπρεπῶς µάντοι νουῦντε, ἐχληφθείη fj ἀχρὶς, ὃς
ἰόθίει πάντα τὸν φιχοσώματον, χέχων * "Dori 064
ὁπίσω µου ἁἀκοουδθεῖν', ἁπαρνησᾶσθὼ ἑαυτὸν,

καὶ ἀρώέω ἐὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείεω S

μοι χαὶ πάλιν, 'H σὰρξ obs ὠφέλεῖ οὐδέ».
Kd! «5 θαυμάσης, εἰ ἀκρίδι τὸν Kopiov παραθάλ»
λοµεν, ὃς γε αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάξει σχώχηχα. Αλλὰ
αχὶ βαρυνθἠση, ὡς βροῦχος, φησί. Ὅταν yàp ὁ xa-
φαθὰς, ὡς ἡ σταγὼν fj στάζουσα ἐπὶ τὸν γῆν, ἔπι-
43v) τοῖς T'vepol; $60 πρὸς τὰ χαχὰ πούφως φερο-
Κένοσ- αηνικαῦτα βαρὺς γίνεται οὗτος xaX δυσχίνη-
*o; πρὺφ τὰς τοῦ σώματος ἡδονάς.

dicil ut iti Tutuiii conscendat, hoc est, dt ιὰδὰ-
tür afqué fferfendat proptium suam corpus, qutd
Jatet sit. Quid fgitut utum iriajore d&aín. niátgd-
παπι honore affücis ? Α tati linfosg coditó. éreplus
Dirtid géatia$ Deo bgit; Sed. éofichlea, itlcill; étfam
puleis; Ἀθέ cet. stérilid ορθή quim eotibarel Yeh:
tabrum dijsdiéstiuris hebefrt Του Det; iui
iheistinguibili. Tum et ipnis selantis super peotibsa
re aimo tus absumet te, qudm hostes ieebilerà
fecerütit, suoiue vidusrünt honoré. Qaia vero to-
edet ipsa etiam magna Dei e&t potentis; Christus
eetém potentia Dei est, et iden? sspientia, ad Ghrl-
Μα ή etiam, winime iplo intellecta, locaeta referri
(qtest : oi ppe quia ipse omnem eorporis volmpratibus
délkum cóhédens : Qui, Inquit, on! 947 ne
eoiitari; ebneget sésn.— ipse, tolldtgue crucem áuumm
et segaatur nie *''. Et iterum: Gdro nili. güidqitaimn
prodest *. Neque demireris, st locustus Christum
Bominutib d$quemirs, quandoquidem et ipse se ver-
metà nominet. Denique gtataberis ut b?uchus, íin-

fert, quaudo videlicet. (69) verDtny Evangelii de-

sceidend, guttam instar stillsbtis swper terram, in.
ciderit alis ejus, qui sd seelera, ád peccats levi

Volate ferri eonswevi!, tura. gravis fit We, nec ob sui pondes facie ad corporis voltpistég iransmo-

veri potes.

Bpobxoec ópymers, καὶ ἐξεπεεάσθη, xal ἑξή.λάερ
ée dvt&Aa6oc (67) d eopyuxtóe vov. Σὺ piv,
eaiv, bai wifc τοὺς δυμμάχους σου, ovp pixteuz
ὄνται. "APR ποχχὦν χωρῶν μὲν, quate, ὄπλήθυνας (68)
νομίουδά ty χαιρῷ Περισίάδεως ὠφεληθ]οτσόθαί ἐξ
αὐτῶν. Klkhv 6 σύμμίχτός οὗτος ἄχλος, ὁ abu payé
δύψ, βῥσῦχος ἄνοικρος ἐξεφάνη. ᾿Α0ρόον γὰρ ὤρμησε,
wai ἑξοτφεάσθή, xal ἀπεπήδησεν ὡς ἀντέλαδος, εἶδος
δὲ ἀχρῤίδο»ς 6 ἀνιέλαθος. Καὶ ὁ τῶν ἐθνῶν λαὺς βρούχῳ
ἑοικὼς, ἀφῆχε ταχέως τὴν πατρφαν ἀσέθειαν * χαὶ ὁ
προσήλυτος δὲ, ὁ συμμιγεὶς τοῖς Ἰουδαίοις, ἀπεπὴ-
δησεν At?» «fic vovit e Xd.

ος dxgphe &zi6e6nxvia ἐπὶ φρἀγμὸν &r. ἡμέρᾳ
πάγους ^ ὁ Jioc ἀνότειᾶε, καὶ ἀρήι]άτο, xal οὐκ
ἔγνω τὸν τόπον αὐτῆς. Καθάπερ, φησὶν, fj ἀχρὶς,
καὶ td «{οιαῦνα ἄλλα GG, ὁρόσου μὲν xdi πάχνης
ἐπιχθιμένης τοῖς πτεροῖς, ἐφιξάνεφ co, epa γμοῖς
καὶ τοῖς θάμνόι, ἀνακτῆναι μὴ. δυνάµενα' ἡλίου

Vgits. 10. Bruchus rinpetu facio ανο[αξίε, exsiliit
velut antelabus commistus. tui: Τα, inquit, muMi-
plicasti auxiliatores tuos, commistos, vel οοπ[ώ-
deratos tecum exsistentes. Α multis quidem locis
cotlegisti 2usilia, ab illis tibi, obsidionis tempore,
opem sperans. Áitamen commista illa turlia, ad-
jutrix. tbi, brwehus propalam. visa est. Confertim
densoque agmine, pernie] volatu vénit, et ενοῖα-
vit, desiliitque instar antelabi. Edi auterti anteiabus
locnstm species. Gentium populus brücho etiam
similis est, exéemplo a majoribus acceptám im-
pletatem missum faciens. Sie proselytus, cóm-
mistus Judsis, desiliit ab legal! errore.

Vgns. 17. Ut locusta que descendit. supor sepóm
in die glaciei. Sol ortus est, ac desiliit, nec agnovit
locum suum. Quemadmodum, inquit, locusta, cz-
teraque id genus volatilia, rore ac pruina eorum
alis superposita, sépibus insident atque fratioibes;
ut que volare neqdeant, sole autem esoríente,

δὲ ἀνατεέλαντὸς, καὶ ἅμα «fjv τε ὁρὀσὀν ἑχδακανή- p sbsumenteque rorem, ipsaque animalenia calefa-

cavytoc, xal αὐτὰ θάλφαντος, ἀναπετάνννσι dà
πτερὰ, καὶ εἰς ἄλχον µεταδαίνει τόπον * οὕτω xal ó
σύμγαχός σου ὄχλος, ἕως μὲν οὕπω πἀρεισἰν οἱ πο-
χόμνοε, προσμενεῖ οὖι ' ἐπειδὰν δὲ Exsivot προσθά:
λωσι, Ῥῃς οἰχείας φροντῖσει σωτηρίας, xdi σὲ ἀθοήθη-
30v χἀταλείψει. ᾿Ετέβαενε δὲ xal ἐπὶ τὸν φραγμὺν
«00 νόµου ἡ δύναμις τοῦ θεοῦ, καθαρμούς τινα; eu»

.ο Philipp. ny, 19. ? Matth. xvi, 24.

eiente, expandwnt alas, et in alium trsnémesnt
locum : hune i meduri auxilialrix tua. turba,
quandiu non prxsto sunt bestes, apud te' perma»
nent : quamprimum vero hostes ingruerint, pro-
prie illi saluti consulent, téque citra wilsni opem
derelinquent, Asccndeliat etiam super sepein legis
potertia Dei, purifitationes quasdew| corporales

38 Joan. vi, 64.

ναύς lectióres et notes.

(66) ΣῬυγχαταχαύσει, Cod. Bav.
(67) ᾿᾽Ατιέλαγον, ita et paulo inferius, Ced. Ven.
(68) Desiderantur in Cod. Ven. verba μὲν, φησὶν,

ἐἑπλήθυνας.
(69) Quando is, qui descendit, gutta instar, ctc. Sic
Graca sonant.

1013

THEOPHYLACTI BULCGARLE ARCHIEP.

IMt

perficiens, et mira signa operans, usque duit dies Α ματικοὺς τελοῦσα, xal θαύματα ἐνεργοῦσα, ἄῃρι:

erat glaciei, hoc est, donec regnaret peccati ex
Adamo contracti. hiems, Quaudo vero sccundus
Adam peccati expers, Sol justitix exsistens, ortua
est, desiliit divina potentia ex legali &epe, osten-
dens ipsam infrmam esse, ut qua mon possit
m3jadam facere couscientiam, transiitque ad (idem
quae posset justi(ieare, nec ulterius cognovit locum
ejus8, quem antea oceuparit, legis. Possunt et aliter
hac omnia intelligi, .veluti ei Deus ad corporis
servum dicat : Eia deliciis stude justa voluntatem
tnam; volutare in luto, opera paleam redolentia
facito; verum quid sequetur tandem? Ignis absu-
met te, gladiusque te disperdet, Verbum videlicet
judicans cupiditates et cogitationes cordis, quod
vatiocinationes explorans, cuncta Φζ8 dissecabit,
el alia quidem ad dextram, alia vero ad sinistram
eollocabit, quando eneraberis pondere peccatorum,
instar. bruchi a pruina detenti vietique, ad de-
fensionem non iransmeare valens. (70) Dein pec-
eator haud desperans hic dieit, quod commista ex
ox»nis generis afflictionibus ratiocinatio tua, evo-
labit denuo, si modo velis, tanquam brucbhus ,
soluto errorc. Porro locusta qu» in te cst, sive
verbi Dei potentia, ascendens jam nunc, acquiescens
in sepi, hoc est in peccatis (sepes enim sunt illa
dissociantia nos, ut szpe dixiuus, a Deo) desiliet
ab hac sepi, ubi a Christo calefacta fuerit.

γω ipsis. Veluti compatiens, luget Ninevitarum
guxili3. Vae, inquiens. il'is, qualia quantaque pa-
tentare, Ve] tanquam inisetatione tactus, luec 3it,
quod socii isti vocali. periculorum coummmnicamn in
rebus bellicis, prodiderint, cos, a quibus aceiti
esseul, curantes qua ad suam securitatem. per-
Lnerent, ae proplerea terga fuge dantes.

Vgns. .48. Deormitaverunt pastores iui. Moc est,
reges tui e satrap:e (tui. in soporem delapsi sunt,
id est. in dissalutionem prioris suz potentie : vel
in ipsam mortem ceciderunt, in pralio interfecti.

Rex Asayriorum sopivit potentes (08. Cyrum
jetelligit Assyrium, ut qui ab Assyriis et ipse do-
ductus δὲ. Etenim. Persas. Assyriorum esse sur-
culos, et ab iis originem ducere aiunt. li'e, inquit,
sopivit potentes Ninevi, in supra inemoratam
somnum eos inducens. Pastores Syntgogie, sacer-
dotes et reliqui principes sunt, quos dorinitantes
pre issania, qua eost:a. Dominum. laborabant,
&opivit mentalis i-le Assyrius, dormientes somnum
asd animad mortem. Quinetism de unoquovis mor-
talium hoc loeum habet, quod quando in soporem
cu:locati fuerint pastores nostri, nature nimirum

οὗ ἡμέρα ἣν τοῦ πάγους, couváativ, ἄχρις οὗ ἑχρά-

τειό τῆς ἐξ ᾿Αδὰμ ἁμαρτίας χειμών. Ἐπεὶ ὃὶ ὁ δε:-
τερος ἀναμάρτητος Αδὰμ, ἦλιος ὢ, τῆς διχαιοσύνης,
ἀνέτειλεν, ἀπεπήῄδησεν ἡ θεία δύναμις &x τοῦ νοµι-
xou φραγμοῦ, δείξασα αὐτὸν ἀνίοχνρον, καὶ μὴ ὁν-
νάμµενον χατὰ συνείδησιν χαθαρίσαι, xal µετέδη ἐπὶ
την πίστιν, ὡς δυναμένην διχαιῶσαι, xaX οὐχέτι
ἔγνω τὸν πρώην ὄντα τόπον αὐτῆς, τὸν vóyov. Ἔστι
μέντοι xal ἑτέρως ἐχ)λαθεῖν ταῦτα πάντα, ὡσανεὶ
τοῦ Θεοῦ λέγοντος πρὸς τὸν τοῦ σώματος ὅουλον '
Ἔστω, χατατρύφησον τῶν θελημάτων σου’ τῷ
πηλῷ ἐγχυλίσθητι * ἔργασαι τὰς ἀχυρώδεις πράξεις.
Elta t£; Τὸ τελευταῖον tup χαταμἀγεταί σε, ali
ῥομφαία ἐξολοθραύσει os, 6 Λόγος 6 χριτιχὸς ἐνθυμῖ-
6εων xal ἐννοιῶν καρδίας, ὃς τότε τοὺς λογισμοὺ:
ἑξετάσας, διχ»τοµέσει πάντα" xal τὰ μὲν τοῖς ὃξ-
ξιοῖς, τὰ δὲ τοῖς ἁρ'στεροῖς συντάξει, ὅτε χαὶ fa.
ρυνθέση ὑπὸ τοῦ φόρτου τῶν ἁμαρτιῶν, δίχην βρού-
χου, ὑπὸ πάχνης χρατουμένου, μὴ δυνάµενος εἰς ἀτν-
λογίαν μµεταθῆναι. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἁμαρτάνων ἐνταῦθα,
οὖχ ἀπογνωστέως, ᾧποὶ», ὅτι Ὁ σύμμιχτος vov ἐκ
ταντοδαπῶν παθῶν λογισμός σου, ἑκκετάσει πόλιν,
εἴπερ θελήσεις, ὥσπερ βροῦχος, τῆς πλάνης (74)
λυθείσης. Καὶ ἡ ἐν σοὶ (73) ἀκρὶς, τοι, ἡ τοῦ λό-
γου (16) Σύναμις, fj ἐπιδαίνουσα vov xat ἑπαναπαυθ-
µένη τῷ φραγμῶ, τουτέατι ταῖς ἁμαρτίαις (φραγμὸς
γάρ εἶσιν αὗται, ὡς πολλάκις εἴπομεν, δ.ιστῶσα
ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ), ἀποπηδήαει ἁπὸ τοῦ φρατμοὺ
τούτου, ἐπειδὰν ὑπὸ τοῦ ἡλίου Χριστοῦ θαλφθῇ.
Oval αὐτοῖς. Ὥσπερ συµπάσχων, θρηνεῖ τοὺς της
Ν:νευῖ συυµάχους, xal φταιν * 0ὐαὶ αὐτοῖς, oia πεί-
σούται ! καὶ ὡς σγΣτλιάζων, ὄτεσύμμαχοι χληθέντες,
προῦδωγαν τοὺς χαλέσαντας, τοῦ καθ αὑτοὺς ἆσφα-
λοῦς φροντίσαντες, καὶ διὰ τοῦτο ἁποφυγόντες.

᾿Ε,ύσταξαν οἱ ποψιένες σου. Τουτέστιν, d
βασιλεῖς σου xat οἱ σατρἀάπαι σου εἰς ὕπνον ἔπεσον,
τουτέστιν, slg ἔκλυσιν τῆς προτέρας αὐτῶν bv)
µεως ^ 7) xaX εἰς αὐτὸν τὸν θάνατον, ἓν τῷ πολέμῳ
ἀναιρεθέντες.

Βασιλεὺς 'Aacvplur- ἑχοίμισε τοὺς δυνόστας
σου. Tóv Küpov λέγει ᾿Ασσύριον, ὡς Ex τῶν "Às-

D συρίων καὶ αὐτὸν χαταγόμενον. Καὶ yàp τοὺς Πέρ-
- ea, ἀποσπάδας τῶν ᾿Ασδονρίων εἶναί φασιν. θὗτος

οὖν, φησ’ν, kxolp:os τοὺς δυνάστας τῆς Ν.νευ], εἰν
τὸν ἄνω λεγβέντα Üxvov αὐτοὺς χαταγαγὠν. Ποιαέ-
νες τῆς δυναγωγῆς, οἱ ἱερεῖς xal οἱ λοιποὶ ἄργχοντες,
οὓς νυστάξαντας ἀπὸ τοῦ µεθυσαθτναι τῇ τοῦ Κυρίο
µανίᾳ, ἑχοίμισεν ὁ νοητὸς ᾿Ασσύριος, ὑπνώσαντας
ὕπνον εἰς θάνατον ψυχικόν. Καὶ ἐπὶ παντὸς δὲ ἀνθρώ-
που. ὅταν νυστάξουαιν οἱ ποιμένες ἡμῶν, Ó τε φυσι-
xh; νόμος, xal ὁ διδασκαλιχὺς λόγος, τότε ἡμᾶς χο!-

Variae lectiones et noto.

10) Aliter Graeca. verha. sonant: quoniam tero
qui peccat in lioc mundo, desperare non. debet, ἰά-
£irco vales dicit, etc.

(71) Πάχνης, Cod. Ven.
(733. "Ev σαρκ), in carne, Cod. Ven.
(10) Aoyispo2, Cod. Ven.

1015

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM . — CAP. ΠΠ,

1046

μίζει ὁ Ασσαύριος, ὃν fj ἡμετέρα βασιλεία ῥάθνμον A lex et doctrine verbum, tum nos in soporem eliam

ποιεῖ (74), δοῦλον ὄντα xoX ἁποστάτην.

Απῆρεν ὁ .Ίαός σου ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ οὐκ ἦν ἐχδε-
χήµενος. Τῶν ἀρχόντων aos, φησὶ, xal σατραπῶν
ἁπολωλότων, ὁ λοιπὸς λαὸς εἰς φυγΏν τοαπεὶς, ἐπὶ τὰ
57" ἀνέδραμε, καὶ οὖκ ἣν ὁ ἀνακόπτων αὐτοὺς, xal
ἰσ.ὧν ἀπὸ τῆς φυγΏς * ἀλλ᾽ ἀεὶ προσωτέρω ἔφευγον *
Ἡ ὁ συνάγων αὐτοὺς ἁπλ τῆς φυγῆς. Οὕτως γὰρ ol
λοιποὶ ἡρμήνευσαν. Καὶ ὁ λἀὸς δὲ τῶν ᾿Ἑθρείων,
ἐπὶ τὰ τοὺς γοητοὺς θΏρας ἔχοντα ὄρη ἀναδραμὼν,
obx ἔχει τὸν δεχόµενον, xal ἱστῶντα αὑτοῦ τὴν πἹά-
vnv. Πῶς γὰρ δέξεται αὐτὸν ὁ εἰπών' Ἀποσώμαί σε
τοῦ μὴ ἱερατεύειν por; ᾽Αλλὰ καὶ 6 ἁμαρτάνων,
ὅταν ἀναθῇ ἐπὶ τὰ ὕρη τῆς ὑψηλοφροσύνης, ὡς μὴ
οἵεσθαι ἁμαρτάνειν, οὐκ ἔχει τὸν ἐκδεχόμενον αὐτὸν
6; µετανρῇσαντα. Πῶς γὰρ µετανοῄσει ὁ μὴ οἱόμε-
vog ἁμαρτάνειν, φλεγμαίνων (75) τῇ οἱήει, xal
τῷ τῆς καρδίας οἰδαίνοντι ὄγχῳ; ὡς xai τὰ ἑξῆς
δτλο[.
sese haudquaquam peccare arbitretur ?), ardens
ac sequentia planum faciunt.

Ovx Éatiww ἴασις τῇ συγτριδῇ σου, épAéypat-
νόν (70) ἡ zAnyü σου. Ἐκ μεταφορᾶς τῶν ἀπὸ
Ὄψους μεγάλου χαταπεσόντων, καὶ (77) συντριθέν-
των 1] πόδας, 1 χεῖρας, f) χεφαλὴν, ἁνιάτως φλεγμαι-
νόντων, εἴρηται ταῦτα. Ἔπεσες Υὰρ, qnot, xal av,
ἀπὸ Όψφους μεγάλου, τῆς προτέρας δυνάµεως xai
δόξης, xal συνετρίθησαν τὰ χαιριώτατά cou, οἱ Ba-
σιλεῖς xal οἱ σατράπα:. xal fj πηγῆ σον ἐφλέγμανε»,
ὄγχον μἐγαν σχοῦσα xal πύρωσιν ἀπὺ Όλος πολλῖς,
Ὅσον γὰρ ἦσθα πλουσία, τοσοῦτον ἡ φλεγμονὴ τῆς
ὀδύνης σφοδροτέρα. Aib (78) ἴασις οὐκ ἔστιυ, οὐδὲ
αναχτηθήσῃ (19), xa την προτέραν εὔχλειαν xal
εὐσθένειαν ἀναλήγῃ. Αλλά χαὶ ἡ Συναγωγῆ συντρ:-
6:ica, xai τὸν ναὺν χαὶ τὴν πόλιν ἀφαιρεθεῖσα,

ἀν.άτως ἔγει, καὶ οὐχ ἐπανακληθήσεται, κἂν πλανω- .

µένη, ἑλπίση τὴν ἑπανάχλησιν. 'H γὰρ πληγὴη, ἣν
ἐπλήγη, φλεγμονὴν εἶχεν. Ὕλη δὲ τῆς φλεγμονῆς
ταύτης, ἡ θεοχτονία, πολλὴ οὖσα xaX µεγάλη.

delabi facit Assyrius ille, quem regnum nostrum
strenuum efficit, cuni servus sit atque desortor.
Abiil populus tuus super montes, et non erat qui
exciperet. Principibus ct satrapis pereuntibus, re-
liquus populus ad fugam conversis, super tinonteg
cucurrit, nec erat qui remoraretur 605, vel sistere
eos gradum, ne porro fugerent, faceret : czeterum
semper ulterius fugiebaut : vel, non erat qui eos à
fuga colligeret susciperetque. Sie enim reliqui
intzrpretati sunt. Populus etiam Hebrazotum, ad
montes, mentales [eras continentes procurrens,
non invenit qui recipiat eum, vel errorem cjus
sistat. Qui enim recipiat eum, cum ἀῑτογίί : Zle-
pellam te, ne fungaris sacerdotio mihi ** ? Deinda

D OQ A9 peccator ubi ascenderit ad monies arrogan-

tz», elationisve, eoque pervenerit, ul 60569 ne
peccare quidem existimet, non habet qui ipsum
resipiscentem suscipiat (quoinodo enim resipiscat,
quomodo meliorem animi sententiam induat, qui

fastu, intumescenteque cordis «elatione, perindc

Vgns. 19. Non est sauatio contritioni tu, ardebai
plaga tua. Per metaphoram, ab excelso admedum
loco decidentium, et coutritorum, ideoque imine-
dicabiliter zestuantium, ο sunt dicta. Decidisti
enim, inquit, ct tu ab ingenti altitudine prioris
potentiz tuz et gloriz : collisique sunt et contriti,
commodissima tua, reges dico et satrapm : plaga
οἱ vulnus tuum inflammatuiw est, tumorem ingen-
tem prz se ferens, et incensionem ab materie
multa. Quanto euim opulentior fuisti, tanto nune
inflammatio astusque doloris vehementior : quo-
circa non est sanitas, neque curatio porro, neque
quisquam de tua tam adversa fortuna conquerens
tui miserebitur, neque priorem celebritatem οἱ
fortitudinem | recuperabis. Synagoga etiam con-
trita, temploeturbespoliata, nullam jam medicinam
admittit : neque amplius denuo ad pristinum sta- .
tum revocabDitur, eliamsi errans, revocationem

sui tandem, assumptionemque speret, Plaga enim, qua percussa est, inflammationem nacta est. Ma-
teries autem iuflammationis hujas est Domini interfectío, multa et magna exsistens.

Πάντες ol ἀχούσαντες τὴν áryeAiav cov, xpo-
τήσουσι yeipac ἐπὶ σέ’ διότι éxl.civa οὐκ ἑπη.]-
Qev ἡ κακία σου διὰ παντός; Οἱ ἀκούσαντες, qno,
την περὶ σοῦ ἀγγελίαν, πῶς συνετρίόης, καὶ τί
πέπονθας, ἀναμνησθέντες τῶν παρὰ σοῦ cl; αὐτοὺς
Ὑενομένων, χροτῄσουσι χεῖρας ἐπὶ σὲ, εὑφραινόμενοι
τῇ σῇ χαχώσει. Καὶ γὰρ ἡ χαχία σου ἐπὶ πάντας
110s, χαὶ πάντσς ἕῆλιθες οὐ κατὰ τόνδε, ?| τόνδε

39 Osee rv, 6.

Omnes qui audierint hanc de te famam, plaudent
manibus super (e. Quem enim non accessit afflictio
tua semper ? Àudientes, inquit, qua de te passim
divulgantur, quomodo sis contrita, quidve sis per-

p Pessa, recordati mala, quie abs te acceperint,

plaudent manibus super te, gaudentes propter
afflictionem tuam. Nam tta anteliae malitia super
omnes venit, neminemque non conturbasti. Non

Varie lectiones οἱ nota.

(74) "Ov fj ἡμετέρα ῥᾳθυμία βασιλέα ποιεῖ, quem
desidia nostra regem facit, God. Ven.

(15) Αλλά φλεγµαίνων, Cod. Ven.

16) Ἐφλέγμανεν. Cod. Ven.

στ Quibus propterea (rangantur vel ρεάεδ, vel
manus, vel caput, ideoque insanabili laborent estu,

είο., Ex Cod. Ven. et Bav.

(78) Propterea curatio non est, reque recipieris,
neque priorem celebritatem, eic. Sic habent graeca
verba.

(79) Legendum fortasse ἀνακληθήσῃ vel ἑπανα-
xAn0f,sr.

1041

THEOPHYLACTI BULGARUS ARCHIEP.

148

hoc tantum, vel illo tempore, sed semper. Quanto Α τὺν χαιρὸν, ἀλλὰ διὰ παντός. "Oqu γὰρ εὐημέρεις

enim majore felicitate, letfioreque rerum successu
fruebare, tanto acerbiorem et acriorem subditis
tuis te exhibebas, iisque impendebas. πο omnes
principes audientes, cogilemus Deum judicem,
nostri in subjectos nobis affectus dispositionisque,
ástare : velleque, ut nos monsueti simus erga ob-
temperantes nobis, ut adeo nihil asperi illis in-
jJungamus, quod vires illorum ferre nequeant :
quin potius quando res tales aliis injungendas,
etiamsi ipsis impossibiles sint, dixerimus illis
congruere, metuamus Dei longanimitatem. Nec
enim quod sibi talia placeant, conticescit, verum
ut. sinat nos ostendere, adeoque proferre in medium
nostraw voluntatem atque consilium, Hinc est
maxime trepidandunm, ut ne plaga incurabill per-
cussi, velut Ninevi, discamus ipsi 5 (/) a nobis
quantum sit malum, amarulentia, severitasqüe, ac
multos deinde sortiamur, afflictionibus nostris sese
eblectantes, quos nos prosperitatis nostrz tem-
poribas nunquam non cruciantes, ceu divini ju-
dicit obliti, deeipiebamur : cum tamen judicium
illud Dei perpetuo excubias agens, dormitet
quidom prepter bonitatem ac mansuetudinem suam.
Atqui bene dirigat, bonaque et mansueta reddat,
eunotorum prinoipum et magistrateum corda,

χαὶ εὐτύχεις, τοσούτῳ σφοδρότερον xal πικρότερον
τοῖς ὑπὸ χεῖρα ἐπέχεισο. Ταῦτα πάντες ἄρχοντες
ἀχούοντες, ἑννοῶμεν, ὅτι χριτὴς τῆς ἡμετέρας πρὺς
τοὺς ἀρχομένους διαθέσεως ἑἐφέστηχεν ὁ θεὸς, xal
βούλεται ἡμᾶς πραεῖς εἶναι τοῖς ὑπηκόοις, μηδὲν
πιχρὺν ἐπιτάττοντας, χαὶ τὴν αὑτῶν ὑπερθαῖνον
δύναμιν’ καὶ μᾶλλον ὅτε χατὰ ῥοῦν (80) ἡμῖν τὰ
πράγµατα φἑρεται, φοθώμεθα τὸ τοῦ Κριτοῦ μµαχρή-
θυµον. Οὐ yàp ὣς ἀρεσχόμενος σιωπᾷἡ ἁλλ᾽ ἑῶν
ἡμᾶς ὅλην δεῖξαι την ἡμετέραν προαίρεσιν, ὃ μά-
λιστα φοθητέον, ἵνα μὴ πληγὴν πληγέντες áviatoy,
ὡς ἡ Νινευ], µάθωμέν τε αὐτοὶ ἀφ᾿ ἑαυτῶν, ὅσον
x1xÓv ἐστιν d πικρία, xa πολλοὺς ὕστερον σχῶμεν
τοὺς ἐφηδομένους ταῖς ἡμετέραις καχώσεσιν, οὓς
ἡμεῖς ἐν τοῖς τῆς αὐτυχίας χαιροῖς διὰ παντὸς θλί-
θοντες, ὡς τὴν θείαν χρίσιν λαθόντες ἠἡπατώμεῦα,
ἡ ἀεὶ γρηγοροῦσα, νυττάξδει διὰ τὴν χρηστότητα.
"AX" ἀγαθύναι τὰς πάντων ἀρχόντων καρδίας ὁ &va-
θὸς Κύριος, xal δῴη αὐτοῖς Ev χρηστότητι διεξάγειν
τοὺς πιστευθέντας αὑτοῖς, ἵνα xa ἐνταῦθα τῆς αὐτοῦ
χρηστότητος ἀπολαύσαντες, xal μηδενὸς τῶν πι
χραινόντων γευσάµενοι, ἔτι xat τῆς ἐν οὑρανῷ }λυ-
χύτητος χατατρυφἠσαιεν (80), ὃς ἐστι γ)υκασμὺς
xai ὅλος ἐπιθυμία: ᾧ f| δόξα σὺν τῷ Ματρὶ, xai
ἁγίῳ Πνεύματι, elg τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμὴν.

bouns Bominus, donetque ipsis hic per mansuetudinem gubernare sibt conoreditos, ut híc ejus
$ruentes benitate, nuHa juxta amaritudine degustata, posthac celestibus e dulcibus delicias
peseipiant, qui- est ipse dulcedo, totusque desiderium, resque fiifefibus unice expetenda, eui gloria
wma qum Patre, et saneto Spiritu in secula seculorum. Amen.

Maum, si quispiam interpretetur, valet. consola- C ὙΝαοὺύμ ἑρμηνεύεταν zapdx.tnoic. Οὗτος f» ἀπὸ

tionem. Hic oriundus erat ab Helcasai trans Jor-
danem aJ Bigabri, ex tribu Simeon. Post Jonam
hic vates signum dedit, ab aquis dulcibus et igni
interitufam urbem Ninevi, quod et contigit. Am-

biens enim ipsam palus, motu quodam eam de-

mersit. Ignis item e deserto adveniens, altiorem

ejus partem incendit. Mortuus est autem in pace,

In terra sua.

Ἑλκασαϊ, πέραν τοῦ Ἰορδάνου, εἰς Βιγαδρὶ (82), tx
φυλῆς Συμεών. Οὗτος μετὰ τὸν Ἰωνᾶν τέρας ἴδω-
γεν, ὅτι ἀπὸ ὑδάτων γλυχέων καὶ πυρὸς ἀπηλεῖται
Νινευῖ, ὅ χαὶ γέγονεν. Ἡ γὰρ περιέχουσα αὐτὴν
λίμνη, κατέχλυσεν αὐτὴν ἓν δεισμῷ, xal πῦρ Ex τῆς
ἐρὴμου ἐπελθὸν, τὸ ὑψηλότερόν αὐτῆς µέρος ἓν-

' £npnotv. Απέθανε δὲ ἓν εἰρένῃ, xot ἑτάφη ἐν τῇ r1

αὐτοῦ.

Variee leetiones et note.

(50) Καταῤῥῶν, Cod. Yen. Sed legendam for-
tasse κατὰ vouv, ut sensus sit: Masime vero cum.
ad voluntatem nostram res fluunt, timeamus judicis

ir C et » Coi, Y
(B1) Kav21pu9fom l Ven.
(82) Βιγαρὶ, Bigari, Cod. Ven.,

1949 EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH/EAM.

--- ου,

TOY ΑΥΤΟΥ

ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYAFAPIAE

ΕΞΗΡΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΙΧΛΙΑΝ.

EJUSDEM

THEOPHYLACTI

ARCHIEPISCOPI. BULGARLE

EXPOSITIO IN MICHJEAM PROPHETAM.

Cor Eatipa ihterpretatione notisque Antonii Bongiovanni.

ΥΠΟΘΕΣΙΣ.

Zxonb; μὲν εἷς πᾶσι vol; θείοις προφήταις, dy
βελτίωσες τῶν ἀκρηατῶν, πρός t: θεογνωσίαν ῥὁδ-
ηγουµένων, xai πρὸς βίον σπονδαῖον. Πολλοὶ δὲ
γεγόνααιν οἱ προφῆται, xat συνεχρόνισαν δὲ ἀλλη-
λοις τινὲς, οὐ περιττῶς, οὐδὲ µάτην * ἀλλὰ τοῦ θεοῦ
Ou πλειόνων στοµάτων προσμαρτνρουµένου τὸν λαὺν,
ὡς εἰ μὴ} ἀποσταῖεν τῶν εἰδώλων, xaX βιοῦν ὀρθῶς
ἕλοιντο, αὐτοὶ καθ’ ἑαυτῶν ἐπισπάσωνται τὰ xaxd,
καὶ ἀναίτιος αὐτὸς ἔστχα.. "Iva οὖν τοὺς τοσούτους
χήρυχας κχαταιδεσθῶσι, τὰ αχυθρωπὰ xai φοθερὰ
προαγγέλλοντας, xal διὰ- τούτων. ἐκφοδθοῦντας, καὶ
ἁπόσχωνται τῆς πονηρᾶς συνηθείας οἱ τέως ἀνάλγη-
τοι, xGV πεπωρυµένοι, τούτου ἕνεχεν ἀποστέλλει
πολλοὺς προφήτας, Οὕτω ποιοῦσι xo ἱατροὶ, c.t;

951 ARGUMENTUM.

Unum divi proghetze omnes finem spectant, au-
ditorum emendationem, qua fit, ut hi Dei cogni-
tione perfusi, ad bonam honestamque vitam du-
cantur. Multi vero fuere divini vates, et ex his
nonnulli: floruerunt iisdem temporibus, idque non
2b re neque frustra; quippe Deus horum muhipliei
ore futurum predixit, ut, ni relicto idolorum
cultu, pie recteque illi viverent, calamitates in
semetipsos arcessereént, testatus se harum calfami-
tatum nmininte fófe auctorem. Ut ergo tàm mel.
tes reformidarent precones, acerba et herrenda
prenmunüdanites, incaiüeutesque proplepea metam
9S9. Mquc tervozeni ; simul ut a prava. coniste-
tudine desisterent, qui ad ca usque tempora stw-

χαλεπώτορα νοσοῦσι διὰ πλειόνων βοηθοῦντες qag- D pidi faeraue σι ebdursti : propteres comphires

µάκων * οὕτω xal τοῖς παιδίοις πολλοὺς ἐφιατῶμεν

παιδευτὰς xal νουθετητάς. Καὶ ὁ &và χεῖρας ἡμῖν.

τοίνυν ἅχιος Μιχαίας προφήτης ἀπέσταλται ταῖς τε
την Ἱερουσαλὴμ κατοιχούσαις δυσὶ φυλαῖς, xai ταῖς
ἐν Σαμαρείᾳ δέκα, αἰτιώμανος ταῦτα, ἃ καὶ Ἰωὴλ,
καὶ ᾽Αμὼς, χαὶ Ὠσπέ͵ xai γὰρ σχεδόν τι σύγχρονος
ἦν, οἱ χαλ σμιχρῷ τινι προὔλαθον. ἐχεῖνοι, ἐν jj

Ονίω βασιλείᾳ τῆς προφητείας ἀρξάμενοι. Οδίας

δὶ πατ]ρ ἣν τοῦ Ἰωάθαμ, bg! οὗ προφητεύει ὁ Μι-
χαίας οὗτος. Προφημαένευ δὲ τὴν sod. Σιοτῆρος x&p-
ουσίαν, 79 μὲν συνοσχίασµένος, ci) δὲ χαὶ ἀριδη-
λότερον * οἰχοδομεῖ δὲ χαὶ πρὸς ἠθιχὴν πολιτείαν.
Ζητήσεις δὲ, εἶ οὗτος ἣν Μιχαίας ὁ προφητεύσας τῷ
Ἁχαὰό τὰ συρδησόµενα αὐτῷ xaxà, xaX ποταχθεὶς
ἐπὶ σιαγόνα ὑπὺ τοῦ προφήσον. Σεδεχίου.. Ei γὰρ αὖ-
τος ἐχεῖνος fv, πῶς ἐπὶ Ἰωάθαμ γἐγραπτοι προφη-
τεύειν 5 πολλοῖς γὰρ ἔτεσιν ὕστερύς ἔστιν Ἰωάθαμ

misi vates. ]ta faciunt e$ medici, qui graviore
morbo laborantibus, plura per imediesmenta opi-
tulari conantur. Ka et pueris preficere solemos
multos przceptores, rectoresque multos. Ti&que et
qui prst maribus nobis cst sanetus Miciieas vates,
uiissus. esi duabus Hiemusalem: li2bitantibus tribu-
bus, decemque reifquis, qua Samarie' degebant,
ub e» criminaretur, qwe οἱ Joet, et Amos, et Oseos

reprehenderant. Eodem enim fere tempere vixit ;-

fere, ibquam; Aam ik peviutum Miehwanr proeces-

sepunt, cum; sub Osix vetehisre cóperint, 01106.
vero paier erat Joatham, quo rerum potiente, oraà- .

cula sua edidit noster bic vates Michzas. Hic
Hsque pfedicit futurum Salvatoris adventum,
modo subóbstaris, modo. perapicais verbis, idem-
que siet ad morem disciplinam Institait. Qweres,
num hic sit idem ille Michzas, qui futuras Achabo

-- mon. aon Se di --ᾱ Re m e Rs es

1051

THEOPHYLACTI BULGARUE ΛΗΟΠΙΕΟ,

1953

calamitates denuntiavit, cui propterea in genas A τοῦ ᾿Αχαάδ. "H οὖν οὐχ 6 a5tó; ἐστι», f 6 αὐτὸς

a:apai impegit propheta Sedecias. Etenim si hic
idem essct, atque ille, quomodo scriptum est, eum
sub Joatham imperio fulsse vaticinatum? multo
enim post Achahum floruit Joatham. Vel igitur
idem non est, vel idem omnino (quoniam hoc vi-
detur εἰ sacro Cypri prasuli (82) Epiphanio , qui
in Hebr:eorum , unde originem traxit, historiis diu

multumque versatus es!) qni primum ore tenus duntaxat,

deinde vero sub Joatham

μὲν, ἔπεὶ χαὶ τῷ Künpou Ἐπιφανίῳ τοῦτο δοχεῖ,
ἐμμελέστατα τοῖς τῶν Ἑδραίων, ἓξ ὧν vol Eo,
ἐμμελετήσαντι' ἀγράφως δὲ πρότερον προφητεύσας
ἐπὶ "Ayax6 , ὕστερον ἔγγραφον προφητείαν ἐπὶ
Ἰωάθαμ ποιεῖσθαι fpExto* ὥστε κατὰ τὸ ἐγγράφως
προφητεῦσαι, ὑστερίζειν τοῦτον τῶν ῥηθέντων προ-
φητῶν, οὐχ ἁπλὼῶς κατὰ τὸν τῆς ζωῖς χρόνον.

imperante Achabo, fuerit valicinatus,

imperio scriptis orachla sus tradiderit. Quare sj spectetur tempus, quo

scriptis consignata oracula lc edi'a sunt, posterior profecto est Michzas vatibus superius com:
memoratis; non item, si simpliciter vit:e tempus coausideretur.

253 CAPUT PRIMUM.

Vens. 1. Verbum Domini, quod factum est ad
Michcam. Attentum reddit auditorem, quasi dicat :
Ne putes meum hunc sermonem esse, sed supremi
rerum omnium Domini. Qoam ob rem attendere
te diligenter oportet, aniiiumque ad. aud'endinin
adjicere. Dominus est, qui loquitur, qui se verbaque
$ua contemnenten punire pote-t. Si autem Dominus
Spiritus est; vide, quemadmodum propheta. nog
ad ea qux? mox dicentur, spiritali quadam rstione
percipienda cohortetur. Ne litteram atendas, ait;
sed tanquam a divino Spiritu prolatum sermonem
excipias ea, quw dieeuda sunt, in concisum ser-
monem redacta, de quo lsaias : Sermonem brevia-
(um faciet Dominus, Si enim corde cre 'ideris, εί
ore (atearis Dominum Jesum, salvus. eris **. Quo-
"iam autem Michzas idem sonat, atque fimilíatio,
vel humiliatus, consideres oportet, lioc loco sigui-
fari Dei Verbum, quod oatum οδί ex muliere,
eujus anima Dominum magnifirat, quia. respexit
humilitatem ancilla. suz *'* (que verba non liec
modo mulier dieit, sed universi humani generis
natura) et deposuit potentes de sede, et exaltavit
humiles *. Quaudoquidem autem cor. contritum
el humiliatum Deus non. despicit **, et ad. omnes
qui sese lhumiliant, fit Dei verbum, quo sua eos
gratia donat, tum eapieptia et intelligentia mentenr
replet, simulque iis revelat, quie prudentibus atque
sapientibus celata esse voluit, Si eorpus tuum [εις
miliasti per virtutia exercitationem, illird castigans
redigensque in servitutem; excipe el verbüm,
quod contemplafftis mantis cst. Obeso enim et
effeminato qui et cum vivit mortuus est, haud flt
tale verbuin,

Filium Morathi. Alii llebraici textus interpretes,
cum Moraihitem reddiderint, innuere volunt, non
hoiminein eo nomine prophetze patrem nobis intel-
lgendunm esse, &ed locum, unde propheta ipse suam
traxit originem.

ln diebus Joatham, et Achaz, et Εγεοία. Haud
frustra recenset Michseas reges, quorum sub im-

9 ρα. x, 25; Rom. x, 9. " Luc. r, 46,47.

'! [bid. 52.

ο ΚΕΦΑΛΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

Λόγος Κυρίουι ὃς ἐγένετο πρὸς Miyalay. El;
B προσοχὴν ἐπιστρέφε: τὸν ἀχροατὴν, μονονουχὴ τοῦτο
λέγων Mh οἱηθῆς ἐ,κοῦ τὸν λύγον εἶναι, ἀλλὰ τοῦ
πάντων Κυρίου. "στε δεῖ σε νήφειν, xat προσεχτι-
χώὠτᾶρον kzojttv. Κυριός ἐστιν, ἐςουσίαν ἔχων, dy.
νάµενος χολάςειν τὸν χαταρρονητήν. Ei δὲ ὁ Κύριος
τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ὅρα, ὅτι διεγείρει ἡμᾶς zviopa-
σιχῶς ἀκούειν τῶν μαελλόντων λεχθῆνα.. Mb ἑνατο-
µείνηῃς, qnot, τῷ γράμματι, à ὡς Πνεύματος X.
Υὸν ἐκλέκου τὰ ῥηθ ἠσήμενα, εἰς ἕνα λόγον τὰ πάντα
αυγκεφαλαιούμενα, περὶ οὗ xa 'Ησαῖας εἶπεν, ὅτι
Aóyor συντετμημιένο» ποιήσει Πύριος ἐπὶ τῆς.--
ΟΕὰν γὰρ πιστεύσῃς τῇ χαρδίᾳ, xal ἐμο.]ο)ήσης
ἐν τῷ στόµατι, ὅτι Κύριος Ἰησοῖς, σωθήσῃ.
Ἐτπεὶ δὲ λ[ιχαίας ἑρμηνεύετα, ταπτείγωσις, ? τετα.
πεινωµένος ' νόει τὸν λόγον τοῦ θεοῦ ἐντανθα
C δηλούµενον, τὸν γενόµενην Ex υυναικὶς, ὃς ἡ var
με γαλύνΣι τὸν Κύριον, ὅτι ἐπέθλενεν ἐπὶ την τ]-
γείνωσιν vf; δηύλης αὐτοῦ, αὐτῆς τε ταύτης τῆς
ταῦτα λεγούσης, xa! ἁπλῶς τῆς ἀνθρωπίνης φύσως,
γαὶ ὅτι χαθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων, xai Dust
ταπεινούς ' ἐπεὶ δὲ [[. ἐπειδὴ] καρδίαν συντετριµ-
µένην καὶ τεταπεινωµένην ὁ θεὺὸς οὐχ ἐξουδενοῖ, xil
πρὸς πάντα τεταπεινωμένον ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ γίνεται,
6:500 7 αὐτῷ χάριν, καὶ σοφίζων, xat συνετίζων (89V,
χαὶ ἁποχαλύπτων αὑτῷ, ἃ ἀπέκρυφεν ἀπὸ σοφῶν
xai συνετῶν. Ei δὲ χαὶ διὰ τῆς πρακτιχῆς E
πείνωτά σου τὸ σῶμα, ὑπωπιᾶσας αὐτὸ χαὶ bo
αγωγῄήσας, προαδέχου xal τὸν λόγον τὸν τῆς θεωρητ!-
χῆς. Πρὸς γὰρ τὸν εὐσωματοῦντα χαϊ σπαταλῶντα, 57
καὶ ζῶν τέθνηχεν, οὐχ ἂν ὁ τοιοῦτος λόγος Υένητο,

Τὸν τοῦ ΜωραθΙ!. Οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ τῇ;
Ἑδραϊκῆς ἐχδόσεω», τὸ» Μωραθίτην, εἰπόντες, &-
b4axw ἡμῖν νοεῖν, ὅτι οὐκ ἄνθρωπος f» 6 Mupati,
πατ]ρ τοῦ προφήτου, ἀλλ ὁ τόπος, ἐς οὗ ὥρμητο.

'Er ἡμέραις ]ωάθαμ, καὶ " Ayart, καὶ 'Eürxlov.
Οὐ ᾖάτην ἀπηριθμήθησαν οἱ βασιλεῖς, ἐφ᾽ ὧν mp

*3 Psal. r, 19.

Varie lectiones et note.

(82*) Prater Epiphanium in eadem opinione sunt
et Ailianasius in Synopsi, et Eusebius in Chron. et
alii complures,

N

(85) Καὶ συνετῶν * el δὲ χαὶ διὰ τῆς πραχτικῆς,
x. *. λ. Cod. Bav.

1053 EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH,FAM — CAP. I. 1054
φητεύει Μιχαίας, ἀλλ ἐπειδῇ πόλεμοι μεγάλοι κατὰ À perio vaticinatua est, sed hoc ideo facit, quod isto-

τοὺς χαιροὺς τούτων ἐγένοντο. Καὶ γὰρ ἐπὶ Ἰωά-
θαµ., ἑστράτευσεν χατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ Φοχεὲ, υἱὸς
Ῥομελίου, χαὶ Ῥαασσὼν, βασιλεὺς Συρίας ΄ εἶτα
ἀποθανόντος, ἐἑθασίλευσεν "Ayavz, ὃς, ἑπιμένοντος
ἔτι τοῦ πολέμου, τὸν ᾿Ασσύριον διὰ χρημάτων σύμ-
µαχον ποιησάµενος, χΧαθεῖιε τὸν Ῥαασσών. ἸΑπὸ
το-του δὲ βασιλευσάντων iv Σαμαρείἰᾳ δυσσεθῶν βα-
σ’λέων, οἱ ᾿Ασαύριοι ἐπελθύντες οὐκ ὀλίγα χαχὰ ταῖς
δέχα φυλαῖς ἐπεβεέξαντο. Μνημονεύει δὲ χαὶ Ἐζε-
Χίου, διὰ τὸ ἐπὶ Σεναχηρεὶμ θαῦμα. Ε]κότως οὖν
ἐπεμνήσθη τῶν βασιλέων το΄των. Τὰ γὰρ Ev τοῖς
τούτων Ὑχρόνοις γενητσόµενα, ἐπὶ ταῖς δέχα φυλαῖς,
xaY ταῖς δυσὶ, προλέχει. "Άχουε δὲ χαὶ τῶν ἑξῆς'

Περὶ ὧν εἶδε περὶ Σαµαρείας καὶ Ἱερουσα-λήμ.
Τεθέαταχι γὰρ, ὡς ἓν ὁράσει τὰ ἐσόμενα zal ἐχδη-
σόµενα οὗ µόνον ἕγνω, ἀλλὰ χαὶ ὡς Ίδη παρόντα
εἴδεν. Ἵνα οὖν μὴ ἐχθῶσι, διὰ τοῦτο ὁ λόγος τε τοῦ
Κυρίου πρὸς τὸν προφήτην ἐγένετο, καὶ ὁ προφήτης
τοῦτον διαγγέλλει τοῖς ταῦτα πεισοµένοις, εἰ μὴ βελ-
τιωθῶσι. Ἴσθι μέντοι, ὡς τὰ πλείω τῶν, λεγομένων,
εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀποθλέπει,

Ἀκούσατε, Jaol πάντες. Ἐπεὶ περὶ Ἱερουσα-
^p xai Σαμορείας προφητεύει, εἰχότως οὐχ ἕνα
xaAÀsi Aaby πρὸς τὴν ἀχρόασιν, ἀλλά λαοὺς, τοὺς τῶν

δύο φημὶ βασιλειῶν. Ἐπεὶ δὲ τὸ ἀχοῦσαι δύο ση-ς

µαίΐνει παρὰ τῇ Γραφῇῃ, τό τε ἁπλῶς ἐνωτίσασθα»,
xai τὸ ὑπακοῦσαι ' ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ τοὺς λαοὺς, μὴ
ἁπλῶς ἀχοῦσαι, ἀλλὰ ὑπαχοῦσαι χαὶ προσγεῖν τοῖ;
λεγοµένοις. Ἐπάχει οὖν '

Kal προσεχέτω ^j yr, καὶ πάντες ol ἐν αὐτῇ.
Ἡ γῆτετῆς Ἱερουσαλημ χαὶ τῆς Σαχμαρείας. Σα-
φέστερον δὲ ποιῶν τὸν λόγον, eine * Πάντες οἱ àv
αὐτῇ ' οὐ γὰρ δἢ τὸ στοιχεῖον ἡ ΥΠ προσέχειν ἔμελ-
λεν, "Iatog δέ τις ἐπὶ τὸ φοθερώτερον ἐξάγεσθαι τὸν
λόγον ὑπ) τοῦ προφήτου ἐρεῖ. Ἐπειδὴ Yào καὶ ἡ γῆ
γαταφθαρῄσεται, πυρπολουµένη ὑπὸ τῶν πολεμίων,
καὶ ποὺς xapmoug δῃουμένη xai ταύτην ἐπὶ τὸ
προτσέχειν καλεῖ. Ἔστι δὲ xaY προφητ.ικὸ»ν ἰδίωμα,
τὰ στοιχεῖα μάρτυρας χαλεῖν. "Axove, οὗραγέ ᾽ καὶ
ἑνωτίζου, ἡ rn, ὣς φῆσιν 'Ησαῖας ' χαὶ αὐτὸς
6 οὗτος, ἐν τοῖς ἑξῆς, τὰ ὄρη εἰς χρίσιν καλεῖ.
Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν οἱ προφῖται, ἑντρέποντες τοὺς
ἐμφύχους καὶ λογικούς. Καὶ νῦν οὖν τἣν vv προ-
τρέπεται προσέχειν πρότερον, εἶτα τοὺς ἐν αὐτῆ,
δειχνύων, ὅτι δι) αὐτοὺς ἐπεμνήσθη ὅλως τῆς γῆς,

νεο.» Isa. À, 9.

rum regum temporibus bella magwua contigerunt.
Etenitn, imperante Joatham, exercitum in Hieru-
salem duxerunt Phocee, filius Rhiomelii, et Raas-
son, rex Syris : mortuo autem Joatham, imperium
occepit Achaz, qui, vigente adhue bello, foedere
per pecuniam cum Assyriis inito, vivit debeliavit-
que Raasson. Deinde cum Samarlz dominarentur
impii quidam reges, Assyrii, impetu facto, nou
pauca mala decem 954 tribubus intulerunt. Men-
tionem autem Ezeci:e facit, ejus prodigii caus*,
quod in Senacherinr patratum fuisse coustat. Me-
rito ergo mentio fit istorum regum ; siquidem prz-
nuntiat vafes, qux» horum temporibus eventura
erant decem simul et duabus reliquis tribubus.
Audi vero et qua &cquuntur.

De quíbus vidit de Samaria, et de Jerusalem. Ob
oculos enim quodammodo habebat futura mala et
qus eventura erant, non modo vates novit, sed
quasi praesentia perspexit (84). Ne igitur hiec eye-
nirent, idcirco. sermo. Domini factus est ad pro-
phetam. Atque hic sermonem ipsum prazdicat iis,
qui predicta. mala. passuri erant, ni' se emenda-
rent, et ad bonam frugem redigerentur. Scito vero,
quie dicenda sunt, majori ex parte ad Jerusalem
pertinere,

Vens. 2. Audite, populi omnes. Quoniam de Zc-
rüsalem atque Samaria vatieinatur; merito non
anum ad audiendum vocat populum, sed duoc,
unius scilicet. et alteiius regni, Quoniam autem
audire duo in saera Seriptura significat, aurem
scilicet prebere simpliciter, et diclis audientes esse ,
populos lioe loco vates hortatur, non ut simpliciter
andiant, sed ot verba diligenter attendant, eisque
prompte obsequantur. Subjieit ergo :

Auscultel terra, εἰ omnes qui sunt. in. ea, Terra
scilicel Jerusalem εἰ Sawarix, quod ut planius
dicat, subjicit, et. omnes qui in ea sunt. Non enim
auditura erat terra, quatenus elementum. Fortasse
vero quispiam hzc prophete verba, quo majorem
hominibus terrorem incutiant, ita intelligenda pu-
tabit. Cum enim futurum essct, uL hostili manu
depopulatis agris, igne terra devastaretur ; merito
vates et lianc ad audiendum vocat. In more autem

D apud saeros vates positum est, ut testes appellent

vel ipsamet elemen!a, quemadmodum Isaías : Audi,
colum, et auribus percipe, terra ^ : et infra idem
bie montes ad judieium vocat. ld autem divini
vates faciunt, ut anima et ratione pr'editos homines
incitent. taque εἰ in presentia Mich;eas 3d au-
diendum hortatur primum terram, deinde eos qui

-

Varie lectiones et not».

(84) Si mala hxc tanquam przsentia. propheta
pr»videbat, ut ais, Theophylacte, qui fieri poterat,
ut non evenirent ? et si fieri non. poterat, ut non
evenirent, quomodo Deus per vatem ea. wminitatur,
UL ue evenirent? lec facile conciliari poterunt, δἱ

notemus ejusmodi sententie, qui supplicium mi-
nitetur, tagtam subesse conditionem, supplicium
certo futurum, ni suorum homines poniteat pee-
catorum.

ων e m a a e i I.
m ——

1055

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

1056

in ipsa sunt, ostendens ipsorum causa terr: men- Α ὡς ἂν αἰδεσθέντες αὐτὸν, τοῖ, ῥηθησομίνόις πρόσ-

tionem fleri, quo ipsum veriti, enuntianda verba
diligenter attendant.

Et erit Dominus Deus vobis in testimonium, Do-
minus ex domo sancía sua. Animadvertat, ait,
unusquisque vestrum, testari h»c nen me Mi-
chaam, hominem vobls omnino similem, sed ipsum
Dominum, qui ex domo sancia, scilicet templo,
tesümonium hoc perhibet. Aitentas ergo aures
adhibeatis oportet : etenim Beminus est, qui lo-
quitur, et oracula ex domo illa profert, quam vos
rdificass, in qua debitum ei honorem tribuere
]ussi estis, ex qna domo prophetas semper affatur.
Sin autem et eclum Dei domum intelligas, multo
magis 255 hoc fide dignuin sermonem facit. Non
enim a terra clamat qui loquitur, sed ab supernis
regionibus, utpote Deus versx. Quoniam autem et
de Christo magna quedam mysteria continet va-
Wicinium : propterea convocat non homines mode,
qui in lege sopt, eos pepulos oppellando, quod ei
proselyti ingenuis Judzis aceenseantur; sed etiam
omnem terram, in quam exiit sonus apostolicze
przedicationis **. wt impleretur universa ierra
cognitione Domini. ln testimonium auten» faetus est
unigenitus Bominus ae Deus, ut in Evangelio testa«
tum ipse nobis reliquit, tradens modum quo salvari
nos oporteat, et ut prxclarum opportunis teuipo-
ribus idem ille sub Pontio Püato testimonium
perbibuit. Utrumque autem hoc ex earne, quae
demus est ipsius sanota. Nisi enim carnem 4δ-
sumpsisset, neque Evangelium mobis attulisset,
neque pro nobis passus esset. Audiant ergo verba
quà mox dicentur, quotquot in Ecclesia, Christi
scilicet regno, sunt fideles et electi populi; et
quotquot terra ipsius propria facti sunt, diligenter

χωυσιν,

Καὶ ἔστω Κύριος ὁ θεὺς ὑμῖν elc µαρέύριον,
Κύριος ἐξ οἴκου ἁγίου αὐτοῦ. Λογιζέσθω, φησὶν.
ἕχαστος ὑμῶν, ὡς οὐκ ἐγὼ ὁ Μιχαίας, ὁ ὅμοιὸς ὑμῖν
ἄνθρωπος, μαρτύροµαι ὑμῖν τοὺς λόγους τούτους:
ἁλλ᾽ αὐτὸς ὁ Κύριος διαμαρτύρεται ὑμῖν ἐχ τοῦ οἴχου
τοῦ ἁγίου, τοι τοῦ ναοῦ, τὴν διαµαρτυρίαν (85
ταύτην ποιούµονος. "ote ἄξιον ὑμᾶς προσέχειν' xal
Κύριος γάρ ἔστιν ὁ λαλῶν ' ix τοῦ οἴχου Ἰέχει, ὃν
ὑμεῖς ἀνηγείρατε, ky ᾧ τιμᾷν αὐτῷ προσετάγητε͵ ἐξ
οὗ οἴκου del πρὸς προφήτας λαλεῖ. El δὲ xal olxoy
νοῄσῃς τὸν οὐρανὸν, πολλῷ μᾶλλον ἀξιόνιατον τοῦτο
τὸν λόγον ποιεῖ. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς φωνεῖ ὁ λέγων, ἀλλ'

B ἄνωθεν ὡς θεὸς ἀληθινός. Ἐπεὶ δὲ χαὶ περὶ Χριστοῦ

μεγάλα τινὰ d) προφητεία περιέχει µνστήρια, διὰ
τοῦτο συγχαλεῖ, οὐχὶ μόνους τοὺς ἐν τῷ νόµῳ, οὓς
λαοὺς ὀνομάζει, διὰ τὸ καὶ προσήλύτους τοῖς εὖγε-
visi) Ἰουδαίοιυ συντατάχθαι, ἀλλὰ xal πᾶσαν τὴν
γην, sl, ἂν ἐξύλθον 6 φθόγγος τοῦ ἀποσίοχιχοῦ χη-
ρύγματος, ἵνα πλησθῇ ἡ δύμπασα yfj τοῦ qvem
τὸν Κύριον. Εἰς µαρτυρίαν δὲ Ὑόγονεν à. μονογενὶς
Κύριος xal θεὺς, χαθὸ διεμαβτύβατο διὰ tou Ἐύαγ-
γελίου, πῶς δεῖ σιυθΏναι, xat καθὸ ἑμαρτύρτσεν ἑτὶ
Ποντίου ἩΠιλάτου τὴν κχαλὴν ὁμολογίαν χαιροῖς
ἰδίοις. "Ape. δὲ ταῦτα ἐκ τῆς φάρχὸς, fix; οἶχος
ἅγιος αὐτοῦ. El γὰρ μὴ ἑσαρκώθη, οὔτ᾽ ἂν εὔηγγε-
λίσατο (86), οὔτ' ἂν ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν. ᾽Αλλὰ xal
τῶν τῇ Ἐκκλησίᾳ πισεῶν ὅδοι λάοί εἰσεν ἔπέλεχτοι,
^ δηλαδη ὑπὸ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιχείἀν ὄντες, &xovt-
τυσαν τὰ λεγόμενα ^ καὶ ὅσοι δὲ γη αὐτόχρημα ye-
Υόνασι, προσεχέτωσαν τῇ Σιαβαρτυρίᾳ ταύτῃ. ἣν
ποιεῖται ὁ Κύριος Ex τοῦ ἁγίου οἴχυν αὐτοῦ, τουτ”
ἐστι, τοῦ προφήτου. Oxo: γὰρ τοῦ θεοῦ οἱ ἅγιοι,

allendant testimonium boc, quod ex demo sua sancta, $uo scilicet propheta, Dominus ρεσμίδεί:

Domus quippe Dei eunt sancti.

Vehs. 3. Ecce enim Dominus egredietur de loco
suo. Voeabulum διότι, vel pro ὅτι sumendum, ut
narrandi vim. habea!, quaei vates dicat : Audite,
Doininus advenit : vel id ipsum causam continet,
perinde quasi dieeret : Diligenter attendite, quia
nen parvi momenti res. fiunt, nec ejusmodi, qua
despectui baberi debeant, sed: Dominus e loco suo
egreditur. Status. autem ac motue proprie Deo

Διότι ἰδοὺ Κύριος ἑκπορεύεται ὃν tov εόπον
αὐτυῦ. Τὸ, διότι, ἃ ἀφηγηματικὸν λάδςε, ἀντὶ τοῦ,
ὅτι, ὡσδανεὶ λέγοντος τοῦ προφἠτου ᾿Αχούσατε, ott
ἑκπορεύεται Κύριος * f| αὐτὸ τοῦτο αἰφιολογικὸν, οἷον -
εἰ τοῦνο λέγοντος ' Προσέχετο, διότι οὗ µιχρά τινα
τίνεται, καὶ οἷα καταφρονεῖσθαι, ἀλλ’ ὁ Κύριος ix-
πορεύεται ἐκ. τοῦ τόπου αὐτοῦ. Κυρίῶς μὲν οὖν ἐπ
θεοῦ οὔτε στάσις, οὔτε χίνῃσις' κατὰ μεταφορὰν ok

non eonveniunt; sed. hec de ipso dicuntur per ver- D καὶ τροπὴν ταῦτα λέγεται ἐπ᾽ αὐτοῦ’ ὥσπερ xai νῦν

borum.quamdam: inmuiationem atque Lranslatio-
nem, quomodo et hoc loeo. Deum egredi propheta
dicit, hoc est, ab longanimitate et palientia excedere,

ἑκπόρευσιν λέγει τὴν ἐκ µσκροθυµίας zai Ἀρεμίας
χίνησιν. 'U γὰρ πάλαν, φησὶ, βαπροθυμῶν, νῦν κε-
χίνηται κατὰ τῶν προσχεχρουπότων αὑκῷ.

Qui enim-jamdiu patiens est, ail, nunc commotus est adversus eos qui Ipsum. lwgoPunt,

Vins. 3, 4. Et. aeeendet super. etoolpo (ου... &
commovebuntiur montes subter eum. Conculcabit,
inquit, viros dignitate praestantes, vel ipsos etiau

** tom. x, 18.

Kal &m6jossar ἐπὶ và Vm τής τῆς, καὶ σα-
Δευθήσονται τὰ 6pn ὑποχάτωθεν αὐτοῦ. Κατα-α-
τήσει, proi, τοὺς ὑπερέχοντας, 1] καὶ τὸὺ« βτσ.λεύ-

Varias Jecttones et nota.

(85) "H:ot τὴν διαμαρτυρἰαν, Cod. Ven.

(80) Verba, οὔτ᾽ ἂν εὐηγγελίσατο, adjecimus ex Cod. Ven.

1057

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHJEAM. — CAP. I.

10:8

wvtas Ev τε Ῥαμαρείᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ καὶ τοὺς &v A Samariz et Jerusalem principes; et eos qui gradu

ἁτιώμασιν ὀπεραίροντας, καὶ ὡς ὄρη ὑπερανεστηχό-
τὰς, μετασαλευσει καὶ μετακινήσει ἀπὸ τῆς νῦν προσ-
ούσης αὐτρῖς δόξης.

Καὶ αἱ κοιλάδες εακήσονται, ὡσεὶ χηρὸς (81)
ἀπὸ προσώπου πυνρές. Κοιλάδας τοὺς ταπεινοὺς
τοῦ λαοῦ ὀνομάζξει, τοὺς ὑποχειμένους τοῖς ὑψηλοῖς
xal ἄρχουσιν, ὥσπερ αἱ χοιλάδες τοῖς ὄρασι. Καὶ
οὗτοι οὖν, φησὶ, εἰ xa σχληροὶ τέως εἰσὶ, καὶ πρὸς
τὸ ὑπείχειν Θεῷ ἀνένδοτοι, ὅμως ὡσεὶ κηρὸς saxf-
σονται ὑπὸ τῆς ἀργῆς τοῦ Κυρίου, δίκην πυρὸς
παταπιμπρώσης αὐτούς.

Kul ὡς ὕδωρ καταφερόµεγον ἐν καταδάσει.Τουτ-
ἐστιν, οὕτως ἐπὶ τὸ χάταντες χωρήσουσιν, ὥσπερ
ὕδωρ κατὰ πρανοῦς φερόµενον * κατάδασιν μὲν γὰρ
ὀνομάξει τόπον τὸν χατωφερῃ. Ἡ ὅτι ἐπὶ Περσῶν
καὶ Μήδων χώραν ὀξέως ἀποικισθήσονται, δίκην
ὕδατος χαταφεροµένου. Ἐξεπορεύθη xal ὁ µονογε-
νῆς Υἱὸς ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, τοῦ κόλπου τοῦ πατρι-
x09, ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς, xal τοῖς ἀνθρώποις συν-
αναστραφεὶς, καὶ ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, τῆς νομικῆς,
φημὶ, πολιτείας, διδάξας ἡμᾶς ὑφψηλῶς ταύτην
µετιέναι, xal μὴ ταπεινῶς χαὶ Ὑγηΐνως, θυσίαις
ἀνοήτοις, καὶ περιτομαῖς, xal τοῖς ἄλλοις τοιουτο;
τρόποις προσέχοντας. Τὸ μὲν οὖν, Μὴ ἐπιορχήσῃς,
οἷόν τις γῆ ἔστι κάτω xelpsvov* τὸ δὲ, Mi) ὁμόσῃς
ÓAuc, ὕψος γῆς, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα. Ἔσεισε xa
τὰ ὄρη iv τῇ ἡμέρᾳ τοῦ σταυροῦ, fj καὶ τὰς ἀντι-
πειρένφό δυνάμεις µοτοχίνησε «rq xa0' ἡμῶν ἑξου-

εδιεΓὶθ antestant, ac. veluti montes supra reliquos
extolluntur, ea depellet detrudetque gloria qua
nunc ipsi gaudent.

Et valles tabescent, sicut cera a. facie ignis. Val^
les appellat infimos homines, qui proceribus opti-
matibusque subsunt, uti valles montibus. fli quo-
que, ait, etsi duro adhuc corde prediti, Deo parere
detreelent ; attamen, uti cera liquescent, ira Domi-
ni inslar ignis eos absumente.

Et sicut aqua proffuens. in. descensu. Praecipites
videlicet ita ferentur, ut aqua 956 per declive. De-
scensum enim appellat declivein locum. Vel hoe ideo
dicit, quia celeriter, instar aque defluentis, in Per-
sarum Medorumque regiouem Hebrzi erant trans-
ferendi. Loco item suo, paterno scilicet sinu (88),
digressus est et unigenitus Filius, orbi terrarum
sese visendum praebens versansque ο/η homini-
bus, idemque conscendit altitudines ferrz, legalis
videlicet provincim, quam nos obire docuit pcr
excelsa gradientes, non per ima atque depressa,
stultis victimis, circumcisionibus et aliis hujus-
inodi utentes, Illud porro Ne pejeres, humili cuidam
humo quodammodo consimile est; illud vero, δέ
jures. omnino, et alia hujus generis, speciem quani
dam excelse terrx: praeseferunt. Idem et montes
concussit, in die crucis, qua die nostrorum inimi-

σίας. KaX οἱ ὑποκείμενοι τοῖς πονηροῖς ὄρεσι τού- (C; corum opes attrivit, eosque sua dejecit iu nos po-

τοις, ὥσπερ κοἰλάδες, xxi πᾶσαν τὴν ἀπ αὐτῶν
ἐπιῤῥέονφαν αὐτοῖς µοχθηρίαν ὑποδεχόμενοι Φαρι-
σαΐοι xal Γραμματεῖς, ἐτάχησαν ἀπὸ προσώπυν
πυρὸς τῆς θεότητος αὐτοῦ. ᾿Αναστάντος γὰρ ὡς
Δεοῦ, «à διαδούλια αὐτῶν ἠφανίσθησαν, xa ὡς ὕδωρ
διεῤῥύησαν, Τὰ αὐτὰ καὶ Δαθὶδ περὶ τούτων δοχεῖ
λέγειν’ Εξουδενωθήσονται ὡσεὶ ὕδωρ διαπο-
ῥρευόµεγο», ὡσεὶ xnpóc τακδὶς, ἀνταγαιρεθήσογ-
ται. Nóet δὲ, ὅτι xat ὁ Κύριος ἐχκπορεύεται (89) ἐκ
τοῦ τόπου αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ οἰχείου ὕψους, xal
ἡ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως γη χαὶ ταπεινότης ὑφοῦ-
ται, xal τότε ἐπιδαίνει ἐπὶ τὰ ὕψη αὐτῆς. εἰ μὴ
γὰρ καὶ ἐκεῖνος συγχαταθῇ, xat ἡμεῖς ἀνυψωθῶμεν,
ἅμιχτος dj ἀγαθότης, xat τὸ φιλάνθρωπον, ἀχοινώ-
νητον” xal μὴ εὑρίσχων Όψη γῆς, οὐδὲ ἐπιθαίνει
ἀοιπόν * τὰ γὰρ ὑφῃηλὰ δέχονται τὸν ἐπίθασιν αὐτοῦ.
Τότε δὴ xal τὰ ὄρη ἡμῶν σείονται, ὁ πλοῦτος, χαὶ
ἡ δόξα, ἀθέδαια καὶ ἄστατα φαινόμενα ἡμῖν, ὅτε ἡ
θεία δόξα ἀποχαλυφθῇ, ἡ ὄντως βεδαία χαὶ µόνιµος,
Καὶ γίνονται τηνικαῦτα ὑποχάτω τοῦ Κυρίου, χρω:
µέιων αὐτοῖς ἡμῶν χαλῶς, καὶ χατὰ τὴν τοῦ Ku-

"! Pea], xyxvat, ϐ.

testate atque dominatione, Et qui nefariis bisce
montibus, uti valles, subjiciuntur, et omnem inde
mananteim improbilatem atque nequitiam excipiunt
Pharíszi et Scribe, consumpti sunj igne divinita-
tis ipsius, Cum enim 3 mortuis utpote Deus surre-
xerit; evanuerunt ipsorum consilia, et quasi aqua
dilabi ceperunt, Eadem et David de his ipsis di-
cere videtur, Ad nihilum redigentur, ut aqua decur-
rens, el uli cera liquefacta au[erentur ο. Consideres
item velim et Dominum descendere de loco suo,
$ua videlicet celsitudine, atque hinc extolli (90)
bumanz naturz limum δὲ vilem ipsius pulverem,
ct tum ipsum Dominum hujus terrz celsitudinem
ascendere. Nisi enim simul ipse descenderet, et
nos in sublime tolleremur * nullam sui copiam fa-
ceret bonitas, nullique se participandam przberet
clementia. Et si nulla terrx» celsitudines occurre-
rent, ascendere nunquam posset. Excelsa enim. ex-
cipiunt ipsius ascensum. Tum quatiuntur et nostri
ipsorum inontes, opes ninjrum et gloria, que fluxze
nobis videntur et instabiles, cum diviua nobis gloria

Variee leetiunes et note.

) Hlud, ὡσεὶ χηρὸς, deest in Cod. Ven.

88) lta tamen, ut paternum sinum non desere-
rel; non enim divinam naturam ainiaM, dur aa-
sumpsit humanam, ut adversus Eutychem — Eccle-
sia Catholica docet.

(89) Ἐκπορεύσεται, Cod. Bav.

(90) Humana scilicet Christi nature, qus per-
song Verbi conjuncta est, er quam conjunctio-
nem, quam hypostaticam theologi appellant, ef-
fectum est, ut Christus homo Deus vere diceretur,
quo nihil profecto sublimius excogitari potest.

τπαασπ νυν Án a e n —M— —— — —

1059 TIEOFHYLACTI DULGARI.E ARCIHEP. 1-60
patefit, quae vere firma es! aique stabilis. Qu:e quidem A lou. ἐντολὴν, τῷ μὲν πλούτῳ, εἰς τὸ ἐπαρχεῖν qi.

tum Domini potestati subjiciuntur, cum nos iisdem,
ut Dominus idem jubet, recte utimur ; divitiis uimi-
rum, pauperum necessitatibus opitulando ; auctori-
tate οἱ imperio, cum tenuioribus adversus potentio-
res insurgendo. Consumuntur item valles nostrs,

νησι τὰ yptuo2n ^ τῇ δὲ δόξη, εἰς τὸ τοῖς ταπεµη-
τέροις χατὰ τῶν δυνατωτέρων συναίἰρεαθαι. Καὶ αἱ
χριλάδες δὲ ἡμῶν, αἱ τῖν τῶν παθῶν σύῤῥοιαν ὑπο-
δεχόμεναι διαθέσεις, sf xovzat, οἱονεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν
χειμάνου τοῦ πυρὸς ἐχείνου τῆς Υεέννης.

prava scilicet cupiditates, quz in se confluentia undique vitia suscipiunt ; consumuntur, inquam, perinde
ac si nostros ob. oculos. infernalis illius barathri ignis versaretur.

Vgns. 5. Propter impietatem Jacob ownia hacc et pro-
pter peccatum domus Israel. Per hiec prophie!a nobisiu-
nuit, qu3esuperius de montibus atque vallibus. dixit,
non ad inanima pertinere, sed ad homines, qui acerba
quadam αηδία passuri erant. Quid enim 959 valde
curarent ii, qui Samarie impiam vitam degebant, et
Mierusalem habitatores, qui nefaria facinora patra-
bant, quod imontes quaterentur, vallesque tabesce-
rent ? Appellat autem Jacob decem eas tribus, quie
Samarie commorabantur, quas et impie vivere. di-
eil, propterea quod a Deo zd idola defecerant;
]sraelem vero vocat reliquas duas, qua llierusalemn
iucolehant, quas, uti peccantes, quod sane levius
est, criminatur. Linpie porro vivit, qui a Deo desci-
$cil omnino ; peccat autem, qui divina precepta
violat. Hanc ob rem iis, qui Samariz impiam vi-
tàm agebant, indidit nomen naturale et humilius,

Δι’ ἀσέδειαν Ἰακὼδ τὰ πάντα, καὶ δι ἁμαρτίαν
olxov '"lopaijA. Δίδωσιν ἑντεῦθεν νοεῖν, ὅτι ἃ εἴρηχε
περὶ ὀρέων xal χοιλάδων, οὗ περὶ τούτων ἦσαν τὸν
ἀφύχων, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπων µελιόντων πείσεσθαί
τινα δεινά (91). TL γὰρ ἔμελλε τοῖς ἓν Σαμαρείᾳ ào:-
6οῦσιν, 1] τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ ἁμαρτάνουσιν, bàv τὰ ὄρη
ἐσείοντο, xaY ai χοιλάδες ἐτήχοντοί Ἰαχὼῦ μὲν οὖν
καλεῖ τὰς ἓν Σαμαρείᾳ δέχα φυλὰς, Bc xai ἀσεθῆσαι
φάσχε’., ὡς ἀπὸ θεοῦ ἀποστάσας ἐπὶ τὰ εἴδωλα' "lopatà
δὲ τὰς ἐν Ἱερουσαλὴμ δύο, ἃς xax ὡς ἡμαρτηχνίας
αἱτιᾶται, ὅπερ ἐστὶ χουρότερον ᾿Ασεθξῖ μὲν γὰρ ὁ
ἀπὸ €&59 τέλεον ἁπηστάς ' ἁμαρτάνει δὲ ὁ περὶ τῷ
τῶν θείων ἐντο)ῶν ἐργασίαν πρ;σχύπτων (92). διὰ
τοῦτο τοῖς μὲν ἀσεθήσασι τὸ φυσιχὺν καὶ ὑποδεέσ.:-
p?v ὄνομα ἑπιτίθησι, τὸ Ἰαχώθ * τοῖς δὲ ἓν Ἱερουσα-
Jhai, τὸ πνευματ'χώτερον xal τιμιώτερον τὸν γὰρ
θεῖου vaby ἔμουτες, τολλοὺς εἶχον εὐσεθεῖς.

nempe Jacob; iis vero qui Hierusalem incolebant, nomen aliud sublimius ztque ραπ». Cum
cnim hi divinum templum haberent, habebant item pios homines comp'ures.

Qua estimpietas Jacob ? Nonne Samaria ? et quod est
peccatum domus Juda ? nonne Hierusalem ? Scilicet
quse Samariz fiebant, hzc impietas erant; falsa eniin
idola ibi colebantur; qu» veroin urbe Hierusalem
patrabantur, haec erant peccata ; ibi siquidem ha-
bitantes injuriis vexabant tenviores, invadebantque
ipsorum bona, et alia ejusmodi complura facinora
coinmittebant, Nisi forte qais dicat divinum va-
tem, quo summam vim verbis adderet, appellare
urbes ipsas, alteram impietatem, peccatum, ut in-
nueret hàs impietatem quodammodo ipsam, ipsum-
que peccatum evasisse.

Vgns. 6. Et ponam Samariam ut pomorum cusio-
diam in agro. Qui autumnales fructus. custodiunt,
construere solent exigua quidam tuguria, in quibus
commorantes, agros observant, quoad in ipsis fru-
etus sunt. Exacta vero autumni tempestate, ea
deserta relinquunt. Futurum itaque minatur vates,
ut divini angeli, qui Samariz populum custodiunt,
illinc discedentes, urbem deserant, eaque propter-
ea quasi tugurium dissolvatur.

Et in plantationem vinee, ei deirudam in voragi-
nem lapides ejus et [undamenta ejus revelabo. Hoc
est, quemadmodum qui vinetum conserere volunt,
idoneum ad id locum aratro findentes, susque de-
que vertunt ; ita patietur et Samaria, liec enim
funditus everictur, neque muros habebit, neque
domus, neue idolorum altaria, neque locos. Quin

Tíc ἀσέδεια οἴκου "IaxoX£ ; ovyl Σαμάρεια;
xal τίς ἡ ἁμαρτία οἴκου ᾿]ούδα, οὐχ "Itpovca-
λήμ; Τουτέστι, τὰ ἓν Σαμαρείᾳ γινόμενα, ταῦτα

C σαν ἁἀσέδεια ΄ εἰδωλολάτρουν Yáp* xol τὰ ἐν Ἱε-

ρουσαλὴμ, πραττόµενα, ταῦτα σαν ἁμαρτία. Koi
γὰρ ἠδίχουν xal ἐπλεονέχτουν τοὺς πενεστέρους, καὶ
τοιαῦτα πολλὰ ἑποίουν ΄ εἰ μη τυχόν τις lol, ὅτι
ἐμφαντικώτατα τὰς πόλεις αὑτὰς ἔφησεν εἶναι, τὴν
μὲν ἀσέδειαν, τὴν δὲ ἁμαρτίαν * ὥστε δεῖξαι ταύτας
αὐτοασέδειαν xal αὐτοαμαρτίαν Ὑενομένας.

Καὶ θήσοιαι Σαμάρεια» ὡς ὁπωροφιἰάκια
ἀγροῦ. Οἱ τὰς ὁπώρας φυλάττοντες, χαλύθας εὖτε-
λεῖς τινας συνιστῶντες, ἐν αὐταῖς µένοντες, Φφυλάτ'
τουσιν Ev ὅσῳ ὁπῶραί εἰσι" μετὰ δὲ τὸν τῆς ὀπώρα;
καιρὸν, καταλείπουσι ταύτας ἑρήμους. ᾽Απειλεῖ οὖν,
ὅτι οἱ φυλάττοντες ἐν Zapapsiq Aabv θεῖοι ἄγγείοι,

p ἀναχωρήσαντες, ἔρημον αὐτὴν χαταλείφουσιν, ὥστε

ταύτην ὡς καλύδην καταλυθΏνα:.

Καὶ εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος, καὶ κατασαάσω
&lc χάος τοὺς «Ίίθους αὐτῆς, καὶ cà θεµέ.]ια τῆς
γῆς ἁποκαλύγω. Τουτέστιν, ὥσπερ οἱ µέλλοντε
ἀμπελῶνα καταφυτεῦσαι, τὸν ἐπιτήδειον τόπον ἀρό-
τροις ἀνατέμνοντες, ἄνω. xal κάτω στρέφουσ»᾿
οὕτω xal) Σαµάρεια πείσεται. Κατασχαφήσεται
γὰρ, xai οὔτε τείχη ἕξει, οὔτε οἴχους ἀλλ οὐδὲ τοὺς

Varie lectiones et note.

(31) Πείσεσθα: τὰ δεινὰ, Cod. Bav.

(92) Προχκόπτων, Cod, Ven.

106]

EXPOSITIO IN TROPHETAM MICGILEAM. — CAP. I.

1062

ωμοὺς τῶν εἰδώλων, καὶ τὰ «egdvrn. ᾽Αλλὰ καὶ οἱ A etiam ipsius lapides dctrudentur, boc est, in im-
pol y

λίθοι αὐτῆς χατασπασθήσονται, τουτέστι, χαθαιρε-
θ{σονται εἷς χάος, Ίγουν βάθους (05) διαρχοὺς '
ὥστε χαὶ τὰ θεμέλια ἁποχαλυφθτναι, vai }οιπὸν
εἰς φυτείαν ἀμπέλων ἐπιτγδείαν εἶναι δοχεῖν.

kal πάντα τὰ γ.1υπτὰ αὐτῆς κατακέψουσυ’.
Οὖς προσεδόχησαν, φησὶν, ἔσεσθαι αὐτοῖς σωτῖρας,
ώς θεοὺς, τούτους Βαθυλώνιοι καταχόφουσι ' τοὺς
μὲν, ὡς δυλίνους ὄντας, εἰς χαῦσιν ' τοὺς δὲ, ὡς
χρνσοῦς, χαὶ ἀργυροῦὺς, εἰς πλούτου περιονσἰαν.

Γαὶ πάντα τὰ μισθώματα αὐτῆς ἐμπρήσουσω
ἐν πυρί' καὶ πάντα τὰ εἴδωῖα αὑτῆς θήσομαι
εἰς ἀφαγισμόν. Διότι ἓν μισθωμάεων πορνείας
συν ήγαγε, καὶ éx µισθωμάτων πορνείας συν-
έστρεψε (94). Τοὺς ναοὺς, φησὶ, xal τοὺς βωμοὺς,
xai τὰ ἀναθήματα, ἃ ἀνετίθει τοῖς εἰδώλοις, oloval
τινα μισθὸν ὡς εὑεργέταις, καὶ παντοίων ἀγαθῶν
χορηγοῖς, ταῦτα ἐμπρήσουσιν οἱ Βαθ.λώνιοι. Καὶ
γὰρ πολύν τινα πλοῦτον, bv ἀναθήμασι χαὶ χδιµη-
λίοις θεωρυύµενον, συνἠγαγε6 χαὶ συ»ἑστρεφε' τουτ-
ἐστι, συνεφόρησε xal συνεεώρευσεν εἰς τιμὴν εἰ-
ξώλων, Ex τῶν µτοιουτοτρόπων μµισθωμάτων τῆς
πορνείας αὐτῶν, τουτέστι τῖς εἰδωλολατρείας :
µισθώµαταᾳ γὰρ διδοῦσα τοῖς δαἰμοσ.ν, ὡς εὑεργέ-
ταις, καθὼς εἴρηται, πολυτελῃ, xal πολλὰ ἀναθή-
pata συνἠγαχεν. Εἰχὸς δὲ, üt καὶ αἱ πόρναι, µι-
σθοὺς τῆς ἀχολασίας λαμθάνουσαι, àx τούτων ἁπαρ-
χὰς προσέφερον τῷ τῆς ἀκολάστου δχίµονος εἰδώλῳ
τῆς Αστάρτης, ftot τῆς Αφροδίτης. Ἡ τὰ µισθ-
µατα χαὶ ἑτέρως νοΐσεις ' τὸν γὰρ χρυσὸν αὐτῶν,
φησὶ, xal τὸ ἀργύριον, καὶ τὸν οἶνον ἐμπρῄσουσιν
ol πολέμιοι, ἃ ἑνόμιζον Ἱσραηλῖται μισθώματα
αὐτοῖς δοθῆναι παρὰ τῶν εἰδώλων, Évsysv τῇ; εἰδωλο-
λατρείας. Εἶτα dave ἐπιχελῶν τῷ Ἱαραῇλ,
φησὶν ὁ θεὺς χατ᾽ εἰρωνείαν, ὅτι τὸν πλοῦτον, ὃν
συνήγαγεν, kx τῶν εἰδώλων εἶχεν, ὡς ἐδόχει, μισθὸν
διδόντων αὐτῷ τῆς πορνείας, ftot εἰδωλολατρείας,
καὶ ἐκ τῶν τοιούτων μισθῶν συνέατρεψε, τουτέστι͵
στερεός τις. xal συνεστραµµένος, xal σταθηρὸς
γέγονεν. Ὡς ὁπωροφυλάχιον γέγονεν ἡ χατὰ νόμον
λατρεία, ἕως μὲν εἶχε χαιρὸν ὁ νόμος, ἀξιουμένη
λόγου” ἐπεὶ δὲ ἐχεῖνος παρήηλθεν, ὥσπερ ὁπώρα
(ὀλιγοχρόνιος γὰρ χαὶ οὗτος, χαὶ οὐ στερεὰν παρέχων
τρο;Ἠν),. τότε χαὶ αὑτῇ ἑγχαταλειφθεῖσα, ὅτε xa: οἱ
λίθοι αὐτῆς χατεσπάσθησαν, ftot τὰ βαρύτερα τοῦ
νόµου, ἃ οὔτε αὐτοὶ, οὔτε οἱ πατέρες αὐτῶν Ἱδυνή-
θησαν βαστάσαι. Καὶ τὰ θεμέλια αὐτῆς ἀπεχαλύφθη,
τὸ Πνεῦμα, τὸ ἓν τῷ χρυττῷ τέως κχείµενον * χα)
γέγονεν ὄντως εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος νέου, τοῦ ἐξ
ἐθνῶν λαοῦ, ὅτε xal dj Φαρισαϊχὴ διδασκαλία ἐν-
επρῄήσθη τῷ τοῦ Πνεύματος πυρὶ, ὃ ἐπὶ τοὺς ἁποστό-
λους ἐκάθισεν ' ὑπὲρ fh; μισθώματα παρὰ τοῦ λαοῦ

"ἐλάμδανον, ἐξ ὧν συνῆγον πλοῦτον xa συνέστρεφον,

κὰς ὁδοὺς Κυρίου, τὰς εὐθείας xat ἁτλᾶς, διαστρέ-
φοντες, Χοὶ εἰς συζητήσεις χαὶ σ»στροφὰς λόγων

ο. Act. Xv, 16.

(95, "Hyouv ἄχρι βάθους, Cod. Bav.

mensam voraginem deprimentur, ut et fundamenta
releganiur, el. urbs in posterum serendis vineis
apta et idonca videatur.

V£ns. 3. Et cuncta sculptilia ejus coneident. Quos,
ait, servalores sibi deos fore Judzi sperabant, hos
Babylonii conterent, partim uti ligneos 'comburen-
do, partim uti. aureos. et 856 argenicos ad opu-
lentiie ostentationem.

E1 omnes mercedes ejus comburent in igni, et cun-
cia idola ejus ponam in perditionem. Quia ex mer-
cibus fornicativnis coegit, et ex mercedibus [ornica-
tionis congregavit. Templa, inquit, οἱ aras stque
donaria quz tanquam mercedem ilolis, uti bene-
meritis bonorumque omnium largituribus, urbe
dicavit; liec omnia Dabylonii comburent. Mulias
enim divitias qua in sacrariis thesaurisque
publicis visebantur, cas ad idolorum bonorem
urbs illa collegit atque congessit, hoc esl, con-
greg3vit cumulavitque ex istiusmodi merced.bus
lornivationis, idolorum scilicet cultus, Cum enim
mercedes spiritibus nequam, tanquam bene sibi
facientibus , uti supradictam, urbs ipsa prze-
beret; multa idcirco atque pretiosa donaria con-
gesserat. Verisimüle quoque est et. meretrices pri-
mitias ejus mercedis, quam ex flagitio capiebant,
obtulisse impudici numinis idolo, Astartes nimi-
rum , seu Veneris. Vel mercedes alio modo sic
intelligere commode poteris. Aurum ipsorum , ait,
atque argentum et viuum hostes igni corrumpent ;
qua Israeliize, tanquam mercedern, suis a nutnini-
bua ob cultum ipsis tributum sibi preberi. puta-
bant. Deinde Israelei quodammodo Deus irridens,
quamdam per ironiam habere ipsum ait divitias
quas collegisse!, ab suis numinibus, uti putabat,
acceptas, quasi mercedes fornicationis, idolorum
scilicct cultus; eumque per hujsvsmodi mercedes
in παπι coaluisse, finnum videlicet, bene compa-
ctum stabilemque catum. Erat uti pomorum eusto-
dia ct legalis cultus, qui quandiu floruit lex, iu
honore habebatur ; postquam autem lex przteriit,
instar au:umni, brevis el ipsa avi, neque solidum
exhibens alimentum ; tum et cullus ipse derelietua

D est, disjectique sunt ct ipsius lapides, onera scilicet

legis graviora quae nequeipsi neque ipsorum patres
ferre potucrunt **. Tum detecta sunt et ejus funda-
menta, scilicet Spiritus, qui usque ad id temporis
delituerat, et vere facta. est in plantationem vineti
novi, populi nimirum egentibus conflati. Quo quidem
tempore consumpta est οἱ Pharisaica doctrina eo
Spiritus igne, qui in apostolos: delapsus est, resedit-
que in ipsis ; pro qua doctrina Phariszi mercedes a
populo capiebant, colligebanique inde divitias. Qua. ;
doctrira ii detorseruut. vias Domini rectas atque

Varielecttones el notae.

(94) Συνέτρινε, Cod. Bav. lta et paulo post.

1063

THBOPHYLACTI BULGARUE ARCHTEP .:

1054

planos, eas depravantes implicantesque futilibus A προχωροῦντες. Ἐγκαταλιμπάνεται ὑπὸ Κυρίου, ὡς

controversiis et ambagibus. Deseritur a Deo, tit agri
- augurium, et anima, quie Dei fructus non custodit,
charitatem scilicet, gaudium, pacent, longanimita-
tem, et cz:etera que 4 Paulo recensentur, sed vie-
iwm appetit. atque cadueum hujas szeulí fructum,
qui simitie pemis est, 4 $6 ingeneratque tumorem
atque inflationem iis qui avide ipsum consectantur.
Quod ita porro deseratur, ipsimet anims fortasse
prodest. Tum euim ejus lapides dejlciuntur, cordis
seilicet durities, et ipsius fuidamenta reteguntur ;
siquidem aniina tem in apertum profert sua. eogi-
tata, quae sunt. actionum. fundamenta, Atque tum
fit in. plantationem, Christum excipiens, discipulis
dicentem, Ego swm vitis, vos palmites 9. Talis ani-

ὁπωροφυλάχιον, καὶ φυχἠ, ἡ μὴ χαρπὸν τοῦ Πνεί.
µατος τηροῦσα, ὃς ἔστιν ἀγάπη, χαρὰ, εἰρήνη,
µαχροθνµμία, xal τ ἄλλα, ὅσα παρὰ τοῦ Παύλου
ἀπηρίθμηται, ἀλλὰ τὸν ὁλιγοχρόνιον xal παροδιχὶν
τοῦ αἰῶνος τούτου xapTbv περιέπουσα, ὃς ὁπώρι
ἔοικεν, ὄγχον καὶ φύσημα ἑἐμποιῶν τοῖς αὐτὸν προσι.
εµένοις. Τάχα δὲ ἡ ἑγκατάλειψις αὕτη, λυσιτελὴς
αὐτῃ. 0f τε γὰρ λίθοι χατασπῶνται, ὃ ἐστιν fj πώρω-
σις τῆς καρδίας αὐτῆς, xaX τὰ θεµέλια αὐτῆς àm-
παλύπτεται, ὁπηνίχα τοὺς λογισμοὺς ἐξαγοριύει,
οἵτινές εἶσι τῶν πράξεων θεμἑλιοι" χαὶ τότε γίνεται
εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος, δεχοµένη Χριστὺν, εἰπόντι
τοῖς μαθηταῖς ' ᾽Βγὠ οἷμι ἡ ἄμπείος, ὁμεῖς τὰ
κ.ήμαεα. Ἡ τοιαύτη ψυχη, ὅτε (95) ἐδούλενε τῷ

ma, cum inimice serviret, meroedes ab eo capiebat p ἐχθρῷ,-μισθώματα παρ) αὐτοῦ ἐλάμόανε, πλούτο

epes foriasee atque qloriaui ; quibus ipsam alli-
ciebat, οἱ quodanimodo dicens : Mec omnia tibi dabo,
οἱ cadens adoraveris me . Quis sane omnia talis
anima conjicit in Evaugelil ignem, quem wittere
Dominus in terram veuit '. Quo. enim ρε
evangelica verba, ibi dissipentur opes et gloria.

Vgns. 8. Propter hoc planget, et lamentabitur,
ibit discalceata et nuda. Quoniam adulterx instar
a me descivit, atque idolis mercedes dedit, sppen-
ditque douarin, *el etiam quia. cultes mercedem,
opes et alia bona se ab idolis ipsis obtinuisse pu-
lavit: propterea Lneidet in. calamitates, planget,
et lamentabitue, e& ibit disealceata, et nuda in. ca-

ptivijatew seilicet abducetar. Talis est enim ον- C

ptvesum habitus. ita et ]saiae, futuram populo
captivitatem innuere volens, Hierusalem cireuibat
Rudus oaicei$que destitutus **.

Fapiet planctum guast draconum. Afflictionis ma-
gnitudineip pes base vakes indicat ; ferunt enim dra-
£0nes, cun pereuliuntur, Bebileg edere siridores,
eleauda ferire solum.

Et luctum, quasi filiarum Sirenum. Graeci Sirenas
fabulantur aves quasdam, linmana. forma przdi-
làs, qua dulce suaviterque canere norint : sacra
vero Seriptura sirenas appellat garrulos passeres,
qui dulces ore concentus fundere solent, vel ipsas

τάχα καὶ δόξαν, διὰ τούτων σαΐνοντος αὖὐ-ὴν,
οἱονεὶ (96) πρὸς αὐτὴν λέγοντο; * Tavra πάντα σοι
δώσω, δὰν πεσὼν προσκυνήσῃς por, itia πάντα
δίδωσιν dj το'αύτη joy τῷ τοῦ Κὐαγγελίου πυβ, ὃ
Έλθεν 6 Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς": ὅτου γάρ ὁ
εὐαγγε]ιχὺς λόγος εἰσέλθοι, ἐχεῖ πλούτος xal Us
δαπανῶντα,.

Ἓνεχεν τούτου αόψεται, καὶ πεγθήσει, καὶ
πορεύσεται ἀνυπόδετος, γυμνή. Ἐπειδὴ, ono,
ἐξεπόρνενσεν bm ἐμοῦ, xal μισθοὺς ἐδίδου τοῖς i.
δώλοις τὰ ἀναθήματα * f) xal παρ) αὐτῶν big
μισθοὺς ἔχειν τῆς λατρείας τόν τε πλοῦτον, xa) τὰ
ἄλλα ἀγαθά "τούτου ἕνεχεν συ μφοραῖς περιπεκεῖται,
καὶ χόφεται, καὶ πενθήσει, xal πορεύσεται ἀνντό»
ὄετος καὶ γυμνῆ, ὃ ἐστιν, εἰς αἰχραλωσίαν ἁπαχν]-
σεται. Τοιοῦτον γὰρ τὸ σχΏμα τῶν αἰγμαλώτων.
Οὕτω x«i Ἡσαῖας, τὴν ἑαομένην τῷ λαῷφ αἰχι-
αλωσίαν ὑποδηλῶν, ἔλεγε * Περιενόστει τὴν Ἱερου
σαὴμι γυμνὸς xal ἀγ υπόδετος.

Πυιήσεται χοπετὲν, óc δρακόγτων. Τὸ µέγεβο;
τῆς θλίφεως αὐτῶν δηλοῖ διὰ τούτων. Φ1σὶ γὰρ 105;
δράχοντας, ἐπειδὰν πληγεῖεν, συριγμοὺς ποιεσθαι
ὀδυνηροὺς, καὶ χαταπαίειν τὴν γῆν τῇ χέρχῳ.

Καὶ πένθος, ὡς θυγατέρων Σειρήνωνγ. Ἕλληνες
μὲν Σειρῆνας λέγουσιν εἶναι πτηνά τινα ἀνθρωτί-
µορφα, μελῳδεῖν εἰδότα ἡδέως xaX θελχτιχῶς ἡδ
θεόπνευστος Γραφὴ αειρῆΏνας χαλεῖ τῶν στρουθίων
τὰ λαλίατερα, xat εὐστομεῖν εἰωθότα * 3| καὶ aiti;

etíam interdum alcyones, quz flebiles cantus edunt. y) ἔσθ᾽ ὅτε τὰς ἀλχυόνας, oi γοερὰ µέλη ἆδοναιν. Ἐτηἡ

Quoniam ergo qui lugent, quadam id cum caniti-
lena facere solent, ideirco mentio fit. istorum
masicorem animalium.

Vens. 9. Quiaobiinuit plaga ejus, quia venit
escue ad Judam, et tetigit. usque ad portam. populi
«ici usque Hierusalem. Hoc loco vates innuit
Samarim eapüvitaten a Thetlathphatar atque
Salmanasar, Assyrie regibus, illatam "*. Hane

* Joan, xv, 7. ** Matth. v, 50. *! Luc. xn, 59.

** [g3,

οὖν οἱ πενθοῦντες εἰώθασι µετά τινος μέλο:
θρηνεῖν, διὰ τοῦτο τῶν μελῳδῷν τούτων ζώων ἐμ-
νήσθη.

"Ort χατεκράτησεν (07) ἡ π.Σηγἡ αὑτῆς, 6n
ᾖλθεκ ἕως Ιούδα, καὶ ἠψατα &uc sing Jc
pov ἕως ἹἹερουσα.ϊϕμ, "Esas αημαίνει μὲν riy
ἐπαχθεῖσαν τῇ Σαµαρείᾳ αἰχμαλωσίαν, ὑπό τε δε-
τλαθφατὰρ (08) xai Σαλμανασώρ, τῶν ᾿Ασσυρίω

xx, 2. 5 ΙΥ Reg. xxi, 15.

Varie lectiones et note.

(95) Καὶ ὅτε, Cod. Ven.
(96) Καὶ elovst, Cod. Ven.

(97) Ἐχράτησεν, Cod, Bav.
(98) θεγλαλφασὰρ, Cod. Bav.

1265

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHARAM. — CAP. I.

- 1066

βασιλέων * ταύτην γὲρ πληγην ὀνομάζει, xavaxpa- A enim vocat plagam, que inipsa obtinuerit, pro-

τἠσασαν αὑτῆς, διὰ τὸ πανωλεθρίᾳ αὐτοὺς παραδο-
05721 ὑπὸ Σαλμανασάρ. Σημαίνει δὲ xai την τοῦ
Σεναχηρεὶμ. ἔφοδον, ἐπελθόντος τῇ Ἰουδαίᾳ, xol
χλταΣχόντος μὲν xal πόλεις τινὰς τῶν ἕξωθεν '
ἀφαμένου δὲ xai τῶν «vAQv τῆς Ἱερνυσαλήμ * ἔπο-
λιόρχησε γὰρ αὐτὴν διὰ τοῦ ὑποστρατηγοῦντος αὐτῷ
Ῥαφάχου. Δύνασαι δὲ πληγὴν νοῆσαι xal τὴν εἶδω-
λολατρείαν, τις ἁπὺ Σαµαρείας ἁρξαμόνη, τελευ-
ταῖον xal τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπενεμήσατο (99). Πεν-
θ0ὗσι χαὶ χόπτονται xal νὺν Ἰονδαῖοι, ἀλλὰ τὸ πέν-
0o; αὐτοῖς loo δραχοντείου γέµει (1). 00. φέροντες
γὰρ ὑπείχειν Ἀριστιανοῖς, ζητοῦσι τὴν παλατὰν δό-
ξαν, καὶ ἀνυπόδετοι πορεύονται. Οὐ ΄(ὰρ ὑπέδησαν
τὺς πόδας αὐτῶν bv ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς

εἰρήνης, ἀλλὰ αύντριμμα xat ταλαιπωρία (2) Ev ταῖς ῃ

ób.i; αὐτῶν, καὶ ὁδὺν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν ΄ xal
γυμνοὶ δέ εἶσιν, ὡς μὴ Χριστὸὺν ἑνδυσάμενοι. Ταῦτα
δὲ γέγονεν αὐτοῖς, διότι χατεκράτησεν fj πληγὴ αὖ-
τῶν, fjv ἐπλήγησον ἐπὶ Χριστῷ, ποιοῦντι θαύματα,
ἥτις διηλθεν ἕως Ἰούδα τοῦ προλότου, καὶ Ἠφατο
τὶς πύλης τοῦ λαηῶ, τῆς πλατείας, λέγω, ζωῆς, ἣν
ἑδεύοντες, ἐνεχότουν Χριστῷ, λέγοντι’' Eloéd06ce
διὰ τῆς eter jc πύ.Ίης " καὶ ταῦτα, τὴν Ἵερουσα-
Ahp χατοιχοῦντες, τὴν πόλιν τοῦ βασιλέως τοῦ µε-
γάλου, &v fj διχαιοσύνη ἐγεννήθη. "Ev αὐτῇ χόπτε-
ται κοπετὺν δρακόντων xaX ὁ τὴν τοῦ χόσμου λύπην
λυπούµενος, f| ἐπὶ χρημάτων ἁπωλείᾳ, fj ἐπὶ δόξης
ἐφέσει (5), ἡ kx ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ πενθῶν. Οὗτος
ὁ χοπετὸς δαιμόνων Lati, τῶν νοητῶν δραχύντων.

pterea quia habitatores ad internecionem usque
deleti ab Salinanasare fuerunt. Innuit item Sena-
cherim in Jud:»am irruptionem ; qui cum exteras
alias urbesexpugnarat, tum ad Jerusalem portas per-
venerat. Obsidione quippe cinxit ipsam, opera usus
atque ministerio 960 Rhapsaci, qui sub ejus im-
perio nilitabat, Plaga preterea nomine intelligere
commode potes et idolorum cultum, qui cum Sama-
rig ecpisset, ad extremum et in urbe Jerusalem
grassabatur. Lugent et conqueruntur etiaih. nunc
Judaei : sed ipsorum luetus draconum veneno sca-
tet. Cum enim Christi fidelibus obedire moleste
ferant : veterem gloriam quaerunt, incedunRtque sine
calceamentis. Non enim caligas induerunt, quo bo-
num pacis nuntium alacri animo exciperent; sed
ubique tribula:io et angustia in viis ipsorum occur-
rit, et viam pacis non cognoverunt δὲ; qui et nudi
sunt, quia Christum non induerunt. Hac illi qui-
dem ob esm plagam, qua per patrata a. Christo
miracula perculsi fuere, quz? sane plaga pervenit
usque; ad Judam proditorem, attigitque populi
portam, latam scilicet vitam, qua cum incederent
irati sunt Christo, dicenti: ]nirate per angustam
portam 5 ; idque cum babitarent Hierusalem, vr-
bem magni regis, in qua orta est justitia. Sirido-
rem inea draconum emittit et qui mundano ali-
quo dolore cruciatur, vel ob amissas opes, velob
glori» jacturam, vel ob aliam ejusmodi lugubrem
causam. Stridor hic dzimonum est, qui spiritales

Ἱοῦτο τὸ πένθος xai τῶν θυγατέρων τῶν Σειρήνων C sunt dracones. Idem fletus est et sirenum filiarum,

ἐστὶ, Φυχῶν οἰχειοτάτων ταῖς ἡδοναῖς τοῦ βίου, ot-

τινές εἶσιν αἱ ΣειρΏνες. "Opa μέντοι, ὅτι θυγατέρας
ἔχουσ.ν αἱ Σειρῆνες, οὐχ υἱούς' οὐδὲν Υὰρ pav
ἡλονΏς γέννημα. 'O τοιοῦτος πορεύσεται τὴν τε-»
λευταίαν ὁδὸν τοῦ βίου, ἀνυπόδετος μὲν, ὡς μὴ ϐθε-
λῆσας ὑπὸ τοὺς πόδας αὑτοῦ τεθεῖναι (4) τὸν δερµά-
τινον βίον, κἀντεῦυθεν ἀσφάλειαν τοῖς αὑτοῦ διχεή-
pact περιποιῄσασθαι (τότε γὰρ τηρεῖ τις τοὺς πό-
δα; τῆς φυχῆς, ὅτε τούτοις ὑποθήσξι τὰ σαρκιχὰ,

ὥστε ὑπ) αὐτῶν πατούμενα ὑποχεῖσθαι αὑτοῖς) * γυ-

μνὸς δὲ, ὡς μηδὲν ἔχων ἐπιχάλυμμα τῆς ἀσχημοσύ-
γης τῶν ἔργων αὐτοῦ. Οἷόν τί eng * Πολλάχις ἆμαρ-
τάνων τις bv. τῷδε, y. ἑτέρῳ κχατορθοῖ * xol ἐν τῇ
χρίσει ἀντισηχουμένων τῶν βελτιόνων τοῖς πονη-

animarum scilicet, que vite voluptatibus inhiant,
qu» voluptates sirenum speciem prae se ferunt.
Animadvertas porro velim sirenas babere filias, non
filios ; nihil enim masculi gignit voluptas. Qui ita
vivit, incedet exirema vitz via discalceatus, cum
sub pedibus ponere nolit mollein et effeminatam
vitam, atque inde tuto incedendi sibi potestatem
comparare (tum enim animz pedes quispiam cu-
stodit, cum,pedibus ipsis ea, qua carnis sunt, sub-
jicit, ut iis protrita atque proculcata subjaceant),
eademque via gradietur οἱ nudus, utpote nullum
habens tegumentum suz ipsius turpitudinis $uo-
rumque facinorum. Dicam planins. Szpenuimero
qui peccat in uno, et recte se gerlt in altero; isque

ροῖς, βοήθειά τις αὐτῷ γίνεται. Όταν δέ τις ἀθοή- D in die judicii, cum mala bonis pensentur, sub.

Üntoc ἐχεῖσε ἀπέλθοι, xal εἴ τι ἀγαθὸν εἶχεν, ἀπο-
λαθὼν τοῦτο ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ, χατὰ τὸν πλοῦτον
ἐχεῖνον γυμνὸς πορεύεται, póva τὰ ἔργα τῆς αἰσχύ-

ντς ἀναχεχαλυμμένα ἔχων.

οἱ ἐκ Γὲἐθ, μὴ μεγαλύνεσθα * καὶ ol Ἐναχεὶμ,
p ἀνοικοδομεῖτε ἐξ oIxov καταγέἑλωτα. Ἐτειδὴ

* Psal. xin, ὁ. 5 Mattb, vit, 15.

sidium binc aliquod capit. Cum contra presidio
omni destitutns e vivis abit, etsi quid boni egit,
mercedem in vita sua recepit; quod ad coelestes
illae opes attinet, nudus incedit, nefaria sua faci-
norain propatulo gerens.

Vens. 40. Qui in Geth, nolite magnificari : εἰ
Enacim, nolite reedificare ex | domo derisum.

Varie lectiones et note.

(99) Ἐπενομήσατο, Cod. Bav.
(1) Deest τὸ γέμει in Cod Ven.
(2) Ταλαιπωρίαν, Cd. Του.

l'AIkOL. G8, CXNV/.,

(3) Ὑφέσει, Cod. Ven.
(1) Αὐτοῦ ποτε θεῖναι, Cod. Bav,

3i

1061

ΤΠΕΟΡΗΤΙ.ΑΟΠ BULGARL/E ARCIITEP.

1063

Qnouiam ^unctis Israel tribubus luctum denuntiavit, A πάσαις ταί; τοῦ Ἰσραλλ φνλαῖς προσηγόρευσεν ài-

simulque futurum aniio suo prospexit, υἱ exteri
populi de ipsarum calamitatibus latarentur : idcirco
suum ad ipsos vates convertens sermonem, hujus-
cemodi verbis alloquitur : Nolite magnificari, qui
in Geth (quas caput exterarum urbium Ἐιδι) degi-
tis, neve risum atque cachinnum 961 inTsraelitas
e domo vestra [undatis. Hoc est, vos, qui vitam
jn tuto. ducere eredi:is, quique stabiles dormi ve-
sirimansuros vos semper pulatis, molite deri-
dere eos, qui in captivitalem abducli sunt, et ex
$uis quisque demibus 'ejecti. Enacim awem non
est alia quzdam urbs a Geth, ut quidam autumant,

γεῖν, προεώρα δὲ τοὺς ἀλλοφύλους tal; τούτων συµ-
φοραῖς ἑφταθησομένους, πρὸς αὐτοὺς τρίπει tbv M-
197, X1l φησι. Mh μεγαφρονεῖτε, ol χατοικοῦντες
τὸν Γὲ0 (αὕτη δὲ µητρόπολις fv. τῶν ἁλιοφύλων)"
μηδὲ γέλωτα ὑψηλὸν ἑπαίρετε χστὰ τῶν ἼἹσραπλι-
τῶν ἐκ τοῦ olxou ὑμῶν * τουτέστιν, Ἐν ἀσφαλεῖ cl-
χεῖν γοµίζοντες, xai tv ταῖς χατοικίαις ὑμῶν µένειν,
ph τοῖς «αἰχμαλωτιζομένοις ἐπιγελᾶτε xol ἀπλν-
εσταµένοις &x τῶν οἴχων αὐτῶν. Ἐναχιὶμ δὲ, οὐχ
ὥς τινες ὑπέλαδον, ἄλλη τις πόλις ἐστὶ παρὰ τρ
Γέθ * ἀλλά τοὺς ἑνοιχοῦντας τὴν Γὲ0, Ἐναχεὶμ ὄνο-
µάζει, ὡς ἀπογόνους ὄντας Ἐνὰχ τοῦ γίχαντο-.

diversa; sed ἰρεοδιιθί Geth habitatores eo nomine vates appellat, utpote ab Enach gigante desc. n :en-

wes.

Terram aspergite derisum vestrum. Derisionis vi-
delicet loco terram a-pergite, velut captivorum
dolorem dolore prosequentes, et vobiscum | simul
reputantes calamitates, qua vobismetipsis acci-
dent. Non enim illesi manebilis; sed vos etiam
Senacherim invadet, quod et contigit. Alii vero
ita: Nunc vos risum captatis ex dono, ex eo vide-
licet, quod domum Israel in. servitutem redactam
conspiciatis. Verum nolite hoc facere, sed «on-
$iderautes, vos quoque pejora mala passuros,
qussi terram. quamdam, eam 4090 in vos excitabi-
tur, irrisionem aspergite, vestrasque proprias lu-
gete calum tates,

γεν». 11. Que habitas bene civitates ejus : non
est egressa habitatrix Sennan plangere domum | ipsi
hereutem, accipiet ex vobis plagam doloris. Quoniam,
ail, existimavit Sennan, se pulchro fretam presidio,
vitam suis in oppidis bene munitis tutam ac secu-
ram degere, proptereaque vos domum Israel, ipsi
hzrentem, proximam scilicet atque. conjuuctain,
baud wiserata est, neque flevit; idcirco particeps
et psa erit vestrarum calamitatum, eapietque ex
vobis plagam doloris, talem seilicet, quales p'ag:e
vestra sunt, et afflictiones. 19ο quoque vobis ad-
liortationl sunt, ne vestros hostes in acerbis eorum
casibus derideatis, quemadmodum et sapiens. qui-
dam dixit : Si ceciderit inimicus tuus, me ejus cala-
mitale gaudeas, ne forte videat Dominus, eique displi-
ceat**, Animadverte rectum adhorta ionis ordinem.
Vetuit primum irridere : ostendit demde reprelien-
sione quoque dignum esse, srumnosos homines
et afflictos non miserari. Qui enim bene beateque
vivit, el rebus utitur secundis, reus fit, ni miseri-
cordia con.moveatur erga eos qui calamitatibus
urgentur. Cum autem et calamitatum auctor ipse
est, easque hominibus infert, quo supplicio dignus
habendus ? ls item, qui corpori suo blanditur, quod
anim: domicilium est, per boc sibi parat iu futuro

** Prov, xxiv, 47.

B «4v xatacxácae0s xarayéAora ὑμῶν. Του:-

C

D

égttv, Ανιὶ τοῦ χατανέλωτος, γῆν zatasT.ázao0r,
ἅμα μὲν ὡς συμπενθοῦντες ,5) τοῖς αἲ /µακωτινομέ-
νοις, ἅμα δὲ χαὶ ἐἑννοοῦντες τὰς συµθησοµένσς xai
ὑμῖν (6) αὐτοῖς αυµφοράς. Οὐ γὰρ ἀπληγες κατ]-
λειφθέσεσθαι, ἀλλὰ xal ὑμῶν 6 Σεναγηρεὶμ ἄφεται'
ὃ xai συνέδη. Τινὲς οὕτως ' Nov μὲν ὑμεῖς οἱκοῦ»-
μεῖτε γέλωτα ££ οἴχου, τουτέστιν, ix τοῦ ὁρᾷν tv
οἶχον τοῦ Ἱσραὴλ αἰχμαλωτιζόμενον, ἀλλὰ pi cs
τως * ἀλλ᾽ ὡς καὶ αὐτοὶ τὰ χείρω πεισόµενοι, οἷόν
τινα γῆν χατααπᾶσθε (7) τὸν ἑσόμενον καθ’ ὑμῶν
γέλωτα (8), xat τὰς ὑμῶν αὐτῶν θρηνεῖτε σομφοσᾶ..

Κατοικοῦσα καἰῶς τὰς από.εις, οὗχ ἐξ ή.1δε
κατοιχυῦσα Σεννἁν χκόψεσθαι olxor ἑχόμενον αὖ-
τῆς, «1ἠεσθαι ἐξ ὑμῶν An riy ὀδύνης. Ἔπειδο,
«no, φήθη ἡ Σεννὰν, ὅτι καλῶς xat ἀσφαλώῶς οἑκεῖ
τὸς πόλεις αὑτῆς ὀχυρὰς οὔσας, xai δ.ἀ τοῦτο οὐχ
ἐχίψιτο τὸν οἶχον τοῦ Ἰσραῇλ ὑμᾶς, ἀχόμενον αὖτῖς,
τουτέατ:, γειτονοῦντα, xal πλητιάζοντα, συμµεθέςει
χαὶ αὐτὴ τῶν συμφορῶν ὑμῶν, καὶ ἔξει xal αὐτὴ
πληγῆν ὀδύνης &E ὑμῶν, τουτέστιν͵ οἴαί εἶσιν αἲ ὑμέ-
τερα: πληγαὶ καὶ ὀδύναι. Ταῦτα xaY ὑμῖν παραινε-

σεις elo, πρὸς τὸ uh ἐπιγελᾷν τοῖς πτώµασι ttv

ἐχθρῶν, xaüà xal σοφός τις εἶπεν ' Εάν πέση à
ἐχθρός σου, μὴ ἐπιχαρῃῆς αὐτί, μήποτε ἵδη
Κύριος, xul οὐκ ἀρχέσῃ |f. ἀρέσῃ] αὐτῷ. Καὶ opa
τὴν ἀχολουθίαν τῆς παραινέσεως * Πρῶτον τὸ iz--
γελᾷν ἀπηγόρευσεν, εἶτα καὶ τὸ p σνναλγεῖ»
ὑπεύθυνον ἔδειξεν. "Oz; γὰρ αὐτὸς χα)λῶς οἰχεῖ, καὶ
ἐν εὐθηνίαις ἑατὶ, κατάχριτος, ἐὰν μὴ συναλγΏ «v5
ἐν συμφοραῖς "ὅταν δὲ καὶ αὐτὸς τὰς συµφορᾶς
ἐπάγῃ, 7| ἐπιτείνη (9), τίνος ἄξιος: Καὶ à τὺ σώμα
δὲ πιαίνων, ὃ ἐστιν οἶχος τῆς φυχῆς, Ex τοῦ οἵχου
τούτηυ οἰχοδομεῖ ἑαυτῷ χαταγέλωτα χαὶ αἰσχύντν
Ev τῷ μέλλοντι. Τάχα δὲ καὶ xot; Ἐναχεὶμ &i-
ομοιοῖ τοὺς στρατιώτας, τοὺς τὸν Κύριον σταυρω-
σαντας, ὡς καὶ αὐτοὺς ἀντιθέους γίγαντας ' πρὸς

Varia lectiones et note.

(5) ᾽Αντὶ τοῦ * χαταγἐλωτα γΏν χατασπάσεσθε *
ἅμα μὲν καὶ ὡς συμπενθοῦντες, Cod. Ven.
(6) "Hil, nobis, Cod. Bav.

(1) Καταπάττεσθε, Cod. Ven.
(8) Καταγέγωτα, Cod. Ven.
(9) Ἐπιφέρῃ, Cod. Bav.

0ο)

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM.— UAP. I.

1070

05; φησι μῆ ge a*09povsty, ὅτι τοῦτον ἑσταύρωσαν, A :evo derisionem et ignominiam. Fortasse giganti-

μηδὲ οἰχοδομεῖν, χαὶ αὔξειν xavayélota éx τῆς
σαρχὸς τοῦ Κυρίου, ftt; ἣν οἶκος θεότητος. 'Ev-
ἐπα:ζον γὰρ αὑτῷ, χλαμύδα περιτιθέντες, xat στέ-
φανον τῇ χεφαλῃ ἐπιτιθέντες ' ἀλλὰ xal dj Σεννὰν,
φησὶν, τις ἑρμηνευομένη πέτρα, νοηθξείη ἂν ἡ
σχληρὰ xai πετρώδτς τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴ, οὖκ
ἐχάδατο τὸν οἴχον, ὁπηνίχα ἑσταυροῦτο, καίτοι ἐχό-
μενον αὐτῆς, τουτέστε, γειτνιῶντα αὐτῇ, χαὶ συγ-
γενη ὄντα (ἐξ αὐτῆς γὰρ ὁ Χριατὸς τὸ χατὰ σόρχα) :
Ἡ ἀντεχόμενον αὐτῆς, xai πάντα ὑπὲρ αὐτῖς
ποιοῦντα. Διὰ τοῦτο λήψεται πληγὴν ὀδύνης ἐξ ὑμῶν
τῶν στρατ,ωτῶν 'Ῥωμαίων, ὅτε διαφθαρῄσεται ὁπὸ
τῶν ὑμετέρων στρατευμάτων.

bus Enacim assimilat vates et alios milites qui
Dominum crucifizerunt, tanquam gigantes et ipsos
contra Deum pugnautes. Quos ne glorientur mo-
nel quod ipsum crucifixerint, neve concitare velint.
et augere derisionem ex Domini carne que (10)
domus erat divinitatis. Illudebant enim ei, chla-
mydem circumponentes, imponentesque capiti ejus
coronam 27. Neque Sennan, ait (que cum 2692
Ἰάθιη sonet, ac petra, intelligi posset aspera et
saxea Judeorum Synagoga), dolens, 1niserata est
domum istam, cum crucifigeretur, licet ipsi h»ren-
tem, hoc est proximam, atque sanguine conjun-
ctam (ex ea quippe carnem corpusque suum traxit

Christus) vel ipsi faventem, omniaque pro ipsa facientem. Propterea plagam a vobis capiet mili-
tibus Romanis, cum vestris ab exercitibus pessumdabitur.
Τίς ἤρξατο εἰς (41) ἀγαθὰ κατοικούσῃ ὀδύνας; B. — Vkns. 12.. Quis capit in bona ei que habitat do-

ὅτι κατέδη xaxá παρὰ Κυρίου (19) ἐπὶ πύ.αις

"lepovcaAnhp ψόφος ἁρμάτων καὶ ἱππευόγτωγ.
Τινὲς μὲν οὕτως ἐνόησαν, ὅτι πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ
ποιούµενος τὸν λόγον, φησί” Τίς ἔρξατο εἰς ὀδύνας
τῇ χατοικούσῃ ἀγαθά; τουτέστι, Τΐς (15) τὰς ὀδύνας
ἐπήγαγε τῇ πρὶν εὐθηνούσῃ ᾿Ἱερουσαλὴμ, χαὶ xacot-
χούσ]ῃ Ev εἰρήνῃ, xal πολλοῖς ἀγαθοῖς, Ἡ πάντως ὁ
Κύριος ; 6 χαὶ ἐπάχει, ὅτι Κατέέη xaxà παρὰ
Κυρίου ἐπὶ πύλας Ἱερουσαλὴμ, τουτέστι, τὰ χάχω-
σιν ἐμποιοῦντα, ἅτινά εἶἰσι ψόφος ἁρμάτων πολεμι-
x&v χαὶ στρατιωτῶν, τῶν αὐτοῖς ἑποχουμένων xal
ἵππε νόντων. Τινὲς δὲ πρὸς τοὺς Ev Τὲ0 καὶ τοὺς λοι-
πούς φασι λέγειν τὸν 8:bv, ὅτι Ὑμεῖς οἵεσθε αὐτοὶ
διαμεῖναι ἀνεπηρέαστοι διὰ ctv τῶν ὑμετέρων 0εῶν
lax o2, τοὺς δὲ ἐξ Ἱσραὴλ παραδοθῄναι τοῖς Σχθροῖς
$2 ἐμὴν ἀδθένειαν * ἀλλὰ χαχῶς οἵεσθε. Τίς γὰρ fio-
ξατο εἰς ἁγαθὰ τῇ Ἱερουσαλὴμ, τῇ χατοικουμένῇῃ
ὀδύνα: ; τίς ταύτην τοῦ Σενναχηρεὶμ ἠλευθέρωσεν ;
O005:V; πάντως ἄλλος, fj ἐγώ. Κατῴχει δὲ Ev ὀδύναις,
διότι παρεχώρησα ἑγὼ 6 Κύριος καταθῆναι Em αὖ-
τὴν τὰ τῆς πολιορχίας χαχὰ, ὥστε ἐγὼ μὲν παραδοὺς
αὐτην ὀδύναις, πάλιν Ίρξα αὐτῇ el; ἀγαθά ὑμεῖς
δὲ, ἐπειδὰν by χαχοῖς ὙΥένησθε, οὐχ ἔξετε τὸν ἄγα-
θοποιήσοντα ὑμῖν. Κατέδη xaxà καὶ ἐπὶ τὰς πύλας
Ἱερουσαλὴμ παρὰ τοῦ Κυρίου «fn; δόξης, ὃν (14)
ἐσταύρωσαν, χαὶ διὰ τοῦτο χατῴχησεν ἐν ὀδύναις ἡ
Χριστοχτόνος πληθύς ΄ ἁλλ’ ἤρξατο αὐτῇ εἰς ἀγαθὰ
ἡ Ἐκκλησία, καὶ ὁ bv ταύτῃ χηρυττόµενος (15) Χρι-
στός. "Όσοι γὰρ ἐπιστραφέντες, τὸν Χριστὲν ὡᾧμο-
λόγησαν, bv ἁγαθοῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ γεγόνασι.
Κατοιχεῖ ἓν ὀδύναις xat 1j μετανουῦσα quy, fL ὅταν
ἐν πύλαις εἴη τῆς Ἱερουσαλὴμ, ὃ ἐστιν Ev ἀρχῇ (16)
τῆς χατὰ θὲὸν πολιτείας, χαχὰ ἔχει, ἀντὶ τοῦ, χά-
xot» xaX θλῖψιν, καταδαίνουσαν abf; παρὰ Κυρίου,

57 Matth, χσνη, 37.

lores ? quia descenderunt mala a Domino super por-
tas Hierusalem, sonitus curruum et equitum. Qui-
dam ita locum hunc exponunt, ut ad Hierusalem
verba hec fleri intelligantur, Quis cepit in delo-
res ej, que habitat bona? Hoc est, quis dolores
intulit urbi Hierusalem, quz quidem bene beate-
que vivebat fruebaturque pace et rerum affluen-
tibus copiis? Nemo profgcto. alius, nisi Domiuus,
Propterea subjicit, Quia descenderunt mala a
Domino super portas Hierusalem ; quz scili-
cet vexationem afferrent, strepitus. nimirum belli-
corum curruum atque militum, quorum pars ia
curribus ipsis velieretur, pars equitaret. Quidam
vero putant, Deum ad Gethzos et reliquos extc-
ros populos bxc dicere : Creditis vos illasos esse
mansuros, vestrorum ope numinum fretos, lsrae-
litas contra in hostium potestatem redactum iri,
meam ob imbecillitatem ; sed erratis, atque turpi-
ter hallucinamini. Quis enim bene facere coepit
urbi llierusalem, antea misera el afflicte? quis
hanc a Senacleriin manu eripuit? Nemo profecto
alius, nisi ego. ]n afflictionibus autem versabatur,
propterea quia ego Dominus permisi, ut irruerent iu
ipsam obsidionis mala. Postquam autem eam affli-
ciionibus ebjeci, rursus beneficiis cumulare coepi.
Vos contra, cum in.calamitates incidelis, neminem
habebitis, qui vobis sit opem laturus. Descenderunt
iiem mala in portas Hierusalem a glori: Domino,
D quem Judzi crucifiverunt, proptereaque vitam in al-
flictionibus egit Judaeorum turba que Christum iu-
tcremit. Verum huic ipsi benefacere coepit Ecclesia,
ct qui in ea pradicatur Christus. Quotquot enim ad
Christum ipsum couvcrsi Cbristuin ipsum confessi
sunt, bonorum supernz Hierusalem effecti sunt par-

Varie lectiones et nota.

(10) lta tamen ut et caro et divinitas in una ea-

demque Yerbi persona subsisteret, ut. contra Nes-

torium catholica sancivit Ecclesia.
(1) Deest τὸ εἰς in Cod. Ven.
(12) "Ott χαχὰ παρὰ Κυρίου, Cod. Ven.
(45) Deest verbum τίς in Cod. Ven.

(14) "Ov αὐτοὶ, quem ipsi [crucifixerunt], Cod,

av.
(45) Κρυπτόμενος, Cod. Βαν.
(16) "0 ἐστιν ἀρχὴ, Cod. Vcn. sed scribendum

fortasse àpyf.

1071 . THEOPHYUXCT! BULGARLE ARCHIEP. 152

'ticipes. Versatur in afflictionibus et anima, quam Α τοῦ ἐντελλωμένου' Εἰἱσέλθετε διὰ τῆς otevijc πύ-

suorum puenitel peccatorum; qui, ubi ventum
21 portas Hierusalem, divini scilicet regiminis in-
gressum, mala subit, aerumnas videlicet et. aflli-
ctionés οἱ a Domino missas, ita jubente, lutrate
per gngustam poriam, el per. afflictiones multas. "*,
qua vobis ingressum praebeant in celeste regnum.
Sed οἱ benefacere incipit nemo profecto alius, nisi
Dominus, qui ait, Beati qui lugent, quoniam ipsi
consolaluntur δν: et, Venite ad me omnes, qui la-
boraiis et. onerali estis, el ego re[iciam vos **.

Anc xal διὰ aoAAoY 0. recor, ποιούντων ὑμᾶς (11)
εἰσέρχεσθαι εἰς την βασιλείαν. 'AXA &pyezat αὐτῃ
ἀγαθὰ οὐδεὶς ἄλλος, ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος :. Μακάριοι
οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακ.Ίηθήσονται: xa,
Δεῦτε πάντες οἱ κοπιῶρτες καὶ πεφορτισμένοι,
κἁ}ὼ ἀναπ'ιύσω ὑμᾶς. Do; δὲ ἄρχεται εἰς ἀγαθά ;
Ὡς ἐγκαινίσας (18) ἡμῶν την ei; οὐρανοὺς ὁδὸν,
xa εἰπὼν τῷ λῃστῇ ' Σήμµερον μες) ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ
παραδείσῳ. "Οπου δὲ αὐτός ἐστιν, &xel xal ὁ ξιάχο-
νος αὐτοῦ ἔστει,

Quomnedo vero benefacere incipit? Nobis videlicet 963 innovaulo viai, qua ducit ad coelum, latro-
nem ita affatus, Hodie mecum eris in paradiso * ; ubi vero ipse est, illic et uinister ejus erit **.

Vgn:. 15. Que habitas Lachis, princeps peccati
luvc est filie Sion, quia in te inventa sunt impietates
Israel. Postquam urbem Lachis Senacherim inva-
serat, cum nihil contra Hierusalem proficere Ρο’
Liisset, eversaque jain fuerat arbs illa, Jure, inquit,
ac merito cladem hanc subiisti tu, qux Lachis
habitas, quandoquidem et decem tribuum impie-
tates in te repertze sunt, et idola coluisti, quiniino
et ipsimet Tlierusalem dux impietatis hujus fuisti
atqne magistra.

VEns. 14. Ιάεο dabis emissarias usque ad here:
ditatem Geh, domos vanas. Quoniam, ait, Lachis,
impie egisti, dabis et tu, qui emittantur, habitatores
silicet, qui ducantur in captivitatem, transfe-
ranturque ex omnibus flnibus usque Geth ; idque
propter vanas idolorum domus.

Κατοικοῦσα Λάχις, ἀρχηγὸς ἁμαρτίας ἐστὶ

Β τῇ θυγατρὶ Σιὼγ, ὅτι ἐν col εὑρέθησαν ἀσέέειωι

τοῦ Jopa"nA. Ἐτειὴ τὴν Λάχις ὁ Σεναχτρεὶμ ἐξ-
επόρθησε, μηδὲν ἰσχύσας χατὰ τῖς I:pousaktu, καὶ
προτέρα ἡ Λάχις ἁπώλετο * φῃσὶν, ὅτι Διχαίΐος
πανωλεθρἰαν ταύτην ὑπέστης, σὺ f) χατοιχοῦσα viv
Λάχις, διάτι καὶ αἱ ἁσέδειαι τῶν δέκα quia ἐν
coi εὑρέθησαν , xai εἰδωλολάτρησας xal αὑτὲ,
μᾶλλον δὲ xai τῇ '᾿ἹΣερουσαλὴμ διδάσκαλος xai ἀρχ-
ηγὸς τῆς ἀσεθείας ταύτης χατέστης.

Διᾶ τοῦτο δώσεις ἐἑξαποστε..]ομένοις ἕως
κ.Ίηρογομίας Γὲύ , οἴχους µαταίους. ᾿Ἐπειδὴ,
φποὶν, ὢ Δάχις, ἠσέδησας, δώσεις καὶ αὐτὴ ἐξ-
αποστελλομένους, τουτέστιν, αἰχμαλωτιξομένους, xat
ἀποικιζομένους Ex πάντων σου τῶν ὁρίων ἄχρι της
Γὲθ, διὰ τοὺς οἴχους τοὺς µαταίους τῶν εἰδώλων.

Vrns. 14, 15. In vanum [αεια sunt regibus Israel : ὁ ἍΚΕἰς κενὸν ἐγένοντο τοῖς βασιλεῦσυ "Iopath,

onec haeredes adducam tibi. Est et alia lectio,
Quoad heredes adducent. Rationem reddit, cur
vanas appellarit idolorum domus, in vanum hasce
fuisse docens Samarlz regibus; nullam enim uti-
litatem ex ido'orum domibus ii perceperunt. Quem-
adinodum reque tu capies utilitatem ullam ab iis-
deni hisce domibus, quas coluisti, ut. Samaritani,
Il:ec vero tibi, Lachis, evenient, quoad ego captivos
in libertatem viudicans ad te reducam, faciamque
ut lí paterna. quisque hzreditate perfruantur, Vel
ctiam heredes appellat hostes, qui, tanquam here-
ditatem, adituri erant eorum terram. Ait ergo
Samarie feges habuisse domus idolis dicatas,
quoa. per ea quie patrarunt nefaria facinora,

ἕως τοὺς xAnporópovc árámo σοι. Ἔστι καὶ ἑ-έρα
γραφή * Ἔως τυὺς xAnporópgovc ἁγάγωσιν. Ἕρ-
μηνεύει, διὰ τί ὠνόμασε µαταίους τοὺς τῶν εἰδώλων
οἴχους, xa φησιν, ὅτι Εἰς κενὸν ἐγέγοντο οὗτοι
τοῖς ἐν Σαµαρείᾳ βασιθῦσιν * οὐδὲν γὰρ ὠφελὴ-
θησαν ix. τῶν εἰδωλικῶν οἴκων * ὥσπερ οὐδὲ αὐτὴ
ὠφεληθήση &x τοὔτων τῶν οἴχων, οὓς ἐτίμησας, ὡς
ol Σαμαρεῖται. Πλην ταῦτά σοι συµβήσεται, ὦ
Λάχις, ἕως τοὺς αἰχμαλώτους ἑλευθερώσας ἐγὼ,
ἑπαναγάγω σοι αὐτοὺς, xal εἰς πατρῴφους ἁποχατα-
ατσω xAnpovouíag. Ἡ xal κληρονόμους τοὺς Ey-
0ροὺς λέγει, τοὺς γληρονομήσειν µέλλοντας τὴν
αὐτῶν γην. Λέγει οὖν, ὅτι οἱ βασιλεῖς τῆς Σαµαρείας
εἶχον τοὺς οἴχους εἰδωλικοὺς, ἕως δι’ ὧν ἔπραττον,

hostes in. semetipsos acciverunt. Quidam. autem D ἤγαγον τοὺς πολεµίους ἐφ᾽ ἑαυτούς. Τινὲς δὲ οὕτως,

hoc modo : Quoniam habitatores Geth. impie
. deblaterabant, Deum, | quod imbecillis esset, non
potuisse lsraelitas incolumes servare; planum

facit Dominus, cos hostium potestati fuisse τα” -

ditos, non propter ipsius imbecillitatem, sed
propter eorum nequitiam εἰ impietatem. Conf(ir-
matid exemplo Lachis; quie cum impie' egisset,
Senacherim potestati. tradita est, Divinus itaque
vates, his quodammodo gaudens. Deum affatus,
Pohis, ait, Domine, qui emittantur, captivos scilicet

585 $,uc. vij, 45, 21.. Miu. v, 4.

οὐ Matth, xi, 28.

Ἐπειδὴ ol ἐν Γὲ0 ἔλεγον, ὅτι ἁἀσθενὴς ὧν ὁ θεὸς,
οὖκ ἡδύνατο τοὺς Ἱσραηλίτας ἐξελέσθαι, δείκνυσιν
αὐτοῖς ὁ Κύριος, ὅτι οὐχὶ διὰ τὴν αὐτοῦ ἀσθένειαν,
ἀλλὰ διὰ τὴν οἰχείαν αὐτῶν ἀσέδειαν παρεδόθησαν,
xal παράδειγµα ποιεῖται τὴν Λάχις, Ἶτις ἀσεθή-
σασα, παρεδόθη τῷ Σεναχηρείμ. 'O οὖν προφήτης,
ola ἐφηδόμενος τούτοις, φησὶν πρὸς τὸν θεὸν, ὅτι
Δώσεις, ὦ Κύριε, ἑξαποστελλομένους, τουτέστιν,
αἰχμαλώτους τοὺς οἴχους τοὺς µαταίους., ἤγουν τοὺς
οἰχήτορας τῆς Λάχεως καὶ της Γέθ * καὶ τῆς χλη-

e! Luc, xxu, 45.

Varie lectiones et nota.

(17) Ἡμᾶς, nos, Cod. Ven.

(18) 'O £yzawizaz, Cod, Ven.

1073

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΟΗ ΕΑΜ. — CAD. I.

1015

ρονομίας γὰρ Tt9 f αἰχμαλωσία καθᾶφψεται. Otós 4 domus vanas, habitatores nimirum Lachis et Gcth.

γὰρ fj Γραφὴ οἴκους ὀνομάζειν τοὺς οἰκήτορας καὶ
τὰς πατριὰς, ὡς ἀλλαχόθεν δῆλον, οἷον τοῦ * Οἶκος
Asvt, xal olxoc ΑἉπρών * xaX Ex τούταυ αὐτοῦ τοῦ
προφήἠτου, τοῦ ἐν δρχῆ λέγοντος * « Τίς fj ἀσέθτια
οἴχου Ἰακὼθ, χαὶ ἡ ἁμαρτίᾳ οἴκου Ἰούδα; » Εἶτα
σχετλιάδων ὁ προφήτης, qnoi, ὅτι « τοῖς βασιλεῦσιν
Ἱσραὴλ » τοῖς ἓν Ῥαμαρεία, «εἰς χενὸν ἐγένοντο, »
& εἰῥωλολάτρουν, χαὶ ὡς ἔοιχεν, ἑσπούδαζον πάντα
πο.εῖν, ἃ ἐποίουν, ἕως ἀγάγωσι τοὺς χληρονόµους,
τουτέστι τοὺς ἐχθροὺς, τοὺς xataxAmpovouficavtas
τὴν γῆν αὐτῶν.

Κατοικοῦσα Λάχις κ.ηρονομία ἕως '0604àg
ἤξει. Ἡ χληρονοµία, φησὶν, αὕτη, f|» μέλλουσιν οἱ
ἐ(ωροὶ καταχληρονομῆσαι ἓν τοῖς ὑμετέροις , οὐκ
ἄχρ. σοῦ στήσεται, ὦ χατοικοῦσα τὴν Λάχις, ἀλλὰ
καὶ ἕως ὉὩδολὰμ fist, Ἶτις ἓν ἑσχάτοις τῆς Ἰου-
δᾳΐας χεῖται * ὥστε εἶναι τὸ λεγόμενον τοιοῦτον *
Ἄπὸ ἄκρου τῆς Ἰουδαίας ἄχρι τοῦ ἑτέρου ἄκρου fj
αἰχμαλωσία ἐλεύσεται (19). Οἴκοι ἐξαποστελλόμενοι,
al ᾿Ιουδαϊκαὶ συναγωγαί' ἐξαπέστειλε γὰρ αὐτᾶς,
xal ἐγχατέλειψεν ὁ εἰπών * Ιδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος
ὑμῶν ὄριιμος * οἵτινες οἶχοι ἐγένοντο (20) τοῖς ἄρ-
χυσι τῶν Ἰσραπλιτῶν, sl καὶ εἰς χενὺν, ἕώς οὗ
Ίγαγε τοὺς ἀληθινοὺς χληρονόμους, τὰ ἔθνη, ὁ
Κύριος. Ἐπεὶ δὲ ὁ ᾿Αχύλας ἐνιχῶς τέθειχε τὸν
χληρονόμον, δίδωσιν ἡμῖν νοεῖν, ὅτι ἔσονται οἱ οἴχοι,

Capiivitas enim et ad hereditatem Geth. perti
gel. Sacra namque Seriptura domus appellare
consuevit ipsosmct liabitatores, ipsasque familias,
quod cum aliis ex locis perspicuum, ut ex eo,
Domus Levi et domus Aaron **-9, tum ex lioc ipso
prophie:;a, qui vaticinii sui initio hzc habet, Quae
impietas domus Jacob? ecquod peccatum domus
Juda ? Dolens deinde vates ail, in vanum Samariae
regibus esse idola αι colebant, eosque ut
videbantur, ea omnia sedulo facturos, qux facie-
bant, 96/5 quoad heredes inveherent, hostes
nimirum,qui ipsorum terram tanquam hereditatem
adiront,

Qua habitas Lachis : hereditas usque ad Odollam
veniel. H:ereditas, ait, liec quam vestris in regio.
mibus adituri sunt hostes, non intra fines tuos
centinebitur, tu qua? Laehis incolis ; sed pertin.
get usque a4 Odollam, quz procul in ultimis
Ἱαάδα finibus jacet. Ut sensus eil, eapiiwitalom
ab uno Jude» fine usque ad alterum esse pro-
geessuram. Emissarie domus sunt Judeorum sy-
nagoge ; dimisit enim ipsas planeque dereliquit
qui dixit, Ecce relinquetur domus. vestra deseria **.
Quse quidem synagoge domus fuere principibus
Israelitarum, licet in cassum, quoad veros hare-
des, gentiles scilicet populos, Dominus adduxit.
Quoniam vero Aquila singulari numero haeredem

' reddidit, per hoe nobis innuit vanas eis domus.

οἳ µάταιοι, of τε τῶν εἰδώλων, χα) al συναγωγαί : C futuras, enm eas. que idolis dicea&e erant, (unt

καὶ αὗται yàp µάταιαι * εἷς γὰρ ofxog τῷ Κυρίῳ,
Us καὶ αὑτὺν σπῄλαιον δαΐνης ἑποίησαν. "Έσονται
"ον ἕως ὁ χλερονόμος Χριστὺς Ἶξει, ὃν cei χαχοὶ
Υ{ωργοὶ ἱδόντες, Οὗτος , εἴπον, ὁ κ.ηρονόμος :
«δεῦτε, ἀποκτείγωμεν αὐτόν. Οὗτος τοίνυν παρα-
Ὑενόμενος, τοὺς τε τῶν εἰδξώλων οἴχους, xal τὰς
Ἰουλαϊκὰς καταλύσει συναγωγάς * καὶ εἴ τινες 'δὲ
νχοὶ του θ:οῦ γενόµενοι, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ
οκῆσαν σχόντες ἐν αὑτοῖς, εἶτα τὸ Πνεῦμα τῆς χά-
ρ.εος ἐνύθρισαν, xal ἐπέθλεφαν εἰς µαταιότητας
καὶ μανίας Φφενδεῖς, λυττῶντες περὶ τὰς ψευδεῖ; τοῦ
κόσμου ἢδονὰς, οἴχοί τε µάταιοι ἐγένοντο, καὶ ἑξ-
αποστελλόμενοι ἔσονται, ἀχούοντες * Ἀπόστητε do
ἐμοῦ, οἱ ἑργάται τῆς ἀγομίας * χαὶ, Πορεύεσθε clc

ipsasmet synagogas * nain ha quoque να Sunt,
(Una quippe Domino domus erat, quam el ipsam.
hy:enz speluncam fecerunt) perloe inquam, iunmi
v.nas hasce domus eis fore, quoad veniat h:eres
Christus quem improbi agricoli conspicati dixe-
runt, Hic est heres, agite occidamus eum. "'. Hic

' ergo cum adveniet, funditus evertet cum idolorum

domus, tum Judaicas synagogas. Vana quoque do-
mus evaserunt quotquot. templa Dei faeti, atque
divinum Spiritum in semetipsis gerentes, hunc
ipsum gratix Spiritum injuriis affecerunt, respexe-
runique ad vanitates εἰ insanias falsas **, inanes
hujusce mundi voluptates insano impetu couse-
ciantes. Qui quidem et dimittentur, audientque

τὸ πΌρ τὸ ὀξώτερον ' ὅτε καὶ τοὺς χληρονόμους D verba illa, Discedile a me, operarii | iniquitatis, οἱ,

ἀγάγῃ ὀγγυτέρω ὁ Κριτὴς xal συγχληρονόµος αὖ- ^

τῶν, λέγων πρὸς αὐτούς » Δεῦρο κ.ηρονομήσατε
tiv ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι.είαν.

'H δόξα τῆς θυγατρὸς Σιὼν, ξύρησαι καὶ
κε]ρε [f. κεῖραι] ἐπὶ τὰ τέχνα τὰ τρυφεράσου. Οὐχ

3| Λάχις, nol, µόνη, οὐδὲ dj Ὁδοχὰμ πείσονται τὰ.

ξεινά * ἀλλὰ χαὶ σὺ, ἡ Σιὼν, πεῖραν τούτων ἕξει., Διὸ
ξύρησαι καὶ ἀποχάρηθι, πἐνθ.µον ἀναλαδοῦσα σχῆμα,

Ite in ignem eternum *' ; atque tum. simul. adducet
hzredes judex, suosque cohzredes, his verbis :
Venite, possidete paratum vobis regnum **.

Vens, 16. Gloria filie Israel, decalpare. εἰ de-
tondere super filios delicatos twos. Non. sol, | in-
quit, Lachis et Odollam acerba mala patientur; -
sed et tu, Sion, eadem experieris. Quare decalvare .
et detondere, lugnbrem vestem indueng, tuorum

**-8 Psaf. cxxviv. 19, 90. ** Matth. xxin, 48. ** Mattb. xxi, 58. ** Psal. xxxix, 5. Ὁ Luc. xui,

21. ** Matib. xxv, 41.

Varie leetiones et notee.

2
(19) Περιςλεύσεται, Cod. Bav.

(20) "Epruos οἶκοι ἐγένουτο, Cod. Dav.

1016 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. 1076

eausa filiorum, qui prilem in deliciis cum vive- Α διὰ τὰ τέχνα, τὰ πρώην μὲν ἐν τρυφῇ Cf32:22,
rent, in captivitatem abducentur, afficiepturque — exa εἰς αἰχμα)ωσίαν xat χάχωσιν ἁπαχθησόμενα,.
magnis cruciatibus.

Dilata ionsuram iuam, sicuá aquila ; quoniam Ἐμπάτυνον thv ξὐρησίν σου, ὡς ἀετὸς, ὅτι
captivi ductisunt ez. te. Ut aquila, inquit, stato Ἅᾖἠχμα-λωτεύθησαν ἀπὸ cov. Ὥσπερ ὁ ἀετὸς, φπαὶν,
quo:am tempore, pennis omnibus exuitüur, neque ἐν χαιρῷ, πάντων ἀπογυμνοῦται τῶν πτερῶν (91),
veuari (um potest amplius quoad ci penn» reno- xal οὐδὲ θηρεύειν σχύει Ev sd xatpip τούτῳ, ἄχρι
ventur : ita et tu, patrocinio meo destituta, hostes οὗ πάλιν ἀναχαινισθῶσιν αὐτῷ τὰ πτερά * οὕτω xal
subigere non poteris, àcd ab ipsis potius in servi- σὺ τῆς ἐμῆς γυμνωθεῖσα mpovolac , ox ἰσχύσεις
tutem facile redigeris. Vel : Fac et tu penitus κατὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀλλά μᾶλλον εὐάλωτος αὗτοῖς
abradas tonde2sque capillos capitis tui, ut aquila — Eon. "H, ὅτι Αχριέῶς καὶ σὺ ξύρησαι, xal πάσας
suas amittit pennas emnes, propterea $85 quod — (22) τὰς τρίχας ἀποχάρηθι, ὥσπερ ἀετὸς ἀποβάλλει
eaptivi abducti sunt filii tui, qui in deliciis omni- Πάντα τὰ πτερὰ, δ.ότι Ἰχμαλωτεύθησαν τὰ τέχνα
bus educati nullum unquam incommodum sub- σου, & iv πάσῃ τρυφῇ ἀνέτρεφες , μηδενός ποτε
ierunt. Ferunt vero aquilam tum vel maxi- ἀνιαροῦ πειραθέντα. Φασὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῇ τῶν νεοτ-
me cruciari et angi, cum suis pullis desti- D τῶν στερἠσει σφόδρα τὸν ἀετὸν ἀλγεῖν.
tuitur.

CAPUT il. ΚΕΦΑΛ. B.

Vins. 1. Facti sunt cogitantes labores et operantes 'E;érovco Aoyiópsrot κόπους, καὶ ἑρ]αζόμενοι
mala in cubilibus suis : et simul cum die cumulu- — xaxà ἐν ταῖς xoltaic αὐτῶν , καὶ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ
bant ea. Cum divinus βίο exposuerit, que. sub- — CvrecéAovy abtd. Εἰπὼν, ἃ πείσονται, δείχνοσιν.
eunda mala sint, eos jure ac merito mala illa pas- ὅτι δικαίως ταῦτα πείσονται. Καὶ γὰρ, qnot», el;
suros ostendit, Etenim cum humauz vite tempus δύο ταῦτα διῃρηµένης τῆς τῶν ἀνθρώπων (25)
jn partes duas sit distributum, noctem scilicet et ζωῆς, εἰς νύχτα, xai ἡμέραν * τῇ μὲν νυχτὶ, ἐδαυ-
diem ; noctu nefaria ii facinora machinabantur, Ἅλεύοντο τὰ παράνοµα, xai πῶς ἂν χόπους χαὶ xá-
considerantes, qua ratione huic vel illi negotium — x«3tv ἐμποιῆσωσί τινι ' τῇ δὲ ἡμέρᾳ, τὰ βεθουλευ-
lacessere possent, atque dsmnum inferre; interdiu — péva συνετέλουν ἅμα mpota, οὐδεμίαν &va6oltv
prima statim luce, sine mora ulla, sua consilia ἐἑνδεικνύμενοι, "Opa δὲ τὸ, Εργαζόμενοι xaxà ἐν
eogitataque perficiebant. Animadverte verba, ope- ταῖς κοἰταις αὐτῶν * ἀντὶ vàp τοῦ, ἐννουύμενος,
rantes mala in cubilibus suis ; pro cogitantes enim — épratóuerot εἶπεν * ἅμα μὲν ἵνα δείξῃη, ὅτι ἡ ἐνθύ-
operantes dixit, ut ostenderet cogitationem opus µησις ἔργον ἐστὶ τῆς διανοίας, διὸ xal ἐπ᾽ αὐτὴ
csse mentis, qua dereetiam judicamur, planamque κχρινόµεθα ἅμα δὲ, ἵνα δηλώσῃ τὸ πρὸς τὴν xaxoup-
simul faceret eorum ad maleficia alacritatem at- µγίαν αὐτῶν (24) ὁραστήριον ' fj γὰρ ῥουλὴ (25),
que celerkatem. Consilium enim ipsorum, ai!, opus µφησὶν, αὐτῶν, Épyoy fjv.
erat,

Vrns. 4, 2. Quia non levaverunt ad. Deum manus Διότι οὐχ ἧραν πρὸς θεὸν χεῖρας αὐτῶν, xal
s1a$ : οἱ desiderabant agros et. diripiebant pupillos, ἐπεθύμου» ἀγροὺς, xal διήρπαζον ὀρφανούς.
Mentem seilicet ad Deum dilueulo non converte- Οὐχ ὥρθριξον πρὸς τὸν 8sbv, ὥστε αἴρειν πρὸς ao-
vunt, manus ad eum tollentes, ut viris piis mos — «bv χεῖρας, ὡς τοῖς εὐσεθέσιν ἔθος, ἀλλ ἅμα τῷ
est ; sed prima statim luce male agere ceperunt. — «put συνετέλουν τὰ χαχά. "H, ὅτι O0 παρὰ τοῦ
- Vel: Non a Deo, inquit, bona querebantsupplices «Θεοῦ, φησὶν, ἐπεζήτουν τὰ ἀγαθὰ, ἱχετεύοντες
cwm orantes, ut sibi vite necessaria praeberet ; αὐτὸν ποριστὴν αὑτοῖς γενέσθαι τῶν πρὸς τὸν βίον
sed suis quisque cupiditatibus obnoxii pupile µχρειωδῶν, ἀλλὰ ταῖς οἰχείαις ἐπιθυμίαις δουλεύον-
lorum bona. diripiebant. Vel etiam pupillos ip- «s, διήρπαζον τὰ τῶν ὀρφανῶν. "H xal αὐτοὺς τοὺς
ses diripuerunt, hoe est, in servitutem rcde- p ὀρφανοὺς διήρπαξον, τουτέστιν, εἰς δουλείαν ὑὅπ-
gerunt. ἠγον.

Et domos epprimebani. Non pupillos modo, ut Καὶ οἴχους κατεδυγἀστενο». Οὐ μόνου ὀρφα-
supra dictum est, vexabant, sed domos etiam expi- — vob; ἑχάχουν, ὡς προείρηται, ἀλλὰ xal οἴχους xat-
labant, splendidiores scilicet et opulentiores. Vel εδυνάστευον, τουτέατι, τοὺς τῆς ἑνδοξοτέρας τύχτς
hoc ideo dicit, quod diriperent qua in pupillorum — xai δυνατωτέρας. "H ὅτι τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν
domibus erant et ipsas etiam domos. ὀρφανῶν ἀφῃροῦντο, xat αὑτοὺς τοὺς οἴχους.

Et rapiebant virum et. domum ejus. Utrumque Kal ἤρπαζον τὸν ἄνδρα, καὶ τὸν olxcr αὐτοῦ.
hec, ait, ii fecerunt: abduxerunt scilicet virum, in ᾿Αμϕότερα, φησὶν, ἐποίουν, καὶ τὸν ἄνδρα διαρττά-
servitutem eum redigentes, ut solent exteri hoste ; — Covzs c, xai εἰς δουλείαν ἁπάγοντες, ὥσπερ ἀλλόφυ-

Varie lectiones et noto.

(21) Απογυμνοῦται φυτικῶς τῶν πτερῶν, Ccd. (25) T ky ἀνθρωπίναα, €od. Bav.
av. (2) χείνων, Cod.
(22) Πάντας, Cod. Vcn. (25) Βούλησις, Cod. Bav.

1071

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHJEAM, — CAP. II.

1058

Aot πολέμιοι, xal τὸν οἴχον αὐτοῦ, τουτέστε, τὰ ἐν Α et simul ejus domum, omnia scilicel quae in domo

τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ πάντα, xal αὐτὴν, καὶ ὅλους τοὺς ἐν
τῷ οἴκῳ αὐτοῦ καταδουλοῦντες.

"Avüpa, καὶ τὴν κ.ηρονομίαν αὑτοῦ. Τὴν ἐν
ἀγΓοῖς, καὶ χτήµασι (26) περιουσίαν. Δόξα «nc τῶν
Ἑόραίων ΣυναγωγΏς ὁ νόμος, ὃς νῦν ξυρηθεὶ; τῇ
μαχαίρᾳ τοῦ Ηνεύματος, ὃ ἐστι ῥήμα Θεοῦ, oü
ὁξδόξαστλι διὰ τὸν ὑπερδάλλοντα φωτισμὸν τῆς
δ:ξης τοῦ Χριστοῦ (97), οὗ τὰ τέχνα , τὰ τῇ τρυφῇ
καὶ àxolas!a ζῶντα, οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ
Χριστοῦ, ὧν Usb; ἡ χοιλία, Ἰχμαλωτεύθησαν ὑπὸ
Ῥωμαίων, διότι & ἑλογίζοντο ἐν νυχτὶ χατὰ τοῦ
Κυρίου, μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλλαθόντες αὖὐ-
τὸν, ταῦτα ἅμα τῇ ἡμέρα συνετέλουν, πρωῖᾳ ἁπ-
άγοντες (28) αὑτὸν πρὸς Π:λάτον. Ταῦτα δὲ ἑποίουν,
διότι τὰς οἰχίας τῶν χηρῶν χατήσθιον, καὶ τὸν ἄλλον
βίον σαν διξφθαρμένοι, xal τὸ φῶς ἐμίσουν ἣν
γὰρ π)νηρὰ τὰ ἔργα αὐτῶν. El δὲ αἱ τρίχες νεχρόν
τι χρῆμα xal &joyo, Σιὼν δὲ σκοπευτήριον
ἑρμηνεύεται ' ὅρα, ὅτι παρακελεύεται τῷ σχοπευ-
τηρίῳ τοῦ νοὺς ἡμῶν , μηδὲν τριχῶδες ἐν ἑανυτῷ
Εχειν. Οὐ γὰρ ἂν ἀποσχοπεύσειεν ὀφθαλμὸς , οὐδὲ
[bot χαθαρῶς, τρίχα ἔχων. 'AXX ὅταν ξνρηθῇ, τότε
ὁξ ωπέστατης Ὑενήσεται, ὡς ἀετὸς, Óv qaot μόνον
τῶν ζώων ἀντοφθαλμεῖν ταῖς ἡλιακαῖς αὐγαῖς ' οὕτω
δὲ xal αὐτοῦ κρἰντιν τέχνα, εἴτε νόθα ἐστὶν, εἴτε
γνήσια, ᾽Αντιπρόσωπα γὰρ ἱστῶν τῷ ἡλίῳ, ὅταν ἴδοι
μὴ ταῖς ἀχτῖσιν ἀντοφθαλμοῦντα, ἀλλὰ σκαρδαμύτ-
τοντα, Χόπτων, ὣς νόθα τῆς νοσσιᾶς ἀποῤῥίπτει,.
Προτρέπεται δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὴν ξύρησιν, διὰ τὰ τρν-
Φφερλ, qnoi, téxvx. Τέκνα 65 τρυφερὰ ἔχει ὁ μὴ
δυνάµενος μετὰ Δαδθὶδ λέγειν" Διὰ τοὺς «Ίόγους τῶν
χει Λέων σου ἑγὼ ἐύ.ῖαξα ὁδοὺς cxAnpdc *. ἀλλὰ
τοῖς τὰ μαλαχὰ φοροῦσι (50) συντεταγρένος, καὶ τὸν
λεῖον καὶ ἡδὺν Biov µετιών. "Αμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ συν-
τελεῖ τὰ καχὰ, ὁ μηδὰ φαῦλον πειεῖν οἱόμενος, ἀλλ᾽
ὀνερυβριάστως xai πεπαῤῥησιασμένως ἐμπομπεύων
"o4 ναχίᾳ, ὃς οὐκ αἴρει πρὸς θεὸν τὰς χεῖρας αὑτοῦ.
O0 γὰρ ἐργάκεταί τι θεῖον xal ἄνω κείµενον * ἀλλ’
ἐπ͵θυμῶν τὰ ἀγαθὰ τοῦ κόσμον, óc ἐστιν ἀγρὸς, xol
ἄλλους διαφθείρει, διδάσκαλος χαχίας Ὑινόμενος τοῖς
'ὅσοι ὀρφανοί εἶσιν, ἁποπεσόντες τῆς οἰχειότητος
τοῦ οὐρανίου Ἡατρός. Διαρπάζει δὲ ἄνδρα, τὴν
Φυχὴν, xaX τὸν οἶχον αὐτοῦ, τὸ σῶμα, xal ἀμφότερα

erant diripuerunt, servitioque subjecerunt familiam
ipsam et quotquot in ea conlinebantur.

Virum οἱ hereditatem ejus. Faeuliates. scilicet
qua in agris erant atque possessionibus. Gloria
Hebraeorum Synagoge lex est, qua& nunc gladio
divini Spiritus, verbo scilicet Dci, revisa, non am
plius celebratur. ob ingentem splendorem glorise
Christ ; cujus (lii, mollem δὲ effeminatam vitam
gentes, Christi ipsius $66 crucis inimici, quo-
rum deus venter est **, in. captivitatom ab Roma-
nis abuucti sunt propterea quia, qua noctu consi-
lia contra Dominum ceperant ut cum cum fustibus
ac lanteruis comprehenderent Τὸ, hxc prima statim
luce perfecerunt, mane ipsum ad Pilatum addu-
centes, Hac illi, propterea quia viduarum domos
expilabantet in reliqua vita perversi crant, ode-
rautque lucem : prova enim erant eorum ope-
ra (29). Porro si capillus mortua quadam res est
et inanima, Sion autem idem sonat sc specu!'a ;
vide quemadmodum mentis nostrae speculi preci-
piatur, ne quilquam in se pilosi contineat. Non
enim perspicere possit. ocu'us, neque e'are videre,
qui capillis impediatur. Cum vero capillus omnis
abraditar, tom oculi acies acutissima fit ut aquila,
quam auimantium unam in solares radios oblu-
(um figere aiunt, atque hoc experimento dijudi-
care suos partus et explorare, spuriine sint a^
legitimi. Eos quippe contra solem statuit ; et ubi
videt eos haud solares radios immotis oculis in-
tueri, sed nictare, tum ipsos vellicans, uti spurios,
nido abigit. Hortatur autem nos ad capillos ton-

' dendos, ob filios, ait, delicatos. Delicatos autem

filios habet, qui cum Davide dicere nequit, Propter
verba labiorum tuorum custodivi vias duras "!, sod
in eorum numero censetur, qui mollia cogitant,
suavem atque jacundam vitam (raducens, Prima
vero luce mala perficit, qui ne male quidem se
agere putai, sed summam per jmpideatiam au-
daciamque sua de iniquitate gloriatur. Qui profe-
cto manus suas ad Dominum non tollit: nibil enim.

. divini agit, nihilque coslestis ac superni ; sed mundi

qui ager est, bona concupiscens, aliosetiam trans-
versos agit, improbitatis magister faclus iis omni-

ἀπολλὺς, καὶ τῆς ἄνω κληρονοµίας τῆς ἀκαταλύτου ]) bus, quotquot. a familiaritate celestis Patris exci-

ἁποστερῶν.

denies, pupilli quodammodo parentum orbi fiunt.

. e . 9 ᾳ | . .
Vdem virum diripit, animam domumque ejus, corpus nimirut, et perdit utrumque, superna, semper θὰ”

bili, privans hzreditate.

Διὰ ταῦτα τὰδε .Ίόγει Κύριος * 1δοὺ ἐγὼ Λογί-
ζομαι ἐπὶ τὴν φυΛαχὴν ταύτην καχὰ, ἐξ ὧν οὗ
μὴ ἄρητε τοὺς τραχἠ.ους ὑμῶν, καὶ οὗ μὴ πο-

** Philipp. 1n, 19. 7* Maub. xxvi, 17.

^! Psal.

Vens. 5. Propterea ncc dicit Dominus : Ecce ego
cogito super tribum (51) istam mala, de quibus
non auferetis colla vestra, non ambulabitis recti subi-

xvi, 4.

γα le:tiones et notae.

(36) Κτήσεσ., Cod. Βαν.

(27) Too Χριστοῦ - ὧν θεὺς ἡ κοιλία, Cod. Bav.

(38) Παράγοντες, Cod. Ven.

(29) Respicit interpres precedentia. proplctze
verba.

(50) Scribendum fortasse φρονοῦσ..

(51) Uterque. Cod. habet. φυλαχὴν, cwatodiam.
In Polyglottis autem habetur φυλὴν, tribum, ut. €
Theophylactus legisse videtur, cum in C«minenta-
rio φυλῆν habeat.

1073

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHLUEP.

1080

to, quia tempus malum est. Meditabantur, inquit, A ρευθητε ὁρθοὶ, ὅτι xaipóc πονηρός ἑστιν. ὮἘ.-λο-

ipsi mala contra proximum suum : en et eyo mala
meditor contra tribum hapc Juda, ut et contra de-
cem reliquas ; que profecto mala adeo gravia vobis
erunt et acerba, ut duras arrogantesque cervices
vestras incurvare valeant. Tum vos non incedetis
recti, sed proni ; propterea quod malum vobis tem-
pus erit, acerbum scilicet atque molestum. lta et
ad Salomonis illud : Malam occupationem dedii ho-
minibus ", quidam vocabulum hoc πονηρὸν, cum
accentu in ultima legunt, licet alij cum accentu
in antepenultima legendum putent. Talia pr«di-
xit et David de iis qui Deum interfecerunt, Obscu-
reniur, ait, oculi 307 eorum, ne videant et dorsum
eorum semper incurva !'*. Eorum enim iniqui-
tates graves facie sunt super ipsos, nec audierunt
Dominum dicentem : Venite ad me omnes, qui
laboratis et. oneraii estis, εἰ ego reficiam vos "*.
Utilis autem est afflictio superbo homini et arroganti,
qui reeta incedere sibi videtur. Quo de homine
Salomon : Hecia videntur homini vie, qum tamen
ed extremum in profundum ducunt "*. Pronus enim
jlle et humilis cam David dicet : Bonum mihi, quia
hunmiliasti me '*.

Vias. 4. In dieilla sumetur super vos parabo!a.
In omnium videlicet ore versabimini, calamitatum-
que vestrarum fama longe lateque per totum ter-
serum orbem manabit, Siquidem eos alius alii
uarrabit, Vel : Exemplo omnibus eritis, ut quis-

γίζοντο, qralv, αὐτοὶ xaxà χατὰ τῶν πλησίον. i50)
χαὶ αὐτὸς λογίζοµαι xaxà ἐπὶ τὴν φυλὴν ταύτην τοῦ
Ἰούδα, ὥσπερ χαὶ ἐπὶ τὰς ἄλλας δέχα * τὰ δὲ χαχὰ
ταῦτα οὕτως ἔσονται βαρέα xal ὁἑπαχθῃ. ὥστε χατα-
χάμψαι τοὺς σκληροὺς ὑμῶν xal ἁλαζονιχοὺς τρα-
χίλους * xai οὗ μὴ πορευθῆτε ὀρθοὶ, ἀλλὰ συΥγχεχυ-
φότες, διότι ὁ χαιρὸς πονηρός ἐστι, δηλαδη ὑμῶν,
τοντέστι δύσκολος, πόνους ἑπιφέρων. Οὕτω xal παρὰ
τῷ Σολομῶντι τὸ, llornpóv περισπασμὸν ἔδωκα
τοῖς ἀνθρώποις, ὀξυτόνως ἀνέγνων τινὲς, εἰ καὶ
ἄλλοι παροξυτόνως (52) ἀναγινώσκουσι. Τοιουτόν τε
xaX Δαθὶδ περὶ τῶν θεοχτόνων προεῖπε * Σκχοτισθή-
τωσαν οἱ ὀφθα.μοὶ αὐτῶν, τοῦ μὴ βλέπει, καὶ
τὸν νῶτον διὰ παντὲς σύγκαμγον. Al vàp &vc-
plex αὐτῶν ἐδαρύνθησαν ἐπ᾽ αὐτοὺς, xal οὐχ ἤχουον
τοῦ Κυρίον, λέγοντος: Δεῦτε, πάντες οἱ χοπιῶντες
xal πεφορτισµάγοι, κἀγὼ ἀγαπαύσω ὑμᾶς. Ἁγαὴ
δὲ ἡ χάχωσις τῷ ὑπερηφάνῳ xol τραχηλιῶντι, xol
οἰομένῳ περιπατεῖν àv. ὀρθότητ,. Περὶ οὗ Σολομὼν
εἶπεν, Εἰσὶν' ὀρθαὶ ὁδοὶ δοχοῦσαι ádrvópl * τὰ µέν-
τοι τελευταῖα φέρει elc πυθμένα ᾷδου. Καμπτό-
µενος γὰρ xal ταπεινούµενος ὁ τοιοῦτος, ἐροῖ μετὰ
Aa6l5 * ᾽Αγαθόν uot, ὅτι ἑεαπεί[νωσάς pe.

'Er εῇ ἡμέρᾳ éxnívrg «Ἰηφθήσεται àp' ὑμᾶς
παραθολή. Τουτέστιν, ἀνὰ στόµα πᾶσιν ἔσεσθε, xai
τὰ ὑμέτερα χαχὰ διαφηµισθήσονται ἐπὶ πάντας. ἅλ-
λου πρὸς ἄλλον ταῦτα διηγουµένου. Ἡ, ὅτι Ἔσεσθε
ὑπόδειγμα πᾶσιν, ὥστε λέχειν Έχαστον' Mi. πά-

que dicturus sit, Pati nollem quzxe passi illi Sunt. C θοιµι, à; ἔπαθον οἱ δεῖνες.

Et plangetur. planctus in cantico, Extcri quidem,
3il, vestrum | afferent exemplum : vestrates autem
luctum quadam cum cantilena edent, ut θἱ vos
.Apsi vestris in angustiis facietis. Tristes autem
sunt εἰ omnium mazime miserandi luctus, qui
cum cantilena fiunt.

Dicendo : Miseria miseri sumus. Ut summam
esse eorum calamitatem ostenderet vates, bie mi-
seri& nomen usurpavit. Non simylici, inquit, et
levi miseria premimur; sed tali quz vere miseria
dici potest.

Pars populi mei dimensa est in funicule. Hac aut
ab iis enuntiantur, qui quadam cum cantilena
legentes dicunt, Miseri sumus, causam quodafh-
medo assignando, cur in miserias inciderint, ea-
que sib, quod hereditates populi mei distrahantur :
aut etiam ab ipsomel Deo qui dicat, Ego equidem
terram eis distribui, qua nunc a vicinis accolisque
dividitur. Cum enim terram illam desertam inve-
nissent, eam inter se partientes, sibi ipsi colendam
sumpserunt. Düneusa quoque est terra ab iis qui
captivos homines in servitutem duxerunt, qui tri-
buta reliquis imperabant, atque propterea me-

tiebantur terram. quam horum quisque possi-
debat.

7 Eccli. 1, 15. Psal. Lxvin, 24.

" Mattb, χι, 28... 5 Prov. xvi, 35.

Kal θρηνγηθήσεται θρῆγος ἐν µέ.ει. Οἱ μὲν ἀλ-
λότριοι, rat, παραθολὴν ὑμᾶς ἔξουσιν ' οἱ 0 οἰχεῖοι
ὑμῶν θρῆνον μετὰ μέλους συνθήσουσι (33), καὶ
ὑμεῖς δὲ ἐφ᾽ ἑαυτοῖς. Γοεροὶ δὲ οἱ μετὰ μέλους θρῃ-
vot xal ἑλεεινότεβοι.

Aérvov* Τααιπωρίᾳ ἐταλαιπορήσαμεν. Th»
ὑπερδολὴν τῆς ἀσθενείας αὐτῶν δηλῶν ὁ λόγος,
ἐδιπλασίασε τὺ τῆς ταλαιπωρἰας ὄνομα. Οὐχ ὁπιῶς
γάρ, (nois, ἀλλὰ τῇ ὄντως ταλαιπωρίᾳ ἑταλαιπω-
ρήσαμεν.

Μερὶς «Ἰαοῦ µου χωτεµερίσθη év σχουίῳφ. "H
τὸ πρόσωπον τῶν θρηνούντων ἐν µέλει, xal λεγόν-
των, ὅτι ἘἙτα-σαιπωρήσαμεν, λέγει, xat ταῦτα

D οἱονεὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγων (54) τοῦ ταλαιπωρήσαι *

ἡ δέ ἐστι τὸ, Μετρηθῆναι τὰς χληρονοµίας (35) του
λαοῦ µου * f) xal ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ τοῦτο
λέγεται, ὅτι Ἐγὼ μὲν ἀφώρισα αὐτοῖς τὸν Yrv-
νῦν 80 αὕτη μετρεῖται παρὰ τῶν γειτόνων καὶ
περιοίχων. Καὶ γὰρ ἔρημον εὑρόντε thv γῆν»,
αὑτοὶ ταύτην δ.ενέµαντο εἰς τὸ γεωργεῖν. Α2λὰ xal
παρὰ τῶν αἰχμαλωτευσάντων αὐτοὺς, χατεµετρήθη,
δασμοὺς xal φόρους ἐπιτ'θέντων τοῖς ὑπολειφθεῖσι,
xxi διὰ τοῦτο μετρούντων την ὑφ᾿ ἑχκάστου τούτων
χατεχομένην γῆν.

'* Psal. exviit, 4.

Varie lectiones et note.

352) Scribendum puto προπαροξυτύνως.
(93) Ἐφ ἡμῖν συνθήσουσ', Cod. B.v.

(31) 'Ezxáyovt2, Cod. Ven.
(33) Ἐνκλησίας, Cod. Bav. σι

1031

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICILEAM. — CAP. IT.

1082

Καὶ οὖκ ἦν ὁ χωλύσων αὐτὸν τοῦ ὑποστρέ- A — Et non erat, qui proliiberet eum, ul arerteretur.

ναι. Οὔτε ὁ Χαμὼς, φησὶν, οὔθ) à Βὴλ, οὔτ ἄλλος
τις τοιοῦτος ὑμῶν θεὸς, ἠδυνήθησαν χιυλόσαι αὐτὸν,
τουτέστι τὸν μετροῦντα, τοῦ ἀποστρέφαι ἀπὸ τοῦ
μετρεῖν. Τοῦτο δὲ λέχει, χωμιῳδῶν τοὺς θεοὺς αὖ-
την. "H, ὅτι Οὑχ ἣν ὁ χωλύσων τὸν λαόν µου, ὥστε
pt τὴν πρὸς τὴν αἰχμαλωσίαν ὁδὸν πορεύεσθα:,
ἁλλὰ ἀποστρέψαι ἀπὸ ταύτης. .

Οἱ ἀγροὶ ὑμῶν διεµερἰσθησαν * διὰ τοῦτο obx
ἔσται fdáAAuy σχοινίον ἐν κ.ήρῳ. Απὸ ἀλλο-
τρίων μὲν, φησὶν, οἱ ἀγροὶ ὑμῶν χατεμετρήθησαν
xal διεµερίσθησαν ' ὑπὲρ cou δὲ τοῦ λαοῦ οὐκ ἔσται
ὁ βάλλων σχοινίον μετρητικὸν, ὥστε xal got àrov:-
μηθήναι κλῆρον. Τοῦτο πεπόνθασι χαὶ οἱ ἁλατόνες
Ἰουδαῖοι, Ἱρωτότοχοι μὲν γὰρ σαν, καὶ σχοἰνισµα

χληρονομίας 8:05, χαὶ αὐτῶν αἱ ἐπαγγελίᾳ.. Καὶ οἱ B

πατέρες ἐμπαρλινήσαντες δὲ τῷ Χριστῷ, ἀπώλεσαν
τὴν ἐν τοῖς ἡγιασμένοις χληρονομίαν., Καὶ λοιπὸν τὰ
ἔθνη Υεγόνασι συμπολῖται τῶν ἁγίων, χαὶ χληρονό-
pot μὲν θεοῦ, συγκληρονόµοι δὲ Χριστοῦ, Οἵδε δὲ à
Aa615 xai τὰς ἐπιθο)λὰς, xai τὰ πειρατήρια, σχοι-
vla ὀνομάξειν, ὡς τὸ, Σχοιγία dpapru.lor ἄδρι-
ἁτ.1άχησάν μοι" χαὶ, Σχοιγίοις διέτειγαν παγίδα
τοῖς Xocl µου. "Όταν οὖν τις ἐπιδθουλευθεὶς ὑπὸ
τοῦ πειραστοῦ, ἀπολέσῃ τὴν µερίδα αὐτοῦ τὴν θείαν͵
fi» ἔχων Ἡδύνατο λέγειν» Μερίς µου sl, Κύριε" τότε
τὸ ἐνρειδὲς τῆς iv αὐτῷ (56) θείας µερίδος χαταµε-
τρεῖται, xal χαταμµερίζεται εἰς τὴν πολνσχεδη [f.
-σχιδὴῆ| καὶ πλατεῖαν τῆς χαχίας 665v, xaX οὐκ ἔστιν
ὁ χωλύσων αὐτὸν τοῦ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς τοιαύτης
6609. Βάλλει Ok σχοινίον ἓν χλήρῳ, ὁ τὸν ὑπὸ τοῦ
ἐχθροῦ ἐπαγόμενον αὐτῷ πειρασμὸν ἀφορμὴν ποιού-
µενος τοῦ σχεῖν τὸν Ev οὐρανοῖς κληρον, οἷος ἦν ὁ
λέγων” Αοιδορούµεγοι εὐ.λογοῦμεν" xat, Εὐδοκοῦ-
/ἱΕΝ ἐν ἀσθεγείαις, ἐν θ.1γεσι, καὶ ἐν' πᾶσι τού-
τεις ὑπεργικῶμεν, διὰ τοῦ εὐδοχήσαγτος θεοῦ.
Ὅπερ οὗ γίνεται ἐν ἡμῖν, ὅταν οἱ ἀγροὶ ἡμῶν ὅδια-
μερισθῶσιν, fyouv al χατὰ χόσμαν πράξεις ἡμῶν
μερίδες ἀ)ωπέχων γένωνται, τῶν πονηρῶν δαιµύ-
vt (31).

C

Ἐν ἐχκ.ησίᾳ Κυρίου uif] xAaísca δάκρυσι. Τὰ

, λυπηρὰ διαγγεἰλάς, παραΐνεσιν εἰσφέρει, πολὺ τὸ
χρήσιμον ἔχουσαν, xal φησιν, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς éx-
χλησιάζοντας, ᾖτοι, εἰς τὸν τοῦ Κυρίου συναγοµέ-
νους ναὸν, φιλῶς οὕτως καὶ ἐπιπολαίως δαχρύειν,
καὶ ἀφοσιοῦσθαι τὸν χλαυθμὸν µόνοις δάχρυσιν,
ἁκλὰ καὶ ἔργα προστιθέναι συντριθῆς xal χατανύ-
ξεως.

Mi] δαχρυέτωσαν ἐπὶ τούτοις. Τουτέστιν, Οὐ
0:l ὑμᾶς δαχρύειν iml τῷ αἰχμαλωτισθῆναι, καὶ
καταμετρηθῆναι τὴν γῆν ὑμῶν, ἀλλὰ διότι παρωρ-
γίσατε τὸν Θεόν τοῦτο γὰρ δαχρύων ἄξιον. "IH δ'
ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι τιμωρία, οὐ δαχρύων, ἀλλὰ
χαρας ἀξία, διότι τῆς αἰωνίου τιμωρίας ἐστὶ χουφι-
σµός. Οὕτω χαὶ Παῦλος εἶπε' Κριγόμεγνοι δὲ ὑπὸ

*! Psal. cxvin, 04. 75 Psal, Lvi, 7.

(96) Της ἑαυτοῦ, Co 1. Bav.

Neque .Chanmus, inquit, neque Belus, neque alius
quisquam ejusmodi vestrorum numinum impedire
ipsum potuerunt, metientem scilicet, quominus
terram meliretur. Per Ίο autem vates eorum nu-
mina perstringit, Vel : Nou erat, ait, qui impedi-
ret, «quominus populus meus iniret copiivitatis
viam, eumque procul ab hac arceret.

Vens. &, 5. Agri vestri divisi sunt ; propler hoc
non erit tibi mittens funiculum in hereditatem.
Exteris quidem, ait, dimensi sunt agri vestri atquo
divisi : tibi vero non erit, qui 968 funiculum
dimensionis jaciat, ut et tibi distribuatur hz-
reditas. Id ipsum perpessi sunt et arrogantes Ju-
dzi. Primogeniti enim crant, et pars hzredilatis
Dei, quibus ipsis (εἰ sunt. promissiones. Verum
cum eorum patres Christum injuriis affecissent,
sanctorum bzreditatem amiserunt. Hine gentium
populi facti sunt bzmredes Ὠοί Christique cohzre-
des. Consuevit preterea David insidias alque ten-
tationes appellare funiculos, ut ibi, Fines peccato-
rum circumplezi sunt me στ: et alibi, Fsnictlis inten-
derunt laqueum pedibus meis**. Cum ergo quis
tentatoris insidiis circumventus, partem suani
divinam amittit, quam cum possiderct, dicere pote-
rat: Pars mea. es, Doniine ?**; tum simplicissima
divina pars, qua in eo cst, dimeusa quodammodo
scinditur in multiformen latamque scelerum viam ;
nec est, qui procul ab ejusmodi via eum arceat.
Funiculum autem jacit ín hereditatem, qui ab ob-
jecia sibi per inimicum tentatione occasionem
captat acquirendi cclestem hareditatem. Qual's
crat qui dicit : Maledicimur, benedicimus ; et : Gau-
demus in infirmitatibus, in tribulationibu:, et in
onnibus his superiores simus per Deum benedictem**.
Qued in nobis profecto non fit, cum agri no-
stri dividuntur, cum mundane scilicet aetiones
nostre partes vulpium fiunt **, malorum videlicet
daemonum.

Vegas. 6. ln ecclesia Domini nolite flere lacrymis.
Postquam vates acerba mala denuntiavit, perutile
inducit adhortationem, et ait, non oportere nos in
unum, in templum videlicet Domini, convenientes.

D ita remisse leviterque lugere, ut lacrymis contenti

simus ; sed adjicienda praterea nobis esse intimi
doloris opera m«rorisque.

Neque plorent super his. Woc cst, Lugere vos
oporlet, non quod in captivitatem abducti sitis,
el terra vestra sit dimensa, sed quia Deum ad iram
provocastis; id enim laerymas omnino meretur.
Pena contra, qua quis ob peccata plectitur, noi
lacrymis, sed gaudio digua est, cum peccatorem
atorno supplicio levet. Quamobrem et Paulus dixit :

78* Thren, m, 94. ?* 1 Cor. 1v, 12. ** Psal, ασ, 11.

Yarim lectiones et uala.

(97) Cod. Bav. adiit, καὶ δολερῶν.

1983

TIIEOPIIYLACTI DULGARLE ARCHIEP.

1981

Cin judicamur, a. Domino corripimur, ne cum lioc Α Κυρίου παιδευόµεθα, ἵνα ui σὺν τῷ κόσμῳ xa-

mundo damnemur *!,

Νες, 7, Non enim abjiciel opprobria, qui dicit :
Domus Jacob ad iram provocavit. Spiritum Domini,
siquidem (alia lec. sunt ipsius instituta, Qui re-
misse leviterque luget, inquit, verbisque solis con-
fessionem circumscribit,dicens, Domus Jacob, nos vi -
delicet, ad iram Dominum provocavimus, per hoc pro-
fecto. non avertet dedecus illud atque probruin, quo
per captivitatem aliasque calamitates est afficiendus,
siquidem Ίο sunt ipsius instituta quie supra coui-
memoravimus, trahere. scilicet pupillos, et rcliqua;
269 «οι tum demum dedecus illud avertet et
ignominiam, cum instituta illa et consuetudinem
ollitterabit, Haec ct nobis apprime conveniunt, qui
peccata quiiem nostra confitemur, sed nullos
ponitentiz: dignos fructus facimus. Vel, qui luge-
mus etiam, verum lioc tum demum, cum aut voti
compotes fleri non possumus, nec obtinere caducum
aidquod bonum, quod optamus; aut cum aliquid
nojis accidit con:ra votum, Hzc eadem consenta-
uea sunt et Mebr:zeis nostrorum temporum ; qui qui-
dem lugent, non ob flagitiosissimusm ipsorum faci-
nus, quod Deum occidendo perpetrarunt, sed ob
angustias atque vexationes quas patiuntur, id zegre
ve] ntaxime ferentes, quod ea contra nos loquendi
libertate uti nequeant, qua olim usi sunt in aposto-
los. ld ergo eis vetat divinus vates. Pater enim,
ait (qui dicit, et simul judicat, atque palum aper-

ταχριθῶμεν.

Οὐ yàp ἁπώσεται ὀνείδη ὁ Aépuy * Οἶκος Ἱς-
x6 παρώργισε Πγεῦμα Κυρίου, εἰ ταῦτα τὰ
ἐπιτηδεύματα αὐτοῦ &crw. Ὁ δακρύων dur,
φησὶ, xal ἐπιπολαίως, xal λόγοις µόνοις περιγρὰ-
quv τὴν ἑξομολόγησιν, xol λέγων, ὅτι 'O εἶχες
τοῦ ᾿]ακὼδ , ἔτοι ἡμεῖς παρωργἰσαμεν τὸν Κύριο,
τὰ ὀνείδη, ἃ µέλλουαιν αὐτῷ ἐπαχθῆναι αἰχμαλωτι-
ζομένῳ, χα) ἄλλως χαχουµένῳ, οὐχ ἀπώσεται, εἴπερ
ἐπιτγδεύματα αὐτοῦ «lot ταῦτα, ἃ ἀνωτέρω εἴρττα:,
ὅτι Ἡρπαζον ὀρφανοὺς, x3 τὰ λοιπά. Τότε yip
ἀπώστται τὰ ὀνείδη, ὅτε τὰ ἐπιτηδεύματα ἑξαλςί-
det. Ταῦτα xa ἡμῖν ἁρμόσει, τοῖς δοχοῦσι μὲν ἓξ-
ομολογεῖσθαι, μὴ ποιοῦσι ὃξ χαρποὺς ἀξίους τῆς µετα-
vola; * 9| xai τοῖς δαχρύουσι μὲν, ἐπὶ ἁποτυχίᾳ b:
τινος τῶν φθειροµένων ἀγαθῶν, f| ἀθουλήτου tv;
συντυχίᾳ. Ταῦτα xai νῦν τοῖς Ἰουδαίοις oixsiz, «i
δαχρύουσιν, o) διὰ τὸ τῆς θεοκτονίας μῦσο:. ἁλ)ά
διὰ τὸ ἑἐλαύνεαθαι, xal διώχεσθαι, xdi μὴ ἔχε»
παῤῥησίαν χαθ᾽ ἡμῶν, ὡς xai χατὰ τῶν ἀποστόλω».
Ἁπαγορεύει οὖν τοῦτο αὐτοῖς (58) ὁ προφήτης. Ὁ
Πατὲρ γὰρ, φησὶν, ὁ λέγων, χαὶ xolvav, x3i ἀπο-
φαι.όµενος, ὅτι παρώργχισαν τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ὅτε
ἔλεγον μὴ iv αὐτῷ θαυματουρχεῖν τὸν Χρ:στὸν,
ἀλλ’ ἐν τῷ Βεελζεύοὺλ, οὐχ ἀπώσεται τὰ ὀνείδη αὖ-
τῶν, οὐδὲ παραθλέψεται τά τε ἐπὶ ταῖς θαυματουρ-
γίαις, xal τὰ ἄλλα, & ὠνείδιζον τῷ Χρ.στῷ ᾿ εἶπερ
µέχρι τοῦ νῦν τοισῦτα ἐπιτηδεύματα ἔχορσι, χαὶ

teque declarat eos ad iram provocasse Spiritum C τοιαύτην κατὰ Χριστοῦ διάθεσιν, βλασφημούντες

Domini, cum Christum non vi sua, sed ope Beelze-

bal mira facere deblaterarent **), Poter, inquam, non auferet ipsorum dedecus, εἰ ignominiam :

αὐτὸν, ὡς πλάνον, xai μὴ ὡς θεῷ προσέχοντες.
μες

profecto negligenda putabit, quxe Christo cum in editis ab eo miraculis, tum in czteris, vitio ver-

leruut: siquidem ad hoc usque tempus eadem instituta sectantur, et eodem

in Christum animo

affecti , eum uti impostorem maledictis impie lacerant, nec ei, uti Deo, obsequen lum putaut.

Vgns. 7, 8. Nonne sermones ejus Loni cum eo
ei reci ambulaverunt ? Et auterius populus meus in
inimicitia resiitit contra pacem. suam. Per interro-
gationem ieyendum est. usque ad. Ambulaverumt,
quod vero sequitur, more solito, Ait enim Deus :
Maud recte confessionis verba profert populus
meus, neque profecto recti sunt hi sermones, et
ejusmodi, ut nihil prae se tortuosi ferant, nibil
quod egeat correctione : ecce enim per opera
manifeste declarat, se, tanquam inimicum, adversa
mühi fronte stare (id enim signilicat per verbum
hoc anterius), ac propterea pace se privavit, im-
plicuitque bellis et malis iis qua inde proflci-
scu:itur.

Vens. 9. Pe!lem ejus excoriaverunt , ut auferrent
spem, contritionem belli. Duces populi mei proji-
cientur de domibus deliciarum suarum. Cum su-
perius populum reprehendisset, id ei exprobrans,
quod per opera divinis legibus adversaretur, etsi

9'ICor. xi, 12. * Matth, x51, 97.

Οὐχ οἱ «Ἰόγοι αὐτοῦ xaJAol μετ αὐτοῦ xal ὁρ-
θοὶ πορεύονται (59) ; Καὶ ἔμπροσθεν ὁ Aaóc µου
εἷς ἔχθραν ἀντέσεη κατέναντι τῆς εἰρήνης αὐ-
τοῦ. Κατ ἐρώτησιν ἀναγνωστέον ἄχρι τοῦ, Πο-
ρεύονται' τὸ δὲ ἑξῆς, bv Ἠθει. Φποὶ γάρ” Οὐκ
ἐξομολογήσεως μὲν λόγους λέγει ὁ λαός µου, xal
ὀρθοί εἰσιν οὗτοι οἱ λόγοι, οὐδὲν bv τοῖς ῥήμασι
στρεθλὸν, fj ἐπιλήψιμον, xat ἄξιον διορθώσεως ἔχον-
πες» ἀλλ ἰδοὺ δ.ὰ τῶν ἔργων ἐμφαίνει, ὅτι ὥσπερ
ἐχθρὸς, ἀντιπρόσωπός µου ἴσταται. Τοῦτο γὰρ δη-
λοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν, ἔμπροσθαν , xaX αὐτὸς ἑαυτὸν

D «8; τε εἰρήνης ἑστέρησε, xai πολέμοις xal τοῖς ix

τῶν πολέμων xaxol; παρέδωχε.

Thx δορὰν αὐτοῦ ἐξέδειραν, τοῦ ἀφε.-ἰέσθαι
&Azi8a, συντρ;μμὸν zoAépov * διὰ τοῦτο ἡτΤούμε-
vo. JAao0 µου, ἁποῤῥιφήσονται ἐκ τῶν οἵκιων
τρυφῆς αὐτῶν. Κα-ηγορήσας τοῦ λαοῦ, €x; τοῖς
θείοις νόµοις ἀντιταξαμένου διὰ τῶν Épyov, εἴ xii

Varic lectiones οἱ nota.

(98) ΑἉπαγορεύει τούτοις αὐτοῖς, Col. Dav.

(39) Πετόρ.υνται, Cod. Ven., ita οἱ pauzo posl.

1085

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHJEAM. — CAP. II.

1086

πεπλασμένην 6.&vorav ἐπεδείχνυντο, νῦν κατηχορεῖ A contrarium operibus animum simularet : nunc

. πῶν ἠτουμένων, λέγων, ὅτι Οἱ ἠγούμενοι γεγόνασιν
ἀὐτοῖς τῖς τοιαύτης δ.αθέσειυς αἴτιοι' oj διὰ τοῦ
πεῖθειν τὸν λαὸν εἰδωλολατρεῖν, τὴν δορὰν αὐτοῦ
ἑξέδειραν, τουτέστι την ἐμὴν σχέπην, fitt; τεριέ-
σχεπεν αὐτὸν, ὥσπερ ἡ δορὰ τὴν σάρχα, πρὸς τὸ
pd εὐχόλως πάσχειν, χαὶ ἀφείλοντο àmb τοῦ λαοῦ
τὴν £g ἐμὲ ἑλπίδα, τις Ἡν συντ ριμμὸς τοῦ πολ-
ἐμου. Καὶ γὰρ ὀλπίζων ἐπὶ τὰ εἴδωλα, ἀφαιρεῖται
την εἰς θεὺν ἐλπίδα, «hv συντρίδοντα τοὺς πολέ-
Ἴμους. Διὰ τοῦτο οὖν xal αὐτοὶ οἱ ἠγούμενοι, οἱ Ba-
σιλεῖς χα) ἱερεῖς, σὺν τῷ λοιπῷ λαῷ ἀποῤῥιφήσονται
εἰς αἰχμαλωσίαν Ex τῶν olxov αὐτῶν, οὓς oby
ἁπλῶς οὕτως ἑδομήσαντο λιτῶς xal ἀπεριέργως,
xal πρὺς χρείαν τοῦ καταμένειν, ἀλλὰ πολντελῶς,
καὶ πρὸς τρυφὴν xal Ὀδριν. Διά τὰ πονηρὰ ἔπιτη-
δεύματα αὐτῶν ἐξώσθησαν * μὴ &pà, φησὶν, αἰτιά-
σθωσαν, ὅτι ἑξώσθησαν εἰς Βαθνυλῶνα, ἀντὶ τοῦ,
ἐξωσθήσονται ' ἀλλὰ τὰ ἐὀπιτηδεύματα αὐτῶν τάἀδ
Tv, ὅτι χαὶ αὐτοὶ χαχὰ ἑπετήδευον, xal τὸν λαὺν
ἔπειθον τὰ αὐτὰ µετιέναι. σαν καὶ τοῦ Χριστο-
κτὀ.ου λαοῦ οἱ λόγοι χαλοὶ χαὶ ὁρθοὶ, λέγοντος, ὅτι
Περὶ xuAov ἔργου οὗ «Ίιθάζομέν σε" dAA. ὅτι
ἄνθρωπος Qr, ποιεῖς σεαυτὀν Υἱὸν θεοῦ ' καὶ
πἀ)λιν, Κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείαει ἀποθανεῖν,
ὅτι εἶπεν ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ. 'A))àk ταῦτα μὲν
πρὸς ἀνθρώπους ἔλεγον * ἔμπροσθεν δὲ ἐμοῦ τοῦ
Θεοῦ xai Πατρὸὺς, οὐχὶ ἐχδικηταὶ ἐμοὶ ἐφαίνοντο,
ἁλλ ἐχθροί. Διὰ τί; Διότι ἀντέστησαν τῇ εἰρήνῃ
αὐτῶν, ὃς ἐστι Χριστός * ὁ δὲ μὴ τιμῶν τὸν Υὸν,
οὗ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Διὰ τοῦτο οἱ ἡγούμενοι τοῦ
λαοῦ µου οἱ πολλοὶ ἀρχιερεῖς, ἀπεῤῥίφησαν ix τοῦ
ναοῦ µου, ὃν ἕνα olxov ὄντα ἐμοὶ, αὐτοὶ πολλοὺς
ἐποίησαν, διὰ «b μισθοῦσθαι χαθ) ἔκαστον ἐνιαυτό».
Ἐν τούτῳ δὲ χαὶ τὸν vópov καπηλεύοντες, χατετρυ-
φων τοῦ λαοῦ. Πολλάχις δέ τις xal χρηστολογίαν
ὑποκρινόμενος πρὸς τοὺς ἁἀδελφοὺς, λόγους plv ἔχει
καλοὺς καὶ ὀρθοὺς, ἀλλ' ἐχθρός ἐστι διὰ τῶν ἔργων,
μηδὲν εἰρηνικὸν φρονῶν, ἀλλά δι ὧν πράττει, ἰατά-
μενος χατέναντι τῆς εἱἰρήνης αὐτοῦ, ἣν λαλεῖ μετὰ
«iv πλησίον, xai thv. δορὰν ἑχδέρων τοῦ πένητος,
τοῖς τε ἄλλοις τρόποις, xaX τῷ συντρίθειν αὐτὸν iv
ταῖς ἑργασίαις, xal οὕτως αὐτὸν ἐχπιέζων, ὥστε
ἀφαιρεῖσθαι αὐτοῦ xal τὴν χρηστοτέραν ἑλπίδα,

accusat ipsius duces atque presides, his verbis :
Ipsimet przssides, inquit, auctores eis faerunt tslis
ipsorum voluntstis aique studii ; qui profecto po-
pulum ad idola colenda inducendo, pellem οἱ
detraxerunt, meain scilicet defensionem atque tu-
lelam, qua ipsum ita tegebat, ut pelle tegitur
corpus, ne incommoda facile patiatur. lidem et
populum ea spe dejecerunt, quam in me locatam
habebat; qux spes erat belli contritio. Sperans
enim jn idolis, excidit ca spe, quam repositaiun
470 habet iu Dco, qui bella. conterit. Hauc ob
rem ergo et ipsi duces, tum reges, tum sacerdotes,
eum reliquo populo captivi ducentur in servitu-
tein, domibus quisque suis expulsi, quas con-
struxerunt, haud simplíci et moderato cult, ad
necessarium habitationis usum, sed nimis exqui-
sito ac splendido, ad luxum inanemque ostenta-
tionem. Ejecti vero sunt ob ipsorum nefaria faei-
nora. Ne causam, ait, in me conferant, quod ab-
ducti Babylonem fuerint (abducendi scilieet sunt),
sed liac de re 86 suamque iinprobitatem accusent.
Quandoquidem cum ipsi nefaria faelnora patra-
runt, tum populum ad eadem impulerunt, Bona
item erant et recta. turbz, que Christum inter-
fecit, verba, De bono opere non lapidammws te, sed
quia, homo cum sis, te Dei Filium facis** ; et
rursiim, Secundum legem nostram eum mori decet,
quia semetipsum | asseruit. Filium. Dei*s. Verum

C enimvero be. illi apud. homines : apud me vero

Deum et Patrem , non tanquam expostulantes, sed

anquam inimicos sese gerebant. Quid ita ? Quia

videlicet su:e ipsorum paci, Christo nimirum, ad-
versabantur. Qui vero non honorat Filium, non
honorat Patrem **, Propterea przsides populi mei,
sacerdotum principes bene multi depulsi teuplo
8unt, quod unica mihi domus cum esset, ipsi plures
effecerunt, mercaturam ibi quotannis exercentes.
Ubi et legem quiestui habentes , populum ludifica-
bantur. Sepe ltem quis se cum fratribus loqui si-
mulat »d eorum utilitatem ; qui quidem sermones
cum ipsis habet bonos et rectos, reipsa tameu
inimicus est, verbis contraria agems. Atque hic
Dibil pacifici cogitat, sed per nefaria sua f[acta,

fit; συντριμμὸς γίνεται τοῦ τῆς ἀπογνώσεως xal D eontra suam pacem grassatur. Quam quidetn pa-

τῆς βλασφηµίας, τῆς εἰς τὴν Πρόνοιαν, πολέμου. '0
Υὰρ χαχούμµενος, xal πολεμούμενος εἰς τὸ βλασφη-
μῆσαι κατὰ τῆς Προνοίας, ἐπειδὰν τῇ τῶν ἀγαθῶν
ἐλπίδι βοηθηθῇ, σνυντρίδθει τοῦτον τὸν πόλεμον. Τὰ
δ ἑρεξῆς δοχεῖ μὲν τιµωρίαν περιέχειν, χαὶ olxo-
δοµείτω γε καὶ τοῦτο τοὺς πολλοὺς, ἀπειλοῦντος
τοῦ Θεοῦ ἐκπεσεῖσθαι ἐκ τῶν οἴχων τῆς τρυφῆς.
ἸΝοήσεις δὲ καὶ ἀξίως τοῦ Πνεύματος ἠγουμένους,
xa ἄρχοντας, τὰς ψυχὰς, at ἡγεμονεύειν ταχθεῖσαι,
ἐπειδὴ uf καλῶ, ἐχρήῆσαντο τῇ ἀρχῇ. ἐμπεσοῦσαι
πειρασμοῖς xal θλίφεσιν, ἀποῤόδιφήσονται ἐν τῶν
οἴχων τῆς τρυφῆς, τῶν σωμάτων ὃὅγλαδὴ, οἷς συν-

9?! Joan. x, 95.

** Joan. xix, 7. 9^ Jean. v, 93.

eem cum proximo suo loquitur; et alia ex parte
pauperi pellem detrahit. Hunc eniin cum aliis bene
multis modis exagitat, tum maxime in opificiis
vexal atque fatigat, οἱ ila demum oppriinit, ut
bona ei spes omnis auferatur. Qus spes conterit
desperationis bellum, qua permotus pauper Pro-
videntiam maledictis lacerare consuevit. Qui enim
malis affligitur, invehiturque propterea maledictis
jn Providentiam, quodam quasi afflictionum bello
commotus : cum ei bonorum spe succurritur, is
bellum hoc statim conterit. Qua vero sequuntur
posnam continere mihi videntur. ld autem docu-

THEOPHYLACTI BULGARI.E ΛΗΟΗΙΕΡ.

1083

mento sit inultís, quibus minatur. Deus, e delicia- A &cp2otov. Ψυχὴ γὰρ, εὖ μὲν τοῦ σώματος Eyovto;,

rum domibus eos demigraturos, Duees item ac
priesides spiritali quadam ratione intelligere com-
mo:le poteris et animas, qux imperare jussz, cuu
viete fracteque tentationibus afflictionibusque ,
imperio suo abutantur, expellentur deliciarum
. domibus, corporibus scilicet, in quibus luxuriose
vivere consueverunt. Ánima enim, quandiu corpus
hene se habet, inque deliciis versatur, ei totam
sese dedit : cum contra male corpus torquetur,
Cognita corporis corruptione, 471 pudet ipsam
in hujusmodi putredine diutius commorari. Quam-
obrem cum regio Vate dicet: Hei mihi, quia iuco-
latus meus prolongatus est**1 et cum Paulo , Quis
μις salvabit a corpore hominis hujus *" ? [Item cum
angeli lucis formam | induens Satanas, bona nobis
consilia dare videtur, ut el Evae , bonos pro'ecto. et
rectos sermones prz se fert; at οἱ prxterita con-
siderare voluerimus, neque przsentia tantummodo
speclare, eum nobis inimicum comperiemus, tum

etiam, eum pacifice nobiscum agere videtur. De- .

t'ahit eniu quodamniodo nobis pellem, aufertque
morteni quam, una cum Christo sepulti, per sacri
fontis lavacrum subivinus, adimitque spem no-
siram qux est. Christus, spes glorize, qui bellum
contrivit, eustulitque earne sua odium omne, et
cuncta qu:xw in ccelis sunt, quique in terris, pace
donavit. Ob id ergo quotquot modo nobis domi-
nantur principatus potestatesque tenebrarum, eji-

xai τρυφῶντος, προστέτηχα τούτῳ. χαχουμένου δὲ,
ἐννοουμένου (40) τὴν τούτου φθορὰν, αἰσχύνεται
τοιαύτῃ φθορᾷ συνεῖναι, Διὸ xal τὰ τοῦ προρέτω
ips: Οἶμοι ! ὅτι ἡ παροιλία µου ἐμακρύνθη " x3
τὰ τοῦ Παύλον, Τα Ιαίπωρος ἐγὼ ἄνβρωπος, ric
µε ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου rci-
του (4M) ; Καὶ ὅταν δὲ μετασχηματιζόµενος ó Xaza-
νᾶς εἰς ἄγγελον φωτὺς, δοχεῖ συµδουλεύειν ἡμῖν τὰ
χρηστὰ, ὡς xai τῇ E62, Ἰόγους χαλοὺς xai ὀρθοὺς
ἐπιδείχνυται’ ἀλλ᾽ &ky τὰ ἕμπροσθεν ἴδωμεν, χαὶ uh
τοῖς παροῦσιν ἑναπομείνωμεν, ἐχθρὸν αὐτὸν ὁγ-
µεθα, Ev ὅσῳ δονεῖ εἰρηνεύειν μεθ) ἡμῶν. Ἐκδέρει
γὰρ τὴν δορὰν xaX τὴν νέχρωσιν, ἣν ἔσχομεν συντα-
φέντες τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, xal ἆφαι-
ρεῖται ἡμῶν τὴν ἐλπίδα, ὃς ἐστι Χριστὸς, dj ἑλτὶς
τῆς δόξης, ὃς συνέτριψε τὸν πόλεμοὺ, χαταργήσας
τὴν ἔχθραν &v τῇ σαρχὶ αὐτοῦ, xa εἰρηνοποιέσας τὰ
πάντα, τὰ bv οὐρανῷ, xal ἐπὶ yrg. Διὰ τοῦτο οὖν
οἱ νῦν ἠγούμενοι ἡμῶν, αἱ ἀρχαὶ χαὶ ἐξουσίαι τοῦ
σκότους, ix τῶν ὄνω μονῶν τοῦ παραδείσου τῆς
τερυφΏς, fjv ἐτρύφων πρὸ τοῦ ἀποστῆναι, ἁποῤῥιςή-
σονται εἰς τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον. ᾿Αρμύό-ει δὲ xal
τῷ Ἰούδᾳ τὸ, Οὐχ οἱ «Ίόγοι αὐτοῦ ὁρθοὶ xal xa-
Aol πεπόρευνται, xaX τὰ ἕξης, τῷ λέγοντι’ Ηδύ-
γατο γὰρ τοῦτο τὸ μῦρον πραθήῆναι πο.ῖ.1οῦ. xal
δοθῆναι πτωχοῖς' καὶ, Μήτι ἐγώ εἰμι, 'Ραδδί ; εἶτα
χατέναντι τῆς εἰρήνης στάντι, fig χύριος ἄνθρω-
πος fv.

cientur e supernis sedibus paradisi voluptatis (42), qua ante defectionem fruebantur, detrudenturqso
in tenebras exteriores. Dictum hoc. idem, Nonne sermones ejus. boni et recti ambulaverunt? et. quod
s'quiur, apprime convenit et Jude, qui dicit, Poterat. venundari multo unguentum hoc, e! dari
pauperibus ** ; et, Numquid ego sum, Rabbi * * quique simul invehitur in. pacem, cujus dominus boro

crat.

Vgns. 10. Appropinquate montibus aternis. Surge, C

et ambula, quia non est tibi requies.Priesides hujusce-
modi verbis affatur : Quoniam meas n plecti
leges noluistis, et vestiis in domibus requiescere
vobis non placuit : abite in posterum | in Babylo-

Hiàm regionem, et pergite ad ipaius montes Ara- :

ret. Quos ideo vocat :ternos, quia diu multumque
memorati presides ibi erant. commoratari, vel
: quia ab oui retro antiquitate, quod. in ipsis arca
requievit, celebres evaserunt. [n patria enim terra
no3 est amplius volis requies.

Prop'er. immunditiam consumpti — estis. corru-
slione : [ugistis, nemine persequeute, Causam. ad-

ErpyjNoarcs. 6psci αἰωνίοις * ἀνάστα, xal πο:
ρεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι ἀνάπανσις. Πρὸς τοὺς
ἄρχοντᾶς φησιν, ὅτι Ἐπειδὴ οὐχ ἠθελήσατε τς
ἐμοὺς στέργειν vópouc, καὶ τοῖς οἴκοις ὑμῶν ἔπανα-
παύεσθαι, πορεύεσθε λοιπὺν ἐπὶ τὴν Βαθυλωνίῳ;
γῆν, καὶ ἐγγίσατε τοῖς ἔχείνων ὄρεσι, τοῖς Αραράτ ᾿
ἃ αἰώνια καλεῖ, f| διότι μακροὺς ἔμελλον ἐκεῖ yo
νους ἑνδιατρίψειν, ἢ ὅτι ἓξ αἰῶνος διαβόητα £v, tà
v) "ἣν κ.θωτὸν ἐχεῖ χαταπαῦσὰι. "Ev γὰρ τὸ τ1-
τρῴᾳ ὑμῶν γῇ οὐκ ἔστι σοι τοῦ λοιποῦ ἀνάπαναι».

"Ersxev ἀκαθαρσίας διεφθάρητε Φθορᾷ * κατ-
εδιώγθητθ, μηδενὸς διώκοντος. Thy αἰτίαν ἑπά-ε.,

ducit vates, cur hxc ii passuri essent, Propter py δι fjv ταῦτα πείσονται, xal φησιν, ὅτι Ἔνεχεν της

** Ρε]. cxiz, 5. 9! hom. vis, 24.

*5 Matth. xxvi, 9.

0 Mattb. xxvi, 25.

Varic lectiones et nota

(10) UterqueCo!. habet ἐννοουμένου, Scribendum
tamen puto ἑννρουμένη.
(41) Τοῦ ἀνθρώπου τούτου, hominis hujus, Cod.

av.

(42) Qua, Theophylacte, paradisi voluptate gau-
debant angeli ante defectionem ? eane, quie a Dei
visione manarel? At si ita esset, beati profectofuis-
«ent proptereaque peccare amplius non potuissent,
Deati enim qui Deum intuentur, ita. ab sumimna ejus
bonit:te rapiuntur,ult sponte quidem aimeut, sed eum

non amare non possint. Àn paradisi lerrestris v^
luptate perfraebautur? At spiritus ciim essent, ma-
teria prorsus expertes, nulla gaudere poterant ve
luptate, qua sensibus perciperetur, nisi fo:te c;
Origene putes angelos corpus habere, materia :e
nuissima eompactum, ztherea, vel ignea. An parz-
disi voluptatem appellas Dei gratie. statum atise
cogni.ionem, qua ante l:psum angeli gaudebant!
Huic equiden: sentent'ze facile subscribam.

10Ε9 EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΩΗ ΕΑΜ. — CAP. II. 1090

ἀχαθαρσίας. t; ἐἱδολωλατρείας, T) ἁπλῶς πάσης Α immunditiau, ait, idolorum scilicet. cultum, et

ἁμαρτίας, τς ἀχάθαρτον ποιούσης τὸν ταύτην
µετιόντα, παρεδόθητε τῇ φθορᾷ ταύτῃ τῖς αἰχμ»
αλωσίας χαὶ τοῦ θανάτου, χαὶ αὐθαιρέτως αὐτοὶ Eav-
τοῖς τὸν διωγμὸν ἐπηγάγετε, διὰ τοῦ πράττειν τὰ
παροργίζοντά µε. Ὄρη ἦσαν xai οἱ τὰ τοῦ νόµου
διδάσχοντες, ἃτε ὑφοῦ τεταγµένοι, xal ἐπὶ τῆς'
Μωσέως χαθέδρας, ἀλλὰ πρόσχαιρα bpm. Tot; οὖν
τὰ τυιαῦτα ὄρη ζητοῦσί φησι vuv τὸ Πνεῦμα: Ἐγ-
γίσατε τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου διδασκἀλοις, ot ὄρη εἰσὶν
αἰώνια * 6 γὰρ ἁἀποστείλας αὐτοὺς μαθητεῦσαι πάντα
«à ἔθνη, ἐπηγγείλατο μετ) αὐτῶν ἔσεσθαι ἄχρι τῆς
συντελείας τοῦ αἰῶνος ' καὶ τῆς βασιλείας δὲ αὑτοῦ
αὐχ ἔσται τέλο-. ᾽Ανάστητε ἀπὸ τοῦ τῇ σχιᾷ προσ-
καθτσθαε, xoi πορεύθητε, ὥστε περαιτέρω τοῦ
γράμματος νοῆσαί τι. Ἐν τῷ νόµμῳ Y&p, qnoi,
ἀνάπαυσις οὑκ ἔστι σοι, Ζυγὸς yàp Tv, ὃν οὐδὲ οἱ
πατέρες Ἡδυνήθησαν βαστάσαι, διότι ἐξ ἔργων νόµου
οὐ δικαιοῦται πᾶσα σὰρξ, ἀλλ ἐν Χριστῷ, τῷ &-
χαιοῦντι Ex πίστεως, xal τοὺς πεφορτισµένους &va-
παύοντι. Ποῦ, Ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως, tv i βα-

πτιξόµενοι, τὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἄχθος ἀποτιθέμεθα. '

Ἐτειδὴ δὲ ὁ ἄφρων τότε διαφθείρεται ἐν ἐπιτηδεύ-
µασιν, ὅτε εἴπῃ᾽ Οὐκ ἔστι Θεός ' εἰχότως χαὶ οἱ
Ἰουδαῖοι, εἰπόντες, ὅτι οὐχ ἔστι θεὸς ὁ Χρ.στὸς, καὶ
διὰ 10710 ἀχάθαρτοι γεγονότες ἀπὸ τοῦ αἵματος αὖ-
τοῦ, διεᾳθάρησαν φθορᾷ τῇ τε φυχικῇ, καὶ ἐπομέ-
vus τῇ σωματικῇ, ὅτε αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἑδίωκον στα-
σιάσαντες, ὡς Ἰώσηπος ἱστορεῖ (44). Ὄρη αἰώνια xal

universim ob peccati genus omme, quo immundus
eflicitur quisquis eo contaminatur, subiistis ela-.
dem hane captivitatis el mortis; οἱ ipsi im vos.
concitastis bostilem insectationem, es nefaria fa-
cinora patrando, quz iram mibi maxime movent.
Montes item erant et qui precepta legis tradebant,
utpote in excelso quodam ordine locati, sedentes-
que in Moysis cathedra , sed fluxi montes et ingta-
biles. Ad eos ergo, qui tales montes petebant, ait
nune divinus Spiritus : Accedite ad Evangelii wa.
gistros, qui moutes €lerni sunt. Qui eni eos
másit, ut docerent omnes gentes, mansurum se,
cum ipsis usque 2.79 ad consummationem szcuh.
promisit *?, ut ejus regno nullus unquam finis sit
futurus. Surgite ergo, ait, recedite ab wmbra,
properate (ad monies illos) ut littera. sublitnius
aliquid intelligere possitis. ln lege quippe non est
vobis requies. Jugum enim lex est, quod ne patres
quidem vestri ferre potuernni ?*, Siquidem non
per legem justificatur omnis caro, sed per Chri-
stum, qui justos per fidem facit, oneratosque re-
licit el recreat. Ubi ? Ad refocillantem videlieet-
undam, qua abluti, peccatofum onus excutimus.
Quoniam autem insipieus tum pravis institutis
labefactatur, eum dieit, Non est Deus ?* ; idcirco
et Judii (qui Christum Deum esse negarunt,
proptereaque se hujus ipsius sanguine polluerunil).
maximam subiere cladem anima simul et corporis,

οἱ ἄγγελοι, οἷς ὀγγίζειν κελευόµεθα, &cápxotg οὖσιν, C cum, seditione inter ipsos orts, se invicem alius

ὁλιγόσαρχοι αὐτοὶ γινόµενοι. ᾿Ανάστηθι ἀπὺ τῆς
ἁμαρτίας, xai πορεύθητι πρὸς τὸ xal ἀγαθόν τι
ποιησαι' ἡ γὰρ ἁμαρτία ἀνάπανσις οὐχ. ἔστι σοι.
Μήποτε δὲ ἐπειδὴ ἐν τῷ χόσμῳ θλῖψιν ἔχει ὁ µαθη-
τῆς τοῦ Χριστοῦ, xal διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς
εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὑρανῶν, παραινεῖ
τῷ τοιούτῳ ὁ λόγος πορεύεσθαι, καὶ ἀεὶ χατατείνε-
σθαι προχόπτοντα ἓν τῷ xal * οὗ γὰρ ἔστιν áva-
παύεσθαι τὸν βαδίζοντα τὴν τεθλιμμένην ὁδόν. Πᾶς
μὲν οὖν 6 ἁμαρτάνων φθείρεται ' εἰς γὰρ τὸ μὴ ὃν
χωρεῖ, την xaxlav, ἀπὸ τοῦ ὕντος θεοῦ καὶ τῆς
ἀρετῖς. ᾽Αλλὰ τότε φθείρεται χαταφθορᾶᾷ, ὅτε xal
ἀχαθαρσίαν ἔχει, ἧτις ἐστὶν ὑψηλοφροσύνη, ᾿Αχάθαρ-
τος γὰρ παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑφηλοχάρδιος, ὅτὰν τὸ
καχὸν ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἔτι xal ἑἐγχανχᾶται
ταύτῃ ὣς εἴ ye τὸ xaxbv ποιῶν, εἰς συναίσθησιν
ἔρχεται, τάχα οὐ καταφθορᾷ φθείρεται, ἀλλά µε-
τρ'ώτερον. Διδάσχει τοίνυν ὁ λόγος τοὺς εἰς βάθος
χαχῶν ἑἐμπεσόντας, xai χαταφρονοῦντας, ὅτι 'ES
ἀκαθαρσίας, καὶ ὑφηλυφροσύνης, τὴν παντελη δια-
φθορὰν ὑπέστητε. "Dore εἰ βούλεσθε ἀπὸ τῆς φθο-

jn alium insurgentes, teste (47) Josepho, perse-
quebantur. Montes :eterni sunl et angeli, carnis
expertes, ad quos et nos, ienui carne praediti,
propius accedere jubeinur. Recede, inquit, 4 pee-
cato, et fac bonum aliquod agas. Peccatum enim.
non est tibi requies. Fortasse vero quoniam tri-
bulationes in boc mundo petitur Christi discipu-
lus, perque afflictioues multas colorum regnum
ingredi nos oportet : hunc hortatur vates ad bene
recteque sine ulla intermissione agendum. Ei
enim, qui tribulationis via incedit, requiescere non
licet. Labefactatur ergo peccator omnis (45) (Iransit
enim ad id quod nou est, vitium scilicet ; recedens
ab eo, quod est, Deo niimiruim atque virtute), sed
tum demum penitus corrumpitur, cum eo immun-
ditie genere afficitur, cujus est vana gloriatio.
humundus enim apud Deum evadit omnis elatus
' animus, cui scilicet peccat, 6ἱ suo de peccato
gloriatur. Ut si po-tquam peccavit, resipiscat, tum
haud penitus corrumpatur, sed leviorem subcat
cladem. Monet ergo vates eos qui in mpalorum ba-

ϱο Matth. xxviu, 20... ?! Galat. 15, 16... ?? Psal. xui, 1.

Varic lectiones et noto.

(43) Judaeorum intestina bella, et innumeras inde

nananteg clades passim accurateque describit Jo-
ephus in lib. De bello Judaico.
444) Μαρτυρεῖ, testatur, Cod. Bav.

(45) Ha»e Theophylactus ος Platonica doctrina ;
Pinto euim iu Timxo docet : Τί τὸ ὃν μὲν ἀεὶ, Τέ-
νεσιν δ’ οὐκ ἔχον, xai τί τὸ γιγν/µενον piv. ὃν à
οὐδέποτε ;

1091

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

1022

railirum inciderunt, nibili id pendentes ; a4 quos, A pd; ἐπανελθεῖν, καὶ ζῆσαι διχαιωθέντες, λέγετε τὰς

Vestram, sit, ob dexpicientiam evenit, ut penitus

ἁμαρτίας ὑμῶν πρῶτοι, ἵνα διχαιωθῆτε.

deleremini, Quare si vultis ab ínteritu vestro surgere, et justitia prediti vivere, pandite quam

primum peccata vestra, quod justi fleri possitis.

Vgns. 11. Spiritus statuit mendacium, | stillavit
tibi in vinum εἰ ebrietatem. Malus, ait, spiritus,
qui falsis in vatibus operatur, statuit tibi, Israeli-
tico populo, mendacium, tanquam laqueum ; vel,
firmum ac stabi!e in medio tui mendacium effecit,
instillavitque tibi faisa vaticinia, in vinum, instar
scilicet vini : quibus vaticiniis exhilaratus, ea li-
benter arripiens excipiensque, inebriatus es, et a
bone honestoque aberrasti. Quod si nemo, qui in
Bpiritu Dei loquitur, anathema Jesum dicit ** ;
perspicuum profecto $979 est, Phariszis et Scribis
(qui Dominum seductorem esse dicebant, et spi-
ritu inalo. correptum Deoque contrarium), menda-
cium hoc contra Jesum ipsum statuisse οἱ iustil-
lasse nefarium spiritum, quo mendacio illi inebriati,
quie delirantium sunt et dicerent, et facerent, eum
calumniando simul alque crucifigendo. Statuit
item in nobis idem nequitiz spiritus falgas hujusce
vite imaginalienes, nullo solido nixas fundameito,
eisque tribut quamdam veluti basim. atque solidi-
tatem, Nobis deinde instillat harum voluptatem,
t&nquam vinum atque temulentium, qua voluptate
inebriati, instabiles fleri, vacillare, ex uno in aliud
iniquilatis genus prolabi.

Vzn8. 12. Et erii destilla populi hujus congregandus
congregabitur Jacob cum omnibus, Suscipiens. susci-
piam reliquos de Israel in idipsum, ponam aversioncm
tpsorum in idipsum, Silla hzec,ait, mendacii, quam ex-
Cepit populus meus, efficiet, αἱ in unam omues captivi-
tatem redigantur. Etenim eos etam, qui reliqui faci

cladem hauc effugisse videntur, in cumden captivo- .

rum ordinem referam, et iu uno eodemque loco sta-
tuam eoruin aversionem, hoc est defectionem. Cum
cnim zque omnes deliquerint, weque item a me die
serentur. E stilla item sanguinis Christi (cujus au-
ctor populus, qui legionariis eum militibus tradidit)
unà cum omnibus gentibus congregabitur quisquis
ex Israele crediderit. Excipiamque quidquid ope di-
vinz grati: reliqui faetum fuerit. Hi nimirum sunt,
qui quoque tempore a Judxis ad Christum sese con-
vertunt, qui ab umbra ad veritatem convolantes,
in unum convenient cum gentilibus, atque ita fiet
unum ovile, et unus pastor **, Israel autem, vel
potius omnes homines lacti assimilantur ; stillze
vero divini sanguinis, huic lacti coagulum quo-
dammodo facte, conglutinarunt universum terfa-
ram orbem. Qui stillam hanc mente sua revolvil,
et secum ipse considerat, Deum propter nostram
Ealutem sanguinein effudisse ; hic ab sui in muu-

** | Cor. xii, 3. ** Joau. x, 16.

.-

Πνεῦμα ἔστησε φεῦδος, iccáAaté σοι εἰς οἵ-
vor xal µέθυσμα. Τὸ πονηρὸν, φησὶ, πνεῦμα, τὸ
ἐν τοῖς ψευδοπροφήταις (46) ἐνεργοῦν, ἕστησέ σοι
τῷ Ἱσραηλίτῃ λαῷ τὸ ψεῦδος ὡς παγίδα. "H, ὅτι
Ἑδραῖον àv coi τὸ φεῦδος xai στερεὺν εἰργάσατο,
xci ἑνεστάλαξέ σοι τὰς φευδεῖς προφητείας εἰς
οἶνον, τουτέστιν, εἰς τάξιν ofvou, àv. αἷς εὐφραινό-
µενος, xai ἡδέως ταύτας (47) λαµδάνων καὶ ἆπο-
δεχόμενος, ἐμεθύσθης, xal παρηνέχθης τοῦ δέοντος.
Ei δὲ οὐδεὶς àv Πνεύματι θεοῦ λαλῶν, λέγει ἀνάθεμα

Dh Ἰησοῦν' πρόδηλον, ὅτι τοῖς Φαρισαίοις καὶ Γραμμασ-

τεῦσι, τοῖς λέγουσι τὸν Κύριον πλάνον χαὶ δαιµο-
νῶντα, οχαὶ ἀντίθεον, πνεῦμα πονηρὸν ἕστησε τὸ
χατ αὐτοῦ φεῦδος, xal ἑνεστάλαξιν αὐτοῖς τοῦτ»,
ὥστε µεθύειν ἀπ᾿ αὐτοῦ, καὶ τὰ τῶν παραφρονούν-
των xai λέγειν xal ποιεῖν, χαὶ συχοφαντοῦντας αὖ -
σὺν, xa αταυροῦντας. Kai ἓν ἡμῖν δὲ τὰς φευδεῖς
τοῦ βίου τούτου φαντασίας, ἄλλως ἀνυποστάτους o5-
ca;, τὸ τῆς πονηρίας πνεῦµα ἱστᾷ, xal βάσιν αὐταῖς
xai παγιότητα δίδιωσι, καὶ ἑνσταλάζει ἡμῖν τὶν
τούτων ἡδονὴ» (48), ὥσπερ ο.νον χαὶ µέθυσμα, ὑν'
ἧς ἁστατοῦμεν, καὶ χραδαινόµεθα. ἄλλοτε εἰς &Xo
εἶδος xaxlac σφαλλόμενοι.

Kal ἔσται ἔκ τῆς σταγὀνος τοῦ «1αοῦ εούτου
συγαγόµεγος συγαχθήσεται Ἰαχκὼδ, σὺν πᾶσιν.
᾿Εχδεχόμενος ἑκδέξομαι τοὺς κατα.]οίπους τοῦ
Ισραὴ 1, ἐπιτοαυτὸ θήσομαι τὴν ἀποσεροσὴν
αὐτῶν. 'H σταγὼν, φησὶν, αὕτη τοῦ φεύδους, fv
ἐἑδέξατο 6 λαός µου οὗτος, αἰτία ἔσται xai πρόξε.ος
πᾶσι τοῦ συναχθΏναι εἰς μίαν αἰχμαλωσίαν. Kat
τοὺς δόξαντας yàp χαταλειφθΏναι, xoi ἑἐχφυγεῖν,
καὶ τούτους ἐχῥέξομαι εἰς τὴν αὐτὴν τῆς αἰχμαλω-
olag τάξιν, χαὶ ὁμοῦ θήσομαι τὴν ἀποστροφην αὖ-
τῶν, τοι ἑγκατάλδιψιν * πάντας γὰρ τὰ isa πτα--
σαντας, ἑπίσης xal ἁἀποστραφήσομαι. Καὶ Ex τῖς
σταγόνος δὲ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, f; αἴτιος ὁ
λαὺς, ὁ παραδοὺς αὐτὸν τοῖς λογχεύσασι (49) στρᾳ-
τιώταις, συναχθῄσεται md; ὁ ἐξ "Iopatà πιστεύσας.
σὺν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, xal ἐχδέξομαι τὸ λεῖμα, τὸ
κατ ἐχλογὴν τῆς χάριτος οἵτινές εἶσιν ol xat'
ἑχάστους χαιροὺς ἐξ Ἑδραίων ἐπιστρέσοντες, xat

, ἀποστροφὴ αὐτῶν, ἡ ἀπὸ τῆς σχιᾶς ἐπὶ τὶν ἁλί-

θεια», ἐπιτοαυτὸ γενήσεται μετὰ τῶν ἐθνιχῶν, xai
γενέσεται µία ποίµνη, sig ποιµἠν, Ἑῴχει oov ὁ
span γάλαχτι, μᾶλλον δὲ πάντες ἄνθρωποι * gl
δὲ σταγόνες τοῦ θείου αἵματος , olov ὀπὸς γενόµενσι
τούτῳ τῷ TáAlaxti, σννἠγαγον ὅλον τὸν χόσµμον. Ὁ
ταύτην την σταγόνα ἐννοῶν, xal λογιζόμενος, ὅτι

Varie lectiones et nola.

(46) Προφήταις, prophetis, Cod. Ven.
(471) Ταῦτα, hec, Cod. Veu.

(48) "Eva. ἡ µέθη τὸν τούτων £5ovtv, Cod. Ven.
(49) Λοχεύσασι, Cod. Ven.

1001

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΟΠΛΕΑΝ. — CAP. Η.

1094

Osho &d thv ἡμετέραν σωτηρίαν τὸ αἷμα ἐξέχεε, A dum effusione ac dispersione colligetur, eritque

συναχθήσεται ἀπὸ τῆς περὶ τὸν χόσμον διαχύσεως
χαὶ Διασπορᾶς, xai Ἰαχὼδ ἔσται, πτερνίζων δ.ὰ
τῆς πρακτικΏς (50) τὰ πάθη. Εἶτα προχόπτοντα
ἐχδέξεται αὐτὸν ὁ θεὸς, xal σνντάξει τοῖς ἀξίοις
Ἱσραὴλ ὀνομάζεσθαι (51), xal el; τὸ θεωρητιχὸν
φθάσαι, καὶ τὴν ἁποστροςἣν αὐτῶν ἣν ἀπέστρεφαν
τὰ τῇδε, ἐπιτοαυτὸ θήσεται, ἕνθα εὐφραινομένων
πάντων ἡ κατοικία.

Ὡς αρόδατα ἐν θ.1/ψει, ὣς xolgria (52). ἐν
µέσφῳτῆς κοίτης αὐτῶν àtaAobrcac ἐξ ἀνθρώπων.
Movovovyt ὑπ ὄψιν παριστᾷ τὰ συµθησόµενα, καί
φῃσιν, ὅτι ὥσπερ πρόδατα Ἱσυχῆ κχοιταζόµενα
ὀπηνίχα θλῖψις αὐτοῖς ἐπέλθοι, λύκου ἐπιδραμόντος,
πηδῶσι φεύγοντα, xal οὕτω σωτηρίαν ἑαντοῖς περι-
ποιούµενα " οὕτω xal οἱ Ἱσρανλῖται ἑξαλοῦνται ἐξ
ἀνθρώπων, τουτέστι τῶν Βαθυλωνίων. Ἐκπηδή-
σουσι γὰρ πρὸς τὸ ἀποφυγεῖν τούτους.

᾿Ανάδηθι διὰ τῆς διακοπῆς (55) πρὸ προσώπου
αὐιῶν' διέκοψαν x«l διηθον πύ.ην, καὶ ἑξ-
jov δι αὐτῆς. καὶ é£nA0sv ὁ βασιλεὺς πρὸ
προσώπου αὐτῶν. 'O δὲ Κύριος ἡγήσεται ab-
τῶν (54). Μονονουχὶ τῷ Βαδυλωνίῳ ἐπιφωνεῖ: Ανά-
έηθι διὰ τῆς διαχοπῆς τοῦ τείχους, ἣν διέχοψαν οἱ
στρατιὼταί σου ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, τουτέστι τῶν
Ἰσρατλιτῶν' χαὶ διαχόφαντες διἠρχοντο χαὶ ἑἐξ-
Ίρχοντο, µηδένα δεδοιχύτες» χαὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῶν,
6:labh Βαθυλωνίων, ἐξηλθε πρὸ προσώπου τῶν
Ἰουδαίων, ὅτε πρὸς Σεδεχίαν ἐδικαιολογήσαντο. Εἷ-

xov δὲ οὗτοι τὸν Θεὺν ἠγούμενον αὑτῶν, καὶ παρα- c

διδόντα αὐταῖς τοὺς Ἰουδαίους, τουτέστιν, ὑποχει-
ptouc διδόντα αὐτοῖς τοὺς Ἰουδαίους. "H χαὶ οὕτως"
Ἐπειδὴ ἰδὼν Σεδεχίας τὴν πόλιν ἁλισκομένην, δι-
έχοφε τὴν πρὸς τοῖς βασιλείοις πύλην, xa ἔφυγεν,
ὡσαύτως δὲ xal ἄλλοι πολλοὶ ἐποίησαν' μονονουχὶ
τῷ Σεδεχίᾳ προσφωνεῖ ὁ προφήτης, Ανάότθι διὰ
τῆς δ.ακοπῖς, xai φύγε. Ἑἶτα καὶ περὶ τῶν ἄλλων
λέγει, ὅτι διέχοψαν xat οἱ λοιποὶ πρὸ προσώπου τῶν
Βαθνλωνίων, τουτέστιν, Ίδη τῆς πόλεως (55) ἁλού-
975, xal τῶν πολεµίων ἐν γερσὶν αὑτοὺς ἑχόντων.
Ἐνταῦθα δὲ χαὶ εἰς ἀνοησίαν αὐτοὺς σχώπτει, of ve
Ἁλπισαν τότε διαφυγεῖν * οὕτως σαν ἀνόητοι καὶ
μεθύοντες ὄντως ἀπὸ τῆς σταχόνος, ἓν ἀνωτέρω
εἶπε. Καὶ ὁ βασιλεὺς δὲ, φησὶν, αὐτῶν Σεδεχίας τὸ
αὐτὸ ἐποίησεν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀνοησίας, πρὸ προσ-
ώπου τῶν Βαθυλωνίων φεύγων, ὅθεν δὴ xal ἑάλω.
11όθεν δὲ ταῦτα ἑἐποίουν; 'Amb θεοµηνίας. 'O γὰρ
Κύριος ἡγεῖτο αὐτῶν, εἰς τὸ ταῦτα (D6) ποιεῖν,
περοδιδοὺς αὐτοὺς τοῖς πολεμίοι;. Οὕτω xal τῶν
Κ.υριοκτόνων προηγεῖτο, el; τὸ ἑχεῖνα πυιεῖν, ἃ τοῖς
Ῥωμαίοις αὐτοὺς παρέδωχαν * αἰγίττεται δὲ ὅτι xl
ἐν τῇ θλίφει, τῇ ὑπ Ῥωμαίων, πολλοὶ τῶν "lou-
δαίων ἑἐξαλοῦνται μὲν, xal ἁποπηδήσουσι τῶν πλα-
νώντων αὐτοὺς ἀνθούπων, τῶν νοµοδιδασχάλων * ix

. Jacob, qui per virtutis. exercitationem pravos sup-
plantet affectus. Hunc deinceps, ita in virtutibus
proficientem, exeipiet Deus, recensebitque cum
hominibus plane dignis, qui cum Israel appellentur,
tum ad contemplativam vitam transferantur. Ejus-
que aversionem qua mundi hujus bona aversatus est,
eo loci statuet, ubi est corum habitatio, qui -lzti
z vo sempiterno fruuntur.

Ut oves in tribulatione, quasi greges in medio cu-
bilis sui, exsilient ez. hominibus. Ob oculos quo-
dammodo ponit, quz eventura erant. Quemadmo-
dum, ait, oves qua somno ct quieti. indulgent,
irruente lupo, metu perterritw fugiunt, saluti quae-
que su: consulentes ; ita el Israelitae 974 se prori-
pientah hominibus, scilicet Babyloniis. Exsilicntea
euim ab his elabi conabuntur.

Vrms. 15. Ascende per [(racturem ante. faciem
eorum. Diviserunt et transierunt portam, 6ἱ egressi
&unt per eam, et exivit rex eorum ante faciem eorun,
el Dominus pracedet eos. Babyloniam quodammodo
per hzc affatur, Ascende per fracturam muri,
quam ante faciem ipsorum, Israelitarum seilicet,
milites tui fecerunt, qui quidem, [γασίο muro,
transire et egredi coeperunt, neminem reformi-
dantes. Rex item ipsorum, Babyloniorum scilicet,
exivit ante faciem Judzorum, cum apud Sedeciam
hi disceptarent. Eorum dux erat Dous, qui Jud:eos
eis tradidit, hoc est, eorum potestati subjecit. V«1
etiam hoc modo :-Quoniam Sedecias, ubi capi ut-
bem vidit, portam pcríregit, quie prope regiam
erat, et aufugit, idemque fecerunt et alii com-
plures : Sedeciam quasi vates affari per ea vide-
tur, Áscende per fracturam et fuge. Deinceps ei
reliquos murum perfregisse dicit ante faciem Ba-
byloniorum, hoc est capta jam. urbe, eum eos in
iuanibus hostes haberent, Hic autem irridet vates
eorum iusaniam, qui tum fugere se posse confide-
bant. Adeo stulti erant, et ea stilla ebrii, quam
superius ceommemoravimus. Idipsum, eadem stul-
titia ductus, fecit et ipsorum rex Sedecias, qui et
ipse aute conspectum — Babyloniorum aufugit,
proptereaque captus est. Unde liec? Ab divina

D scilicet ira, Domiri quippe ductu li:ec ii faciebant,

ut in hostium potestatem redigerentur. ltact i5
qui Dominum iuterfecerunt, Dei ductu fecerunt ea,
per qux in Romanorum ditionem potestatem cori.»
cesserunt. Futurum praterea vates innuit, ut ple-
rique Judz:orum in afflictione, quam 4 Romanis
passuri erant, recederenta legis d«ctoribus qui
eus seducebant, surgerentque a cubili suo, et a
lege, in qua requiescebant, Hominem deinceps, hice
modo »ffectum, ita vates affatur : Surge per fra-

Varia lectiones et note

(50) Διὰ τῆς πράξεως, per actionem, Cod. Bav.
(51) Toig υἱοῖς Ἱσραὴλ ὀνομάκεσθαι, Cod. Ven.
(52) Ποιμὴν, Cod. Bav.

(55) Κοπῆς, Cod. Bav. ita et inferius.

(54) Desunt in Ου. Bav. verba, ὁ 6$ Κύριος ἡγή-
σεται αὐτῶν.

(59) Της Ἱερουσαλὴμ, Cod. Bav.

(96) Ei; τοσαῦτα, Cod. Bav,

1095

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEP.

10x

ciuram, salutarem scilicet gratiam, quie. legis se- A τῆς χοίτης δὲ αὐτῶν xal τῆς bv τῷ νόµῳ ἀναπαύ.

ptum confregit : fac. sublimius cogites neve humi
repas. Apostoli enim ante faciem Judioruut trans-
ierunt per angustam januam, ab cis decoriaii,
truzique in carcerem, partim lapidibus obruti, wt
Stephanus, partim gladiis interempti, ut Jucobus ;
per quam | januam transibant, et ingrediebantur,
quocunque ipsa duceret, de qva Christus : £go
sum jznua : per me. si quis ingredietur, salvabitur,
ei ingredietur, εἰ egredietur, el pascua inveniel : qui
cum ipsorum Rex sit ac Domiuus, praibat, uti pa-
stor suas przecedens oves. Quotquot item ad 475
C'hr:sti exemplar suam vitain. conformant, iun in-
lestationibus et vexationibus, afflictiones 2equo
animo ferunt, ut oves, neque reluctautes, neque
clauorem ullum edentes, qui hominum quoque
conspectum fugiunt. Quorum enim ratio vite om-
nis in calisest, coelestes facti ac dii, nihil cou-
mune habent eum iis quibus dicitur, Vos tauquam
homines occuinbitis **, Tales homines carnis quo-
que affectum omnem rescindunt co gladio, quem
Dominus mittere venit super terram *' ; atque ita,
divina ratione quadam, ascendunt atque transeunt
per angustam portam, exeuntque per ἱρδα ex hoc
mundo, Siquidem et ipsorum Hex exiit, 3nte con-
Spectum eoruin, semetipsum eis exemplum pra.
bens, ut quemadmodum ipse passus est extra por-
iam Jerusalem, ita et nos. faciamus, exeamusque
et ipsi extra portam hujusce muudi, ferentes ejus

ignominiam, quz crux est, gloria uostra, nostrum- ϱ

que decus.

CAPUT ΙΙ.

Ῥεκς. 1-4. Et dicet : Audite nunc luec, principes
domus Jacob, ei reliqui domus Israel. Nonne vestrum
esl cognoscere judicium ? Qui odio habetis bona, que-
ritis mala, diripientes pelles et carnes eorum ab ossi
bus eorum. Sicut. devoraverunt carnes populi mei, et
p.l es eorum ab eis excoriaverunt et ossa eurum con-
fregerunt et conciderunt, sicul carnes in. lebete, et
sicut carnem in olla : sic clamabust ad Dominum, et
non exaudiet eos : et avertet. (aciem suam ab eis in
tempore il'o, eo quod pessime egerunt in adinventio-
nibus suis super eos. Dixerat superius vates Domi-
num eos pracessurum, Babylonios videlicet, urbem
mgredientes, autlsraelitas fugientes. llic ergo prin-
cipes Jacob alloquitur, ita tamen, ut audire possint
et reliqui ex Israele; infimi scilicet quique totius
Israeliticze gentis, quae tribus duodecim complecte-
hatur, Siu principes Jacob intelligamus eos, qci
Hierosolymis eommorabantur; reliquos Israelis

* joau. x, 9. ** Eccle. 1, 19. *' Math. x, 34.

σεως (97) ἀναστήσονται. Εἶτα ἐπιφωνεξ παντὶ τῷ
τοιούτῳ *. ᾿Ανάότθι διὰ τῆς διακοπῆς, τουτέατι͵ τῖς
εὐαγγελιχῆς χάριτος (58), ἢ τὸν φραγμὸν τοῦ νόµου
δ.έχοψεν ΄ ὑψηλότερα φρόνησον, μὴ χάτω ἵστασο. 0l
ἀπόστολοι γὰρ πρὸ προσώπου τῶν Ἰουδαίων ἐιῆλθον
τὴν πύλην τὴν στενΏν, δερόµενοι ὑπ αὐτῶν, καὶ
φυλακιζόμενοι, καὶ λιθοδολούµενοι (59), ὡς ὁ Στέ-
qavoc* xal µαχαίραις ἀναιρούμενοι, ὡς ὁ Ἰάχω-
60; * καὶ τὴν θύραν δὲ διῆλθον, καὶ εἰσῆλθον, ὅπου
αὕτη παραπέμπει, περι fj; ὁ Χριστὸς ἔλεγεν * "Eo
εἰμι ἡ θύρα; δι ἑμοῦ ἑάν εις εἰσέθῃ, σωθήσεται,
χαὶ εἰσεεύσεται, καὶ ὀἐξειεύσεται, καὶ νομὴν
εὑρήσει. "Oc χαὶ Ἡχσιλεὺς αὐτῶν xa Κύριος àv,
πρὸ προσώπου αὐτῶν ἡτεῖτο, (oz ποιμὴν ἔμπροσθε
τῶν αὐτοῦ προθάτων πορευόµενος. Καὶ πάντες ὃξ
οἱ χατὰ Χριστὸν ζῥῶντες, διωχκόµενοι, ὡς πρόδατα
τὰς θλίψεις δέχονται, οὐχ ἐρίζοντες, οὐδὲ χραυγά-
ζοντες, ἀλλὰ xal &x τῶν ἀνθρώπων φεύγουσιν. "D,
γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, οὗρανίων
γενοµένων xat θεῶν, οὗτοι οὐδὲν χοινὸν ἔχουσι πρὸς
τούτους, οἷς λέγεται» "Y peto δὲ, ὡς ἄνθρωκοι, ἀπο-
θνήσχετε. Οἱ τοιοῦτοι xai πᾶσαν σχέσιν διαχόφαντες
σαρχιχὴν, διὰ τῆς µαχαίρας, fjv ἦλθε Κύριος βαλεῖ,
ἐπὶ τὴν γζν, οὕτως ἀναθαίνουσι τὴν θείαν ἀνάθα-
δεν, καὶ διέρχονται τὴν πύλην «hv στενὴν, γαὶ ἐς-
έρχονται δι’ αὐτῆς ix τοῦ χόσμον τούτου, διότι xa:
ὁ Βασιλεὺς αὑτῶν ἐξηλθε πρὸ προσώπου αὐτῶν.
ὑπόδειγμα δοὺς ἑαυτόν"' (y! ὥσπερ ἐχεῖνος ἔπαθεν
ἔξω τῆς πύλης τῆς Ἱερουσαλὴμ (60), οὕτω xoi
ἡμεῖς ποιῶμεν, xoi ἑξέλθωμεν ἔξω της τοῦ χόσµου
πύλης, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ φέροντες, ὃς ἔστιν ὁ
σταυρὺὸς, τὸ χαύχηµα ἡμῶν.
KE9AA. I"*.

Kal épei Ακούσατε δὴ ταῦτα, ἀρχαὶ οἴκου
Ἰακὼδ, καὶ οἱ κατά-οιποι οἴκου "IopatM, ovy
ὑμῖν ἐστι τοῦ γγῶναι (61) có χρῖμα; Μισοῖντες
τὰ καλὰ, xal ζητοῦγτες τὰ πονηρὰ, ἁρπάζοντες
τὰ δέρµατα αὐτῶν dx' αὐτῶν, καὶ τὰς σἀάρχας
αὐτῶν ἁπὸ tor ὀστέων αὐτῶν. “ΟΥ τρόπον κατ-
épayor τὰς σάρκας τοῦ AaoU pov, καὶ τὰ δέρ-
µατα αὐτῶν ἁπ' αὑτῶν ἐξέδειρα», καὶ τὰ ὁστᾶ
αὐτῶν cvréüAacavr xal &p£Awav, ὡς σἀρεας
εἰς Aé6ntac, xal ὡς κρέα εἰς χύτρας " οὕτως

D κεχράξονται zpóc Κύριον, xal οὐκ εἰσαχούσε-

ται αὐτῶν, καὶ ἁποστρέψει τὸ πρὀσωπον αὐτοῦ
ἀπ αὐτῶν, à τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ, dv0* de Exorn-
ρεύσαντο ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασυ' αὐτῶν. Εἶπεν,
ὅτι ὁ Κύριος ἠγήσεται αὐτῶν, Ἀγουν, τῶν Βαόνλω-
γίων, sl; τὴν πόλιν εἰσερχομένων, 1) τῶν "lapari-
τῶν φευγόντων. θὗτος οὖν ἐρεῖ πρὸς τοὺς ἄρχοντα;
Ἰακὼθδ, ἀχουόντων xal τῶν καταλοίπων το

Varie lectiones el noue.

(57) Ἐπαναπαύσεως, Cod. Bav.
^ 98) Τῆς σωστιχῆς χάριτος, Salutarem gratiam,
οἱ. Bav.

(59) Λιθολενστούμενοι, Cod. Dav.

(60) Ἐκεῖνος ἔξω τῖς πύλεως ἔπαθς cnl Cispov-
catu, Cod. Bav.
(61) Τοὺ γ.ωρίται, Cod. lav.

1007

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICILEAM. — CAP. IIT.

1051

dopo), τουτέστι, τῶν πενεστέρων παντὺς τοῦ Α intelligere debemos, eoe, qti e decem in. captivita-

σραπηλιτιχοῦ γένους, τοῦ δωδεχαφύ)ου. "H ἄρχον-
τας Ἰακὼδ νοούντων ἡμῶν τοὺς iv Ἱερουσαλὴμ,
χαταλοίπηυς Ἴσρα]λ ἀχουστέον τοὺς ὑπολειφθέντας
ἔχ τῶν αἰχμαλωτισθεισῶν δέχα φυλῶν. Καὶ μὴ θαν-
µάσης, εἰ ἓν ἀρχῇ piv Ἰαχὼδ ὀνομάξει τὰς δέχα
φυ)άς Ἱσραϊῦλ δὲ, τὰς δύ. * νυνὶ δὲ ἡμεῖς τούναν-
τίον, ἹἸακὼδ μὲν, τοὺς ἐν 'IegousoO fu * Ἱσραὴλ
δὲ, τὰς δέχα φυλὰς ἐχδςεχόμεθα, Μάλιστα μὲν Υὰρ
ἁδιαφόρως νῦν ἐχρήσατο τοῖς ὀνόμασιν * ἔπειτα, τὰς
μὲν δύο φυλὰς νῦν Ἰαχὼδ ὀνομάζει, τὸ φυσιχὸν δη
λέγω xaX ὑποδεέστερον ὄνομα, ἰδὼν αὐτοὺς ti;
χαχ/αν προχόψαντας * τοὺς δὲ καταλοίπους τῶν ix
Σαμαρξίας αἰχμαλωτισθέντων Ἱσραῇλ χαλεῖ, ἑντρέ-
πων μᾶλλον αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ τοιοῦτου ὀνόματος.
€f γε προπάτορος γεγονότες οὕτω θεοφιλοῦς, ὥστε
καὶ τοιαύτης ἀξιωθΏναι χλήσεως, τοσοῦτον αὐτοῦ
ἁτελείφθησαν. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς ἄρχοντας διαλἐγ:-
ται, ὧς ἑνόχους oT; ἐρεῖ» πρὸς δὲ τοὺς πενεστέρους,
3| ὡς μάρτυρας ἐσομένους, ἢ ὡς καὶ αὐτοὺςεδιαστρε-
Φομένους ὑπὸ τῶν ἀρχόντων, καὶ δεὀµένους διορ-
θώσεως, fi; ἔμελλον τυχεῖν ἐν τῷ ἐχείνους ἑλέγχε-
σθαι. ἘὈρωτήσει οὖν, φησὶ, τοὺς ἄρχοντας' Oy
ὑμεῖς ἐτάχθητε el; τὸ γινώσχειν τὸ κρῖμα, τουτέστι
τὴν τοῦ δικαίου ὅ.ανομὴν, ὥστε πᾶσι διχαίως κρί-
νειν; Hog οὖν οἱ xal τοῖς ἄλλοις ὀφείλοντες τοῦτο
ὑποδειχνύναι, αὐτοὶ ἐμιαεῖτε τὰ χαλὰ, xol ἐζητεῖτε
τὰ πονηρλ, θερμῶς περὶ αὐτὰ διακείµενοι, χαὶ το-
σαύτῃ πλέονεξίᾳ χατὰ τῶν πενήτων ἐχέχρησῦε, ὥστε
πάντων αὐτοὺς τῶν ὑπχρχόντων γυμνοῦν, καὶ πᾶσαν
δύναμιν αὐτῶν περιχόπτειν;, Ἑδήλωσε γὰρ, thv μὲν
τῶν ἔξωθεν ὑπαρχάντων ἀφαίρεσιν, διὰ τῆς τῶν
ὁερμάτων ἁρπαγῆς " τὴν 05 τῆς δυνάµεως περιαἰρε-
otv, διὰ τοῦ σαρχῶν καὶ ὁστέων» (63) μνημονεῦσαι
µελιζομένων xat συνθλωµένωγν. Ταῦτα τοίνὺν τολ'
µήσαντες, χᾶν μυριάκις τὴν παρ) ἐμοῦ συμμαχίαν
αἰτήσητε, οὐδεμιᾶς ἐπιχουρίας ἁπολαύσετὲ. Ταῦτα
παιρὸν ἔχει καὶ πρὺς πάντα λέγεσθαι ἄρχοντα,
ἀνελεήμονά «s xai ἅἄδιχον. ᾿Ἀρπάζει μὲν οὖν τὰ
δέρματα ὁ τὰ ἔξωθεν χρήµατα τῶν ὑπὸ χεῖρα
ἀφαιρούμενος * τὰς δὲ σάρχας ἀπὺ τῶν ὁστέων, ὁ
xoi λιμὸν ἐπισχενάζων αὐτοῖς διὰ τοῦ xaY τῶν
ἀναγχαίων ἀποστερεῖν συνθλᾷ δὲ τὰ ὁστᾶ ὁ xal
πᾶσαν ἀφορμὴν βίου xal πόρον περιαιρῶν, ὥστε
μτδὲ δύνασθαι χτήσασθαἰ ποτέ τι tà, πρὸς τὸ ζήν
ἀρχορύντων µελίζει δὲ τὰς σάρχας εἷς λέβητα ὁ
καὶ τὰ λεπτὰ καὶ μικρ)πρεπῆῃ λήμματα συνάγων
εἰ; ἑαυτὸν, ὥσπερ λἐδητά τινα, τῷ πυρὶ τῆς πλεον-
εξίας ὑποχαιόμενον. Καὶ οἱ ἐπὶ Χριστοῦ δὲ νοµο-
δ.δάσκαλοι, τὰ δέρµατα τοῦ λαοῦ ἐξέδερον, τάχα
μὲν xaX ὃν εἴρηται τρόπον, τάχα δὲ xaX ὡς ἐχδύον-
τες αὐτοὺς τὴν ἔξωθεν ἐὐσχημοσύνην, xat p χατὰ
ΤΠαῦλον διδάσχοντες, πάντα εὐσχημόνως xai κατὰ
τάδιν ποιεῖν, καὶ ὡς τέχνα φωτὸ; περιπατεῖν. Κατ-
ἧσθιον δὲ τὰς σάρχας αὐτῶν, ἴσως μὲν xai ὡς

*5. Ephes. v, 6.

C

tem. abdnctis' tribubus. superstites: remánserunr.
Mirum antem tibi videri noa. debet, qued initio
Miehzas Jacob appetlet decem tribus, israel vero
reliquas duas : nos contra. nune Jacob inteliga-'
mus eos, qui Hierosolymis versubantur, Israel
auteni reliquas tribus deeem. ἵπ primis enim ufi-
Lar. hisce nominibus vates indiscriminstim ; deinde
appellat nune Jacob düas tribus, naturali scilicet
et inferiori nomine, quod ess in. iniquitate profi-
eientes cerneret ; reliquos ex iis. qui Samaria in
servitutem abducti suut, vocat [sraetem, ut eos hoe
nomine 978 magis magisque permoveat. Biquidem
cum progenitorem habuerint adeo pium Deoque
eliarum, ut bac denominatione dignius sit habitus,
tantopere ab eo declinarunt. Affatur ergo príneipes,
ut criminibus iis obnoxios, qua mox dicturus est,
pec non et reliquos inferiores, vel tanquam
testes futuros, vel tanquam n princlpibus ipsis de-
pravatos, egentesque propterea correctione, quam
ex objurgatione, qu: in ipsos illos corruptores
jamjom erumpit, consequantur. Interrogabit ergu
Deus principes, ait: Nonne vobis demandatuimn | est
coguoscere judicium ? justitiam scilicet. admini-
strare, ut jus cuique suum tribueretis ? Quomodo
ergo vos, qui hujusce rei exemplum aliis etiam
przbere debetls, odi-tis :equum et honestum, ne-
faria facinora patrantes consectantesque impenso
studio? Cur adco cupide pauperum faeultates
appetivistis, ut rebus omnibus eos spoliare, et vi-
res eis omnes adimere non dubitaretis ? Externas
cnim eos facultates pauperibus ademisse, clare :
superius docuit per pellium detractionem ; eisdem
preterea vim omnem abstulisse, perspicuum fecit,
eo quod carnes et ossa confracia memoret, fix»c
cum ausi fueritis, vel si millies meam a me opem
petieritis, nullam unquam obtinere poteritis. [Ixc
aptari commode possunt cuilibet principi inhbumano
et injusto ; pelles enim diripit, qui externas opes
1acultatesque sibi subditis aufert ; carnes ab ossi-
bus detrahit, qui rebus etiam necessariis eos spo-
liando, fame laborare cogit: ossa confringit, qui
Oomuem victus comparandi ratiunem eis adimit, co
miseri ipsos redigens, ut nihil unquam eoruni

D acquirere possint, ας ad vite usus suppediteut

necessaria: earnes denique in frusta quodam-
modo conecidens, in lebetes conjicit, qui tenues

eliam et exiles quzstus ad se trahit, quasi lebeteu),

aviditatis ἴρπο suctensiftn, Legis item doctores, qui
Christi temporibus vixere, pelles populo detrahe-
bant, cum eo, quo diximus, modo, tuin ipsum ex-
terna modestia et gravitate spoliaundo, Paulum mi-
nime secuti, populis przeipieutem, ut omnia recte
atquo composite faeerent, ambularentque ita, ut
ilios lucis decebat 33. Idem carnes ipsorum devo-

Varim lectiones et nofi.

(62) Διὰ τῶν σαρχιχῶν ὁστέόων, Cod. Bav.

PATROL. GR. CXXVI,

39

1239

TYHEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

199

rabant, vel domesticis eos negotiis crudeliter A σχληρῶς αὐτοῖς περὶ τὰ οἰκεῖα ἔργα χρώμενοι, xai

onerando, vexandoque laboriosis operibus, vel
eos foriasse docendo, legem accipere crasso
quodam modo et materiali, non &piritali ; quae do-
ctriaa pro pabule eis habebatur. Ut. enim Domino
cibus est facere voluufatem Patris qui in coelis
οἱ ** ; ita. illi populi carnem comedere intalligi
maerito possent, carnalem scilicet legis sensum,
quam ad litteram interpretabantur. Ossa denique
ipsorum con(ringebant, solidas videlicet animi fa-
cultates, eosque trahebant ad suas traditiones,
humauaque instituta, membratim ipsos quodam-
modo 979 concidentes. Quod ct bzretici faciunt,
Ecclesi: corporis membra discerpentes.

Vgns, 5. Hec dicii Dominus ad prophetas, qui

χατατείνοντες αὐτοὺς ἐν ταῖς ers ἴσως δὲ xai
ὡς διδάσχοντες αὐτοὺς σαρχικῶς, ἀλλὰ ph πνεν
ματιχῶς τὸν νόµον ἐχδέχεσθαι, xol βρῶμα ἔχοντες
τὴν τοιαύτην διδασχαλίαν. Ὡς γὰρ τῷ Κυρίῳ βρὼμά
ἐστι τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα. τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρὰς,
οὕτως ἐχεῖνοι ἐσθίειν ἂν νοηθεῖεν τὰς σάρχας τοῦ
λαοῦ, τὸ mph; τὴν iv γράμµατι Exboyhv τοῦ νόµου
σαρχιχόν φημι φρόνηµα. Συνέθλων δὲ xai τὰ ὁστᾶ,
τὰς τῆς ψυχῆς δηλαξὴ στεῤῥὰς δυνάμεις, χαὶ εἰς
τὰς παραδόσεις αὐτῶν, xal τὰ ἐντάλματα τὰ ἀνθρώ-
πινα, διέσπων αὑτοὺς xal διεµέλιον, ὃ xai οἱ
αἱρετικοὶ ποιοῦσι, τὰ µέλη διασπῶντες τοῦ τῖς
Ἐχχλησίας σώματος.

Τάδε «λέγει Κύριος ἐπὶ τοὺς προφήτας, τρὶς

seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis. B π-λαν ῶντας τὸν «Ἰαόν µου, τοὺς δάκνοντας ἐν

Postquam principibus minitatus est, ad vates ser-
monem transfert, et ait. seductores votes, qui
falsa vaticinarentur, specie quidem tenus per adu-
lationem populuu diligere, reipsa tamen eum
laucinare, vaticinaudo, quae maximo ei damno fo-
rent. FA qua raiione id (actum fuerit, audi.

Et praedicant super eum pacem, et non est daia in
ore eorum. Sanzeruni super eun bellum. Mei siqui-
dem vates, ait, populo praenuntiarunt. calamitates
atque bella, ipsi, utpote delinquenti, inferenda:
falsi contra vates populo futurum constanter aflir-
niabant, ut pacatam atque tranquillam ig vitam
ageret, quasi mullius omnino culpe affinis. Ilos
autem sermones haud ego in ipsorum ore nefario
posui, proptereaque ipsi sanxerunt populo bellum,
. hoc est, intulerunt. Cum enim pacem οἱ denuntia-
rent, neque $torum eum peccatorum p«nitere,
divinamque ab se iram avertere sinerent; auctores
jdeireo bellorum omnium fuerunt atque malorum
que inde ad populum manarunt. Bellum item
sancit przeptor omnis, qui verbis contraria agit,
cujusmodi erant Pharisei, qui alligabant onera
gravia et intolerabilia, et digito ipsorum ea mon
movebant, ad quos et Paulus, Docens, ait, non
[urari , (uraris *. Talis magister spiritales hostes
invehit suos in discipulos, qui per ejus opera per-
vertuntur.

V&ns. 6. Propterea nox vobis erit ex. visione, et
tenebre erunt vobis ez. divinatione. Per tenebras
alque noctem afflictioues siguificat, quae ipsos in-
vaserunt, propterea quia mentientes, divinas se
visiones videre dictitabant, eaque vaticinabantur,
que Deus eis minime tradebat. Propter visiones
ergo οἱ oracula, mala hzc eos invaserunt.

Et occumbet sol super. prophetas, et contenebrescei
super eos dies. Vos, ait, qui pacifieas visiones vi-

* ]Jjoas. w, 54. * Matth. xxu, 4.

τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν. Tol; ἄρχονσιν ἀπειλήσας,
ἐπὶ τοὺς προφήτας μεταφέρει τὸν λόγον, xal φῆσιν,
ὅτι φευδή χρησμολογοῦντες οἱ τῆς ἁπάτης προφῇ-
ται, xal δοκοῦντες οἱονεὶ χαταφιλεῖν τὸν λαὸν bi
τῆς χολαχείας, ἔδαχνον ἀληθῶς διὰ τοῦ τὰ ἐπιδλ.6ῇ
προφητεύειν (65). Καὶ πῶς, ἄχονε ;

Καὶ κηρύσσοντας εἱρήνη» ἐπ αὐτὸν, καὶ
ovx ἐδόθη (64) εἰς τὸ στόμα αὐτῶν. Hyacar
ἐπ᾽ αὐτὸν xólsuov. Οἱ μὲν ἐμοὶ προφῆται, qvo,
τῷ Aatp συμφορὰ, xal πολέμους προὔλεγον, ἐπα,θῃ-
σοµένους αὐτοῖς, ὡς ἁμαρτάνουσιν * οἱ δὲ Φευδο-
μάντεις, τἀναντία ἑχείνοις φθεγγόµενοι, διεθε-
6ᾳιοῦντο τῷ λαῷ, ὅτι &v εἰρήνῃ χαταθιώσεται, ὡς
μηδὲν δῆθεν ἁμαρτάνων. Τοὺς δὲ τοιούτους λόγους
oüx ἐγὼ ἔδωχα εἰς τὸ ἀχάθαρτον αὐτῶν στόµα : δ.ὸ
ἡγίασαν, τουτέστιν, ἀφώρισαν πόλεµον ἐπὶ tbv λαόν.
Διὰ γὰρ τοῦ εἰρῆνην καταγγέλλειν, μὴ ἑάσαντες
αὐτὸν μεταμεληθῆναι ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις, xal ἆπο-
στῥέφαι «hv θείαν ὀργὴν, πρὀξενοι τῶν Ex πολέμων
xaxov αὑτῷ Ὑεγόνασιν. "Αγίαζει πόλεµον xal πᾶς
6.5ásxalog, ὃ τὰ ἔργα τοῖς λόχοι πολεμοῦντα
ὄτιχνὺς, οἷοι oi Φαρισαῖοι, δεαμεύοντες φορτία
βαρέα xal νσβάσταχτα, xai τῷ δαχτύλῳ αὐτῶν μὴ
κινοῦντες αὐτά ' πρὸς οὓς xal Παῦλος, Διδάσκων.
qnot, μὴ κ.έπτεειν, κ.λέπτεις. Ὁ τοιοῦτος διδάσκα-
λος τοὺς νοητοὺό πολεµίους φίρει χατὰ τῶν ὑς'
αὐτοῦ διδασκοµένων (65), 0; ὑπὸ τῶν ἔρχγων αὐ-
τοῦ (66) διαστρεφοµένων.

Διὰ τοῦτο vbt ὑμῖν ἐστιν ἐξ ὁράσεως, καὶ
cxotía ἔσται bg ἐκ µαντείας. Σκοτίαν, xaX τὴν
νύχτα, thv τῶν θλιβερῶν ἐπέλευσιν δηλοῖ, fu
ἐπεγένετο αὐτοῖς, διότι ἔλεγον ὁράσεις θείας ὁρᾷν
Ψευδόµενοι, xal ἐμαντεύουτοι & οὖχ ἐδίδου αὐτοῖς
ὁ θεός. Διὰ γοῦν τὴν ὃὅρασιν χαὶ τὴν µαντς-αν,
ταῦτα αὐτοῖς ἑπῆλθε.

Καὶ δύσεται ἤ.λιος ἐπὶ τοὺς προφήτας, xal
συσκοτάσει (07) ἐπ αὑτοὺς ἡ ἡμέρα. Ὑμεῖς,

3 Rom. χι, 24.

Varic& lectiones et note.

(66) Ἑδόχουν ἁληθῶς ὃ-ὰ ταῦτα ἐπιδλαδὴ προ-
φητεύειν, Cod. Bav.
(64) Ἐδόλωσεν, Cod. Ven.

66) Αὐτῶν, Cod. Ven.

i Καὶ τὰ τῶν ὑπ' αὐτῶν διδασχ., Cod. Yen.
07) Σνχοφαντήσει, Cod. Ven.

1101 EXPOSITIO IN PROPHETAM MICILEAM. — CAP. ΠΠ]. fto

gnotv, ol λέγοντες ὁράσεις εἰρηνιχὰς βλέπει», xaV Α dere vos dictitatis, oraculisque vestris bene semper

μαντενόμενοι πάντα τὰ ἀγαθὰ, τοδούτοις χακοῖς
περισχεθήσεσθε, ὥστε xal τὸν ἥλιον δοχεῖν δὐνχι
ὑμῖν, xal συσχοτάσαι τὴν ἡμέραν. Τοῦτο δὲ má-
σχονσιν οἱ ὑπερδολικοῖς περιπεσόντες xaxolg, xal
ὑπὸ τῆς λύκης xai τὶς ἀθυμίας συγχεόµενοι xal
σχοτούµενοι. "H xal, ὅτι Φεύγοντες τοὺς πολεµίους,
ἐν σχότει διάξετε ^ ἀλλὰ χαὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώ-
πους ἀποχρυπτόμενοι, ἵνα μὴ ὀνειδίζησθε ὡς πλάνοι.
Ἐτιφέρει οὖν *

Kal καταισχυνθήσονται οἱ ὁρῶντες τὰ ἐνύπγνια,
xal καταγεασθήσονται οἱ μάντεις, xal κστα-Ία-
ᾖήσουσι κατ αὐτῶν (08) πάντες αὐτοί * διότι

οὖπ ὅστειν ὁ ἐπακούων αὑτῶν (09). Τοσοῦτον,

φησὶν, περ'φανὴς χαὶ Ἔχδηλος ἔσται ἡ ἁπάτη ὑμῶν,
ὥστε καταγελάσονται ὑμῶν, ὡς προδήλως Ψευδο-
Μένων * xai οὗ µόνον χαταγελάσονται πάντες, xal
αὐτοὶ ol ὑμῖν πρώην, ὡς θείοις τιαὶ, προσέχοντες
(ἁμφαντικὸν γὰρ τὸ, Αὐτοὶ), ἀλλὰ xal χαταλαλἠ-
σουαιν, ἄνω τε xal χάτω τὰ ὑμέτερα περιφέροντες,
χατηγορήῄσουσι τῆς ὑμετέρας χαχοηθείας. Πάντες
δὲ τοῦτο ποιήσουσιν οὐδεὶς γὰρ ὑπελείφθη, ἑἐπ-
αχούων ὑμῶν * xal διὰ τοῦτο ἐν σχοτίᾳ ἔσεσθε, xal
fio; δύσεῖαι ὑμῖν, ὡς ἐγκαλυπτομένοις, καὶ μὴ
φέρουσιν ὁρᾶσθαι, 3) ὁρᾶν. Καὶ ἄλλως δὲ, πᾶς ὁ τὰ
ψευδῆ xa ὁρῶν, xat λέγων, τὸν Ίλιον Χριστὸν οὐχ
ἔχει, ἐπιραίνοντα αὐτῷ, ὃς ἐστιν dj ἀλήθεια, ἀλλ àv
σχότει διαπορεύεται. Ὁ γὰρ τὰ φαῦλα πράττων,
μισεῖ τὸ quc, xal οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς. Ἡρο-

ominari consuevistis, tot tantisque malis afficiemini,
ut ct ϱοἱ vobis occidere et dies obscurari videatur.
(Που vero patiuntur, qui summas in miserias in-
cidunt, qui angoribus erumnisque vexati et eon-
fusi, quibusdam «quasi tenebris obruuntur.) Vel
liostem fugientes, vitam in tenebris degetis ; neque
vos ipsos Eostibus modo celabitis, sed aliis etiam
liominibus, ne, tanquam seductores, ab eis ircre-
pari possitis. Subjicit erge :

28 Vrns. 7. Et confundentur, qui vident somnia,

el irridebuntur harioli, et loquentur adversum eos'
omnes ipsi, quia non erit qui exaudiat εοΦ. Adeo"

perspicua et mauifesta erit veatra fraus, ut derisui

vos, tanquam aperte menUüentes, habituri slnt ho-'

wines ; neque vos solum deridebunt omnes, ii etiam
qui vos ante3, uti numine divino afflatos, attente
audiebant (magna- quippe ví pollet verbum ipsi),
sed etiam maledictis lacerabunt, vestraque facinora
huc illuc in vulgus disseminaptes, vestram ubique
vituperabunt improbitatem atque nequitiam. ldque
facient ad unum omnes ; reliquus enim erit neino,
qui vobis aures prebere velit. Proptereaque vitam

in tenebris degetis, et sol vobis occidet; quippe

latitantes, neque videri vos, neque videre susti-
nebitis. Alio item modo. Quisquis falsa videt et
loquitur, non habet inse fulgentem solem Chri-
stum, qui veritas est *, sedin tenebris ambulat.
Quienim male agit, odit lucem, neque venit ad

εφήτευσε καὶ Καϊάφας, ἀλλὰ σχοτία fjv kv αὐτὸν, ϱ lucem *. Vaticinatus quidem est (70) ει Caiphas,

xal ὁ ἦλιος ἔδυ, εἴτε ὁ νοητὸς, ὡς προαπεδόθη, else
ὁ αἰσθητὸς, ὅτε ἓν τῷ σταυρῷ τὰ σημεῖα ἐγένοντο
καὶ συνεσχότασεν ἡ ἡμέρα slg χατάχρισιν αὐτοῦ,
καὶ τῶν σὺν αὐτῷ (71).

Ἔὰν μὴ ἐγὼ ἐμπᾖήσω ἰσχὺν (72) àr Πνγεύματι
Κυρίου, xal xpluaroc, καὶ δυναστείας, τοῦ
ἁπαγγεῖλαι τῷ 'Jaxó6 ἁσεθείας αὐτοῦ, καὶ τῷ
Ἱσραὴᾶ ἁμαρτίας αὐτοῦ. Τὰ μὲν τῶν ψευδοπρο-
φητῶν, φησὶ, τοιαῦτα' ἐγὼ δὲ 6 Μιχαίας, οὐχ οὕτως *
οὐδὺ χολαχεύσω :τὸν λαὺν, xal ἀποπλανήσῳ, ἀλλὰ
ἐμπλήσω ἰσχὺν, τουτέστι, πληρέστάτην δύναμιν
ἀναλήψομαι v Ἠνεύματι Κυρίου, oóx ἓν πνεύματι
δαιμονιώδει χαὶ πλάνῳ. Τὸ δὲ τοιοῦτον Πνεῦμα

κρίµατός ἐστι, διότι κεχριµένα χαὶ δίχαια ἀποφθέγ- '

ξομα:, διχαιολογούµενοι (73) πρὸς τοὺς ἀσεδοῦντας
καὶ δυνἀστάὰς, διότι o0 καταπτήξω, ἀλλὰ παῤῥησιά-
cogat, ὥστε ἁπαγγεῖλαι τῷ Ἰαχὼδ τὰέ ἀσεδείας
αὐτοῦ, 3 ταῖς δέχα φυλαῖς, ὡς ἐν καὶ ἀρχῇ ταύτας

5.08π. 111,6. * Joan. mm, 90.

sed obrueruut eum tenebra eique, occidit. so! [seu

qui mente percipitur, ut superius traditum, seu
qui sub sensum cadit, cum in cruce miracula fa-
cta sunt], obrutaque tenebris et diesest, ad ipsius

eorumque, qui cum ipso erant, condemnatio-

neni.

VEns. 8. Nisi ego implevero fortitudinem in Spi-
ritu Domini, et judicii , et potentie ; ut annuntiem
Jacob impietates ejus, et 1srael peccata ejus. Talia
itaque admittunt scelesta facinora falsi vates. Ego
vero Michzas non ita, neque assentabor, neque
eum Jecipiam, sed complebo fortitudinem ; perfe-
ctam scilicet et numeris omnibus absolutam pote-
statem acciplam, in Spiritu Domini, nonin spi-

D ritu nequam ei mendaci. Talis autem — Spiritus

judicii est, quia, αμ judicio probata fuerint, vera
et justa loquar, et expostulare non dubitabo cum
inpiis, etiam primatlbus. Nullo enim metu frangar,
sed audacter loquar. Quare exprobrabo Jacob (de-
cem videlicet tribubus, ut et initio vales eas deno-

Varie lectiones et note.

(68) Καταλαλῄσουσιν αὐτῶν, Cod. Ven.

(69) In Cod. Ven. desiderantur verba : Διότι οὐχ
ἔστιεν 6 ἑπαχούων αὐτῶν.

(70) Qui flat, inquiet aliquis, ut Caiphss, impius
cum esset, fatura pre&ciret ? Quia videlicet vatici-
nium, et patrandérum miraculorum facultas, et id
onus alia, sunk ex eorum nuinero, qwe gratia

gratis da:ze dicuntur, qua cum ad aliorum utilita-
tem conferantur, idcirco etiam impiis interdum tri -
buuntur.
(14) Κατ’ αὐτόν, Cod. Bav. |
(71) Αἰσχύνην, Cod. Ven. ' l
(75) Codex uterque habet διχαιολογούµενος.

κορν ου ---- 2 — ὸῤοκ---

1401

THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΠΟΗΙΕΡ.

1M

minavit, seu duabus, ut nuper diximus), exprobrabo, A ὠνόμασεν, f| ταῖς δυσὶν, ὡς πρὸ pixpou εἴπομεν '

inquam, impietates ejus: et Israeli, seu Samari:e
reliquis mortalibus, qua de re quoque supra dixi-
mue, sua cuique peccata objiciam. Talis esse debet
quisquis alios corripit, ut neque ca dicat, qui
acri judicio non perpeuderit, nec qua fleri non
possint, nec quie libere loqui non audcat, ut neque
minis, neque cruciatibus perterritus cedat.

Vgns. 9.Audite nunc lhac,duces domus J acob, el reli»
quidomus Israel. Eadem repetere, atque inanibus ver-
his redundare vates videlur. Sed scias velim, etsi sa-
cria in Libris vatum sermocoutinuatus videatur, altis
tamen atque aliis temporibus oracula fuisse 991 pro-
Jata, et szepenumero usuvenisse, ut quidam, eodem
m.rbo laborantes, iisdem egerent medicamentis. Ad
hos propterea dicebantur, qua ad alios antea dicta
fuerant. [Tec omnia deinceps in. unum compacta

sunt, et ideirco pleraque cx his quz dicuntur, re-,

dundare videntur.

Qui aversamini judicium, et omnia recta perverii-
tis, Vos, ait, quibus jurisdicendl potestas data
esi, nou solum aversati estis judicium, justam
scilicet sententie pronuntiationem, sed etiam, qux»
recta erant, οι ΩΙ pervertistis, quod profecto
summ: improbitatis est atque nequitie. Ut optimi
contra ingenii est, aversari non modo malum, £ed
etiam pravam recta detorquendi consuetudinem.
Quod sane faciunt nun modo, qui recta judicia

non proferunt ipsi, sed, quz recte abaliis prolata C

sunt, pervertunt.

VEns, 10. Qui edificatis Sion in sanguinibus, et Hie-
rusalem in iniquitatibus. Constituti estis, ait ,quasi
quidam xedificatores Sion, et Jerusalem. Omnis eniin
princeps zdificat, partim vetera jam collapsa restau-
rens, partim nova construens, ad reipublicze decus
stabilitatemque : vos contra per iniquamcsedenm ac
sanguinem rempublicam administrantes, eam regi-
vinis molem, seu formam construxistis, que cruore
et iniquitate redundat.* Sion in sanguinibus edifica-
runt, qui ad sacrorum vatum cadem adjecerunt et
Christi Domini mortem, quem pretiosum lapidem, hi
nequam zdificatoresreprobarunt*. Verum hic posi-
tus est in caput anguli *, qui duos populos conjun-

xa τῷ Ἱσραὴλ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, 3) τοῖς ix
Σαμαρείας ὑπολοίποις * xai περὶ τούτου 0b εἴρητιι
ἀνωτέρω. Τοιοῦτον εἶναι δεῖ πάντα τὸν ἑλέγχοντ,
ἵνα µήτε ἄχριτα φθέγγηται, μήτε ἀδύνατα xd
ἀπαῤῥησίαστα * ὥστε ἀπειλαῖς, fj θλίψεσιν, ὕπηκα-
ταχλίνεσθαι (13).

"Axovcats ταῦτα, ol ἡγούμεγοι olxov "Taxi,
xul οἱ κατά.Ίοιποι οἵχου Ἱσραή.ὶ. δαΐνεται μὲν
ταυτολογῶν ὁ προφήτης, καὶ δοχεῖ περιττός * fafft
μέντοι, ὅτι εἰ χαὶ Ev τοῖς τῶν ῥιθλίων συντάγµατιν
συναπτὸς ὁ τῶν προφητῶν λόγος φαίνεται, ἀλλ’ οὖν
κατ) ἄλλους xal ἄλλους χαιροὺς al προφητεῖαι (1: ]
ἐγίνοντο * xal συνἐδαινέ τινας τὰ αὐτὰ νοσοῦντας

B τῶν αὐτῶν δεῖσθαι φαρμάκων. Ai) xai ἐλέγοντο

πρὶς τούτους, ἃ xa πρός τινας ἑτέρους δ-ελέ-
χθησαν (76). Εἶτα συνηρµόσθησαν ἅπαντα, χὰ
6:à τοῦτο δοκοῦσι πολλὰ τῶν λεγομένων εἶναι τ:-
ριττά.

"Οἱ ΕδεΙυσσόµεγοι χρῖμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ
διαστρέροντες. Τὸ χρίνειν ἐμπιστευθέντες, qnoi,
οὗ µόνον τὸ χρῖμα, τουτέστι, τὴν διχαιοχρισίαν
ἐθδελύσσεσθε, ἀλλά xal πάντα τὰ ὀρθὰ διεατρέφετε, ὃ
Χαχίας ὑπερθαλλούσης ἐδτίν. "Ώσπερ γὰρ ἄριστον,
τὸ μὴ µόνον τὸ χαχὸν βδελύττεσθαι, ἀλλά xal τὸ
ὀρθὸν στρεθλοῦν, ὃ ποιοῦσιν οἱ οὐ μόνον οὖχ ἐξάγον-
τες αὐτοὶ χρίσεις ὀρθάς, ἀλλὰ καὶ τὰς παρ Bii
ἐξενεχθείσας διαστρέφοντες,

Οἱ οἰκοδομοῦγτες Σιὼν ἐν αἵμασε, καὶ Ἱερου-
σαἡμ ἐν ἁδιχίαις. Ἑτέθητε μὲν, φησὶν, οἷόν τι-
vec οἰχοδόμοι τῆς Σιὼν xa τῆς Ἱερουσαλήμ * χ:ὶ
πᾶς γὰρ ἄρχων, οἰχοδόμος: τὰ μὲν ἐγείρων πτωθέν-α,
τὰ δὲ χαινίζων τῶν πραγμάτων, πρὺς τὸ εὐπρετκὲς trc
πολιτείας χαὶ µόνιμον (17): ἁλλ' ὁμεῖς ve, Ev αἵμασι
xai φόνοις ἀδίχοις πολιτευόµενοι, τοιαύτην οἶχοδο-
μίαν, Ἠτοι πολιτε[αν χατεστήσασθε, αἱμάτων xal áó:-
χιῶν γέµουσαν. Ὠκοδόμουν Σιὼν ἐν αἵμασιν ol τοῖς
τῶν προφητῶν φόνοις xal τὸν τοῦ Κυρίου προσθέν-
τες, ὃν λίθον ἔντιμον ὄντα οἱ χαχοὶ οὗτοι οἰχοδόμοι
ἀπεδοχίμασαν. 'AX)' ἑτέθη εἰς χεφαλἣν γωνίας, σνν-
άπτων τοὺς δύο λαοὺς, τόν τε ἐθνιχὸν, xax τὸν Ἴσραμ -

git, gentilem nimirum εἰ Israeliticum, copulatque D λιτιχὸνι xai τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τῇ θείᾳ, xa

ualuram. bumanam cuu) divina (78), supernaque
cum inferis. lidem εἰ in iniquitatibus Jerusalem
zdificarunt, qui beneficum et justum, morbi cujus-
que medicum vilipendentes, crucifixerunt, in hoc
silam esse raüi Hierusalem constructione et flr-
mitstem. Si enim vivet, aiebant, venieni Ilomani,
et diruent urbem. nosiram *. Cum autem. quisque

5 Matth, xxi, 42... * f Petr. i, 7..." Joan, xi, 48.

Ot; τὰ ἄνω τοῖς κάτω. Ὠχοδόμουν καὶ ἓν ἀδιχκίαις

τὴν Ἱερουσαλὴμ οἱ αὐτοὶ, ct τὸν εὐεργετοῦντα, καὶ
δίχαιον, χαὶ πᾶσαν νόσον ἰώμενον, σταυρῷ ἠτίμπσαν,
xaY ᾧοντο, ὅτι οἰχοδομία ἐστὶ τοῦτο τῆς Ἱερουσα-
λἣμ xaX σύστασις. El γὰρ Cj, φησὶν, ἑλεύσονται οἱ
"Ῥωμαῖοι, καὶ ἀροῦσι τὴν aóAu ἡμῶν. Eli δὲ ἔχα-
στο; ἡμῶν ἔχει Σιὼν àv ἑαυτῷ, «b τοῦ νοῦ σχοπεν-

Varie lectiones et note.

(14) Verba, ὥστε ἀπειλαῖς, f) θλίψεσιν ὑποκάτα-
χλίνεσθαι, desunt in Cod. Bav.

(15) Οἱ προφΏται, propheta, Ced, Bav.

(76) Προελέχθησαν, Cod. Bav.

(71) Γόνιμον, Cod. Ven. .

(78) la. una Dei Verbi persona, sine mustione
wulla, et sine ulla. confusione, ut expresse caut.a
Eutycliem definitum est in conciL Cla

1105 EXPOSITIO IN PROPEETAM ΜΙΟΗΛΛΜ. — CAP, IIT. 1165

τήριον, xol Ἰερουσαλὴμ., τὴν ὅρασιν τῆς εἰρήνης' X nostrum | in semetipso gerat οἱ Sien, hoc cst

ὁράτω, μήπως, σάρ/ας xai αἵματα ἐπιστοιδάξων
τῷ vot, καὶ ἁδιχῶν τδ κρεῖττον ἐν τῷ τὸ χεῖρόν
ἐπανιστᾷν κατ΄ αὐτοῦ, κακὺὸς οἰχοδόμος χληθῇ, δε-
σμωτήριον οἰχοδομῶν xaX ἐγχλειστήριον, ᾽Αλλὰ xal
. ol αἱρετιχοὶ αἵματα φυχῶν ἐκχέοντες, xaX ἀδικοῦν-
"og τὴν ἁλήθειαν, οἰχοδομεῖν δοχοῦσι τὴν καθ᾽ ἡμᾶς'
Σιν.

Οἱ ἡγούμενοι αὑτῆς μετὰ δώρων Éxpirov, xal
οἱ ἱερεῖς αὐτῆς ιιετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, xal ol
προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύνοντο, xal
ἐπὶ τὸν Κύριον ἑτανεπαύοντο, JAéroycec * Οὐχὶ
Κύριος ἐν ἡμῖν ἔστι; καὶ σὺ μὴ ἐπέλθῃ ἑἐᾳ᾽ ἡμᾶς

mentis speculam, et Jermsalem, hoe cst pacis

visionem ; caveat, ne carnem sanguinemque ment.

ingerens, kedensque superiorem animi partem, in«
feriorem adversus eam coneitando, malus sedit --
ficator. appelletur, qui: (ipsimet menti) carcerem.
construat et ergastulnm. Hwretier quippe, «qui ani-
marum sanguinem effundunt, afficiuntque. iujuris
veritatem, Sion contra-nos zdificare quodammodo
videntur.

Vrns, 11. Duces ejus cum muneribus. judicabant,
et sacerdotes. ejus. cum mercede. respondebant, et
prophete ejus cum pecunia divinabani, et super Do-
minum requiescebant, dicentes: Nonne Dominus in-
nobis εί) mon. venient super nos mala. Ubique

xuxd. Πανταχοῦ τῆς Γραφῆς dj δωροδοχία xat- D sacris in Litteris reprehenditur munerum acceptio,

ηνοραΐται, οὐχ imi τῶν ἐπὶ δώροις παρανο-
μηύντων µόνον, ἀλλὰ xai ὅταν τις xal ἐπὶ αὐτῷ τῷ
δίχαια xplveww δῶρα λαμθάνει. Οὕτω χαὶ Δαθὶδ ἑπαι-
vet τινα, ὡς μὴ δῶρα ἐπ) ἀθώοις λαθόντα. “Περεῖς
δὲ ἀχούων χαὶ προφήτας, τοὺς φευδεῖς vóst καὶ ὅαι-

µονιῶδεις. Καὶ τὸ δεινότερον, φησιν, ὅτι τοιαῦτα'

T0109 162, διετείνοντο τὸν Ρεὸν τούτοις ἀρέσνεσθαι,
λέγοντες' Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστε; Τί γὰρ xa-
xbv, φπολ, ποιοῦμεν; Διὸ xaxk, τουτέστι, χακώσεις
xaY Ολίψεις, οὗ μὴ ἕλθωσιν ἓφ᾽ ἡμᾶς. Τοιοῦτόν τι xol
Δαδὶδ λέχει' Ὑπόλαδες ἀνομία», δει ἔσομαί σοι
ὅμοιος. Ταῦτα xat κριταὶ καὶ ἱερεῖς ἁχουέτωσαν, xal
ὁράτωσαν vct συντάσσονται, el τὰ αὗτὰ µετίασι,
Τί 8£ ἔστι τὸ, "Exi τὸν Κύριον ἐπαγεπαύοντο»
Ἐπήλπιζον, ἐθάῤῥόουν, οὗ προσεδόχων (79) ὀργήν

τινα ἀπ αὐτοῦ,

non solum in iis, 29$ qui propter munera. eontrá

jus fasque agunt, verum etian neo, qui eb

id ipsum, quod reete justitiam administret, munera:
capit. David contra lendibus extoMit eum, qui
munera super innocentes non accepit *. Sacer-:
dutes vero et proplietas cum audis, intellige fal-
sos ct spiritu nequam afflatos. Et quod pe;us est,
ait, hzc 1: eum ageront, Deum hisce gaudere oble-
etarique constanter asseverabant, Nonne Dominus,
aiebaut, in nobis est? Quid enim 1ali. fecimms ?
Quare non irruent in nos mala, tribulationes ui-
mirum et afflictiones. lis similia hahet et David 1
Suspicalus es iniquitatem, quod ero tibi similis *.
Audiant h»c et judices sacerdotesque, et videant

C qo in namero futuri sint, si eadem et ipsi facinora

patrarint. Quid vero sibl vul illud, Et super Domi-

wnm requiescebant? Sperabant scilicet, inque ipso fiduciam omnem locatam babebant; iram pro-
pterea nullam timebant, neque malum ullum ab eo suspicabantur. |

Διὰ τοῦτο δι ὑμᾶς Σιὼν ὡς ἀγρὺς dpotpu-
θήσεται, κα. Ἱερουσαὴμ ὁπωροφυ.ἆχιον ἔσται,

xul τὸ ὄρος τοῦ οἵκου εἰς &1e0c δρυμοῦ. Τοσαύτη,

φηςσλ, διὰ τὰς τοιαύτας ὑμῶν πράςεις ἑρημία τὴν πολυ-
θρύλλητον ταύτην χαταλήψεται πόλιν, ὥστε, μηδενὸς
ὄντος τοῦ χατοιχοῦντος Ev αὐτῇ, τὰ ἕνδον τῶν τειχῶν,
& πρῶην ἑατενοχωρεῖτο τῷ πλήθει τῶν κατοικούντων,
ταῦτα παραπλησίως ταῖς ἓν τοῖς ἀγροῖς ἀρούραις,
ἀροτριᾶσθαι χαὶ σπείρεσθαι, xat μηδὲν ὁπωροφυλα-
Χίου διαφἑρειν τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὃ μετὰ τὴν τῶν
καρπῶν συλλογὴν ἔρημον καταλείπεῖαι, τοῦ φυλάτ-
τόοντος οἴχαδε ἑπανιόντος' ἀλλὰ xal τὸ τοῦ οἴχου ὄρος,
τοντέστς, τὸν ὑψηλὸν τόπον, kv d ὁ ναὸς ἵστατο, φν-
τῶν ἁμπλησθῆναι, καὶ ἀπειχασθῆναι δρυμῷ. Tauta
δὰ πέρας εἴληφε καὶ ἐπὶ Ναδουχοδονόσορ, ἠνίχα
τὴν πόλιν ἑλὼν, τοὺς ἑνοιχοῦντας αἰχμαλώτους ἁπ-
ἠγαγε οὖν τῷ βασιλεῖ. ᾿Αχριδέστέρον δὲ ἔστιν ἰδεῖν
τῆς προφητείας τὸ τέλος, μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Σωτη-
gos τῶν Ἰουδαίων λύτταν * πάντα γὰρ τὰ πάλαι λαμ-
πρὰ ὑπὸ Ἑωμαίων διεφθάρη, xai αὐτὸς ὁ θεῖος
ναός.

3 Psal. χιν, b. * Psal. σαχ, 21.

(79) Καὶ προσεδύκουν, Cod. Bav.

Vgns. 19. Idcirco. propter vos. Sion quasi ager
arabitur, εἰ Jerusalem. wt. custodia pomarii erit,
et mons. demus in [ucum saltus. Ob vestra, inquit,
hajusmodi facinora talis ín celebratissima- urb:
hac vastitas erit, ut nullo in. ea superstite ma-
nente babitatore, partes ejus interiores, qiue pri-
dem, prx habitantium miititudine, anguste erant,
rusticorum pridierum instar, arsiro snbigantur
seranturque, ut nullum omnino diserimen inter-
celat Jerusalem inter et — pomasrii custodiam,

que post autummalium fruetuum collectionem,
domum abeunte eustode, deserta .relinqeitur. Mons.
item domss, editus nimirum locus, ubi templum:

exstructmm erat, plantis conseretor, ut. speciem
prz se nemoris ferre videatur. Hiec completa. sunt
cum sub imperio Nabuchodonosor, cum is, urbe
capta, habitatores. una. cum rege captivos ab-
durzit; tum maxime post Judzorum in Salvato-

rem insanum.impetum aque furorem, qua sane

tenipestate quotquot velusia erant splendida :zedi-
βοἷα, omnia ab Romanis una. cum divine Aomple
diruta &unt ac solo cxaquata.

Varie lectiones et note.

A —À a -- - M E n ---- .

Ho
: CAPUT IV.

Vgns. |. Et eri in novissimis dierum manifestus
wena Domini, praparalus super vertices montium,
οἱ elevabitur super colles. Cum propheta calami-
t124es praBuntiarit, quae veteri Jerusalem ejusque
templo eventura erant, nunc vaticinatur de Chri-
sti Ecclesia, que ideo mons ab eo dicitur, quod
pectet excelsa, omni temporali materia sublimior,

et ad celum homiges ducat, eosque ia divorum.

ordinem referat. Etenim tum ejus verum dogma,
quo non idolis, neque creatis rebus, sed vero Deo
honor tribuitur; tum expers materiz vita, que rerum
omnium inopiam et cupiditatum 999 vacuitatem
struit; bzc, inquam, profeeto sublimem montem,
cunctis hominibus conspicuum, constituuat. Evan-
gellum enim predicatum fuit per. uuiversummun-
dum (82), perque totum terrarum orbem longe late-
que manavit sonus apostolorum !*. Dicitur praterea
mens bic ἔτοιμος, firmus nimirum et inconcussus;
ciun enim Eoclesia, solido quasi fundamento, fuleia-
tur ea Petri (83) contessione, Tu es Filius Dei'', id.
cireo porte inferi adversus eam non. prevalebunt 13,
Quidam vero zb ἔτοιμον expedituia. interpretantur,
ut ceuspici possit. Non ei quidquam apponetur, sed
expeditus manebit, quo omnium censpectui patere
fsc.le possit, Per hoc vcro, quo montes et colles su-
pereminere mong iste dicatur, simpliciori quadam si-
gnificatione futurum vates denotat, ut Christi Ecclesia
longe lateque per Lotum terrarum orbem diffusa, Dei
domus ium in. urbibus, tum in vicis constructs,
pulchritwdipne ac mole prasstamtes, wel ipsiusmet
sublimieribus montibus clariores evadant et illu-
striores. Bin montes et colles intelligas erecta malis
olim spiritibus altaria ac delubra, a weritate non
aberrabis. H»c. enim ne digna quidem habentur,
qua ullo hominum sermene ac memeriía celebren-
tur. Divinz contra Ecclesie fana 46 templa. prope
ad coelestium sideram numerum atque pulchritu-

THEOPHYLACTI BULGABLIAR ARCHIEP.

1108
ΚΕΦΑΛ. A.

Kal. ἔσται àz' ἑσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς
τὸ ὄρος Πνρίου ἔτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν
ὁρέων, xal µετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βου-
y» (80). Εἰπὼν τὰ συμθησόμενα τῇ πάλαι Ἱερουσα-
αμ, χαὶ τῷ xat' ἐχείνην vai, vov προφητεύει πε-
pi τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐχχλησίας, ἣν ὄρος xaAcl, ὡς
τὰ ὑψηλὰ φρονοῦσαν, xai ὑπερηρμένην πάσης ὕλης
βιωτιχῆς, xaX εἰς οὐρανοὺς ἀνάγουσαν, xal θεοποιοῦ-
σαν (81). Τό τε γὰρ δόγµα ἀληθὲς , οὔχ. εἰδώλοις,
οὗ χτίσµασινι ἀλλὰ τῷ ἀληθινῷ θεῷ τὴν τιμὴν ἆπο-
γέμον * 6 τε βίος ἄῦλος, ἀκτημοσύνην καὶ ἁπάθειαν
χατορθῶν, Τοῦτο γοῦν τὸ ὄρος ἑμφανὲς γέγονε τᾶ-
αιν ἀνθρώποις. Τὸ γὰρ Εὐαγγέλιον kv ὅλῳ τῷ χή-
σμῳ ἐκηρύχθη, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξηλθεν ὁ
φθόγγος τῶν ἁποστόλων. Αλλά καὶ ἔτοιμον, τουτ-
έστιν, ἑδραῖον xal ἀσάλευτον' τεθεμελιωμένης γὰρ
τῆς Ἐκχλησίας ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ Πέτρου, τῇ, Σὺ εἶ
ὁ χΙὸς «ov Θεοῦ ' αν.ῖαι ᾖδου οὗ κατισχύσουνσυ
αὐτῆς. Τινὰς δὲ τὸ, Ἔτοιμο», ἀντὶ τοῦ μὴ ἐμποδιζό-
μενον εἰς τὸ ὁρᾶσθαι ἑνόησαν. θὐ γὰρ ἐπιπροσθή-
σει τι αὑτῷ, ἀλλ ἔτοιμον ἐχχείσεται, εἰς τὸ πᾶσι
φαίνεσθαι. Τὸ δὲ μµετεωρισθῆναι ὑπεράνω βουνῶν
καὶ ὀρέων, σηµαίνει μὲν xal χατὰ τὸ ἁπλούστερον,
ὅτι τῆς Χριστοῦ Ἐχχλησίας πανταχοῦ ἠπλωμένης, ἆ
θεῖοι οἶκοι xal ἐν πόλεσι χαὶ kv χώµαις ἀνεγηγερμέ-
vot, χάλλει xal µεγέθει διαπρεπεῖς, καὶ . αὐτῶν τῶν
ὑψηλοτέρων ὁρῶν Επισημότοροι ἔσονται χαὶ περιφα-
νέστεροι. El δὲ xal ὄρη xol βουνοὺς νοήσεις τὰ àg-
ωριαμµένα πάλαι τοῖς δαΐµοαιν εἰς βωμοὺς, xal tepá-
νη, xal τοῦτο ἀληθές * τὰ μὲν γὰρ, οὐδὲ λόγου (jov,
3$ µνήµης ἀξιοῦνται" οἱ δὲ τῆς ἀληθοὺς Ἐκκλησίας (84)
οἴχοι, τῶν xa*' οὐρανὸν ἁστέρων χαὶ τὸ miro; xal
τὸ χάλλος μιμοῦνται, Ἐδόχουν ὄρη xaX βουνοὶ xai
τὰ δόγµατα τῶν παρ) Ἕλλησι φιλοσόφων βου-
vol μὲν τὰ ἠθιχὰ xal φυσικά ' ὄρη δὲ, τὰ µαθηµα-
τιχὰ, xai θεολογικά * ἀλλὰ πάντων ὑπεοήρθη vb tr;
Ἐκκλησίας 65v 18.

dinem secedunt. Montes ilem οἱ colles videbantur Graecorum pbilosophorum dogmaia; culles,
inquam, ea quie ad rores rerumque naturalium ordinem spectabaut; montes ea qua mathematicas
ac tleologieas doctrinas complectebantur. Verum hxc omnia supereminet unus Ecclesiz dogma.

Nens. 4, 92. Et. festinabunt ad oum populi, οἱ
ibwut genies malto, et dicent : Venite, escendameus.
ad montem Domini, ei in domum Dei Jacob. Popali
niaimm, qui a Judssis, gentes, qui a gentilium
ecta ad Christi idem se recipiunt. Qui quidem
onmes persgoctam habere videntur veterig suse. re»
liginnis mstitutique vanitatem et abjectionem ; pro-
ptereaque dieuut, Agitedum, linquamus liumilia haec

** Peu]. νι, δ. '* Matth. xvi, 16. ** Ibid. 18.

Καὶ σπεύσουσυ ἐπ αὐτὸ Aaol (85), xal xo-
ρεύσονται ἔθνη πολλὰ, καὶ ἑροῦσι ' Δεύτε, dva-
όῶμε»ν elc τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ slc τὸν olxor τοῦ
θεοῦ ᾿Ισχώδ. (56)---Λαοὶ μὲν, οἱ ἐξ Ἰονδαίων πιστεύ-
σαντες ἑχάστοτε ' Ny m δὲ, αἱ ἐξ ἐθνῶν πάντες δὲ
φαίνονταε ἐκιγνάνόες τὸ χαμαίζηλον της προτέρος
αὐτῶν θρησκείας καὶ πολιτείας xal διὰ τοῦτο λόγου-
σεν» ᾿Αναδῶμεν ἀπό τινων γθαμαλῶν ἑτὰ τὰ Ode)

T Varie lectiones et nota.

80) Οὐρανῶν, Cod Bav.

(80) Ἀποθεοῦσαν, Cod. Bav.

(82) Non includit hoc loco Theophylactus Aqe-
yee30, cum hec suo tempare noudus cogeita es-
eet, qua de re vide infra not. 92.

(85) Si Petri fidem confessionemque eansam
fuisse dicis, Theophvlacte, cur Christus Ecclesiam

sua η supra Petrum zdificarit, facile concedo ; siu .

fidem ipsam Ecclesiz fundamentuani esse contendis,

seclusa Petri persona, hoc vere nego. Christus

enim Petrum affatur, omniaque propterea Christi

verba ad Petrum fpsum ejusque streeessores perti-

nere, luce meridiana clarius liquet.

B (84) T5; θείας Ἐκκλησίας, divine Ecclesie, Cod.
av

(85) Λαοὶ πολλοὶ, populi multi, Cod. Bav.
(80) Deest τ) "Iaxo6 in Cod. Bav.

109 EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΟΗ ΕΑΝ. — CAP. IV. 110

ἀνατρέχοντες. Ἡρότερον δέ τις εἰς 9b ὄρος ἀναδαί- A et abjecta, ét excelsa atque sublimia petamus,
wi, xal φότε εἰς τὸν οἶχον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ uh δέ» Primum autem quis montem ascendit, deinde Dei

ξεται τὸ ὑψηλὸν τῆς Ἐκκλησίας δόγµα, πῶς φθάσει — domum ingreditur? Nisi enim prius exelpiat excel- » .

εἰς τὸ γενέσθαι οἶχος Θεοῦ ; EÓ δὲ καὶ τοῦ Ἰαχὼδ µέ- sum. Ecclesi» doyma, qui fiat, ut is Dei. domus
ἄνηται, ὃς τὰ. πατρῷα χαταλείψφας, χαὶ εἰς γῆν — evadat? Recte autem mentio fll et Jacob, qui,
ἄλλην μεταστὰς, xal πολύπονος γεγονὼς, xat θητεύ- — relictis patriis sedibus, in exteram se regiomem
cac, μάλιστα τῆς τοῦ θεοῦ βοηθείας ἔτυχε, καὶ ἐπι- — contulit, atque ibi multos pertulit labores, pa-
σηµότατος γέγονεν ἐξ ἀσήμου - ὥσπερ καὶ ἡ Ἐχχλη- — ctaque. mercede. servivit, et Dei opem wacjus,
σία, ἀφεῖσα τὰ πατρῷα δόγµατα, χαὶ τοῖς Svp — ex humili et abjecto omnium maxime clarus est
πολιτενοµένη, καὶ διὰ τοῦτο διωχοµένη, καὶ πολύπο- — effectus. Quemadmodum et Ecclesia (87), relictis
νος Τινοµένη, τῆς παρὰ τῷ θεῷ δόδης ευγχάνει. patriis institutis, supernis sese dedidit disciplinis,
ob eamque causam vexationibus angeribusque multis agitata et afflicta, divina nunc gloria per-
fruitur.

Kal δείξουσο ἡμῖν εν 000r αὐεοῦ. Tivec Bet- Et ostendent nobis viam ejus. Quinam 98/8
ἔουσιν ; Oi ἁπόστολοι, «ob; οὓς ἐλέχθη «b, Ma0n- ostendent? Apostoli, quibus dictum est, Docete
rseUcacsa πάντα có. ἔθγη. liotav ὁδὺν, ἢἡ Χριστὸν p omnes gentes '?. Ecquam viam ? Non aliam profe-
9v εἰπόντα * Εγώ εἰμι ἡ ὁδός ; ^ eto, nisi Christum, qui dixit: Ego sum via '*.

Kal ποβευσόμοθα ἂν ταῖς ερίδοις αὐτοῦ. Touc. Et ambulabimus in. semitis ejus. In semitis vi-
4snv, by ταῖς ὑπ'ὶ αὐτοῦ -sicpippdveig πράξεσι, — delicet actionum ejus, Christi vestigiis insistentes.
κατ ἴχνος τῆς «90 Χριστοῦ πολιτείας κινούμενο — Ob id enim (BT') haud statim natus mori pro nobis
Διὰ τοῦτο γὰρ οὐχ ἅμα τῷ γεννηθῆναι εὐθὺς ὑπὲρ — voluit, sed tanto post tempore, ut cum alia raulta
ἡμῶν ἀποέθανεν , ἀλλὰ μετὰ τοσοῦτον χρόνον, ἵνα τά — nobis ostenderet, tum vit: optime instituendie
«ε ἄλλα, xal τρόπους ἡμῖν δείξῃ πολιτείας ἀρίστης, Btque degendz rationes traderet, quas hoe loco
οὓς τρίδουε vov ὁ προφήτης λέγειν δοχεῖ. Πολλοὶ μὲν — Vates. semitas appellare videtur. Multi quidem
οὖν δοχοῦσιν εἰδέναι τὴν ὁδὺν, xal πιστεύςειν εἰς — nosse videntur viam, et. credere Christo ; sed hi
Χριστὸν, οὗ ποραύονται δὲ kv ταῖς τρίδοις αὐτοῦ. 'Q — per semitas ejus non ambulant. Ratio vero postu-
δὲ λόγας ἁἀμφότερα ἀπαιτεῖ, xat γνῶσιν τῆς θείας list utrumque, ut et divinam viam cognoseamus, et
ὁξοῦ, xat τὴν ἐν τῷ xat αὑτὴν gl χίνησιν, xal ταύ- — per eamdem viam hanc incessus vila nostre
την, ὥστε μὴ τοφόνὸς.χατωρθωχότας στῆναι, ἀλλ dirigsmus ; idque ita, ut non post aliquot bons
ἀεὶ πορξύεσθαι Προχόπτοντας, xal οὐκ iv μιᾷ ερίδῳ, — opera. egregiaque faeta gradum sistamus, sed
ἀλλ᾽ bv ποάδαις ταῖς τοῦ Χριστοῦ, τοῦ εἰπόντος * 'O C indesinenter progrediamur, in virtutibus ac reete
ἐμοὶ διακονῶ», àpto! ἀκο.λουθδίτω. Καὶ ἄλλως Mik — factis semper proücientes, ambulemusque non per
μὲν ἡ ὁδὸς τοῦ χατὰ 8sbv βίου, χαθὸ πρὺς ἕνα sxo- unam duntaxat, sed per omnes Christi semitas,
πὺν ὁρᾷ. τὸ ἀρέσαι θεῷ * πολλαὶ δὲ αἱ τρίθοι, καθὸ — qui dixit: Qui mihi ministrat, me sequatur. '*,
πολλαὶ βίων αἱρέσεις, xal σχίζαι διάφοροι. Alio item modo : Una scilicet est vía vitz» secun-
dum Deum degende, quatenus bsec wnum Deo placendi finem spectat : mult vero sunt semite,
quatenus multe suni vitx rationes, diversaque instítala.

"Or. ἐκ Σιὼγ ἐξεβεύσεται vópoc, καὶ «Ίόγος Quia de Sion exibit lex, et. verbum Domini de
Κυρίου ἐξ "IepovoaA1 4. Οἱ παρακελευόµενοι ἀλλή- — Jerusalem. Qui se invicem hortantar ad ascenden-
λοις, ὥνατε ἀναθαίνειν, καὶ «thv αἰτίαν λέγουσι cr, — dum, afferunt. et causam, cur Christi Ecclesiam
ἀναδάσεως, τῆς πρὸς τὴν Ἐκκληείαν τοῦ Χριατοῦ. adire debeant. Non amplius enim, ait, e Sion
Οὔνότι ΥΔρ, qnelv, ὁ παλαιὸς νόμος, ἁλλ' ἕτερο — egredietut lex vetus, sed alla plane diversa. Pro-
ἐξέρχεται ἐχ Σιών. "EQ 0e δὲ dx Σιὼν ὁ νόµος diit quidem ex Sion lex Spiritus vite, ab Jeru-
τοῦ Πνεόματος τῆς ζωῆς, καὶ ἐξ Ἱερονσαλὴμ, ὁ — salem autem verbum gratie Evangelii, quemadmo-
λόγος εἲς χάριτος τοῦ Εὐαγγελίου * χαθὸ καὶ ὁ Kó- dum et Dominus in Sion templo docuit. Quinetiam
ριος $v Σκὼν ὀδίδαξεν ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οἱ &zógtvo- — apostoli, in urbe Jerusalem cousidentes, divini
loc ἓν τῇ πόλει Ἱερονσαλὴμ χαθήµενοι, τὴν τοῦ D Spiritus gratiam acceperunt. Prodiit ergo lex, ut,
Πνεύματος ἑδέξαντο χάριν. Nópo; μὲν obo, ὡς τὰ — qus agenda essent, docerentur ; tum verbum, quo
πραχτέα διδάσκων, λόγος δὲ, ὡς τὸ ὁρθὸν εἰφηγού- — rectum dogma traderetur. Primum autem: exiil
µενος δόγμα. Upécepov δὲ νόμος, εἶτα λόγος * ἐπεὶ — lex, deinde verbum ; quandoquidem prior est et
καὶ προτέρα fj πρᾶξις, εἶνα ὁ the θεολογίας λόχος. — actio, quam deinde theologiz verbum $ubsequitur.
Πολλοὶ νόμοι τὸ ἄλογον ἔχουσιν * ἐνταῦθα δὲ, 6 νόμος — Mult quidem sunt leges, omni prorsus ratione

^ Matth. xxvi, 19. '* Joan. xiv, 6. !? Joan. xii, 26,

Varie lectiones et note. C. MEE
(87) Gentiles nimirum, quibus constat Ecclesia. — Cliristi dignitas, utpote Del, sit infinita : fateamur
(87*) Ut enim Deo pro peccatis satisfaceret, sat — oportet el primi vagitus meritam infinitum fuisse,
erat vel primus ipsius vagitus; cum enim actionis — proindeque pro petcatis omnibus satisfacere po-
cujusque meritam ab agentis dignitate pendeat, tuisse. Nokiit tamen statim natus mori, ob veri-
crescatque pro ratione ipsius dignitatis; cumque similes eas rationes quas assignat Interpres.

Q——— ————————————— - - -

Ὅο-- -

Hb THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHURP. 1112
dest:tulze ; quae contra hic innuitur, prudentissima Λ τὸν λόγον ἔχει ἐνθεωρούμενον ' οὐδὲν γὰρ ἄλογον

ratione nititur. Nihil enim absurdi contines Evan-
Belium. Prodiit item a superna Sion atque cc-
lesti Jerusalem unigenitus (Dei Filius) qui ci
lex "est, quatenus przcipit, qui ferre pro viribus
quisque potest; non enim eadem 3b unoquoque
exigit ; et verbum, quatenus omuia delinit.

Vgns. 9. Et judicabit iuter populos multos. Com-
pletx hzc sunt. Christi tempore, multis et varüs
occasionibus atque locis, et cum, docebat, ut
potestatem babens, et cum miseros praedieabat
legisperitos, Scribas et Phariszos, et cum dixit :
Nisi veritas vos liberaverit , in peccatis weatris
moriemini !'*, Judicavit item inter populos, eum
eunnchos ab eunuchis distinguens, ait: Non om-
nes 985 capiunt verbum hoc ; qui potest capere
capiat '". Distinguit enim eos qui virginitati sese
dedunt, et eos qui nuptias sequuintur, Judicavit
praterea mundi principem, et jus dixit iis qui ab
eo coercebantur, condemnavitque ipsi, propterea
quod ab eo morte alífectus eet, elsi prorsus inno-
cens esset, In postremo quoque judicio, verbum,
ait, quod locutus sum, eos judicabit, Demum et
ip Ecclesiis judicat verbum populos, pariim qus
agenda sunt praecipiens, parüm peccatores cor-
r*gens.

Ei arguet. gentes. fortes. Cum enim euas. ipse
leges proposuit, puritate atque rectitudine refertas,
tum vel maxime reprehendit gentes, quae impuris
legibus utebantur, quas leges omnino despectui
habendas eisdem persuasit, ostendens, eas vanis
in erroribus versari ; quanquam gentes fortes eraut,
hoc est, pon imbecillo ac versabili ingenio prse-
dit, ut a patria religione dimoveri facile possent,
sed animo constanti οἱ invicto, ut in Actibus pro
consul vir eximius, ut Dionysius Areopagita, ut
Corinthi alii complures, ut denique Clemens Ro.
manus. Álie quoque gentes immanes ac barbarz,
el in bello strenuz, latissime per terrarum orbem
patentes, Evangelio paruerunt. Non enim quemad-
modum Mosaica lez solius Palestine terminis
definita erat, ita et evangelica unius loci angustiis
concludebatur ; sed ab Jerusalem et Samaria
incipiens, ad extremas usque Lerre partes (92)
pervasit, in eas quoque insulas sese inferens,
qua trans nostrum mare porriguntur,. Ejusuodi
enim sunt Britannice, Audi, quisquis leges aliis
prescribere cupis et alios docere, et considera
A Sion descendere legem, et b Jerusalem ver-
bum. Si itaque temetipsum nondum considerasii,
neque tui rationem ullam habuisti; si nondum
pacem in animo tuo sensisti, sed bella fowes,

** Joan. vus, 06. !* Mattb. xix, 11.

τῶν τοῦ Εὐαγγελίου, Ἐκξήῆλθε xoi x. τῆς ἄνω Σιὼν
xal Ἱερουσαλὴμ, ὁ Μανογενὴς, ὃς xaX vópo; Leti»,
ὃς (88) ἑχάσιῳ τὰ χατ᾽ ἀξίαν νέµων *. οὗ Ὑὰρ τὰ
αὐτὰ παρὰ παντὸς ἀπαιταῖ' xal λόγος, ὡς πάντα
ὀρίξων.

Καὶ xpgurst ἀνὰ uécor Aaór. πολ 1ῶν. Ἑπληρώ.

. (à ταῦτα ἐπὶ Χριστοῦ κατὰ πολλοὺς xai διαφόρους

χαιροὺς xol τόπους , ὅταν ἑδίδασνεν ὡς ἑξουσίαν
ἔχων, xoi ὅτε ἑταλάνιζε τοὺς νομκικοὺς, xal Γραμ.
ματεῖς, xal Φαρισαίους”" xal ὅτε ἔλεγεν' "Eàr. μὴ
ἡ ἀ.1ήθεια ὑμᾶς ἑάευθερώσῃ, àv ταῖς ἁμαρείαις
ὑμῶν ἀλοθανεῖσθε. ΄Ἔχρενεν ἀνὰ μέσον λαῶν αρλ-
λῶν, καὶ ὅτε τὴν τῶν εὐνούχων διαστολὴν ποιούµενος
ἔλεχεν' Ob πάντες χωροῖσι τὸν AÓror* ὁ Cvrdps-
voc χωρεῖν, χωρείζω. Διάχρισιν γὰρ ἔποιεῖτο τῶν
τε τῆς καρθενίας χωρητικῶν, καὶ τῶν τοῦ γάμου.
Ἔχρινε xal τὸν τοῦ χόσµου ἄρχοντα, xai τοῖς ὑπ'
αὐτοῦ κατεχοµένοις ἐδίχασε, χαὶ κατέχρινεν αὐτὸν,
ὅτι ὑπ᾿ αὐτοῦ ἀθανανώθη, χαίτοι ἀναμάρτητος bv.
Καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ δὲ χρίσει, ὁ λόγος, φησὶν, à
ἑλάλησα., αὐτοὺς χρινεῖ * καὶ Εχάστοτε δὲ, τοὺς (89)
ἐν ταῖς Ἐκχλησίαις λαοὺς 6 λόγος τοῦ Ἐὐαγχελίου
χρίνει (00): τοῖς μὲν διατασσόµενος τί δεῖ ποιεῖν,
ποὺς δὲ xai κολάζων ἁμαρτάνοντας.

Kal ἑξελέγξοι Bv) loyupá. "Ev ᾧ Ὑὰρ τοὺς
οἰχείους νόµους προετίθει, χαθαρότητος πάσης καὶ
εὐθύτητος γέµοντας, ἤλεγχε τὰ Έθνη, νόµοις ἄχα-

C θάρτοις χρώμενα, καὶ καταφρονεῖν τούτον ἔπειθε,

δεικνύων, ὅτι µάτην πεπλάνηνται * Χαίτοι ἐσχυρὰ
ἦσαν «à ἔθνη, τουτέστιν, οὐ (98) ποῦφα xal εὖεξ-
απάτητα, ὥστε ῥᾳδίως τῆς οἰχείας θρησχείας μεθ -
(στασθαι., ἀλλλ xa γενναῖα, xol σταθηρά ΄ olo 1v
ἐν ταῖς Πράξεσιν ἀνθύπστος λόγιος ἀνὴρ, οἷος Ato-
νύσιος ὁ ᾿Αρεσπαγίτης, οἷοι tv Κορίνθῳ πολλνὶ, o'o;
Κλήμης ὁ Ῥωμαῖος. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ ἀνήμερα ἔθνη
καὶ θηριώδη καὶ iv πολέµοις ἰσχυρὰ τῷ Κὐαγ-
χελίῳ ὑπετέθησαν ἕως εἰς viv μαχράν * οὐ γὰρ ὥσπερ
ὁ Μωσαϊκὸς νόµος ἐν Παλαιστίνῃ περιώριστο, οὕτω
καὶ ὁ εὐα γγελικὸς b τόπῳ περιεχλείσθη, ἀλλά ἀτὸ
Ἱερουσαλὴμ καὶ Σαµαρίας ἀρξάμενος. ἕως ἐσχάτου
τῆς γῆς δµδη, καὶ τὰς ἔξω τῆς χαθ᾽ ἡμᾶς θαλάσσης
νήσους καταλαδών ΄ φοιαῦται γὰρ al Βρεττανικαί.
λχουε, πᾶς ὁ ζητῶν νομοθετεῖν, καὶ ἑτέρους διδά-
σκειν. ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξέρχεται ὁ νόμος, xo ὁ λόγος
ἐξ ᾿Ἱερουσαλὴμ. El οὖν μήπως [[. pue] σαντὸν
κατεσκόπησα;, μηδὲ προσέσχες σεαυτῷ ᾽ ἁλλ᾽ ov
εἰρήνην οὕπω εἶδες kv τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ πολέμους ἔχει
καὶ συγχύσεις xal ἀχαταστασίας * οὐ προσήχει σοι
οὔτε ἡ νοµοθεσία, οὔτε ἡ τοῦ λόγου διαχονία * τότε
yàp χρινεῖς ἑτέρους καὶ ἑλέγδεις, ὅτε οὐχ ἔχει 11αυ-

Varie lectiones οἱ nota.

L (88) Scribendum ὡς vel ó, ut consideranti pate-
it

(89) 09;, quos, Cod. Ven.
(90) Κ οινεῖ, judicabit, Cod. Dav.
(91) 6ὐ µόνον, Cod. Ven.

(99) Extreme orbis cogniti partes erant apud
veteres insulze Britannice ; nondum enim cognita
(um temporis erat America, quam multo posl dc-
tectam fuisse constat.

1113

EXPOSITIO JN PROPHETAM: MICU.EAM. — CAD. IV

His

λος εἰπεῖν ἐπὶ col: Ἐν ᾧ κρίνεις τὸν ἕτερον, & turbas atque seditiones : tibi prefecto non convenit

σεαυτὸν xatuxpivsic.

meque leguu ferendarum facnitas, neque verbi

tradendi ministerium. Tune enim alios rite judicabis atque reprehendes, cum Paulus de te dicere

nou hahebit :
Καὶκατπχόψουσι τὰς µαχαίρας αὐτῶν slc. po.
ερα, xàl τὰ δόρατα αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐχότε

o9 μὴ ἄρῃ ἔθνος πρὰς ἔθνος ῥομφαίαν, καὶ οὐκέτι

οὗ jtf µάθωσι πο.2εμεῖγ. Iob μὲν ec τοῦ Χριστοῦ
παρουσίας, συχναὶ τῶν ἐθνῶν ἑἐπαναστάσεις xav
ἀλλήλων ἐγίνοννο, ἅτε Bh καθ) Έχαστον ἔθνυς τῆς
ῥασιλείας µεμµερισµένης μετὰ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου
παρουσίαν, πάσης τῆς ἡγεμονίας εἰς Ῥωμαίους
µετατεθείσης, εἰρήνη Babelia κἀτέσχε τὴν οἰχουμέ-
νην ὥστε xaY τὰ πολεμιχὰ ὄργανα, εἰς γεωργικὰ
µετααχευασθῆναι ἐργαλεῖα. Καὶ ἄλλως δὲ, τοῦ Xpt-
στοῦ κχελεύοντος ἀπὸ τοῦ αἴροντος τὰ ἡμέτερα ph

In quo judicas alium, temetipsum condemnas '*.

: Et eoncident gladios suos. in aratra, et. hastas
suas in falces, et ultra moy. tollet gens contra gcn-
tem. gludium, οί nequaquam wltra discent bellare.
Ante Cbristi adventum passim gentes in se invicem
insurgebant, eum in singulas nationes regnum di-
visum esset. Ubi vero Dominus advenit, translata
ja Romanos auctoritate omni et imperio, totus
terrarum orhis summa pace et quiete frui. ecpit.
Ex quo factum est, üt et. bellica. inistrmmenta in
rustica versa fuerint. Preterea enm Christus ju-
beat, nihil nobis.ab eo repetendum, qui nostra
bona r:pit, atque dexteram nobis percutienti ma-

ἁπα.τεῖν, τῷ τόπτοντι τὴν δεξιὰν ἐμπαρέχειν καὶ D xillam prebendam et sitistram, aliaque his si-

τὴν ἀριστερὰν σιαγόνα, xaX τὰ τοιαῦτα, ποῖος μὲν
οὐχ ἀνῄρηται πόλεμος ; ποία δὲ εἰρένη οὖχ ἐμφυτεύε-
ται τοῖς τὰ θεῖα ταῦτα νόμιμα στέργουσι ; Διὸ καὶ
ἔλεγεν' Εἱρήνη» ἀφίημι ὑμῖν * εἱρήνη» τὴν àptv
δίδωμµι ὑμῖν, xal dv τοῦτῳ 1»ώσονται πάντες,
ὅτι ἐμοὶ µαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀἁἀγάπην ὄχητε ἐν
ἆ |. λή1οις. Ἔνθα δὲ ἀγάπη, πῶς ἐχεῖ πόλεμος: Al μὲν
οὖν Ἑλληνικαὶ συζητήσεις, ἀντιλογίας ἔχουπαι xol
ἔριδας. εἰχότως xal πολέμους ἔτικτον * d δὲ πίστις,
πᾶσαν ἀναιροῦσα ζήτησιν, εἰς εἰρηναίαν καὶ ἅπε-
ρίεργαν ἀποτελευτᾷ συγχατάθεσιν. 5i. xal αἱ γλῶσ-
σαι, al πρώην ὀξεῖαι (03), ὡς µάχαιραι, πρὸς τὸ
λογομαχεῖν εἰς οὐδὲν χρήσιαον, ἐπὶ καταστροφῇ τῶν
ἀχουόντων, τότε µετασκενάζονται εἰς ἄροτρα διδα

oxaAtxà, ταῖς φυχαῖς τῶν ἁπουόντων νεώματα
ἐνεργαξόμενα, σχληραϊς πρότερον οὔσαις χαὶ συμ-
πεπιληµέναις (98), xaX ἀνασχίζονται (95) πρὸς «5
ὑποδέξασθαι τὸν σπόρον, ἂν ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ

σπεῖραι ' τά τε δόρατα, δι ὧν ἐθανατοῦντο φυχαὶ,

εἰς δρέπανα µεταδχευάζονται, δι v ἐγχόπτονταί
ἀπὸ της Ὑῆς * ὥστε μὴ ταύτῃ προσπεφυχέναι οἱ ἤδη
καρποφορήσαντες τὰ τῶν ἄνω ἀποθηκῶν ἄξια. Τοι-
οὗτον ἄροτρον ἣν fj τοῦ Παύλου γλῶττα, νεώµατα
ἐργαζομένη. ὅτε ἔλεγεν' Ἐκδυσάμανοι τὸν πα-
JAeióv ἄγθρωπον, xal ἐνδυσάμενοι τὸν »έυν'
καὶ πάλι, ᾿Ενδύσασθε τὺν xawóv ἄνθρωπον.
Τοιοῦτον δρέπανὀν ἦν ἑκχόπτουσα ἀπὸ τῆς γῆς, ὅτε
ἔλεγε" Νεχρώσατε τὰ πόλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς»
xai, 'Hpür τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχῃ.
xal tà ávo gporopsr, οὗ ὁ Χριστός.

Kal ἁναπαύσαται ὅκαστος ὑποκάτω ἁἆμποιου

αὑτοῦ, xal ἕκαστος ὑποκάτω τῆς συκῆς αὐτοῦ"

xal οὐχ ἔσται ὁ ἐκφοθῶν. "Άμπελος, ὁ Κύριος,

ὡς στρυφνώτερον xal ἑργωδέστερον εἰσαγαγὼν νό-
μον * τὰ γὰρ τοῦ Εὐαγγελίου διατᾶγματα, Sv νο-

milia; $86 quodusaim: per htec. betflam non fuit
sublotum ?. quie pax non inséritur eorum pectóri-
bas, qui divinas hasee leges eolunt? Propterea
idem. Chrietus dixit : Pacem relinquo vobis, pacem
meam do vobis ; et in. hoc cognoscent. omnes, vos
sweos esse discipulos, si charitatem. in. vos. fmvicem
habweritis 19. Ubi vero charitas est, quomodo
bellwn ibl esse potest ? Grecorum porro quiestio-
&eg ei controversiP, €um contentiones contine-
rent atque dissidia, merito et bella gignehant :
3t vero fides, omnem de medio tollens controver-
siam, ad pacifleam ac simplicem consensionem,
t3nquam ad finem, perducit. Quamobret et lingu,
qua pridem aeute erant, nt enses, futiles agitantes
quasiiones et inanes €ontroversias, ad auditorum
perniciem, tum in aratra quodammodo vertuntur,
ferendis disciplinis apta et idonea, qus novalia
quasi quadam sfficlunt in hominum animis, antca
duris et asperis, eonque fiandunt, quo semen ejus,

.qui seminare venit, suscipere facile queant, [ασια

prseterea, quibus animo eonfigebantur, vertuntur
in falces, quibus a terra reseinduntar, ut ne am-
plius huic adhzreant, quicunque fructas sepernis
horreis plane diguos protulerint. Ejusmodi aratrtun
fuit Pauli lingua, novalia quodammodo effitiens,
cum dixit: Exwentes veterem hominem, et. indwen-
tes novum. ?*.. Et rursum :. Induite nosunt homi-
nem ". Ejus item generis falx erat, liomines 4

p terra reseindens, cum dixit : Mortificate membra

vestra, qua aunt supor terraque, et nostra conversatio:
sit in celis, et superna cogitemus, ubi est Christus **.

Vgns. 4. Et roquiesceni uuusquisque sub vite sua,
et unusquisque sub ficu sua : ei non erit, qui ezter-
reat. Vitis Dominus est, utpote qui aeerbioremv
quodammodo et operosiorem legem induxit;

evangelica enim .priecepta (96) legalibus magis

35 Rom. σι, 1. !* Joan. xiv, 27, ** Colo:s. 1, 9. ?* Ephes. iv, 31. ** Coloss. m, 5.
Varie lectiones et nota.

(95) Πρώην οὖσαι ὀξεῖαι, Col. Bav.

(94) Συμπεπιλειμέναις, Cod. Bav.

(95) ᾽Ανασχίέοντα, Cod. Dav.

(90) Pracepta vocat Interpres, ut paulo supe-

rius, evangelica consilia, Vendite qua possidetis, et
date eleemosynam : οἱ quis percusserit dexteram,
pr&be ei sinisiram, que sane consilia icgis veteris
praceptis duriora videntur. .

1115

uti rox, meritis premiis allicero volens, in filierum
locuw adoptat, cujus rei jucusdissima spe valde
recreamur. Cum itaque sub hac ficu requiescemus,
vemo nobis timorem ullum inculiet, neque dsiemon,
neque homo; Dominus enim potestatem nobis
dedit ambulandi super serpentes alque scorpiones
et super omnem iniwici potestatem ; monuitque
10$, ne timeamus eos qui occidunt corpus 35.
Quis os Domini omnipotentis locujum est hee.
Ejus, qui locutus est, dignam fide auetoritatem
vates addit, ut nibil faísi dictis inesse intelligas.
Habet ungaquisque nostrum et vitem, partem
scilicet irascibilem, quasi aetringentem, et ficam,
videlicet appetitum , qui nos, dulcedine quaeil
quadam, permulcet, Cum ergo Christi pacem
habemus, etiamsi sub irascibili degamus, alicui
videlicet succemsemtes , requies (amen est ejts-
modi ira. Non enim a pravo aliquo desceudit affe-
ciu, sed ab impenso in Deum amore ac studio.
Talis fuit ira Moysis, 987 cum ad Levitas dixit :
lImplevistis anus vestras Domino **, et eum idolo-
rum cultores concidit, Talig item fuit ira Eliu,
«um vates Baal interemit, Et ej prteterea coneupie-
rimus, uli David, concupiscens et delleiens in atria
Domiui, et in Deum foriem ae viventem .. 9t uti
Daniel, vir desideriorum 34, et υἱἱ Christus ipse,
qui desiderio desideravit pascha *' ; sub ficu nostra
requie-cemus. Quoniam autem ut in magistris

THEOPBYLACTI BULGARIA ARCHIEP.
lelorio«a. Llem Dominus est et. ficus, qui nos, À

1116
μικῶν ἐπικονώτερα. Άλλα χαὶ cuxij 6 αὐτὸς ὡς
βασιλεὺς ἀντιδιδοὺς xal υἰοθεσίαν, & ἑλπίζοντες,
Υλνκαζόµεθα, Ὑποχάτω οὖν τούτου ἀναπαοομένος
ἡμᾶς οὐκ ἔσται ὁ ἑαφοθῶν, οὔτε δαίµων, οὕτε ἄνθρω:
πος. ἐρουσίαν τε γὰρ δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἑπάνω
ὕγεων καὶ σχορπίων, χαὶ ἐπὶ κᾶσαν τὴν δύναμιν
τοῦ ἐχθροῦ * xat ἐδίδαξε ply φοδεῖσθαι ἀπ civ ἀπο-

τενόντων οὐ σῶμα, ^

"Οτι σεάµα Κυρίου «αντόκρήτορος &JAdnce
ταῦτα. Τὸ ἁξ.όπιστον τοῦ εἰπόντος προστίθησιν ὁ
προφήτης, ἵνα µάθῃς, ὅτι οὐδὲν Φευδὲς τῶν ῥηθέν-
των. "Eyet ἕκαστος ἡμῶν καὶ ἄμπελον, «b. θυμεχὺν,
ὡς στύφον * καὶ συχῆν, τὸ ἐπιθυμητικὸν, ὡς γλυχά-
ζον. Ὅτε οὖν τὴν εἰρήνην «oU Χριστοῦ ἔχομεν, τότε
xàv ὑποκάτω τοῦ θυμικοῦ γινώµεθα, εουτέστι͵ δυ-
µώμεθα, ἀνάπαναίς ἐστιν ὁ εκοῦτος θυμός. Obx ix
πάθους γὰρ, ἀλλ &x θείου (fou, olo; fjv ὁ τοῦ Μωῦ-
σέως, τοῦ τοῖς Λενῖταις MYyovtoc * "Ex ἀἑηρώσατε εἰς
χεῖρας ὑμῶν σήμερον τῷ: Κυρίῳ, ὅτε τοὺς εἰδω-
λρλατρῄσαννας (97) ἔσφαξαν, οἷος ἣν ὁ τοῦ "Hit,
ὅτε εοὺς προφήτας τοῦ Βάαλ ἀπέχτεινε, Κἂν ἐκ:θν-
μάμεν δὲ ὡς Δαθὶδ, ἐπικοθῶν καὶ ἐχλείπων εἰς τὰς
αὐλὰς. τοῦ Κυρίου, xal πρὸς τὸν Baby τὸν ἰσχυρὺν
τὸν ζῶντα, καὶ Δανιὴλ, ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ, xol
Χρισὼς αὐτὸς, ἀπιθυμίᾳ ἐπιθυμήσας τὸ πάσχα:
ἀναπανσόμεθα ὑποκάτω τῆς ουχῆς ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ
χαὶ iv τοῖς διδασχάλοις διάφορα τὰ χαρίαµατα,
ὡσαύτως καὶ ἐν τοῖς μχθηταῖς διάφοροι διαθέσει; -

varia dona sunt, ita et in diseipulis studia varia C ἄλλος ἀναπαύεται ὑποκάτω διδασκάλου αὑστηροτά-

planeque diversa reperiuntur, idcirco alius re-
quiescit sub magistro austerioris ingenii, alius sub
alio humaniore. Ita $e res babet et in apostolis.
Petrus acer erat ar vehemens; Paulus contra
mitis et humanior, quemadmodum adeetus erat
et hujus ipsius diseipulus, qui etiam filius consola-
tionis appellatur ?*. Propterea Joannes, qui et
Marcus dicitur (98), sub ficu. Barnabo requievit,
cum, relicto Paulo, pertegre cum illo profectus est :
Titus vero ac Timotheus, sub vite Pauli.

Vins. 5. Quia omnes populi ibunt untsquis que
viam suam : nos autemibimus in nomine Domini Del
nostri in eternum et wiira. Qui se invicem jamdu-
dum ad montem Domini ssceadendum hortaban-
tur, lise Deo semper addictos fore pollicentur. Aili
enim populi, ai, qui sese ad Christi fidem non
receperint, suorum quisque errorum libidine feren-
iir, eamque. viam inibunt, quam singull, patriis
decepti! moribus institalisque, sponte soetati eint,
e sibi ipsi delegerint. Nos vero progredietur, et
citado motu fleremur in bonum. Nobiscum habebie
"u$, ifa a nobis denominatum, Dominum et Deum

: V Luc. xn, 4.
19, 96,

ρου τὴν γνώµην, καὶ ἄλλος ὑποχάτω διδασχάλου
χαρίεντος. Οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἀπεστᾶλοις' Πέτρος
μὲν, ἀπότομος xai θερμός * Παῦλος δὲ, χαριέστερας
καὶ ἡδίων” xai αὐτοῦ δὲ τούτου Βαρνάθας, ὃς Τε
xat υἱὸς παρακλήσεως λέγεται. Διὰ τοῦτο xai Ἰωάν.
vts, ὁ καὶ Μάρκος, ἀνεπαύσατο ὑποχάτω τῆς συχῆς
τοῦ Βαρνάδα, ὅτε Ι]αῦλον καταλιπὼν, συναπεδήµησε
τούτῳ * Tito; δὲ καὶ Τιμόθεος, ὑποκάτω τῆς ἀμπέ-
λου τοῦ Παύλου,

"Οτι πάντες οἱ Aaol ποραύσονται ἕκαστος chr
ὁδὸν αὐτοῦ ' ἡμαῖς δὲ πορευσόμεθα ἐν. ὀνόματι
Κυρίου θεοῦ ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, κα) àxáxeiwa.
Οἱ προτροπάδην ἀἁναδαίνοντες εἰς τὸ Boo; Κυρίου

D ἐπαγγέλλονται ὑποταγήσεσθαι τῷ Θεῷ διὰ τέλους,

Οἱ μὲν γὰρ ἆλλοι λαο], φησὶν, ὅσοι ph τῇ πίατει
προσεληλύθασι, τῇ αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης &xolos-
θοῦντες, πορεύσονται ἕχαστος τὴν ὁδὺν, ἣν ἑπετή-
δευσε καὶ οἴλετο αὐτὸς οἴχοθέν πλανηθείς ἔμεῖς à
πορευδόµεθα, xal χινησόµεθα τὴν «pb; τὸ ἀγαθὸν
Χίνησιν, ἑπονομαζόμενον ἡμῖν ἔχόντες τὸν Κύριον
xai Gsbv ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, xal Χριστιανοὶ λε-

* Exod. xxxu, 39. 0 Psal, Lxkxin, δ. **Dan. X, 1. *' Luc. αχ, 85. 9 λα.

— Marie lectíones et note.

(97) Εἰδωλολάτρας, idololatras, Cod. Bav.

(99) Ἰωάννης καὶ Mápxoc, Joanmes εἰ Marcus
Cod. Ven. Sed mibi magis arridet Codicis Bav.
lectio, magisque Theophylacti sententis eongruit,
qui el in pra. com, in. Ev. Mar. sic babot : "Hv μὲν

γὰρ οὗτος ὁ Máoxoc Πέτρου pa0nthc . . . . ixa-
λεῖτο δὲ xal Ἰωάννης, nititurque sacrarwm Serip.
auctoritate : Barnabas autem volebat secum | assu-
mere et Joannem, qui cognominabatur Marcus. Aet.
XV, 91. .

1117

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΟΠ ΕΑΜ. — CAP. IV.

us

qópsvoi, xal οὐκ εἰς tbv aleva τὸν àvscinx^:a, A nostrum Jesum Christum, vocabimurque ab ipsius

&X ἔτι πολὺ μᾶλλον * χαὶ ἐπέχεινα, τουτέστιν͵ εἰς
τὸν μέλλοντα. Τότε γὰρ. ὅταν à Χριστὸς φανερωθῇ
ἡ ζωὴ ἡμῶν, πᾶντοτε σὺν αὐτῷ ἑσόμεθα, xal συνεισ-
ελευσόμεθα αὑτῷ sl; τὴν χαρὰν αὐτοῦ, τὸ ὄνομα
αὑτοῦ ἔχοντες ΄ υἱοὶ γὰρ xal αὐτοὶ καὶ θεοὶ ἑσόμεθα.
Τινὲς δὲ οὕτω τοῦτο ἑνόησαν, ὅτι Εἱρήνης βαθείας
οὔσης, ὡς προείρηται, οἱ μὲν ἐπὶ γεωρχίαν ἀποθλέ-
Ψουσιν * ol. δὲ τινες ἄλλην ὁδὸν πορεύσονται βίου *
ἡμεῖς δὲ, οἱ προσανακείµενοι (1) θεῷ, οἵοι oi µονα-
χοὶ xat ἱερεῖς, τὴν ἓν ὀνόματι Κυρίου τοῦ θεοῦ Dv
αἱρησόμεθα. Ἐν ὀνόματι Κυρίου θεοῦ πορεύεται ὁ
πᾶσαν πρᾶξιν xal πᾶσαν χίνησιν ἁξίως τῆς κλἡ-
σεως, ἧς ἐχλήθη, μετιὼν, χαὶ ὁ μὴ χύριον ἔχων t)v
μαμμωνᾶν, καὶ θεὸν τὴν χοιλίαν, ἀλλὰ xal χτώµενος
ἀπὸ χειρὼῶν ἐργασίας, xaX εἴτε ἰσθίει, εἶτε πίνει,
πάντα εἰς δόξαν θεοῦ ποιῶν.

Ev τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ, Aéyec Κόριος, συγάξω τὴν
συντετριµµένη», xal τὴν ἁπωσμένην εἰσδέξομαι,
xal! οὓς ἁπωσάμη». Καὶ θήσομαι τὴν συντατριῃι-
µένην εἰς ὑπόλειμμα, καὶ την ἁπωσμένην slc
ἔθνος loxvpév, καὶ βασιλεύσει Κύριος ἐν Σιὼν
ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἱουδαῖοι
μὲν τὰ ἀπὸ τοῦ, "βσται ἐμφανὲς àx' ἑσχάτων τὸ
δρος Kvplot, µέχρι τούτων τῶν ῥημάτων, aoi
λέγεσθαι περὶ 19); μετὰ τὴν ἓχ Βαδυλῶνος ἑπάνοδον
χαταστάσεως αὐτῶν xaX πολιτείας, ἑλέγχονται δὲ
προδήλως ἁπατῶντες ἑαυτούς. Ποῖα γὰρ E9vn, 9| ἐγ-
γύθεν, f| µαχρόθεν, σννέδραµον εἰς τὸν ἓν Ἱεροσολύμοις
ναὺν μετὰ τὴν ix Βαθυλῶνης ἐπάνοδον, τὸν ἐκεῖθεν
ἐχπορενόμενον νόµον xai λόγον ἐχδεχόμενα (5) ; 'Avà
μέσον δὲ ποίων λαῶν, 9, ἐθνῶν, ἔκρινεν οὗτος ὁ λόγος,
ἑλέγχων τὰ χακῶς ὑπ' αὐτῶν Υινόµενα; Πῶς δὲ xol
εἰρήνην βαβεῖαν ἔσχον, ὅπου γε ἐπανελθοῦσιν ἕπα-
λέµουν αὐτοῖς xal Ἱδουμαῖοι, καὶ Αμμανῖται, xa
Μωαδῖται, xat Σὰμαρεῖται, χαὶ Toy xoi Ματὼγ
oi Σχύθαι, καὶ τὰ Μαχεδονικὰ δὲ xal τὰ ᾿Αντισχικὰ
xaxà αὐτοῖς ἀπέστη; Ho δὲ ἀναπαύονται ὑπὸ τὴν
συκῆν xai τὴν ἄμπελον ἕχαστος, of γε µέτοιχοι
xai πλανῆται γεγόνασι ; Πῶς δὲ εἰς τὰν αἰώνα πο»
ῥεύονται kv ὀνόματι Κυρίου, ol πρόσχαιρον εν mo-
λιτείαν καὶ βασιλείαν ἔχοντες ; Οὐ τοίνυν οὐδὲ iv-

nomine Christiani; idque non ia proseens duntaxat
seculum, sed in aliud longe diuturnius, et ultra,
scilicet in futurum. Tune enim, cum apparuerit
Christus, vita nostra, semper cum ipso erimus **, -
intrabimusque una. cum ipso in gaudium nostrum,
eodem quo ipse nomine appellati. Filii enim et ipsi
ac (99) dii erimus. Quidam autem ita locum hunc
interpretantur ; Cum summa pax erit, ut supra-
diclum, nonnulli sese ad agriculturam oonferent ;
alii aliam vitze viam inibunt, Nos autem Deo ad- -
dicti, uti monachi sacerdotesque, viam in nomine
Domini Dei deligemus. In nomine Dowini Dci
ambulat, qui in opere et motu omni ita ee gerit, ut
sui nouinis dignitas postulat; et qui dominum

B non habet mammonam, et deum ventrem, sed

manuum suarum labore sibi vicium comparat, et
sive manducet, sive bibat, omnia ad Dei gloriam
facit 59, P
Vens. 6, 7. In die illa, dicit Dominus, congre-
gabo 988 cam qua contrita est, et eam que ejecta
fuerat, suscipiam, et quos repuleram. Et ponam
contritam in reliquias, εἰ repulsam in. gentem for-
tem, et regnabit Dominus. super eos in monte Sion
ex hoc nunc usque in seculum. Jadzíi ab eo dicto,
Erit perspicuus in novissimis diebus mons Domini,
isque ad hzc verba, omnia dici autumant de suo
ipsorum statu atque regimine, quo gaudere coepe-
runt, postquam Babylone domum redierunt ; sed
eos errare ac decipi clare liquet. (2) Qux gentes
enim, aut. proximz aut remote, post ipsorum e
Babylonis urbe reditum in flierosolymitanum tem-
plum convolarunt, ut inde manantem Jegem atque
sermonem arripereut * Ecquos inter populos na--
tionesve Jus dixit verbum hoe, sua cuique nefaria
facinora exprobrando? Qmomodo summa illi pace
gaudebant, siquidem lis. domum regressis bellum.
intulerunt et Idumzi, οἱ Ammonitz, εἰ Moabite,
tem Samaritani, tun Gog atque Magog Scythe;
quos Maeedouica prxterea mala et. Antiochena
invaserunt ? Quomodo sub fieu et vite eorum quis-'
que requiescit, siquidem per exteras regiones hac
illaeerrantes vagantur? Quomodo ín ztternum proe '
cedunt in. nemine Domini, qti temporale regimen '

«300a συντετριµµένην καὶ ἀπιώσμένην τὴν αὐτῶν D atque reguuih. habent? Nee. in. presentia. igitur'

γενεὰν σημαίνει, ἀλλὰ shv τῶν Σθνῶν, ficto gvvcpr-
felisa «fj ἀσιδείφ, καὶ διὰ τοῦτο ἁπωσθεῖσα, εἶσεδέ-
χθη παρὰ τοῦ μὴ διχαίους ἑλθόντος καλέσαι, ἀλλὰ
ἁμαριωλούς. 'AXAÀ xal ἐν absol τοῖς Ἑδραίοις
τοὺς οὕτω αυντετριµµένους xal νοσοῦντας τὰς φυ-
χὰς ἰάσατο, χαὶ τοὺς ἁπωσμένους εἰσεδέξατρ, τελώ-
νας, καὶ πόρνας, xai χηστὴν, Χαλ βασιλεύει ἐπὶ πάν-
πας τοὺς οὕτως εἰσδεχθέντας αἰωνίως ἐν ^j] ἄνω

39 Colos. ri, 4. ** I Cor. x, 51.

9! Matth, 1x, 15.

iNud contrita, et ejeeta ipsorum generationetn'
denotat, sed gentilium progenlem, qus impietate
laborans, quasi eontrita et ob id ejecta, suscepta
demum est ab eo qui salvare venit non justos, sed'
peccatores δὲ, Qui vel ex Hebrzis ipsis sanavit
complures eodem modo contritos eodemque antuil
morbo laborantes, excepitque, quos jam ejecerat;'
tum publicanos, (um meretríces, tem latronem.

Varie leetiones el noie.

(99) Respicit Interpres oraculum illud : Ego dixi:
Dii estis, εἰ filii Excelsi omnes, quo oraculo usus
Christus est, ut argumento a minori ad majus, ul
vecant, se Dei Filiuu ostenderet.

(1) Προαναχείµενοι. Cod. Βαν, , E

i9) Minuit opinionem hanc luterpres ex superio-
ribus prophete vero:s. |

'$) ᾽Ασπαζύμενο, Cod. Ven.

1119 THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. — '"- 1129
Atque bis omnibus, quos ad hunc modum excepit, Α Σιών" ποῦ γὰρ vov (4) fj κάτω Σ.ὦν; Ὥστε Tip.

per omne avum in colesti supernaque Sion do-
minatur. Übi enim nunc est terrena Sion? Quare
per contritam, fae intelligas Ecctesia:mn, qaatenus e
gentilibus con(leta est ; per ejectam, intellige eos
qui ex Israele ad eamdem Ecclesiam commigrarunt,
Quid autem sibi valt illud in reliquias? Ad exsi-
stentiam seilicet atque subsistentiam * non enim
penites delebuntur, οἵε, sed superstites manebunt
salutis reliquis. Alio preterea modo, vox hzc
reliquias delectum significat, Deus enim alios om-
nino rejicit, eus penitus delens, nc amplius sub-
sistere queant ; alios contra deligit, sibique servat
incolumes. Reliqui, ait, mihimetipsi septem millia
virorum, qui non incurvarunt genua. Baal 1.3 Ei
Paulus reliquias secundum electionem graiizx vocat
homines, dignos habitos, qui Christo nomen da-

μὲν ἁπωσμιένην δέξαι (5) τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησίαν

εἶναι " τὸ δὲ, Οὓς ἁπωσάμη», εἰς τοὺς ἐξ Ἱσραῦλ

ἐχλαδοῦ. Tl δέ ἔστι τὸ Ὑπόιειμμα; Τουτὲστιν,

Ei; ὕπαρξιν xai ὑπ]στασιν ' οὐ γὰρ ἀφανισθήσονται, ,
φησὶν, ἀλλ᾽ ὑπολειφθήσονται, λείφανον σωτηρίας. |
Καὶ ἄλλως δὲ ὑπόλειμμα τὴν ἐγλογὴν δηλοξ. 'O γὰρ
8: τοὺς μὲν ἀπωθεῖται xol παραδίδωσιν el; àza-
νισμὸν xal ἀνυπαρξίαν, τοὺς δὲ ἐχλέγεται xal ὑπο-
λιμπάνει ἑαυτῷ, χαθὸ χαλλέγει' Kac£Aizor ἐμαυτῷ
ἄνδρας ἑπταχισχιάίους, οἵτινες οὐκ ἔχαμγαν
γόνυ τῇ BáaJ. Καὶ ὁ Παῦλος λεῖμυα xav' ἔχλογην
χάριτος ὀνομάζει τοὺς τοῦ π.στεύειν ἀξίους. "Efvo;
6b ἰσχυρὶν γέἐγονεν dj ἐξ ἐθνῶν Ἑκκλησία, πάντα
ἰσχύουσα iv Χριστῷ. Ταῦτα καὶ πρὸς τὸ un5iva

D ἀπογινώσχειν οἰχοδομείτω τὰς τῶν ἀχονόντων ἵν-

χάς.

rnt. Gens autem fortis evasit Ecclesia, genülil.us ex hominibus constans, quippe quae Christi ope ct
auxili?s freta, cuneta potest. Hzc praterea documento sint auditorihus, wemini fore desperandum.

Vgns. R8. Et tu turris gregis, squalens filia Sion,
ad ie. veniet. el ingredietur principatus, prium 989
regnum, de Babylone filie Jerusalem. Przcedenta
verba de Ecclesi:s, quae gentilibus ex hominibus
constaret, vateia protulisse, patet cum ex eo, quoJ
scerba vates ipse hocloco prenuntiet urbi Sion,
tm etiam. ες ipsamet verborum constructione.
Animalverte enim verba, Et tu. (urris gregis, quasi
dicat, [Tec hactenus de alia persona; ad te vero
quod attinet, (ilia Sion, in te veniet, irruetque fi-
liam J: rusalem principatus. Mox ne significari per
hec putes militarem prsgfecturam aliquam, ait,
priucipatum hunc esse principatuum reguorumque
omnium primum atque potissimum, imperium sci-
licet Nabuchodonosor, Quidain vero autumant va-
tem ideo principium (8) et primum reguum di-
xisse, «quod imperii sui initio Nabuchodonosor
exercitum iu Jerusalem duxit. Dominus quidem
apud Lbiajiam ait : Vinea plantavi, et torcular con-
s(ruxi, εἰ turrim. adificavi** , per turrim hanc
innuens templum, quo, veluti przsidio, vineam
munire videbatur. Meininit autem etiam nunc tur»
ris hujus, vocatque gregis turrim locum, ubi oves
ejsegregate degerent. Qui loeus ideo squalidus
elfeclus nunc est, quod qui in ipso versabantur,
viventem aquam bibere noluerunt, impie contra
Dominum agentes. Vel per squalidum, locum lucié
experle!] atque tenebrosum inielligit, Etenim
qui in ipso degebant, legem habere, ut lucernam,

ία obscuro joco ardentem, noluerunt. Omnis vero.

princeps οἱ magister turris quasi quiedam conalti-

tuitur, locaturque suo quisque in ordine, quasi ad.

evilis custqdiam atque praesidium. Cum autem οἱ

535 Rom, τι, 4, 5. 3 Isa. v,1, 2.

Καὶ σὺ πύργος ποιμνίου, αὐχμώδης θύγατερ
Σιών ' ἐπὶ σὲ fis καὶ ἑλεύσεται ἡ ἀρχὴ ἡ πρώ-
τη βασιἀεία &x Ba6vAoroc τῇ θυγατρὶ Ἱερουσα-
Λἡμ. "Ότι περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησίας τὰ προ”
λεχθέντα εἶπε, δηλον ix τούτων * σχυθρωπά τε vàp
ἐνταῦθα προλέγει τῇ Σιὼν, καὶ ἡ σύνταξις τοῦ λόγω
τοῦτο ὃηλοῖ, Ὄρα γάρ Καὶ σὺ αύργος ποιμνίου.
Μονονουχὶ γὰρ οὕτω λέγει, ὅτι Ταῦτα μὲν εἶπον περὶ
ἄλλου προσώπου * oU δὲ, ὦ θύγατερ Σιὼν, ἐπὶ σὲ fit
καὶ ἐπελεύσεται τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλὴμ fj ὀρχή. Εἶτα.
ἵνα μὴ νοµίσῃς ὅτι σατραπίαν τινὰ σημαίνει ἐν τοῖς
πολέµοις ἐξάρχουσαν, φησὶν, ὅτι Αὕτη (6) f) πρώτη
βασιλεία fj πασῶν τῶν ἄλλων ἀρχῶν xal βασιλειων
πρωτεύουσα, τοντέστι Ναθουχοδονόσορ (7). Τινὲς
δὲ διὰ τοῦτο εἶπον εἰρηχέναι τὸν προφήτην ἀρχῖν
καὶ πρώτην βασιλείαν, διὰ τὸ εὖθὺς ἐν ἀρχῇ της
βασιλείας ἐπιστρατεῦσαι τὸν Ναδουχοδονόσορ τῇ "i:-
ρουσαλἠμ. Εἶπε μὲν οὖν iv Ἡσαῖᾳ ὁ Κύριος. ὃτι
"AuzeAor ἐφύτενσα, καὶ προλήνιον cpvta, xal
πύργον ᾠκοδόμησα, οὕτω πὸν vaby δηλῶν, δι’ οὗ
φρουρεῖν ἑδόχει τὰν ἀμπελῶνα. Μέμνηται Si xal
νῦν τούτου τοῦ πύργου, ὃν τοῦ πηιµνίου καλεαῖ πὺρ-
yov, τουτέστι, τῶν αὑτῷ ἀφωρισμένων προθάτων
ἑνδιαίτημα, νῦν Ὑενόμενον αὐχμῶδες, διὰ τὸ pi

θελῆσαι τοὺς kv αὑτῷ ὄντας, τὸ ζῶν ὕδωρ πίρειν,
D ἀλλ’ ἀσεθῆσαι εἰς τὸν Κύριον. Ἡ αὐχμώδη φησὶ τὴν

ἀφεγγῆ xat σκοτεινην (9) οὗ γὰρ ἠθέλησαν οἱ ἐν
αὐτῷ οἰχοῦντες (10) τὸν νόμον ἔχειν, ὡς λύχνον
φαίΐνοντα ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ. Πᾶς μὲν οὖν ἄρχων
xat διδάσκαλος πύργος χαθίσταται, ὡς sic ἀσφά-
λειαν τοῦ ποιμνίου τεταγµένος. Ἐπειδὰν δὲ ἐπὼεί-
det αὐτῷ «b. ὕδωρ, ὃ δίδωσιν ὁ Κύριος τοῖς πιστεύ-
ουσιν, ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον (νοῦτο δέ ἔστιν ἡ

Varim lectiones et note.

(4) 'H νῦν, Cod, Ven.

(5) Δόδαι, Cod. Bav.

(6) Αὐτὴ, Cod. Bav.

(7) Ὁ Ναδουχοδονόσορ, Cod. Ven.

(8) Gracca vox ἀρχὴ utrumque significat, et prin
cipatum et principium.

(9) Σχοτεινόν, Cod. Ven,

(10) Ἐν αὐτῷ οἱ κατοικοῦντες, Cod. Ven.

i121

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH/EAM. — CAP. IV.

1123

τοῦ ΗΠνεύματο, χάρις), καὶ αὐχμώδης γένηται, ἑπέρ- A deficit aqua, credentibus a Domino praeberi solita,

χεται αὐτῷ dj ix Ῥαθυλῶνος ἀρχὴ, ὁ ἄρχων τῆς
συγχύσεως τοῦ χόσμον «ούτον, fj βασιλεία ἡ πρώτη,
ἦν (11) ἑθασίλευσε διὰ τῆς ἁμαρτίας πρὸ τῆς τοῦ
Χριστοῦ παρουσίας, ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώμµατι. Τι-
và, δὲ ἀρχὴν xal πρώτη» βασιῖδίαν τὴν Χριστὸν
ἐξεδέξαντο αὐτὸς γὰρ ἀρχὴ πάντων xal πρῶτος
βασιλεύς * οὗτος Ex Βαδυλῶνος, τῆς συγχύσεως τοῦ
χόσμου τούτου, τὸν ἄνθρωπον ἑνδνσάμενος, ἦχαν ἐπὶ
την Σιὼν, ἵνα ταύτην ἑαυτῷ περιπθιῆσηται. Οὐκ
ᾖ-]0ον γὰρ, φησὶν, εἳ μὴ εἰς τὰ πρόδατα τὰ
ἁπο.ω]ότα ofxov Ίσα...

Καὶ νῦν ἵνα τί ἔ]γως κακά; μὴ βασιλεὺς οὐκ
ἦν ἐν σοἱ; ἢ ἡ βον.]ή σον dxá.isto, ὅτι xarexpá-
τησάν σου ὠδίγες ὡς τιχτούσης; 'H γνῶσις
σηµαίνει μὲν xal «hv ἁπλῶς γνῶσιν, ὡς τὸ, Obx
ἔγνωσαν, οὐδὲ συν xar * σηµαίνει δὲ xal τὴν γαμι-
xhv συνάφειαν, ὡς τὸ, Ἀδὰμ ἔγνω €f. γνναῖκα
αὐτοῦ * σηµαίνει δὲ καὶ τὴν ἀγαπητὴν σχέσιν, ὡς
τὸ, Γινώσχοι Κύριος ἐδὸν δικαίων ὅμοιον τὸ,
Α]απῇ καὶ Ltapór ἐπιδλέπει αὐτῇ * xaX τὸ, Οἶδά
σε παρὰ πάντας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἱδιοτρόπως δὲ
σηµαίνει xal τὴν ix πείρας συνδιάθεσιν, ὡς τὸ,
Εμφάγισύν uot σεαυτὺ», γγωστῶς ἴδω σε" xat,
Eó4or γνωστὸν καλοῦ καὶ zornpoU* τὴν τε γὰρ
ἐχ v5; πείρα; Ὑενομένην τῷ ᾿Αδὰμ πρὸς τὸ ξύλυν
συνδιάθεσιν ὁ λόγος δηλοῖ, χαὶ ὁ Μωῦσῆς δὲ τῆς τοῦ
Θεοῦ θεωρίας ἐζήτει τὴν πεῖραν kvepyóv. θὕτως οὖν
χἀνταῦθα πρὸς τὴν Σιὼν ὁ Κύὐριός φησιν να cl
ἔγνως xaxá ; τουτέστιν, "Iva τί ἐπειράθης τῶν xa-
κώσεων ; πόθεν σοι fi πεῖρα αὕτη χαὶ ἡ µέθεξις τῶν
θλίψεων ἐπῆλθεν; "Apa μὴ οὐκ εἶχες βασιλέα τὸν
ὁφε[λοντά aou (15) προπολεμεῖΐν ; ἄρα μὴ συμθού-
Ἄους οὐκ εἶχες, καὶ διὰ τοῦτο παρεδόθης πόνοις,
τοσαύτην ἔχουσι δριμύτητα, ὥστε δοχεῖν σε ὠδίνας
ἔχειν, ὡς γυναῖχα τίχτουσαν; Καὶ μὴν xal βασιλέα
tlyec* δέδωχα vip co, xaük χαὶ ᾖτήσω, ἵνα πρὸ
προσώπου ὑμῶν πορεύηται, xal πολεμῇ τοὺς πο)ε-
piov; ὁμῶν. ᾽Αλλὰ χαὶ 4j βουλή σου οὖκ ἀπώλετο,
τουτέστι, σομδούλους εἶχες. Ταῦτα δὲ χατ) εἰρωνείαν

saliena in vitam zeternam, quae aqua egt. Spiritus
gratia, proptereaque Πἱ squalidus : tum irruit in
euni Babylonica potestas, princeps videlicet confu-
sionis hujusce mundi, primum reguum, quo ante
Christi sdventum in mortali nostro corpore domi-
nabatur. Quidam per p! zicipium ac primum regnum
Christum inteilexeruu! ; ipse enim est universorum
principium et regum omnium priuus. llic ex Ba-
bylone, confusione scilicet mundi bujus, houmi-
nem (12) induit, accessitque ad Sion, ut hanc sibi
ipse vindicaret. Non euim veni, ait, nisi ad oves
qua perierunt domus lsrael 15.

Vgns. 9. Et nunc quare cognovisti mala? num-
quid rex non erat tibi? aut consilium ttum periit,

᾿απία obtinuerunt (ε dolores , sicut. parturientis?

GognHMio interdum significat sinipticem €ognitio-
nem, ut ibi, Non cognoverunt, nee intellexerunt ὃν τ
interdum conjugalem copulam, ut, Adam cognovit
uxorem suam ?* ; modo dilectionis affectum, ut il-
lud, Cognovit Dominus viam justorum **, periude
ac οἱ diceret, Diligit, et hilari vultu aspicit ipsam :
990) οι illud, Cognovi te prater ceteros, et atía
ejusdem generis, Eadem praterea vox pecutiart
quodam modu significat et intimam rerum per-
reptionem, qux: manat ab experientia, ut. itfud,
Ostende teipsum. mihi, ut. scienter videam τε», et,
(15) Lignum scientig boni et mali *, per qua signifi
catur intima boni ac mali perceptio, qns per

C vetitum lignum in Adam ab experientia (14) ipsa

manavit. Moyses item optabat efficacem Dei con-
templationis experientiam. Ita οἱ in przsentia Do.
minus ad Sion ait, Cur cognovisti mala? hoc est,
Cur experia es calamitates et aíflictiones ? Unde
tibi malorum experientia bec atque perceptio?
Numquid regem non habebas, qui prote pugnarct?
antibi deerant consiliarii, et idcirco doloribus et
wrumnis affecta es, qui quidem dolores tantam
continent acerbitatem, ut parturienti plane similis
videaris? Atqui et regem habebas, qnem ego tibi
dedi, quemadmodum postulasti, qui vos pr:ccederet,

λέγει. Ἐπεὶ δὲ ἐχεῖνοι τούτοις ἐθάῤῥουν, τῇ «s τοῦ p) profligareique vestros inimicos, neque profecto tibi -'

βασιλέως δυνάμει, xat τῇ τῶν συμδούλων φρονήσεε,

deerat consilium, cum tibi presto essent el. con-

* Matth. xv, 31. ** Michzas 1v, 12..." Gen. iv, A... ** Ps21. 1, θ ?* Exod. ασια, 11. ** Gen.

", 9.

Varie lectiones et note.

(41) "H, et paulo post, τὰς ἁμαρτίας, Cod. Bav.
(19) Bumanam scilicet naturam, humana. per-
sona destitutam, quo sensu capiendus et D. Augu-
stinus in psal. Lxxum, 7.
13) Soletenimn sacra Scriptura ab eventu nomina
rebus imponere, ul puteus juramenti vocatur is, ad
quem jusjurandum praestitum fuerat, et caeíra cali
dicitur locus ille, ubi coelestem Jacob militiam asp-
exit. Jta et lignum scientie boni et mali ita deno-
minatum fuisse tradit Interpres, non quod ipsum
r se notitiam boni et mali gigneret, ut autumat
Josephus, sed quia Adam, veutum lignum come-
deus, a Deo propterea punitus, «experientia ipsa

didicit, quid esset. bonum, quidve malum, quod
antea sola mente percipiebat. Quas sententia est
b. Chrysostomi aliorumque.

(14) Doctrina. hzc mirum in modum juwvat ad
enucleandum difficillimum locum hunc, Jesus autem
proficiebat etate et sapientia. Luc. u, 523. Qui flat,
inquiet aliquis, ut Christus, qui vel 4 primo sux
vonceptionis inomento perfectam rerum scienliam
nacius est, sapientia proficeret ? Usu nimirum et
experientia ipsa discebat, qus& antea sola, mente
com Εμ

(15) Σο, Cod. Ven.

1123

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHITEP.

111

sitíarli. H:ee autem dicit ironice. Cum enim ii ma- Α Γνῶθι οὖν, ὡς οὔτε βασιλεὺς, οὔτε σύμδουλοι ὧφε.

χἰωωδιι fiduciam iocatam habereot. eum in regia

λοῦσιν, ἄνευ τῆς ἐμῆς βοηθεία».

epibus poteatiaque, tua» i& consiliariorum. prudentia : Disce tandem, ail, neque regem neque con.
siferies ullo vobig οὐ]σιωσωθο csse posse, siue epo ines ef auxilio.

κας. 10. Dole et virile» ege, filia Sien, uii par-
twriens. Hoc eodem semsu quo praecedentia di-
ctum putes. Quoniam enini adeo tibi profuerunt et
eonsiliarii et rez, agedum fac deinceps parata sis
ad partus dolores subeundos; et virilem pre te
animum feras, quo strenue dolores illos perferre
possis. Hos eflugere te posse ne speres. Innuit au-
tem valés prox:ma esse mala ; mulier enim, cum
dolores sentit, brevi paritura est. Propterea sub-
ficit :

Quia nunc egredieris de civitate, et habitabis in

"dre nal àyópílpu, 00yatep Σιὼν, Gc είπτουσα.
Μειὰ τοῦ αὐτοῦ Άθοις καὶ ταῦτα λέχει,. Ἐπειδὴ
γὰρ, φησὶν, οὕτως ἐθοηθήθης ὑπό τε τῶν συµόού-
λων σου, xai τοῦ βασιλέως, λοιπὸν ἑτοιμάνου εἰς v
ὠδίνας ἔχειν, καὶ ἀνδρίζου, ὥστε ὁπομένειν ταύτας
ἁπαλλαγὴν γὰρ ἐκ τούτων μὴ προσδόκα. Αἰνίττεται
δὲ, ὅτι καὶ πλησίον τὰ xaxá* fj γὰρ ὠδίνουσα ἐγγί-
ζει τοῦ τεχεῖν. Διὸ ἐπάχει *

Διόει vor ἐξελεύσῃ ἐκ πά]εως, καὶ καξασκη-

eampo, el venies usque ad Babylonem. Jaududum, g ώσεις ἐν πεδίῳ, καὶ ἦξεις ἕως Ba6vJGroc. Xo

ait, tuam ad securitalem iu urbe Jerusalem vitam
degebas; nuue autem, brevi scilicet, urbs liec ca-
pietur, atque lu. tentoria flges in agro, moxque
captiva Babylonem abduceris.

Inde liberabit te, et inde redimet (e Dominus Deua
inus de manu. inimicorum tuorum. Nondum molis
prenuntiandis finem fecerat, cum statim. consola-
toria verba protulit. Inde enim, ait, Babylone sci-
licet, redimet to Dominus Deus tuus, de manibus
inimicorum tuorum, in quas jamdudum incidisti,
quibus arctissime teneris. ILec itein ita sunt acci-
pienda, perinde ac si ad naturam quoque humanam
dicantur. Qua comedendo 99] ligaum scieutiz boni

piv, φηςσὶν, ἐν τῇ πόϊκει χατῴκεις Ἱερ,νσαλὴμ ὃν
ἁσφάλειαν ' ἀλλὰ vuv, τοντέστιν, οὐ μετὰ κολὺν
χρόνον, ἁλώαεται dj αόλις αὕτη Ἱερουσαλὴμ, xal
σὺ αἰχμαλωτισθῄήσῃ, ἐξαχθήσῃ Ex ταύτης, χαὶ xara-
σχηνώσεις ἓν κεδίῳ, ἀπαγομένη εἰς Βαθυλῶνα.
'Exsiósv ῥύσεεαί ce, κωὶ ἐχαῖθεν «Ἀνερώσεταί
σε Λύριος ὁ θεύς σου ὁκ χειρὸς ὀχθρῶν σον.
Οὕπω τὰ δυσχερῇ λόγων ἐπαύσατο. καὶ εὖθὺς ἑκάτει

. tà τῆς παραχλῄσεως. ᾿Εκεῖθεν vàp, γηοὶν, τουτ-

έστιν, ἐχ Παθυλώνος λντρώσσταί (46) σε Κύριος ὁ
θιός σου, Ίδη ὑπὸ τὰς χεῖρας ἐχθρῶν γενοµένην,
xal ἀσφαλῶς ὑπ αὐτῶν χρατουµένην. Ταῦτα xai
ὡς πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λεγόμενα ἐχδέχεσθαι
εἰχὸς, fist, ἀπὸ τοῦ φαγεῖν τὸ ξύλον «b γνωστὺν xe-

ac mali, novit mala, experientia videlicet ipsa ini- (; λοῦ καὶ πονηροῦ, ἔγνω τὰ χαχὰ, τουτέστιν, kv πείρφ

seriam seusit et afflictionem, etsi. regem haberet,
mentem scilicet, qua moneri poterat, non opor-
tere se Dei dicto reluctantem, morem gerere ser-
peuti. Ex quo evenit, ut sententiam illam audiret,
4n dolore paries"* ; atque hine dolores partus subire
cepit. lec superna εκ urbe dejecta, tentoria fixif
in hoc xcorruptionis loco, veluti campo; tentoria,
inquam, Lransitoriam nimirum instabilenque com-
morationem, Eadeia pervenit usque ad Babylonem,
divinarum scilicet proprietatum omnium coufu-
sienem. Amisit (17) cnim id quod erat ad imagi-
nem Dei conditum, evasitque similis animantibus
et pecudibus et serpentibus et pardis, mentis
magis expers, quam jpsamet formica agrestesque
passeres, ut vatis verba innunt. At ipsam illinc,
ab ejusmodi scilicet. corruptione, liberavit rede-
mítque Dominus Deus noster, qul proprium suum
sanguinem, redemptionis pretium, pro ipsa pepen-
dit. Per hac ad snorum quoque disciplinam insti-

4 Gen. im, 66.

τῆς χαχίας ἐγένετο, xal αυνδιετέθη πρὸς ταύτην,
xalto: βασιλέα «lys τὸν νοῦν, xai ἠδύνατο βουλεύς
6ασθαι, ὅτι οὐ δεῖ παραχοῦσαι θεοὺ, xal ὑπακχουσαι
ὄφει. Διὰ tuto ἤχουσεν' "Er «ύχαις τέξῃ τέκνα -
καὶ ἕχτοτε ὠδῖνας ἔσχε ^ καὶ τῆς ἄνω πόλεως &xop-
ῥιφεῖσα, kv τῷ πεδίῳ τούτῳ τῷ onc φθομᾶς χωρίψ
thv σχηνὴν ἐπήξατο, τὴν παροδικἠν xai ἄστατον
αὐτῆς πολιτεἰαν. Καὶ ᾖλθεν ἄχρι τῆς Βαδυλῶνος,
καὶ τῆς παντελοῦς τῶν θείων ἰδιωμάτων σνγχύσειως.
Τὸ γὰρ κατ εἰχόνα ἁπώλεαε, παρασυμθληθεῖοα καὶ
χτήνεσιν ἀνοῄτοις, xai ὄφεαι, xal παρδάλεσι, χαὶ
μµυρμµήχων ἁἀνοητοτέρα ytvouivn xal στρουθίων
ἀγροῦ, ὡς 6 προφητιχὺς εἰσηγεῖται λόγος ἀλλ ἑῤ-
ῥόύσατο αὐτὴν ἐχεῖθεν, 6 ἐστιν éx τῆς το:αύτης ἁνιά-

D του (18) φθορᾶς * xai ἑλυτρώσατο ὁ τὸ ἴδιον αἷμα

χαταθαλόµενος λύτρον ὑπὲρ αὐτῆς Κύριος ὁ 8s
ἡμῶν, ἨΠαιδευόμεθα δὲ xal εἰς τὸ ἦθος διὰ τούτων,
ἵνα μήτε βασιλικαῖς θαῤῥώμεν δυνάµεαι, µίτε
βουλαῖς συνεταῖς, ἀλλὰ τῷ θεῷ. ὃς χαὶ kv µέσιις

Varie lecíiones et not.

m Ῥύσεται, Cod. Yen. -

11) Sj Déi imago in libero arbitrio stateguw, οἱ

Tito rensi, et Joonni Damasceno, aliisque pla-

cuit, ut hoc non fuit amissum, ita nee imaginem

illam amissam fuisse dicamus oportet : si κ Dei

iustitia νὲ sanctiiate, per quam secundum Deum
omo creatus ab Apostolo dicitur, hanc penitus

kominem amisisse constat : si denique in mente
aique imellipentia, hane quoque per peccatum
amissam ammodo fuisse dici potest, cum mente
9reditus licet, intelligentite tamen. expers bemo
natcatur.

(18) 'Avefjsov, Cod. Ven.

1125 EXPOSFTIO IN 'ROPHETAM MICHJEAM.— CAP. IV. t26
τοῖν δεινοῖς ὄντα ῥύτασθάι δύναται. 'Póctov δὲ καὶ A tuimur, docemurque, nos neque in regiis opibug
λύτρον χαταθαλλόμενον ὑπὲρ ἡμῶν ἔσται fj εἰς αὖὐ- ας visjbus conüdere debere, neque in consiliorum
τὸν ἐλπίς, ὡς γὰρ εἰς αὐτὸν ἁμαρτάνοντας τοῖςδει- prudentia, sed in solo Deo, qui nos a malis
vol; παρέδωχεν, οὕτως ἀντιλαδὼν τὴν πρὸς αὐτὸν — atque calamitatibus eripere potest. Liberstiouig
ἐπιστροφὴν, ἁπολύσει τῶν φοθερῶν. Tíw δὲ χατα- — autem redemptionisque pretium , pro nobis per
θα)λεῖ τὸ λύτρον, ἢ τῇ αὐτοῦ διχαιοσύνῃ, παρ To xal — solvendum , erit spes im ipso locata. Quemad-
ἐχολαζόμεθα; modum enim peccatores, qui injuriis eum affe-
ccrunt, calamitatibus afflictionibusque tradidit, iia quoe animo excipiens nostram ad ipsum cenversio-
mem, 4 terribili nos supplicio liberabit, Cui vero persolvet liberationis pretium? Non alii prefecte,
nisi suziel justitie, α .qua supplicio sumus offeeti.

Καὶ νῦν ἐπισυναχθήσεται ἀπὶ σὲ ἔθνη ποι.λὰ, Vgns. 11. Ei nunc congregaie it. snpey te gento?
οἱ Aéyortec ' Ἐπιχαρούμεθα, xal ἐπόψονται ἐπὶ — multe, dicentes : Latabimur, e£. videbunt in. Sion
Σιὼν οἱ ὀρθα]μοὶ ἡμῶν. Περὶ τῶν Σχυθικῶν ἐθνῶν — oculi nostri. De Scythicis gentibus lequitur vates,
ποιεῖται τὰν λόγον, ἃ μετὰ τὴν ix Βαθυλῶνος ἐπάν. quie post reditum ϱ Babylonis utbe, exercitum
o5ev τῷ Ἱσραἡλ ἐπεστράτευσαν, ὡς ἐξολοθρέύσοντες ,, Contra Ἰδγδείοιι duxerwat, popelum hunc penitus

αὐτοὺς, καὶ ἐποφόμενοι ἐπ᾽ αὐτοὺς, τουτέστιν͵ ἔπευ- D aelere cupientes, aspiciebtesque ipsum, letitia sci-
φρανθησόµενοι ἐν τῷ ἰδεῖν & ἤθελον, licet gestientes, quod viderent, que maxime coa-
cupierant,

Καὶ αὐτοὶ οὐκ ἔγνγωσαν tór Aor por. Κυρίὀν, Ὕεαδ., 12. Ipsi etiem nesciorunt cogitationem Do-
xal οὐ cvrixar tiv βουλὴν αὐτοῦ (19), δει ocvy-.— miui; ei non intéllexerunt consilium ejus, quia con-
ἠγαγεν αὑτοὺς ὡς Opdypara &Aeroc. Αὐτοὶ μὲν, — gregavit eos, ἱ manipulos aree. Ipsi quidem , ad,
φησὶν, οὕτως ἐπελεύαονταί cot τῇ θυγατρὶ Σιὼν, — in te, filis Sion, impetum [focient, ut male te
ὡς χαχώσοντες, xai διὰ τοῦτα ἄλλοθεν ἄλλος συν- — vexent, et propterea undique sese in unum colle-
ἠχθησαν, O0 συνῆχαν δὲ ὅτι ἡ dph περὶ ck πρὀνοια — gerunt; sed eos latet meo id consilio factum, ut
συνεχώρησε τοῦτο γενέσθαι, ἵνα μᾶλλον αὐτοὶ ὁμοῦ — Ha congregati, majore cxede eaderent, afficerentur-
ἁπόλωνται, Καὶ διὰ τοῦτο συνἠγαγον αὐτοὺς, ἵνα — que clade majore. Hane ob causam eos in unum
χαὶ τῶν ἄλλων αὐτῶν χαχιῶν δῶσι δίχας, καὶ ὡς — collegi, ut et alierum suoruin scelerum poenas da-
ὁράγµατα ἐν ἅλωνι συντριθῶσι. Συνάγει δὲ ὁ θε», — rent, et, manipulorum instare, in. area centereren-
οὐχ ἀναγχάζων, οὐδὲ βιαζόµενος, ἀλλά ταῖς aüfav-— tur. Convocat autem eos Deus, non vi, neque ne-
ῥέτοις ὁρμαῖς συγχωρῶν, xa τῷ αὐτεξουσίῳ xapa- c tessitate ulla ; sed spontaneo suo quemque impetu
χωρῶν, xal οὕτω τὴν δίχην &návuv, ferri sibit, alque ita ipsorum libero arbitrio quo-

daa modo cedens, supplicium de illis sumit.

Ἀνάστηθι xal d.Aóa αὐτοὺς, θύγατερ Σιὼν, ὅτι $99 Yras. 45. Surge, οἱ tritura eos, filia Sion,
τὰ κέρατά cov θήσομαι σιδηρᾶ, καὶ τὰς ὁπ.άς quiacornua tua penam feyrea, e ungulas (uae pouam
σου θήσομαι χαλκᾶς. Ἐπειδὴ ὁράγµατα εἶπεν, — eas. Quoniam manipulos dixit, eamdem verbo-
οἰχείως τῇ εροπᾗ kxá vet ταῦτα" Ἀνάστηθι, ἡ δοκοῦσα — Tura immulstionem servans, apte mune adjicit :
νεκρὰ εἶναι, xal χαταπάτει ἀὐτοὺς χαὶ σύντριδε. Burgo tu, qua mortua vider.s; fac eos proleras
Της yàp ἐμῆς ἀπολαύονσα βοηθείας, δύναμιν ἕξεις — alque comminuas, Meo namque auzilio íreta, vires
ἁκαταμάχητον, οἷόν τις ταῦρος κέρατα ἔχων σιδηρᾶ, — babebis inexpugnabiles, uti taurus, ferreis. Cor-
ὥστε D) αὐτῶν ἀμύνασθαιτοὺς ἐπιόντας, καὶ ὁπλὰς — nubus praeditus, ad. icruentium inimicorum impe-
χαλκᾶς, ὧατε συμπατεῖν καὶ συντρίδειν αὐτούς. im. propulsandum, εἰ o:neis ungulis munitus, ad

eosdem proterendos aique proculcandos,

Kal χατατήξεις ἐν αὐεοῖς &£0vn. Ἐν αὐτοῖς, Et consunmes in. ipsis gentes. lpsie videlicet cór-
τουτέατι, τοῖς χέρασι xal ταῖς ὁπλαῖς, voutéctt, —mubus alque ungulis proteres gentes qua nunc
χατατήξεις ἔθνη τὰ νῦν δοχοῦντα ταχεῖαν (30) ἔχειν D ingentes opes, amplissimamque (31) potentiam

τὴν δύναμιν. babere videntur.
ο. Καὶ ἀεπτυγεῖς Aacbg πολλούς. Ὡς ἄχνρα δη- Ei comminues pepulea multos. Uti paleas vide-
4a68$* ἔτι γὰρ ἑμμένει τῇ τροκῇ τοῦ ἁλοᾷν. lieet : adhuc enim insistit. pracedenti verborum

immulatiopi atque translationi,

Καὶ ἀναθήσειςο τῷ Κυρίφ tó π.ῆθος αὐτῶν, ΕΙ consecrabis Domino multitudiuem eorum , et
xal τὴν ἰσχὺν αὐτῶν εῷ Κυρἰῳ πάσης τῆς γῆς. robur eorum. Domino universe terre, Non tuis vi-
οὐ τῇ σῇ δυνάµει, φησὶν, ἐπιγράψαι ὀφείλεις τὸ ribus, inquit, tribuere debes preclara hzc facinora,
κατόρθωμα, ἀλλ ἐμοὶ τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γής — sed πλ, universi terrarum orbis Domino, tro-
ἀναθεῖναι τὸ ερόπαιον, ὃ γἐγονεν ἐπὶ τῷ πλήθει αὖ- — peum est erigendum, insigne γἱοιοτίο, profligaue.

Veri lectiones et note.

(19) Κυρίου, Domini, Cod. Bav.. χαλχῶν τὰ σαρχιχα máyn τῶν ἑθνῶν χατετάνη-
(20) Uterque Codex cum Ven. tum Bav. liabet τα- σαν, aperte colligi posse mihi videtur;
χεῖαν, scribendum tamen puto παχεῖαν, ut. ex. iis, (41) Lego enim Xayelav, crassam | pro ταχεῖαν,
que mox sequantur, δι Qv xspátovy χαὶ ὁπλῶν — celerem. )

141

THEOPHYLACTI BULGARUE ARCHIEP.

1138

que ipsorum ingentis multitudinis atque potentize. A τῶν καὶ τῇ Ισχύτ. 02 µόνον yàp πολλοὶ ἦσαν οἱ

Mon solum enim multi fuerunt, qui a. te profligati
sunt, sed etiam valde potentes, ut persplewum sit,
608 non humana potentia, sed ope omnitio divina
faisse subactos. Hlud autem, Consecrabis, ex con-
suetudine saererum Scripturarum usurpatur hor-
tandi modo, pro imperativo, Conseera, ut ibi : Do-
minum Deum tuum adorabis, et ipsum solum coles '*,
pro, Adora et colito. Utitur autem sacra Scriptura
indicativis modis pro imperativis, ut rem certam
signillect quae fieri omnino debeat. Hzc de Sena-
cherim imsigni clade atque czde quidam intelli-
gende putarunt, qua clade centum octoginta
hominum millia una nocte «δα sunt, ex quo
manifeste apparuit divinum prodigium. Congre-
goake item sunt contra Dominum gentes wnltat
adversus eum frementes, Romani videlicet milites
et Judii, qui de ipsius crucifixione qagnopere
Imtarentur, Sed ignorabant, se pef hujus ipsius
rosurrectienem esse eonfringendos. Si egim hoc
navissent, profecto ii Dominuin glori» non cruci-
fü xissent **. Surge itaque, Dei vebiculum (34) caro,
qiie 2b animata Bion Maria genita es, quaw sibi
suinpsit Dominus, incolendamque delegit : Surge,
inquam, οἱ fac ipsos tritures, parüm iu frumen-
tum, quotquot ad Christi fldem sese recipiant,
partic in paleas, ut in lecum omnem disperdantur,
atque sempiterno igne cemburantur. Cornua euiyi
babes ferrea, crucis videlicet vim potestatemque,
necnon seas ungulas, pedes nimirum opostolo-
rum, qwi tanquam equi descenderunt in procelio-
sum gentium mare, türbantes 499 aquas mulis.
Quibus coruubus seneisque ungulis contrita fuit οἱ
imminuta carnalis gentium pinguedo; quo factum
est, ut ii leviores facti, et magis magisque spiri-
tales, Deo ium maximo dicari possent. Nemo euim
obesus, qui nondum extenualus sil εἰ imminutus,
Domino consecratur. Spiritus enim Deus est . Et
cun soliciti sumus animse nosrz, quid uanducet,
εἰ corpori nostro, quid induat, quie a. gentibus in-
quiruntur **; tum contra nos coeunt gentes multz,
gentiles nimirum cogitationes, quibus adeo distra-
hitur mentis acies, atque tot tantisque curis iui-
plieatnr, ut non amplius i Deo, qui Lomines

παρὰ σοῦ χαταπολεμτθέντες, οὐχ (23) ἀνθρωπίντς
δυνάµεως, ἀλλὰ σαφῶς θείας, Τὸ οὖν, ᾿Αγαθήσεις,
6; παραινετιχόν ἐστι, κατὰ τὸ ἰδίωαα τῆς Γρα:ρης,
ἀντὶ τοῦ, ᾿Ἀνάθες, ὥς τὸ, Κόριον τὸν Θεόν σου
προσκυγήσεις, xal αὐτῷ μόνῳ .Ίατρεύσεις, àviY
τοῦ, Προσκόνει xal λάτρενε. Ποιεῖ δὲ τοῦτο fj l'a,
τοῖς ὁριστικοῖς χρωμένη, ἄντὶ προσταχτικῶν, ἵνα
δείξῃ τὸ πρᾶγμα ὁμολογούμενον, xal ἀναγχαίιος
ὀφεῖλον ἐχθέσθαι (27). Ταῦτα δέ τινες εἰς τὰ ἐπὶ
Σεναχηρεὶμ γεγονότα ἐρεδέξαντο, ὅτε ἑχατὸν ὀγδοη-
χοντακέντε χιλιάδες ἐν μιᾷ νυχτὶ ἀνηρέθησαν, χαὶ
προδήλως ἐφάνη τὸ θαῦμα θεῖον. Ἐπισυνήχθησαν
καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἔθνη πολλὰ, τὰ χατ αὐτοῦ
φρυάξαντα, of «s Ῥωμαῖοι σερατιῶται xat Ἰουδαξοι,
ὦ τῇ σταυΓώσει αὐτοῦ ἐπέχαιρον. Αὐτοὶ δὲ cix
ἔγνωτσαν, ὅτι ἀναστὰς, ἀλοῄῇσει αὐτούς. Ei yàp ἔγνω-
σαν, οὐχ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἑσταύρωσαν.
Ἰλνάσθητι οὖν, ἡ θεοφόρος σὰρξ, ἡ ἐχ τῆς ἑμφύχ.»
Σιὼν Μαρίας γενοµένη, fjv ἐξελέξατο Κύριο», ἠρετί-
σχτο εἰς κατοιχἰαν ἑαυτῷ, xal ἁλόα αὐτούς' τοὺς
μὲν εἰς αἴἶτον, ὕσοι τὴν πίστιν προαδέξονται τοὺς
δὲ εἰς ἄχυρα, πρὸς τὸ λικμηθῆναι εἰς πάντα τὸ.
Tov, xal τὸ χαταχαΏναι πυρὶ ἁἀσθέστῳ. Βέρατα
γὰρ ἔχεις σιδηρᾶ, τὴν τοῦ σταυροῦ δύναμιν, καὶ
ὁπλὰς χαλκᾶς, τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων, οἳ ὡς
ἵπποι ἐπέθησαν ἐπὶ τὴν τῶν ἐθνῶν πολυχύµονα θά-
1ασσαν, ταράασοντες ὕδατα πολλὰ, bU ὧν χεράτων
καὶ ὁπλῶν χαλχῶν, τὰ σαρχικὰ πλχη (25) των
ἐθνῶν χατετάχησαν (20), καὶ ἐλεπτύνθησαν, ὥστε
κουφοτέρους καὶ πγευµατικωτέρους αὐτοὺς γενέσθαι,
καὶ τότε ἀνατεθΏναι τῷ Κυρίῳ. Οὐδεὶς γὰρ πσχὺς,
xii ἄτηκτος (27), xol ἀλέπτυντος, Ανατίθεται τῷ
Κυρίῳ * πνεῦμα γὰρὀθεός. Καὶ ὅταν δὶ μεριανό μεν
tij Φνχῇ ἡμῶν τί φάγεται (38), καὶ τῷ aopat:
ἡμῶν, τί ἑνδύσηται, ἃ ὑπὸ τῶν ἐθνῶν ζητεῖται,

«συνάγονται ἐφ ἡμᾶς ἔθνη πολλὰ, ἐθνιχοὶ, φτρὶ.

λογισμοὶ, ol περισπῶσι τὸ τοῦ vou. ἡμῶν σκοτευτί-

εριον, ὥστε μὴ τῷ Θεῷ θαῤῥεῖν, τῷ τρέφοντι καὶ

ἑνδύοντι, ἀλλ' οἰχείαις ἐπινοίαις xol φροντίσιν. "AXE
ὅτε ὑποδείξει ἡμῖν ὁ τοῦ Ἐὐαγγελίου λόγος, ὅτι
ταῦτα πάντα τὰ ἔθνη ἐπιςητεῖ, χαὶ ἐπιγνῶμεν τοὺς

«ποιούτους λογισμοὺς ἐθνιχοὺυς ὄντας, λέγεται συν-

άγειν αὐνοὺς ὁ θεὺς, ὡς δράγµατα ἅλωνος, tva

nutrit ac vestit, sed in suis propriis eonsiliis cogi D συμπατηθῶσιν ὀφ' ἡμῶν, ἀναστάντων ἀπὸ τῆς χα-

tatisque confidat. Sed cum evangelica verba mo-
nent, hzec omnia geutes inquirere, cunque cogita-
tiones ejusmodi gentiles esse compertam babemus :
tum eas in unum cogere dicitur Dominus, tanquam
aree manipulos, ut a nobis tum demum proteran-
tur atque conculcentur, cum, posita vílissima cura

μαιπετοῦς διανοίας, τοῦ τὰ τοιαῦτα aivtiv, xai ἅπο-
σχοπευσάντων £i; τὰ xplva τοῦ ἀγροῦ xa τὰ τε-
τεινὰ, ol; ὁ θεὺς χαρίζεται σκέπην xà τρογρίν.
Κέρατα δὲ τίθεται σιδηρᾶ τῷ νοοῦντι τὸ καλόν * τῆς
γὰρ χεφαλῆς τὸ χέρας, ἓν ᾗ τὸ ἡγεμονικόν ὁτλαὶ
δὲ χαλχκαϊῖ, τῷ xivoupéwp στερεῶς καὶ δυνατῶς,

* Exod. xx, 2, 4. *!1 Cor. i1, 8. Joan. 11, 21. 5 Νιμι. vi, 23*
Varie lectiones et nolim.

(32) Desideratur aliquid, vel certe subauditur.

(35) Sie uterque Cod., niihi tameu magis arridet
ἴσεσθαι.

(24) Dei Verbi nimirum, cujus persouz conjuncta
Christi earo, merito θεοφόρος dici potest, ita La-
sen, ui humana persona carere contra Nestorium

putetur.

(25) Πάθη, pravi affectus, Cod. Ven,
(26) Κατεχάησαν, Cod. llav.
(97) "Axazxec, Cod. Bav.

(26) Φθέγγιτα:, Cod. Ven. "a

1129

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICIL/EAM. — CAP. V.

1130

πρὸς τὸ xal ἑργάκεσθαι τὸ νοηθέν. Πῶς δὲ τὸ τῶν A lalia quaerendi, mentem ad agri lilia convertimus,

τοιούτων λογιαμῶν πλῆθος, xal ἡ ἰσχὺς αὐτῶν àva-
τίθεται τῷ Θεῷ; Όταν γὰρ τὰ πολλὰ παρέντες, ἓν
μόνον ἐπιξητῶμεν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, xal
ταῦτα πάντα προστίθενται ἡμῖν, ὃ (29) ἐχεῖνοι ἐδό-
κουν ἰσχύειν.

contemplamurque coli volucres, quibus omnibus
Deus alimenta praebet, largiturque indumentum.
Ferrea vero cornua insita sunt ei, qui recta et
Lonesta cogitat (cornu enim capitis est, in quo
precipua pars hominis vigel), nei? vero ungu!'e

inditz illi videntur, qui strenue ac viriliter etiam cogitata perficit. Quomodo »utem ejusmodi cogita- .

donum multitudo ac vis Deo dicatur? Cum scilicet, ezteris neglectis, hoc unum

inquirimus, εφίθείο

eidelicet regnum ; quo fit ut et ea omnia nobis adjiciantur, quibus vim inesse maximam gentiles

il!i populi aibitrabaritur.
ΚΕΦΑΛ. E'.

Νῦν ἐμαφραχθήσεται θυγάτηρ ᾿Ερραῖμ àpgpa-
Yu. Περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ προειπὼν ἃ εἶπε, νῦν
λαὶ περὶ Σαµαρείας λέγει. θνγατέρα γὰρ Ἐφραϊμ
τὴν Zauápstav ὀνομάζει, ὡς ὑπὸ τῆς τοῦ Ἐφραῖμ

CAPUT V.
Vrns. 1. Nunc obsiruetur. filia. Ephrem vallo.
Cum de Jerusalem przenuntiarit vates. qu» su-
perius dixit, nunc et de Samaria verba facit. Filiam
autem Ephrem ideo vocat Samariam, quia ab

βασιλευοµένην quine, διότι πᾶς βασιλεὺς δοχεῖ Β tribu Éphrem gubernata fuit ; omnis enim rex

πατρὺς τάξιν ἐπέχειν πρὸς τοὺς ὑπηχόους. αὑτὴν
τὴν φυλὴν οὕτως ὀνομάζει, χατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς T'oa-
vc, θνγατέρα Σιὼν xal θυγατέρα Ἱερουσαλὴμ ab-
τὴν τὴν Σιὼν καὶ τὴν Ἱερουσαχὴμ περιφραστιχῶς ὀνο-
μαξούσης, εἰ μὴ τις «ἐρεῖ, ὅτι τὴν ἐν Σιὼν πληθὺν,
καὶ τὴν ἓν Ἱερουσαλὴμ, θυγατἑρας αὐτῶν ὀνομάζει,
€x; πατρίδων οὐσῶν. Προειπὼν οὖν περὶ τῆς Ἱερου-
σαλημ, & ἔμελλεν αὐτῇ συµθῆναι λυπηρἆ τε xal
ἀγαθὰ, νῦν καὶ περὶ τῆς Σαµαρείας λέγει, ὅτι Ἐμ-
φραγήσεται ἐμωραγμῷ, τουτέστι, πολιορχηθή-
σεται.

Συνοχὴν ἔταξεν ἐφ᾽ ὑὁμᾶς. El μὲν, "Ep! ope,
Υράφεται μετὰ τοῦ v, Εφ' ὑμᾶς, φησὶ, τοὺς τῆς
Ἑαμαρείας, συοχἡν, "xov πολιορχίαν ἕταξε. Τίς:

erga subditos patris vicem gerere videtur. Vel tri-
bum ipsam ita denominat more Scriptura: solito,
qua filiam Sion et filiam Jerusalem, ipsammet
Sion et IHierusalem per circumlocutionem appellare
consuevit. Nisi dicere quis malit , multitudines

populi Sion atque Hierusalem, filias ipsarum ap-

pellari, quod hi urbes earum patrim sint. Cum
Maque urbi Jerusalem prznuntiasset vates, quz
»psi eventura erant, cum prospera, tum adversa ;
nunc et de Samaria dicit, Obstruetur vallo, hoc est,
obsidione cingetur.

Coarciationem posuit super nos. Si ὑμᾶς, Vos, cum
v scribatur, Contra vos, ait, Samarix habitatores,
coarctationem, obsidionem scilicet statuit. Quis ?

'O Sec, 3) ὁ Ιαδυλώνιος. El δὲ μετὰ τοῦ η, "Eg" C Deus, vel Babylonius. Si vero scribatur ἡμᾶς, Nos,

ἡμας, ἑαυτὸν συντάττει ὁ προφήτης τοῖς ix Σαµα-
θείας, διὰ τὸ φάδελφον.

"Ev. ῥάδδφ πατάξουσιν ἐπὶ σιαγόνα τὰς φυὰς
cov Ἱσραή.. Ἡ ἐπὶ .σιαγόνα πληγὴ ὕθρεως ση-
Ηεῖον δακεῖ. εἰ δὲ μετὰ ῥάδδου γίνοιτο, πόγον ἑἐπι-
φέρει, Αἰνίττεται τοίνυν, ὅτι καὶ ὑθριατικῶς οἱ Βα-
θυλώνιοι xal κηλαστικῶς προσενεχθήσονται ταῖς
δίχα φνλαῖς. Ἐπεὶ δὲ φραγμὸς ὁ vópoc, Ἡ θυγάτηρ,
φησὶ, τοῦ ἜΕφραϊῖμ, τοντέστιν, 1d) ἁποστατήσασα
γενεὰ ix τῆς βασιλείας τοῦ νοητον Δαθὶὸ Χριστοῦ,
τοῦ ἱκανεῦ τῇ χειρὶ (τοῦτο γὰρ Δαθὶδ ἑρμηνεύε-
ται [ὅ0]), ὀγκ)εισθήσεται τῷ vóptp, μὴ ix6atvcu-
σα (51) àz' αὐτοῦ -πρὺς τὴν τοῦ .Εὐαγγελίου χάριν.
Κ.αΐτοι τὴν συνοχὴν, τουςέστι, τὴν νομιχὴν πολι-
τείαν, ἐφ ἡμᾶς ἔταξεν ὁ θεὸς, τουτέστιν, ἕως οὗ
ἡμεὶς οἱ προφῆται προφητεύομεν. Ἐπειδὰν δὲ ὁ
προρητευόµενος ἔλθῃ, προδρόµου αὐτοῦ γενοµένου
τοῦ Ἰωάννου, τότε ἡ συνοχὴ λυθήσεται * ὁ νόμος γὰρ
καὶ οἱ ποοφῆται, ἕως Ἰωάννου. Xuvoyhv δὲ λέγει τὸν

"cum η, seipsum vates in Samaritanorum numero

29$ recenset, ob suum in fratres impensum amo-
rem atque studium.

In virga percutient super maxillam tribus. Israel.

: Maxille percussio injuriz: signum videtur ; eaque,

δἱ fiat virga, dolorem etiam affert. Innuit ergo vates
Dabylonios invasuros esse decem tribus, eas affi-
ciendo cum injuriis, tum acerbis suppliciis. Quoniam
autem vallum lex est : Filia, inquit, Ephrzem, pro-
genies scilicet, qux a mystici David Christi reguo
defecit (Davld, inquam, hoc est, manu prestantis ;
ita enim, si interpretari velis, nomen hoc sonat ),
lege conciudetur, ut hinc ad Evangelii gratiam
prodire nequeat. Quanquam coarctationem, legale

D nempe regimen, statuit in. nos Dominus ; quoad

scilicet nos vates vaticinamur. Cum autem adve-
nerit, quem vates prxnunliarunt, cujus prrecursor
est Joannes ; tum ea coarctatio tolletur. Lex enim
et vates ad Joannem usque pertüigerunt. Coarcta-
tionem autem legem vocat vates ob (52) minutis-

Varie lectiones et note.

(29) Scribendum puto & qua, etiamsi uterque
Cod. habeat 6, quo4.

(30) Λέγεται, dicitur. Cod. Bav.

(31) "Exqalvouca. Cod. Bav.

(52) Ejusmodi item erant, αν vetabant. hdedum
in lacte inatris coquere, partus foventem suos avem
in nido necare, οἱ id genus alis, que quidem si

per se spectentur, ineptissimze videri poterunt, ut,

et impio Marshamo vis» sunt ; si tamen considere-

PaATmRoL. Gg. CXXVI

tur finis, ob quem Deus eas sanxerit, omnium
maxime sapientes habebuntur. Cum enim speciem
immanitalis prz se ferat hoedum, exempli gratia, co-
quere in lacte matris, quod ad ipsius nutrimeutunt
a natura datum est, et id genus alia; merito sa-
piemtissimus Deus, ut ab omni feritate populum
suum averteret, redderetque mitem atque mansue-
tum, Lales leges sanxit.

36

4191

THEOPHYLACTI BULGARL£ ARCHIEP.

1132

simas rcs quas precipit, quibus coarctautur quot- A νόμον, διὰ τὰς µιχρολογίας, ἓν αἲς συνεῖχε τοὺς ὑπ'

quot ipsimet legi subsunt. Ejusmodi sunt ea, Ne
langas, ne gustes , ne movearis a loco **. Virga ita-
que ferrea, Romana scilicet potestate, perculientur
Israelitarum maxillae, qui ore quisque suo clama-
runt, Tolle, tolle, crucifige eum "', cujus etiain. ma-
xillas ipsi percusserunt. Valum item est peccatum,
in quo ita concluditur anima, ut ei splendor evan-
gelicze Christi: glerie fulgere nequeat. Non dicit
simpliciter Anima, sed Filia Ephrem, malorum
videlicel amplificationis atque cumuli. Statuit. au-
tem eontra nos angustias has Babylonius, qui ab
"ipse mundi exordio nobis inimicus exstitit ; is
enim in causa mobis esl, cur. nostrorum quisque
peccatorum catenis constringamur.

Vgns. 2. Et tu, Bethleem, domus Ephratha (54),
nequaquam minima es in millibus Juda : ez te enim
mihi egredietur, ut sit in. principem. [5rael. Samaria
quidem, ait, obsidione cingetur r-digeturque in
hostium potestatem ; tu. vero, Bethleem, magna
gloria gaudebis. Noli enim attendere paucitatem
tuorum habitantium, Beve consideres, te esse te-
nuem dtque parvam domum in millibus Judari regni,
wibuum scilicet principibus (quo in numero et
Jerusalem per hzc vates recenset) ; tibi enim sup-
petit gloriandi argumentum, quale nulli. urbium
qui sunt in orbe terrarum. Ex te enim egredietur
Christus, qui universo ]sraeli, (ideli scilicet populo,
sit imperaturus. Non enim omues, quotquot ex. 19-
.raele prodierunt, Israel sunt *. Quomodo autem
egredietur? Non human 495 profocto salionis lege,
sed mihi, mea scilicet potestale, atque meo Spiritu,
qui carnem ei appiuget, ut et angelus ad Virginem
dixit, Spiritus sanctus. superveniet in te, el virtus
Altissimi obumbrabit tibi *. Alio item modo : Alii
quidem principes rempublicam sibi ministrant,
propriam quisque utilitatem in suo regimine spe-
ciando ; hic vero mibi egredietur, omnia od meip-
sum referendo, quod et pronomen mihi, proprieta-
tem includens, manifeste declarat. Universa porro
.proviucia vocabatur Ephratha ; vicus autem, Bethle-
ei, unde Lribus Jesse, et David, quoin (55) vico
et Virgo peperit.

Et egressus ejus ab initio ez. diebus seculi. Egre-

dietur quidem, ait, in novissimis diebus ex te, D

Bethleem, Princeps hic, qui Israeli si& imperatu-
rus, verumtamen egressus ejus. ab initio, ab omni
retro zernilate fuere praordinati. Vel sensus esi :

0 Levit, xxvii, 43... 7 Joan. xix, Τὸ.

9 Rom. ix, 6.

αὐτόν: Mi dyn, μηδὲ γεύσῃ, ph θίξῃς, pf κι-
νηθῇς ἐ» τοῦ τόπου. Ἐν ῥά6δῳ οὖν τῇ σιδηρᾷ, τῇ
Ῥωμαϊκῇ δυνάµει, πατάξουσι τὰς σιαγόνας τῶν
Ἱσραηλιτικῶν στοµάτων, τῶν εἰπόντων * "Apor,
ἆρον, σταύρωσον αὐτὸν, οὗ xal τὰς σιαγόνας ἐπά-
ταξαν αὑτοί. Φραγμός εἰσι καὶ αἱ ἁμαρτίαι, Ev af;
Ἰμφράττεται φυχὴ, ὥστε μὴ διαυγάζειν αὐτῇ τὸν
φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ.
Οὑχ ἁπλῶς δέ φησι, Φυκὴ,ν ἀλλ, Ἡ θυγάτηρ
Εφραϊμ, τουτέστι, τῆς ἐν χαχοῖς αὐξήσεως xai
οἰχειώσεως (33): ἔταξε δὲ τὴν συνοχὴν ταύτην iv
ἡμᾶς ὁ Βαθυλώνιος, ὁ ἐς ἀρχῆς ἐχθρὸς ἡμῶν * a5-
τὺς γὰρ ὁ αἴτιος τοῦ συνέχεσθα: ἡμᾶς ταῖς σειραῖς
τῶν οἰχείων ἁμαρτημάτων.

B kal σὺ, Bu0Ascéj, οἶκος τοῦ 'Egga0a, pj ὁ.ι-

γοστὸς εἶ τοῦ εἶναι àv χιλιάσιν ᾿Ιούδα: ἐκ co»
ydp uot ἑξετεύσετα, τοῦ εἶναι εἰς ápxorra ἐν τῷ
Ἱσραή.ἱ. 'H μὲν Σαµάρεια, φησὶ, πολιορχηθήσετα:,
xai ἁλώσεται ' σὺ δὲ, ὦ Βηθλεὲμ, μεγάλης Vir;
ἀπολαύσεις. Mh γὰρ ἀποθλέφῃς εἰς τὴν νῦν βραχύ-
τητα τῶν ἑνοιχούντων 004, καὶ ὅτι οἶχος εἴ Oztyo3t 4
xal μιχρὺς ky ταῖς χιλιάσι τῆς τοῦ Ἰ ούδα βασιλείας,
τουτέστιν, àv τοῖς φυλάρχοις (τοῦτο δὲ εἰπὼν, xal
τὴν Ἱερουσαλὴμ περιέλαθεν) * ἔχεις γὰρ ἀφορμῖ»
εἰς περιφάνειαν, οἶαν οὐδεμία πόλις τῶν ἐπὶ γῖς.

ExcoU yàp ἐξελεύσεται ὁ Χριστὸς, ὃς ἄρξει τοῦ

Ἱσραὴλ, τοῦ πιστοῦ παντὸς λαοῦ. OD γὰρ αἀάντες
οἱ ἐξ 'IcpaiyA, οὗτοι Ισραή.ὶ. Πῶς δὲ ἐξελεύσεται ;
00 νόμῳ σπ.ρὸᾶς ἀνθρωπίνης, ἁλλ᾽ ἐμοὶ, τουτέστι,
τῇ p.f) δυνάµει, xat τῷ ἑμῷ Πνεύματι, ὃ συμπῄξει
αὐτῷ τὴν σάρχα, ὡς xal ὁ ἄγγελος εἴπε πρὸς Thy
Παρθένον ' Πγεῦμα ἅγιον ἐπε.εύσεται ἐπὶ σὲ,
καὶ δύγαμις ᾿'Υψίστου ἑἐπισκιάσει σοι. Καὶ ἄλλως
δέ’ Οἱ μὲν ἄλλοι ἄρχοντες ἑαντοῖς ἑξήρχοντο, τὸ oi-
χεῖον συμφέρον πραγµατενόμενοι ἐν τῇ ἀρχὴ * οὗτος
δὲ bp. ἐξελεύσεται, πάντα ἐμοὶ προσάγων. Anzot
δὲ xa οἰχειότητα τὸ, Ἐκδιἑεύσεταί µοι. Ἡ μὲν οὖν
χώρα ἐχαλεῖτο Ἐφραθᾶ :ἡ δὲ χώμη, Βηθλεὲμ, ἐξ
fc ἣν Ἰεσσαὶ, xal Δαθὶδ, iv ᾗ xai dj Παρθένος
ἔτεχεν.

Al ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος.
Ἐξελεύσεται μὲν, φησὶνι àv. ἑσχάτοις χαιροῖς ix
σοῦ, ὦ Βηθλεὲμ, ὁ τοῦ Ἱσραὴλ οὗτος ἄρχων * zii»
αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ àx' ἀρχῆς, j ouv πρὸ πάντων (36)
τῶν αἰώνων σαν προωρισµέναι. "H οὕτως * "Iva μὲ

€? Luc. 1, 95.

Varie lectiones el nota.

(26) ΟὈγχώσεως. Cod. Bav.

(54) Notanda est part;cula negativa, quam uter-
que Codex éxhibet, quiin et apud. Tertullianum et
Cyprianum videre cst, ex quo conjicere licet, non-
nullos iu veteribus quibusdam exeinplaribus aut
expressepartieulam illam comperisse, aut Hebraica
verba ita legisse et, (t, Bethleem, minima es! ubi
tacite eubaudiretur minime. Quo celebris illa tolli -
415 ἀντιλογία, quae Mattheum inter et Miehizeani
in Vulgata intercedit, quibus conciliandis diu mul-

tumque insudarunt Interpretes.

(50) Virginem nou in. Beth!eein, sei in antro
quodam prope Bet!lcem peperisse tradunt eum alii
veleres Ecclesie Patres, inter quos Justinus Philo-
sophus Martyr et S. Irenzus, tum maxine Basilins,
vel quisquis auctor est orationis nondum editze z 4;
τοὺς ἆσθεν Όντας, qwe in vetusto Cod. Gra ex
D. Marci Bihl. asservatur.

(56) Ai ἔξοίοι αὐτοῦ αὗται ab ix σοῦ πρὸ ci
των, Cod. Ven.

1133

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH;EAM. — Cár.

1184

νοµίσῃς, τότε αὐτὸν ty ὕπαρξιν λαχεῖν, ὅτε ἐκ Br- A Νο putares eum tum subsistentiam csse nactum,

θλεὲμ ἐξῆλθεν, ὅπερ Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς, xai Φω-
τεινὸς ὁ τοῦ Σιρµίου ἐπίσκοπος ἔπαθον ^ φησὶν, ὅτι
Al ἔξοδοι αὐτοῦ, τουτέστιν, ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς vé£v-
νησις αὐτοῦ, ἀπ᾿ ἀρχῆς. Ὅμοιον τῷ;, Ὁ ἦν ἁπ'
ἀρχῆς ᾿ τὸ δὲ, "EC ἡμερῶν αἰῶνος, ἀκούσας, μὴ
νοµίσῃς, ὅτι ἀρχήν τινα χρονιχκὴν τίθησι τῇ γεννήσει
τοῦ Μονογενοῦς ἁλλ᾽ ὅμοιον τοῦτο τῷ ἀλλαχου
πρὸς τὸν Πατέρα λεγομένῳ, "Ott ἀπὸ τοῦ αἰῶνος
σὺ &l. Ἰουδαῖοι δὲ εἰς τὸν Ζοροθάδελ ταῦτα ἐκλαμ-
ἑάνουσι, προδήλως τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι. Πῶς γὰρ
αἱ ἔξοδοι τοῦ οροδάδελ ἀπ' ἀρχῆς σαν, ἐξ ἡμερῶν
αἰῶνος, τοῦ χατὰ τοὺς τῆς αἰχμαλωσίας χαιροὺς
γεννηθέντος; Πῶς δὲ οὗτος ἐκ Βηθλεὲμ, ὃς ἓν Ba6u-
λῶνι ἐγεννήθη ; Obzo γὰρ χαὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἑρ-
μηνεύσται, σπορὰ Βαδυ.1ώνιος. "AXX of. Ys. πάλαι
Ἰουδαῖοι οὐκ εἰς τὸν Ζοροθάθελ τὴν προφητείαν

ἐἑξεδέξαντο" ὑπὸ ᾿Ηρώδου γὰρ ἑἐρωτηθέντες, Ποῦ ὁ,

Χριστὸς. γεν Ῥᾶταις ταυτην αὐτῷ τὴν προφητείαν
πρ.ἠνεγχαν.

Διὰ τοῦτο δώσεις αὐτοὺς ἕως χαιροῦτικτούσης.
Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι ἐξελεύσεται ἐκ Βηθλεὲμ ὁ ἄρξων
τοῦ Ἰσραῇλ, εἶτα εἰχὸὺς ἣν ἐἑπαπορῆσαι log οὖν
& εἶπας χαχὰ συµθἠσέται τοῖς Ἰουδαίοις, εἴ ys λυ-
τρωτὴς ἔσται ἐχεῖνος; Φησὶν οὖν ὁ προφήτης πρὸς
τὸν θεὸν, ὅτι Δώσεις αὐτοὺς, τουτέστι, παραδώσεις
τοῖς ἐχθροῖς, ἕως καιροῦ τῆς τικτυύσης τὸν Ἐμ-
μανουὴλ Παρθένου. "H xai οὕτως ' Ἐπειδὴ περὶ

eum ex Bethleem prodiit, ut Paulus Samosatenus,
«t Photinus (57), Sirmii episcopus, autumarunt,
ait, Ejus exitus, scilicct ex Patre generationem,
exstitisse ab initio, cui simile est illud : Quod erat
ab initio, Cum autem audis A diebus scculi, ne
putes per ea temporale aliquod initium Unigeniti
yenerationi valem astruere ; sed hoe omnino simile
est ei, quod alibi sd Patrem dicitur, Quoniam a
εΦεμίο tu es**. Judzi autem hzc ad Zorobabelem
referenda putant, qua in re veritati manifeste re-
pugnant. Quomodo enim ab initio et a diebus sx-
culi fuerunt Zorobabelis exitus, qui Babylonica
captivitatis empore fuit proguatus ? quomodo hic
ex Bethleem, qui natus est Babylone? id enim in-
puit et ipsius nomen, quod si interpretari vell-
mus, sonat satio Babylonica. Non ita sane de Zo-
.obabele dicta haze intelligenda putarunt veteres
Judzi; quippe qui ab Herode interrogati, ubi Chri- —
sitis essel nasciturus*', vaticinium lioc ei protule-
runt. 1

Vgns. 3. Propterea dabis eos. usque ad tempus
par(wrientis, Cum superius vates dixisset, egressu-
rum ex Bethleem principem Israe!, atque propter -
ea ita dubitari merito possel, Qui flat ergo, ut,
qui prznuntiasti, mala Judzis accidant, siquidem
talis eis futurus est Redemptor ? Idcirco Deum affa-
tus, Dabis, ait,^ eos, hostibus nimirum trades,
quoad Emmanuelem Virgo pariat. Vel ita. dictum

ἄρχοντος simt: μέλλοντος δοθήσεσθαι * φησὶν οὖν, C Ίου accipe : Quoniam suoperius vates de principe,

ὅτι ἐν τῷ µέσφ ἄχρις οὗ τέχῃ ἡ Παρθένος, Δώσεις
αὐτοὺς, τοὺς Ἰουδαίων δηλαδη ἄρχοντας. Obx éx-
Asie. γὰρ ἄρχων 86 Ἰούδα, ἕως ἂν &30n, ᾧ
ἁπόχειται. ᾽Αλλὰ χαὶ τοὺς νοµοδιδασκάλους δώσεις,
ἄχρις οὗ τέχη ἡ τίχτουσα χατὰ Χριστὸν τῶν ἐθνῶν
Ἐκχλησία ’ ἔχτοτε δὲ χαταργηθήσεται τὰ τούτων
νόµιµα xal δόγματα.

Ἐέξεται:, xal οἱ ἑπί.οιποι τῶν ἁδε.2φῶν αὐτῶν
ἐπιστρέφουσι ἐπὶ τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραή4. Τέξεται
οὖν, φησὶν, t; Παρθένος, καὶ πιστεύσονσι μὲν ol υἱοὶ
σραἨλ, τ.υτέστιν, οἱ δώδεχα ἁπόστολοι, καὶ οἱ
ἑθδομήκοντα, χαὶ οἱ πενταχόσιοι,͵ ol, ὤφθη ὁ Κύριος
ἁ αστάς " εἶτα οἱ ἑπίλοιποι τῶν ἁδἐλφῶν αὐτῶν
ἑτιιστρέφουσιν ἐπὶ τούτους, καὶ πιστεύσουσι xal αὖ-
τοὶ, ὅπερ 5f véyovev, ἠνίκα οἱ τρισχίλιοι ἐπίστευσαν,
χαὶ οἱ πενταχισχίλιοι, οὓς ὁ ἁλιεὺς ἐσαγήνευσε Πέ-
τρος, καὶ al πολλαὶ μυριάδες, περὶ ὧν xal ὁ θεσπέ-
σιος Ἱάχωδος τῷ θειοτάτῳ Παύλῳ φησί’ θεωρεῖς,
ἆδε.19ὲ, πόσαε μυριάδες εἰσὶ τῶν πεπιστευ-

χότων Ιουδαίων ; Καὶ τοὺς xa0' ἑχάστην δὲ γενεὰν͵

πιστεύειν µέλλοντας (28), ἐπιλοίπους qrnoiv, ὡς
παρὰ τοῦ θεοῦ ὑπολειφθέντας, τοι ἐχλεγέντας.
Τινὰς δὲ οὕτως * Τέξεται, φησὶν, ἡ &E ἐθνῶν Ἔκκλη-

59 Ps3l. xcu, 2. ** Mattb. ii, 4.

"! Gen. X11ix, 10.

ipsis dando, verba fecerat; interim, ait, donec
pariat Virgo, Dabis eos, Jud:orum videlicet prin-
cipes. Non deficiet! enim princeps de tribu Juda,
donec veniat, cul repositum est **, Dabis item legis
doctores, quoad Christo pariat Ecclesia, gentilibus
ex hominibus conflata, quo sane tempore cessa-
bunt ipsorum instituta atque dogmata.

9996 Pariet, εἰ reliquie fratrum eorum reverten- -
tur ad. filios 1srael. Pariet ergo, ait, Virgo, et
Christo numen dabunt filii Israel; duodecim scilicet
apostoli, et septuaginta discipuli, et quingenti illi
viri, quibus post resurrectionem Christus appa-
ruit: et reliqui deinceps eorum fratres ad hosce
convertentur, Christique religionem amplectentur
et ipsi; quod sane contigit, cum primum tria ο.
minum millia ad Christi fidem sese receperunt *?,
deinde alia quinque millia, quos, quodam quasi
rele, Petrus cepit, tot demum alia millia, de qui-
bus et divus Jacobus ad sanctum Paulum : Vides,
frater, quot. millia sunt credentium Judeorum**?
Reliquias item divinus vates dicit eos, qui quoque
tempore Christo nomen daturi essent, quasi reli-
qui a Deo facti, hoc est delecti. Quidam autem hoe

583 Act, i1, 841. * Act. xx, 90,

Varite lectiones et note.

(57) Negabant ii Christi divinitatem, proindeque
Christum tum subsistentiam nactum. existimabant,
«usn 6 Virginjs utero prod.A. Éos eorumque im-

piam sententiam Catholica damnavit Ecclesia,
(58) Πιστεύοντας, Cod. Bav.

1155

THEOPHYL^CTI BULGARLE ARCHIEP.

1056

modo. Pariet, sil, e gentibus conflata Ecclesia hos Α σία αὑτοὺς δὴ τούτους τοὺς ἐξ ἀρχῆς πιστεύσαντας

ipsos, qui ab initio Christo crediderunt gentiles, et
quotquot ab ea posteris subinde teinporibus gignen-
tur bomines gentilis generis (qui οἱ fratres priorum
credentium | gentilium appellari merito possent,
cujusmodi ferie fortuna fuit Cornelius) accense-
buntur Ísraelitis illis, qui Christum secuti sunt,
cujusmodi fuerunt aposteli, οἱ qui horum tempo-
ribus ad Christum ipsum sese converterunt. Quo-
niam autem TDethleem idem sonat, ac domus panis ;
panis autem, qui de coelo descendit, est Christus,
eujus domus habelur quisquis ejus priecepta ser-
vat : Ego cnim, ait, et Pater. veniemus, οἱ apud
eum mansionem faciemus" : merito eL ex liac domo
dux Israel egredietur. Siquidem Christus in eo,
qui per virtutis exercitationem ipsum excipil, du-
cem ct contemplanti se menti praebet, cui vel Φίοτ-
n3 ejus subsistentia manifestatur. Hinc docti Ec-

ἐθνιχοὺς, xat Éxvots τικτούσης αὐτῆς, ol χατὰ χχι-
peus τικτόµενοι ἐθνιχοὶ (οἳ xal ἁδελφοὶ XeyOstev 1;
τῶν προπιστευσάντων ἐθνιχῶν, olov, αἱ «zy (39),
τῶν περὶ Κορνάλιον) συναφθἠσονται τοῖς ἐξ "Tapa.
πιατεύσατιν, οἷοι σαν, ὡς προεἑρηται, οἱ ἁπόστη-
λοι, καὶ ob xatv' αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ Βηθ)εὲμ ἐρμηνεύ-
εται Οἶκος τοῦ áprov, ἄρτος ὃξ ix τοῦ οὐρανοῦ
χαταθὰς ὁ Χριστός ἔστεν, οὗ οἶχος πᾶς ὁ τὰς ἕντο-
λὰς αὑτοῦ ποιῶν, Ἐγὼ γὰρ, φησὶ, xal à Πατ}ρ
ἐλευσόμεθα, xal poripr παρ) αὐτῷ ποιήσοµετ :
ἐξελεύσεται καὶ &x τούτου ὁ ἄοχων τοῦ Ἴσραί).
'O Υὰρ Χριστὺς τῷ διὰ τῖς πραατιχῆς δεξαμένῳ
αὐτὸν, ἄρχων τοῦ θεωρητικοῦ µέρους &vabzixvu:at,
ὅτε xal ἡ προαιύνιος αὑτοῦ ὕΌπαρξι, ὅὃ-α-ρανοῦ-

B [αι (40). Παιδενέσθωσαν δὲ xal οἱ τῖς Ἑκκλτσίας

ἄρχοντες, Ίδη δὲ χαὶ οἱ κατὰ χόσμον (11), pij πρό-
τερον ἄρχοντες γένειθαι, πρὶν ἂν o xov τοῦ ἀπιδε-

εἰοδί praesules, et mundi sxculares prineipes δοµένου ἄρτου τὸν νοῦν ἀποδείζωσι (413).
videant, ne populorum regimen occipiant, priusquam talem pra sc quisque mentem ferant, que

domus venditi illius panis haberi merito possit.
VrnRs. 4. Et stabit, et videbit, et pascet gregem
suum in fortitudine Dominus, lilud, stabit, e&t pro
prierit, suis videlicet ovibus, eisque non, ut pri-
$cis temporibus, per Moysem, sed ipse per secon-
sulet atque prospiciet. Non angelus, ait, non lega-
tus, scd ipsemet Dominus salvaliit eas, pascetque
ipsas, non jugulabit, neque mactabit, neque vel-
lera vendet, et lac. bibet. Pascet item in fortitu-
dine; est enim potestas Patris, atque Deus fortis.
Quinetiam, quod ad ipsius kunanam maturam
spectat, non. est ullo peceatorum onere fractus,
ul caeteri pastores sacri praesules. Et erat, ait, de-
cens in. potestate, e non ut Scribe. Siabit prater-
ea, inquit, in Golgotha, pascetque in fortitudine
erucig ovile suum, nos videlicet, qui nowen ip-i
dedimus. Vel pascet, qui jamdudum ipsius ovile
erant, llebreos, in fortitudine, Romana scilicet
virga ferrea. Quisquis item pascendo (gregi) pra:-
flcitur, 4977 stare debet, hoc est, firmius csse et
inconcussus, et videre sapientize oculis, nou igno-
rantia cecus esse: tum etiam pascere, non. νοι-
dere et. mactare : pascere. demum in. fortitudine,
scilicel Christo. Ego enim, ait, sum janua : si quis
per me ingredietur, salvabitur *. |n fortitudine prie-
terea pascit ct qui non. reformidat imperantium
iram , sed eos, cum peccani, audacter reprehendit.

Et in. gloria nominis Domini Dei sui. subsistent.
Quinam subsistent ? Scilicet qui pascuntur. Eo vel
maxime, inquit, hi poteutiam nanciscentur alque
subsistentiam, quod Christi fideles appellantur. Vel
potius cum (44) vocationis su:e viam insisterent ;

55 Joan, xiv, 20. '* Joan. x, 9.

6

D

Kal στήσεται, xai ὄψεται, καὶ xorpüuret τὸ
ποἰμγιον αὑτοῦ àv ἱσχύϊῖ Κύριος. Τὸ, Στήσεται,
ἀντὶ τοῦ, ἐπιστατῆσει αὐτὸς τῶν ἰδίων προδάτων,
καὶ αὐτὸς ὄψεται αὐτὰ, οὐχ ὡς πάλαι: διὰ Μωῦσέως,
ἁλλ᾽ αὐτὸς δι ἑαυτοῦ. Oóx ἄγγελος Υὰρ. qr,at, o5
πράσδυς, ἀλλ αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν αὐτούς, Καὶ
ποιμανεῖ, ἀλλ οὐ σφάξει, xal θύσει, xal τὰ ἔρια
πωλήσει, καὶ τὸ γάλα πίεται. Αλλά xai ἐν lozot-
δύναµιες γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς, xal Geb; ἴσχυρός,
᾽Αλλὰ xal χατὰ τὸ ἀνθρώπινον οὗ περιέχειτο τὴν
τῶν ἁμαρτιῶν ἀσθένειαν, ὥαπερ οἱ λοωυοὶ ποιμένες
ἀρχιερεῖς. Kal ἦν, «mai, διδάσλων ἐν ἑἐξουσίᾳ,
xai οὐχ ὡς ol Τραμματεῖς. ᾽Αλλὰ xal στήσεται,
φησὶν, ἐν τῷ Γολγοθῷ, καὶ ποιμανεῖ ἐν ἰσχύϊ τοῦ
σταυροῦ (A3) τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ἡμᾶς τοὺς πιστεύ-
σαντας. "HE ποιμανεῖ τοὺς πρώην ὄντας ποίμνιον
αὐτοῦ Ἑδθραίους, iv τῇ ἰσχύῖ τῇ ᾿Ῥωμαϊκῇ, τῇ σι-
δηρᾷ ῥάδόψ. Καὶ md; δὲ ὁ τεταγµένος vp alvi,
ὀφείλει ἵστασθαι, τουτέστι πάγιος εἶναι, χαὶ μὴ
εὐπαράγωγος * ἀλλὰ xol βλέπειν τοῖς τῆς σοφίας
ὀφθαλμοῖς, χαὶ μὴ τυφλὸς εἶναι ὑπὸ ἁμαθίας * xai
πηιµαίνειν, ἀλλὰ μὴ πωλεῖν, xal σφάττειν * xal ἓν
ἰσχύῖ ποιµαίνειν, τουτέστιν, ἐν Χριστῷ. Ἐγὼ γάρ
δἱµι, φησὶν, ἡ θύρα δὲ ἐμοῦ édr τες εἰσέλθη,
σωθήσεται. Ἐν ἰσχύϊῖ ποιµαίνει χαὶ ὁ μὴ ὑποχτία-
σων θυμὸν ἀρχόντων, ἁλλ' ἑλέγχων αὐτοὺς ἆμαρ-
τάνοντας.

Kal ér τῇ δόξῃ τοῦ ὀνόματος Κυρίου Θεοῦ ab-
τῶν ὑπάρξουσι. Τίνες; Οἱ πειµαινόμενσι. "Ev τῷ
χαλεῖσθαι Χριστιανοὶ, φησὶῖν, ἓν τούτῳ ἔξουσι τὴν
ἑξουσίαν αὐτῶν xal ὕπαρξιν. Μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ τς
κ) ἤσευις περιπατούντων, φησὶν, ὅτι ἓν τούτῳ ὑ-άρ-

Varia leetio:.es οἱ nota.

159) Legendum fortasse ἡ τύχη.
(40) Δ.ατυραννοῦται, Cod. Yen.
(41) Nópov, legem, Cod. Ven.

-—

(42) Δείξωςσ., Cod. Nen.
(45) Τῷ σταυρῷ, cruce. Cod. Ven.
(44) S.ribendum puto £r pro ἐπεί.

9

1131

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICIH/EAM. — CAP. V.

11:8

ξουσι ποίµνιον αὐτοῦ, ἐν τῷ δοξάζεσθαι διὰ τῶν Α per boc ait eos fore ipsius gregem. quod operibus,

ἔργων αὐτῶν τὸ ὄνημα τοῦ Κυρίου xal Βεοῦ ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ,

Διόει xov μεγα.2ῳνγὐήσονται ἕως ἄκρων τῆς Τῆς.
Καὶ τοῦτο νῦν ἔστιν ἰδεῖν ' ἄχρι γὰρ τοῦ Ὠχεανοῦ
τό τε ὄνομα τοῦ Χριστοῦ μεγαλύνεται, καὶ οἱ τοῦτο
κεκλημένοι πληθύνονται xal µεγαλύνονται, xv
ὑπὸ τῶν ἀσεθῶν διώκωνται..

Καὶ ἔσεαι αὕτη ἡ εἱρήγη, ὅταν ᾿Ασσύριος
ἐπέλθῃ ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ὅταν ἐπιδῇ ἐπὶ
tiv χώραν ὑμῶν. Επειδὴ, ἃ περὶ Χριστοῦ προ-
εφήτευσα, uaxpol; ὕατερον χράνοις ἔμελλε γενέσθαι,
πιστοῦται τὴν περὶ τούτων πρόῤῥησιν ἀπὸ τῶν κατ᾽
ἐκεῖνον τὸν χαιρὸν γενησοµένων. "Iva γὰρ, qnot, µά-
ϐητε, ὅτι ἔσται ἃ προείρηχα, ἐνέχνρον λάθετε τὰ παρ-
ὁ,τα. Εἰρήνη γὰρ ἔσται βαθεῖα, χαταλύσαντός µου
τὸν ᾿Ασσύριον παρὰ πᾶσαν ἑλπίδα, ὅταν (46) ἐπέλθῃ
ὑμῖν (41), ταυτέστιν ἐπιστρατεύαῃ, καὶ ἐπιθῇ ὁπὶ
τὴν χώραν ὑμῶν, τουτέστι, χυριεύσῃ ταύτης (48).

Καὶ ἐπεγερθήσονται ἑπτὰ ποιμένες, καὶ óxgó
δήγµατα ἀνθρώπων ᾽ καὶ ποιμανοῦσι τὸν (49)
'Acobp ἐν ῥομφαίᾳ. Ἑπτὰ, φησὶ, βασιλεῖς ἐπεγερῶ
τῷ ᾿Ασσυρίῳ (ποιμένας γὰρ τοὺς βασιλεῖς ὀνομάζει) *
οἳ ὀχτάχις πολεµήσαντες αὐτῷ, καὶ διὰ τῶν ὀχτὼ
τούτων πολεμικῶ» προσθολῶν, οἷά τινων δηγµάτων,
χαταδαχόντες τὴν αὐτοῦ στρατιὰν, χαταδαπανἠ-
σουσιν αὑτόν. Καὶ ποιμανοῦσιν àv ῥομφαίᾳ, χατ-
ακρλουθοῦντες ὀπίσω αὑτοῦ, καὶ ἐπιδιώχοντες, μὴ C
δυνάµενον ἀμύνασθαι ἑπίσης προθάτοις. Ἠθικώτα-
oy δὲ «5, Πομιανοῦσι.

Καὶ τὴν γην τοῦ Νεδρὼδ ἓν τῷ τάφρῳ αὐτῆς.
Yn» Νεθρὼδ τὴν Βαθυλώνά φησι. Νεθρὼδ γὰρ «nv
τυραννίδα (50) χρησάἼενος, τὴν βαδυλῶνα πρώτην
ὑποχείριον ἔσχεν. ᾿Βγένετο Υὰρ, φησὶν, ἡ ἀρχ]
τῆς βασι.]είας αὐτοῦ, Βαδυ.ῶν, Ὀρὲχ, καὶ Χα-
Λάνη. Ἐπεὶ οὖν 6 ᾿Λσσύριος τὴν Βαδυλῶνα εἶχεν
ὑφ) ἑαυτὸν, φησὶ νῦν ὁ θεὸς, ὅτι οἱ ἑπτὰ βασιλεῖς
ἐχεῖνοι τόν τε ᾿Ασσύριον γχαὶ τοὺς βασιλεῖς ταπει-
νώσουσι, χαἰτοι γε τάφρον ἐχούσης τῆς Βαθνλῶνος
μεγίστην, τὰ ὁὀχορὰ (51) τείχη περιζωννῦσαν. "H
xai οὕτως ᾽Αναγχάσουσι τοὺς Βαθυλωνίους iv

nomen Dei nostri Jesu Christi eolerent atque vere-
rentur.

Quia nunc magnificabuntur usque ad terminos.
lerr&. |d videre est et in. presentia; nam et
Christi nomen ad Oceanum (45) usque in honore
habetur, et qui Chrisii. fideles boc ab nomine vo-
cantur, in dies magis magisque crescunt. auplifi-

canturque , etsi. persecutiones 2 V impiis palian-.

tur.

Vzgns. b. Et etii hoc paz :. Assyrius. quando att-
pervenerit in lerram. vestram, ei quando ascendeiit
super regionem vestram, Quoniam, qux de Christo
vates przdixit, multa post secula eventura erant,
fidem huic vaticinio conciliat per ea quz tum tem-
poris futura erant. Ut enitn cognoscatis, ait, cerio
futura esse, qua przdixi ; pignus capite praesentia.
Summa enim pax erit, atque lum ego preter spem
omnem Assyrium delebo, cum hie impetum in vos
faciet, exercitum contra vos ducens, invadetque ve-
stam regionem, hac vidclicet potietur.

Vgns. 6. Et. consurgent super enm septem pasto.
res, eL oclo morsus hominum : el. pascent Assur. im
gladio. Septem, ait, reges in Assyrium inducam
(pastores enim reges vocat), quí octies cum eo ptt-
gnabunt, et per has octo bellicas irruptiones, quasi
quosdam morsus, ejus exercitum quodammodo la-
cerabunt, penitusque delebunt. Jepascenique in
gladio, eum a tergo insequentes persequentesque,
ut is, omnino viribus impar, suas oves tutari ne-
queat. Usitatissimum vero (sacris in Litteris) est
illud, Pascent. :

Et terram Nebrod in vallo ejus. Terram Nebrcd
Dabylonem vocat ; Nebrod enim tyrannico usus
imperio, Babylonem omnium primam in suam
polestatem redegit, Erat en^n,ait, principium
regni ejus Babylon , Orech et Chalane "'. Post-
quam ergo Dabylonem subegit Assyrius, futurum ait
Deus, ut. septem illi veges Assyrium ipsuin ejus-
que reges opprimant, etiamsi Babyloni muri longe
omnium fortissimi sint, et ingenti vallo. cireum-
muniti, Potest 49$ etiam locus hic ita intelligi :
fore ut iis ab regibus Babylonii vallo se tenere

τῇῃ τἆφρῳ περιωρίσθαι, καὶ μὴ περαιτέρω προθαἰ- D cogantur, nec egredi audeant.

νξειν.

Καὶ ῥύσεταί σε ἐκ τοῦ Ἀσοῦρ, ὅταν ἔ.01 ἐπὶ
τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ὅταν ἐπιδῇ ἐπὶ τὰ ὅρια ὑμῶν.
Ἐχεῖνος. μὲν, qnot, ταῦτα (52) πείαεται ’ σὺ δὲ οὗ.
τότε µόνον, ὅτε ἑπαναστήσω τοὺς βασιλεῖς τῷ ᾿Ασ-
συρίῳ, ἁπαλλαγήσῃ τῶν Ex τούτου χαχκῶν, ἀλλὰ καὶ
νῦν ἐπελθόντος σοι, ῥύσομαί σε, ἑχατὸν ὁγδοήχοντα

"'! Gen. x, 10.

E! liberabit te de Assur, cum venerit super terram
vestram, et cum ascenderit super terminos vestros.
Haec patietur ille quidem ; tu vero, ait, non solum
tum, cum reges in Assyrium inducam, liberaheris
ab hujusce molestiis, sed etiam nunc ab ejus im-
petu et irruptione incolumis ope mea servaberis,

Vari& lectiones et nota.

(45) Atlanticum intelligit, ubi Britannica sunt In-
sulas, ad quas, tanquam ad ultimas orbis cogniti re-
giones, pervenisse sonum apostolicse pradicatonis
supra dixit.

(46) "Oxe, Cod. Bav.

(41) 'Ημῖν, nobis, Cod. Ven.

(48) Κυριεύσῃ τῆς χώρας ταύτης, (90. Ven.
(49) Tv, God. Bav.

(50) Mihi magis placeret, τῇ τυραννίδι.

(51) Τὰ óyupá ἐκεῖνα, Cod. Dav,

(52) Τοιαῦτα, talia, Cod. Dav.

1143

THEOPHYLACTI BULGARUE AACHIEP. MÀ

agni magnopere lelantur, ubi gramen, futurum A χαίρουσιν, ἄγρωστιν εὑρόντες εἰς βρῶαιν αὗτοῖς

sibi nutrimentum, inveniunt : ita et ipsi discipu-
los nacti, letitia gestient efficientque, wt nemo
amplius in eoruni nuinero censeatur, qui duro corde
prediti sunt, et meudacium diligunt, sed operam
dabunt, ut simul omnes filii Dei fiant, evadantque
Christi cohzeredes. Deinceps cum per roris agno-
rumque imaginem, quibus tales assimilavit niagi-
SIros, haud satis potestatem, divinitus eis datam
ostendisse sibi vates videretur ; merito similitudi .

nem aliam, ab leone desumptam adjecit. Exordiuin ..

enim apostoliez doctrine rori aquiparatur ; qui
quidem, agnorum instar, in medio luporum, impie.
tatis gramen doctrina miraculisque tollere atque
radicitus evellere coeperunt. Post, ubi presedicatio
per terrarum orbem longe lateque manavit, atque
principes regesque simul in Cliristi fidelium numero
censeri coeperunt, tuin veritatis inimicos timor in-
cessit. Atque hi meticulosi, quasi pecudes facti;
reformidare, pavere, illi confidere, leonis Ecclesiae
animum, sua vel maxime justitia freti, prae se ferre
(justus enim ut leo confidit), secerhere mendacium,
hoc eis aperire qui inerrore versabantur, eos rapere,
el quasi captivos in Christi servitutem ducere. Et
nemo unus erat, qui bos ab ipsomet Christo abstra-
heret, una eum Paulo clamantes : Quis nos separa-
bit a Christi charitate ** ?* Quod et Christus ipse
dixit : Nemo, inquit, meas oves ropil de manu
wea **, Apostoli preterea ipsi agui erant simul

ἑσομένην οὕτω xal αὐτοὶ τοῖς μαθηταῖς ἐπι-
σχιρτήσουσι, ὅπως μηδεὶς ἔτι συνάγηται, καὶ
ἐγχαταριθμῶται ἐν υἱοῖ ἀνθρώπων vol; Papo-
καρδίοις, τοῖς ἁἀγαπῶσι Φεῦδος , ἀλλὰ πάντες
vio! Θεοῦ γένωνται, συγχληρονόµοι Χριστοῦ. Ela
ἐπειδὴ δρόσῳ xai ἀρνίοις τοὺς τοιούτους διδα-
σχάλους εἰκάσας, τὴν δεδοµένην ὑπὸ Θεοῦ δύ-
vapav αὐτοῖς οὐχ αὑτάρχως ἐδήλωσεν, xol ἄλλην
eixóva προστίθησι, τὴν τοῦ λέοντο. Τὰ μὲν
γὰρ προοίµια τῆς τῶν ἁποστόλων (62) διδασχα-
Ma; ὁδρόσῳ ἑώχει' xal ὡς ἄρνες δὲ ἓν µέσῳ
λύχων σαν, thv ἄγρωστιν τῆς ἀσθβείας δ'ζα-
σχαλίαις (65) καὶ θαύμασι δαπανῶντες xal ixpt-
ζοῦντες. Μετὰ ταῦτα δὲ τῆς οἰχουμένης δεδαμέ-
νης τὸ χήρυγµα, καὶ στρατηγῶν καὶ βασιλέων
τοῖς πιστοῖς συγχατειλεγµένων, si« τοὺς τῆς dÀn-
θείας ἑναντίους µετέθη τὸ δές’ xal ol μὲν, κτη-
νεσιν ἑοικότες, δειµαίνουσέ τε καὶ φρίττουσι ᾽
οἱ δὲ τῖς Ἐκκλησίας λέοντος θάρσος ἔχοντει,
xai μµάχιστα διὰ τὴν τῆς δεκαιοσύνης περιουσίαν
(δίκαιος γὰρ ὡς λέων πέποιθε), διασιέλλουσί τς
τὸ φεῦδος, διαχρίνοντες αὐτὸ, xai ὑποδειχνύν-
τες τοῖς πρώην πλανωμένοις καὶ διαρκάζουσιν
αὐτοὺς, αἰχμαλωτίζοντες εἰς τὴν ὑπαχοὴν του
Χριστοῦ * καὶ οὐδεὶς ὁ ἁποσπῶν τούτους ἀπ᾿ αὗ-
τοῦ, μετὰ Παύλου λέγοντας * Tic ἡμᾶς χωρήσει
ἀπὸ τῆς ἁγάπης toU Χριστοῦ; Ὁ καὶ ὁ Χρ:-
στὸς (04) εἶπεν, ὅτι Οὐδεὶς ἁρπάζει τὰ apó-

ei leones ; agni, quatenus eis minime reluctabant, C δατἀ µου ἐκ τῆς χειρός µου. ᾽Αλλὰ xol ai-

qui verberibus ipsos afficere, excoriare et occidere
studebant; leones, quatenus verbi miraculorumque
potestate freti, plurimum adversus erroretm impie-
tatemque pollehant.

Ὕκαα. 9. Elevabitur manus. tua super eos qui tri-
bulant (e : εἰ omnes. inimici (ui. perdentur. Hoc
sensibili quadam ratione contigerunt, cum potestas
et imperium ad Christianos principes, uti diximus,
transierit. Quo quidem tempore Greci (05), qui
Christi populum affligebant, diruebantque Dei
templa, prorsus evanuerunt; et nos eorum delu-
bra, si quid reliqui modo sit, demolimur. Hac ea-
dem tamen et spiritali quadam ratione magis ma-
gisque expleta intelliguntur. Siquidem Christi
fidelium homiuum manus, excitaudarum scilicet vir»
tutum potestas, elevata est in. dieimones, qui vitium,
uti suavissimam rem, conseetari nebis persuadere
conantur ; iidemque postea conscientis stimulis nos
exagitant, atque iia ad desperationem cogunt.

301 Vzns. 10. Et auterficiam equos tuos de medio-
iui, et disperdam currus tuos, ei subvertam civitates

* fom, viij, 59... Joan. x, 29.

το οἱ ἁπόστολαι, ἄρνες τε ἦσαν καὶ λέοντας |
ἄρνες μὲν, πρὸς τοὺς µαστίζειν, xa* δέρειν,
καὶ ἀποχτιννύναι θέλοντας, μὴ ἀνθιστάμενοι *
λέοντες δὲ, ὡς χατὰ τῆς πλάνης καὶ τῆς ἁἀσεθείας
ἰσχύαντες, by τῇ δυνάµει τοῦ λόχου xal τῶν θαυμά»
πων.

Καὶ ὑγωθήσεται ἡ χείρ σου ἐπὶ τοὺς gAi-
6υντάς σε καὶ πάντες οἱ éxOpol cov éE£oAo-
θρευθήσονται. Γεγένηνται μὲν ταῦτα καὶ αἱ-
σθητῶς, τῆς βασιλείας, ὡς εἴρηται, εἰς Χριστια-
νοὺς μεταπεσούσης ἄρχουτάς. Καὶ yàp οἱ πρότερον
θλίδοντες τὸν τοῦ Χριστοῦ λαὺν Ἕλλενες, καὶ
τοὺς ναοὺς χαταλύοντες τοῦ θεοῦ, φροῦδοι καὶ
ἀφανεῖς * xai ἡμεῖς τοὺς ἐχείνων ναοὺς χαθαι-
ροῦμεν, εἴ v& καὶ λεψανόν τι ὑπολέλειπται.
Πλέον 8& πνευματικῶς πεπλήρωντα. Ἡ 1àe
χεὶρ τῶν πιστῶν, ἡ ἐνεργοῦδα δηλαδὴ τὰς ἀρε-
τὰς δύναμις, ὑφώθη κατὰ τῶν δαιμόνων, ot
τὴν xxxíav πείθαντες ἡμᾶς ὡς γλυκεῖαν μετεέναι.
ὕστερον τὴν ix τοῦ συνειδότος Olkcy ἐπάτουσιν
ἡμῖν, πρὸς ἀπόγνωσιν καὶ διὰ τοῦτο (66) φέρουτες.

Καὶ ἑξοξοθρεύσω τοὺς ἵππους σου ἐκ μά-
σου σου, καὶ ἁπολῶ tà ἅρμαεά σου, καὶ ἐξ-

Varie lectiones et note.

(62) Ανθρώπων, hominum, Cod. Bav.

(63) Δ.,δασχκαλίχ, Cod. Bav.

(64) Κύριος, Dominus, Cod. Ven.

(03) Vel si mavis: Gentiles; utrumque enim

Graeca vox Ἕλληνες siguiflcat, apud ecclesiasticos
nempe scriptores.
(65) Τούτου, Cod. Ven.

1145 EXPOSITiO IN PROPHETAM MICHJEAM.-- €AP. V. . 110
οἸοδρεύσω τὰς πὀλεις τῆς γῆς σου, καὶ ἐξαρῶ Α terre (μα, et. auferam omnes munitiones (uas. Qus

πάντα τὰ ὀχυρώματά σου. Οἱ μὲν πεπιστευ-
κότες ἐξ Ἱσραἡλ, τῆς δυνάμεως τεύξοντα. τῆς
προῤῥηθείσης ' οἱ δὲ τῇ ἀπιστία ἔμμεί.αντὲς,
οἷοί εἰσιν οἱ νῦν "Epalot, τῆς οἰχείας στερηθή-
σονται βασιλείας * καὶ οὔτε ἰππιχὸν ἔξουσιν,
οὔτε πόλεις tà τετειχισµένας, οὔτε ἀλλοῖα Óyu-
ρώματα, ota kv ταῖς ὄρεαιν, ἡ (68) σπηλαίοις
3| φύσις αὐτομάτως ποιῄσασα, δέδωχε ταῖς ἁν-
θρώποις πρὸς ταῦτα καταφεύγχειν ἐν ἀναγχαίοις
χχιροῖς. Κἄν τις ἀναγνῷ τὰ τοῦ Ἰωσήπου, εὖ-
ρῇσει τὴ» τῶν λεγομένων ἀλῄήθειαν. El γὰρ καὶ
ph οὕτω (69) νοῄσαιμεν ὡς πρὸς ἄλλονς μὲν
τὰ προειρηµένα ἐλέχθη, πρὸς ἄλλους δὲ τὰ vuv
λεγόµενχ, xal ὅτι ἐκεῖνα μὲν πρὸς τοὺς πιότοὺς,
ταῦτα δὲ πρὺς τοὺς ἀπίστους, ἀλλάχοτα Δόςουσι.
Πρὸς µένται £v πράαωπον λέχονται τὸ τῆς Ἑδραϊ-
x^. Ὑενεᾶς. "Opa δὲ xol ἀπὸ τῆς λέξεως τὴν
ἀλήθειαν ὧν φημι τῷ γὰρ ὑπολείμματι τοῦ
Ἰαχὼθ ἐπηγγείλατο τὰ χρηστὰ, ἁλλ' οὐχ ἁπλῶς
τῷ Ἰαχώθδ.

Καὶ ἐξαρῶ τὰ φἁάρμαχά cov ix τῶν χειρῶν
σου. Φάρμακα τὰς γοητείας qno, al. ἐχρῶντο,
δαίμονας ἓν πᾶσιν ἐπιχαλούμενοι.

Καὶ ἀποφθεγγόμενοι οὐκ ἔσονταί σοι. Τουτ-
έστι μάντεις ^ ἀποφθεγγομένους ὃξ τούτους φησι,
διότι ἀθρόον ἑἐδόχουν ἑἐξίστασθαι, καὶ ἐνθουσιῶν-
τες ἀπεφθέγγοντο, & ἡ τῶν δαιμόνων ἐπίπνοια (70)

ex Israele ad Christi üdeu $e receperunt, pradi-
etaim obtiuebunt potesialeu ; qui egnwa in βυ8 gei-
fidia niauserunt, cujusmodi sunt Hebrart nostror van
Vemporum, hi &uo regno destiluentur (67). Quim-
obrem nee equestres bi copias habebunt, neque
bene munitas. urbes, neque alia denique, preesidia,
in mogtibus antriesve a nalura constructa, quo
necessitatis tempore confugere homines possent.
(Qua quidem omnia verissima esse. plane eon. periet,
quisquis Josephi historiam percurrere voluerit, Ni
enim, qui superius dicta sunt, quisque modo dicuns
tur, 3d. alios δἱ4:19 alios pertigere injelligantur, illa
nimirum ad Chrisü fideles, hec ad infideles; ab-
surda profecto ompium maxima videbuntgr. Omuig
vero ad Hebraicam gentem, tapquau ad. porsonam
unam, dicuntur. Horum. omninp veritiiem perspie
cere potes ex verbis ipsis; reliquiis enim Jacob,
-hon ipsimet Jacob, bona denuniiavit.

VERs. 14. Et auferam veneficia tua de manibus
tuis. Veneficia vates appellat incantationes, qui-
bus ii, dauimonum opem ubique invocantes, uteban-
tur.

Ει eloquentes non eruut ἐν te. Vates scilicet, quos
eloquentes ideo vocat, quod impetu quodam extra
se rapti, et numine quodam afflati, eloquebantur
que d:xmonum ope suppetebant. Vates propterea

αὐτοῖς ἐχορήχει, Koi τοὺς μάντεις σου οὖν, ϱ tuos, ait, diaperdam. |

φησὶν, ἐξολοθρεύσω.

Καὶ ἐξο.οθρεύσω τὰ γλυπτά σου, καὶ τὰς
στή-Ίας σου ἐκ μέσου cbv* xal οὐκέτι ob
ph προσκυνήσεις τοῖς ὄργοις τῶν χειρῶν σου,
«αἱ ἑκκόψω τὰ ἆ.ση ἑν µέσου σου. Th τῆς
εἰδωλολατρείας κατάλυσιν ἐνταῦθα προδηλοῖ ' μετὰ
γὰρ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐνανθρώπησιν, ὁρῶντες
Ἰουδαῖοι τῶν ἐθνῶν τὴν εὐσέδειαν, ἄχοντες xal
αὗτον τῆς τῶν εἰδώλων ἀπηλλάγησαν θεραπείας.
Αἰσχύνονται yàp τοὺς ἔξω νόμων σωφρονοῦντας
ὁρῶντες, αὐτοὶ προφανῶς ἀσεθδεῖν. Kal οὔτε
γλυπτὰ παρ) αὐτοῖς ἐστιν, οὔτε στῆλαι, οὔτε
ἄλση. Ὡς γὰρ ἐν τῷ ὨὩὨσηξ ἔμαθες, ἐχλεγόμενοι
τῶν δένδρων τὰ εὐμήχη xal εὔσχια, ταῦτα ἑτί-

Vgns. 12, 12. Et disperdam sculptilia tua, οἱ si-
mulacra tua de medio tui : et ultra non adorabis
opera manuum (uarum ; el succidam lucos de medio
tui . ldololatrie eversionem hoc loco vates designat.
Etenim post Christi incarnationem Judi, cum
gentium pietatem cernerent, inviti et ipsi ab ido-
lorum eultu. destiterunt. Pudet enim eos, se, dum
homines, extra leges (71) natos, honeste vivere
cernuní, manifeste impiam vitam degere. Idcirco
neque sculptilia sunt amplius apud eos, neque
simulacra, neque luci. Ut enim àb Osea d4idi-
cisti (72), sublimes li sibi deligebaut arbores et um-
brosiores, easque divinis houoribus prosequeban -

pov. Νῦν δὲ ἐξεχόπησαν ὡς ξύλα κχοινὰ tlg D tur. Hx nunc excinduntur, partim, uti ligna pror-

κχῦσιν, ἢ εἰς ἔργα τεχτονικὰ χρησιμεύοντα.

Καὶ ἁφρανιῶ τὰς πόλεις σου, xal ποιήσω

ἐν ὀργῇ καὶ ἐν θυμῷ ἐκδίχησιν ἓν τοῖς ἔθνε-

civ, ἀνθ ὧν οὐκ εἰσήχουσαν. Ἐξελάσω, φησὶν,

sus inutilia, ad combustionem, partim ad opificum
opera construenda maxime accommodata.

Vgns. 12, 14. Et. demoliar civitates (uas, el fa-
ciam in ira, etin [urore ultionem in gentibus pra
eo quod non exaudierunt. Abigam, inquit, ipsos

Varie leetiones et note.

(67) Contigit id sub Tito et Vespasiano, quos
Judzam omnem subegisse tradit Josepbus cum alihi
passim, De bello Jud., tum maxime Πρ. γη, ο. 10.

(68) Καὶ, et, 004. Bav.

(69) Οὗτε, neque, Cod. Bav.

(10) Ἐπίνοια, Cod. Bav.

(14) Divinas scilicet, quas lapideis ia tabulis
Moyses Dei jussu insculpsit.

(12) Oses locus sic habet cap. 1v: Super cacumi-

nibus montium sacra. faciebant, superque collibua

immolabant, sub. quercu item et populo, εἰ umbroaa
arbore. Nam pulchrum earum tegmen. Arbores an-
tem atque lucos a veteribus coli solitos, προ ut
dicitur, atque tonsoribus nétum ; ex arboribus au-
tem ipsis sublimiores densioresque deligi consuesse,
preter Oseam tradit et Libanius in Descript. pi-
εἴμγ τῆς ἓν τῷ βουλευτηρίῳ.

. 3 α Ἑ πανγο τν ᾗὉ- -, πα παδ-ν ναδσο α- ος αλ κ --- - «ο. ...'"))

1141

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.

/
1148

ab sua quemque urbe, eosque inter gentes disper- À ἓκ τῶν οἰκείων πόλεων αὗτοὺς, xal ἓν τοῖς

gam, Filii mei mortem uleiscendo ; siquidem ii negle-
xere prophetas, deipso loquentes, et ne Filium 309
quidem ipsum audierunt, clamantem, Ego sum lux
mundi **. Et, Quid quaritis occidere me ,—lominem
qui veritatem vobis locutus sum *'* *Animadvertas au-
tem velim, quemadmodum Deus, etiam dum punit,
hominibus prosit. Vide enim quibus ab rebus homi-
nes avertat, ab idolorum scllicet cultu, a venefi-
ciis, a divinationibus. Hzc ad bunianam quoque
naturam apte díci possent, cujus e medio sustulit,
qui in Bethleem natus est, Dominus, equestres
quasi copias, elatas cogitationes, insanasque con-
cupiscentias. Idemque diruit urbea, quas ejus terra,

caro scilicet, habebat, sustulitque terrenarum hu "

smuanarumque cogitationum munitiones, suos per
ministros clamantes, Purgantes cogitationes **.
Omnem denique animi elationem, que contra Dei
cognitionem fertur, et incantationem omnem vene-
fic: voluptatis, qux naturam humanain in servi-
tutem redegit ; hec, inquam, omnia funditus ever-
tit is qui dicit, Αγεία est via el angusta ** : et : In
suundo pressuram habebitis 19: qui et nemora quz in
nobis sunt, succidit, et cogitationum lucos, ubi
spiritales ferze latitabant. |
CAPUT VI.

Vgns. 1,9. Audite nunc que Dominus dixit : Surge,
judicare ad montes , et audiant colles vocem tuam.
Audite, montes, judicium Domini, et valles funda-

ἔθνεσι (75) διισπερῶῷ, ποιῶν ἐχδίχησιν τοῦ αἵ-
µατος τοῦ Υἱοῦ µου, ἀνθ) ὧν οὐκ εἰσήχουσαν τῶν
προφητῶν, τῶν περὶ αὐτοῦ λεγάντων, χαὶ αὖ-
τοῦ δὲ βοῶντος * Εγώ εἶμι τὺ gc τοῦ κό:
σµου * καὶ, Τί µε ζητεῖτε ἀποκτεῖγναι, — ἄν θρω-
zov, ὃς τὴν ἀ.ἰήθεια» ὑμῖν AeAdAmxa ; "Opa
μέντοι πῶς xo Χολάζων ὁ θεὺς ὡρελεῖ. ἴδε
Υὰρ τίνων ἁπαλλάττει, εἰδωλολατρείας, Φφαρμα-
χειῶν, μαντειῶν. Λἐγοιτο δ' ἂν ταῦτα καὶ πρλς
τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, fj; τὸ ἱππικὸν Υαυρίαμα
καὶ τὸ θηλυμανὲς ἐξῆρεν ix μέσου ὁ γενντθεὶς
ἐν Βηθλείμ Κύριος, καὶ τὰς πόλεις, Mi εἶχεν
à γῆ αὐτῆς, τουτέστιν d σὰρξ, καὶ τὰ ὀχυρώ-
µατα τῶν Ὑγπῖνων καὶ ἀνθρωπίνων λογισμῶν χαθ-
εἴλε διὰ τῶν λεγόντων * Λογισμοὺς χαθαιροῦντες *
xai πᾶν ὕψωμα ἑπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεος
τοῦ Θεοῦ, καὶ πᾶσαν φαρµαχείαν τῆς Ύοπτευ-
ούσης ἡδονῆς, τῆς καταδουλωσάσης πρὶν τὸ àv.
θρώπινον, ἐξῆρεν ὁ λέγων * Στενὴ 4 ὁδὸς καὶ
τεθλιμµένη * καὶ, Ἐν τῷ κόσμφ 0A ἕξετε *
xai ἑξέχοψε τὰ ἐν ἡμῖν ἄλση καὶ τοὺς δρυμοὺς
τῶν ἐννοιῶν, Ey ofc ἐφώλευον τὰ νοητὰ θηρία.

ΚΕδΑΛ. G'.
'Axotcars δὴ d εἶπε Κύριος" ᾿Αγάστηθι καὶ
κρίθητι πρὸς τὰ ὅρη, xal ἀκουσάτωσαν βου-
γοὶ φωνῆς σου. Ἀκούσατε, βουνοὶ, τὴν xpi-

menta terre ; quia judicium Domino adversus popu- C σι» τοῦ Κυρίου, καὶ αἱ φάραγτε θεμέ-ια

lum suum , et cum Israel disseret, Cum Israelitarum
ingrati animi vitium planum «omnibus Deus sit
facturus, judicii locum inducit, judicium ipium
niontibus. committens, non quod anima przditi
sint et ratione, sed quia montes ac valles excepe-
runt modo 03905 per angelum Senacherim milites,
modo Seythics inilitie innumeras czdes : idcirco
montes istos el hasce valles testes appellat cum sui
in ipsos collati beneücii, tum eorum ingrati in
ipsum animi. Alio item modo. Quoniam ipsi ratione
prediti cum essent, perinde se gerebant, ac si ra-
tione prorsus omni carerent; merito rationis ex-
pertia ad eorum judicium Deus adducit. Ait ergo,
Surge, εἰ judicare apud montes, hoc est, coram
montibus, ut sensus liujusce dicti sit, Fac te me-
cum ipsorum montium judicio sistas. Vel : Ipsi-
met montes meam vicem gerentes, te expostulabunt;
tu vero, si potes, fac te defendas, crimenque di!uas.
Alio denique modo : Quoniam in montibus atque
collibus Israelitze sacra daemonibus faciebant , ipi-
met montes, ait, vos accusant, οἱ si ulla vobis

suppetit defensio, facite demum, ut cawm profe-
ralis.

τῆς γῆς, ὅτι κρἰσις τῷ Κυρίφ zpóc τὸν .laév
αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ Ἱσραλϊ διαϊεχθήσεται.
Τὴν τῶν Ἱσραηλιτῶν ἀγνωμοσύνην µέλλων δεῖ-
ξαι, χριτήριον εἰσάγει, xai τοῖς ὄρεσιν ἐπιτρέ-
πει τὴν χρίσιν, οὐχ ὅτι φυχὴν ἔχουσιν à M-
γον, ἀλλ ἐπειδὴ τὰ ὄρη xal al. φάραγχες, ποτὲ
μὲν τοὺς νεκροὺς τοὺς τἲς Σεναχηρενμ στρα-
τιᾶς ἑδ'ξαντο, δι ἀγγέλου πληγείσης, ποτὲ i
τοῦ Σχυθικοῦ στρατοῦ τὰς µυρίας σφαγάς ^ τὰ
ὄρη ταῦτα xal τὰς ἈΧοιλάδας ταύτας μάρτυρας
ποιεῖται xai ες εὐεργεαίας αὐτοῦ, καὶ της
πρὸς ταύτην ἀγνωμεσύνης αὐτῶν. Καὶ δλλως
δὲ: Ἐπειδὴ λογιχοὶ ὄντες αὐτοὶ, ἁλογίαν Σνόστ-
σαν (74), τὰ ἄλογα εἰς xplotv αὐτῶν «φέρει. ὢτ-
oW οὗν, ὅτι ἸΑγάστηθι, καὶ κρἰδητι πρὸς rà
ὄρη * τουτέστι, παρὰ τοῖς ὄρεσιν, ἵν' ᾗ τὸ λεγύ-
µενον Μες ἐμοῦ κρίθητι παρὰ τοῖς bpeac: &
κασταῖς. "H, ὅτι Καὶ αὐτὰ τὰ ὄρη Xvv' ἔμου
κατηγορἠσουσἰ (75) σου" καὶ ei ἔστι σοι δυνα-
eh), ἀπολόγησαι, xal ἀνάλυσον τὴν χατηγορία».
Καὶ ἄλλως δέ. Ἐπειδὴ iv βουνοῖς xai ὅὄρτσι
τὰς τοαλετὰς ἑτέλουν τοῖς δαίµοαιν οἱ "Iapank-
ται, Αὐτὰ, qol, κατηγοροῦσιν ὑμῶν, xal el Eyes
τινα ἀπολογίαν, εἴπατε.

**Joan, vi, 13. * Joan. vtt, 19. 57 Joao, vint, 40. 9 Act. xvi, 39. 3 Matth. vi, 4. 7 Joan. xvz, 35.

Varie lectiones e note.

(T5) Ὄρεσι, inter montes, Cod. Bav.
(74) Ἐνόησαν, cogitarunt, Cod. B.v.

(15) Κατηγοροῦσί, crimitantur, Cod. Ven.

1119 EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. — CAP. VI. 1150

Λαός jov, τί ὁποίησά σοι; ἡ cl ἑλύπησά Α

σε; ἡ t0 παρηγώὠχλησά σα ; ἀποκρίθητί pot.
Εἰπέ pot φησὶ, τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας ' ἔλεγξον,
sí τινος λυπηροῦ πεπείρασαι παρ) ἐμοῦ. Είτα
ἐπειδὴ σιγᾶν ἀνάγχη αὐτὸν, μιδὲν ἔχοντα λέγειν,
ἔγχειται λόγων *

Διότι ἀνή]αγόν σε íx τῆς Αἰγύατον, καὶ ἐξ
οἴχου δον.λείας ἑ.«ντρωσάµην σε, καὶ ἑξαπέστει-
la πρὸ προσώπου σου τὸν Μωθσῆν, καὶ ᾿Δαρὼ»,
xal Μαριάμ; Μή τι τοῦτο, φησὶν, Ἱδίκησά σε, ὅτι
ἀνήγαγόν σα: ix γῆς Αἰγύπτου; Εἶτα (va μὴ ἔχῃ
λέγειν, ὅτι Ἐθλάδημεν, ἀναχθέντες ἐκ τοιαύτης Υῆς.
εὐφόρου, xaX παρεχούσης ἡμῖν xpópua, xaX σχόροδα,
xai χρέα, ἃ χαὶ οἱ πατὲρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐπό-
θουν, ἐπήγαχεν, ὅτι "EE olxov δου.είας ἑλυτρω-
σάµην σε; El γὰρ xa ἡ γη ἣν ἀγαθὴ xai εὔφορος,
ἀλλ οὐ σὺ àv ἀγαθοῖς ᾖσθα * à; yàp πρὸς σὲ οἶχος
δουλείας ἣν" χαὶ θὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ δἐδωχά
σοι ἀρχηγοὺς, θαυμασίους ἄνδρας διεξἀγοντάς σε
ἀπὶὺ mavis κινδύνου. Καὶ οὐδὲ τὰς γυναῖχας τῆς.
turc ἀπεστέρησα προνοίας, ἀλλὰ xal ταύτας τῖς
προσηκούσης κχηδεµονίας ἡξίωσα, την Μαριὰμ αὐ-
ταῖς ἑπιστῆσας, προφητικοῦ μετασχοῦσαν Πνεύ-
ματος.

Λαός (tov, (0 ήσθητι δὴ, εἰ ἐδουλεύσατο xacá
cov BaJàx, ΕασιεὺςνΜωάδ, καὶ εἰ ἀπεχρίθη
αὐτῷ Βαβαὰμ vióc Βεὰρ, ἀπὸ τῶν Zyolvov ἕως
τοῦ l'a AyáA, ὅπως ἂν γνωσθῇ 1?) δικαιοσύνη Kv-
piov. "Ext λαὸν αὐτοὺς ἑαυτοῦ χαλεῖ (76), ἵνα καὶ
την οἰχείαν δείςῃ αρηστότητα, xal τὴν ἑχείνων
ἀγνωμοσύνην, ὅτι πρὸς τὸν οὕτω χρηστὺν ἀφηνιά.
ζουσι' xai ἅμα ἐντρέψῃ αὐτοὺς, ὥστε συνεῖναί ποτε,
xai ἐἑπιστρέψαι πρὸς αὐτόν ἔτι δὲ xat ἡμᾶς ται-
δεύσῃ, οὕτω χρηατοὺς εἶναι πρὸς τοὺς ἀγνωμονοῦν-
τας ἡμῖν, xal οἰχειοῦσθαι αὐτοὺς xal μετὰ τὸ ἐλεγ-
χθηναι ἀγνώμονας. Τί οὖν φησι πρὺς τὸν ἀγνώμονα
τοῦτον λαόν ; El τῆς ἐξ Αἰγύπτου ἑλευ]ερίας ἄμνη-
μονεῖς, μνήσθητι τῶν κασά τὸν (77) Βαλαὰμ, καὶ ὅπως
ὁ μὲν τῶν Μωαθιτῶν βασιλεὺς Βαλὰχ µετεχαλέσατο
τὸν μάντιν τοῦτον, ὥστε διά τινων γοητειῶν xat-
α-άσασθαι τὸν Ἰσραῇλ, xat δι ἐπῳδῶν συνήθων αὐτῷ
τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ ἀπομαρᾶναι (τοιοῦτον γὰρ τὸ χατ-
αράσασθαι)' ἑγὼ δὲ εἰς εὐλο-ίας τὰς ἀρὰς ἔτρεψα,

VeBs. 9. Popule meus, quid feci tibi, au quid con-
tristavi (e, aut in. quo molestus fui tibi ? responde
míhi. Dic, ait, odii tui causam, et si quid a me
mali passus es, fac ostendas. Deinceps, cum eum
silere necessitas cogeret, qt0d nibil dicere baberet,
instat dicens :

903 Vxss. 4. Quia eduzi te de terra A gupti, et
de domo servitutis redemi te, et misi aute faciem tuam
Moysem, ei Aaron, et Mariam ? Numquid, ait, eo

"e laesi, quod ex JEgypti regione te eduxl * Moz,

ne dicere possent, Utique damno a te gravissimo
affecti sumus, propterea quia nos e terra tam fer-
lili eduxisti, unde nobis cepe, allia, carnesque
abunde suppetebant, quz? et ipsorum patres in de-
serio concupierunt, merito subjicit, Et de domo
servitutis redemi te ? Tametsi enim terra bona es«
set ac fertilis, tu tamen bonorum affluentia miui-
me gaudebas . Quod enim ad te spectat, domus scr-
vitutis ea tibi erat, Neque solum ex /Egypto te
eduxi, sed etiam tibi dedi duces eximios viros, quí
te ab omni periculo servarent incolumem. Ne mu-
lieres quidem mea providentia destitutas volui ;
sed earum, ut decebat, diligentem curam habendam
putavi. Hisce propterea Mariam prafeci, qua vati-
einandi Spiritu gaudebat **.

VEgns. 5. Popule meus, recordare n&nc, quid cogi-
laverit adversum te Dalac rex Moab, et quid respon-
derit ei Balaum, filius Beor, de Schunis usque ad
Galgal, ut cognosceretur justitia Domini, Etiam-
num populum suum Deus eos vocat, ut ipse suán
ipsius benignitatem ostendat, eisque ingrati anii
vitium exprobret, quod adversus tam humanum
stique benignum Dominum caleitrarent ; simul ut
eos pudore suffundat, ut aliquando resipiscant, et
ad eum convertantur. Hoc item facit, ut nos doceat,
vque nos humanos 46 benignos in eos esse debere,
qui nostra beneficia maleficiis pensant; quos bene-
volentia complecti jubemur etiam tum, cum in nos
iniqui deprehenduntur. Quid ergo Deus ad ingra-
tum populum hune ? Si ejus beneficii oblivio te
cepit, ait, quo te ab JEgypti servitote liberavi ;
fac in memoriam revoces ea, quz in Balaam histo-
ria traduntur. Cum enim Moabitarum rex Balac
vatem hunc arcessisset, ut per magicas artes Israeli

ο) 6tX τὰς σὰς δικαιοσύνας (ἀγνώμονες γὰρ ἧτε xax p malediceret 1", ejusque vires per solitas suag in-

τότε), àÀÀ ἵνα ἡ ἐμῆ δικαιοσύνη φανῇ xat ἡ ἁλή-
θεια. Ἐπηγγει)λάμην γὰρ τῷ προπἀτορί σου δοῦναι
τὴν τῆς Παλαιστίνης Υῆν ὑμῖν. χαὶ διὰ τοῦτό σε
διετήρουν, πληρῶν τὰς πρὸς ἐκεῖνον συνθήχας. "H
xat οὕτω * Μνήσθητι τῶν ἑμῶν εὐεργεσιῶν, ὅπως
ἐχ τούτου, χατακρινοµένων ὑμῶν, φανῇ fj δικαιοσύνη
µου, ὅτι τὸν τοσαῦτα ὑμᾶς εὐεργετήσαντα οὕτως
ἐγχατελίπετε. ΄"Όμοιον τῷ' "Όπως ἂν δικαιωθῇς
ἐν zotc Aóyotc σου. Τί δέ ἐστιν, ᾿Απὸ τῶν Σχοίνων

71! Exod. xv, 20. "* Num. xri, 9.

cantationes labefaciaret (id enim sonat maledicere),
ego tum hvjus ipsius maledictiones in benedictiones
conrerti, non sane tuam ob squitatem et justitiam
(iniqui enim etiam tum eratis ), sed ut perspicua
omhibus fieret mca veritas atque justitía. Pro-
genitori enim vestro promiseram, me Palestinz
terram vobis daturum : et idcirco te incolumem
servavi, quo fidem ei datam servarem. Vel etiam

hoe modo : Fac in memoriam revoces niea benefi-

Varie lectiones ^t note.

(16) λαὸὺν αὐτοῦ χαλεῖ, Cod. Ven.

(77) Too, Cod. Ven.; sed scribendum fortasse τόν. TS

— ——— — à

1151

THEOPHYLACTI BULGARUS ARCHIEP.

112

cia, ut, ubi quisque vestrum condemnabitur, clare A ἕως τοῦ l'aApyd4 ; Ὅρια τῶν τόπων ἑκείνων εἰαὶν,

hinc appareat judicii mei zquitas et iustitia, quod
me, qui tantis vos beneficiis cumulavi, deserere non
dubitastis. Huic simile est illud, Ut justificeris in
sermonibus (uis '*. Quid autem sibi vult A Seha-
nis (78) ad Galgal ? Ili nimirum fines sunt eorum
Jocorum, in quibus Balaam Israelem diris devovere
studebat, ab uno se in alium montem transferen-

do. 90A Putabat enim loca. hzc sibi damno esse.

et impedimento ; propterea malis a spiritibus
inductus, ab uno in alium locum sese transferebat.
Ab eo itaque loco, qui juncos habebat, usque ad
Galgal, omnes ibi interjectos montes circuivit.
Montes quoque sunt apostoli, ad quos montes judi-
catur Synagoga, quod ipsos excipere noluerit, qui

ἐν οἷς ὁ Βαλαὰμ τὰς χατάρας ἑδόχει ποιεῖν, ἄλλοτε
εἰς ἄλλον βουνὸν µεθιατάµενος ' (pero Υὰρ τοὺς τό-
πους βλάπτειν χαὶ ἐμποδίζειν αὐτῷ, καὶ διὰ touto
ὑπὸ τῶν δαιμόνων πειθόµενος, ἄλλοτε εἰς ἄλλον
µεθίστατο. ἎΑπὸ γοῦν τοῦ τόπου τοῦ ἔχοντος τοὺς
Σχοΐνους ἄχρι τοῦ Γαλγάἁλ, τοὺς bv µέαῳμ πάντας
βουνοὺς περιηλθεν. Ὄρη καὶ ol ἁπόστολοι, πρὸς
οὓς κρίνεται fj Συναγωγὴ, ὅτι ἓδ αὐτῆς ὄντας αὐτοὺς ᾿
οὐκ ἐδέξατο * βουνοὶ δὲ, οἱ προφῆται, ὣς τῶν ázo-
στόλων ὑποδεέστεροι' φάραγγες, al τοῦ πλήθους τὸν
πιστῶν χωρητιχαὶ ἐχχλησίαι, al παὶ θεµέλιά εἶσι
τῆς γῆς, καὶ ἀσφάλειαι, παρ᾽ ol; χρίνεται πρὸς vv
jay ὁ Κύριος Ἰησοῦς. ὃς οὐδὲν λυπηρὸν ποιέσας
abt, ἀλλ᾽ αὐτὸς Ov ὁ ἐξ Αἰγύπτον τῆς αἰσθητῖς

originem ab ea trahebant : colles autem, vates, ut- B ἐλευθερώσας πἆλα:, καὶ τῆς νοουµένης Όστερον (5:

pote apostolis inferiores; valles demum, ecclesiz,
quz Christi fidelium multitudinem complectuntur,
que οἱ orbis terrarum fundamenta sunt atque
praesidia, ubi eum populo suo Christus expostulat,
Siquidem ei cum nihil mali Christus fecisset, imo
cum eum a sensibili primum liberasset JEgypto,
deinde etiam a mystica, quam ob rem carnem as-
sumpsit ; cum irritas olim fecisset magicas Balaami
maledictiones, declarassetque vanam omnino et
inutilem hujusce nefariam artem : ab tali demum
populo est crucifixus. Si qui vero in imperio locati
montes habeantur, ob ipsius imperii celsitudinem,
tum orbis terre fundamenta, quatenus populi fulcra

αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἐσαρχώθη), xai τοῦ Βαλαὰμ πάλαι
τε χαταργήσας τὰς διὰ Υοητείας ἀρὰς, ὕστερον τὰ”
σαν τὴν ἐχείνου κακοτεχνίαν ἄχρηστον δείξας, ὑπὸ
τοῦ τοιούτου λαοῦ ἑσταυρώθη. El δὲ xal τινες ἄρχειν
τεταγµένοι, ὄρη μὲν εἷεν κατὰ τὸ τῆς ἀρχῆς Ode.
xai θεμέλια τῆς γῆς, ὡς τοῦ λαοῦ ἑδράσματα '
φάραγγας δὲ µιμοῖντο, ὡς ἀπεῤῥηγμένοι τε διὰ
[[. add. τὸ] μὴ ἔχειν τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον,
καὶ ὡς τὴν τῆς χαχίας δεχόµενοι ἑτοίμως σύῤῥοιαν,
διαχελεύεται τῷ προφρττικῷ λόγῳ ἀναστῖῆναι, xai
κρ.θῆναι πρὸς τούτους, ἑλέγχοντα αὐτοὺς, ὅτι οὐδὲν
οἰχεῖον τῷ ἐπαγγέλµατι ἐπεδείξαντο, καὶ ταῦτα λαὸς
ὄντες θεοῦ, xal Ισραὴλ καλούμενοι.

sunt ; si et abruptis locis similes sint, quod a se invicem scissi nulo charitatis vinculo teneantur,
et undique propterea copfluentia in se vitia recipiant : hortatur Deus per ea vatis verba, ut surgere
quis velit, et cum principibus ipsis expostulet, eos reprehendendo, quod nibi! suo. promisso comsonum

cgerint, idque maxime , cum populus Dei sint, et Israel appellentur.

Vzns. 6. In quo deprehendam Dominum ? Susci- C

piam Deum meum excelsum ? Cum superius vates
lsraelitis, tanquam ex persona Dei, verba fecisse!,
nuac ponitentis personam inducit, qui se peccasse
quodammodo sentiat, Idque vates facit recte atque
erdiue, ut ipsos doceat, quemadmodum sit poni-
tendum. Ait ergo, /n quo Dominum deprehendam ?
Recessit, inquit, a me, cum peccavi : quomodo ergo
eum persecutus comprehendam, et cum compre-
hendero, ita teneam, ut.a me rursum effugere ne-
queat ?

Vs. 6, 7. Si apprehendam eum in holocaustis, in
vilulis anniculis ? si suscipiet Dominus in millibus
arietum, vel in decem millibus hircorum piuguium ?
si dabo primogenita mea pro impietate, fructum ven-
tris mei pro peccato anime πιεα ? Numquid, ait, ad
peccatorum onus excutiendum sufficit vituloruin
ingens multitudo, vel innumera hircorum copia
hedorumque , anniculorum scilicet. caprorum ?
an satis ad id sust filii primogeniti, qui Deo
addicantur sacrenturque, vel etiam mactentur ? lloc

15 Psal. L, 6.

'Ey tivi xazaAd6o τὸν Κύριον; Αντι ξήψομαϊ
θεοῦ µου ὑψίστον; Toug; ῥηθέντας λόγους 6 προ-
φήτης ὡς Ex προσώπου τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς Ίσραη-
λίτας ποιησάµενος, εἰσάχει νῦν μετανοοῦντος πρήσ-
ωπον, καὶ ὡσανεὶ αἰσθομένου, ὅτι ἥμαρτε. Τοῦτο δὲ
ποιεῖ ὁ προφήτης εὐμεθόδως, 0v! ἐχείνοις δείξη, πῶς
δεῖ μετανοεῖν. Λέχει οὖν ' "Ey εἶνι κατα.λἆδω τὸν
Κύριον; Απέπτη, φησὶν, ἀπ ἐμοῦ ἁμαρτόντος. Πῶς
τοῖνυν διώξας καταλάδω; xai χαταλαδὼ»ν, ἀντιλή-
donat αὐτοῦ (79) ; τουτέστι, χαθέξω αὐτὸν βεδαίως,
ὥστε μὴ πάλιν ἀποπτῆναι ἀπ' ἐμοῦ.

El xaraAnyogac αὐτὸν ἐν όλυκαυέωμασιν, ἓν'
Ιιόσχοις ἐγιαυσιαίοις; εἰ προσδέξεται Βύριος Ex
χιλιάσι κριῶν, ἢ ἐν μυριᾶσι χιμάρων πιόνων; &t
δῶ πρωτότοκάἁ που ὑπὲρ ἀσεδείας, καρπὸν κοε-
J/uc µου ὑπὲρ ἁμαρτίας γυχῆς µου; ρα, οτ-
civ, ἀρχκοῦσι πρὸς τὸ λῦσαι τῶν ἁμαρτημάτων τὸ
βάρος µόσχων πλΏθος, f| χιλιάδες χρ.ῶν, ἢ μυριάδες
χιµάρων, τουτέστιν ἐνιανσιαίων ἐρίφων; f| πρωτέό-
τοχοι υἱοὶ προσαγόµενοι τῷ θεῷ, xal ἀφιερούμενοι,
3| καὶ θυόµενοι; Τοῦτο δὲ λέγει, οὐχ ὡς τοῦ θεοῦ

Varie lectiones et note.

(r8) Locus ita denominatus ab juncis quibus
abundabat, E

(79) Cod. Dav. habet: Ἐν τίνι καταλάδω τὸν
Κύριον ; καὶ χαταλαθὼν, ἀντιλήγομαι αὐτοῦ :

1153

EXPOSITIO IN PROPHETAM M;CHARAM. — CAP. VI.

1154

ταῦτα προσιξµένου (ἑδέλωσε yàp διὰ τοῦ ᾽λόραὰμ A autem vates dieit, nox quod Deus. istiusmodi vicii-

τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι), ἀλλ ὡς iv ὑποθέδει τοῦτο τί-
ὔποιν ὑπερδολικῶς, ἐπειδὴ ὁ Υἱὸς τιµιώτερος πάν-
των χτηµάτων.

'AxnrréAn σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν. Ἡ τί πύ-
ριες ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀ.1’ ἢ ποιεῖν χρῖμα καὶ
ἀγαπᾷν ἔλεος, καὶ ἔτοιμον εἶναι τοῦ πορεύθ-
σθαι μετὰ Κυρίσυ τοῦ Θεοῦ σου; Αποχρίνεται ὁ
προφήτης τῷ διαποροῦντι, πῶς ἐξιλεώσεται τὸν Κύ-
ριον, ὅτι θἶδας, ὦ ἄνθρωπε, τί ἐστι τὸ καλόν * ἀπηγ-
έλη Υάρ σοι τοῦτο ἓχ τοῦ Θεοῦ. Ἡ τί ἄλλο, εἰπέ
pot, ἐκςητεῖ ὁ Κύριος παρὰ cou, ἀλλ f] τὸ ποιεῖν
χρῖμα, τουτέστι τὸ δίχαιον, καὶ τὸ ἐλεεῖν τὸν màn
σον; καὶ ἐπὶ τούτοις, 7| καὶ mob τούτων, μὴ ὀπίσω
θεῶν ἑτέρων πλρεύεσθαι, ἀλλὰ τὸν ἀληθῃ θΘεὸν ἔπι-
γινώσκχει; Τοῦτο yàp ὁ νόµος λέγει’ ᾽Α]απήσεις

(ύριον τὸν Θεόν σου, xal τὸν π.Ἰησίον σου. "Opa
(à τὰς μὲν τοῦ νόµου θυσίας περια:ρουµένας, τὴν
δὲ πνευματιχὴν θυσίαν ἐπεισαγομένην, ὡς xot iv
τῷ Δαθ.ὃ μειὰ τὸ ἀποδαλέσθαι πάντα, τούς τε
µόσχους καὶ τοὺς χιµάρους, φησίν ' θῦσον τῷ θεῷ
δυσίαν αἱνέσεως, xal ἁπόδος τῷ ᾿Υψέστῳ τὰς
εὐχάς σου * xaX πάλιν , Καρδίαν συ»τετριµμένην
xul τεταπεαιγωµένην ὁ θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει.
Ποιεῖ χρῖμα xal ὁ ψυχῇ καὶ σαρχὶ χρίνων διχαίως *
xai τῇ μὲν τὸ χράτος διδούς’ τὴν δὲ σάρχα ὑπ-
ωπιάζων xai δου)αγωγῶν. Ὁ δὲ αὐτὸς xal ἔλεος
motel, ἑλεῶν ἑαυτὸν ἐνταῦθα, ἵνα pd] παραδοθῇ ἔχεῖ
τῷ rupi: πῶς γὰρ φείσεται ὁ θὲὸ; Excel τοῦ ἐνταῦθα
μὴ φεισαμένου ἑαυτοῦ ; Ὁ τοιοῦτος xat ἔτοιμός ἔστι
πορεύεσθάι μετὰ Κυρίου τοῦ θεοῦ. Ποῦ πορεύεσθαι;;
"Ανω, οὗ ὁ Χριστός. Τὸ γὰρ ἀναλῦσαι (80), καὶ σὺν
Χριστῷ εἶναι χρεῖττον αὐτῷ ἐστι, xat ἔτοιμός ἐστιν
ἆξὶ πρὸς τὸ ἀποδημῆσαι, ἔνθα πάντοτε μέλλει σὺν
Κυρίῳ ἔσεσθαι' οὐ γὰρ περιέχεται τῶν τῇδε. Ὢσ-
περ δὲ ὁ χλέπτης, T] ὁ φονεὺς, 7) ἄλλο τι χναχουργῶν,
οὐχ ἔστιν ἔτοιμος τοῦ πορεύεσθαι μετὰ τοῦ δικαστοῦ
(ning γὰρ ὅσγε τε πάντα (81) τεχνάζεται πρὸς τὸ μὴ
παραστΏναι αὐτῷ») "οὕτω καὶ md; ἁμαρτάνων
o9x ἔστιν ἔτοιμος πηρεύεσθαι μετὰ Κυρίου ΄ μισεῖ
γὰρ τὸ φῶς, καὶ δέδοικε τὸν Κριτήν.

mis oblectetür (exemplo enim Abrahami docuit,
haec sacrificia sibi nunquaie graía fore et3ccej ta),
sed hoc ex hypothesi penit per hyperbolen, pro-
pterea quod Filius est rerum omnium charisei-
mus.

305 Vins. 8. Annuntiatum est ti*i, homo, quid
bouuwm. Aut quid Dominus querit a te , nisi utfocias
judicium, et diligas misericordiam, et paratus eis
ambulare cum DomíinoDeo tuo ? Dubitanti,qua raiohe
Dominum sibi propitium reddere posset, vates re-
spondet : Nosti, bone vir, quid equum sit et hone-
&tutn ; id enim a Deo tibi planum factum. est. Ec-
quid aliud, quieso, a te postulat Dominus, pr.eter-
quam quod judieium, hoc est justitiane, admiristrcs,
proximique tui misercaris ? prsseres, vel in primis
potius verum 2a€gnosces Deum, cartera nunina post-
habendo? Id enim et lex precipit : Diliges Domi-
um Deum iuvm, ei prorimum tuum ?*. Animadverte
autem hic e medio tolli materiales legis victimae,
et spiritale sacri(icium induci, ut es David, postquam
ejusmodi victimas onmes explosit, vitales scilicet
et hcdos, sit, Offer Deo sacrificium laudis, et redde
Altiscimo vela tua ** : et rorgum , όν contritum
et lrumiltatum Déus non despiciet'*. Judicium item
exercet qui animam et carnem recte. judietit ; qui
timiram anims tribuit imperiuth, esrnem contra
sub git , redigitque in servitutem. Elem et misere-
iur, suimetipsias videlieet in hoc mundo, ne in
altero seculo igni tradatur. Quomodo enim Deus ei
pareat, qni sibimetipsi liic ποπ 'pepercerit ? Talis
vir paratus etiam est éum Domino Deo prolflcisci.
Quo ? Eo scilicet, ubi est Christus. Dissolvi enim,
et esse cum Christo "*, longe melius ei est, et vita
ipsa. optabilius. Idcirco paratus semper δεῖ 9 pro-
flcisci, ubi eum Climristo sevo seurpitérno fruatur.
Non euis hujusce vitte bonis detinetir. Fur eontra,
vel henicida, vel qui nefarium aliad hejusmedi
facinus patrat, heud Ha faelle cum judice inced&.
(Qui enim id fiat ? siquidem toto conatu cavct, ne
ipsius eonspectum «nquam subeat Ὦ 1ta quisquis
delinquit, b:ud incedere cum Domino parutes est,
eam odio habeat lucem , jodicemque reformi-
det.

Φωνὴ Κυρίου εῇ sóÀs. ἐπιλ-]ηθήσεται, καὶ D — Vens. 9. Vox Domini i& civitate invocabitur, et

σώσει go0ovjiévovc τὸ ὄγομα abrov. Καὶ διὰ τού-
των διδάσχει ἡμᾶς, ὅτι οὐδὲν ὠφελήσει τὴν πταί-
σασαν πόλιν ἡ τῶν θυµάζων (82) προσαγωγή » ἀλλ
εἰ τὸ ὄνομα Κυρίου διὶ φωνῆς πάντως λεγόµενον
ἐπιχληθήσεται, καὶ ἐπιφημισθήσεται ταύτῃ, ὡς xal
ol ἄνθρωποι λέγχουσιν, ὅτι dj δεῖνα ἡ πόλις τοῦ
Ἰωάννου ἐστί. τότε ὠφεληθήσεται dj πόλις ἑχείνη.
"Eotxe γὰρ ὅτι διὰ τὸ ἔργα πράττειν ἄξια του Ku-

7* Matth. xxi, 97. ' Psal. σεις, 14.

15 Psal. L, 19.

salvabit iimentés nonien ejus. Per liec nobis inneit
vates nihil omnino labant urbi profuturam victi-
marum obiationem ; sed si 'nomen Domini totis la-
teribus liac in urbe invocetur laudeturque. ( quam
urbem Domini dicit, ut et vulgo hanc vel illam
urbem Joannis (85) esse dicunt) tum demum utilí-
tas in urbem istam redundabit, Urbs enim Do-
mini (84) propterea vocari videtur, quod opera Do-

ΣΣ Philipp. t, 25.

Varie lectiones et note.

($0) Scribendum àvaAuscÜa:, vel ἀναλυθῆναι, ut
eonsideranti patebit.
81) "Oye καὶ πάντα, Cod. Bav.
(52) Βαυμάτων, miraculorvu, Cod. Bav.

(83) Joanni scilicet dicatam, .

(84) Ita ergoex Theophylacti sententia construen-
dum, ut vox in civitate Domini, non, ut prima qui-
deu fronte videtur, Vox Domini legatur.

115b

THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΗΟΠΙΕΡ.

115

mino digna faciat. Subjicit entm, E: saltabit À gíoo, διὰ τοῦτο πόλις Κυρίου χαλεῖ-αι. Ἐπάχει

Limentes nomen ejus; non eos qui flocci eum faciunt,
quique Deo grata opera despiciunt atque contem-
ntt. (taque neque Christiano proderit, ut quidam
sutumant, simplex Christi invocatio, nec eum a
supplicio liberabit, nisi presto sint et opera.

906 Vrns. 9, 10. Audi, tribus, et quis ornabit
civitatem ? numquid ignis, et domus iniqui, thesan-
rizans thesauros iniquos, et cum coniumelia injurias ?
Universas Israelis tribus Deas affatur, et ait : Audi,
quseque tribus : numquid urbem ornabit hostiun
ignis, qui eam incendat ? nonne potius ejus orna-
tim Omnem absumet devorabitque ? Quanquam
splendidus est ignis, et eminus apparet ; numquid
propterea civitatem ornabit ? Minime. Domus item
iniqui, licet splendida sit et conspicua, excidio
tamen erit cum sibiinetipsi, tum urbi, in qua est ;
siquidem iniquitates, in unum quasi thesaurum,
congerit, opes videlicet, quae iniquis e proventibus,
per injuriam, superbiam scilicet et arrogantiam,
perqne violentiam et oppressionem colliguntur.
Quomo !o ergo civirates suo quamque scelere aique
flagitie ornari putatis ? Profecto nec urbem Jeru-
salem ornavit ignis invidi, quo habitatores in
Christum flagrabant, neque domus iniquissimi Jude,
qui thesauros iniquitatis colligens ( marsupium
euim tenens, pecunias in ipsum conjectas gestabat,
atque furabatur) optime de se meritum Magistrum
irjuriüis affecit, eumque triginta argeuteis inique
vendidit '*. Neque cujusque nostrum urbem exor-
pat ignis ire et concupiscenti ; quippe vir iracun-
dus decorum uon servat ; εἰ qui prava libidine
fertur, brutis animantibus similis efficitur, suamque
dignitatem amittit, Neque demum homo, domus
mequitie spiritus, iniquitatis omuis auctoris ac
ducis, effectus, supernam ornabit. urbem, in qua
viiam degunt Pauli discipuli, ad quos dicitur :
Templum Dei estis, οἱ Spiritus Dei habitat in vo-
bis "*.

V&ns. 11. Si. justificabitur in statera iniquus ? Ei
ín sacello pondera (raudulenta, de quibus divitias
suas imj.tetalia repleverunt. — Si justificabitur, pro,
Justus profecto non flet. Hxc enim proprietas (88)

γάρ’ Καὶ σώσει τοὺς pobovuérovec τὸ ὄνομα αὖ-
τοῦ 'οὐχὶ τοὺς ἁδιαφοροῦντας (85), xoi tov θεα-
ρέστων ἔργων χαταφρονοῦντας. Οὐχ ἄρα οὐδὲ Χρι.
στιανὸν ὠφελίσει, ὡς οἴονταί τινες, πρὸς τὸ μὴ
κελασθτναι ἡ φιλι] ἐπίχλησις τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ
ἔργα παρεῖεν.

"Axovs, gv AQ. vlc χοσµήσει πόΆ!ν, ΜΗ xvp, xal
οἶχος ἀνόμου, θησαυρίζων θησωιροὺς ἀνομίας,
xal μετὰ ὕόρεως ἁδικίας , Πρὸς πᾶσαν φυλῆν Ἔτραη-
λιτικὴν ὁ θεὺς διαλέγεται, xal φησιν "Άχους,
ἑκάστη φυλή’ μὴ ρα χοσµήσει πόλιν τὸ mop. τὸν
πολεµίων ἐμπιπρώντων αὐτὴν, ἀλλ' οὐυχὶ μᾶλλον (86)
πάντα τὸν χόσµμον αὑτῆς ἀφανιεῖ διαδοσχόµενον;
Καΐτοι λαμπρόν ἐστι $5 πῦρ, xat πόῤῥωθεν φαίνεται’
ἄρα οὖν χοσµήᾖσει πόλιν; Οὐχί"' ἀλλὰ xoi οἶχας
ἀνόμου x1» λαμπρὸς ἡ xai περιφανἠς, ἀἁπαυλείας
ἔσται πρόξενος xa ἑαντῷ xal τῇ πόλεε, ἓν fi ἐστι,
εἰ θᾳσαυρίζει εὰς ἁδιχίας (87), τουτέστι τὰ ἐξ ἀδί-
γων πόρων συναγόµενα, μετὰ ὕδρεως, ὅ ἔστι, μετὰ
ὑπερφροαύνης, xal ὑπερηφανίας, χαὶ τοῦ στρεθλοῦν
καὶ κχολάζειν. Πῶς οὖν δοχεῖτε ὑμεῖ;, ὅτι ἑχάστην
πόλιν ἡ ἀδιχία χοσμεῖ; Οὐχκ ἑχόσμησε την Ἀπόλιν
Ἱερουσαλὴμ τὸ πῦρ τοῦ φθόνου, ᾧ ἐξδεχούθησαν χατὰ
Χριστοῦ. οὐδὶ 6 οἶχος τοῦ ἀνόμον Ἰούδα, ὃς θησαν-
ρίζων θησαυροὺς ἀνομίας (τὸ γὰρ γλωσσόκομον Eja,
τὰ βαλ)όμενα ἑἐθάσταζε, xal ἔκλεπτεν), ὕστερον ἐπὶ
τὸν εὐεργέτην ἐξύδρισεν, ἀδίκχως πωλήσας τὸν &-
δάσχαλον τριάκοντα ἀργυρίοις, Αλλ' οὐδὲ τὴν Exá-

Q 210v ἡμῶν πόλιν τὸ πῦρ τὸ θυμοῦ, f τὸ cr: ἐπιθυ-

μίας χοσμεῖ, ᾽Ανήρ τε γὰρ θυµώδης; οὑκ εὐτγήμων,
xai παρααυµθάλλεται τοῖς χτήνεσι τοῖς ἀνοῆτοις ὁ
χαχῶς ἐπιθυμῶν, xat τὴν οἰκείαν τιμὴν ἀπόλλυσιν.
Ἁλλ' οὐδὲ ἄνθρωπος οἶχος τοῦ ἀνόμου, τοῦ τῆς
ἀνομίας ἀρχηγοῦ, Ὑενόμενος, χοσµήσει την ὄνω
πόλιν, ἐν fi τὸ πολίτευμα ἔχουσιν οἱ τοῦ Παύλου μᾳ-
θηταὶ, πρὸς οὓς λέγεται’ Ναὸς τοῦ 6800 ἔστε, καὶ
τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ olxei év ὑμῖν.

Ki δικαιωθήσεται ἐν Quyqp ἄνομος, καὶ ἐν µσρ-
ciao στάἆθµια δό.ον, ἐξ ὧν τὸν π.1οῦτον αὐτῶν
ἀσεέείας éváxAmcar. — El δικαιωθήσεται, ἀντ'
τοῦ, οὗ δ:καιωθήσεται. Ἰδίωμα γάρ ἐστι vouxo zT;

est sacre Scripturz, tali utendi conjunctione in D Γραφῆς ἐπὶ τῶν ὁμολογουμένως ἀπειρημένων τῷ

iis qua prorsus negantur ; quasi Deus, irati lio-
minis instar, gravate ferat. Ait ergo Deus iniquum
libripendem haud justum iri factum ex istiusmodi
statera, (qui enim flat, ut eo justus habeatur, quo
potius condemnatur ?) neque (íraudulenta pondera
aqua futura in marsupio, cumulandis vidclicet

πο Matth. xxvi, 9... '?* EL Cor. i1, 16.

τοιούτῳ συνδέσµῳ χεχρῆσθαι, ὡς ἐν fjücc Bapuvopé-
νου. Φησὶν οὖν, ὅτι ὁ ἄνομος ζυγοστάτης οὗ διχαιω-
θήσεται ἀπὺ τοῦ τοιούτου ζυγοῦ (89) (πῶς γὰρ. ἀφ'
οὗ μᾶλλον χαταχρίνεται;)' ἁλλ᾽ οὐδὲ τὰ στάθµια

᾿δολερὰ δικαιωθήσεται bv. µαοσίπῳ, τουτέστιν, &v τῷ

πλοῦτον ατήσασθαι. Av αὐτὸ vip τοῦτο μᾶλλον

Varie lectiones «t note.

(85) Διαφοροῦντας. Cod. Bav.

e Deest τὸ μᾶλλον in Cod. Ven.
" 87) Καὶ μᾶλλον τὰς ἁδιχίας θησαυρίζει. Col.

av.
(58) llebraica enim lingua, sancta eum esit, pro-
fanas reticet loquendi rationes, peream, moriar, et

alias hujussodi, qux tamen subaudiuntur, ut in

vulgato illu Psal. xciv. Quibus juravei in ira mea,

si introibunt in requiem. meam, ubi subauditur per-

eam.

Y (89) Ἆπὶ τοῦ ζυυοῦ αὐτοῦ, ab. statera ipsa, Cod.
eu.

1157

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICIURAM. — C4P. VI.

* *

1158

καταχριθήσονται, ὅτι Ex τῶν δολερῶν σταθµίων £- A opibus atque divitiis. Ob id enim potius homines

χτήσαντο πλοῦτον, ἀσεθείας ἔμπλεον. ᾿Ασέθειαν δὲ
τάχα μὲν ἐντρεπτιχῶς ἐνταῦθα τὴν ἁδιχίαν λέχει,
ἐντρέπων τοὺς ἀδίκους, ὡς δι’ ὧν τοὺς ἀδελφοὺς ἁδι-
χοῦσιν, εἰς τὸν 8:5y ἀσεθοῦντας, τὸν ἀναδεχόμενον εἰς
ἑαυτὸν πάντα ὅσα τοῖς ἁδ:λφοῖς ἐπιδειξόμεθα * τάχλ
δὲ χαὶ ἐπειδὴ πλουτοῦντες οἱ Ἱσραπ.ἶται, χα) εἰς τρυ-
φὴν ἐχπορνεύοντες, ἐπὶ εἰδωλολατρείας ἐξέπιπτον,
τοὺς τῶν Ἑλλήνων ἐμπαθεῖς θξοὺς xal αὐτοὶ προσ-
κυνοῦντες, ἵν) ἀνεύθυνον αὐτοῖς Tj τὸ ἁμαρτάνειν.
δ.ὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι Τὸν απ.οῦτον ἀσεδθείας ἐν-
έπλΊησαν. Καὶ ὁ ἀνωτέρω δὲ ῥηθεὶς ἄνομος Ιούδας
οὗ διχαιωθέσεται, ὅτε ζυγοστατεῖ θεὺς τὰ αὐτοῦ,
οὐδὰ τὰ δολερᾶ αὑτοῦ α-άθμια, ὃς δολερὸς ἣν, xal
ὡς χκλέπτων ἀπὸ τοῦ γλωσσοκόμου, xai ὡς τῷ ὑπ'
αὐτοῦ πωλρυμένῳ συνεσθίωνι, ὕστερον δὲ xal χκατα-
φιλῶν ὃν προύδίδου " ἐξ ὧν πλοῦτον συνάγων, Ἰσέ-
6ησε, Oshy σταυρώσας. Ἔχει δὲ καὶ ἕκαστος ἡμῶν
ζυγὸν χαὶ στάθµια, δι ὧν ὡρίσθη τῇ τε ἀρετῇ, xal
τῇ καχίᾳ, ἑχάστῃ τὰ οἰχεῖα ἀπονέμειν. El οὖν àvo-
phon, καὶ μὴ τὸ οἰχεῖον ἑκάστῃ ἁποδῷ, οὐ δικαιώ-
0ήσεται. Τοιαῦτα δολερὰ στάθµια xal οἱ Ἕλληνες
ἔχοντες, τὸν πλοῦτον τῆς σορίας αὐτῶν» ἁσεθείας
ἐνέπλησαν, λατρεύσαντες τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κτί-
σαντα, xal ἀλλαξάμενοι τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ iv
ὁμοιώματι φθαρτοῦ ἀνθρώπου, χαὶ τετραπόδων,
καὶ ἑρπετῶν. Ορᾷς ἁδίχους ἀλλάχτας xal ζυγο-
στάτας»

condemnabuntur, quod per fraudulenta pondera
divitias iniquitatis impietalisque plenas acquisie-
rint. linpictatem hie, opinor, vocat injustitiatn, ut
acriter injustos homines perstringal, quasi pcr ea,
Quibus fratres lzedunt, impii in Deum habeantur,
qui sibimetipsi zieri putat, quiecunque fratribus
faciamus. fortasse etiam divitias impietate reple-
vissc dicil, propterea quia Israelitze , cum divitiis
afflucrent, seque per luxuriam scortis dedercnt, in
idololatriam 307 delapsi suit, adoraruntque Gra-
corum numina, pravis affectibus obnoxia, quo iin-
pune et ipsi delinquere possent. Propterea diviil.s
impietate eos replevissc dixit. Neque prefecto ini-
quus Judas, de quo superius, justus habeb.tur, cum
ejus facinora ponderabit Deus ; neque hujus ipsius
dolosa poudera zqua tum reperientur, Siquidem
homo iste fraude plenus ac dolo, pecuniam sibi
creditam a loculo surripuit, con.editque una cum
illo, quem vendidit, osculatusque demum est, quem
prodidit. Quibus ex rebus sibi divitias comparavit,
evasitque impius, Deum ipsum crucifigendo. Habet
el unusquisque nostrum stateram ac pondera, qui-
bus virtuti ac vitio jus cuique suum tribuere ju-
bemur. Si itaque inique sc gerat, neque jus iis
suum tribuat, justus profecto non habebitur. Talia
fraudulenta pondera habebant et Graci, qui sapien-
εἰ su:x divitias impietate repleverunt ; quippe qui

res creatas , quas colebant , Creatori prztulerunt, commutaruntque Dei gloriam cum effigie corrupti-
bilis hominis, tum quadrupedum, tum repiilium animalium. Videsne libripendes iniquos, et injd-

Φδίος comuiutatores ?

Kal ol ἐνοιχκοῦντες αὐτὴν ἑἐλάλησαν ἅἄδιχα. 6 — Vesns. 12. Et qui habitant in ea, locuti suut men-

'H σύνταξις οὕτως * OO χοσµήσει οἶχος ἀνόμου τὴν
πόλιν, ἂν f] τὰ προειρηµένα xaxá slot, xal οἱ &voi-
χηῦντες αὐτὴν πᾶσαν συχοφαντἰαν xa πᾶν φεῦδος
ἐπ.τηδεύουσι.

Kal ἡ γὶῶσσα αὐτῶν ὑψωώθη év στόματι αὖ-
τῶν. Τουτέστι, μεγάλην ἐξονσίαν ἔλαθεν dj γλῶσσα
αὐτῶν, ὥστε λέγειν ὅσα ἂν βούλοιντο, xal τὸ μικρὸν
μέγα ποιεῖν, καὶ ὄγχον (00) περιτιθέναι τοῖς φευδῶς
λεγομένοις. Οἱ ἑνοικοῦντες τὴν πόλιν Ἱερουσαλὴμ
ἑλάλησαν ψευδῆ χατὰ τοῦ Κυρίου * EU μὴ ἣν οὗτος
χαχοποιὸς, οὐχ ἄν σοι παρεδώκαµεν αὐτόν ' χαὶ ἡ
γλῶσσα αὐτῶν ὑψώθη, ὅτε ἔχραζον * "Apov, dpor,
σταύρωσον αὐτόν.

Καὶ ἐγὼ ἄρξομαι τοῦ πατάξαι σε, καὶ ἀφαγιῶ σε
ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις σευ. Ἐπειδὴ, qnot, ἀφ᾽ ἑαυτῆς
οὗ δύναται τὸ δέον συνιδεῖν, ἀρχὴν ποιἠσοµαι τοῦ
χολάσαι σε, καὶ εἰς τοσοῦτον, ὥστε ἀφανισμῷ πα-
ῥαδοῦναί cs, οὐκ ὀργιζόμενός, ἀλλὰ διὰ τὰς πολλάς

' cou ἁμαρτίας τὸν πικρὰν ταύττν δίχην ἐπιτιθείς oor *

ταῖς Y3p τοσαύταις σου ἁμαρτίαις οὗ µετρία vr vh,
ἁλλὰ τέλειος ἀφανισμὸς προσἠχει, Μήποτε δὲ τοῦτο
δηλοῖ, ὅτι ὁ θεὺς τὸν ἁρανισμὸν ἐπὶ ταῖς ἆμαρ-
τίαις ποιεῖται, ταύτας ἀφανίζων, οὐχὶ τοὺς τικω-

*9 Joan, τΗΙ, ὀ0. 5! Joan. xix, 15.

dacia. Construetio sic se babet : Improbi domus
non ornabit eau eivitatem, in qua prsedicta scelera
patrantur , et cujus habitores emne calunmnitm et
mendacii genus consectantur.

Ει lingua ipsorum elata est in ore eorum. Am-
plam scilicet potestatem eorum lingua accepit, ut
quacunque velint, dicere, et parva magnifieare, ct

. falsa cum elatione quadam animi objicere queaut.

Falsa profecto locuti sunt contra Dominum habita-
tores Jerusalem, cum dixerunt, Nisi enim malefa-
etor esset, tibi non tradidissemus eum ** : eorum-
que lingua tum maxime elata est, cum clamaru:t,
Tolle, tolle, crucifige eum **.

VEns. 19. Et ego incipiam percutere te, delebo te
in peccatis tuis, Quoniam, ait, urbs ipsa per se
perspicere nequit, quod decet, supplicio tc afficere
incipiam, tam atroci, ut fanditus evertaris, idque
tam acre de te supplicium sumam, non ira mea
ductus, $ed innumeris tuis iniquitatibus compul-
$8$ (οἱ enim tantisque sceleribus non mediocris
plaga convenit, sed omnium maxima clades. Per
haec fortasse propheta significat, Deum funditaus
evertére penitusque delere peccata, non peccatores

Vari, lectiones et nola.

(90) "Ὄρκον, Cod. Παν.

e

1159

THEOPHYLACTI BULGART.E ARCITIEP.

1160

ipsos, qui paniantur. Qvomodo enim penitus deleri A poupévouz. Πῶς γὰρ ἂν λεχθείη χυρίως ἄνθρω-

homo vere dici polest, cujus anima gaudet im-
n. orialitate, atque corpus in manu Dei servatur,
cidem ipsi rürsus reddendum ?

Vgns. 11. Tu comedes, et non saturaberis. Fre-
quentes alias post alias in te calamitates inducam,
ut, cum punita jam fueris, minime punita videaris.
Quemadtnodum qui nondum saturatus est, et adhuc
comedit, 80$ nondum comedisse videtur. Qui-
dam famem ipsinet urbi Deum per hac minitari
contendunt , ut comedens, pre annone caritate,
satiari nequeat. Comedunt etianrnum Hebrazi lega-
lia precepta cxremoniasque, sed minime saturan-
tur, Non enim agere quidquam valent, ut lex pre-
cipit. Prodigus item, qui patrias rationis opes
devoravit, rationis quasi expers factus, dulces
acerbosque simul peccati fructus, cujusmodi
sunt siliqu:e, comedit; minime tamen satía-
τάς.

Et contenebrescet dn te, et declinabis, et non sal -
vaberis. Tenebrze atque. calatuitatum otra quazeüam
veluti nox te cireumfundent, quas quidem decll-
nare, hoc est effugere, conaberis ; incolumis tamen
evadere non poteris. Tenebris item obruti fuerunt
et ii, qui Solem justib;:e enucifiserunt, suos clau-
dentes oculos, ut ne viderent ; qui quidem se in
tenebris ambulare minime norant, neque senserant,
proptereaque a véra via, Christo nimirum, declina-
runt, qui profecto salutem in hac vita no ; adipi-

scentur, πι] *ero minus in futuro illo zvo(

sempiterno. Tenebrae quoque facte sunt super
universam terram **, cum Dominus crucifligeretur,
ut Hebrzi tandem resipiscerent ; verumtamen ii a
fecta via deelinarunt. Quisquis deníque pecest,
cum obseuretur in ipso rationis lux, tum ab squo
et honesto declinat.

Et ejieiam {ε ἐπ te. Vntestina. videlicet bella
suseitabo, ut ipsa. in. te ipsa exagiteris. Etenim
cum tribus Israel bellum movissent tribui Judw, et
h*ec vicissim illis, se invieem ex urbibus expulc-
runt. Ilec auteni Deus facere diciturisuo permissu.
li queque, -qui-Domhimum : sustulerunt, orta iter
eos seilitione,sc invieem e turrébas, porticibusque,
ac-templo, ejeoéruut, ut refert Josephus (94). De-
muni et peccator ab superna: urbe :dojicitur In se-
'motipso, cum-ejusmodi .dejectiohis occasiones ipse
praebeat.

Et comprehenderis, εἰ non salvaberis : et quicun-
que salv&ti :fuerint, framee tradenir. Bellam, in-
quit, vobis invicem gerentes, capies fortesse tu,
Israel, arbes Judo ; sedi Judas eapiet vicissim tuas,
penitusque -te. delebit, £t si qui intestini. belli
calamitates effugere visi fuerint, ii.(rmnee traden-
tur, aliis videlicet bellis implieabuntur, Assyrio-

?! Marc. xv, 92.

πος (91) ἀφανίκεσθαι, οὗ fj quy ἀθάνατος, xai τὸ
σῶμα τηρεῖται ἐν χειρὶ Θεοῦ, μέλλοντος τοῦτο ἆτο-
δώσειν πάλιν ;

Σὺ φάγεσαι, xal οὗ μὴ ἐμπ.ησύῃς. Συχνά on
χαὶ ἐπάλληλα ἑπάξω xaxà, ὥστε χολαζομένην σε
φαίνεσθαι, ὅτι οὐκ ἐχολάσθης' ὥσπερ ὁ ph χορεν-
νύμενος, χαὶ διὰ τοῦτο ἐσθίων, φαίνεται ὅτι οὐδέπω
ἔφατε. Τινὲς δέ φασι, λιμὸν σαὐτῇ ἀπειλεῖν τὺν

Θεὺν διὰ τούτων, ὥστε ἐσθίουσαν μὴ χορέννυσόσι

διὰ τὴν σπᾶνιν τῶν ἀναγγαίων. Ἐσθίουσι χαὶ vuv
Ἑδραῖοι τὰ τοῦ νόµου, ἀλλ' o)x ἐμπίπλανται * o5
γὰρ ἔχουσιν ἐἑργάσασθαί τι, χαθὰ ὁ νόμος διαχε-
λεύεται. ᾽Αλλὰ χαὶ ὁ ἄσωτος, ὁ χαταφαγὼν τὸν πα-
τρῷον πλοῦτον του λόγου, xal τῇ ἁλογίᾳ ἐχδοὺς

B ἑσυτὸν, ἐσθίων τοὺς τῆς ἁμαρτίας γλυχεῖς χαὶ τρα-

χεῖς καρποὺς, οἷά εἶἰσι τὰ χεράτια, οὐκ ἐμπί-
natat.

Kal σχοτάσει ἐν col, καὶ ἐκγεύσεις, καὶ οὐ μὴ
διασωθῇς. Exóto; χαὶ νὺξ καταλήθψεταί σε συµ-
φορῶν * xai σπονδάσεις μὲν ἐχνεῦσαι, τουτέστ.ν
ἐχφυγεῖν ταύτας, οὗ hv. Ἰσχύσεις 'διασωθῆνα».
Ἑσχότασε χαὶ iv toi; τὸν Ἡλιον τὴ; διχαιοσύντς
ταορώσασιν. Ἑχάμμυσαν γὰρ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὖ-
τῶν τοῦ ph βλέπειν, xol οὐκ ἔγιωσαν, οὐδὲ suv-

Ἔχαν (92) àv σχότει διαπορεύενται” χαὶ διὰ τοῦτο

ἐξένευσαν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθινΏς Χριστοῦ, καὶ οὗ
ph διασωθῶσιν, οὔτε κατὰ τόνδε - 5v βίον, οὔτε
πολλοῦ δεῖ κατὰ τὸν ,μέλλοντα σὶῶνα. ᾽Αλλὰ xol
σχότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γΏν σταυρουµένου
τοῦ Κυρίου, εἴπως συνήσουσιν ' ἁλλ᾽ αὐτοὶ ἐξένευ-
δαν. 'AXÀà χαὶ md; ἁμαρτάνων, ὅτε τὸ φῶς
τοῦ λόγου, (93) ἐν αὐτῷ σχοτάσει, τότε ἔχνευει ἀπὸ
τοῦ χαλοῦ.

Καὶ ἐξώσω σε ἐν col. Τουτέστιν, Ἐμοαυλίους
χινήσω πολέμους, ὥστε ἑξωαθῆναι σεαυτὴν àv σαντῃ -
ἑπιαστρατεύοντες γὰρ οἱ τοῦ “σραὴλ τῷ Ἰούδα, καὶ
αὖ οὗτοι ἐκείνοις, ἀλλήλονς ἐξώθουν Ex τῶν πόλεων.
Ταῦτα 5b ποιεῖν λέγεται ὁ Seb, τῇ παραχωρίρσςε..
Καὶ οἱ Κυριοχτόνοι στασιάδοντες, ἀλλήλους ἐδώθ».ν
ἐχ τῶν πύργων, καὶ τῶν στοῶν, xal του ἱεροῦ , ὡς
Ἰώσηπος [στορεῖ. Καὶ ὁ ἁμαρτωλὸς ἐξωθεῖται ix

D τῆς ἄνω πόλεως, ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν, αὐτὸς ταρ-
εχόμενος τὰς ἀφορμάς.

Καὶ «acad, καὶ οὗ μὴ διασωθῃς, xal écc:

ἂν διασωθῶσι»ν, εἰς ῥομφαίαν παραδοθήσοντα..

λλλήλοις, φησὶ, πολεμοῦντες, χαταλήφη μὲν σὺ,

à "legal, τυχὸν τὰς Ἰούδα πόλεις, ἀλλὰ τάλ.ν

ὁ Ιούδας xataX etat τὰς σὰς πόλεις, xai ὃεα-
φθερεῖ σε. K Xy δόξωσιδέ τινες διαφυγεῖν τὰς ix v^»
ἐμφυλίου πολέμου χακώσεις, εἰς ῥομφαίαν παραᾶο-

Varie lectiones et note.

(91) Κύριος λεχθείη ἄνθρωπος, Cod. Ven.
(92) Desiderari videtur particula ὅτι,

(95) Κόσμου, mundi, Cod. Bav.
(91) lu liiis de Bello Judaico.

1161

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM , — CAP. VI.

1162

θήτονται Ec£pot; πολέµίοις, Συροις τυχὸν, 7| Alyo- Α rum fortasse, vel JEgyptíorum, vel Baby!onio-

πτίοις, 7| Βαθυλωνίοις.

Σὺ σπερεῖς, καὶ οὗ μὴ ἁμήσῃς ' σὺ πιέσεις
ἑλαίαν, καὶ οὐ μὴ ἁ-είγη δνίαιον, xal ποιήσεις
οἶνον, καὶ οὗ μὴ πίῃς οἶνον. Καὶ ὅτε μὲν θξρίσας
τι, οὖκ ἀτιόλογον δρέπεται τὸν χαρπὸν, ὀργὴ 8:00
ἐστιν * ὅταν δὲ οὐδὲ δρέπανον ἐπιδθάλῃ ταῖς ἀρούραις,
καὶ ὅταν πιἐζῃ ἑλαίαν, καὶ
οὐδὲ τοσοῦτον ἔλαιον Ex τοῦ πιεσμοῦ ἁἀπολαμθάνει,
ὥστε ἀλείψεσθε [f. — Ψασθαι] γοῦν, ἀλλὰ xàv otvov
ποιῄσῃ, ὁξοῖνον. τοῦτον καὶ ἄχρηστον πρὺς πόσιν
μὲν ἴσως τοῦτον γεωργεῖ,
ἀθρόον δὲ ἀναρπάζεται φυσικῷ θανάτῳ, f) πολε-
µίων ξίφει, ὥστε μηδὲ χαιρὸν σχεῖν ἀπολαῦσαι
τούτου. Ἔσπειραν οἱ τῶν Ἰουδαίων Εραμματεῖς τὴν
πατὰ τῆς Χριστοῦ ἁναστάσεως συχοφαντίαν, ἀλλ
οὐχ. ἐθέρισαν πίστιν * τοὺναντίον γὰρ ἐν ὅλῳ τῷ xó-
σµῳ ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ πιστεύεται. Ἐλαία $v 6
νόμος, τὸ πνεῦμα Ὑγεννῶν * ἁλλ᾽ αὐτοὶ πιέζοντες
τὸν νόµον χακῶς, xal χατὰ τὸ γράµµα, καὶ εἰς τὸν
πνευματικὺν μὴ διαθαίνοντες, οὐχ ἀλείφονται τῷ
ἑλαίῳ τῆς ἀγαλλιάσεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἔχοντες tb
χρίσμα ἐχ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστοὶ γένωνται.
Ἑποίησαν οἶναν (ἡ γὰρ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων
ἐγένετο, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ οἶνος ὁ
νοητὸς, ὁ «hv τοῦ χατὰ ἀλήθειαν ἀνθρώπου χαρδίαν
εὑφραίνων), ἁλλ᾽ οὗ δέχονται τοῦτον τὸν οἶνον, Καὶ
ἄλλως δὲ ἑποίησαν οἵνον, σφάξαντες τὲν Κύριον, οὗ
τὸ alga, οἶνοςι, ἀλλ᾽ οὗ πίνουσι τὸν οἶνον τοῦτον τὸν
μυστικόνι Καὶ ὁ σπείρων δὲ εἰς τὴν σάρκα, xaX ἐκ 6
τῆς σαρχὸς θερἰζων φθορᾶὰν, οὐδὲν θερίζει' ἐπειδὴ
τὰ φθειρόµενα θερίνει. Π,έζει δὲ ὁ λυπῶν τὸ Πνεῦμα
τὸ ἆγιον, διὰ τῶν αἰσχρῶν πράξεων παρὰ τοὺς vó-
μους, τοῦ Αποστόλου λέγοντος Καὶ μὴ Jvaeice
τὸ Πνεὔμα τὸ ἅγιον ' διὸ οὐδὲ τῆς ἑλαρότητος τοῦ
Πναύµατος ἐπιτεύξετα:. Ποιεῖ οἶνον, καὶ οὗ πίνει

ὑπερβολὴ θεοµηνίας *

mowl* f| εὐχρηστον

ot vov ὁ διδάσχων ἑτέρους, ἑαυτὸν δὲ μὴ διδάσχων,

Καὶ ἀφανισθήσεται νόμιμα .Ίαοῦ. "A εἴχες, φησὶ,
παράνομα νόµιµα ἐπί τε τοῖς ἄλλοις, xal ἐπὶ τῷ
προσάχειν τοῖς εἰδώλοις τοὺς παρ᾽ ἐμοῦ διδοµάνους
καρποὺς, ἁρανισθήσονται. Πῶς γὰρ ἁπαρχὰς προσ-
ἀξεις τοῖς Οεοῖς σου, τοσαύτης ἀφορίας χατασχού-
σης σε; Καλῶς δὲ εἶπεν νόμιμα «Ἰαοῦ (95), ἵνα µά-
θῃς, ὅτι οὐ περὶ ὧν αὐτὸς ἐνομοθέτησε λέγει, ἀλλὰ περὶ
ὧν αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐπέθηχαν , ἄλλος ἄλλο ἐξευρόντες.

non deiis ouz iose sanxit, sed de iis quc ipsi
runt.

Kal ἑφύλαξας τὰ δικαιώµατα Zapg6pn, xal
πάντα τὰ ὄργα olxov ᾿Αχαάδ. Ἰδου καὶ ἐντεῦθεν
δηλοῦται περὶ ποίων νοµίµων ἀνωτέρω εἴρηχεν.
᾿Εφύ.αξας yxp, φησὶ, cà δικαιώµατα Ζαμθρη.
Οὗτος δὲ τοῦ ᾿Αχαάθ ἣν πατὴρ, ζηλώσας ἐπὶ τῇ
ἁσεθείᾳ τὸν Ἱεροθοὰμ, υἱὸν Ναθάτ (96). Olxov δὲ

$2 FKphes. iv, 50

rum

VgRs. 15. Tu seminabis, et non. metes : (wu pre-
mes olivam, ei non ungeris oleo : facies vinum, et
non bibes vinum. lra Dei quidem est, cum aliquis
metit, nec fructus, labore suo dignos, decerpit :
sed ira tum profecto maxiina est, cum ne f.lcem
quidem arvis admovet, et cum olivas premit, uc-
que tantum hinc olei exprimit, ut ungi queat, el
cum denique vinum facere volens, acetum facit,
ad potandum prorsus inutile, 309 vel vinum bo-
num eiiam, sed ipse plerumque ant naturali
morie przripitur, aut hostili gladio interimitur, ut
viuo isto frui commode nequeat. Severunt et Ju-
daeorum Scribxz contra Christi resurrectionem ca-

^ |umnias ; sed nullam inde fidem colligere potue-

runt. Ka quippe contra in universo mundo ereditur.
Oliva lex erat, qux spiritum gignebat : quam iidem
Scribz male premunt, exprimuntque litteralem tan-
tummodo sensum, non intimum legis ipsius spiri-
tum; proptereaque non unguntur oleo latii,
quo et ipsi, unctionem a Spiritu sancto accipientes, .
uncii Gant. lidem fecerunt et vinum (salus enim

ab Judmeis venit, cx quibus carnem assumpsit

Christus, vinuin mysticum, quo vino cor ejus, qui

vere homo sit, letitia perfunditur), sed vinum hoe

ipsi non amplectuntur. Alia quoque ratione iidem

Judai vinum fecerunt, Dominum scilicet mactando,

cujus sanguis vinum est; sed ii vinum hoc mysti-

cum non bibunt. Qui seminat item in carne, cum

corruptionem ex ipsamet carne metat, nihil me-

tere videtur; quippe res corruptioni obnoxias

metit. Premit autem olivam, qui per nefaria (aci-

nora, legi contraria, Spiritum sanctum lzedit, qua

de re Apostolus ait ; Nolite contristare Spiritum

sanctum ** ; proptereaque neque Spiritus hilarita-

tem obtinebit. Vinum denique facit, et non bibit,

qui docet alios, non semetipsum.

Ει dissipabuntur jura populi mei. Qus habebas,
ait, jura, sane iniqua, cun» alias ob.causas, tum
ob eam maxime, quod idolis fructus, quos ego
largior, offerri juberent , hzec omnia e medio tol-
lentur, penitusque delebuntur. Quomodo enim in
tanta, qua premeris, annonae charitate prinitias
diis tuis offerre poteris ? Recte vero dixit Jura po-,
puli, ut planum tibi faceret, sibi sermonem esse

sibimetipsis, alii aliud excogitanles, prascipse-

Vgns. 16. Et. custodisti jura Zambri, εί omnia
opera domus Achab. En ex his quoque perspicuum
fit, quibus de legibus inst;itutisque superius vates
verba fecerit ; ait. enim, Custodisti jura Zambri.
Erat hic Achabi pater, qui cum Jereboamo, Nabat
filio, de impietate certavit. Domum Achabi cum

* Varia lectiones et nota.

(92) Sau9 µου, populi mei. Cod. Ven.
l'ATRoL. Gn. CANVI,

(96) 'A6xx, Abat. Cod. Ven,
31

1109

THEOPHYLACTI BULGARLE ΛΙΟΗΙΕΡ.

1164

dicit, Jezabelem signillcat, cujus opera fuere divinz A 'Ayai6 εἰπὼν, τὴν Ἰεζάθελ δηλοῖ, ἧς ἔρνα, νόµο»

legis violatio, prophetarum ezdes, injurie et ope
pressiones. Hzc autem Deus dicit, ut. ostendat cos
sue quemque perditionis auctores fuisse, quod
predictorum bominum impietatem smulati fuerint.
Suhjicit ergo :

Et ambulasiis in consiliis eorum, ut traderem 1e in
verditionem, εἰ habitatores ejus in sibilum, et op-
probria populorum accipietis. Non ob eum sane
finem ii Zambri jura servarunt, ul ipsos perderet
3tque deleret ; sed particula, ὅπως et ἵνα, μέ, ad-
liberi 910 solet sacra in Scriptura, ut sepe πι]-
tisque in locis diximus, quo aliquid ex anteceden-
tibus consequi significetur. Quemadmodum et hoc
loco ex eo, quod in consiliis Zambri et Jezabelis
ambhularent, evenit, ut ab Deo penitus delerentur.
Vel etiam hoc modo : /ZEmulati estis, ait, praces-
sores vestros, homines impios, quodammodo ο»
pientes, optantesque, ut vos perderem atque
delerem. Adeo vestram ipsorum perditionem con-
sectamini. Sibilum autem dicit vel derisionem,
(subjicit enim, Et hominum opprobria accipietís,
hoc est, non uni duobusve, sed multis populis lu-
dibrio eritis), vel admirationem, qus fleri solet,
eum domum aliquam, aut urbem, a summa elari-
(ate sua dignitateque decidentem quis videt. Opera
domus Achab sectati sant, qui Christi tempore
viserunt ; qui, quemadmodum Jezabel jugtum Na-
both, Ita et ipsi justum Jesum interfeeerunt, ut vi«

θείου ἀθέτησις, xa προφητῶν σφαγαὶ, καὶ &buxiz:,
xaX πλεονεξίαι. Ταῦτα δὲ φησιν ὁ θεὸς, ἵνα δείξη,
ὅτι αὐτοι ἑαυτοῖς αἶτιοι τῆς ἁπωλείας γεγόνισι
ταύτῆς, δηλώσαντες τὴν τῶν ῥηθέντων ἀσέδε.α».
Ἐπάγει οὖν’

Καὶ ἐπορεύθητε iv ταῖς βουλαῖς αὐτῶν, ὅπως
παραδῶ σε εἰς ἁς αγισμὸν, xal τοὺς κατοικοῖντας
αὐτὴν elc συριγμὸν. καὶ ὀνείδη Auc. «ἰήψεσθε.
Οὐ διὰ τοῦτο ἐχεῖνοι ἐφύλαξαν τὰ νόµιµα τοῦ Za u-
6ρῃ, ὅπως παραδῶ αὐτόὺς εἰς ἀφανισμὸν, ἀλλά τ»,
ὅπως, xai τὸ, (va, σύνηθες τῇ Γραφῇ τιθένα:,
ὡς πολλάχις χαὶ πολλαχοῦ εἴπομεν, ὅταν ἐκ τῆς τῶν
προηγουμένων ἀχολουθίας ἀποθῇ τι. "Ὥσπερ οὖν
xat ἐνταῦθα £x τοῦ πορευθῆναι αὐτοὺς ἐν ταῖς Bov-
λαῖς τοῦ Ζαμόρῃ xai τῆς Ἰεζάθελ, ἀπέδη τὸ κα-
ρὰδοθῆναι ὑπὸ θεοῦ εἰς ἀφανισμόν. Ἡ καὶ οὕτως"
Ἑξηλώσατε, qnot, τοὺς πρὸ ὑμῶν ἀσεθεῖς, ὥστερ
ἐπιθυμοῦντες xal ζηλοῦντες, ἵνα ἀπολέσω ὑμᾶς'
οὕτως ἐπιερέχετε τῇ σφετέρᾳ ὑμῶν ἅπωλε ίᾳ.
Συριγμὸν δὲ J| οὺν χαταγέλωτά φησιν (ἐπάγει γάρ '
Καὶ ὀνείδη Aaa «Ἰήψεσθε, τοντέστι, οὐ map
ἑνὸ», fj δυοῖν, ἀλλὰ παρὰ πολλῶν λαῶν ὀνειδισθί-
σεσθε), f τὸν εἰωθότα Ὑγίνεσθαι θαυμασμὸν, ὅταν
τις ὁρᾷ ἡ οἰχίαν, πόλιν, ἀπὸ πολλῆς λαμπρότητος
καταπεσοῦσαν. Τὰ ἔργα οἴχου ᾿Αχαὰθ ἑφύλαξαν οἱ
ἐπὶ Χριστοῦ νοµοδιδάσχαλοι, ot, ὥσπερ Ἰεζάθελ τὸν
δίκαιον Ναθουθαὶ, οὕτως αὐτοὶ τὸν δίχαιον Ἰησοῦν
ἀπέχτειναν, διὰ τὸ τὸν ἀἁμπελῶνα χερδῆσαι. "να

nea potirentur **. U* enim populi, qui vinea est, ϱ γὰρ νοῦ λαοῦ, ὃς ἣν ἀμπελὼν, αὐτοὶ διδάσχεαλοι

ii magistri. appellarentur, vocarenturque ab homis

nibas Rabbi, rabbi; heredem idcirco sustule-

runt, atque propterea deleti sunt, et ludibrio

suat iis populis omnibus, apud quos dispersi

sunt, omnium maxime viles facti et abjecti.
CAPUT VII.

WVggs. 4. Vo mihi, quia factus sum, sicut. qui
congregat stipulam im messe, el sicut racemmlum in
vindemia, cum non. sit botrus.. Comedere primoge-
nita concupivit anima mea. Cum pranuntiasset va-
tes, qua passuri erant mala , nune multis se ver-
bis aerem verberasse couqueritur, Similia enim iis
fecero videor, ait, qui spicas, qua euam ob tenuitatem
falcem effugerunt, 4 metentibus relictas, colligunt ; vel

ὀνομάζωνται, καλούμενοι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων,
Ῥαθθὶ, δαθθὶ, διὰ τοῦτο τὸν χληρονόμον ἀπάντει-
vay , διὸ (97) ἐτέθησαν εἰς ἀφανισμὸν, καὶ παρὰ
πάντων λαῶν ὀνειδίζονται, bv of; διεσκάρησαν,
ἀτιμότεροι πάντων ὄντες.

ΚΕΦΑΛ. Z'.

Οἶμοι ! ὅτι ἐγενήθην ὡς συνἀἆγων κα λάµεην ἓν
ἁμητῳ, xal ὡς ἐπιφυ.ἱ λίδα ἓν ερυγητῳ, οὐχ ὑπάι-
χοντος βότρνος. ToU. φαγεῖν τὰ πρωτότοχα (98)
ἐπεπόθησεν ἡ ψυχή µου. Προειρηχὼς ὁ προφΏττς
ἃ πείσονται δεινὰ, ὁλοςφύρεται νῦν ὡς πολλοῖς μὲν
χρησάµενος λόγοις, ἀνόνητα δὲ πονἧσας (99). "Ez:xa
Ὑὰρ, φησὶ, τοῖς συνάγουσι τοὺς ἀστάχυας τοὺ;
ὑπὸ τῶν θεριξόντων χατα)ειποµένους, διὰ apixpó-

iis qni racemulos ultimos, qui foliis adnasceuntur, de- D τητα ἴσως διαδιδράσχοντας τὴν δρεπάνην. ἢ τοῖς

cerpunt. Hi nimirum suut parvi racemi, qui paucos,
exilesque, et succo destitutos acinos habent. Qui ἐπι-
φυλλίδες ideo vocantur, vel quod a foliis suam ob te-
Buitatem tegantur, quam ob tenuitatem ne a vinde-
miatoribus quidem conspiciuntur, Et idcireo duobus
λλ a plerisque vocabulum hoc scribitur. Vel, quod
verosimilius est, ita vocantur, propterea quia vitis
primogeniti non suni : primum enim in vite gignun-
tur racemi, deinde ἐπιφύονται, adnascunur hi

** [II Reg. xxi, 10-15.

ἀναλεγομένοις τὰς ἐπιφυλλίδας. Αὗται 6€. εἶσι βή-
τρυες, ὀλίγας ῥάγας (1) ἔχοντες, xai μιχρὰς καὶ
ἀτρόφους. Ἐπιφωλλίδες δὲ λέγονται, ἢ δ.ὰ τὸ xeza-
λύφθαι ὑπὸ τῶν φύλλων διὰ σµιχρότητα, δι fjv occ:
ὑπὸ τῶν τρυγητῶν θεωροῦνται, διὸ xal &à τῶν
δύο ÀÀ γράφεται πολλοῖς ἡ λέξις. ἡ xat, ὃ ἆληθέ-
στερον, διὰ τὸ μὴ εἶναι πρωτόγονον τῆς ἀἁμπέλου
(τοῦτο γὰρ βότρυς ἑἐστὶν), ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιφύεσθα.,
καὶ διὰ τοῦτο xal ἀσθενὲς εἶναι xai ὀλιγάῤῥαγο»,

Varie lectiones et note.

(97) Διότι. Cod. Ven.
(98) Πρωτόγονα. Cod. Ven.

(99) ilotfjsaz. Cod. Bav.
(1) 'Pova;. CoJ. Bav.

1166

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICE.£AM. — CAP. VII.

1166

xxi μιχρέῤῥαγον ^ bib καὶ δι ἑνὸς λ τὴν λέξιν À raceniuli, et idcirco debiles sunt, et paucis ac parvis

γράφεσθαι δεῖ (2). "Eo:xa οὖν, φησὶ, τοῖς συνάγουσι
τοιούτους καρπούς. Εὐπειθείας γὰρ καρπὺν ἆληθι-
νὸν οὐχ εὗρον ἐν τοῖς ἀχούουσι, τουτέστι βότρυν.
Εἴπομεν γὰρ, Ότι τὰ πρωτόγονα τῆς ἀμπέλου βό-
«pui, εἶσι. Διὸ ποθεῖ fj Φυχἠ µου πρωτόγονον καρ-
Tbv εὑρεῖν, χαὶ φαχεῖν αὐτὸν, τουτέστιν, εὐπειθεῖ
ἀνθρώπῳ ἐντυχεῖν, καὶ ἀπολαῦσαι αὐτοῦ. Τινὲς δὲ
τὸν προφἠτην ἐν τούτοις ἀποιμώζειν εἶπον τὴν μετὰ
ταῦτα ἑσομένην διαφθορὰν ἓν τῷ lat, τοσαύτην
γενησοµένην, ὥστε ὀλίγους περιλειφθῆναι, ἑοιχότας
καλάμῃ xai ἐπιφυλίσι. Δυνασαι δὲ νοῆσαι, ὅτι χαὶ
τὸν τῶν ἁγίων σπἀνιν ὁρῶν, ἢ τότε ἣν, οἰμώζει ὁ
ἅγιος, El Y&p ἦσαν δίχαιοι πολλοὶ, οὖκ ἂν τοσού-
τοις (9) χαχοῖς προσεπἀλαιεν ὁ λαός. ᾿Ανίησι γὰρ
τὰ ἐγχλήματα ὁ θεὸς, πέντε που ἁγίων εὑρεθέντων.
Καλάμη χοὶ ἐπιφυλὶς τὸ τοῦ νόµου γράμμα, ὥσπερ
σῖτος xai βότρυς τὸ πνεῦμα, ὃ οἱ παῖδες τῶν Ἰου-
δαίων γεωργεῖν οὐχ ἠθέλησαν. Πενθεῖ οὖν ὁ Κύρ:ος
“τούτους, xal ἐπιποθεῖ φαγεῖν πρωτόγονα, οἷα ἔφα-
γεν ἐν ᾿Αδραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, xat Ἰαχὼθδ, χαὶ τοῖς
λοιποῖς πατριάρχαις. Συνάγει χαλάµην xai ὁ τὰ
ἑλλείμματα χαὶ ἑλαττώματα τῶν πρὸ αὐτοῦ συνά-
γων, xaX ταῦτα ζηλῶν, οὐχὶ τὰς ἐχείνων ὀρετὰς, ὃς
οἱμώξει ἐν τῷ ἁμήτῳ (5), ὅτε θερἰζει ἕχαστος ἐν
καιρῷ ἰδίῳ τὰ διὰ τοῦ σώματος. Ἐπεὶ δὲ φύλλα
εἰσὶ τοῦ ἀνθρωπίνου δένδρου ἡ ἔξω ἐπίδειξις, ὅταν
τις ἔργα Εχῃ, ὑπὸ τοῦ πρὸς ἀνθρώπους φανητια-
σμοῦ περιεχόμενά, καὶ ἄτροφα διὰ τοῦτο γινόμενα,

aciuis przediti. Propterea cum (2) uno duntaxat. λ
scribenda vox illa est. Similis ergo sum, ait, his,
qui tales fructus colligunt ; verum enim obedien-
tige fructum, racemum videlicet. (vitis namque pii-
mogenitos racemos esse diximus) in auditoribus nou
inveni. Propterea meus avet. animus primogenitum
fructum invenire et comedere; obedientermn scilicct
311 hominem nancisci, eoque perfrui cupit. Qui-
dam vero prophetam conqueri putant de ingent:
populi clade, quz quidem talis ac tanta futura est;
ut pauci superstites mansuri sint, stipula, race-
mulisque plane similes. Ita. prz:terea locum hunc
intelligere potes, ut prophela sanctorum penvriam,
qui tum temporis erat, lugere dicatur. Si enim
multi justi fuissent , in tales profecto tantasque ca-
lamitates populus non incidisset. Deus enim peccata
condonat 5, ubi (4) quinque viri sancti reperian-
tur. Stipula quidem atque racemulus est legis lit-
tera; frumentum autem et racemus, legis ipsius
spiritus, quem Judzi colere noluerun!. Hos ítaque
Dominns luget, avetque talia comedere primogeni-
ta, qualia comedit olim In Abraham, 1saac, Jacob,
celerisque patriarchis. Stipulam quoque celli,it,
qui suorum prxcessorum vitia atque flagitia colli-
git, quique vitia hac, non eorum virtutes. zemiula-
tus, consectatur. Qui profecto luget in messe, cum
seilicet suo tempore metit, qni per corpus semina-
vil. Quoniam autem bumana arboris folia sunt

ἐπιφυλλίδα συνάγει ἐν τῷ τελευταίῳ ἐκείνῳ τρυ: (C exteriores ostentationes (cum scilicet opera quis

γήτῳ (6), ὅτε ἐπιθυμήσει φαγεῖν τὰ πρωτόγονα,
τοντέστι, τῆς Χαθαρότητος ἑχείνης | xai ἀφέσεως
τῶν ἁμαρτιῶν ἀπολαῦσαι, ἣν ἔσχεν, ἔτε πρῶτον
ἐγεννήθη ἓν τῇ τοῦ βαπτίσματος χολυµθἑθρᾳ. Α.,λὰ
xai πρωτόχονος μὲν fj ἀρετή ’ ὁ θεὺς γὰρ ἐποίησε
τὸν ἄνθρωπον εὐθῆ, xal ἔχτισεν αὐτὸν ἐπ ἔργοις
ἀγαθοῖς (7) * ἐπιφυλλὶς δὲ fj κακία, ὕστερον ἔπεισ-
αχθεῖσα διὰ τῆς mapaxong τῶν ἀνθρώπων (8) Τότε
οὖν, ὅτε συνάγονται πάντα τὰ τῆς χαχίας εἴδη πρὸ
ὁρθαλμῶν τοῦ ἀνθρώπου , αἰἱσθάνεται οἰμωγῆς
ἄξια πράξας. ᾿Ἀλλὰ σὺ ph περιµείνης τὴν ἐχεῖσε
γενησοµένην συναίσθησιν * ἀλλ᾽ ἐτεῦθεν fbr alo-
Ὀόμενος, τί μέλλεις τότε συνάχειν, οἴμωξε, ὡς
ἑνεστῶτος τοῦ τότε καιροῦ, xai λέγε * Οἶμοι)
ὅτι ἐγενήθην συνάγων xaAdpmr, καὶ τὰ ἑξῆς.

edit, utab liominibus videantur, quas propterea
nullum afferunt nutrimentum!, ultimos híc racemu-
los colligitin novissimo illo vindemiz tempore, quo
vel maxime primogenitos fructus comedere, puri-
tate scilicet illa et peccatorum venia perfrui cu-

"piet, qua venia et puritate donatus est, cum in

sacro fortis lavacro progenitus primum fuit, Pri-
mogenita (7) quoque virtus est (Deus enim honwi-
ncm rectum fecit**, eumque condidit ad bona opera
pronum), vitium conira, postremus quasi racemu-
lus, homini per ivobedlentiam insitus. Tum ergo,

'cum ob hominis oculos omnia vitiorum gencra

congregautur, facinora is luctu. maxime digna se
perpetrasse comperit. Verumtu ne futuram tum

D temporis penitentiam exspectes ; sed bínc jaa

doctus, quid tum sis colleeturus, lage, quasi presens tibi sít futurum tempus illud, atque dic, Τα
mihi, quia (actus sum sicut qui stipulam colligit, εἰ qua sequuntur.

55 Gen. xviii, δὲ. δὲ Eccle. vir.

Varie lectiones et nota.

2) Ἐπιφυλὶς enim. ex istorum sententia ἀπὸ τοῦ
ἐπιφύεσθαι derivatur, quasi ἐπιφυῆς, 6ἱ inserto À,
versoque η iin t, ἐπιφυλίς.

(5) Τοιούτοις. Cod. Dav.

(4) Respicit Interpres ad postremam Abrahami in-
terrogationem, Gen. xvi, 52. : Quid si inventi fuerint
tibi decem ? (videlicet justi) Et dixit, non delebo
propter decem. Memoria autem. lapsus Theophyla-
ctus, vel per incuriam librarius aliquis pro decem,
quinque posuit.

(B) Ἁμητῶς. Cod. Dav.

(0) Ἱρυγητῷ, vindemie tempore. Cod. Bav.

* (7) ld Platoniez philosophie adversatur ; Plato
enim in Menone decet. virtiteiy band. hominibus
inirasci, sed acquiri per exercitationem. | Et recte
ille quidem. Verum et Interpres non humana, sed
divina imbutus theologia, recte | docet virfutein
hominibus ingenitau, hominemque a Deo condi-
tum. ad bona opera pronum ; siquidem ante proge-
nitoris uesirilapsum, homo Dei gratia sevperna-
que virtute przeditus, in lucem proiire debuisset. .

(8) Τῷ ἀνθρώπῳ, ut a verbo ἐπεισαχθεῖσα rega-
tur. Cod. Bav.

4161

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCIILEP.

1184

VEks. 2. Ve mihi, anima. Quia periit pius de A — Olpgov, γυχή ! ὅτι ἁπώλω]εν εὐλαέὴς dz)

terra, εἰ qui corrigat, in hominibus non est. Cum
superius, quamdam per verborum immutationein
translationemque , vates dixisset, se non habe:e,
qui sibi morem gererel , cumque paucitatem Deum
timentium hominum per stipulam atque racemulos
innuisset : clarius nunc ostendit scob id vel ma-
xime lugere, quod nullum hominem, Deum ti:en-
tein, in Judxorum regione, sanctis olim referta,
reperiret, et neminem, qui interillos homines recte
ageret : qua de re conqueritur et Isaias : 919
Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion *' ?
Animadvertas autem velim, quandiu quis in terris
degens, terrena cogitat, eum minime Deum timere,
neque recte agere, quaudiu in hominibus versatur,
qui quidem hornines dii facti sunt, et filij Altissimi,
sed inoriuntur, propterea quia nequc divina cogi-
tant nec. quie Altissimum deceut, sed. quie carnis
sunt, aique corporis infirmi. Luget eryo propheta,
vixerunt, peccata recenset.

Omnes in sanguines | judicantur. Hac scilicet. de
re inter se judicio disceplant , et sibi judices ca-
ptare quisque studet, ut ejus adversarius capitali
supplicio plectatur, Non enim parvis de rebus con-
troversiía eis est, sed de capite.

Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione.
Unusquisque scilicet proximi sui bona sibi usurpat,
eumque in angustias redigit. Vel factis etiam po-
tentiores exazitant tenuiores, eosque opprimunt.

εμας. 9. In malum manus suas. preparant. Non C

selum, ait, nil boni agunt, sed necesse putant, in
unum toto pectore incumbere, ut manus .ad male
agendum, affligeudosque homines, paratas habeant
et expeditas.

Princeps postulat, et judex verba pacifica locutus
est, lec, quae hactenus dicta sunt, ait, facinora
patrant non ii modo, qui in demisso ct obscuro
loco actatem agunt, sed etiam ii, qui imperio pr:v-
diti, vitam in exeelso degunt, qui cum aliorum
peccata corrigere debeant, in eadem et ipsi prola-
buntur. Princeps enim ne exspectat. quidem, qui
munera afferant , sed ipse petit, atque judex paci-
(ica verba loquitur, delinquentem scilicct non repre-
hendit, scd, acceptis ab eo muneribus, adversa-
rium pacem inire cum ipso compellit, et pacifica,
hoc est blanda et pacata, verba facit.

Placitum anime sue est. Ei videlicet placebit
juris zquitatisque omnis eversio. Vel: placet ei,
quod ab iniquo liomine patratum fuerit, utpote et
ipsi iniquo et injusto. Quidam autem ita locum hunc
interpretantur : Judex dona capiens, verba paci-
fica, blanda scilicet et grata facit ei qui uwunera

5 Isa. i, 24.

τῆς Tüc, xal ὁ κατορθῶν ἐν ἀγθρώποις cby
ὑπάρχει. Elmüv τροπικῶς, ὅτι οὐχ ἔχει τὸν πει.
θόµενον, xaX τὴν σπάνιν τῶν τὸν θε» φοθουμένων
αἰνιξάμενος διά τε τῆς χαλάµης xai τῆς ἐπικυ]-
λίδος, νῦν ἀριδηλότερον δηλοῖ, ὅτι διὰ τοῦτο οἱμώ-
ζων ἦν, ὅτι μὴ ἑώρα εὐλαξηῃ kv. τῇ τῶν Ἱουδαίων
Tl. τῇ πάλαι πολ)οὺς ἁγίους ἐχούσῃ, μηδὲ xa.
θοῦντα &v τοῖς τότε ἀνθρώποις * ὃ χαὶ "Hist;
ὀδύρεται * Πῶς ἐγένετο πόρνη πό.ις πιστὴ Σιών:
"Opa δὲ, tv ὅσῳ τίς ἐστιν ἐπὶ τῆς γῆς τὰ γέῖνα
φρονῶν, εὐλαθῆς οὐκ ἔστιν, οὐδὲ χατορθῶν (9) tv
ὅσῳ ἐστὶν ἐν ἀνθρώποις , τοῖς γενοµένοις μὲν Ordi;
καὶ υἱοῖς Ὑψίστου , ἀποθνήσχουσι δὲ, διὰ τὸ μὴ i
θεῖα. μηδὲ τὰ τοῦ Ὑφίττου φρονεῖν, ἀλλὰ τὰ τς
σαρχὸς καὶ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώματος, Olyo.
ξας τοΐνυν ὁ προφήτης, εἶτα xal τὰς ἁμαρτίας τῶν
τότεα χαταλέχει

atque deinceps eorum bominum, qui Lum temporis

Πάντες εἰς αἵματα διχάζονται. Τουτέστιν, 1:
τοῦτο διχάζονται, xal ἕκαστος αὐτῶν ὑποποιεῖται
τοὺς διχαστὰς, ὡς ἂν τῷ ἀντιδίχῳ τὴν θανατοῦσαν
Ψῆφον ἑπαγάγη * οὗ γὰρ περὶ μιχρῶν αὐτοῖς fj ὅια-
φορὰ, ἀλλά περὶ αὐτῆς τῆς ζωᾶς,.

"Exactoc τὸν zAmclovr αὐτοῦ ἐκθλίδουσυ
ἐχθ.Ί,6ῃ. Τὰ τοῦ πλησίον, φᾳησὶν, ἕχαστος σφετερ[-
ζονται, χαὶ εἰς στένωσιν αὑτὸν συνωθοῦσιν. "H χαὶ
τοῖς ἔργοις χατατρύχουσι οἱ δυνατώτεροι τοὺς ὑπο-
δεεστέρους.

ἘΕπὶ τὺ xaxóv τὰς χεῖρας αὐτῶν ἑτοιμάζουσι.
Οὐ µόνο», φησὶ, τὸ ἀγαθὸν οὐ ποιοῦσι, ἀλλὰ χαὶ
ἀναγκαῖον ποιοῦνται σπούδασµα, τὸ τὰς χεῖρας ἐτο'-
pou, ἔχειν ἐπὶ µόνον τὸ χαχοῦν (10) xal θλίδειν
ἀνθρώπους.

'O ἄρχων aitet, καὶ «Ἰόγους ὁ κριτὴς εἰρηνι-
χοὺς &AdAncsv (11). Οὐχ οἱ χάτω xaX ἁγελαῖοι, ero,
μόνοι τὰ ῥηθέντα ἁμαρτάνουσιν, ἀλλὰ xal οἱ ἄρχ”)-
πες, οἱ τὰ τῶν ἄλλων ὀφείλοντες πταΐσματα διο-
θοῦσθαι, xol οὗτοι νοσοῦσιν. Ὁ γὰρ ἄρχων οὐδὲ
ἀναμένει τοὺς προσάξοντας, ἀλλ᾽ αὐτὸς αἰτεῖ ops,
xai ὁ χρ:τὴς λόγους εἰρηνικοὺς ἐλάλησεν. Οὐχ ἑλέγ-
χει, qnot, τὸν ἆδ.,χοῦντα ὁ χριτὴς, ἁλλά δῶρα λαμ-
θάνων ἐξ αὑτοῦ, τὸν ἀντιδικοῦντα αὑτψ πείθει πρὸς
αὐτὸν εἰρηνεῦσαι, xal συμθατηρίους λόγους ποιεῖται
χαὶ εἰρηνιχοὺς, Ἠτοι εἰρηνοποιούς.

Καταθύμιο» ψυχῆς αὐτοῦ ἐστι. Τουτέστιν, ἆρ-
χέσει αὐτῷ ἡ τοῦ διχα[ου διαφθορά. "H ὅτι ἀρέσεει
αὐτῷ τὸ παρὰ τοῦ ἁδιχήσαντος (12) γεγονὸς, ἅτε χα’
αὑτῷ ὄντι ἀδίχῳ (45). Τινὲς δὲ οὕτως * Ὁ χριτῆ;
λαμδάνων δῶρα, λόγους εἰρηνικοὺς, τουτέστιν δεῖ
καὶ καταθυµίους, λέγει τῷ τὰ δῶρα δόντι, τὴν vixy

Varite lectiones et note.

e Κατορθοῖ. Cod. Bav.
(10) Καχοποιεῖν. Cod. Bav.
(M) Verba hiec καὶ λόγους ὁ χριτὴς εἰρηνιχοὺς

ἑλάλησε desiderantur in Cod. Ven.
(12) ᾿Αντιδιχήσαντος. Cod. Ven.
(15) ᾽Αντιδίχῳ. Cod. Ven.

lit5 EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH/EAM.. — (CAP. VII. 1110»
αὐτῷ χαριζόμενος, ὃ χαταθύμιόν ἐστι τῆς φυχῆς Α praebet, id οἱ largiens, ut victor in causa discedat --

αὐτοῦ, τοῦ ἀντιδικοῦντος δηλαδή.

Καὶ ἐξε1οῦμαι τὰ dya0à αὐτοῦ, ὡς σἡς ἑκ-
τρώγων xal βαδίζων ἐπὶ κανόνος ἐν ἡμέραις
σκοπιᾶς.. Ἐπειδὴ, φηαὶ, τὰ τοιαῦτα ἁμαρτάνει ὁ
λαός µου, ot τε ὑπήκοοι xal οἱ ἄρχοντες, ἐξελοῦμα:
τὰ ἀγαθὰ τοῦ τοιούτου λαοῦ, τουτέστι, δαπανήσω
αὐτὰ, ὥσπερ σὺς ἕνδοθεν ξύλου, βαδίζων ἐπὶ τοῦ
γανόνος, τουτέστι τοῦ µήῆχους τοῦ ξύλου, καὶ χατα-
δαπανῶν αὐτό. Τοῦτο δὲ ἔστα: tv ἡμέραις, ὅτε ἐπι-
σχέφοµαἰ σε. Σχοπιὰν γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίδλεφιν
xil ἐπιφάνειάν φησι, κατὰ τὸ Ev Δαθὶδ λεγόμενων *
Πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Τινὲς δὲ
οὕτως ' Τὰ ἀγαθά σου, φησὶ, καταφθερῶ (44), δἰ-
χην σητὸς, δαπανῶν ταῦτα xal βαδίζων ἐπὶ τοῦ χα-
ν.νος, τουτέστι τοῦ δικαίου, καὶ μήτε εἰς δεξιἁ
ἐχχλίνων, μήτε εἰς ἀριστερὰ, ὥσπερ ἓν ταῖς ἡμέ-
ραις τῆς σχοπιᾶς, τουτέστι τοῦ βουνοῦ, Ἠτοι τῆς
Γαθαᾶ, ἐν f ἐγένετο τὸ μῖσος [f. μῦσ.] τῆς τοῦ Λε-
δίτου παλλαχίδος, δι fjv πολέμου γεγονότος ἑμφυ-
λίου, πολλαὶ κατεφθάρησαν μυριάδες.

Oval, ἐγδικήσεις σου ἤκασι ' νῦν ἔσονται
χ.λαυθμοὶ αὐτῶν. Ὡς πατ]ρ φιλόστοργος ἀναχλαί-
εται, δειχνὺς, ὅτι οὐχ ἐχὼν χολάζει, ἀλλ' ἀναγχαζό.
µενος. Τοσαῦτα, φησὶν, fua prec, ὥστε ἐχδιάσασθαί
µε τὰς ἐχδιχήσεις, xal χολάσεις ἐπαγαγεῖν σοι ἤδη.
Νῦν γὰρ, φησὶν, οὗ μετὰ πολὺν χρόνον, ἕἔσονται
χλαυθμοὶ αὐτῶν, λιµωττόντων, ὑπ ἀλλήλων δαπα-
νωμµένων ἁπλῶς, ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν πάντα, ὅσα ἄνω-
εέρω εἴρητχι, πασχόντων.

M?) καταπιστεύετε ἐν φἰΊοις, μηδὲ ἑλπίδτε
ἐπὶ ἡγουμένοις. Ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύὐλα-
ξαι, τοῦ ἀναθέσθαι τι αὐτῇ, διότι υἱὸς ἀτιμάξει
πατέρα * θυγάτηρ ἑπαγαστήσεται ἐπὶ. τὴν µη-
répa αὐτῆς , νύμφη ἐπὶ τὴν πογθερὰν αὐτῆς,
ἐχθροὶ ἀν δρὸς (4ὔ) πάντες οἱ ἐν τῷ οἵκῳ αὐτοῦ.
Ἐπειδὴ οἳ Ἱσραηλίιαι ἁμαρτάνοντες πρὸς θεὸν,
εἶτα τῶν προφητῶν ἀκαύοντες ἀπειλούντων αὐτοῖς
φοθερά τινα, ἐπήλπιζον ταῖς τῶν οἰχείων βασιλέων
δυνάµεσι καὶ ἄλλαις ἀνθρωπίναις ἐπιχουρίαις,
φίλους ποιούµενοι, τοῦτο μὲν τοὺς γείτονας βασι-
λεῖς , ἑοῦτη δὲ τοὺς Αἰγυπτίους, xal αὑτοὺς δὲ τοὺς
», Ασσνρίους, ὡς iy τῷ Ὡστὲ εἴρηται * παραινεῖ αὐ-
τοὺς μὴ τοιαύταις ἐλπίσιν ἑξαπατᾶσθαι. "Ey γὰρ τῷ
xa:pip τῶν δεινῶν οὔτε φίλος φίλου προστῄσεται͵
οὔτο ἄρχων ἀρχομένου, o00* οἱ καθ) αἷμα (16) οἱ-
χεῖοι ἀλλήλων * ἀλλ’ ἕκαστος τὸ συμφέρον πραγµα-
τεύσεται ἑαυτῷ, e£ γε µέλλοι βλάφαι (17) τὸν οἶχει
ότατον. ᾽Αλλὰ xal ἑπαναστήσεται, xal τὰ τῶν by
θρῶν πρὸς αὐτὸν ἐπιδείξεται. "Ότε γὰρ ὁ τῆς φύ-
σεως Πλάστης ὀργίζεταί τινι, τότε τῆς φύσεως νό.

5* Psal. xxm, 17. ** Jud. xix, 94,

Varie lectior

(44) Καταφερῶ. Cod. Bav.
(46) "Ανδρες, viti. Cod. Ven.
16) Προστήσεται διωχοµένου, o60' οἱ xa0' αιμα.
Cul. Bav.
(11) Προμηθούμτνο; ἑαυτῷ, οὗ φροντίσει, etye
μέλλει λαυδάνειν. Cod. Ven. Sed scribendum puto

quod est ipsimet litigatori optatissimum.

Vins. 4. Et auferam bona eorum, quasi tinea co-
medens, et ambulans super regulam in die speculvw.-
Quoniam, ait, talia facinora pstrat populus meus,

principes simul et subditi , auferam talis populi bona, .

disperdam scilicet, ut intra lignum tinea quz gra---
ditur per regulam, ligni videlicet ipsius longitudi-
nem, ipsumque consumit. Idque fiel tum temporis,
cum ego te inspiciam. Speculam enim vocat Dei
inspeetionem atque visitationem, ut est apud Da-
videm, 319 Facies Domini super facientes mala **.
Quidam autem hoe modo : Bona tua, inquit, disper.
dam, tine: scilicet 'instar consumam ; incedamque
per regulam, ]ustitiam nimirum, neutram in partem,
nec ad dexteram nec ad sinistram vergens, ut ia
diebus specul», collis videlicet Gabaz, ubi flagi-
tium in Levita concubinam patratum est **, pro.
pter quam, orto intestino bello, multa bominunr-
millia cesa sunt atque sublata.

Va, ultiones (ue venerunt * nunc erit fletus eorum
Luget uti pater amantissimus, ostenditque se non
sponte sua homines punire, sed invitum. "alia,
inquit, ac tanta scelera patrasti, ut dete vindictam
atqne supplicium sumere plane cogar. Nunc enim;
ait, non post multum teimnporis, audientur corum
fletus, qui fame laborantes, se invicem perditum
ibunt, patienturque ab inimicis, quaecunque supre

C diximus. '

VgRs. ὅ, 6. Nolite credere in amicis, neque spere-
tís in-ducibus . Ab ea qua cubal tecum, cave concre-
dere quidquam ei. Quia filius contumeliam facit pa-
(ri ; insurgit. adversus matrem suom, nurus contra
socrum. suam, inimici viri omnes domestici ejus.
Quoniam Israelitz: in Deum inique se gerebant ,
iidemque, cum horrenda quxdam eis supplieia pro-
phete minitsrentur, in regum suorum potentia,
aliorumque hominum auxiliis confldebaut, fedus
percutientes cum finitimis regibus mode, modo
cum ZEgyptiis, et ipsis Assyriis, ut apud: Oseam
dicitur : monet eos, ne se istiusnrodt spe decipi
patiantur. Ubi enim adveniet suppliciorum tempus,.
nec amicus oppressum amicum proteget, neque
consanguineus consanguineum ; 8ed suum: quisque
commodum captabit, vel si familiarissimum quem-
que sit lz:surus. Propterea in hune ipsum insur.
σοι, et hostilem in eum animum preseferet. Cum
enim nature conditor Deus alicui succenset, tum;
si libitum ei fuerit, ipsius ira nature leges (18)
invertit, Verumtamen ne ii quidem ipsi, qui suos

's et note.

Βλάττειν pro λαμδθάνειν.

(18) Permittit nimirum, ut homines vel ipsas na-
turz leges pervertant eisque contraría agant. Cz.
terum quod naturalis ratio dictat, idem semper est,
nec ullau subire potest mutationem.

1111 THEOPHYLACTI BULGARIE ABCIHEP. 1112

in parentes, supplicio a Deo, p'ectendos, insurguht, A pou; 4 ὀργὴ αὑτοῦ ἀλλοιοῖ (19), εἴ Ye τοῦτο δύς::
divinam iram effugere poterunt. Bi euim etii, qui αὐτῷ. Οὐ μέντοι οἱ τοῖς ὑπὸ Θεοῦ χο)αζομένοις
nullo consanguinitatis jure nobis conjuncti sunt, a Ἱπατράσιν ἐπανιστάμενοι παῖδες, οὐδὲ αὑτοὶ τὶν
Dee puniuntur, cum nos affligunt, licet corum po- — 0s(av ógytv ἐκφεύξβοντα, εἰ Υὰρ ol. µηδερίαν oi-
testali tradamur ; multo profecto magis supplicio — xetótyza quotxhv ἔχοντες πρὸς ἡμᾶς κολάζονται
plectentur ii, qui naturali aliquo vinculo nobis con- παρὰ θεοῦ, διότι ἡμᾶς xoAágouct, xalvot παραδο-
junguntur. Non enim id agunt Deo parentes obse- θέντας αὐτοῖς' πολλῷ μᾶλλον o! χατὰ φύσιν Gvvra-
quentesque , sed sua quisque improbitate atque µένο, Οὐ yàp ὡς ὑπηρετοῦντες τῷ θεῷ τοῦτο
nequitia ductus ; qua quidem lprobitas ad aliquo] πειοῦσιν, ἀλλ οἰχείαν χαχίαν ἀποπιμπλάντες, fi;
usque lempus occullatur, sed Laudem, Deo ita τέως μὲν ἐκρύπτετο, τοῦ Θεοῦ δὲ ἑνδόντος, EGegávi.
permittente, sese prodit. Testatur id Absalon, qui Καὶ μαρτυρεῖ ᾿Αθεσαλὼμ ἐπαναστὰς τῷ πατρὶ,
cum 21/4 iusurrexisset in patrem, qui Deui) ad παροργίααντι τὸν 8ebv, δοὺς δὲ δίχην «fv προσῇ-
iram prevocarai, nou multo post poenas dedil. —xoucav, οὗ διὰ μαχροῦ. Τὸν οὖν τῆς φύσεως Δεσπ”-
Placandus igitur est naturz Dominus, nec in con- την ἑξιλεωτέον, καὶ μὴ φυσιχκαῖς στοργαϊῖς ἐπιθα-
Sanguineoru.u amore nimium est con(üdendum. ῥητέον. Πλὴν ἱστέον, ὅτι ὅταν διὰ τὸν τῆς εὐσεθείας
Sciendum tamen est, eum pietatis causa tale. inter B λόγον ὁ διχασμὸς οὗτος τῆς φύσεως γένηται, bxatve-
consa"guineos dissidium eritue, laudabile esse, τὸς, xal τῷ Χριστῷ φίλος, τῷ εἰπόντι, ὅτι ἡλθεν εἰς
atque Christo pergratum ; qui se ob id ipsum ve- αὐτὸ τοῦτο, ἵνα τὸν τοιοῦτον διχασμὸὺν Ev τοῖς ἀνθρώ-
nisse dicit, μὲ 1alem divisionem inter bomines — «on ἐργάσηται. Υἱὸς γὰρ ἠτίμασε πατέρα, ὅτε Ἰω-
mitteret. Filius enimvero contumeliis affecit pa- ἀνντς χαὶ Ἰάχωθος, ἀφέντες τὸν πατέρα, tixolouür-
trem, cum Joannes et Jacobus, relicto patre, secuti σαν τῷ Ἰησοῦ * θυγάτηρ ἁπανέστη ἐπὶ τὴν μητέρα,
sunt Jesum **. Filia insurrexit in. matrem, Nova ἡ Νέα ἐπὶ τὴν Παλαιὰν, τὸ Πνεῦμα εἰσάγουσα, xat
scilicet Scriptura in Veterem, Spiritum inducens τὸ γράμμα ναταργοῦσα ^ νύμφη, Àh τῷ Yip ἅρμο-
abrogansque litteram : Sponsa, Filio nupta Ecclesia σθεῖσα Ἐκκλησία, ἐπὶ τὴν πενθερὰν Συναγωγὴν
adversus socrum, Hebraeorum scilicet, qui ectliam- τῶν ἔτι νοµοφνλάχων (20) Ἑδραίων * $ τῷ Πστρὶ
num mordicus jura sua lenent, Synagogam, quae — fjopoavo πρότερον, ἐκεῖνον ἐπιγινώσχαυσα µόνον
Patri jam antea nupserat. Hunc taotummodo Deum — 8cóv* νῦν δὲ καὶ ἐχεῖνον ἀπέστερξεν. 'O Υὰρ μὴ
»la norat ; nunc odit et hunc ipsum. Qui enim non cuu τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν llacépa. Ἐκθροὶ
&onorat Filiun, neque Patrem honorat **. Inimici ἆσαν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, τοῦ γενοµένου ἀνδρὸς,
erant Domini Jesu [qui vir, scilicet. homo factus ο τουτέστιν ἀνθρώπον, καὶ ἀγδρισαμένου πρὸς τὸν
est, virililerque se gessit adversus eum (21), qui in &v ἡμῖν ἰσχυρὸν, πάντες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τῷ
nobis fortis est] quotquot in ejus domo ac templo lepd, ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς. Elc τὰ ἴδια γὰρ ᾖ-θε.
versabautur sacerdotes atque ponü(lces : In propria καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαδον ' ἁλλ' οὐδὲ οἱ
enim venit, et sni eum non receperunt ** ; quinimo ἁδελφοὶ αὐτοῦ ἑπίστευον el; αὐτόν. Οἶκο; αὐτοῦ καὶ
nee ipsius fratres in eum crediderunt. Domus ipsius, — 6 χόσµος ὡς Δεσπότου, ὃς µεμίσηχεν αὐτόν. Ka: 6
uti Domini, est et mundus, qui eum odit. 1s item, πρὶν δὲ υἱὸς ὢν τοῦ xaxoU πατρὸς τοῦ διαδόλον ἁτι-
qui jampridem iniqui patris diaboli filius erat, µάζει αὐτὸν, ὀπηνίχα τὴν τοῦ Εὐαγγελίου µάχαιραν
patrem hune suum contumeliis afficit, cum Evan- — 4&6, τὴν διχάζουσαν τὰς τοιαύτας σνγγενείας. Kat
gelii gladium arripit, quo istiusmodi conjunctiones — fj σὰρξ, fj θυγάτηρ τῆς ἐξ ἁμαρτιῶν ἡδονῆς (ἐν &vo-
resciaduntur. Caro quoque, voluptatis peccati filia µίαις γὰρ συνελήφθηµεν, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐχισσή-
( in iniquitatibus enim concepti guius, et in pec*— θημεν), ἐπανίσταται τῇ τοιαύτη αὐτῆς μητρὶ, oce
catis nascimur?*), insurgit adversus istiusmodi μὴ ποιοῦμεν αὐτῆς πρόνοιαν sl; ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ
suam matrem, cum ejus nulla nos cura tangit, ne- στανροῦμεν αὐτὴν σὺν τοῖς παθήµασι καὶ, ταῖς ἔπι-
que cupiditas capit ; scil eam una cum pravis — Guulau. El δὲ καὶ ὁ χόσµος υἱὸς τῆς ὕλης, τούτῳ
affectibus cupiditatibusque crucifigimus. Si vero D δὲ συνεζύγη πρώην fj αἴσθησις ^ ἑπανίσταται xat
ct mundus materie filius est, huic autem copu- αὕτη τῇ πενθερᾷ (22) αὐτῆς ὕλῃ, ὁπηγίχα τὸν ἔπαι-
lata jampridem est cupiditas : insurgit οἱ hec adver- — ye«^v ὑφίσταται διχασµόν.
8u8 socrum suam inateriam, cum laudabilem sub-
j! ab ea separationem.

VeBs. 7. Ego autem in Dominum respiciam ; ez- Ἐγὼ δὲ ày τῷ Κυρίφ ἁποσκοπήσω (23), ὑπο-
spectabo Deum Salvatorem meum:exaudiet me Deus µμεγῶ ἐπὶ τῷ Σωςῆρί pov: εἰσακούσεταί µου ὁ
meus. Hzc de semetipso prophela dicit, eos exem- Θεός µου. Ὁ προφήτης ταῦτα πεοὶ ἑαυτοῦ λέχες,

0 Joan. 1, 97. ?! Joan. v, 295. ** Joan. 1, 11. ** Psal. L, 7.
Varie leetiones et note.

(19) Τότε καὶ τοὺς λογισμοὺς ἡ ópyh αὐτοῦ ἆλ- θάνατον, vel mortem. Per wuum enim hominem pec-
λοιοῖ, tum et cogiiationes ira ejus. immutat God. — catuminiravit in universum mundum, et per. pecca-

a7. (um mors.

(20) Νομοφυλαχούντων, Cod. Ven. (33) T4; πενθερᾶς. Cod. Ven.

(21) Appetitum scilicet, vel da&mounem, ? τὸν (25) ἸΔ-οσνοπεύσῳ Cod. Ven.

1173

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH/EAM. — CAP. VII.

1l:

τύπον εχεινοι; διδοὺς, ὅπως δεῖ πιστεύειν εἰς τὸν A plo suo docens, quemadmodum sit. iin Deo fiducia

θεόν. Oi μὲν οὖν φίλοι, qnoi, xai οἰχεῖοι, οὕτως
ἔσουται ἄπιστοι, καὶ διὰ τοῦτο µόταιοι, οἱ ἐπ'
αὑτοὺς ἑλπίζοντες * ἐγὼ δὲ πρὸς τὸν Κύριον ἀπο-
θλέφω, καὶ τὴν ἐξ Exelvou ἀναμενῶ βοῄθειαν, οὐχ
Σγουμένθδις θαῤῥῶν , οὗ φίλοις πεποιθὼς, ob «wt
τῶν κατὰ σάρχα οἰχείων ἑλπίζων. Καὶ πάντως οὕτως
ἁδιστάχτως ἑλπίζοντο;ς ἐπ αὐτὸν , εἰσαχούσεταί
μου. |

Mh izí(yapé qoi, ἡ ἐχθρά ucv, ὅτι πέπτωκα
xal ἀναστήσομαι. Διδάξας τῆς εἰς sov ἐλπίδος τὸ
πέρας, τὸ ἐπακηυσθῆναι, ςημι, παρ) αὑτοῦ, ἂνα-
λαμθάνει τῆς Σιὼν τὸ πρόσωπον , χαὶ πρὸς τὴν
Ἰδουμαίαν ποιεῖται τοὺς λόγους, byOphv οὖσαν ἀεὶ
καὶ πολεμµίαν. ΜΗ ἐπίχαιρε Υὰρ, φησίν * εξ γὰρ xal
πέπτωχα, συμφοραῖς περιπεσοῦσα, ἀλλ) ἀναστήτο-
git αὖθις. Τινὲς δὲ πρὸς τὴν Βαδυλῶνα ταῦτα λέγε-
σθαΐ qas: Mt ἐπαγάλλου, t; νιχήσασἁ µε» οὐ
γὰρ διὰ τὴν σἣν δύναμιν (24) νενίχηκάς µε * ἀλλὰ
διότι πέπτωχα ἀπὸ τῆς ἓν Θεῷ στάσεως, μὴ ἐπι-
γινώσχουσα τὸν Θεόν (25) * ὅμως ἁναστήσομαι ἁπὺ
τούτου τοῦ πτώματος, Πλὴν δοχεῖ µοι πρὸς τὴν Ἴδου-
µαίαν μᾶλλον λέγεσθαι ταῦτα, ὡς Ex τῶν κατωτέρω
61Xov, Είποι δ᾽ ἂν καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησία πρὺς
thv συναγωγἠν * Mh ἐπίχαιρέ pot, fj ἐχθρά µου, f
βδελυσσοµένη τὰ ἔθνη * méntuxa μὲν γὰρ τῇ &pap-
tía xal τῇ ἀσεθείᾳ , ἀλλ ἐπιότρέφασα πρὸς Xpi-
στὸν, ὃς ἔστιν ἀνάστασις, ἀναστήσομαι.

Διότι ἑὰν πορευθῶ ἐν τῷ σχότει, Κύριος φῶς
µου. Ἡ ἐὰν τῷ σχότει τῶν συμφορῶν xal χαχώ-
σεων γένωμαι, φῶς µου ἔσται ὁ Κύριος χαὶ παρα-
σχευάσει µε uh αἰσ]άνεσθαι τοῦ τοιούτου axótouc:
3, ὅτι El χα) ἑσχοτίσθην τὸν νοῦν, τῷ ξύλφλέγουσα᾽
θεός µου sl σύ’ χαὶ τῷ λίθῳ' Σύ us érérrncac:
ἀλλ οὖν φωτισθήσομαι τῇ ἐπιγνώσει τοῦ ἀληθινοῦ
θεοῦ xal Πατρός. Καὶ dj Ἐκκλησία ἐρεῖ ^ Κὰῑν
ὑπὸ τοῦ αχότους τῆς ἁμαρτίας κατεχομένη, πορεύο-.
pat ἐν αὐτῃ, xal προχόπτω” ἀλλ ὁ Κύριος ὁ
εἰπὼν' Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσµρυ, αὐτὸς ἔσται
μοι φῶς.

Ὀργὴν Κυρίου ὑποίσω, ὅτι ἤμαρτον αὐτῷ. Els
τὸ μέγεθος, φησὶ, τῶν ἁμαρτιῶν µου ἀποθλέπουσα,
οἷἶδα τῆς τιμωρίας τὸ δίκαιον, καὶ ὑπομενῶ. τὴν
ὀργὴν τοῦ διὰ τὰς ἁμαρτία; Χολάνοντός µε, τουτ»

έστι, τὴν ix τῆς ὀργῆς παιδείαν. Οὐ μὴν ἄχρι τὲ- D

λους ἡ ὀργὴ ἐπιμένει * ὥστε ph ἐπίχαιρε.

Ἔως οὗ δικαιώσει τὴν δίκην µου, καὶ ποιή-
σει τὸ xpiud µου, καὶ ἑξάξει µε εἰς τὸ φῶς, καὶ
ὄψομαι τὴν δικαιοσύνη» αὐτοῦ. ᾿Αναμενῶ, qnot,
καὶ ὑπομενῶ, χολαζοµένη διὰ τὰς ἁμαρτίας, ἕως οὗ
την δίκην, fiy ἔχω πρὸς τοὺς θλ/δοντάς (26) µε, δι-
χαιώσει. El γὰρ xal αὐτῷ προσχέχρουχα, ἀλλὰ xal
πρὸς ἐχείνους ἔχω δίκαια πολλὰ, ὅτι μηδὲν δεινὸν ὑπ'

* Juan xi, 329, ** Jerem. i1, 27.

omnis locanda. Amici itaque et. familiares adeo,
Inquit, infideles erunt ; et. idcirco stulti, quotquot
spem in hisce locatam habent. Ezo vero Dominum
aspíclam, ejusque opem exspectabo, nullis neque
prafectis eonfisus, nec amicis, ncc aliis consangui -
nitatis vinculo mihi conjunctis. Atque lta firma in
eum spe deflxsum me Dominus exaudiet.

εκδ. 8. Ne insultes mihi, inimica men, quia
cecidi et tesurgam. Cum id per suam in Deo fidu-
ciam se consecutum vates ostendisset, ut ab eo
exaudiretur ; rursus urbis Sion personam induit,
et ldunieam , implacabilem ipsiusmet Sion inimi-
cam hostemque $15, sic affatur. Ne insultes, ait ;
etsi enim cecidl, in calamitates delapsa, rursus
tamen resurgam. Quidam hzc ad Babylonem dici
autumant : Ne glorieris, quod me viceris ; non:
enim me vicisti tuam per potentiam; sed quia
ego a Deo descivi, Deum ipsum amplius non cogno -
scens ; ab hoc tamen lapsu resurgam. Verum hzc
ad Τάμπι potius pertinere mihi videntur, ut
ες iis quze inferius sequuntur, aperte liquet. 1lac
et e gentibus conflata Ecclesia dicere commode
posset ad synagogam, Ne insultes, inimica moa,
que gentes odio habes; cecidi enim peccatis et
Impietate ; sed ad Christum, qui resurrectio est, me
convertam, atque resurgam **.

Quia si ambulavero in tenebris, Dominus lux mea.

C Si nimirum in calamitatum afflictionumque tene-

bris versabor, Deus mihi lux erit, efficietque ut
ejusmodi tenebrarum incommoda ninime sentiam.
Vel sensus est : Si tenebris obducta mea mensest,.
ligno dicens : Deus meus es (u, el lapidi, Tu. me
creasli 35 ; veri tamen Dei ac Patris cognitione per--
fusa illuminabor. Ecclesia quoque dicet : Etsi
peccati tenebris obvoluta, in peccato ipso ain-
bulem, et jniquitate proficiam; attamen Do-
miuus qui dixit, Ego sum lux mundi**, lux mihi
erit.

Vens. 9. Iram Domini sustinebo, quia peccati ei.
Meorum, inquit, scelerum magnitudinem mecum
ipse considerans, novi supplicorum justitiam
equitatemque ; propterea iram ejus (correctionem
scilicet ab ira profectam) sustinebo, qui propter
peccata me plectit. Hzc tamen ira haud in perpe-
tuum manebit. Quare ne insultes.

Donec ipse justificet causam, εί faciet. judicium
meum εἰ educet me in lucem, el videbo justüiam
ejus. Perferam, iuquit, et sustinebo supplicium,
mea ob flagitia mihi inflictum, quoad ipse causam,
que inihi cum affligentibus me inimicis est, justam
et 2quam esse judicio suo confirmet, Etsi enim
eum injuriis lacessivi, mihi tamen cum illis admo-

** Joan. viri, 12.

γαι] lectiones et note. -

(91) 05 γὰρ τῇ σῇ δυνάμει. Cod. Ven.
(25) Αὐτὸν, ipsus. Cod. Ven.

(26) Θηρεύοντας. Cod. Bav.

1115

THEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP.,

πο.

11:6

dum justa est expostulatio. Quippe cum rmihil Α ἐμοῦ παθόντες,οῦτως ἁπανθρώπως ἐχρήσαντό µοι.

mali passi a me sint, adeo crudeliter me vexa-
runt, Ipse propterea me a servitutis tenebris, in
libertatis lucem educet ; Et videbo justitiam ejus,
cum adeo me persequentes acerbo supplicio affe.
cerit. Ecclesia quoque dicet : Etsi mibi succenseat
Dominus, meque utpote idola resque creatas co-
lentem, in reprobum sensum tradiderit?" ; attamen
equo animo patiar, donec me per penitentiam,
atque sacri fontis lavacrum, justam efficiat, profe-
ratque judicium meum, hujusce mundi principem
condempans, et ad spiritale $316 me lumen Pater
luminum educat, videamque justitiam οι,
Christum, qui nobis a Deo factus est justitia.

VEens. 10. Ei videbit inimica mea, et operietur
confusione, que dicit : Ubi est Dominus Deus tuus?
ldumea, inquit, meam felicitatem videbit, Deique
erga me benignitatem cernens, pudore suffundetur,
que nunc eum uli debilem incusat, et ita vi-
ribus destitutum, ut ab inimicis eruere me ΙΙ6:-
gueat.

Oculi mei videbunt eam, Non ipsa modo meom
felicitatem videbit, sed et ego ipsius miserias in-
trebor. Non enim omnino suppliciorum immunis
evadct.

Vgns. 10, 44. Nunc erit in. conculcationem, sicut
(ntum in. viis. Dies liture lateris, deletio (ua dies
illa. Quemadinodum, ait, jacens in viiy lutum,
praesertim quod liniendis lateribus praeparatur,
proteritur atque conculcatur ut' mollius effectum,
designato operi accommodetur, ita et tu 3b omni-
bus conculcaberis, eijitque dies illa tui oblittera-
tío. Ecclesia quoque dicere queat : Pudore suffun-
detur inimica mea, cum gloriam videbi!, qua per
sacri fontis lavacrum donata sum ; et oculi mei vi-
cissim eam, in futuro νο in ignem conjectam,
videbunt. Filii enim regni ejicientur foras **, atque
ego in eorum locum suffectia,, cum Abraham,
Isaac οἱ Jacob versabor. Interim ipsa despectui
omnibus erit, non secus ac lutum, quod proteritur
in viis et assidue eonculcatur ; idque vel maxime
si liniendis lateribus preparari debeat. Dixit item
Dominus : Jerusalem, ab gentibus conculcaberis ;
eritque dies illa, qua conculcaberis tui deletio.

Καὶ ἑξάξει µε εἰς τὸ φῶς τῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τοῦ
αχότους τῆς δουλείας" Καὶ ὄψομαι τὴν δικαιοσύ-
Υη αὐτοῦ, ὅτι τοὺς οὕτως ἀδίχως ἐπιτιθέντας µοι
ἐτιμωρήσατο. "Epst δὲ καὶ ἡ Ἐκχλησία. Ei xal
ὠργίσθη µοι Κύριος, καὶ ἁπωσάμενος ὡς τοῖς εἰδώ-
λοις λατρεύσασαν, xal τῇ χτίσει, εἰς ἁδόχ.μον νοῦν
παρέδωχέἑ µε " à)À' ὑπομενῶ, ἕως οὗ διχαμώσει µε
µετανοίας xal βαπτίσματος, xal ποιῆσει τὸ χρῖ-
p& µου, χαταχρίνων τὸν ἄρχοντα τοῦ χόσμου
τούτου, τὸν πλανἑσαντά µε, xal ἑξάξει µε εἰς τὸ
φῶς τὸ νοητὸν (27) ὁ Πατὶρ τῶν φώτων. Καὶ ἕφο-
μαι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ τὸν Χριστὸν, ἃς ἐγενν{ῆη
ἡμῖν δικαιοσύνη ἀπὸ θεοῦ.

Kal ὄψεται ἡ ἐχθρά (21*) nov, «al περιδα 1εῖται
αἰσχύνη» (28), ἡ Aérovca πρός ue: Ποῦ Κύριος ὁ
θεός cov; Ἡ Ἱρουμαία, φησὶν, ἔφεται tt» ἐμὶν
εὐημερίαν, xal χαταισχυνθήσεται, βλέπουσα tv
τοῦ Θεοῦ περὶ ἐμὲ χρηστότητα, dj νῦν ὀνειδίζουσα
τοῦτον, ὡς ἀσθενῃη, xal μὴ δυνἀμενόν µε ῥύσασθαι
τῶν ἐχθρῶν.

Οἱ ὀρθα.μοί µου ἑπόνψονται αὐτή». Οὐ µόνον,
φησὶν, αὕτη τὴν ἐμὴν εὐημερίαν ὄψεται, ἀλλὰ χαγὼ
τὴν αὐτῆς (29) δυσπραχίαν ὄψομαι: οὗ γὰρ ἀτιμώ-
ρητος ἔσται.

Νῦν ἔσται ὡς καταπάτηµα, ὡς πη.]ὸς ἐν ταῖς
ὁδοῖς, év ἡμιέρᾳ ἁ.ἰοιφῆς π.1{νθων ἑξά.1ειψίς σου
ἡ ἡμέρα ἐχείνη .Ὥσπερ, φησὶν, ὁ £v cat; ὁδοῖς 7T-
λὸς xal μάλιστα ὁ εἰς ἁλοιφὴν πλίνθων παρασχενἁ-
ζόμενος, χαταπατεῖται, ᾧς ἂν εὐθρυπτότερος YÉ-
νηται, xal χρησιμεύσῃ εἰς τὸ Épyov* οὕτως καὶ
σὺ ὑπὸ πάντων χαταπατηθήσῃ, xai ἐξάλειφίς σου
ἔσται ἡ ἡμέρα ἐχείνη. Φῄσει δὲ χαὶ ἡ Εκκλησία. ox:
Καταισχυνθέσεται ἡ ἔχθρά µου, ὁρῶσα τη» δόξαν,
ἣν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἑνδέδυμαι * xaX οἱ ὀφθαλ-
gol µου ἑπόφονται μὲν αὐτὴν , xal Ev τῷ μέλλοντι
εἰς τὸ πῦρ ἀποπεμπομένην. Οἱ γὰρ υἱοὶ τῆς Sa-
σιἁείας ἐκριφήσονται ἔξω, ἐμοῦ ἀντεισαγομέντς,
xai ταττοµένης μετὰ ᾿Αθραὰμ, χαὶ "lax, xai
Ἰαχώδ. Καὶ νῦν δὲ ἔσται ὑπὸ πάντων χαταρρο.ου-
µένη, ὡς χαταπάτηµα, ὡς πηλὸς ἐν ταῖς ὁδοῖς, ὃς τ-ᾱ-
τεῖται συνεχέστερον, χαὶ μᾶλλον εἴπερ elg τλίνθων
ἁλοιφὴν παρασχενάζεται. Εἶπε ὃὲ xoà Κύριος
Ἔσται (50) ᾿Ἱερουσαλὴμ πατουµένη ὑπὸ τῶν &Ovtuv

Talis dies est et Christus; quippe qui ab Judzis p xot ἡ ἡμέρα ἐκείνη, καθ) ἣν πατηθήση, ἡτελε»-

crucifixus, factus est eorum excidium. Hxc omnia
et communis omnium nostrum natura apte dicere
potest ad inimicam suam, demonum turbam, nec-
non uniuscujusque anima, quam suorum poenitere
incipiat peccatorum.

"? Rom, 1, 38. ** Matth, νι, 12.

εστία, ἔσται Σξάλειγίς σου. Ἡμέρα χαὶό Χριστὸς
(51). ὃς ἐγένετο αὐτῶν (63) ἐξάλειψις, σταυρωθεὶς
(35) ὑπ) αὐτῶν. Ταῦτα δὲ πάντα xxl dj χοινῃ τῶν
ἀνθρώπων φύσις ἔχει καιρὸν λέγειν πρὸς την £y-
0pàv αὐτῃ τῶν δαιμόνων πληθὺν , xal fj ἑχάστου
Φυχη, ἀρξαμένη (54) μετανσεῖν,

Varice lectioncs οἱ note.

(37) No: po». Cod. Bav

(313) 'O ἐχθρὸς., inimicus. Cod. Ven.

(28) Περ.θαλεῖ τὴν αἰσγῦνην. Cod. Ven.

(29) T; αὐτῆς. Cod. Ven.

(30) Scribendum puto £srj* vel si retineri. pla-
ceat, ἕσται, legendum, quod. sequitur, πατηθή-

σεται.
($1) Καὶ ὁ Κύριος Ἰησοὺς Χριστὺς, et. Dominus
Jesus Christus. Cod. Bav.
(23) 'EG αὐτῶν. ex ipsis. Cod. Dav.
(57) Deest. axaupooeYz, crucificus, in Cod. Ven.
(54) "AgZagivou. Cod. Ven.

"ael

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHJEAM. — CAP. VII.

118

Καὶ ἁπώσεται νόμιμά σου ἡ ἠμάρα ἐχείνη. A — Et atteret legitima tua dies illa. luquz videlicet

Τουτέστιν, ol παράνοµοί σου νόμοι χαταλυθήσονται.
IIo) γὰρ λατρεύσεις, Ἡ πῶς τοῖς εἰδώλοις χαὶ τὰ
ἐπὶ τῇ λατρείᾳ αὐτῶν νόµιµα ἑκτελέσεις, εἰς ἆφα-
νισμὸν οὕτω παραδεδοµένη;, ᾽Αλλὰ καὶ ὁ Χριστὸς
τὸν νόµον τῶν ἐντολῶν ἓν δόγµασι χαταργήσας,
ἁπισατο τὰ νόµιµα τῶν Γραμματέων.

Καὶ αἱ πόλεις σου ἤξουσιν εἰς συγκ.εισμόν.
Τουτέστιν, el; πολιορχίαν χαταντήσουσιν, Ó ἐπὶ τῶν
Ἱουδαίων γέγονεν.

Καὶ αἱ πὀλεις σου ὀχυραὶ εἰς διαμερισμὸν Ἀσ-
συρίων. Ἐντεῦθεν δηλοῦται, ὅτι οὐ τῇ Βαθυλῶνι,
ἀλλὰ τῇ Ἰδουμαίᾳ ἁρμόσει πάντα τὰ περὶ τῆς ἓχ-
053; ῥηθέντα. Οὐ γὰρ δήπου at πόλεις τῆς Βαδυλὼ-
vog ἐδόθησαν εἰς δ-αμερισμὸν ᾿Ασσυρίων * (55)
ἀλλ αἱ τῆς Ἱδουμαίας διεµερίσθησαν, τουτέστι, διγρ:
πἀἆ-ησαν (568) ὑπὸ Βαδυλωνίων, ἢ κατεχληρονοµή-
θηταν ἄλλη ὑπὸ ἄλλου, εἰ µή τις Ἀσσυρίους ἐρεῖ
λήδους τε xa Πέρσας. Εἶχον πόλεις 'ὀχυρὰς οἱ
Ἓθραϊνι, τὰς νομικὰς ἐντολὰς xol παρατηρήσεις,
ἀλλὰ παρεδόθησαν εἰς διαμερισμὸν τοῖς ᾿Λασυρίοις,
Ἠτοι τοῖς ἔθνεσι. Μερίζομεν γὰρ ἡμεῖς νῦν καὶ δι-
χοτομοῦμεν 7b γράμμα ἀπὸ τοῦ πνεύματος. E'ye
χαὶ πόλεις ὀχυρὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, τὰ φιλόσοφα
δόγµατα xal τὰ μαγικά ' ἀλλὰ τοῦ Παύλου ἐν ᾿Λθή-
vate γενοµένου xaX ἐν Κορίνθῳ, καὶ χαταγγείλαντος
τὸν ἄγνωσιον ἐχείνοις θεὺν ᾿Ἰησοῦν (57) Χριστὸν,
xat τοῦτον ἑσταυρωμένον * ὁ ᾿Αρεοπαγίτης Διονύ-
σ.ος, χαὶ οἱ ἓν Κορίνθῳ σοφοὶ, οἱ πρότερον ἐπ αὖ-
τοῖς μεγαλοφρονοῦντες, διεµερίσαντο ταῦτα τὸ
μὲν ἐξεταστιχὸν αὐτῶν καὶ θεωρητικὸν δεξάµενοι,
ὅσον 0k εἰς δαίµονας φέρει, καὶ πλάνην, xol ἁπω-
λείας βυθὸν, ἁπωσάμενοι. ᾽Αλλὰ xal ἐν Ἐφέσῳ οἱ
«à περίεργα πράξαντες, τὰς μαγιχὰς αὐτῶν βίόδλους
κατέχαυσαν. Εχει δὲ καὶ ἑκάστη duyh γαῦρον
epóvnua xai ὑψηλὸν, ὃ τοῖς ᾽Ασσυρίοις παραβάλ-
λεται ἔχει δὲ χαὶ πόλεις, τὰ συστήµατα τῶν iv
αὐτῇ διαφόρων τῆς χαχίας εἰδῶν. Ὅταν οὖν τὸ
ὑφηλὸν ἐχεῖνο φρόνηµα καὶ ᾿Ασσύριον µεταγάγῃ
πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς οἰχείας ἀξίας, χαὶ τὰ ἄνω
φοονἠσῃ, xal ἄξια τοῦ κατ᾽ εἰχόνα * τηνικαῦτα πα-
ραδίδονται τῷ τοιούτῳ φρονήµατι αἱ τῆς χαχίας
πὺύλεις εἰς δ.αμερισμόν. Μερίζων γὰρ τὴν xaxlav
εἰς ὑπερθολὰς καὶ ἑλλείψεις ὁ τὰ ἄνω φρονῶν vos,
εὑρίσχει την τῶν ἀρετῶν µεσότητα.

᾿Απὸ Τύρου, ἕως ποταμοῦ Συρίας. Ἐπειδὴ xal
ἄλλαι πορίοιχοι πόλεις ταῖς τῶν Ἱουδαίων ἐπέχαι-
(ον συμφοραῖς, µέμνηται καὶ Τύρο», καὶ Συρίας,
xo τῶν ἄλλων τῶν τοῖς Βαθυλωνίοις ἔχπορθηθει--
σῶν. Λέχει δὲ xal ίνες αὗται, δηλοποιῶν αὐτὰς
ἀπὸ τῶν ὁρίων. Ποταμὸν μέντοι Συρίας «bv Εὐφρά-
την λέγει.

55 Act, xvit, 27. * Act. xix, 19.

tuz leges. dissolventur ; quomodo enim idola tua
colere, lataque de eorum cultu jura servare pote-
ris, ita male multata, penitusque deleta ? Christus
item sua per dogmata legalia precepta sustulit,
ex plositque Seribarum jura.

γεας. 12. Et urbes tue munita venient in conclu-
sionem. lloc est, in obsidienem incident, quod sub
Judzorum imperio contigit.

Et civitates tug munite in divisionem Assyrio-
rum. inc aperte liquet, omnia qux de inimica
superius dicuntur, 317 nou ipsiwet Bahyloni,
sed ldumwem convenire ; non enim, Babylonis
urbes Assyriis dispertiendze tradit:e. sunt , sed
lduw:ez civitates divise sunt a Babyloniis atque
direpte vel h:zereditate alix ab aliis acquisitze, nisi
forte quis Assyrios Medos atque Persas esse dicat.
Urbes munitas habebant et. Hebrzi, legis videlicet
ceremonias et observanlias, sed Assyriis, hoc est
gentibus, dispertiend:e. traditas sunt. Nunc enim
nos litteram a spiritu dividimus atque secernimus.
Hahebat urbes fortes atque munitas et humana
natura, philosophica nimirum el magiea dogmata;
verum ubi Paulus Athenas attigit atque Οοσίι-
thum et ignotum hominibus illis Deum, Jesum
Christum, eumdemque crucifixum praedicavit ** :
Dionysius Arcopagita, Corinthique sapientes qui
antea de se magnifice sentiebant, dogmata hzc
diviserunt amplecteutes,quidquid ad contem plandam
exquirendamque veritatem confert, εἰ rejicientes
quod ad d;rmones, et in errorem perditionisque
barathrum ducit. Quotquot item Ephesi vana
prodigia patrabant, magicos suos libros combus-
serunt *. Habet et unaquaque anima sublimes ela-
lasque cogitationes, quz& Assyriis assimilantur :
habet item urbes varias, scilicet vitiorum compa -
ges πο species. Cum ergo suhlimis illa mene,
Assyrio similis, ad sue dignitatis cognitionem
perducitur, cogitatque superna et homine, ad
imaginem Dei condito, plane digna : tum istius-
modi cogitationi ac menti dispertiende traduntur
improbitatis atque nequitize urbes. Mens enim, qua
superna cogitat (38), vitia dividit in extrema qua:-

p dam, quorum in niedio mediocritatem. virtutemque

silam comperit.

A Tyro usque ad. flumen Assyrie. Quoniam et
alise finitimze civitates Judzorum de calamitatibus
letabantur, mentionem idcirco proplieta facit et
Tyri, et Assyriz, et aliarum qus a Babyloniis
everse sunt, penitusque deletz. Qu: quales [υ6-
rint, ex earum finibus clare demonstrat. Assyriz
quidem flumen Euphratem vocat. *

- Varie lecliones et note

(55) Cod. Bav. addit: οἱ γὰρ Βαθυλώνιοι σαν
Ασσύριοι, Dabylonii enimerant Assyrii.
(361 Διηρπάγησαν, τουτέστι διεµερίσθησαν. Cod.

cl

(57) θεὺν xaX Ἰησοῦν. Col. Ven.

(28) Virtus enim quzelibet intes nimium et parum
sita est, ut. priclare docet Aristoteles init. Etlic.
ad Nicomach.

1119 TIIEOPHYLACTI BULGARIA ARCHTEP. 110

Et a mari usque ad mare, À wari scilicel orien-
tali usque ad occidentale

Et a moute usque ad montem. Ab Judaeorum monte
Carmelo usque ad Libanum. Omnes itaque interje-
cte urbes a Dabyloniis diripientur, quxe Jud:corum
calamitatibus antea lxtabantur.

Dies aque et. tumultus, Quemadinodum — scilicet
aqua vehementi cut impetu fluens, strepitum edit,
iffertque trepidationem ; ita et. hostium exercitus,
impetu facto, omnia jrruet, cuncla rumore ac
foriidine complens, urbesque pradictas deva-
stabit.

31$ Vrns. 15. Et erit. terra in. dissipationem
cum habitatoribus suis. Terra scilicet barum urbium
el ipsa devastabitur, ferro ignique consumptis arbo-
ribus frugibusque; et simul ejus habitatores hosti-
bus jugulandi tradentur.

Propter [γμείμε adinventionum eorum. Causam
add::cit, cur hzc illis accident. Tales enim calami-
tates, ait, fructus eorum facinorum sunt. Terra
f.eta est humana natura, suam ob inobedientiam,
quippe qux sibi dictum illud audivit, Terra es et in
ierrara reverieris *, cogitatque terrena : quam qui-
cem lerram — incolebant tenebrarum. principatus
alque poelestates. Át, uli advenit dies aqua et
tumultus, spiritus videlicet ac sonitus, quo repleta
domus es!, ubi congregati erant apostoli, protinus
evanuit πας Jebes, atque terrena cogitatio, si-
imulque dispersi sunt qui talem cogitationem prz-
»eferebant, Nou. amplius enim uti wortales cogi-
turus, qui Spiritus gratiam accepimus — atque
servamus. Disperdit δἱ uniuscujusquo ahimam,
terram factam dies aquas, saeri nimirum lavaeri,
ct lacrymarum, neenon dies tumultus, quem ipsi-
met animse injicit Verbum (41) eam przeteritorum jain
peccatorum poenitentem exagitans atque conturbans.
Disperdit autem non ipsius naturam, "sed fructus
adinvenilouuim ejus et institutorum. H:ec enim sola
cvanescunt, non ipsiusmet anima natura atque sub-
siantia.

Vens. 14. Pasce populum tuum in virga tua, oves
ncreditatis tno, Cum finitimis gentibus prieuun-
tiasset, qua futura erani ; populo deiuceps praedi-
cit futuram post reditum pacem tranquillitatemque,
2d lsraeliticam generationem omnem talia quodam-
modo fatus : Hsec. illi quidem; tu vero pas-e tuum
populum οἱ haereditatis. oves in virga tribus tuse,
sceptro nimirum unius tribus tue, Judz. Ex ea
quippe prognatus Zorobabel, populut post reditum
rexit,

Habitantes seorsum. Pacotam videlicet atque
tranquillam vitam degentes, habentesque neminen,

* Gen. ni, 19,

À kRaláxó θα]άσσης ἕως θ0α.λάσσης. ᾽Απὸ τη;
πρὸς ἕω χειµένης, ἄχρι τῆς πρὸς ἑσπέραν.

Καὶ dxó ὅὄρους ἕως rov ὅρους. ᾽Απὸ τον τῶν
Ἰονδαίων ὅρους τοῦ Καρμήλου µέχρι τοῦ Λ:δάνου.
"Απασιι οὖν αἱ ἓν τῷ µέσῳ πόλεις ἁλώσονται τοῖς
Βαόνλωνίοις, αἩπρότερον ἐπιχαίρονσαι τοῖς [ουδαίων
χαχοῖς.

Ἠμέρα ὕδατος xal θορύδου. Τουτέστιν, ὥσπερ
ὕδωρ μετὰ ῥοίζου φερόµενον, xal θόρυθον otov
υὕτως fj στρατιὰ τῶν ἐχθρῶν ἐπελεύσεται, “Αάντα
συνταράττουσα, καὶ τὰς ῥηθείσας πόλεις πορθοῦσ:.

Καὶ ἔσται ἡ Tj. εἰς ἀφανισμὸν μετὰ τῶν xat-
οιχκούγτων αὑτήν. Ἡ yn τῶν πόλεων τούτων xal
B αὐτὴ χαταφθαρήσεται, τῶν τε δένδρων δηῃουµέ.ων,
xal τῶν χαρπῶν φθειροµένων xal πυρπολονμένων'
ἀλλὰ χαὶ οἱ κατοικοῦντες αὐτὴν σγαγῇ παραδοθή-
σονται
᾽Απὸ καρπῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν. Τὴν αἱ.
τίαν δείχνυσιν, do' c ταῦτα αὐτοῖς συµθήσεται. At
γὰρ τοιαῦται, «φησὶ, χαχώσεις καρποί clot τῶν
ἔργων αὐτῶν. Γη Υέγονεν dj ἀνθρωπίνη φύσις, δ.ὰ
την παρακοὴν, ἀκούσασα τὸ, Γη εἶ, καὶ εἲς rnv
ἀπε.Ιεύσῃ, καὶ τὰ τῆς γῆς φρονῄσασα" χατφχου
δὲ ταύτην τὴν γῆν αἱ τοῦ σχότους ἀρχαὶ xoi ἔξδου-
σίαι. "AX ὅτε ἡμέρα γέχονεν Ὁδατος χαὶ θορύθου
(59), τοῦ πνεύματος, φημὶ, xai τοῦ ἤχου, ὃς (&0)
ἐκλήρωσε τὴν olx(av, ἐν fj οἱ ἁπόστολοι ἦσαν, ἣ φα-
νίσθη xai fj φθορὰ τῆς φύσεως, καὶ τὸ γ{ῖνον φΦρύ-
νηµα μετὰ τῶν κατοικούντων αὐτὸ πρώην ᾽ οὐχέτι
γὰρ ὡς θνητοὶ φρονοῦμεν o? ys τὴν τοῦ Πνεύματος
χάριν δεξάµενοι xal τηροῦντες. ᾽Αφανίζει xai xbv
ἑχάστου Φνχὴν, γενομένην γῆν. dj ἡμέρα τοῦ ὕδα-
τος, καὶ τοῦ βαπτίσµατος , xal τῶν δακρύων,
καὶ τοῦ θορύδον, ὃν ἐμποιεῖ αὐτῇ ὁ λόγος, κατα-
σείων αὐτὴν, καὶ τἁράττων μδταμελουμέντν ἔτὶ
τοῖς προτέροις. ᾽Αφανίζει δὶ οὐχ ἀπὸ τῆς οὐσίας
αὐτῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν χαρπῶν τῶν ἐπιτηδευμότων᾽
οὗτοιγὰρ ἀφανίζονται, ἀλλ᾽ οὐχ ἡ φύσις τῆς qu-
xs.

Ποίµαινε.Ίαόν σου ἐν ῥά6δδφ gvAnc σου, πρό-
όατα xAngoropíac σου. Τὰ ἑσόμενα τοῖς ὀὁμόροις
p ἔθνεσι προθεσπίσας, προαἵγόλλει λοιπὸν τὴν µετᾶ
ἐπάνοδον εἰρήνην τῷ λαῷ, μονονουχὶ ταῦτα λέγων
πρὸς πᾶσαν τὴ» Ἰσραηλίτην |f. «λΐτιν] γενεὰν, ὅτι
:Ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα πείσοντα: * σὺ δὲ ποίµαινε τὸν
λαόν σου, χαὶ τὰ πρὀθατα τῆς κχληρονοµίας σου.
ἐν ῥάθδῳ φυλῆς σου, τουτέστι, τῷ σχήπτρῳ μιᾶς
φυλῆς σου, τῆς τοῦ Ἰούδα. Ἐξ αὐτῆς yàp iv Zo-
ροδάθελ, μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἐποίμανε τὸν λαόν.
Κατασκηνοῦντας χαταµόνας. Τουτέστιν, Ev εἷ-
ρίνῃ χαὶ ἡσνυχίᾳ ὄντας xat µιηδένα ἔχοντας τὸν

Yarie lectiones et nota.

(39) Desunt vetba xai θορύβου, et. tumultus, in
Cod. Ven.

(40) *0, qui (Spiritus). Cod. Bav.
(41) Seu ratio.

1181

EXPOSITIO IN PROPHETAM ΜΙΟΠ.ΕΔΗ — CAT. VII.

1154

προπολεμοῦντα (42) * Ἡ ὅτι μὴ ἐπιμιγγυμένους τοῖς A qui. oppugnaret : vel. gentibus non permisti, nec

ἔθνεσι, xal µανθάνοντας τὰ ἔργα αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἆμι-
γεῖς ὕντας ἐθνιχῶν ἐπιτηδευμάτων. Λέγυι 6 ἂν xa
πρὸς τὸν Ytov ὁ Πατήρ Ποίμαινε τὸν λαόν σου, τοὺς
ix περιτομῆς πιστεύσαντας, xal τὰ λοιπὰ πρόδατα
τῆς χληρονομίας σου, τὰ ἔθνη δηλαδη, ἃ ἔδωχά σοι
κληρονομίαν, tv τῇ ῥάθδῳ σου, οὐ τῇ χολαστικῇ, fi
ὡς σχεύη χεραµέως συντρἰθει τοὺς ἀπειθεῖς, ἀλλά
τῇ παιδευτιχῇῃ, f) ἐπισχέφεώς ἐστι ῥάδδος. Ἐπισχέ-
νοιαι γὰρ, φησὶν, ἐν ῥάόδδῳ τὰς ἀνομίας (45)
αὐτῶν ' τὺ δὲ ἔλεός nov, οὐ μὴ διασκεδάσω
ἀπ᾿ αὐτῶν. Ποιμαένονται τῇ ῥάδδῳ τοῦ σταυροῦ xat
οἱ χατὰ Παὔῦλον δυνάµενοι λέγειν. Ἐμοὶ δὲ μὴ έ-
voto καυχᾶσθαι, el μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου
µου Incov Χριστοῦ, δι οὗ ἐμοὶ κόσμος ἑσταύ-
putat, κἀὰγὼ τῷ κόσμφ. Οἱ δὲ τοιοῦτοι χαὶ χατα-
µόνας xatagxtvouct, πάσης ἀπηλλαγμένοι τῆς πρὸς
τοὺς πολλοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴν τῶν πολλῶν πρα-
γμµάτων σύγχυσιν προόπαθείας, xal µόνῳ Άροόδλα-
λούντες θεῷ τῷ Κυρίῳ ἐνὶ, xaX ὑπὲρ τὸ ἓν, xai
ἑνοειδεῖς xaX αὐτοὶ Ὑινόμενοι, Οὕτω καὶ Δαθὶδ,
Καταμόνας εἰμὶ ἐγῳ, ἔλεγε᾽ χα) Ἱερεμίας * Οὐκ
ἐχάθισα, qnoi, dv συγεδρίφ παιζόνζων : κασαμό-
vac ἐκαθήμην.

Δρυμὸν ἐν µέσῳ τοῦ Καρμή-ου νγεμήσονταεν
τὴν Bacavirtw καὶ τὴν Γα.ααδῖτιν. Ἐπειδὴ
τροπιχῶς τοὺς ἀνθρώπονυς ἑκάλεσε πρόθατα, ἐπι-
µένων τῇ τροπῇ, δρυμὸν ὀνομάζει καὶ νοµήν' ση-
µαίνει δὲ δι ὧν λέγει, ὅτι ἐν πάσῃ εὐετηρίᾳ ἔσον-
τοι. "H τε γὰρ ὑπὸ τοῦ Καρμίλου περιξχοµένη
χώρα, καὶ ἡ Βασανῖτις, χαὶ dj Γαλααδῖτις, τὰ πίονα
τῆς Παλαιστίνης σαν µέρη. Ἵνα τοίνυν δηλώσῃ,
ὅτι kv ἀφθόνοις ἀγαθοῖς ζήσουσι, τοῦ δρυμοῦ ἑμνή-
σθη. Φασὶ γὰρ τὰ πρόθατα ἐν τῷ δρυμῷ vep.ópeva,
καὶ ὑπὸ τῶν βαλάνων τρεφόµενα, πιαίνεσθαι. ἀπεὶ
καὶ «aig βαλάνοις ἐπιτρέχει, ἑνηδόμενα (45) τῷ
καρπῷ., Ἐπεὶ δὲ Κάρμηλος ὀπίγγωσις περιτομῆς
ἑρμηνεύεται ' Βασανῖτις δὲ, αἰσχύνη ' Γαλααδῖτις
δὲ, διαθήκης µετάθεσις * νεμηθῄσαονται ταῦτα οἱ
ὑπὸ Χριατοῦ (46) ποιμαινόμενοι’ τὸν μὲν Κάρµη-
λον, ὡς ἐπιγνόντες τὴν ἀληθῃ περιτομὴν τίς ἔστι,

'φαὶ ὅτι οὐχ ἡ τῆς σαρχὺς, ἁλλ' ἡ τῆς σχκληροχαρ-
δίας ἀπόθεσις , ἡ πνευματική ἐστι (AT) περιτομὴ, fjv
ὁ Os^5c ἐπι»ητεῖ, καθὸ εἴρηται ’΄ Περιεμήθητε (48)
θεῷ'
ὑμῶν" xaX οὕτως μετὰ τὸ ἐπιγνῶναι περιτεµνόµε-
vot xal αὐτοὶ τὰ σαρχικὸν τῆς χαρδίας φρόνημα,
καὶ τὸ ἀπὺ ὙΥενέσεως κάλυμμα) τὴν δὲ Βασανῖτιν
νεµῄήσονται, αἰσχννόμονοι ἐπὶ τοῖς προηµαρτηµέ-
yote, καὶ τὴν χατὰ θεὸν λύπην ἔχοντες, fcc χαρὰν

ἑώνιον χατεργάξεται' τὴν δὲ Γαλααδῖτιν, ὡς τὴν

5 Ώρα]. ΕΣΣΣΥΙΗ, 59. * Galat. vi, 14.

5 Psal. Liv, 8.

eorum opera discentes, sed ab gentilibus discipli-
nís institutisque prorsus alicui. Hxc item coelestis
l'ater ad Filium apte diceret : Pasce populut tuum.

- eos nimirum qui ex elreumcisione Christo nomen

dederunt ; et reliquas h:reditatis tut oves, gentes
videlicet, quas tibi dedi haereditatem, in virga tua,

. virga seilicet non afflictionis, qux ut vasa finguli,

contumaces conterit, sed correctionis, que virga
visitationis est : Visitabo, ait, in virga iniquitates
eorum:misericordiam autem meam ab eis non avertam*,
Pascuntur virga crucis 319 et ii, qui cum Paulo
dicere possunt, — Mihi auiem absit gloriari, nisi
in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem — mihi
mundus crucifixus est εί ego Àundo*. Tales hominea

B solitarism etiam vitam degunt, procul ab hominum

Írequentia negotiorumque sollicitudinibus remoti ;
qui quidem uno cum Deo atque Domino colloquen-
tes, plures uno, simul et unius instar et (44) ipsi
fiunt. lta ei David: /n solitudine, inquit, sum *, et
Jeremias, Non sedi, ait, in concilio cum. [ndentibus,
sed solitarius sedebam *.

Silvamin medio Carmeh , pascentur Basanitim et
Galaaditim. Quoniam per verborum quamdam immu-
lationem homines vocavit oves, eidem loquendi
modo insistems, silvam memnoratet pascua. Per
hxc autem, qua propheta dicit, eos in reruin om-
nium affluentibus copiis fore denotat. Nam regio,
qua sub Carmelo continetur, οἱ Basanitis et Galaa-
ditis, feraciores Palastinz partes erant. Uti ergo
perspicuum fieret, eos im-uensa bonorum copia iri
circeumfusum, silvae mentio faeta est. Nam qua
pascuntur in silvis oves, queque vescuntur glan-
dibus, quibus maxime oblectantur, eas pingues
fleri tradunt. Quoniam autem Carmelus idem sonat,
ac cognitio circumcisionis; et Basanitis, turpitudo ;
ei Galaaditis, testamenti translatio : pascenl hae
omnia, qui a Christo ducuntur, Carmelum in
primis , probe intelligentes , quz sit vera circum-
cisio, nec ignorantes non in carnis abrasione, sed
in cordis duritiei remotione sitam esse circumcei-
sionem illam omnino spiritalem quam Deusquarit,

xai, llspispsicÓs τὴν cxAnpoxapóiar D quemadmodum dicitur, Circumcidimini Deo, et,

Circumcidite duritiam cordis vestri Ἰ, quod cum
probe norint, amputabunt et ipsi carnalem cordis
cogitationem, sibique inditum a nativitate velum :
pascent deinde Basanitidem, dum eos turpium fa-
cinorum pudebit, cruciabitque dolor, ex intimo in
Deum amore profectus, qui gaudium operatur sem-

* Jerem. xv, 17. " Jerem. xiv, 4.

Varie lectiones et note.

(42) Scribendum fortasse προσπολεμοῦντα.

(43) ᾿Ασθενείας, infirmitates. Cod. Ven.

(44) Quemadmodum Deus, qui persona mulii-
plex, natura unus est : ita et ipsi ὑπὲρ τὸ Ev, su-
pra uunw,hoc cst plures cuti sinl, spiritu lamen

atque charitate unius priv 66 speciem ferunt.
45) Ἡδόμενα, Cod Ven.
i6) Χριστῷ. Cod. Ven.
(41) Ἔσται, erit. Cod. Bav.
(48) Περιτμήθητ:, circumcidere.

1183

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCIHIEP.

144

piternuim : Galaaditidem postremo, quippe qui te- Α τῆς διαθήχης µετάθεσιν καταχληρονομοῦντες" xi

stuncenti tirauslationem nacti, non amplius ipsismet
legis verbis inbzrent, neque rationis expertes vi-
ciimas mactant, sed legis spiritum consectantes, vi-

tam in spiritu ducunt, offeruntque semetipsos Deo -

hostiam viventem atque sanctam *.

Vens. 15. Juzta dies seculi, et juxta dies egres-
sionis tu& de /Eqypto, oslendam ip»is mirabilia. Dies
szculi vocaus dies antiquos. Juxta. veteres, ait, il«
los dies quibus opitulatus vobis sum, mirabilia
o3tendam hominibus, qui 2 captivitate domum re-
dierunt. Et quemadmodum vobis, ος Agypto
exeuntibus, Palestine terram hereditate possiden-
dam tradidi ; 990 ita et nunc regionis hujus im-
perio potiemini, terramque illam adeo fe:acem et
amplam possidebitis. Christus item regit eos, qui
3b ipso pascuutur, cum in hac vita, tum in futuro
svo sempiterno. Cum enim ii superna cogitent, eo-
rumque talis sit vitae ratio, qualis coelicolis; cum
ipsi mortui mundo sint , atque vicissim ipsis mun-
Qus, etin carne cum sint, minime secundum car«
nem militent : nonne talis vitae ratio imago est il-
lius, quz in futuro evo transigetur ! Preterea quem-
admodum veteres [lebrei a Pharaonis, in mare
s»bmersi, dura servitute liberati sunt, Rubrum ipsi
mare transeuntes, et post maris Rubri transitum
coelitus descendentem mannam comederunt , bibe-
runtque aquam e petra manantem : ita et nos, cum
sub mystico Pharaone essemus, tenebrosi peccati

ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸ γράµµα Cfjv, χαὶ θυσίας àlóyov;
προσάγειν, χατὰ πνεῦμα ζῶντες, xal ἑαυτοὺς 0»-
σίαν ζῶσαν ἁγίαν προσάχοντες τῷ θεῷ.

Κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ aloroc, καὶ κατὰ τὰς 9»:4£-
pac ἑξοδίας σου àx γῆς Αἱγύπτου, δείξω αὖ τοῖς
θαυμάσια. Ἡμέρας αἰῶνος τὰς ἀρχαίας ὀνομάζων,
φησὶν, ὅτι Κατὰ τὰς ἀρχαίας μέρας ἑχείνας, ἐν
atc ἀντελαμθανόμην ὑμῶν, δείξω θαυμάσια τοῖς ix
εῆς αἰχμαλωσίας ἐπανελθοῦσι. Καὶ ὥσπερ ἔξελθονσ:ν
ἐξ Αἰγύπτου τὴν ἐν Παλαιστίνῃ γῆν χατεχληρ»δόττ-α
ὑμῖν. οὕτω xol νῦν ταύτης ἐγχρατεῖς ἔσεσθε, χαὶ
τοσαύτην γῆν χατακτήσεσθε. Προΐσταται καὶ Χριστς
τῶν ÜT' αὐτῷ ποιµαινοµένων, xal xatà τὸν παρὀν-
«a βίον, ὥσπερ χαὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. "Όταν yàp
φρονῶσι τὰ ἄνω, xal τὸ πολίτευμα αὐτῶν τοιοῦτον
ᾗ, ὡς iv οὐρανοῖς ὄντων, xa νεχροὶ ὧσι τῷ xósup,
καὶ αὑτοῖς ὁ χόλµος, χαὶ kv. σαρχὶ ὄντες, οὗ χατὰ
σάρχα στρατεύωνται, οὐχὶ τῆς τοῦ μέλλοντος aic-
voc χαταστάσεως εἰκών ἐστιν dj τοιαύτη διαγωγή,
Αλλὰ xal ὥσπερ ol πάλαι Ἑδραῖοι τῆς τοῦ Φαραὸ
δουλείας ἠλευθερώθησαν χαταποντισθέντος, αὐτοὶ
τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν διελθόντες, xal μετὰ :ὸ
διελθεῖν, ἔφαγόν τε τὸ EE οὐρανοῦ μάννα, xat τὸ Ex
πέτρας ἔπιον ὕδωρ' οὕτω xal ἡμεῖς ὑπὸ τὸν νοητὸν
ὄντες Φαραώ, τὸν τῖς σχοτεινῆς ἁμαρτίας ἄρχοντα,
ἁπηλλάγημεν τούτου, ἀποπνιγέντος iv τῷ βαττί-

principe, liberati ab lioc sumus, iu sacri fontis lava- (? σµατι’ xai μετὰ τὸ βάπτισμα, τὀν τε ἄρτον ἐσθίο-

erum jam subimerso , et post lavacrum huc panem
comedimus, qui de coelo descendit, carnem vide-
Jicet Verbi ccelestis ac D^i, bibimusque potum qui e
petra manavit, Christi nimirum sanguinem. Petra
enim, ait, erat Christus *. Qus itaque apud eos
contigerunt prodigia, tanquam figurz quzdam et
imagines , hzc nostris temporibus completa esse
propheta declarat. Mirabilia ostendit Deus et per
apostolos, quemadmodum priscis illis temporibus
per Moysem οἱ Aaronem.

Vgns. 16. Videbunt gentiles et. cou[undentur. ex
omni fortitudine sua. Pristina scilicet sua de pote-
state detrudentur, quod summo eis dedecori erit :
qui quidem, ait, vestrum aggredi non audebunt im-
perium, meam ergo vos providentiam considerantes,
vel si aggrediantur, victi fractique, non amplius vo-
biscum dimicabunt. Idipsum passi sunt et. dzemo-
Res, gentes implacabili contra nos odio flagrantes.
Omnia. enim illusionum genera, quibus antea ii vel
maxime pollebant, per Christi adventum evanue-
runt.

Imponent manus super os suum. Nihil am-
plius contra te loqui ausi, neque illudere, neque
irridere, ut antea consueverant. Quinimo ne-

* Rom. xit, 1. 21 Cor. x, 54.

μεν, τὸν ἐξ οὐρανοῦ χαταθάντα, τὴν cápxa φτμὶ
«oU οὑρανίου Λόγου xal θεοῦ, xal τὸ Ex πέτρας
mlvopev πόμα, τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. 'H γὰρ πέτρα,
φησὶν, ἡν d Χριστός. Οὕτως οὖν τὰ τυπιχῶς αὐτοῖς
συμθάντα θαυμάσια, δειχνύει ἐφ᾽ ἡμῖν ἁληθῶς.
Ἔδειξε θαυμάσια χαὶ διὰ χειρῶν τῶν ἁἀποστόλων,
ὥσπερ b) ταῖς ἀρχαίαις ἡμέραις διὰ Μωσέως xal
Ἱλαρών.

᾿"Οψονται ἔθνη, καὶ χαταισχυνθήσονται ἐκ xá-
σης τῆς ἰσχύος αὐτῶν. Τουτέστιν, ἐχπεσοῦνται
τῆς προτέρας Ἱἰσχύος αὐτῶν, D μεγίστη αὐὑτοῖς
αἰσχύνη' χαὶ f| οὐδὶ τὴν ἀρχὴν προσθαλοῦσιν ὑμῖν,
θεωροῦντα (49) τὴν ἐμὴν περὶ ὑμᾶς πρόνοιαν. fi
προσθδαλόντα, χαὶ ἠττηθέντα, οὐχέτι οὗ πολεμήσου-
σιν, ὡς ἀνίσχυρα γεγονότα. Τοῦτο xal ol 6aí£10v:;
ἔπαθον, τὰ ἄσπονδα πρὸς ἡμᾶς ἔθνη. Πάντα rip
τὰ εἴδη τῆς πλάνης αὐτοῖς (50), ἓν ofc ἴσχυον xp7-
τερον, κατήργηται τῇ ἐπιδημίᾳ Χριστοῦ.

Ἐπιθήσουσι χεῖρας ἐπὶ στόμα αὑτων. ΜΗ τοι-
μῶντες εἰπεῖν τι κατὰ σοῦ, fj χλευάσαι, ἤ ἔπιγε-
λάσαι, ὡς πρότερον. Αλλ οὗδὲ οἱ δαίμονες δι ἐγ-

Variie lectiones et note.

(19) 8:up»2vzs:. Co. Ven.

(90) A2:*5;, ipsias. Cod. Βαν.

1180 EXPOSiTIO IN PROPHETAM MICH.EAM — CAP. VII. 1186
(αστριμύθων (31), fj δρυὸς, Ἡ ἑτέρων totouvocvpo- A que per magos ariolosque, neque per que:-

πων λαλοῦσι,.

Τὰ τα αὐτῶν ἁποκωφωθήσονται. Οὔτε ἑτέρων
λεγόντων καθ) ὑμῶν ἀνέξονται, ἀλλ ὡς χωφοὶ
ἔσονται, Καὶ οἱ δαίµονες δὲ ἐχωφώθησαν, μὴ ἔχον-
τες, ὡς πρότερον, τοὺς ἐπιχαλουμένους αὑτούς.

; Λείξουσι χοῦν (56), ὡς ὄφεις, σύροντες γῆν.
; Αντι τοῦ, συρόμενοι ἐπὶ γῆς. Πεσοῦνται γὰρ, qnot,
κάτω, δίχην ὄφεων συροµένων ἐπὶ γῆς, οὐδὲ τὴν
᾿κεφαλὴν ἆραι δυνάµενοι, διὰ τὸ κατεπτηχέναι. "H
ο τοῦτο λέγει, ὅτι οἱ ὄφεις μὴ εὑρίσχοντες ἑτέραν
ἱεροφὴν, τὸν χοῦν διαλείχουσι, χαὶ σύρουσι τὴν γῆν,
τουτέστιν, εἰς τὸ στόµα διὰ τῆς γλώιτης ἀναλαμ-

cum (03), aliove similis, mali spiritus loquun-
ture.

Aures eorum surde erunt. Nec alios contra vos
loquentes sustnebunt, sed erunt wti surdi,
Dainones quoque surdi quodammodo evaserunt,
eum non haberent amplius, qui eos, ut antea, invo-
carent.

Nxras. 17. Lingent humum , sicut. serpentes, qui
trahunt terram, Pro, qui bumi volutantur ; decident
enim, ait, serpentum iustar, humi $ese contor-
quentium; qui pre limore, ne caput quidem
extollere audent. Vel hoc ideo dicit, quia serpentes,
391 ubi cibum alium non inveniunt, humur
lingunt, trahuntque terram, hoc est. in os per

bávoustv. ᾽Αλλά xal οἱ δαίµονες πρώην μὲν ἓν πᾶ- D linguam attrahnut. Dieinones quoque jampridem in

σιν ἀνθρώποις τροφὴν εὕρισκον (πάντες γὰρ fjuap-
τον, xal ὑστεροῦντο τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ’ καὶ ἐδασί-
λευσὲν ὁ θάνατος ἀπὸ 'ABàu μέχρι Μωσέως, ἐπὶ
τοὺς ἁμαρτήῆσαντας)' νῦν δὲ ἓν πᾶσι μὲν τροφὴν
οὐχ εὑρίσχουσι, Διχαιούμ-Λα γὰρ τῇ τοῦ Χριστοῦ
χάριτι, οὗ εἰς τὸν θάνατον βαπτιζόμεθα κατήργη-
ται δὲ καὶ ὁ θάνατος. Τὸν μέντοι χοῦν λείχουσι, xat
τὴν γῆν σύρουσι, τοὺς ἀπίστους δηλαδη, xai τοὺς
χάτω χειµένους.

Ταραχθήσονται ὃν συγχἀεισμῷ αὐτῶν. Συγ-
χλειομὸν αὐτῶν τὴν πανταχόθεν ὥσπερ bv πολιορχίᾳα
στένωσιν λέγει. Bl; ἁμηχανίαν οὖν, qnot, περιστή-
σονται , πανταχόθεν συγχλειαθέντες καὶ στενω-

θέντες. Καὶ ἐπὶ τῷ Χριστῷ οἱ δαίμονες ἑταράς- c

σοντο, λόγοντες' Ti ἡμῖν xal σοέ; καὶ παρεχάλουν,
ἵνα μὴ ἀποστείλῃ αὐτοὺς εἰς ἄδυσσον, ἥτις fiv ουγ-
χλεισμὸς αὐτοῖς.

££ τῷ Κυρίῳ θεῷ ἡμῶν εκστησονται. Τουτ-
ἐστιν, ἂπὶ «jj ἀφάτῳ σου περὶ ἡμᾶς χρηστότητι
ἐχπλαγήσονται, ὅπως ἠλέησας «οὺς οὕτω σε παρ-
οργίσαντας.

Kal φοθηθήσονται ἀπὸ cov. Οὐχ ἀπὺ τῆς
ὑμετέρας δυνάμεως ἔσται ὁ φόδος αὐτοῖς, ἀλλ ἀπὸ
coU. "H, ὅτι Σὲ φοθηθήσονται, καὶ ἐπιγνώσονταί σε
Θεὸν εἶναι φοθερὸν ol πρότερον τὰ εἴδωλα φοδούμε-
νο, χαὶ σέδοντες αὐτὰ, xal θεοὺς ἰσχυροὺ: εἶναι
οἰόμενοι. Ἐξέστησαν xal ai ἀντιχείμεναι (54) δυ-

omnibus hominibus cibun inveniebant (peecabant
enim omnes. aique divina gloria destituebantur,
regnavitque propterea iw ors ab Ádam usque ad
Moysem, et in peccatores irruit ), sed ii nune non
amplius in omnibus talem eibum inveuiunt ; justi
enim evadimus per Christi gratiam, cujus — per
mortem sacri fontis unda lavamur, confractaque
mors est aique sublata, llumum propterea lingunt,
traluntque terram, infideles scilicel homines, qui
humi volutantur.

4
vocat angustias, qus undique eos, tanquam in
obsidione, premerent. Undique ergo conclusi, ait,
et obsidione cincti, summam ad inopiam redigen-
tur. Demones quoque in Christi conspectu turba-
bantur, dicentes, Quid nobis, et tibi 15 ? eumdemque»
rogabant, ut eos mittere nollet iu abyssum , que
carcer eis erat.

Super Domino Deo nostro stupebunt. Ad ineffa-
bilem scilicet tuam erga nos humanitatem beni-
gnitatemque stupebunt, eo quod miserlus eoruin
fueris, qui adeo te ad iram provocarunt.

Et perterrefient a te. Non ab. nostra, inquit, po-
teslate, sed a te metus eis incutietur. Vel ita: Te
timebunt, atque formidabilem te Deum esse intel-
ligent, qui antea idola reformidabant, eaque deos
fortes esse arbitrabantur. Obstupuerunt οἱ ad-
verse potestates ad prodigium hoc maximum, cum

νάµεις ἐπὶ τῷ Kuplo θεῷ τῷ μονογενεῖ, σάρχα λα- D poiinus Deus unigenitus carnem assumpsit, εἰ

65vtt, καὶ θεανθρώπῳ χληθέντι τὸ χαινότατον, καὶ
ἐφοθήθησαν ἀπὸ σοῦ τοῦ Πατρός’ τοῦτο δὲ xol àz'
ἐχείνου φοθηθῆναί ἐστιν ὁ γὰρ Υἱὸς ἓν τῷ Πατρὶ,
xat ὁ Πατῃρ tv τῷ Υ]ῷ. Καὶ δηλοῦσι µέχρι τοῦ νῦν,
ἁ πὸ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ φεύγουσαι.

*? Matth. vii, 31.

homo Deus vocatus (55) est; magnusque eis timor
incussus a te, Pater, est, proindeque et ab Uni-
genito ipso ; siquidem Filius in Patre est, et Pater
in Filio. Quas quidem potestates ad haec usque
tempora Christi nomen aversari, idque audientes
aufugere manifeste liquet.

Varie lectiones et note.

(51) En ἐγγαστριμίθους hie appellat Interpres,

quos alibi p. 9 ἀπὸ γαστρὸς φωνοῦντας dicit.

(52) Dodonsam scilicet, apud veteres celebra-

ΠΤΙ τμ
(53; Χεῖρα, inanum., Cod. Bav.

(ο) Ἐναντίαι, contrarie. Cod. Ven.
(55) Vocatus nomine, quod erat et re. Cum enim
una Verbi persona duabus naturis distinctis ρε”
dita esset, idem et Deus οἱ homo vere erat,

Turbabuntur in conclusione sua. Conclusionem |

1131

THEOPHYLACTI BULGARUJE ARCHIEP.

1159

Vegas. 48. Quis Deus, sicul tn, aufereus. iniquita- A — Tíc Θεὸς, ὥσπερ σὺ, ἐξαίρων ἀνομίας , καὶ

tes, el transcendens impielates his, qui reliqui sunt
de havreditate tua ? Cum immensam Dei erga nos
humanitatem propheta considerasset , vidisset-
que ipsum tanta. eos misericordia dignatum, qui
nefaria scelera, vénia prorsus indigna, patrarant ;
ingenti cum admiratione, tanquam ex populi per-
sona, clamat, Quis Deus, sicut tu ? Rationes enim
non exigis patratoruin. scelerum, sed. iniquitates
aufers, hoe est, Oblitteras atque deles, et impie-
tates transcendis, hoc est, omnino negligis atque
nibili facis. Hec autem nobis praestas, qui super-
stites ex populo tuo inansimus, quos, ut liseredita-
tis «12. reliquias, Babylone reducendos putasti.
Per sacri item fontis lavacrum 399 aufert Deus
iniquitates llebraici populi reliquiarum, quse ad
salutem servantur , quibus de reliquiis dietum est
illud, Et reliquie salvabuntur *! ; idemque per pos-
nitentiam transcendit eorum omnium impietates,
qui sese desperationi non dediderunt , sed bonz
spei reliquias aliquas in semetipsis custodierunt.

EA non tenuit in. testimonium iram. suam : quia
cupidus misericordie est. Hzc similia sunt Davidicis
Hlis dictis, Non irasceiur in perpetuum, nec in ος”
culum | excandescet : non secundum — iniquitates mo-
stras fecil nobis, neque secundum peccata nostra re-
tribuit nobis **.. lta et in. presentia. propheta ela-"
mat, non retinere Deum iram, neque diu eam
asservare in argumentum atque Lestimonium po-
puli iniquitatum, propterea quia Deus misereri
mavult et parcere, quam arguere οἱ punire.

Vgns. 19. Revertetur ab ira, el miserebitur mostri ;
demerget peccata nostra, et prejicieniur. in pro[unda
maris. Quod per Isaiain Deus clamat, Ego swm,
qui iniquitates deleo, nec amplius injustitie tue re-
cordabor 15, id ipsum et hoc loco Michaas dicit,
non modo condonaturum eum nobis peccata no-
stra, sed penitus oblitteraturum etiam a memoria
sua, atque effeclurum, ut ea perpetus oblivioni,
quasi profundo mari tradantur. Id enim ostendit
per ea : Ei projiciet in profunda maris. Quemadmo-
dum enim quod in profundum maris conjicitur,
nostros omnino fugit oculos; ita et iniquitates
perpetua Deus oblivionl tradet.

τεμ». 19, 20. Onmia peccata nostra dabít in τε-
ritatem Jacob, misericordiam Abraham, sicut jurasti
patribus nostris juxta dies priores. Omnia, inquit,
peccata nostra in profundum maris conjiciet; ad
antecedentia enim id referre oportet. [dque faciet,
quo vera esse demonstret, quie. patriarchae Jacob
Deus promisit, ct simul ostendat, inisererl se cum
Abrahami, tum ipsius seminis. Quemadmodum
jurasti, inquit, Domine, talibus patribus nostris
priscis temporibus. I:a et David : Memor fuit in
seculum testamenti sui , verbi, quod mandavit in mil'e

!! Που. ix, 17. !* Psal. ci, 9.

C

D

15 1e3, xir, 25.

ὑπερδαίνω» dóixíac τοῖς χκαταλοίποις τῆς x4q-
ῥρονοµίας αὐτοῦ; ᾿Αποθλέφας εἰς τὸ ἄφατον πιῖ-
θος τῆς χρηστότητος τοῦ θεοῦ , χαὶ ἰδὼὺν 57;
τοὺς ἀσύγγνωστα πταΐσαντας, ἑλέους νοσούτου Τξίω-
σεν, ἀναρωνεῖ μετ ἐχπλήξεως, ὡς ix προσώσι»
τοῦ )aou: Τίς θεὲς ὥσπερ σύ; Οὐχ ἁπαιτεῖς γὰρ
τῶν πλημμελημάτων εὐθύνας, ἀλλ’ ἑξαίρεις τὰς
ἀνομίας, τουτέστιν, ἐξαλείφεις , ἀφανίζεις xal
ὑπερθαίνεις ἁδ.χίας * τουτέστι παρορᾶς , lv οὐδτνὶ
λόγῳ xoi. Ταῦτα δὲ ἐργά»ῃ ἡμῖν τοῖς χαταλει-
φθεῖσιν àx τοῦ λαοῦ, οὓς ὡς λείγανα τῆς χληρον-
μίας σου εὐδόχησας ix Βαθυλῶνος ἐπαναγαχεῖν,
Α)λὰ χαὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἑξαίρει τὰς ἀνομίας
«oU καταλείµµατος τῶν Ἑδραίων, τοῦ εἰς σωτηρίαν
τηρουµένου * περὶ οὗ γέγραπται’ Τὸ κατά.1ειμμα
σωθήσεται. Καὶ διὰ τῆς µετανοίας ὑπερθαίνει τὰς
ἁδιχίας τῶν ὅσοι μὴ ὑπὸ τῆς ἀπογνώσεως ᾖχμαλω-
τίσθησαν. ἀλλὰ χρηστοτέρας ἑλπίδος τινὰ λείφανα
ἔσχον àv ἑαυτοῖς.

Obx ἐκράτησεν εἰς μαρτύριον ὀργὴν αὐτοῦ,
ὅτι θεἑηεἠὴς ἑ.έους ἐσεί. Ταῦτα ἔοιχε τοῖς ὑπὸ
τοῦ µακαρίου Aa6:à αεχθεῖσιν' Οὐκ slc τά Ίος ᾧ-
χισθήσαται:, οὐδὲ slc τὸν alova uvis: οὗ κατὰ
τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν, οὐδὲ κατὰ τὰς
ἁμαρτίας ἡμῶν ἁἀνταπέδωχεν ἡμῖν. Καὶ vov ὁ
προφήτης Boll, ὅτι thv ὀργὴν οὗ κατέσχε xal ἑἐφύ-
λαξεν ἐπιπλεῖστον, εἰς ἔλεγχον χαὶ µαρτύρι»ν τῆς
παρανοµίας τοῦ λαοῦ, διότι θέλει μᾶλλον τὸ ἐλεεῖν,
$ τὺ ἑλέγχειν xol κολάζειν.

Ἐπιστρέψει ἁπὸ τῆς ὀργῆς, xal οἰκτειρήσει
ἡμᾶς) καταδύσει τὰς dpaptí(ac ἡμῶν, καὶ áxcj-
ῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Ὅτερ
διὰ οοῦ Ἡσαῖου βοᾷ ὁ θεὸς λέγων, Ἐγώ εἰμι o ἑξα-
Asiger τὰς ἀνομίας (56) σου, καὶ οὐ μὴ urnoto
τῶν ἁδιχιῶν σου, τοῦτο xal νῦν quat περὶ αὑτοῦ
ὁ Μιχαίας, ὡς οὐ µόνον ἀφήσει τὰς ἁμαρτία-: ἡμῖν,
ἀλλὰ xal τῆς µνήµης παντελῶς ἐκθαλεῖ, xe ov
τινι ιβυθῷ παραδώσει τῇ 2508. Τοῦτυ γὰρ παραδη-
Àol διὰ τοῦ εἰπεῖν Κωταδύσει εἰς τὰ βάθη τὶς
θα.1άσσης. "ΏὭσπερ γὰρ τὸ εἰς «bv βυθὸν της ϐ:-
λάσσης ἀφιέμενον ἀφανές ἔστι παντελὼῶς' οὕτω χαὶ
τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν λήθῃ παντελεῖ παραδώσει.

Πάσας τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν δώσει εἰς ἆ.]ή-
ὐειαν τῷ "laxoó6, ÉAsor τῷ ᾿Αόραὰμ, καθδστι
ὤμοσας τοῖς πατράσι ἡμῶν xarà τὰς ἡμέρος
τὰς ἔμπροσθεγ. Πάσας, φησὶ, τὰς ἁμαρτίας tu.
δώσει εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης * xatà χοινοῦ v:
δεῖ τοῦτο λαδεῖν. Ταῦτα δὲ ποιέσει εἰς τὸ gavr,.z:
ἀληθη, & ἐπηγγείλατο τῷ Ἰακὼδ, χαὶ ἵνα δείζτ.
ὅτι ἑλεεῖ τὸν ᾿Αθραὰμ χαὶ σπέρµα αὐτοῦ. Ὥστς,
ὤμοσας , qnoi, ὦ Κύριε, τοῖς τοιούτοις πατρἀ-:,
ἡμῶν kv τοῖς πάλαι χρόνοις. Οὕτω xat Δαβὶὸ 1}:
ἘΕμγήσθη εἰς τὸν alora διαθήκης αὐτοῦ, Ac.

Varie lectiones et no.&.

(26) ᾽Αμαρτίας. peccata. Col. Vet

1139

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. — CAP. VII.

119)

οὗ érgce(Auto εἲς xr A ac γεγεὰς, ὧν διέθετο τῷ A generationes, quod. disposuit ad Abraham , et jura-

ἸἈέραὰμ. xal τοῦ ὄρκου αὐτοῦ τῷ Ισαάκ. Ἔστι
6k καὶ ἑτέρα Γραφή. Καταδύσει τὰς ἁμαρτίας
ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς 0a-
1άσσης, πἆσας τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν * καὶ ἄχρι τού-
του ἰστᾷ' ὥστε νοεῖσθαι, ὅτι λέγει ὁ προφήτης, ὡς
ἅρα ὁ θεὲὸς καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν * xol
ἐπαναλαθὼν διὰ πλείω σαφήἠνειάν φησιν’ Ob τάσδε
ἡ τάσδε, ἀλλὰ πάσας. Απ' ἄλλης δὲ πάλιν ἀρχῆς'
Δώσεις d.lüsidv cov τῷ ᾿Ιακὼδ, καὶ τὰ ἑξῖς'
τουτέστιν, "Όταν τοῦτο ποιέσῃς, δώσεις ἀναμφιλό-
γως τὴν ἀλήθειάν σου τῷ Ἰαχώθ. El δὲ 6 νόμος ὁρ-
γην κατεργάζεται παραθαινόµενος (οὗ γὰρ οὐκ
ἔστιν ὁ νόμος, οὐδὲ παράδασις)' μαρτύριον δὲ λέ-
γεται ὁ αὑτὺς, ὡς δ.αμαρτνρόμενός τε τῷ λαῷ, ἃ
δεῖ πράττειν, xal μή’ xal ὅτι εἰ ph τὸν θεὺν θε-
ῥαπεύουσε, τάδε xal τάδε πχείσονται' ὅρα, τί φησιν,
ὅτι οἰχτίρμων καὶ Σλεήµων ὧν, οὐκ ἐχράτησε τὴν
ὀργὴν αὐτοῦ, fjv ὁ νόµος χατειργάσατο Γαραθαινό-
µενος ὑφ' ἡμῶν, ἀλλ ἐπιστρέψει πρὸς ἡμᾶς οὓς
ἀπεστράφη, xal aápxa λαδὼν, ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθή-
σεται, χαὶ χαταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐν τῇ τοῦ
βαπτίσματος χολυµδήθρᾳ, καὶ ἁπαῤῥιφήσονται εἰς
τὰ ράθῃ τῆς θαλάσσης, ἔνθα ὁ τῆς ἁμαρτίας ἀρχηγός.
Αὐτῷ γὰρ προσαναιµάχθησαν (57) αἱ ἁμαρτίαι ἡμῶν,

menli sui ad Isaac '*. Est et alia Scriptura: Demer-
get peccata nostra, εί abjicientur in pro[undum maris,
omnia peccata "ostra. Átquo hic sistenda oratio
est, ut prophete sensus sit, demersurum Deum
peccata nostra; quod st clarius dicat, repetens,
Non hzc, ait, aut hxe, sed omnia. Alio aulent
orationis initio facto, subjicit, Dabis veritatem
tugm Jacob, et que sequuntur. Scilicet cum hoe
facies, fidem profecto Jacob datam liberabis. Si
vero legis violatio parit iram, ubi enim nou esl
lex, neque violatio legis esse potest ; 3213 si lex
eadem testimonium dicitur, propterea quia populo
testatur, quid agendum sit, quidve fugiendum, de-
nimtiatque, ni Deum colant, bec et hec eos ma!a
passuros : animadverte quid per hzc Deus. dicere
velit. Innuit nimirum se, cum patiens sit atque
misericors, haud retinere iram, quam ei legis vio-
latio movit, sed conversurum se ad nos , quos Jam
deseruerat, assumptaque carne, {η terris versatu-
rum, demersurumque peceata nostra ín gaeri font's
lavacrum, et in profundum maris coajectum iri
peccata nostra, quo in mari demersus jacet peccati
princeps et auctor, Ejus quippe ductu patrata sunt
peccata nostra; proptereaq«e dignus cst, qui ρα)-

καὶ αὐτός ἔστιν ἄξιος ὑπὲρ αὐτῶν δοῦναι λόγους, ávüg nàs horum peccatorum [nat, quibus Dei opus con-

ὧν τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα ταύται; χατεµόλυνεν» 'AXAX
Υὰρ χάρις τῷ xal τοὺς πάλαι ἑλεῄσαντι, xaX ἡμᾶς
ἑλεοῦντι, καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν εἰς τὰ βάθη τῆς

taminavit. Sed grates agantur ei, qui priscorum
hominum nostrumque simul misertus est, quique
peccata nostra in profundum marls , suie videlicet

θαλάσσης τῶν αὐτοῦ οἰκτιρμῶν ἀποῤῥίπτοντι xai C misericordiz, conjecit, penitusque delevit. Faxit

ἀφανίζοντι' ὃς xal δῴη ἡμῖν τοῦ τε Ἰαχὼδ τὴν
ἀρετὴν µιμµουμένοις πτερνίσαι τὰ πάθη διὰ τῆς

πραχτιχῆς, τοῦ τε ᾿Αθραὰμ ζηλωταῖς γενοµένοις.

Uh συναπαχθῆναι τοῖς φθαρτοῖς τούτοις, xal ταῦτα
θεοποιῆσαι διὰ τῆς πρὸς αὐτὰ σχέσεως : ἀλλὰ μᾶλ-
λον ix τῆς τούτων ἀνωμαλίας πρὸς αὐτὸν &vabpa-
μεῖν, καὶ τὴν αὑτοῦ ἁσάλευτον βασιλείαν, ὥστε xal
πατέρας «αληθῆναι πολλῶν Έθνων , γεννηθέντων
ἡμῖν, x& διὰ τοῦ διδάσχεσθαι map! ἡμῶν τὸ χαλὸν,
καὶ διὰ τοῦ ζηλοῦν ἡμᾶς ἐπὶ τῷ ἁγαθῷ Blo, kv
ᾧ καὶ στηριχθείηµεν διὰ τῆς χάριτος αὑτοῦ Χρι-
στοῦ, μεθ) οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν τῷ ἁγίῳ Tiveo-
ματι, νῦν xal ἀεὶ xal εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.

Μιχαίας ἑρμηνεύεται ταπεΐνωσις, fj ταπεινού-
{ιενος. Οὗτος ἦν ἀπὸ Μοραθὶ, ἐχ φυλῆς Ἐφραὶμ,
xal πολλὰ ποιῄσας $i ᾿Ἀχαὰδ, ὑπὸ Ἰωὰθ τοῦ νἱοῦ
αὐτοῦ ἀνῃρέθη χρημνῷ, ὅτι Ίλεγχεν αὐτὸν ἐπὶ ταῖς
ἀσεβείαις τῶν πατέρων αὐτοῦ * xal ἑτάφη ἐν τῇ
Y3, αὐτοῦ μόνος, σύνεγγυς πολυάνδρου Ἐναχείμ.

Τέλος τοῦ εἰς τὸν προφήτη» Μιχαίαν συντάγµα-
τος, ἀπὸ φωνῆς τοῦ µακαριωτάτου ἀρχιεπι-
σκόπη» Βουλγαρίας κυροῦ θεοφυ.]άκτου.

1» Psal. civ, 8, 9.

*

idem Deus, ut Jaeob virtutem zmulantes, pravos
animi affeetus per virtutig exereiationem sup-
plantemus, et Abraham imitatores : acti, non in-
hiemus vietis atque caducis hujusce mundi bonis,
neve ea quasi numina, prz nimio iu ipsa studio.
colamus, sed potius ab horum inconstantia ad
eum ejusque immobile regnum convolemus. Quo
flat, ut et patres multarum gentium asppellemur, a
nobis progenitarum, 60 quod a nobis doceantur,
quid »quum sit et honestum, zemulenturque nos,
honestamque vitam nostram, in qua ulinam con-
firmemur per gratiae ipsius Christi, eui una cum
Patre et Spiritu sancto sit glorià nunc, et per omne
evum. Ámen.

Michzas idem sonat, ac /Aumiliatío, seu, qui hu-
miliatur. Hic erat ex regione Morathi, de tribu
Juda, qui cum multa fecisset Achabo, demum ab
hujusce filio praeceps actus est, et interfectus,
propterea qued eum, utpote patrum suorum impie-.
tatem consectantem, reprehendit ; sepultusque est
in terra sua solus, propter viris abundantem
Enacim.

Finis syntagmatis in Micheam prophetam , ex voce

beatissimi archiepiscopi Bulgarie domini Theo-
phiylacti.

Varie lectiones et note

(97) Πρ;σηνέχθησαν. Col. Τομ.

. APPENDIX AD THEOPHYLACTUM

MONITUM.

Operibus Theophylaci haud spernendam mantissam subjicimus, Vitam scilicet S. Cie-
mentis Bulgarorum archiepiscopi, anno 916 defuncti. Hujus Vite fragmentum ex eodice
Vaticano eaiderat YL.eo Allatius In Robertum Creyghtonum, integra prodiit Moschopoli anno
17541, ^, recusa deinde Vindobone 1802, et Vindobone iterum anno 1857, cum erudita Pre-
fatione, per Franciscum Miklosich, philologum clarissimum. Huc usque tamen Greece ten-
tum prodierat, nos interpretationem Latinam adjecimus. Operis inscriptioni, in qua
Theophylacto nostro ascribitur, fidem omnem negat novissimus Editor Vindobonensis,
et Theophylacti nomen majoris auctoritatis gratia operi conciliande additum fuiss:
putat. « Sanctum Theophylactum, inquit, Justinianm prime totiusque Bulgarie archic-
« piscopum, hanc Vitam sancti Clementis sPripsisse concedere non poterit hic qui in
« ipso opere c. 18 legerit, auctorem ejus S. Clementi, mortuo 916, convixisse, cum notuin

. « Sit, Theophylactum anno 1107 diem obiisse supremum. Adde e c. 23 colligi, auctorem
« fuisse natione Bulgarum, quippe qui narret : « Omnia ad Ecclesiam pertinentia Clemens
« Nobis Bulgaris tradidit, » cum Theophylactus, ut ipsius verbis utar (a), « hospitio tan-
« tum Bulgarus, revera Constantinopolitanus fuerit. » Scriptam esse hanc Vitam tempore
« quo Bulgaria a Scythis vexaretur, patet e c. 29: « Sancte pastor, serves a barbaricis in-
« cursionibus intactos nos alumnos tuos, maxime nunc, cum afflictio in propinquo, nec
« est, qui adjuvet, cum scythicus gladius Bulgarico sanguine inebriatus est. » Auctor hic
« loqui videtur de Hungaris, qui annis 934, 943, 959, 962 Byzantium petentes, Bulgariam
« davastobant : illos enim etiam Scythas appellari a scriptoribus historie Byzantine» notum
« est.» Sed judicium penes Lectorem sit. Conferendus Bernardus de Rubeis in Disserta-
tione de Theophylacti etate et patria, num. 1 seqq., tomo I hujusce editionis preemissa.

(4) In epistola prima ad Mariam imperatricem, suora col. δ0ὅ C.

VITA S. CLEMENTIS BULGARL& ARCHIEP.

1191

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΟΜΟΛΟΓΙΑ TE ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΔΙΗΓΗΣΙΣ

TOY EN ATIOIE ΠΑΤΡύΣ ΗΜΩΝ

KAHMENTOX ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ

ΣΙΤΤΡΑΦΕΙΣ

Παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου xal ἀοιδίμου ἀρχιεπισχόπου τῆς πρώτης Ιουστινιανῆς καὶ πάσης
Βουλγαρίας, χυρίου ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ, xaX µαῖστορος
τῶν µῥητόρων χρηµατίσαντος ἐν Κωνσταντίνου πόλει,

PATRIS NOSTRI INTER SANCTOS

CLEMENTIS BULGARORUM ARCHIEPISCOPI
VITA, CONVERSATIO, CERTAMEN

RERUMQUE MIRABILITER AB EO GESTARUM COMPRNDIOSA NARRATIO,

Quam scripsit

Sanctissimus illustrissimusque archiepiscopus prime Justiniane ac totius Bulgaris
Dominus TFEROPHYLACTUS,
qui Constantinopoli magister rhetorum fuit,

Α’. Δεῦτε, tvéwia, ἀχούσατέ µου, δεῦτε, xal διηγή-
σοµαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοθούμενοι τὸν θεὸν, ὅπως ἂν
γνῷ γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόµενοι, καὶ λαὸὺς ὁ χτι-
ζόμενος αἱνέσῃ τὸν Κύριον. Ταῦτα μὲν Δαθὶδ εἴρη-
χεν, ἡμεῖς δὲ μετ) αὐτοῦ σήμερον. Δεῖ γὰρ τὴν θείαν
μεγαλοσύνην ἐχδιηγεῖσθαι πάντοτε xal πρὸς ἅπαν-
τας, οὗ ταύτῃ µόνον (ὅσα γὰρ ἂν ἀἁπαγγείλωμεν xat
λαλήσωμεν, ὑπὲρ ἀριθμὸν ἐπληθύνθησαν τὰ λειπό-
μενα) * ἀλλ᾽ ὅτι χαὶ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις xal πρὸς τὴν
τοῦ χαλοῦ ἐργασίαν ἀπονυστάξασι διυπνισµός τις χί-
vetat ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ θαυµασίων χηρυττοµένη
μεγαλοπρέπεια. Οἴονται yàg οἱ πολλοὶ τοὺς χαθ)
ἡμᾶς καιροὺς οὐκ ἄν τι τῶν ἀρχαίων χωρῆσαι, ἀλλὰ
τοὺς μὲν προτέρους χρόνους vat θαύμασι λαµπρυν-
θῆναι καὶ βίοις ἀνδρῶν χοσμηθῆναι, ἀσωμάτως σχε-
65v ζησάντων ἐν σώματι, τῇ δὲ ἡμετέρᾳ γενεᾷ οὐδὲν
τοιοῦτον δωρηθῆναι παρὰ θεοῦ, ὅθεν xal πρὸς τὸν
οπιουδαῖον βίον, ὡς τῆς νῦν φύσεως ph δεχοµένης
5 Ότον, ἑλεεινῶς γε ἀπενάρχησαν, χαχῶς Υε εἰδότες
ἐχεῖνοι xaX λίαν ἐπισφαλῶς. "O τε γὰρ τῆς φύσεως
λόγος ὁ αὑτός ἐστι xat οὐχ Ἠλλοίωται, καὶ χατέλιπεν
ἑαυτῷ Κύριος χὰν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις ἄνδρας
µάλα πολλοὺς, o0 γόνυ τῶν κάτω συροµένων οὐδενὶ
χάµψαντες εἰς δόξαν τοῦ οὑρανίου Πατρὸς τῷ τοῦ
βίου φωτὶ διέλαµφαν, φωστῆρες ἐν χόσμῳ γεγονότες,
λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Ὥσπερ οὖν xal τὴν τῶν
Βουλγάρων χώραν ἐφώτισαν ἐν τοῖς ἑσχάτοις καιροῖς
Πατέρες µακχάριοι xal διδάσχαλοι, λάμψαντες δι-
λάγμασί τε xat θαύμασι xai pip xal λόγῳ κατα-

PATROL. GR. CXXVI.

Α

e

l. Venite, filii, audite me, adeste et narraho vobis
omnibus qui timetis Deum, ut cognoscat. generatio
altera, filii nagcituri et populus creatus laudei De-
ininum. Hec quidem dixit David, nos autem cum
ipso hodie dicimus. Oportet enim Dei magnitudi-
nem ubique et apud omnes, non hic tantum enar-
rari (quidquid enim dixerimus, plura dicenda re-
manebunt); verum etiam languidis etin operatione
boni ignavis quaedam exhortatio est mirsbilium Dei
celebrata maghiflcentia. Plerique enim existimant,
nostra tempora non posse cum antiquis compa-
rari, quippe qu: illustrata ornataque rerum et vi-
rorum miraculis cum corpore viventium , nihilque
tale nostrae generationi a Deo concedi : hinc quo-
que ad studiosam vitam, quasi nunc illam non fer-
ret natura, egre accedunt homines scioli. Etenim
nature ratio eadem est et non mutatur, sibique
reservavit Dominus pro nostris etiam temporibus
homines valde multos, qui rebus terrestribus genu non
flectentes, ad gloriam celestis Patris vits splendore
luxerunt lumina mundi, normam vitz servarunt ;
sicut quoque Bulgarorum regionem ultimis hisce
temporibus illustrarunt beati Patres et magistri,
doctrinis miraculisque celebres ae vita sermoneque
clari apud Deuin, quorum integram vitam memori»
uadere mihi esset in. voto, nisi hoc sermonis mei
vin superaret : qusdam vero pauca proponens,
benevolentiam gratiamque Dei significabo, qui
nobiscum est et erit omnibus diebus usque in finem,

e8

κ.α

|

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM —

MONITUM.

Operibus Theophylacti liaud spernendam mantissam subjicimus, Vitam scilicet S. Cie-
mentis Bulgarorum archiepiscopi, anno 916 defuncti. Hujus Vite fragmentum ex codice
Vaticano eaiderat Leo Allatius In Robertum Creyghtonum, integra prodiit Moschopoli anno
17184 , 1^, recusa deinde Vindobons 1802, et Vindobone iterum anno 1857, cum erudita Pre-
fatione, per Franciscum Miklosich, philologum clarissimum. Huc usque tamen Grece ten-
tum prodierat, nos interpretationem Latinam adjecimus. Operis inscriptioni, in qua
Theophylaeto nostro ascribitur, fidem omnem negat novissimus Editor Vindobonensis,
et Theophylacti nomen majoris auctoritatis gratia operi conciliande additam fuiss*
putat. « Sanctum Theophylactum, inquit, Justinians» prime totiusque Bulgarie archic-
« piscopum, hanc Vitam sancti Clementis sPripsisse concedere non poterit bic qui in
« ipso opere c. 18 legerit, auctorem ejus S, Clementi, mortuo 916, convixisse, cum notuia

. « Sit, Theophylactum anno 1107 diem obiisse supremum. Adde e c. 22 colligi, auctorem

« fuisse natione Bulgarum, quippe qui narret : « Omnia ad Ecclesiam pertinentia Clemens
« NoBis Bulgaris tradidit, » cum Theophylactus, ut ipsius verbis utar (a), « hospitio tan-
« tum Bulgarus, revera Constantinopolitanus fuerit. » Scriptam esse hauc Vitam tempore
« quo Bulgaria 8 Scythis vexaretur, patet e c. 29: « Sancte pastor, serves a barbaricis in-
« cursionibus intactos nos alumnos tuos, maxime nunc, cum afllictio in propinquo, nec
« est, qui adjuvet, cum scythicus gladius Bulgarico sanguine inebriatus est. » Auctur hic
« loqui videtur de Hungaris, qui annis 934, 9&3, 959, 962 Byzantium petentes, Bulgariam
« davastebant : illos enim etiam Scythas esppellari a scriptoribus historie Byzantine» notum
« est.» Sed judicium penes Lectorem sit. Conferendus Bernardus de Rubeis in Disserta-
tione de Theophylacti etate et patria, num. 1 seqq., tomo I hujusce editionis preemissa.

(α) In epistola prima ad Mariam imperatricem, suora cel. δ0ὅ C.

--

1143

VITA S. CLEMENTIS BULGARL& ARCHIEP.

1191

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΟΜΟΛΟΓΙΑ TE ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΘΑΥΜΑΤΟΝ ΔΙΗΓΗΣΙΣ
TOY ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

KAHMENTOX ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ BOYATAPON

XITTPAONLS

Παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου χαὶ ἀοιδίμου ἀρχιεπισχόπου τῆς πρώτης Ἰουστινιανῆς xal πάσης
Βουλγαρίας, κυρἰου GEOSYAAKTOY, xaX µαῖστορος
τῶν µῥητάρων ἸΧχρηµατίσαντος ἐν Κωνσταντίνου πόλει.

PATRIS NOSTRI INTER SANCTOS

CLEMENTIS BULGARORUM. ARCHIEPISCOPI
VITA, CONVERSATIO, CERTAMEN

RERUMQUE MIBABILITER AB ΕΟ GESTARUM COMPENDIOSA NARRATIO,

Quam scripsit

Sanctissimus illustrissimusque archiepiscopus primee Justiniane ac totius Bulgarit
| Dominus THSOPHYLACTUS,
qui Constantinopoli magister rhetorum fuit.

A'. Δεῦτε, ta, ἀχούσατέ µου, δεῦτε, xal διηγή- A

σοµαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοδούμενοι τὸν θεὸν, ὅπως ἂν
γνῷ γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόµενοι, xat λαὺς ὁ χτι-
ζόμενος αἱνόσῃ τὸν Κύριον. Ταῦτα μὲν Δαθὶδ εἴρη-
χεν, ἡμεῖς δὲ μετ) αὐτοῦ σήµερον. Act γὰρ τὴν θείαν
μεγαλοσύνην ἑχδιηγεῖσθαι πάντοτε χαὶ πρὸς ἅπαν-
τας, οὗ ταύτῃ µόνον (ὅσα γὰρ ἂν ἁπαγγείλωμεν καὶ
λαλήσωμεν, ὑπὲρ ἀριθμὸν ἐπληθύνθησαν τὰ λειπό-
μενα) * ἀλλ' ὅτι καὶ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις καὶ πρὸς τὴν
τοῦ καλοῦ ἑργασίαν ἀπονυστάξασι διυπνισµός τις γί-
γεται ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ θαυµασίων κχηρυττοµένη
μεγαλοπρέπεια. Οἴονται γὰρ ol πολλοὶ τοὺς xa0'
ἡμᾶς καιροὺς οὐκ ἄν τι τῶν ἀρχαίων χωρῆσαι, ἀλλὰ
τοὺς μὲν προτέρους χρόνους xal θαύμασι λαµπρυν-
θῃναι xaX βίοις ἀνδρῶν χοσμηθῆναι, ἀσωμάτως σχε-
δὺν ζησάντων àv σώματι, τῇ δὲ ἡμετέρᾳ γενεᾷ οὐδὲν
τοιοῦτον δωρηθῆναι παρὰ θεοῦ, ὅθεν xal πρὸς τὸν
ο πουδαῖον βίον, ὡς τῆς νῦν φύσεως μὴ δεχοµένης
^ .Ότον, ἐλεεινῶς γε ἀπενάρχησαν, χαχῶς ys εἰδότες
ἐχεῖνοι χαὶ λίαν ἐπισφαλῶς. "O τε γὰρ τῆς φύσεως
λόγος ὁ αὑτός ἐστι χαὶ οὐχ Πλλοίωται, xeX κατέλιπεν
ἑαυτῷ Κύριος x&v τοῖς ἡμετέροις χρόνοις ἄνδρας

µάλα πολλοὺς, ob γόνυ τῶν χάτω συροµέγων οὐδενὶ

κόμψαντεὲς εἰς δόξαν τοῦ οὐρανίου Πατρὸς τῷ τοῦ
βίου φωτὶ διέλαµμψαν, φωστῆρες ἓν χόσμῳ γεγονότες,
λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Ὥσπερ οὖν καὶ τὴν τῶν
Βουλγάρων χώραν ἑφώτισαν ἐν τοῖς ἑσχάτοις χαιροξ
Ἡατέρες µαχάριοι xai διδάσχαλοι, λάμφαντες ὅι-

λάγμασί τε καὶ θαύμασι xal Bip xai λόγῳ κχατα-

PaTROL. Gn. CXXVI.

l. Venite, filii, audite me, adeste et narraho vobis
omnibus qui timetis Deum, ut cognoscat generatio
altera, filii nascituri et populus creatus laudet De-
ininum. Hzc quidem dixit David, nos autem cum
ipso hodie dicimus. Oportet enim Dei magnitudi-
nem ubique et apud omnes, non hic tantum enar-
rari (quidquid enim dixerimus, plura dicenda re-
manebunt); verum etiam languidis et in operatione
boni ignavis qux»dam exhortatio est mirsbilium Dei

, celebrata magnificentia. Plerique enim existimant,

e

bostra tempora non posse cum antiquis compa-
rari, quippe qu: illustrata ornataque rerum et vi-
rorum miraeulis cum corpore viventium , nihilque
tale nostre generationi 4 Deo concedi : bino quo-
que ad studiosam vitam, quasi nunc illam non fer-
rct natura, segre accedunt homines scioli. Etenim
nature ratio eadem est et non mutatur, sibique
reservavit Dominus pro nostris etlam temporibus
homines valde multos, qui rebus terrestribus genu non
llectentes, ad gloriam coelestis Patrís vitse splendore
luxerunt lumina mundi, normam vite servarunt ;
sicut quoque Bulgarorum regionem ultimis bhísce
temporibus illustrarunt beati Patres et magistri,
doctrinis miraculisque celebres 86 vita sermoneque
clari apud Deuin, quorum integram vitam memori»
Uadere mihi esset in. voto, nisi hoc sermonis mei
vim superaret : quaedam vero pauca proponens,
benevolentiam gratiamque Dei significabo, qui
nobiscum est et erit omnibus diebus usque in finem,
28

|

APPENDIX AD ΠΙΕΟΡΗΙΙΛΠΙΗ -

MONITUM.

Operibus Theophylacti haud spernendam mantissam subjicimus, Vitam scilicet S. Cie-
mentis Bulgarorum archiepiscopi, anno 916 defuncti. Hujus Vite fragmentum eX codice
Vaticano eaiderat Leo Allatius 1n Robertum Creyghtonum, integra prodiit Moschopoli anno
1751 , 5^, recusa deinde Vindobone 1802, ei Vindobone iterum anno 187, cum erudita Pre-
fatione, per Franciscum Miklosich, philologum clarissimum. Huc usque tamen Greece ten-
tum prodierat, nos interpretationem Latinam adjecimus. Operis inscriptioni, in qua
Theophylaeto nostro ascribitur, fldem omnem negat novissimus Editor Vindobonensis,
et Theophylacti nomen majoris auctoritatis gratia operi conciliande additum fuiss:
putat. « Sanctum Theophylactum, inquit, Justinians prime totiusque Bulgarie erchic-
« piscopum, hanc Vitam sancti Clementis sPripsisse concedere non poterit bic qui in
« ipso opere c. 18 legerit, auctorem ejus S. Clementi, mortuo 916, convixisse, cur notum
« sit, Theophylactum anno 1107 diem obiisse supremum. Adde e c. 23 colligi, auctorem
« fuisse natione Bulgarum, quippe qui narret : « Omnia ad Ecclesiam pertinentia Clemens
« NoBis Bulgaris tradidit, » cum Theophylactus, ut ipsius verbis utar (a), « hospitio tan-
« tum Bulgarus, revera Constantinopolitanus fuerit. » Scriptam esse hanc Vitam tempore
« quo Bulgaria a Scythis vexaretur, patet e c. 29: « Sancte pastor, serves ἃ barbaricis in-
« cursionibus intactos nos alumnos tuos, maxime nunc, cum afllictio in propinquo, net
« est, qui adjuvet, cum scythicus gladius Bulgarico sanguine inebriatus est. » Auctor hic
« loqui videtur de Hungaris, qui annis 934, 953, 959, 962 Byzantium petentes, Bulgariam
« davastebant : illos enim etiam Scythas appellari a scriptoribus historie Byzantines notum
« est.» Sed judicium penes Lectorem sit. Conferendus Bernardus de Rubeis in Disserta-
tione de Theophylacti etate et patria, num. t seqq., tomo I hujusce editionis preemissa.

(4) In epistola prima ad Mariam imperatricem, suora col. 503 C.

-

1193

VITA S. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1194

BIOZ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΕ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ 6AYMATON AIHTHZIZ
TOY EN ATIOIZ HATPOZ HMON

KAHMENTOX APXIEIIIZKOIIOY ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ

XITTPAOEUS

Παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ ἀοιδίμου ἀρχιεπισχόπου τῆς πρώτης Ἰουστινιανῆς καὶ πάσης
Βουλγαρίας, κυρίου GEOPYAAKTOY, xaX μαῖστορος

τῶν µῥητάρων

χρηµατίσαντος ἓν Κωνσταντίνου πόλει.

PATRIS NOSTRI

CLEMENTIS

INTER SANCTOS

BULGARORUM, ARCHIEPISCOPI

VITA, CONVERSATIO, CERTAMEN

RERUMQUE MIBABILITER AB EO GESTARUM COMPENDIOSA NARRATIO,

Quam scripsit

Sanctissimus illustrissimusque archiepiscopus prime Justinianee ac totius Bulgaris
Dominus THROPHYLACTUS,
qui Constantinopoli magister rhetorum fuit.

A'. Δεῦτε, τἐχνα, ἀχούσατέ µου, δεῦτε, καὶ διηΥἠ- A

σοµαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοθούμενοι τὺν Θεὸν, ὅπως ἂν
qv γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόµενοι, καὶ λαὸς ὁ χτι-
ζόμενος αἰνέσῃ τὸν Κύριον. Ταῦτα μὲν Δαθὶὸδ εἴρη-
x&v, ἡμεῖς δὲ pes! αὐτοῦ σήµερον. Act γὰρ τὴν θείαν
μεγαλοσύνην ἐχδιηγεῖσθαι πάντοτε xal πρὸς ἅπαν-
τας, οὗ ταύτῃ µόνον (ὅσα γὰρ ἂν ἁπαγγείλωμεν καὶ
λαλήσωμεν, ὑπὲρ ἀριθμὸν ἐπληθύνθησαν τὰ λειπό-
μενα) ' ἀλλ ὅτι καὶ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις καὶ πρὸς τὴν
τοῦ καλοῦ ἐργασίαν ἀπογυστάξασι διυπνισµός τις χί-
γεται dj τῶν τοῦ θεοῦ θαυμασίων χηρυττοµένη
μεγαλοπρέπεια. Οἴονται yàp οἱ πολλοὶ τοὺς καθ᾽
ἡμᾶς καιροὺς οὐκ ἄν τι τῶν ἀρχαίων χωρῆσαι, ἀλλὰ
τοὺς μὲν προτέρους χρόνους vat θαύμασι λαμπρυν-
θῆναι καὶ βίοις ἀνδρῶν χοσμηθῆναι, ἁσωμάτως σχε-
δὲν ζησάντων ἐν σώματι, τῇ δὲ ἡμετέρᾳ γενςεᾷ οὐδὲν
τοιοῦτον ζωρηθῆναι παρὰ Θεοῦ, ὅθεν καὶ πρὸς τὸν
o »roobatov ν on $c » p" » δεχομένης

l. Venite, lii, audite me, adeste et narraho vobis
omnibus qui timetis Deum, ut cognoscat generatio
altera, filii nascituri et populus creatus laudet De-
ininum. Hzc quidem dixit David, nos autem cum
ipso hodie dicimus. Oportet enim Dei magnitudi-
nein ubique et apud omnes, non hic tantum enar-
rari (quidquid enim dixerimus, plura dicenda re-
manebunt); verum etiam languidis etin operatione
boni ignavis quzdam exhortatio est mir&bilium Dei
celebrata uiagniflcentia. Plerique enim existimant,
nostra tempora non posse cum antiquis compa-
rari, quippe quz illustrata ornataque rerum et vi-
rorum miraculis cum corpore viventium , nihilque
tale nostra: generationi 4 Deo concedi : hinc qee-
que ad studiosam vitam, quasi nunc illam non &-
B ret natura, :gre accedunt. homines. scioli. Ελ
Dem est οἱ non mutatur, s
is pro nostris etism sport
^» ,qui rebus αγορα v
lau celesiis ης ms
mundi, ο — d» Je

τν
" mum t -—
pe het Mum
--— 79
ο... "m ον ΕΕ.
αμ δν

- d "t μας ως ΙΜΗ Γι
αι μι Ἡ

ihn: ο TT

p. letras ust he

II trono.

1199

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM,

1200

nibus deserviera!, eum lymuis a divino Papa et ab A φῶς προσλαθὼν εἰς ὀὐρανοὺς µετέστη, οὗ ὁ Xpi-

-wmni clero honoritice sepultum est in templo S.
Clementis, Clementis illius qui apestolerum «€o-
rypheo Petro convixit et Christi sapientis helle-
nicam sapientiam, uti domine servam, subjecit.
Tum philosophum philosoplius recipit, magnus
snagister vocem verbi sibi adjungit, pr:ceptor
gentilium bunc qui reliquas gentes lumine cogni-
tionis illuminavit, hospitatur, Significat vero quo-
que Deus in Cyrilli gratiam et testiflcatur gloriam
in εΦ]ί adeptam ; invisibilium visibilia pracoues
facit. Nam daemonio vexati ad feretrum accedentes
sanationem inveniebant, et multis aliis morbis
sancti Spiritus gratia depellens flagellum fuit. δέ]
enim aique feretro quis appropinquaret aut nomen
divini Patris invocaret, doloris finis finem seque-
batur: unde molitus in ore Romanorum Cyrillus
erat, magisque in eorum mentibus; Ka ut prodigia
ipsi gloria materia essent, gioria autem superioris
honoris vehiculum, hac vero sancti veneratio
οἱ glorise fulcimenium.

στὸς, thv τοῦ κλανθμῶνος κοιλάδα, τὰ τοῦ cxota-
σμοῦ σχηνώµατα, τὸν πηλὸν τῆς ἑλύος, τν ἐνταῦθα
καροιχίαν λιπών * xal τὸ πνεῦμα μὲν τῷ θιῷ τῶν
πνευμάτων παρέθηκε, σῶμα δὲ ἐχεῖνο τὸ πρὸ εῖς
φυσικῆς νεχβώσεως τῆς προαιρετικῆς ἁπολαῦσαν
Üpvot; ὑπό τε τοῦ θείου Πάπα xoi τοῦ κλήρου xav-
tb; φιλοτιμηθὲν ἐγχατετέθη τῷ vai Κλήμενϊος,
Κλήμεντος ἐχείνου τοῦ τῷ χορυφαίῳ τῶν ἁποστέ-
λων Πέτρῳ πεφοιτηχότος καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ σοςίᾳ
τὴν Ἑλληνιχὴν, οἷον δεσποίνη δούλην, χαθυποτάξαν-
τος. Καὶ δέχεται τὸν φιλόσυφον ὁ φιλόσοφος, ὁ μέγας
διδάσκαλος τὴν τοῦ λόγου φωνὴν προσλαμδάνεται, ὁ
τῶν ἐθνῶν καθηγητὴς τὸν τὰ λοιπὰ ἔθνη quii εἲς
γνώσεως φωτίσαντα εἰσοιχίξεται. Ἐπισημαίνει δὲ

B καὶ θεὺς προσµαρτυ ρῶν τῷ KopDX«o τὴν ἐχδεχομέ-

νην δόξαν kv οὐρανοῖς, καὶ tà φαινόμενα τῶν μὴ )
φαινομένων ποιεῖται χήρυχας. Δαιμονῶντές τε γὰρ
τῇ σορῷ προσελθόντες ἰάσει; εὕροντο, xal mollit;
ἅλλαις νόσοις ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις μµάστιξ
ἑλάτειρα Υέγονεν. "Apa τε γάρ τις ἡ τῇ σορῷ προσίοι

3| τοῦνομα ἐπικαλοῖτο τοῦ (εοφόρου τούτου Πατρὺς, καὶ τῆς τοῦ λνποῦντος ἁπαλλαγῆς µέτρον τὴν πίστιν
sÜproxev, ὅθεν πολὺς lv τοῖς Ῥωμαίων στόμµασιν ὁ Κύριλλος ἔχειτο, xal πλείων ἐν ταῖς ψυχαῖς * ὡς εἷ-

ναι τὰς μὲν θαυματουργίας τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ὑπόθεσιν, ταύτην δὲ τῆς περισσοτέρας τιμῖς ἐπίδασιν,

τἩν δὲ τοῦ "Aylou τιμὴν τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης βεδαίωσιν.

IY. Atque Cyrillo quidet sic flnis et honor et a
divinissimo Papa et a Deo contigit. Methodius vero,
laborum itinerumque socio ainisso, qui per omnia
in carne et in Domino verus Ipsi frater etat, moerori
cor tradebat, humanum bunc affectum sentiens, et
necessitudine captus erat. Aliunde dein non minus,
si non potius, consolabaiur speraus habere Cyrii-
lum in munere deeendi auxiiiatorem, et quo Deo
propinquior erat extra carnem, eo efficaciorem
habere libertatem, Cum "autem tempus esset Me-
w«iodio regionis illius episcopatum invisendi, fratris
monumentum amplexus, sepe charo nomine Cyrilli
invocato, defletaq&e corporali sulitudine, manu
vero presbyterorum jin auxilium advocata, viam
cum discipulis ingressus est. Gum Moravum atü-
gissel, tunc vere fuil episcopu:, omnes colores,
quilus a Paulo episeopi imago depicta fuit, in se
Amajorem jn modum demonstrans ; nedum eniui ta-
-Jentum in terra condidisset vendidissetve gratiam,
- spiritualis deni principium deliclarum principium

»faeiebat ; sed.et omnibus bonum communicabat, .

.agqualiter .verbi solem oriri faciens, et in dispen-
sando non cum mensura tradens Evangelium. Nam
ante episcopatum ita verbo praedicationis studebat
ει hoc perieulo rei semeto, quomodo, postquam
- officium concreditum fuissel, accepissetque depo-
situm, et vae apostolo non evangelizanti sciret at-
tributum, non debuit pradicationi operam dare οἱ
jnhsrere,. et tota die exercere divina. eloquia, quo-
rum dulcedo saper mel et favum ipsi inveniebatur ?
Certe non solum tenc temporis ducem Moravi
fRasislavum quotidie hortabatur ejusque mentem
divinis preceptis efformabat, sed et universs Pa-
dnonie imperanter, cui nomen Kolzeles, institue

* À', ᾽Αλλὰ Κυρίλλῳ μὲν οὕτως ἡ τελευτὴ xal τιμὴ
xal παρὰ τοῦ θειοτάτον Πάπα χα) παρὰ Θεοῦ τετύ-
χηκε. Μεθόδιος δὲ τὸν σύμπονον ἀποδαλὼν xal συν-
έµπορον, τὸν τὰ πάντα χαὶ ἓν σαρχὶ xal ἓν Κυρίῳ
Υνήσιον ἁδελφὸν, λύπῃ μὲν τὴν καρδίαν ἐἑπεθάλλετο,
πάσχων τοῦτο δὴ τὸ ἀνθρώπινον, χαὶ αυνηθείας ἁλώ-
σιµος ἣν. Παρεχαλεῖτο δ᾽ ἑτέρωθεν οὐδὲν ἧττο», εἰ
μὴ xal μᾶλλον, ἑλπίζων ἔχειν τὸν Κύριλλον τοῦ τῆς
διδασκαλίας ἔργου συλλήπτορα, ὅσῳ xai θεῷ πλη-
σιάζοντα ἑκτὸς τῆς σαρχὸς, ἀνυσιμωτέραν ἔχειν τὴν
παῤῥησίαν, Ἐπεὶ δὲ χαιρὸς ἦν Μεθοδίῳ ἐπὶ τὴν t7;
χώρας ταύτης ἐπισχοπὴν ἀπιδεῖν, περιχυθεὶς τὸ μνη-
pa τοῦ ἁδελφοῦ, xal θαμινὰ τὸ φ[λον ὄνομα, τὸν

Κύρωλον, ἀναχαλεσάμενος, xal τὴν σωματιχὴν μὲν

ἐρημίαν ἀνακλαυσάμενος, τὴν δὲ τῶν πρεσδειῶν χεῖρα
εἰς βοήθειαν ἐπικαλεσάμενος ὁδοῦ σὺν τοῖς μαθηταῖς
εἴχετο. “Ὡς δὲ «5v Μόραδον καταλάδοι, αὐτὸ τοῦτο
ἐπίσχοπος ἣν, ὅσα παρὰ Παύλου χρώματα τῇ τοῦ
ἐπισχόπου εἰχόνι ἐπεδλήθησαν, ἑαυτῷ ἐνεπιδειχνύ-

D µενος, xal πάντων προλάµπων τὸ διδαχτικόν. Oo γὰρ

κατορύξας τὸ τάλαντον, οὐδὲ τὴν χάριν ἀπεμπιολή-
σας τοῦ πνευματιχοῦ δώρου τὴν ἀρχὴν τρυφῆς &pytv
ἑποιῆσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ἐχοινοῦτο τὸ ἀγαθὸν, ἀνατελ-
λων ἐπίσης τοῦ λόγου τὸν ἤλιον, xat περὶ «b διδόναι
μὴ ἑνδιδοὺς τὸ Εὐαγγελίου σιτομέτριον. "Oz γὰρ xal
πρὸ τῆς ἐπισχοπῆς οὕτω τῷ λόγῳ τῆς διδασχαλίας
προσέχειτο, καὶ ταῦτα ph ἐγχινδυνεύων τῷ πράγματι»
πῶς, ὅταν ἐπιστεύθη τὸ ἔργον xal εν παραχατα-
θήχην ἔλαδε xal τὸ οὐαὶ ἤδη τῷ ἁποστόλῳ μὴ εὖαγ-
γελιζομένῳ ἀποχληρούμενον, οὐχ ἔμελλε τῆς διδα-
σχαλίας ἀνθέξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι, xal ὅλην

"τὴν ἡμέραν µελέτην ἔχειν τὰ θεῖα λόγια, ὑπὲρ μέλι

χαὶ χηρίον αὐτῷ τασσόµενα τὴν γλυχύτητα: Ἀμέλει
xai τῷ τότε ἄρχοννι ἩΜράδου 'Ῥασιοθλάδῳ καθ’

1201 VITA S, CLEMENTIS BULGARIJE ARCHIEP. 121

ἑκάστην οὐ διέλιπε παραινῶν xal ταῖς θείαις ἔντο- A bat, οἱ monebat, ut. timori Domini adherere, et
Aot; ῥυθμίζων αὐτῷ τὴν quyhv, ἀλλά χαὶ τὸν τῆς — isto, tanquam freno quodam contentus et. repres-
Πανονίας συµπάσης κχρατοῦντα, Κοτζέλης ὄνομα — &us, ab omni malo declinaret. Quin etiam Bulgaro-
τούτῳ, παϊἰδεύων ἣν xal νουθετῶν τῷ φόδῳ Κυρίου τυπι ducem Borisen, tempore Romanorum impe-
χαθηλῶσθαι, χαὶ τούτῳ ἐχχλίνειν ἀπὸ παντὸς καχοῦ, — ratoris Michael regnantem, quem jam ante magnus
οἷόν τινι χαλινῷ ἀναχρουόμενον καὶ ἀναστελλόμενον,. — Meibodius swum effecerat fllium et sus lingue
O0 μὴν ἁλ)λὰ xal τὸν τῶν Βουλγάρων ἄρχοντα Bopl- — omnino Ρο] affizerat, tune sermonis beneficiis
σην, ὃς ἐπὶ τοῦ τῶν ᾿Ῥωμαίων βασιλέως Μιχαὴἡλ fv, indesinenter captabat. Erat enim hic Borises;
xai τοῦτον ὁ µέγας Μεθόδιος καὶ πάλαι μὲν τέχνον — aliunde ingenii dexteri bonique capacis, sub quo
ixotfíaato, xai τῆς οἰχείας γλὠώσαης τῆς πάντα xa- — gens Bulgarorum divino baptismate conseerari ac
λής ἐξπρτήσατο, xal τότε δὲ ταῖς τῶν λόγων süspye- — christianizari coeperat. Tunc sancti isti, Cyrillus,
σίαις ἁδ.αλείπτως εἶχε δωρούµενος. "Hv γὰρ ὁ Bopt- — inquam, ac Metliodiue, videntes factam multita:
σης οὗτος xol ἄλλως γνώμης δεξιᾶς xal τοῦ ἀγαθοῦ — dinem credentium, ae multos filios renatos ex aq"s
δεχτικῆς, ἐφ᾽ οὗ xal τὸ τῶν Βουλγάρων ἔθνος τοῦ οι spiritu, cibum prorsus spiritalem expetere,
θείου τε χκαταξιοῦσθαι βαπτίσματος xa χριστ-ανί- — litteras, ut diximus, invenerunt, οἱ versiouem
ζειν fpfato. "Ove δὲ καὶ οἱ ἅγιοι οὗτοι, Κύριλλος, ? Scripturarum in linguam bulgaricam fecerunt, ut
q"npi, xai Μεθόδιος, τὸ πλῆθος τῶν πιστενόντων — recentes filii Dei divinum;eibum quantum s:1is habe-
ἰδόντες, xal ὡς πολλὰ μὲν τέχνα γεννῶνται δι΄ ὑὕδατός — reut, el ad incrementum | spiritale sicut ad Christi
τὰ xa Πνεύματος, xal τροφῆς δὲ πάντως πνευµατι- — plenitudinem citius aseendereut. Sic g«ns Bulga-
xf; δέονται, γράμματα ἐξεύροντο καθ’ ὃ προειρή- — rorum scythico errore liberata, veram rectissimanr
χαµεν, καὶ τὴν τῶν Γραφῶν Exi τὸ Βουλγαρικὸν — que νίαιι, Christum, cognovit, sero quidem, circa
µετάθεσιν ἐποιῄσχντο, ἵνα τὰ γεννηθέντα τέχνα τοῦ — undecii.am vel duodecimam horam, sed tamen di-
Θεοῦ καὶ θείας τροφῆς ἑχανῶς ἔχοιεν, xal εἰς αὔξη- — vinam vineam ingressa vocantis gratia. Anno enim
σιν πνευματιχΏν xol elg µέτρον füixíag τοῦ Xpt- e scsties millesimo trecentesimo septuagesimo septimo
στοῦ ἀνατρέχοιεν. Kal οὕτω τῆς Σχυθικῆς πλάνης — a mundi creatione, hujus gentis vocatio faeta est.
5) τῶν Βουλγάρων E8vo; ἀπαλλαγὲν, τὴν ἀληθινὴν καὶ ἁπλανεστάτην ὁδὺν, τὸν Χρ:στὸ», ἐπέγνωσαν, ὀψὰ
μὲν xal περὶ την ἑνδεχάτην f| δωδεκάτην τὸν θεῖον δ᾽ οὖν ἀμπελῶνα εἰτεληλυθὸς τῇ τοῦ χαλέσαντος χάριτι,
Ἐν ἔτει γὰρ ἑξαχισχιλιοστῷ τριακοσιοστῷ ἑδδόμῳ τῆς τοῦ χόσμου γενέσεως ἡ τούτου τοῦ γένους κλῆσις:
γεχένηται,
E'. O5x ἔλεγεν οὖν ὁ μέγας Μεθόδιος πᾶσαν νου- V. Νου igitur cessahat magnus Methodius omnen»
θεσίαν τοῖς ἄρχουσι προτάγων ἑχάστοτε, xal τοῦτο — admonitionem quotidie ducibus adwinistrare, vitam
μὲν πρὸς βίον σεμνὸν ὁδηγῶν, τοῦτο δὲ τὸ τῆς Ἐκ- — ad lionestam eos dirigens, et Ecclesi: dogma men
— κλησίας ἁπαραποίητον δόγμα παρατιθεὶς οἷόν τι νό- — adulteratum, velut quoddam numisma regium pu-
µισµα βασιλιχὸν καὶ ἀχίθδηλον, καὶ ταῖς φυχαῖς —rissimumque eis tradens, et in eorum animis sicul
αὐτῶν ἑνσφραγίνων ἀνεπιδούλευτόν τε xal ἄτυλον. — in loco tuto et fideli illud imprimeus.. Erant enin
"Ἠσαν γὰρ οἱ τοῦτο καὶ τότε παραχαράσσοντες xal — tunc qui adullerarent et sede moverent terminos.
μεταχινοῦντες ὅρια, & οἱ πατέρες ἡμῶν τῇ "ExxMp- — quos patres nostri Ecclesi: Dei posuerunt ; et ex
σίᾳ τοῦ Θεοῦ ἔθεντο, χαὶ τῇ ὑπὸ τῶν Φράγγων sls- — corruptela a Francis invecta animas multi. Eede-
αγοµένῃ παραφθορᾷ πολλοὶ τὰς φυχὰς ἑθλάπτοντο, — bant, Filium ex Patre generari, et Spirium e
oi τὸν μὲν YUv γεννηθῆναι àx τοῦ Πατρὺὸς, τὸ δὲ Filio procedere contendeutes, Quibus insurgeus
Πνεῦμα àx τοῦ Υοῦ ἐχπορεύεσθαι δ.ετείνοντο, οἷς ὁ — sanctus, partim ex Domini sermonibus, partim ex
"Άγιος ἀνθιστάμενος τοῦτο μὲν ix τῶν τοῦ Κυρίου — sententiis Patrum , eorum ratiocipationes et arro-
λόγων, τοῦτο δὲ Ex φωνῶν Πατρἰχῶν λογισμοὺς xa0- — gantiam contra divinam doctrinam insultanteim,
Ίρει χαὶ πᾶν Όψωμα τούτων χατὰ τῆς θείας γνώ- — cvertt. Multos ita captivabat in obedientiam Chri.
σεως ἐπαιρόμενον * πολλοὺς δὲ xai ἠχμαλώτιζεν εἰς D sti transferens ex. erronea. doctrina ad doctrinam
τὴν ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ, peruTiÓsig ἀπὸ τῆς πλά- — veram et irrcprehensibilem, educensque sanctos ex
vou δύξης ἐπὶ τὴν ἀληθῃ καὶ ἁμώμητον xaX τιµίους — indignis, et ideo os Dei factus et dictus. Unde quo-
ἐξάγων ἐξ ἀναξίων xal διὰ τοῦτο στόµα Θεοῦ χαὶ — tidie credentium multitudo crescebat et verbum
γενόμενος xaX λεγόμενος. "Οθεν τοῖς πιστοῖς καθ — Dei mulliplicabatur, sicut, teste Luca, de aposto-
ἑχάστην πλατυαμὺς ἐπεγίνετο, Χα) ὁ λόγος τοῦ θεοῦ lorum praedicatione novimus, Sed si mavis justa
"$avtv, ὃ περὶ τῆς τῶν ἁποστόλων διδαχῆς Λουχᾶ — istud antiquum: Domus quidem David proficiebat, -
λέγχοντος ἀχηκόαμεν. El βούλει δὲ pot ἐχεῖνο *b — domus autem Saul imminuta quotidie retrogradie-
πἀλαιὸν, ὁ μὲν οἶχος Δαθὶδ ἑπορεύετο, ὁ δὲ οἶχος batur. Hareticorum autem turba sermonis potentia
Σαοὺλ ὑπεπόδιζε καθ) ἑχκάστην ἑλασσονούμενος. Τὸ ac veritate devicta, id quod solum valebat aut po-
δὲ τῶν αἱρ:τιχῶν σύστημα τῇ τοῦ λόγου δυνάμει — tius fallaciter doccbatur a. patre suo qui homicida
καὶ τῇ ἀληθείᾳ νικώμενον, ὃ µόνον ἐδύναντο, μᾶλ- — est ab initio, et de scoleribus gloriàtur, faciebat,
Aov δὲ παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτῶν ὑπεθάλλοντο, τοῦ ἐξ mille vexationibus tentamentisque sanctum afHi-
ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου καὶ τῷ κακοποιεῖν ἐγλαυχω- — gens; siquidem ct' Sphendoplicum, qui post Ra-
µένον, τοῦτο δὺ xal εἰργάζοντο, puplatg χαχὠώσεσι — sislavum Imperabat Μοιανο, circumvenientes dole

é

il Ημ

| | // [ή ή
ΠΠ n ή!

" "aT, 1; | /

ΠΠ!

190 VITA S. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP. 1953
ἑχάστην οὐ διέλιπε παραινῶν καὶ ταῖς θείαις ἔἕντο- A bat, οἱ monebat, ut. timori Domini adhoreret, et

Aat; ῥυθμίζων αὐτῷ τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς
Πανονίας συµπάσης κρατοῦντα, Κοτζέλης ὄνομα

τούτῳ, παϊδεύων ἣν καὶ νουθετῶν τῷ φόδῳ Κυρίου .

χαθηλῶσθαι, χαὶ τούτῳ ἐχχλίνειν ἀπὸ παντὸς κακοῦ,
οἷόν τινι χαλινῷ ἀνακρουόμενον καὶ ἀναστελλόμενον,
O0 μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν τῶν Βουλγάρων ἄρχοντα ΕΒορί-
σην, ὃς ἐπὶ τοῦ τῶν 'Ρωμαίων βασιλέως Μιχαἡλ ἂν,
xay τοῦτον ὁ µέγας Μεθόδιος καὶ πάλαι μὲν τέχνον
ἑποιίσατο, χαὶ της οἰχείας γλὠσσης τῆς πάντα xa-
λῆς ἐξγρτήσατο, καὶ τότε δὲ ταῖς τῶν λόγων εὔεργε-
σίαις ἆδ.αλείπτως εἶχε δωρούµενος. " Hv γὰρ ὁ Βορί-
στς οὗτος xal ἄλλως γνώμης δεξιᾶς xal τοῦ ἀγαθοῦ
δεχτικῆς, ἐφ᾽ οὗ xal τὸ τῶν Βουλγάρων ἔθνος τοῦ
θείου τε καταξιοῦσθαι βαπτίσματος χαὶ χριστ'ανί-
ζειν ἠρξατο. "Ove δὲ καὶ οἱ ἅγιοι οὗτοι, Κύριλλος,
φημὶ, xa Μεθόδιος, τὸ πλῆθος τῶν πιστευόντων
Ιδόντες, χαὶ ὡς πολλὰ μὲν τέχνα γεννῶνται δι) ὑδατός
τε χαὶ Πνεύματος, χαὶ τροφῆς δὲ πάντως πνευµατι-
γῆς δέονται, γράμματα ἐξεύροντο καθ) ὃ προειρή-
χαµεν, xai την τῶν Γραφῶν ἐπὶ τὸ Βουλγαρικὸν
µετάθεσιν ἐποιέσαντο, ἵνα τὰ γεννηθέντα τέχνα τοῦ
Θεοῦ xa* θείας τροφῆς ὶχανῶς ἔχοιεν, xat el; αὔξη-

isto, tanquam freno quodam contentus et repres-
&us, ab omni malo deelinaret. Quin etiam Bulgaro-
rum ducem Borisen, tempore Romanorum impe-
ratoris Michael regnantem, quem jam ante magnus
Meihodius suum effecerat filium et sus lingue
omnino pulehrz affixerat, tunc sermonis beneficiis
indesinenter captabat. Erat enim hic Borises;
aliunde ingenii dexteri bonique capacis, eub quà
gens Bulgarorum divino baptismate conseerari ac
chrisüanizari ceperat. Tunc sancti isti, Cyrillns,
inquam, ac Methodius, videntes factam πι ή ει”
dinem credentium, ae multos filios renatos ex aqua
et spiritu, cibum prorsus spiritalem expetere,
litteras, ut diximus, invenerunt, et versionem
Scripturarum in linguam bulgaricam fecerunt, uf
recentes filii Dei divinum;cibum quantum s:tis habe-
rent, et ad incrementum spiritale sicut ad Christi
plenitudiuem citius ascenderent. Sic g:ns Dulga-
rorum scythico errore liberata, veram rectissimanr-
que viau, Christum , cognovit, sero quidem, circo
undecis.am vel duodecimam horam, sed tanen di-
viuam vineaui ingressa vocanti8 gralia. Anno euim

σιν πνευματιχὴν χαὶ elc µέτρον ἡλιχίας τοῦ Xpt- ο sesties millesimo trecentesimo septuagesimo septimo
στοῦ ἀνατρέχοιεν. Καὶ οὕτω τῆς Σχυθικῆς πλάνης — a mundi creatione, hujus gentis vocatio facta est,
τὸ τῶν Βουλγάρων E070; ἁπαλλαγὲν, τὴν ἀληθινὴν καὶ ἁπλανεστάτην 005v, τὸ» Χρ:στὸν, ἑπέγνωσαν, ὀψὰ
μὲν xal περὶ την ἑνδεκάτην f| δωδεχάτην τὸν θεῖον δ' οὖν ἀμπελῶνα εἰτεληλυθὸς τῇ τοῦ χαλέσαντος χάριτν,

Ἐν» ἔτει γὰρ ἐδαχισχιλιοστῷ τριακοσιοστῷ ἑδδόμῳ τῆς τοῦ χόσµου γενέσεως fi τούτου τοῦ γένους Χλῆσις”

γεχένηται.

E'. 0ὐχ ἔλεγεν οὖν 6 μέγας Μεθόδιος πᾶσαν vov- (3. V. Nonigitur cessabat magnus Methodius omnem»

θεσίαν τοῖς ἄρχουσι προτάγων ἑχάστοτε, xal τοῦτο
μὲν πρὸς βίον σεμνὺν ὁδηγῶν, τοῦτο δὲ τὸ τῆς "Ex-
Χλησίας ἁπαραποίητον δόγμα παρατιθεὶς οἷόν τι νό-
µισµαά βᾳσιλιχὸν καὶ ἀκίθδηλον, xaX ταῖς φνχαῖς
αὐτῶν ἑνσφραγίνων ἀνεπιθούλευτόν τε χαὶ ἄσυλον.
"Ησαν γὰρ οἱ τοῦτο χαὶ τότε παραχαράσσοντες xat
μεταχινοῦντες ὅρια, ἃ οἱ πατέρες ἡμῶν τῇ Ἐκκλη-
σίᾳ τοῦ Θεοῦ ἔθεντο, καὶ τῇ ὑπὸ τῶν Φράγγων εἰσ-
αγοµμένῃ παραφθορᾶ πολλοὶ τὰς ψυχὰς ἐθλάπτοντο,
ot τὸν μὲν Υ[ὸν γεννηθῆναι ἐκ τοῦ Πατρὺς, τὸ δὲ
Π»εὖμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι διετείνοντο, οἷς ὁ
"Άγιος ἀνθιστάμενος τοῦτο μὲν ix τῶν τοῦ Κυρίου
λόγων, τοῦτο δὲ Ex φωνῶν Πατρικῶν λογισμοὺς xa0-
Tip:* χαὶ πᾶν ὕψωμα τούτων χατὰ τῆς θείας γνώ-

admonitionem quotidie ducibus adiinistrare, vitam
ad lionestam eos dirigens, et Ecclesi dogma men
adulteratum, velut quoddam numisma regiuu pu-
rissimumque eis tradens, el in eorum animis sicul
in loco tuto et fideli illud imprimens.. Erant enim.
tunc qui adullerarent et sede moverent terminos.
quos patres nostri Ecclesi: Dei posuerunt ; et ex
corruptela à Francis invecta animas multi. kede-
bant, Filium ex Patre generari, et Spiritum e
Filio procedere contendentes. Quibus insurgeus
sanctus, partim ex Domini sermonibus, partim ex
sententiis Patrum , eorum ratiocinationes ei arro-
gantiam contra divinam doctrinam insultantein,
evertit. Multos ita captivabat in obedientiam Chri-

εως ἐπαιρόμενον * πολλοὺς δὲ καὶ ἠχμαλώτιζεν εἰς D sti transferens ex. erronca. doctrina ad doctiiuam

τὴν ὑπαχο]ν τοῦ Χριστοῦ, μετατιθεὶς ἀπὸ τῆς Πλά-
νου δόξης ὁπὶ τὴν ἀληθή καὶ ἁμώμητον xaX τιµίους
ἁξάγων ἐξ ἀναξίων xal διὰ τοῦτο στόµα θεοῦ xal
γενόμενος καὶ λεγόμενος. "Όθεν τοῖς πιστοῖς xaO"
ἑκάστην πλατυμμὸς ἐπεγίνετο, καὶ ὁ λόγος τοῦ θεοῦ
τόξανεν, ὃ περὶ τῆς τῶν ἁποστόλων διδαχῆς Λουχᾶ
λάγοντος ἁκηκόαμεν. Ei βούλει δὲ µοι ἐπεῖνο τὸ

εν, ὁ μὲν oixoz Δαθιδ ἐπορεύετο, ὁ δὲ οἶχης

"ὑπεπύδιςς καθ" ἑκάστην ἑλασσονούμενος. Τὸ

'αἱριτικῶν αύστημα 9 δυνάμει
ἀληθείᾳ νικώμενε -ᾱ, μᾶᾷλ-
"api τοῦ πατρὺς τοῦ ἐξ
Ὀρυποκτόνου xa 'Uytu-
tod καὶ cipy 3E 3

veram et irreprehensibilem, educensque sanctos cx
indignls, et ideo os Dei factus et dictus. Uude quo-
tilie credentium multitudo crescebat οἱ verbum
Dei multiplicabatur, sicut, teste Luca, de aposto-
lorum predicatione noviunus. Sed $i mavis juxta
istud antiquum : Domus quidem David proficiebat,
domus autem Saul imminuta quotidie retrogradie-
batur. H:reticorum autem turba sermonis potentia
ac veritate devicta, id quod solum valebat aut po-
tius fallaciter doecbatur a patre suo qui homicida
est ab initio, et de sceleribus gloriatur, faciebat,
málie vexationibus tentamentisque sanctum affii-
gens ; siquidem ct: Sphendoplicun,, qui post Ra-
sislavum imperabat Moiavo, circumvenientes dole

1207. APPENDIX AD THEOPHYLACTUM. 1298

Forro si solum in gradibus sanctuarii tot erant, A πρεσδυτέρων xat 6.axóvuv xal ὑποδιακόνων, οὓς τε-
quanta fuerit laicorum — multitudo conjiciamus. Ἀλευτῶν διακοσίους τῇ ἑνορίᾳ τῆς οἰχείας ἐχχλησίας
Tenebat autem horum primas Gorasdus, quem ῥἐἑγκατέλιπεν. Ei γὰρ ol τοῦ βήματος μόνοι τοσοῦτος,
jam supra przcipuis Methodii discipulis» adname- πόσον elvat τῶν λαϊκῶν τὸ πλῆθος εἰχάσωμεν. Ἑφέ-
ravimus, quique ab ipso sancto, finis sui conscio, — pexo δὲ &pa τούτων thv πρώτην Γοράσδος, ὃν xa
archiepiscopus Moravi renuntiatus est. προφθάσας ὁ λόγος kv τοῖς μάλιστα τῶν Μεθοδίου
ὁμιλητῶν ἀπηρίθμησεν, ὃς χαὶ ἀρχιεπίσχοπος Mopá6ou παρ) αὑτοῦ τοῦ ᾿Αγίου τὰ τελευταῖα Ὑνόντος
. ἀναχεχήρυχτο,

VII. Non tulit autem audacissima bereticorum Z'. Αλλὰ γὰρ οὐχ fveyxev ἡ πάντολµμος πληθὺς
multitudo Methodium habere etiam post mortem τῶν αἱρετικῶν τὸν Μεθήδιον ἔχειν xol μετὰ θάνα-
vivum propugnatorem : sed venite, inquiunt, Go- — «ov ζῶντα ἀντίμαχον * ἀλλὰ, Δεῦτε, εἰπόντες, T'opá-
rasdo insidiemur, eumque opprimamus; abhorret — a&ov χαταδυναστεύσωμέν τε xal ἑνεδρεύσωμεν”
enim a nobis hujus vita, dissimilesque sunt vie ἀνόμοιος γάρ ἐστιν ἡμῖν ὁ βίος αὐτοῦ, χαὶ παρηλ-
ejus, et exprobrat nobis delicta, et si vivere iste λαγμέναι al τρἰθοι αὑτοῦ, xaX ὀνειδίξει ἡμῖν ἆἅμαρ-
permitteretur, nobis revivisceret Methodius. Hunc τήµατα, xal el ζᾗν οὗτος ἑαθείη, ἀναδιφη ἂν ἡμῖν
ergo ab episcopali dignitate removent, et Vichni- ὁ Μεθόδιος ' τοῦτον μὲν τῆς ἐπισχοπιχῆς ἀρχῆς παρα-
cam quemdam, hxrescos mero inebriatum aliosque B λύουσι, Βιχνῖχον δέ τινα τοῦ τῆς αἱρέσεως ἀχράτου
inebriare valentem , quem propterea Methodius µμεθυσθέντα καὶ τοὺς ἄλλους μµεθύσχειν δυνάµενον,
unaque chorum cum ipso insanientium , anathe- — xat μέντοι διὰ τοῦτο παρὰ τοῦ Μεθοδίου τῷ τοῦ àva-
malis Satanz tradiderat, istum, o labores agones- θέματος Σατανᾷ παραδοθέντος μετὰ τοῦ θιάσου τῶν
que Methodii, et Trinitas speciales infundens σὺν αὐτῷ µαινοµένων, τοῦτον, ὦ πόνοι xal ἀγῶνες
qualitates! in sedem episcopalem evebunt, aut τοῦ Μεθοδίου xai Τριὰς συγχεοµένη τὰς ἰδιότητας,
potius sedemn per bunc devehunt, et quantum per — &ri τὸν θρόνον ἀνάγουσι, μᾶλλον δὲ τὸν θρόνου διὰ
Methodium illustris erat et plerisque fulgentior, τοῦτον χατάχουσι, καὶ ὅτον διὰ Μεθόδιον ἔνδοξος Tv
taatum per Vichnicum dedecoris profundo sub- καὶ τῶν πολλῶν προφαινόµενος, τοτοῦτον διὰ Boy/i-
Jicitur. xov τῇ «fic ἁδοξίας χοιλάδι ἐπιχλινόμενος.

ΥΜΗΙ. lile tamen episcopatum ipsi minime com- H'.'AXX ὁ μὲν οὕτω τῆς ἐπισκοπῆς παρανόμως
petentem sie illegitime occupavit, assumens sibi καὶ μηδὲν αὐτῷ προσΏχον ἑδράξατο, ἑαυτῷ λαθὼν
honorem, rapto exercito, et a Deo vocatum vio- «hv τιμῖν xal ἁρπαγμὸν ἠγησάμενος, τὸν δὲ ὑπὸ
.entia criminosi brachii propulsans. Caput vere Θεοῦ χληθέντα τυραννίδι βρἀχίονος ἁμαρτωλοῦ παρ-
tollit beresis et adversus orthodoxam discipulorum , αγχωνισάµενος. Κεφαλὴν δὲ fj αἴρεσις αἴρει, καὶ
Methodii multitudinem superbit. £t tumultuantes ^ xaz& τὶς ὀρθοδοξιύσης πληθύος τῶν Μεθοδίου µαθη-
fidelibusque insurgentes, Quare, inquiunt, adhue κῶν γαυριᾷ * xai 55; θορυδῄσαντες xal τοῖς πιστοῖς
Methodii verbis foetidis οἱ mortuis libentius ad- ἑπαναστάντες, Διὰ τί, φασὶν, ἔτι τοῖς Μεθοδίου λό-
heeretíg quam viventi archiepiscopo, et non confi- γοις τοῖς ὁδωλόσι χαὶ νεχροῖς εὐνούστερον προσ-
temini ex Patre Filium genitum et ex Filio Spiri- διάχεισθε, ἀλλὰ μὴ τῷ ζῶντι ἀρχιεπισχόπῳ συν-
tum procedentem ?* Hi vero per Gorasdum et Cle- ({στασθε, xat ὁμολογεῖτε ἐχ Πατρὸς Υἱὸν γεννηθέντα
mentem dixerunt : Quod Methodius quidem adhuc καὶ ἐξ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐχπορευόμενον; Οἱ δὲ διὰ
vivat, hoc a Domino certe didicimus, tum in Γοράσδου xai Κλήμεντος ἔφασαν * "Oct μὲν Μεθόδιος
jpsnm credentem, etsi mortuus sit, victurum asse- ῥἔτιζή, x τοῦ Κυρίου πάντως ἑἐμάθομεν, ποτὲ μὲν
rente, tum Deum Abraham, Isaac et Jacob ut «bv εἰς αὑτὸν πιστεύσαντα χἂν ἀποθάνῃ ζήσεσθαι
viventibus et non mortuis dicendum esse docente, «φάσχοντος, ποτὲ δὲ διδάσχοντος τὸν θεὸν τῷ ᾿Αθραὰμ
Unde igitur erramus, si magistrum in Deo viven- καὶ 'Icaàx χαὶ Ἰαχὼδ ὡς ζῶσιν, ἀλλ' o0 νεχροῖς ἔπι-
tem habemus, spiritualiter nobis conviventem et λέγεσθαι. Τίγοῦν ἁμαρτάνομεν, εἰ τὸν Ev θεῷ ζῶντα
rolloquentem, nosque contra vos confirmantem ? διδάσχαλον ἔχομεν, πνευματικῶς ἡμῖν συνόντα καὶ
Hanc autem novam vestram fidem, nec Scriptura: p συλλαλοῦντα xal καθ᾽ ὑμῶν συνεπιῤῥωννύοντα ; Την
testimonio qualitercunque comprobatam, nec a δὲ xawhv ταύτην πίστιν ἡμῶν οὔτε ὑπὸ ΓραφΏς
sanctis Patribus stabilitam invenientes, ne nos µμαρτυρουμένην οἱἰασοῦν εὑρόντες οὔθ᾽ ὑπὸ Πατέρων
anathemati subjiciamus veemur, Paulo non am- ἁγίων συντεθειµένην, ὀχνοῦμεν ὑποθαλεῖν ἑαυτοὺς
higue clamante : Si quis vobis evangelizat praeter —àva8égast, τοῦ Παύλου διαῤῥήδην βοῶντος' Ef τις
id quod accepistis, anathema sit*. Nos enim Filii ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ᾽ ὃ παρελάβετε, ἀνάθεμα
Spiritum, αἱροιο Spiritum vit» et veritatis, σι ἔστω. Ἡμεῖς yàp Πνεῦμα μὲν Υἱοῦ, ἐπεὶ καὶ
est Filius, mentemque Christi Spiritum credimus ; Πνεῦμα ζωῆς xal ἁληθείας, & ὁ Υἱὸς, χαὶ νοῦν Xpt-
hunc autem ex Filio procedentem nec didicimus στοῦ τὸ Πνεῦμα πιστεύοµεν, ἐξ Υἱοῦ δὲ τοῦτο προξερ-
nec discemus, nec fldem negabimus, pejores infü- — yópevov οὔτε µεμαθήχαμεν, οὔτε µαθησόμεθα, οὔτε
delibus facti, non certe, per Spiritus sancti gratie τὴν πίστιν ἀρνησόμεθα, xai χείρονες ἀπίστων ἐσό-
saüctificationem ; imo ex Patre procedere Spiritum µεθα, οὗ pà τὸν ἁγιασμὺν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος
genitoremque Filii esse istius principium ae pro- χάριτος, àXX ἐκ Πατρὸς μὲν προῖέναι τὸ Ηνεῦμα

* Galat. 1, 8.

1209

-———

VITA S. CLEMENTIS BULGARUE ARCHIEP. 1910

xai εἶναι τούτου αἴτιον xaX ποοδολἑέα τὸν τοῦ Υἱοῦ A ducetorem credidimus ; illum etiam esse Filii pro-:

γεννήτορα πεπιστεύχαμµεν * εἶναι δὲ καὶ τοῦ Yloo
οἰχεῖον xaY δι’ αὐτοῦ χορηγεῖσθαι τοῖς ἀξίοις ἑχά .
στοτε "ἕτερον δὲ τὸ ἐχπορεύεσθαι, καὶ ἕτερον τὸ
χορηγεῖσθαι * τὸ μὲν γὰρ τοῦ πῶς εἶναι τὸ Πνεῦμα
ἐχφαντοριχὸν, ὡς γὰρ 6 Υϊἱός ἐστιν ix τοῦ Πατρὸς
γεννητὸς, οὕτω xal τὸ Πνεῦμα ἐκπορευτόν' τὸ) δὲ
χορηγεῖσθαι οὗ τὸ πῶς εἶναι δηλοῖ, ἀλλὰ πλουτισμὸν
ἑνδείχνυται xa διάδοσιν. Καὶ ἵνα παραδεἰγματί τινι
τὸν λόγον, ὡς ἐγχωρεῖ, φωτίσωµεν, ἑννόησόν µοι
βασιλέα τινὰ ἠλοῦτον µάλα πολὺν ix τῶν οἰχείων
0ησαυρῶν κροδαλλόµενον, τοῦτον δὲ τὸν υἱὸν παρα”
λ}αθόντα οἰχεῖόν τε αὐτοῦ ἔχειν χαὶ διανέµειν τοῖς
εὐαρεστοῦσιν αὐτῷ * βασιλεὺς ὁ Πατήρ * πλοῦτος, ὡς
ἐν εἰχόνε φάναι, τὸ Πνεῦμα ix τῶν τοῦ Πατρὸς ἀῤῥη-
των θησαυρῶν προδληθὲν * vib; βασιλέως ὁ τοῦ Πα-
τρὸς Υἱὸς, οὗ τὸ Πνεῦμα, xoi 8v οὗ χορηγεῖται.
'Opdte τὸ Πνεῦμα, πῶς ἡμεῖς οἴδαμεν, οὗ προερ-
χόµενον, δι᾽ Υἱοῦ δὲ χορηγούµενον. El δὲ τὸ ἔμφυ-
σῆσαι τὸν Yiby τοῖς ἁποστόλοις χαὶ εἰπεῖν, Λάδετε
Πνεῦμα ἅγιον, τοῦτό σε ταράττει, παχέως τοῖς Εὺ-
αγγελίοις ὠμίλησας. Χάρισμα γὰρ τοῖς ἁποστόλοις

ἓν τῶν τοῦ Πνεύματος δέδωχε, τὸ v; ἀφέσεως τῶν ’

ἁμαρτιῶν, ὡς δηλοῖ τοῖς ἑξῆς * πνεύματα δὲ τὰς
ἐγεργείας τοῦ Πνεύματος xaX τῷ 'Haatq φ[λον χα-
λεῖν' ἁλλ' οὐχ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τηνικαῦτα τοῖς
μαθηταῖς ἑχαρίσατο. Δῆλον δὲ * χαὶ γὰρ, el τότε τὸ
Πνεῦμα δέδωχεν, f?) περισσῆ λοιπὸν dj. ἐν τῇ πεντη-
χοστῇ τούτου χάθοδος, 3 ἄλλου πνεύματος, el μὴ περ-
ισσή. Ποῖον οὖν τοῦτο; Ὡς εἶχεν ἡ Ἐχχλησία, ἓν ἅγιον
πρεσθεύουσα φαίνεται. El δὲ δύο εἴεν, ὁπότεορον οὖν
τούτων οὐχ ἅγιον; El τοίνυν τὸ ἅγιον διὰ τοῦ ἐμφνσίέ-
µατος, xaX ὁ Κύριος δέδωχεν αὑτὸ ἐχεῖνο, ἀλλ) οὐχ Bv
πνευματιχὸν χάρισμα, τὸ χατελθὸν ἓν τῇ πεντηχο-
στῇ, δῆλον ὡς οὐχ ἅγιον * ἀλλ) εἰς ἠεφαλὰς ὑμῶν
τὸ βλάἀσφημµον τράποιτο. Δύο bb ποιοῦντες ὑμεῖς ἁρ-
χὰς, τοῦ μὲν Υἱ.ῦ τὸν Πατέρα, τοῦ δὲ Πνεύματος τὸν
Y v, ἄλλην τινὰ µανίαν μανιχαϊχὴν µαίνεσθε. Ἡ μῖν
δὲ ef; μὲν θεὸς, ula δὲ τῶν ἐξ αὑτοῦ ἀρχὴ, ὁ ἵ]α-
τήρ * τοῦ μὲν Υἱοῦ Πατῃρ, τοῦ δὲ Πνεύματος προ:
ῥολεύς * ὥσπερ οὖν καὶ εἷς fio; ἀρχὴ τῆς τε ἀκτῖ-
vog xaX τῆς λάµψεως εἴτε θάλφεως. T3, τοίνυν ἀχτῖνι
xai ἡ )άμψις σύνεστι εἴτε θάλψις, ὥαπερ καὶ τῷ
Υἱῷ τὺ Πνεύμα, xoY τῆς ἀκτῖνος dj λάμψις ἐστὶν,

prium et semper ab ipso ad dignos mitti; aliud
autem esse procedere atque aliud mitti ; illud qui--
dem 2d expositionem mysterii, quomodo sil perti-
nere Spiritus, siquidem, quemadmodum Filius est
ex Patre genitus, ita. οἱ Spiritus procedens; mis-
sionem vero, quomodo sít natura, non demon-
Slrare, sed ditaloris dispensatorisque sctionem
ostendere. Utque rem, sicut licet, illustremus
exemplo; puta quemdam regem ex suis thesauris
divitias multas expandentem , ejus autem filium
sic eas accipientem, ut ipsius sit proprium eas
habere distribuereque placentibus ipsi : Rex est
Pater; divitis , ut figurate loquar, est Spiritus
incffabilibus ex thesauris Patris depromptus ;

D fülius regis cst Patrís Filius, cujus est. Spiritus

et per quem mittitur, Videtis Spiritum, sicut nos.
cognoscimus, non ex Filio procedere, sed ab ipso
mitti. Si vero quod Filius insufflaverit super apo-
gtolos et dixerit : Accipite Spiritum sanctum, hoc
te conturbat, evangeliis crasse assuevisti. Unum
quippe ex Spiritus sancti muneribus dedit aposto-
lis, donum renittendi peccata, ut ex sequentibus
patei : Spiritus autem vocare virtutes Spiritus
sancti lsaize quoque solemne est : sed non ipsum
Spiritum tunc discipulis gratificatus est. Hoc est
evidens; namque, si tune Spiritum dedit, vcl
posthac supervacua fuit in die Pentecostes ejus
deseensio, vel si non supervacua, alius fuit
Spiritus. Quisnam igitur iste? Sicut tenuit Ec

clesia, scitur unum sanctum esse venerata. Si
vero duo essent, uter igitur eorum non esset san-
ctus? Si sanctus fuit ille per insufflationem, et
illum ipsum; non autem unum spirituale charisma.
Dominus dedit, istmn qui venit in die Pentecostes
non esse sanctum patet, Ast. in capita vestra blas-
phemia convertatur. Vos autem duo facientes prín-
cipia; Filii quidem Patrem, Spiritus vero Filium,
aliam insaniam qua est Manichzorum insanitis.
Nobis unus Deus, et eoruin qui de ipso »sunt unum
principium, Pater; pater quidem Filii, productor
autem spiritus, quemadinodum et unus sol est
principium radii οἱ luminis aut caloris. Una porro
cum radio lux sive calor constat, sicut cum Filio

ὥσπερ tb Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ * ἄμφω μέντοι ἐκ μιᾶς p Spiritus; radiique lux est, sicut Spiritus Filii.

ἀρχῆς.. Καὶ ὥσπερ ἓν τῷ ὑποδείγματι διὰ τῆς ἀχτῖ-
voe ἡ λάμψδις fisot θάλψις τῷ σωματικῷ χόσμῳ ὃ[-
δοται, οὕτω διὰ τοῦ ὙΥἱοῦ χορηγεἶται τῇ νοητῇ χτί-
σει τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον ἐπὶ πᾶσιν. El. μὲν ὡς Μανι-
χαῖοι τὸ χατὰ θωμᾶν Εὐαγγέλιον, οὕτως ὑμεῖς ἄλλο
“ροενεγχεῖν ἔχετε τὴν τοιαύτην περὶ τοῦ Πνεύματος
διδασκαλίαν εἰσηγησάμενον, δείξατε τοῦτο χεχανονι-
σµένον, xa σιωπήσοµεν, μᾶλλον δὲ xal ὡς εὐεργέτας
τιµήσομµεν. Elfbb τέσσαρσι μὲν ἀρχαὶῖς ὁ τῆς Ἐκκλη-
cla; παράδεισος ἐκ μιᾶς πηγΏς χεοµέναις ποτί-
ζεται, Ματθαίῳ, Μάρχῳ, Λουχᾷ καὶ Ἰωάννῃ, οἶμαι,
συνῄκατε. Ὁ δε πέµπτον εἰσάγων εὐαγγέλιον τρια:
κατάρατος * Ἰωάννης δὲ ἡμῖν τὸν Υἱὸν παρεισ-
όγει λέγοντα τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ

Verumtomen ambo sunt ex uno principio. Et sicut
in exemplo per radium lux aut calor corporali
mundo datur, sic per Filium intellectpali creaturze
Spiritus super omnia sanclus tribuitur. Quod si
velut Maniclisei secundum Thomam Evangelium,
ita vos aliud proferre habetis hanc de Spiritu
sancto doctrinam introducens, illud ostendite ca-
nonicum et silebimus, imo tanquam benefactores
vos sstimabimus. Si vero quatuor fluminibus ος
uno fonte scaturientibus Ecclesiz paradisus irri-
gatur, Mattbaeo, dico, Marco, Luca et Joanue, hoc,

, puto, novistis : ille autem qui quintum introducit

exangelium, exsecrabilis est. Joannes nobis Filium
exhibet loquentem de Spiritu veritatis, qui a Patre

|

APPENDIX AD. THEOPHYLACTUM —

MONITUM.

Operibus Theophylacti haud spernendam mantissam subjicimus, Vitam scilicet S. Cie-
mentis Bulgarorum archiepiscopi, anno 916 defuncti. Hujus Vite íregmentum ex codice
Vaticano eaiderat Leo Allatius 1n Robertum Creyghtonum, integra prodiit Moschopoli anno
1751 , ἐν, recusa deinde Vindobono» 1802, et Vindobonte iterum anno 1847, cum erudita Pre-
fatione, per Franciscum Miklosich, philologum clarissimum. Huc usque tamen Greece tan-
tum prodierat, nos interpretationem Latinam adjecimus. Operis inscriptioni, in qua
Theophylacto nostro ascribitur, fldem omnem negat novissimus Editor Vindobonensis,
et Theophylacti nomen majoris auctoritatis gratia operi conciliande& additum fuiss'
putat. « Sanctum Theophylactum, inquit, Justinianm prime totiusque Bulgarie archic-
« piscopum, hanc Vitam sancti Clementis sPripsisse concedere non poterit hic qui in
« ipso opere c. 18 legerit, auctorem ejus S. Clementi, mortuo 916, convixisse, cum notum

. « Sit, Theophylactum anno 1107 diem obiisse supremum. Adde e c. 23 colligi, auctorem

« fuisse natione Bulgarum, quippe qui narret : « Omnia ad Ecclesiam pertinentia Clemens
« NoBis Bulgaris tradidit, » cum Theophylactus, ut ipsius verbis utar (a), « hospitio tan-
« tum Bulgarus, revera Constantinopolitanus fuerit. » Scriptam esse hanc Vitam tempore
« quo Bulgaria a Scythis vexaretur, patet e c. 29: « Sancte pastor, serves a barbaricis io-
« cursionibus intactos nos alumnos tuos, maxime nunc, cum afflictio in propinquo, nec
« est, qui adjuvet, cum scythicus gladius Bulgarico sanguine inebriatus est. » Auctur hic
« loqui videtur de Hungaris, qui annis 934, 953, 959, 962 Byzantium petentes, Bulgariam
« davastebant : illos enim etiam Scythas appellari a scriptoribus historie Byzantinee notum
« est.» Sed judicium penes Lectorem sit. Conferendus Bernardus de Rubeis in Disserta-
tione de Theophylacti etate et patria, num. t seqq., tomo I hujusce editionis premissa.

(4) In epistola prima ad Mariam imperatricem, suora col. 503 C.

VITA S. CLEMENTIS ΒΌΙΟΛΒΙΙ: ARCHIEP. 1194

«ΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΟΜΟΛΟΓΙΑ TE ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΔΙΗΓΗΣΙΣ

TOY EN ΑΠΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

KAHMENTOX ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ

ZYTTPAONUS

Παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου xai ἀοιδίμου ἀρχιεπισχόπου τῆς πρὠτης Ἰουστινιανῆς xol πάσης
Βουλγαρίας, χυρίου ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ, χαὶ µαΐῖστορος
τῶν µῥητάρων ἸΧχρηµατίσαντος ἓν Κωνσταντίνου πόλει.

PATRIS NOSTRI INTER SANCTOS

CLEMENTIS BULGARORUM ARCHIEPISCOPI
VITA, CONVERSATIO, CERTAMEN

RERUMQUE MIBABILITER AB EO GESTARUM COMPENDIOSA NARRATIO,

Quam scripsit

Sanctissimus illustrissimusque archiepiscopus prime Justiniane ac totius Bulgarie
) . Dominus THÉOPHYLACTUS,
qui Constantinopoli magister rhetorum fuit.

A'. Δεῦτε, τέννα, ἀχούσατέ µου, δεῦτε, xal διηγή- A
σοµαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοθούμενοι τὺν θεὸν, ὅπως ἂν
γνῷ γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόµενοι, καὶ Jab, ὁ κτι-
ζόμενος αἰνέσῃ τὸν Κύριον. Ταῦτα μὲν Δαθὶδ εἴρη-
x&v, ἡμεῖς δὲ μετ) αὐτοῦ σήμερον. Δεῖ γὰρ τὴν θείαν
μεγαλοσύνην ἐκδιηγεῖσθαι πάντοτε xal πρὸς ἅπαν-
τας, Οὗ ταύτῃ µόνον (ὅσα γὰρ ἂν ἁπαγγείλωμεν καὶ
λαλήσωμε», ὑπὲρ ἀριθμὸν ἐπληθύνθησαν τὰ λειπό-
μενα) : ἀλλ ὅτι καὶ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις xal πρὸς τὴν
τοῦ χαλοῦ ἑργασίαν ἀπονυστάξασι διυπνισµός τις γί-
γεται ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ θαυµασίων χηρυττοµένη
μεγαλοπρέπεια. Οἴονται yàg οἱ πολλοὶ τοὺς xa
ἡμᾶς καιροὺς οὐκ ἄν τι τῶν ἀρχαίων χωρῆσαι, ἀλλὰ
τοὺς μὲν προτέρους χρόνους vat θαύμασι λαμπρυν-
θῆναι xat βίοις ἀνδρῶν χκοσµμηθῆναι, ἀσωμάτως σχε-

l. Venite, filii, audite me, adeste et narraho vobis
omnibus qui timetis Deum, ut cognoscat generatio
altera, filii nascituri et populus creatus laudei Do-
ininum. φο quidem dixit David, nos autem cum
ipso hodie dicimus. Oportet enim Dei magnitudi-
nem ubique el apud omnes, non hic tantum enar-
rari (quidquid enim dixerimus, plura dicenda re-
manebunt); verum etiam languidis etin operatione
boni ignavis quzedam exhortatio est mirsbilium Dei
celebrata magniflcentia. Plerique enim existimant,
nostra tempora non posse cum antiquis compa-
rari, quippe quz illustrata ornataque rerum οἱ vi-
rorum miraculis cum corpore viventium , nihilque
tale nostre generationi a Deo concedi : hino quo-
que ad studiosam vitam, quasi nunc illam non fer-

δὸν ζησάντων bv σώματι, τῇ δὲ ἡμετέρᾳ γενεᾷ οὐδὲν B rct natura, segre accedunt homines scioli. Etenim

τοιοῦτον δωρηθῆναι παρὰ Θεοῦ, ὅθεν xal πρὸς τὸν
ο πουδαῖον βίον, ὡς τῆς νῦν φύσεως μὴ δεχοµένης
τε Ότον, ἑλεεινῶς γε ἀπενάρχησαν, χακῶς Ys εἱδότες
ἐχεῖνοι xai λίαν ἐπισφαλῶς. "O τε γὰρ τῆς φύσεως
λόχος ὁ αὑτός ἐστι xal οὐχ Ἠλλοίωται, καὶ χατέλιπεν
ἑαυτῷ Κύριος x&v τοῖς ἡμετέροις χρόνοις ἄνδρας
µάλα πολλοὺς, ob Υόνυ τῶν χάτω συροµέγων οὐδενὶ
κάµψαντες εἰς δόξαν τοῦ οὐρανίου ΠἩατρὸ; τῷ τοῦ
βίου φωτὶ διέλαµφαν, φωστῆρες ἐν χόσμῳ γεγονότες,
λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Ὥσπερ οὖν καὶ τὴν τῶν
Βουλγάρων χώραν ἐφώτισαν ἐν τοῖς ἑσχάτοις καιροῖ;
Εατέρες µαχάριοι xai διδάσχαλοι, λάμφαντες ὅι-
λάγμασί τε xaX θαύμασι καὶ Dip xal λόγῳ κχατα-
PATROL. Gn. CXXVI,

nature ratio eadem est et non mutatur, sibique
reservavit Dominus pro nostris etiam temporibus
homines valde multos, qui rebus terrestribus genu non
flectentes, ad gloriam coelestis Patris vitae splendore
luxerunt lumina mundi, normam vite servarunt ;
sicut quoque Bulgarorum regionem ultimis hisce
temporibus illustrarunt beati Patres et magistri,
doctrinis miraculisque celebres 36 vita sermoneque
clari apud Deuin, quorum integram vitam reemoris
tradere mihi esset iu. voto, nisi hoc sermonis mei
vim superaret : quedam vero pauca proponens,
benevolentíam gratiamque Dei significabo, qui
nobiscum est et erit omnibus diebus usque in ünem,
28

:1195

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.

1196

ut promisit atque omnibus ostendam hominibus A στάντες παρὰ θεῷ ἀμφιδέξιοι, ὧν τὸν πάντα μὲν

non naturam nobis iminutari, sed depravari volun-
tatem.

βίον παραδ.δόναι γραφῇ εὐχΏῆς ἔργον ἐμοὶ, πλὲν
ἀλλὰ χρεῖττον τῆς τοῦ λόγου δυνάµεως. Ὀλίγα δέ

τινα παραθέµενος τοῦ τε θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν xal τήν χάριν τεχμηριώσοµαι, μεθ) ἡμῶν ὄντος — xai
ἑφομένου πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας, ὡς ἡ ὑπόσχεσις, καὶ δείξω πᾶσιν ἀνθρώποις, ὡς οὐχ
à φύσις ἡμῖν ἡλλοίωται, ἀλλὰ διέστραπται fj προαίρεσις.

WM. Quinam igitur sint isti Patres, fortassequzri-
tis : Metliedius, qui Panonum eparchiam ornavit, ar-
chiepiscopus Moravix creatus, et Cyrillus, multus
quidem in exterlori philosophia, sed major inin-
4eriori , rerum creatarum scrutatus naturam, magis
vero unius Entis, a quo cuncta ex invisilibus esse
ánduerunt. Hi namque per vite innocentiam, Deum
in semetipsis reponentes, et timoris pleni spiritum
salutarem in corde generare studentes, satis qui-
dem pollebant doctrina, qux greca lingua tradi-
tur; et multos traxit hujusmodi sapientie catena.
Cum vero Slovenorum sive Bulgarorum gens libro-
Jum βρες coascriptorum intelligentiam non ha-
beret, istud pro gravi damno reputabant sancti,
faceuque Scripiurarum caliginosste Bulgarorum
regioni non accendi immensi moeroris faciebant
materiam. Turbabantur, sgre ferebant, oneri vitam
babebant. Quid igitur faciunt ? Ad Paraclitum
respiciunt, cujus primum donum linguz, et ser-
monis auxilium ; et ab illo petunt gratiam inve-
niendi litteras asperitati liuguee Bulgarorum analo-
gas; ut valeant divinas Scripturas in linguam

B'. Tivec οὖν οἱ Πατέρες οὗτοι, τάχα ζητεῖτε µᾳ-
θᾳῖν * Μεθόδιος, ὃς τὴν.Πανόνων ἐπαρχίαν ἑχόσμτ-
σεν ἀρχιεπίσκοπος Μοράδου γενόμενος, xaX Κύριλ-
λος, ὁ πολὺς μὲν τὴν ἔξω φιλοσοφίαν, πλείων δὲ τὴν
ἔσω, xal τῆς τῶν ὄντων φύσεως ἐπιγνώμων, μᾶλλον
δὲ τοῦ ἑνὸς "Ovto;, παρ οὗ τὰ πάντα ἐκ μὴ φαινο-
µένων τὸ εἶναι ἔλαδον. Οὗτοι γὰρ 6h διὰ τὴν τοῦ

D βίου χαθαρότητα, θεὸν βαλόντες ἐν ἑαυτοῖς, χαὶ διὰ

τοῦ τὸν φόδον λαθεῖν ἓν γαστρὶ τὸ σωτηριῶδες
Πνεῦμα ἀποτεχεῖν σπεύδοντες εἴχοντο μὲν ἰκανῶς
λόγου διδασχαλιχοῦ, Ἑλλάδι γλώσσῃ προφεροµένον,
xaX πολλοὺς εἷλχεν f; τῆς τοιαύτης σοφίας ἄλυσις.
Ἐπεὶ δὲ τὸ τῶν Σθλοδενῶν γένος εἶτ᾽ οὖν Βουλγάρων
ἀσυνέτως εἶχον τῶν Ἑλλάδι γλὠσσῃ συντεθειµένων
γραφῶν, ζηµίαν ἡγοῦντο τοῦτο µεγίστην οἱ ἅγιοι,
χαὶ τὸ μὴ τὸν λύχνον τῶν Γραφῶν ἑπανάπτεσθαι τῷ
τῶν Βουλγάρων αὐχμηρῷ τόπῳ ἁπαρακλήτου λύπης
ἐποιοῦντο ὑπόθεσιν ' ἤλνον, ἑδυσφόρουν, ἀπελέ-
γοντο τὴν ζωήν. Τί γοῦν ποιοῦσι; Πρὸς τὸν Παρά-
χλητον ἀποθλέπουσιν, οὗ πρῶτον δῶρον al. γλῶσσαι
καὶ τοῦ λόγου βοήθεια ΄ xai παρὰ τούτου τὴν χάριν
ταύτην αἰτοῦνται, γράμματά τε ἐξευρέσθαι, δασύ-

hujus gentis transferre, Insuper jejunio diuturno et (» τητι Βουλγάρου γλώσσης κατάλληλα, καὶ δυνηθῆναι

orationi constanti, corporis mortificationl, mentisque
humiljationi ac contriuoni cum se dedissent, quod
cupiunt consequuntur. « Prope enim Dominus, in-
quit Scriptura, omnibus qui invocant eum in
veritate * ; » et ubi adhuc loquenti dicet : Ecce ad-
sum, Propugnans enia Deus ego sum et non a
Jonge*. Hecipiunt igitur. et isti. Spiritus gratiam,
.Aanquam auroram benignam, oriturque justis lux
«ognitionis, simulque ipsorum Letitia priorem
miestitiam depellit. Nacti igitur. banc desideratam
gratiam, excogitant sloveuicas litteras et divinitus
ánspiratas Scripturas e greca lingua in bulgericam
uertunt, diligenterque studeut acutioribus discipu-
Jis sacras doctrinas tradere. Non pauci enim ex

τὰς θείας Γραφὰς mph; τὴν φωνὴν τοῦ ἔθνους τῇ
ἑρμηνέίᾳ μεταγαγεῖν. ᾽Αμέλει χαὶ νηστείχ εὐτόνω
xaY προσευχῇ ἐπιμόνῳ καχώσει τε σώματος xal
ψυχῆς συντριδῇ χαὶ ταπεινώσει ἑχδόντες ἑαυτοὺς τοῦ
ποθουµένου τυγχάνουσιν. Ἐγγὺς γὰρ, φησὶ, Κύριος
πᾶσι £olg ἐπικαλουμένοις αὑτὸν kv ἀληθείᾳ, χαὶ ἔτι
λαλοῦντός σου bpst * Ἰδοὺ πάρειµι. θεὸς γὰρ ἑγγί-
ξων ἐγώ εἰμι, xa οὐ eb, πόῤῥωθεν. ᾿Αντακούουσιν
οὖν καὶ οὗτοι τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν, ὡς ὄρθρον
ἔτοιμον, xal φῶς ἀνέτειλε τοῖς διχαίοις γνώσεως,
καὶ ἡ σύζυγος αὐτῶν εὐφροσύνη thv προτέραν λύπην
αὐτῶν ἀκήλασε. Τυχόντες οὖν τοῦ εὐχταίου τούτου
χαρίσµατος ἑξευρίσχουσι μὲν τὰ Σθλοδενιχὰ γράμ-
pata, ἑρμηνεύουσι δὲ τὰς θεοπνεύστους Γραφᾶς ix

eorum doctrina fonte biberunt, quorum priecipui D «nc Ἑλλάδος γλώσσης εἰς τὴν Βουλγαριχὴν, ποιοῦν-

-horique coryphai, Gorasdus et Clemens, et Nahum,
et Angelarius οἱ Sabbas.

σκαλικῆς αὐτῶν κπητγῆς ἔπινον, ὧν ἔγχριτοί τε xol
Ναοὺμ xai ᾽Αγγελάριος καὶ Χάόδας.

HI. Cum autem scirent Paulum cum apostolis
Evangelium.communicasse, currunt el ipsi ad Ronre
apostolum, beato Pape opus interpretationis Scri-
piurarum eetensuri : sors favit iliis nec incassum
, cücurrerunt : nam qui tunc in oepestolica sede
fulgebat Adrianus, audito eoram adventu, exsulta-
vit gaudio magno. E longinquo enim tonitru {απο
sanclorum perculsus, folgur gratie in eis lueentis
videre cupiebat, non aliter affectus erga divinos
Aomines ac Moyses erga Deum, cujus faciem sibi

* Psal. cxpiv, 18. ? Jer. sxin, 23. 7

ται δὲ σπουδὴν τοῖς ὀξυτέροις τῶν μαθητῶν παρα-
δοῦναι τὰ θεῖα µαθήµατα. Οὐκ ὀλίγοι γὰρ τῆς διδα-

τοῦ χορηῦ χορυφαῖοι Γοράσδος τε xai Κλήμης καὶ

TI". Ἐπεὶ δὲ xai Παῦλον ἑγίνωσχον τυῖς ἁποστό-
λοις τὸ Εὐαγγέλιον χοινωσάµενον, τρέχουσι xal a5-
τοὶ πρὸς τὸν Ῥώμης, τῷ µαχαρίῳ Πάπα τὸ ἔργον
τῆς ἑρμηνείας τῶν Γραφῶν ἐμφανίσοντες * ἕχατηυ -
θύνθη &m' αὐτοὺς, xaX μὴ εἰς χενὸν ἕδραμον. Ὁ
δὶ τηνικαῦτα τοῖς ἁποστολιχκοῖς ὀμπρέπων θρόνοις
Αβριανὸς, τὴν τούτων ἀχούσας ἔλευσιν, ἐχάρη piv
χαρὰν μεγάλην σφόδρα. 'Ex μαχροῦ Τὰρ τῇ Bpov-t
«5; περὶ τῶν ἁγίων φήμης χαταπληττόµενος ὀπόθει
καὶ τὴν ἀστραπὴν ἰδεῖν τῆς àv αὐτοῖς χάριτος, Exstve

1191

VITA S. CLEMENTIS BULGARIJE ARCHIEP.

1198

πάσχων Tp τοὺς θείους ἄνδρας, ὃ Μωῦσῆς πρὸς A revelari clariusque ostendi exoptabat, Non seeen-

Βεὺν, χαὶ Oj«v αὐτῷ ἐμφανισθῆναι xal γνωστῶς
ἰδεῦν ἐφιέμενος. Οὐκ ἔτι δὲ κατέχειν οἷός τε ἣν ἑαυ-
τὸν, ἀλλὰ τὸ ἱερατιχὸν ἅπαν σὺν τῷ παρευρεθέντι
ἀρχιερατιχῷ προσλ)αβόμενος ἐξῆλθεν cl; τὴν τῶν
ἁγίων συνάντησιν, τὸ τοῦ σταυροῦ τε σημεῖον προ-
πορενυόµενον αὐτοῦ κατὰ τὸ εἰωθὸς ἔχων, καὶ τῷ τῶν
λαμπάδων φωτὶ τὴν τῆς χαρᾶς ἐπισημαίνων φαιδρό-
τητα, ἔστι O^ εἰπεῖν, ὅτι xal τὴν τῶν ἐπιξενουμά-
νων λαμπρότητα, οὓς δοξάνων ὁ τοῖς ἁγίοις ἑνδοξα-
ζόμενος Κύριος θαύματα πολλὰ τελεσθῆναι παρ)
αὑτῶν χατὰ τὸν τῆς εἰσόδου χαιρὸν εὐδύχησεν. ᾿ς
δὲ xai vb ἔργον ἑμφανισθείη τῷ Πάπᾳ, καὶ τὴν τῶν
ΓΣραφῶν ἐν γλὠσαῃ µετάθεσιν χατασκέφαιτο, ἆπο-
στολιχὸν οὖσαν γέννημα * οὐκ εἶχεν ὃ χρήσαιτο τῇ
χαρᾷ 'ἑμαχάριζε τοὺς ἄνδρας, παντοίοις ὀνόμασιν
ἀνεχάλει, πατέρας, ἐπιπόθητα τἆχνα, χαρὰν οἰχείαν,
-στέφανον πίστεως, δόξης xal χάλλους Ἐχκλησίας
διάδημα. "Evi τούτοις τί ποιεῖ, Τὰς ἑρμηνευθείσας
βίδλους λαθών, τῷ θείφ θνσιαστηρίἰῳ προσήγαγεν,
οἷόν τι ἀνάθημα ταύτας χαθιερῶν τῷ θεῷ καὶ δει-
χνὺς, ὡς τοιαύταις θυσίαις χαρπῶν χειλέων εὖαρε-
στεῖται θεὸς, xal εἰς ὀσμ]ν εὐωδίας τὰς τοιουτο-
τρόπους χαρπώσεις δέχεται. Τί γὰρ τῷ λόγῳ λόχου
τοὺς λογιχοὺς ἁλογίας λυτρουµένου τερπνότερον,
εἴπερ τῷ ὁμοίῷῳ τὸ ὅμοιον Ίδεται; ἸΑποστόι-
x^g τε τοὺς ἄνδρας ἐπ ἀχχλησίας ἑἐχήρυξε, τῷ
Παύλῳ τὸν ἴσον ὑπηδύντας ἀγῶνα, καὶ «hy τῶν ἐθ-
νῶν προαφορὰν τελείαν xal ἁγίαν τῷ Θεῷ προσ-

ενεγκεῖν σπεύσαντας᾽ εἶτα τῶν ἑπομένων τοῖς ἁγίοις, (c

ὅσοι καὶ Σθλοδενιχῶν Ὑραμµάτων ἱκανὴν πεῖραν
ἔχειν xa Blo σεμνῷ κοσμηθῆναι παρὰ τῶν διδασχά-
λων ἐμαρτυροῦντο, τοὺς μὲν τοῦ τῶν πρεσδυτέρων,
τοὺς δὲ τοῦ τῶν διαχόνων, ἔστι δ οὓς xat ὑποδιαχή-
vtov βαθμοῦ ἡξίωσεν, αὐτὸν δὲ τὸν µέγαν Μεθέδιον,

χαίτοι πολλὰ ὁραπετεύοντα καὶ ἀναδυόμενον, ἑἐπί- ᾿

σχοπον Μοράδου τῆς Πανονίας χειροτονεῖ, οὐχ ὅσιον
εἶναι χρἰνας ἁμοιρεῖν τοῦ ὀνόματος τὸν ἀξιωθέντα
τοῦ πράγματος ' ἴσον γὰρ πλημμελείαθαι, ὅταν τε
τοῦ ὀνόματός τις τύὐχῃ πάµπολυ διῳχισµένος τοῦ
πράγματος, καὶ ὅταν» ἐπίσχοπός τις ὢν τοῖς ἔργοις
καὶ τῷ ἀξιώματι παρορᾶται τάξει τῶν ἰδιωτῶν ὑπο-
κρύπτεσθαι, xal λύχνος ὢν ὑπὸ τὴν χλένην τῆς ἀφα-
νείας τυθῆται. ᾽Αλλὰ Μεθόδιον μὲν οὕτως ὁ Ῥώμις

tinere valens, oinue sacerdotium cum antistite tune
presenti accersivit, exiitque iu sanclorum oceur-
sum, crucis signum, ut mos est, przlatum babens,
faciumque nitore signiflcans gaudii serenitatem,
atque etiam, ut verum dicam, hospitum splendo-
rem adventantium, quos gloriücans in sanctis
mirabilis Dominus miracula multa ab ipsis in
lempore adventus, patrari dignatusest. Cum autem
opus ostensum esset Pap:e, hicque Scripturm sa-
cre versionem, fructum vere apostelicum, inspe-
xisset, non sensit se pre gaudio: Beatos pradie
cabat viros, omnimodis interpellabat nominibus, -
Patres, desideratissimos filios, gaudium suum,
coronam fidei, glorise et decoris Eceleslz diadema.
Quid insuper agit ? luterpre(atos libros divino
altari imposuit, tanquam anathema Deoconsecrans
οἱ offerens, ut talibus hostiis labiorum fructibus
complaccat sibi Deus, et in odorem suavitatis
hujusmodi fruges accipiat. Quid enim verboju-
cundius quam verbum homines rationabiles ab
Vrationabilitate liberans, siquidem simile simili
gaudet ? Apostolicos proclamat in Ecclesia viros,
non secus ac Paulum bonum certamen aggressos
ac etbnicerum donum sacrum perfectumque Deo
offerre connitentes, Deinde comitantium sanctis,
quicunque Siovenicarum litterarum sufficientem
babeie peritiam ac bonesta vita commendari
testimonio magistrorum asscerebantur, alios qui-
dem presbyterorum, alios vero diaconorum, quos-
dam autem subdiaconorum gradu dignatus cit ;
ipsum vero magnum Methodium, etsi multum de-
precantem ac renitentem, episcopum Moravise et
Panoniz, consecrat, non. 2quum judicans carere
nomine qui re dignus fuerit inventus. Jus enim
equaliter laedi dicebat, cum nomen aliquis obtinet
rei prorsus alienus, et cum aliquis operibus meri-
toque episcopus, in ordine privatorum despectus
relinquitur, et candelabrum tenebrose sub modio
reponitur. Sic igitur Methodium Roms pontifex
episcopali dignitate, vel potius episcopatum per
illum bonorat. Cyrillum autem revera philosophuui
magnaus pontifex in Saneta sanclorum advecat,
in interiore veri tabernaculi litaturum, et mysteria

ἀρχιερεὺς τῷ ἐπισχοπικῷ τιμᾷ ἀξιώματι, μᾶλλον δὲ D magis spiritualiter ac divine participaturum ,

thv ἐπισχοπὴν δι’ αὐτοῦ * Κύριλλον δὲ τὸν ὄντως φι-.

λόσοφον ὁ μέγας ἀρχιερεὺς εἰς τὰ τῶν ἁγίων προτ-
χαλεῖται ἅγια, ἐχεῖ λειτουργήσοντα Evbov τῆς σχη-
νῆς τῆς ἁληθινῆς, xal τῶν μυστηρίων µεταληφόμε-
voy πνευµατιχκώτερον xat θειότερον χαὶ ποτηρίου τοῦ
καινοῦ κοινωνήσοντα. "Ὥσπερ γὰρ ἀπὶ τούτῳ παρα-
μεῖναι ἑαθεὶς τῇ capit, ἵνα τὴν τε τῶν γραμμάτων
εὗρεσιν xal τὴν pv Γραφῶν µετάθεσιν πραγµατεύ-
σηται, μετὰ τὸ ταῦτα διαχονῆσαι τῷ θείῳ βουλήματι
παρὰ τοῦ διδάξαντος αὐτὸν τὴν γνῶσιν θεοῦ προσ-
λαμδάνεται. Προγνοὺς δὲ τὴν ἑαυτοῦ τελευτὴν τὸ
τῶν μοναχῶν σχῆμα ἑπαμφιέννυται, καὶ πάλαι μὲν
ποῦτο ποθῶν, διὰ δὲ μετριοφροσύνην ὡς μέγα τι xal
*L» αὐτοῦ ἰσχὺν ὑπερδαῖνον ἀναδνόμενος, xal quii

necnon novo calici communicaturum. Quasi enim
ad hoc ín carne permanere permissus, υἱ littera-
rum iuventionem Scripturarumque versionem ope-
raretur, postquam im boe divina voluntati satis
fecisset ab illo qui docuerat ipsum, eliam cogni-
tionem Dei suscipit. Przsciens vero fluem suuw,
monachorum babitum jiuduit, hoc jamdudum
desiderans, sed propter modestiam, ut quid ma-
gnum et $uas excedens vires decliuans; et lumini

lumine adjecto migravit in. colum, ubi Christus

est, vallem lacrymarum, tenebrarum habitacula,
limi conum, presens exsilium derelinquens. Spi-
rium quidem Deo spirituum reddidit ; corpus
autem illud, quod voluntariis naturas mortificalig-

1199

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.,

1200

-nibus deserviera!, cum lymnis a divino Papa et ab A φῶς προσλαθὼν εἰς δὐρανοὺς µετέατη, ob à Χρι-

omni clero honoritice sepultum est in templo S.
Clementis, Clementis illius qui apostolorum «o-
rypheo Petro convixit εἰ Christi sapientie helle-
nicam sapientiam, uti domine servam, subjecit.
Tum philosophum philosophus recipit, magnus
enagister vocem verbi sibi adjungit, pr:ceptor
gentilium bunc qui reliquas gentes lumine cogni-
tionis illuminavit, hospitatur. Significat vero quo-
que Deus in Cyrilli gratiam et testifleatur gloriam
in coelis adeptam ; invisibilium visibilia precones
facit. Nam dxmonio vexati ad feretrum accedentes
sanationem inveniebant, et multis aliis morbis
sancti Spiritus gratia depellens flagellum fuit. Siwiul
enim aique feretro quis appropinquaret aut nomen
divini Patris invocaret, doloris finis inem seque-
batur: unde molitus in ore Romanorum Cyrillus
erat, magisque in eorum mentibus; ita ut prodigia
ipsi glorie materia essent, gloria autem superioris
honoris vehiculum, haec vero sancti veneratio
'Bei glorise fulcimenium.

στὺς, τὴν τοῦ κλανθμῶνος κοιλάδα, τὰ τοῦ σκοτα-
σμοῦ σχηνώµατα, τὸν Γηλὸν τῆς Ἰλύος, τὴν ἐνταῦθα
παροικίαν λιπών * χαὶ τὸ πνεῦμα μὲν τῷ θεῷ τῶν
πνευμάτων παρέἐθηχε, σῶμα δὲ ἐχεῖνο τὸ πρὸ τῖς
φυσικῆς νεκρώσεως τῆς προαιρετικῆς ἀπολαῦσαν
ὕμνοις ὑπό τε τοῦ θείου Πάπα xol τοῦ κλήρου παν-
tb; Φφιλοτιμηθὲν ἐγχατετέθη τῷ vao Κλήμεντος,
Κλήμεντος ἐχείνου τοῦ τῷ χορυφαίῳ τῶν ἁποστό-
λων Πέτρῳ πεφοιτηκότος xal τῇ τοῦ Χριστοῦ σοφίᾳ
τὴν Ἑλληνικὴν, olov δεσποίνῃ δούλην, χἀαθυποτάξαν-
τος. Καὶ δέχεται τὸν φιλόσυφον ὁ φιλόσοφος, 6 μέγας
διδάσχαλος τὴν τοῦ λόγου φωνἣν προσλαμδάνεται, ὁ
τῶν ἐθνῶν καθηγητὴς τὸν τὰ λοιπὰ ἔθνη φωτὶ tfc
γνώσεως φωείσαντα εἰσοικίζεται. Ἐπισημαίνει δὲ

B καὶ Geb, προσμαρτυρῶν τῷ Κυρίλλῳ τὴν ἐχδεχομέ-

vn» δόξαν ἐν οὐρανοῖς, χαὶ tà φαινόμενα τῶν μὴ "
φαινομένων ποιεῖται xfpuxac. Δαιμονῶντές τε γὰρ
τῇ σορῷ προσελθόντες ἰάσει; εὕροντο, xal πολλὰῖς
ἅλλαις νόσοις ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις μάστιξ
ἑλάτειρα γέγονεν. "Αμα τεὙάρ τις f) «fj σορῷ προσίοι

3| τοὔνομα ἐπικαλοίτο τοῦ (εοφόρου τούτου Πατρὺς, καὶ τῆς τοῦ λυποῦντος ἁπαλλαγῆς µέτρον τὴν πίστιν
εὕρισκεν, ὅθεν πολὺς iv τοῖς Ῥωμαίων στόµασιν ὁ Κύριλλος ἔχειτο, καὶ πλείων ἐν ταῖς φυχαῖς * ὡς εἷ-
ναι τὰς μὲν θαυματουργίας τῆς περὶ αὐτοῦ δόξης ὑπόθεσιν, ταύτην δὲ τῆς περισσοτέρας tipi; ἑπίδασιν,
τἩν δὲ τοῦ ᾽Αγίουτιμ]ν τῆς τοῦ θεοῦ δόξης βεδαίωσιν. '

IX. Atque Cyrillo quidem sic finis et honor et a
divinissimo Papa et a Deo contigit. Methodius vero,
laborum itinerumque socio ainisso, qui per omnia
in carne et in Domino verus Ipsi frater erat, moerori
cor tradebat, humanum hunc affectum sentiens, et
necessitudine captus erat. Aliunde dein non minus,
si non potius, consolabatur speraus habere Cyril-
lum in niunere deeendi auxiiiatorem, et quo Deo
propinquior erat extra carnem, eo ellicaciorem
habere libertatem. Cum 'autem tempus esset Me-
thodio regionis illius episcopatum invisendi, fratris
smonumeutum amplexus, expe charo nemine Cyrilli
4nvocato, defletaqee corporali solitudine, manu
vero presbyterorum jn auxilium advocata, viam
cum discipulis ingressus est. Gum Moravum atü-
gisset, tunc vere fuit episcopus, omnes colores,
quibus a Paulo episeopi imago depicta fuit, in se
majorem in inodum demooastrans ; nedum enim ta-
-Jentum in terra condidisset vendidissetve gratiam,

- spiritualis doni principium deliclarum principium

«faciebat ; sed.et omnibus bonum communicabat, .

.4equaliter .verbi solem oriri faciens, et in dispen-
.sando non cum mensura tradens Evangelium. Nam
-ante episcopatum ita verbo praedicationis studebat
t hoc perieulo rei senio, quomedo, postquam
- officium concreditam fuisset, accepissetque depo-
-situm, ei vae apostolo non evangelizanti sciret al-
tributum, non debuit pra«dicationi operam dare et
inhsrere,. et tota die exercere diviua. eloquia, quo-
rum dulcedo sper mel et favum ipsi inveniebatur?
Certe nou solum tenc temporis ducem Moravi
Rasislavum quotidis hortabatur ejusque mentem
divinis preceptis efformabat, sed et universe Pa-
ἀπ] imperantem, cui nomen Kotzeles, institue

* À', ᾽Αλλὰ Κυρίλλῳ μὲν οὕτως fj τελευτὴ xal t.p
καὶ παρὰ τοῦ θειοτάτον Πάπα xai παρὰ Βεοῦ τετύ-
χηχε. Μεθόδιος δὲ τὸν σύμπονον ἀποθαλῶν xal συν-
έµπορον, τὸν τὰ πάντα καὶ ἓν σαρχὶ καὶ ἐν Κυρίῳ
γνήσιον ἁδελφὸν, λύπῃ μὲν τὴν καρδίαν ἐἑπεθάλλατο,
πάσχων τοῦτο δὴ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ συνηθείας ἁλώ-
σιµος ἣν. Παρεχαλεῖτο 6 ἑτέρωθεν οὐδὲν ἧττον, εἰ
μὴ xai μᾶλλον, ἑλπίζων ἔχειν τὸν Κύριλλον τοῦ τῆς
διδασκαλίας ἔργου συλλήπτορα, ὅσῳ xal θεῷ πλη-
σιάζοντα ἑἐχτὺς τῆς σαρχὸς, ἀνυσιμωτέραν ἔχειν τὴν
παῤῥησίαν. Ἐπεὶ δὲ χαιρὸς fv Μεθοδἰίῳ ἐπὶ τὴν ττς
χώρας ταύτης ἐπισκοπὴν ἀπιδεῖν, περιχυθεὶς τὸ μνῆ-
pa τοῦ ἁδελφοῦ, xal θαμινὰ τὸ φίλον ὄνομα, τὸν
Κύρελλον, ἀναχαλεσάμενος, xai τὴν σωματιχὴν μὲν
ἐρημίαν ἀναχλαυσάμενος, τὴν δὲ τῶν πρεσθειῶν χεῖρα
εἰς βοήθειαν ἐπιχαλεσάμενος ὁδοῦ σὺν τοῖς μαθηταῖς
εἴχετο. Ὡς δὲ «bv Μόραδον χαταλάθδο., αὐτὸ τοῦτο
ἐπίσχοπος ἣν, ὅσα παρὰ Παύλου χρώματα τῇ τοῦ
ἐπισχόπου εἰχόνι ἐπεδλήθησαν, ἑαυτῷ ἐνεπιδειχνύ-

D µενος, χαὶ πάντων προλάµπων τὸ διδακτιχόν. O0. γὰρ

χατορύξας τὸ τἆλαννον, οὐδὲ τὴν χάριν ἀπεμπιωλή-
σας τοῦ πνευματιχοῦ δώρου τὴν ἀρχὴν ερυφῆς ἀρχὴν
ἑποιῆσατο, ἀλλὰ πᾶσιν ἐχοινοῦτο τὸ ἀγαθὸν, ἀνατέλ-
λων ἐπίσης τοῦ λόγου τὸν ἤλιον, xat περὶ τὸ διδόναι:
μὴ ἐνδιδοὺς τὸ Βὐαγγελίου σιτοµέτριον. "Oz γὰρ καὶ
πρὸ τῆς ἐπισχοπῆς οὕτω τῷ λόγῳ τῆς διδασχαλίας
προσέχειτο, καὶ ταῦτα ph ἐγχινδυνεύων τῷ πράγματι.
πῶς, ὅταν ἀπιστεύθη τὸ ἔργον καὶ «ἣν παρακχατα-
θήχην ἔλαδε xal «b οὐαὶ ἤδη τῷ ἀποστόλῳ μὴ εὔαγ-
γελιζομένῳ ἀποχληρούμενον, οὐκ ἔμελλε τῆς διδα-
σχαλίας ἀνθέξεσθαί τε καὶ περιέξεσθαι, χαὶ ὅλην

* hv ἡμέραν µελέτην ἔχειν τὰ θεῖα λόγια, ὑγὲρ μέλι

καὶ χηρίον αὐτῷ τασσόµενα τὴν γλυχύτητας Αμέλει
καὶ νῷ εότε ἄρχοννι Mopáfou Ῥασιοθλάδῳ γαθ’

1201

VITA S, CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1251

ἑχάστην οὗ διέλεπε παραινῶν xal ταῖς θείαις ἔντο- A hat, ei monebat, ut. timori Domini adhaeret, et

λαῖς ῥυθμίζων αὐτῷ τὴν φυχὴν, ἀλλά xa τὸν τῆς
Πανονίας συµπάσης χκρατοῦντα, Κοτζέλης ὄνομα
τούτῳ, παἰδεύων ἣν καὶ νουθετῶν τῷ φόδῳ Κυρίου
χαθηλῶσθαι, χαὶ τούτῳ ἐχχλίνειν ἀπὸ παντὸς xaxqU,
οἷόν τινι χαλινῷ ἀναχκρουόμενον καὶ ἀναστελλόμενον,
Οὐ μὴν ἁλλά χαὶ τὸν τῶν Βουλγάρων ἄρχοντα Βορί-
σην, ὃς ἐπὶ τοῦ τῶν "Popgalov βασιλέως Μιχαἡλ ἄν,
καὶ τοῦτον 6 μέγας Μεθόδιος καὶ πάλαι μὸν τέχνον
ἑποιβσατο, xai τῆς οἰχείας γλώσσης τῆς πάντα xa-
λῆς ἐξτριήσατο, xai τότε δὲ ταῖς τῶν λόγων εὐεργε-
σῖαις ἁδ.χλείπτως εἶχε δωρούµενος. "Hv γὰρ ὁ Bopt-
Gv οὗτος xal ἄλλως γνώμης δεξιᾶς xal τοῦ ἀγαθοῦ
δεχτικῆς, ἐφ᾽ οὗ xol τὸ τῶν Βουλγάρων Éüvog τοῦ
θείου τε καταξιοῦσθαι βαπτίσματος καὶ χριστ/ανί-
ζειν ἤρξατο. "Ove δὲ xaX οἱ ἅγιοι οὗτοι, Κύριλλος,
- φημὶ, xai Μεθόδιος, τὸ πλῆθος τῶν πιστευόντων
ἰδόντες, xaX ὡς πολλὰ μὲν τέχνα γεννῶνται δι ὑδατός
τὰ χαὶ Πνεύματος, xal τροφῆς δὲ πάντως πνευµατι-
κῆς δέονται, γράμματα ἐξεύροντο καθ) ὃ προειρή-
καµεν, xal την τῶν Γραφῶν ἐπὶ τὸ Βουλγαρικὸν
µετάθεσιν ἐποιῄσαντο, ἵνα τὰ γεννηθέντα τέχνα τοῦ
Θεοῦ xa* θείας τροφῆς ἱχανῶς ἔχοιεν, χαὶ εἰς αΌξη-
σιν πνευματιγὴν καὶ εἷς µέτρον ἡλιχίας τοῦ Χρι-
στοῦ ἀνατρέχοιεν. Καὶ οὕτω τῆς Σχνθιχῆς πλάνης

isto, tanquam freno quodam contentus el repres-
sus, ab omni male deelinaret. Quin etiam Bulgaro-
rum ducem Borisen, tempore Romanorum impe-
ratoris Micbael regnantem, quem jam ante magnus
Methodius swum effecerat. füüum et sum lingue
omnino pulehra affixerat, tunc sermonis beneficiis
indesinenter captabat. Erat enim bic Borises;
aliunde ingenii dexteri bonique capacis, sub quo
gens Bulgarorum divino baptismate conseerart ac
chriatianizari caeperat. Tune sancti isti, Cyrillus,
inquam, ac Meuiodiue, videntes factam multitaz
dinem credentium, ae multos filios renatos ex aqua
et spirits, cibum prorsus spiritalem expetere,
litteras, ut diximus, invenerunt, et versionem

" Seripturarum in linguam bulgaricanm fecerunt, ut

vecentes filii Dei divinum;cibum quantum sais liabe-
reut, οἱ ad incrementum | spiritale sicut ad Christi
plenitudinem citius ascendereut. Sic g:ns Dulga-
rorum scythico errore liberata, veram rectissimanr
que viau,, Christum , cognovit, sero quidem, cirea
undecii.am vel duodecimam boram, sed tamen di-
vinam vineam ingressa vocantis gratia. Anno euim

e Seslies millesimo trecentesimo septuagesimo seplimo

a mundi creatione, hujus gentis vocatio facta est,

9) τῶν Βουλγάρων E0vo; ἁπαλλαγὲν, τὴν ἀληθινὴν καὶ ἁπλανεστάτην ὁδὺν, τὸν Χριστὸ», ἑπέγνωσαν, à
μὲν καὶ περὶ τὴν ἑνδεχάτην f] δωδεχάτην τὸν θεῖον δ' οὖν ἀμπελῶνα εἰτεληλνθὸς τῇ τοῦ χκλέσαντος χάρετε,
Ἐν ἔτει γὰρ ἑξαχισχιλιοστῷ τριακοσιοστῷ ἑδδόμῳ τῆς τοῦ χόσµου γενέσεως ἡ τούτου τοῦ Ὑόνους κλῆσις'

γεγένηται.

E'. 05x Ελεγεν οὖν 6 μέγας Μεθόδιος πᾶσαν vov- (1. V. Non igitur cessabat magnus Metliodius omnes»

θεσίαν τοῖς ἄρχουσι προσάγων ἑχάστοτε, xal τοῦτο
μὲν πρὶς βίον σεμνὸν ὁδηγῶν, τοῦτο δὲ τὸ τῆς "Ex-
Χλησίας ἁπαραποίητον δόγµα παρατιθεὶς οἷόν τι νό-
pispa βασιλεκὸν xal ἀχίθδηλον, χαὶ ταῖς duy;
αὐτῶν ἑνσφραγίτων ἀνεπιδούλευτόν τε xal ἄτυλον.
"Ἠσαν γὰρ οἱ τοῦτο xal τότε παραχαράσσοντες xal
μετακινοῦντες ὅρια, ἃ ol πατέρες ἡμῶν τῇ Ἐκκλη-
σίᾳ τοῦ θεοῦ ἔβεντο, xal τῇ ὑπὸ τῶν Φράγγων εἶσ-
αγομένῃ παραφθορᾶ πολλοὶ τὰς ψυχὰς ἑθλάπτοντο,
ot τὸν μὲν Yi)v γεννηθῆναι kx τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ
Πνεῦμα ἓκ τοῦ Yloo ἐκπορεύεσθαι διετείνοντο, οἷς 6
"Άγιος ἀνθιστάμενος τοῦτο μὲν ἓν τῶν τοῦ Κυρίου
λόγων, τοῦτο δὲ Ex φωνῶν Πατρικῶν λογισμοὺς χαθ-
Tip:t xaX πᾶν ὕψωμα τούτων χατὰ τῆς θείας γνώ-

admonitionem quotidie ducibus aduinistrare, vitam
ad lionestam eos dirigens, et Ecclesi: dogma nen
adulteratum, velut quoddam numisma regiuu pu-
rissimumque eis tradens, et in eorum animis sicul
in loco tuto et fideli illud imprimens.. Erant enim-
tunc qui adullerarent et sede moverent terminos.
quos patres nostri Ecclesi* Dei posuerunt ; et ex
corruptela à Francis invecla animas iulii Lede-
bant, Filium ex Patre generari, et. Spirium e
Filio procedere contendentes, Quibus insurgeus
sanctus, partim ex Domini sermonihus, partim ος
sententiis Patrum , eorum ratiocinationes et arro-
gantiam conira divinam doctrinam insultantei,
evertit, Muftos ita captivabat in obedientiam Chri-

σεως ἐπαιρόμενον * πολλοὺς δὲ καὶ ἠχμαλώτιζεν εἰς D sti transferens ex. erronea. doctrina aJ doctrinam

την ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ, µετατιθεὶς ἀπὸ τῆς πλά-
vou δήύξης ἐπὶ τὴν ἀληθῃῆ καὶ ἁμώμητον χαὶ τιµίους
ἐξάγων ἐξ ἀναξίων xal διὰ τοῦτο στόµα θερῦ καὶ
γενύµενος xal λεγόμενος. "Ο0εν τοῖς πιστοῖς χαθ'
ἑκάστην πλατυσμὸς ἐπεγίνετο, χα) ὁ λόγος τοῦ θσοῦ
η0φανεν, ὃ περὶ τῆς τῶν ἁποστόλων διδαχῆς Λουχᾶ
λέγοντος ἀκηχόαμεν. El βούλει δέ pot ἐχεῖνο τὸ
παλαιὸν, ὁ μὲν οἴχο; Δαθὶδ ἑπορεύετο, ὁ δὲ οἵχος
Xao0) ὑπεπόδιζε καθ) ἑκάστην ἑλασσονούμενος. Τὸ

δὲ τῶν αἱρ:τιχῶν σύστημα τῇ τοῦ λόγου δυνᾶμει

καὶ τῇ ἁἀληθείᾳ νιχώμµενον, ὃ μόνον ἐδύναντο, μᾶλ-
Xov δὲ παρὰ τοῦ πατρὺς αὐτῶν ὑπεθάλλοντο, τοῦ EE
ἀρχῆς ἀνθρωποχτόνον xai τῷ καχοποιεῖν ἀγλαυχω-
μένον, τοῦτο 63) xa εἰργάζοντο, µωρίαις Χαχώσεσι

veram ct irrcprehensibilem, educensque sanctos cx
indignis, et ideo os Dei factus et dictus. Unde quo-
tidie credentium multitudo crescebat et verbuim
Dei mulliplticabatur, sicut, teste Luca, de aposto-
lorum praedicatione novimus. Sed si mavis juzta
istud. antiquum : Domus quidem David proficiebat, -
domus autem Saul imminuta quotidie relrogradie-
batur. Hureticorum autem turba sermonis potentia
3c veritate devicta, id quod solum valebat aut po-
tius fallaciter doecbatur a patre suo qui homicida
est ab initio, et de sceleribus gloriatur, faciebat,

milie vexationibus tentaientisque sanctum afBi-

gens ; siquidem ct: Sphendoplieum, qui post Ra-
sislavum Imperabat Moravo, cireumvenientes dole

1203

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.

1204

barbarum hominem et polehri ignarum totum sux A xal πειρασμοῖς τὸν "Άγιον Ολίδοντες: ἐπεὶ xal «bv

partium fecerunt. Quomodo enim ille voluptatum
venerearum mancipium et turpium actionum ceno
volutus, non potius illis, qui omnium passionum
januam ipsi reserabant, mentem suam traderet
quam Methodio qui omnem voluptatem ut anima-
rum perniciem stigmate notabat. Quod enim Eu.
nomius ille, Anemceoram coepit heresim, invenit,
μι plures attraheret discipulos, illud et gens
Francorum amens excogitavit, peccantibus, inquam,
omnia indulgere, ut faciliter et absque opera sic
suis dogmatibus insererentur, vitamque concedere
sordidam, ut tetrum dogma proficeret, quasi qui-
dam mutuo sibi traderent hie quidem fimun, ille
vero lutum, οἱ isti viderentur digni talibus thesau-
ri$ in qua merz est sordida mercesque feeda, Ab
his igitur Spbendoplicus corruptus, omnia ei per-
mittentibas, Methodii verbis minime animum
applicabat, ime vere ut erga. inimicum se gerebat.
Horrida namque, inquit, res est peccatori, in Deum
pietas. Quid tamen non dicebat hilare, quid non
minabatur terribile magnus duci? A divinis Scri-
pturis dogmatis rectitudinem inducebat et illis in-
herendum tanquam vite ac. salutis. fontibus sta-
tuebat, juxta quod Dominus docuit, in scrutatione
Scripturarum jacere vitam, et ]saias nobis prz-
cepit haurire aquam non ex hareseon ceno, sed de
fentihus Salvatoris. Timebat enim quod, si hereticis
adjungeretur et seipsum et omnes sub ipso corrum-

peret, et sic inimicis domitu vietuque facilis foret. C σωτηρίου διατασσόµενος.

Impietas enim etsi paulisper floreat, in se tamen
«wm tempere prolabitur, ne malitiam viri pii
discant; et ista, inquiebat, post mortem ipsius
imperanti superventara erant: qux etiam juxta
sancti priedieta evenerunt. Dum enim Methodius
inter vivos connumeratus est, neque dux cordis
partum prorupit, sed basiliscum ovis aspidum abs-
eonditum nutritumque habuit, neque justitia suum

impulit flagellum, sed tensum tenuit arcum et ensem:

acuit, nondum tamen telum in cor inimici proje-
eit, nec manum in plaga solidavit. Ubi vero sanctus
3bfuit adfuitquetota malitia, non sub velis et
persona deformitatem suam abscondens, sed im-
pudentem meretricis faciem ostentans, persecultio-
nerbque adversos orthodoxos suscitans, tum Deus
principem tradere furiis non hesitavit, Sed hzc
quidem posterius.

βέλος ἀπέστειλεν ἓν xapbla τοῦ ἐχθροῦ, οὐδὲ τὴν χεῖρα τῇ πληγῇ ἑπεστήριξεν. Ἐπεὶ δὲ 5 τε

Σφεντόπλιχον, ὃς μετὰ 'Ῥασίσθλαθον Ἶρξε Μοράδου,
περιελθόντες ἁπάτῃ, βάρδαρον ἄνδρα xal τοῦ χαλοῦ
ἀνόητον, ὅλον τῆς δόξης ἑαυτῶν ἐποιήσαντο. Τί γὰρ
οὐχ ἔμελλεν ἐχεῖνος, ἀνδράποδον ἡδονῶν γνναιχείων
ὧν xaX τῷ βορδόρῳ τῶν μυσαρῶν ἐγχυλιόμενος πρά-
ξεων, ἐχείνοις μᾶλλον διδόναι τὴν οἰχείαν Twp
τοῖς θύραν αὐτῷ πρὸς τὰ πάθη πᾶσαν ἀνοίγουσιν,
fj Μεθοδίῳ τῷ πάσης ἡδονῆς πιχρίαν φυχόλεθρον
στηλιτεύοντι» "Όπερ γὰρ Εὐνόμιος ἐχεῖνος, ὁ τῆς
τῶν ᾽Ανομίων ἄρξας αἱρέσεως, ἑξεῦρε πρὸς τὸ µα-
θητὰς ἐπισπᾶσθαι πλείονας, τοῦτο δὴ καὶ τὸ δράγ-
γων ἕθνος ἀνόητον ἐπενόησε, τὸ τοῖς ἁμαρτάνουσι,
φημὶ, πάντα συγχωρεῖν, ἀπόνως οὕτω καὶ ἀταλαι-
πώρως ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ τοῖς ἑαυτῶν συντίθεσθαι
δόγµασι, καὶ βίον ῥυπαρὸν ἑνδιλόναι ὑπὲρ τοῦ δόγμα
στρεθλὸν χερδῆσαι, ὥσπερ ἂν εἴ τινες ἀλλήλοις &v-
τιδιδοῖεν, ὁ μὲν xonplav, ὁ δὲ βόρδορον, ἄξιοί τε τῶν
ςοιούτων ἐχεῖνοι θησαυρισµάτων τῆς πραγµατείας.,
ἐν f, xai τὸ ἐμπόρευμα ῥυπαρὸν xai τὸ ἀντάλλαγμα
βδελυρόν. Ὑπὸ τούτων οὖν ὁ Σφεντόπλιχος διαφθα-
ρεὶς τῶν πάντα χαριζοµένων αὐτῷ, τοῖς Μεθοδώυ

, λόγοις ἑλάχιστα προσεῖχε τὸν νοῦν, τοὐναντίον μὲν

οὖν xal ὡς ἐχθρῷ προσεφέρετο. Βδέλυγμα yàp,
φησὶν, ἁμαρτωλῷ θεοσέδεια ' καΐτοι τί μὲν οὖκ
ἔλεγεν ἱλαρὸν, τί δὲ οὖκ Ἠπείλει φοδερὸὺν ὁ µέγας τῷ
ἄρχοντι ; Τοῦτο μὲν ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν τὴν τοῦ
δόγματος εἰσάγων ὀρθότητα, καὶ ταύταις προσέχειν
ὡς τὴν ζωὴν προξενούσαις καὶ κηγαῖς οὔσαις τοῦ
"Q τε γὰρ Κύριος ἓν τῇ
ἐρεύνῃ τῶν Γραφῶν τὴν ζωὴν κεῖσθαι ἐδίδαξεν, Ἡσαΐῖας
τε ἀντλεῖν ἡμῖν ὕδωρ οὐχ ἐκ τοῦ τῶν αἱρέσεων βορ-
6όρου, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίαυ ἐντέλλεταε,
τοῦτο δὲ xal ἐχφοδῶν, ὡς, εἰ τοῖς αἱρετικοῖς προσ”
θῆται, xai ἑαυτὸν διαφθερεῖ xal πάντας τοὺς ὑπ' ab-
τὸν, τοῖς ἐχθροῖς Υινόµενος εὐεπιχείρητος xal pm
βωτος. Δυσσέδεια γὰρ κἂν πρὸς ὀλίγον ἀνθῇ, ἀλλά

τῷ χρόνῳ περὶ αὐτὴν χα-αῤῥεῖ, ἵνα μὴ χαχίαν εὖσε-
θεῖς μάθωσι, χαὶ ταῦτα, ἔλεγε, μετὰ τὴν αὐτοῦ τε-
λευτὴν τῷ ἄρχοντι προσγενήῄσεται, ἅπερ ov καὶ
κατὰ τὰς τοῦ ᾽Αγίου προῤῥήσεις yéyove. Καὶ γὰρ
ἕως μὲν Μεθόδιος tv τοῖς ζῶσιν ἐξεταζόμενος Tj,
οὔτε ὁ ἄρχων την ὠδῖνα τῆς καρδίας ἑξέῤῥηξεν,
ἀλλ᾽ eye τὸν βασιλίσχον τοῖς ὡοῖς τῶν ἀσπίδων ἐΥ-
κρυπτόμενόν τε καὶ ἑντρεφόμενον, οὔτε dj δίκη τὴν
οἰχείαν ἑπήγαγε μάστιγα, ἀλλ) εἶχε μὲν ἐντεταμέ-
voy τὸ τόξον καὶ τὴν ῥομφαίαν ἑστίδου, οὕπω δὲ
Άγιος

ἁπῆν xal ἡ χαχία πᾶσα παρῆν, οὐγ ὑπὸ παραπετάσµατι καὶ προσωπείῳ τὴν ἀσχημοσύνην καλύπτουσα,
ἀλλά κατὰ τὴν τῆς πόρνης ὄψιν ἀναισχυντήσασα xal διωγμὸν κατὰ τῶν ὀρθοδόξων ἐγείρασα, τότε δὴ xal

θεὺὸς τὸν ἄρχοντα ποινηλατῶν οὐκ ἐνέλειφεν.

VI. Tunc vero Met odius principi finem suum
pest tres dies futurum praedixit, frequentium ad-
hortationum prsdictionem hanc fuleimentum, uti
ego judieo, faeiens. Si enim pradictio impleta eum

prophetam faciebat, cui futurorum pravisio & -
spiritu data sit, manifestum erat dogma ab ipso,

pradicatum spirituale et 4 Deo inmspiratum esae.

Αλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον.

6’. Τότε 65 Μεθόδιος τῷ ἄρχοντι προεῖπε τὴν οἱ-
χείαν τελευτὴν μετὰ ερεῖς ἑσομένην ἡμέρας, «iov
συχνῶν παραινέσεων τὴν πρόῤῥησιν ταύτην βεδαίω-
σιν, ὡς ἐγὼ χρίνω, ποιούµενος. El γὰρ fj πρόῤῥησις
προφή:ην αὐτὸν ἐποίει εἰς ἔργον ἐχδᾶσα, xal τῶν
μελλόντων τὴν προοψίαν λαχόντα τῷ Πνεύματι,
πρόδηλον, ὡς καὶ τὸ παρὰ τούτου συνεργούµενον δό-

1240.

VITA S CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1906

pa πνευματικὸν χαὶ θεόπνευστον. Καὶ τοὺς ὁμιλητὰς A Convocatosque discipulos, Pauli vel potius mei Jo-

αὑτοῦ συγχαλέσας μιμεῖται Παῦλον, μᾶλλον δὲ τὸν
ἐμὸν Ἰησοῦν, xai τοῖς ἐξιτηρίοις αὐτοὺς παρακαλεῖ
xal στηρίξει ῥήμασι, καλόν Ye χλῆρον τοῖς πα:σὶν
ἐχεῖνος διατυπούµενος xal τῶν χαµάτων ἑπάξιον ὧν
ἠνέσχετο, ἵνα, την το'αύτην περιουσίαν ἰαυτῷ κχτήη-
σηται. Τίς ὁ χλῆρος, τάχα ποθεῖτε μαθεῖν ' τὰ τοῦ
θεοῦ λόγια τὰ ἐπιθυμητὰ ὑπὲρ ypualov xal λίθον τί-
piov πολὺν, καὶ 1) σοφία, ἣν χρεῖττον ἐμπεπορεῦσθαι
ᾗ χουσίου καὶ ἀργυρίου θησαυροᾷς. Οἴδατε Υὰρ, φη-
olv, ὦ σπλάγχνα ἐμὰ, τὴν τῶν αἱρετικῶν ἐν xaxla
δύναμιν, xal ὅπως δολοῦντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ
πάντα τρόπον, τοὺς πλησίον ἀνατροπὴν θολερὰν πο-
τίφειν απουδάζουσιε, δύο ταῦτα προσλαμδανόμενοι
xai προσάγοντες , πιθανότητά τε xal αὐστηρότητα,
τὴν μὲν τοῖς ἁπλουστέροις, τὴν δὲ τοῖς δειλοτέροις.
Ἁλλ' ὑμῖν ἀμφοτέρωθεν χαλῶς ἔχειν τὰς duy xz ἑλ-
πίζω xal εὔχομαι. Οὔτε γὰρ πιθανότητι λόγων παρα-
συρῄσεσθε χαὶ διὰ τῆς χενῆς ἁπάτης συλαγωγηθή-
σεσθε * τεθεµελίωσθε γὰρ ἐπὶ τὴν τῆς ἀποστολικῆς
ὁμολογίας καὶ διδασκαλίας πέτραν, ἐφ) ἣν τῆς Ἐκκλη-
σἰας ᾠκοδομημένης πύλαι ᾷδου οὗ κατισχύσουσι.
Πιστὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐπαγγειλάμενος, οὔτε φοδερῷ
τινι τοὺς τῶν καρδιῶν πύργους διασειασθήσεσθε -
ἐμάθετε γὰρ, Mh φοθεῖσθε ἀπὸ ὕψους ἡμέρας μηδὲ
ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ φυχην μὴ
δυναµένων χαχῶσαι. Μᾶλλον μὲν οὖν τοὺς ἄλλους
ἐπιστηρίζετε φυλάττειν τὴν παρακαταθήχην, fjv
παρὰ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν χατὰ χαιροὺς Πατέ-
pov ἑλάβομεν, ἣν ἀπαιτήσουσιν ἡμᾶς ἐν ἡμέρᾳ &v-
ταποδόσεως. Ἰδοῦ, προεῖπον ὑμῖν καὶ ἁμαρτίας ἑνό-
χους διὰ τοῦ προειπεῖν ἑποίησα. El μὴ γὰρ Ίλθον,
φηΣὶ, xal ἐλάλησα αὑτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον.
Αθῷός εἰμι Ex. τοῦ αἵματος ὑμῶν * οὗ γὰρ ὄπεστει-
λάμην τοῦ λαλῆσαι ὑμῖν, αλλὰ τῷ τοῦ oxomoU ἔργῳ
χατὰ τὸν Ἰεξεχιῃλ ἐπηγρύπνησα. Βλέπετε πῶς
ἀχριθῶς περιπατεῖτε μὴ ὡς ἄσοφοι, ἁλλ᾽ ὡς σοφο),
xai πάσῃ φυλαχῇ τὰς ὑμῶν τε αὐτῶν xai τὰς τῶν
ἁδελφῶν χαρδίας τηρήσατε * kv µέσῳ γὰρ παγίδων
διαθήσ:σθε χαὶ ἐπὶ ἑπάλξεων πόλεων περιπατήσετε,
Καὶ γὰρ με-ὰ τὴν ἐμὴν τελευτὴν εἰσελεύσονται χαθ᾽
ὁμῶν λύχοι βαρεῖς μὴ φειδόµενοι τοῦ ποιμνίου, τοῦ
ἁποσπῷν τὸν λαὺν ὀπίσω αὐτῶν * οἷς ἀντίστητα στε-
ρεοὶ τῇ πίστει, ὁ Παῦλυς ὑμῖν ταῦτα δι ἐμοῦ διατί-
Όεται. 0 δὲ ἐπὶ πάντα θεὸς χαὶ Πατὴρ xai ὁ ἑἐξ
αὐτοῦ πρὸ αἰώνων γεννηθεὶς ἀπαθῶς Υἱὸς χαὶ τὸ
Πνεῦμα τὸ &ytov τὸ ἐκ τοῦ Πατρὺὸς ἐκπορευόμενον
ὀδηγήσει ὑμᾶ; εἷς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, xal. ἀμέμ-
πτους παραστήσει εἰς xaóynpa ἐμὸν εἰς ἡμέραν
Χριστοῦ. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων εἰπὼν τὸ πνεῦμα
τοῖς δορυφορήσασιν αὐτὸν ἀγγέλοις χαὶ bv πάσαις
ταῖς ὁδοῖς φνλάξασιν ἅγειν δέδωκε, τέταρτον μὲν
πρὸς τῷ εἰχοστῷ ἔτος τῇ ἀρχιερωσύνῃ ἐμπρέψας,
πολλῷ δὲ µόχθῳ χαὶ χόπῳ οὗ τὴν ἑαντοῦ µόνον, ἀλλὰ
xai τὴν τῶν ἄλλων αωτηρίαν κατεργασάµενος. Οὐ
γὰρ ἑἐσχόπει sb ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἕνα σω-
θώαι, xal νυχτὸς xal ἡμέρας τοῦτο ζῶν µόνον, ὃ
τοὺς ἄλλους ὠφέλει' δηλοῖ δὲ καὶ τὸ πλῖθος τῶν τε

Σ Mattb. xvi, 1δ. * Matth. x, 28.

sus ad instar, ultimis verbis consolatur et con(lr-
mat, hereditatem suis fllis satagens relinquere
bonam dignamque laboribus quos pertulerat ad
acquirendam sibi talem substantiam. Quas liredi-
tas fortasse discere vultis? eloquia Dei, desiderabi-
lia super aurum et lapidem pretiosum multum, et
sapientia, cujus acquisitio auri et argenti thesau*
ris prestat. Videte, enim iuquit, 0 viscera mea,
quania sit hereticorum in malitia potestas, et quo-

modo verbum Dei omni modo adulterantes, ad

hauriendam aquam turbidam ác cenosam propin-
quos adducere conentur, duo haee scientes et ad-
hibentes, seductionem et violentiam, illam quidenr
simplicibus, bane vero timidioribus reservantes.
Vobis autem ut utrinque bene preparatas teneatís.
animas spero ac precor. Neque enim verborum
seductione deviabitis nec vana fallaeia depreda-
tionem paliemini. Fundati enim estis super apo-
stolicze confessionis et pradicationis petra, iu
qua zdificatam adversus Ecclesiam portue inferi
non pra'valebunt *; fidelis namque est qui repromi-
sit. Neque timore aliquo cordiun arces cou-
cuti sinetis ; didicistis enim : Nolite timere ne-
que ab altitudine diei, neque ab iis qui occi-
dunt corpus, animam vero non possunt ledere*,
Potius igitur alios confrmate ad custodiendum
depositum, quod ab apostolis eL a Patribus juxta
tempora accepimus, quodque a nobis in die red-
ditionis reposcent. Ecce pradixi vobis et bac prie-
dictione vos.peccato obnoxios feci : Si enim non
venissem, inquiJ, neclocutus fuissem eis, peccatum
non baberent. Purus sum a sanguine vestro ; non
enim abstinui quin loquerer vobis, et juxta Eze-
chielem ad speculz opera: evigilavi. Videte quo-
modo recte ambuletis non sicut imprudentes, sed
sicut prudentes, et omni custodia corda vestra
fratrumque animos servetis, In medio enim insi-
diarum pertransietis et super monium pinnas
ambulabitis. Nam post meam mortem irruent
in vos lupi rapaces, gregi non parcentes, conan-
tesque populum post se atirahere ; quibus resi-
stite fortes in fide ; per me Paulus vobis ista
praescribit. Sed super omnia Deus et Pater, et ex

D ipso ante sxcula impassibiliter genitus Filius, et

Spiritus sanctus ex Patre procedens, diriget vos
in omnem veritateur. irreprehensibilesque perfer«t
in gloriam meam in diem Christi. Hzc et his plura
dicens spiritui angelis ipsum stipantibus et in
omnibus viis custodientibus ducendum tradidit,
postquam quatuor δὲ viginti annos in episcopatu
refujsit, multo labore et arumnia non solum suam,
sed et aliorum salutem operatus. Non enim sua
spectabat, sed multerum, u& salvarentur, et nocte
ac die ad hoc tantum vivebat wt aliis utilis esset.
Hoc etiam ostendit multitudo presbyterorum, dia-
conorum et subdiaconorum, quos mioriens nu-
mero ducentos in finibus sue Ecclesia reliquit.

1201 APPENDIX AD THEOPHYLACTUM. 1298

Porro si solum in gradibus sanctuarii (οἱ erant, A πρεσθυτέρων xat Buxxóvuv xai ὑποδιαχόνων, οὓς -ε-
quanta fuerit laicorum — multitudo conjiciamus. λευτῶν διακοσίους τῇ ἑνορίᾳ τῆς οχείας ἐχχλησίας
Tenebat autem horum primas Gorasdus, quem ἑγχατέλιπεν. Ei γὰρ oi τοῦ βήματος μόνοι τοσοῦτοι,
jam supra precipuis Metlodii discipulis adname- πόσον εἶναι τῶν λαϊκῶν τὸ πλήθος εἰκάσωμεν. Ἑφέ-
ravimus, quique ab ipso sancto, finis sui conscio, ῥρετο δὲ &pa τούτων τὴν πρώτην Γοράσδος, ὃν xal
archiepiscopus Moravi renuntiatus est. προφθάσας 6 λόγος kv τοῖς µόλιστα τῶν Μεθοδίου
ὁμιλητῶν ἀπηρίθμησεν, ὃς xal ἀρχιεπίσχοπος Μοράθου παρ) αὐτοῦ τοῦ Αγίου τὰ τελευταῖα Ὑνόντος
, ἀναχεχήρυχτο,

VII. Non tulit autem audacissima bareticorum Z'. Αλλὰ γὰρ οὐχ fiveyxev fj πάντολµος πληθὺς
multitudo Methodium babere etiam post mortem τῶν αἱρετικῶν τὸν Μεθόδιον ἔχειν καὶ μετὰ θάνα-
vivum propugnatorem : sed venite, inquiunt, Go- — «ov ζῶντα ἀντίμαχον ' ἀλλὰ, Δεῦτε, εἰπόντες, J'opá-
rasdo insidiemur, eumque opprimamus; abhorret Ἅσδον καταδυναστεύσωμέν τε xai ἑνεδρεύσωμεν᾽
enim a nobis hujus vita, dissimilesque sunt vie Ἁἀνόμοιος Υάρ ἐστιν ἡμῖν ὁ βίος αὐτοῦ, xoi παρηλ-
ejus, et exprobrat nobis delicta, et si vivere iste Ἅλαγμέναι al τρίθοι αὐτοῦ, xaX ὀνειδίξει ἡμῖν ἆμαρ-
permitteretur, nobis revivisceret Methodius, Hunc τήµατα, xai εἰ ζᾗν οὗτος ἑαθείη, ἀναδιφη ἂν ἡμῖν
ergo ab episcopali dignitate removent, et Vichni- ὁ Μεθόδιος ' τοῦτον μὲν τῆςἐπισχοπιχῆς ἀρχῆς παρα-
cam quemdam, hzrescos mero inebriatum aliosque B λύουαι, Βιχνῖχον δέ τινα τοῦ τῆς αἱρέσεως &xpivoo
inebriare valentem , quem propterea Methodius µμεθυσθέντα καὶ τοὺς ἄλλους μεθύσχειν δυνάµενον,
unaque chorum cum ipso insanientium , anathe- — xat µέντοι διὰ τοῦτο παρὰ τοῦ Μεθοδίου τῷ τοῦ àva-
matis Satanz tradiderat, istum, o labores agones- θέματος Σατανᾷ παραδοθέντος μετὰ τοῦ θιάσου τῶν
que Methodii, et Trinitas speciales infundens σὺν αὐτῷ µαινοµένων, τοῦτον, ὦ πόνοι xal ἁγῶνες
qualitates! in sedem episcopalem evehunt, aut «oo Μεθοδίου xat Τριὰς συγχεοµένη τὰς ἰδιότητας,
potius sedera per bunc devehunt, et quantum per ἐπὶ τὸν θρόνον ἀνάγουσι, μᾶλλον δὲ τὸν θρόνου διά
Methodium illustris erat et plerisque fulgentior, τοῦτον χατάγουσι, καὶ ὅτον διὰ Μεθόδιον ἔνδοξος Tv
fastum. per Vichnicum dedecoris profundo sub- xal τῶν πολλῶν προφαινόµενος, τοσοῦτον διὰ Βιχ-
jicitur. xov τῇ τῆς ἁδοξίας χοιλάδι ἐπιχλινόμενης.

VRI. llle tamen episcopatum ipsi minime com- H'.'AXX ὁ μὲν οὕτω τῆς ἐπισχοπῆς παρανόμως
petentem sic illegitime occupavit, assumens sibi καὶ μηδὲν αὐτῷ προσῃκον ἑδράξατο, ἑαυτῷ λαθὼν
honorem, rapto exercito, et a Deo vocatum vio- «hv τιμήν καὶ ἁρπαγμὸν ἠγησάμενος, τὸν δὲ ὑπὸ
.entia criminosi brachii propulsans. Caput vere —G:o0 χληθέντα τυραννίδι Bpaylovoz ἁμαρτωλοῦ παρ-
tollit heresis et adversus orthodoxam discipulorum | αγχωνισάµενος. Κεφαλὴν δὲ ἡ αἴρεσις αἴρει, xal
Methodii multitudinem superbit. £t tumultuantes χατὰ τῖς ὀρθοδοξ,ύσης πληθύος τῶν Μεθοδίου µαθτ-
fidelibusque insurgentes, Quare, inquiunt, adhue τῶν γαυριᾷ * xal δὲ θορυδῄσαντες xal τοῖς πιστοῖς
Methodii verbis fetidis et mortuis libentius ad- ἐἑπαναστάντες, Διὰ τί, φασὶν, ἔτι τοῖς Μεθοδίου 25-
hzretis quam viventi archiepiscopo, et non confi- γοις τοῖς ὁδωδόσι χαὶ νεχροῖς εὐνούττερον προσς-
temini ex Patre Filium genitum et ex Filio Spiri- διάχεισθε, ἀλλὰ μὴ τῷ ζῶντι ἀρχιεπισχόπῳ συν-
tum procedentem ? Hi. vero per Gorasdum et Cle- ἰστασθς, xat ὁμολοχεῖτε Ex Πατρὺς Υἱὸν γεννηθέντα
mentem dixerunt : Quod Methodius quidem adhuc καὶ ἐξ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ἐχπορευόμενον; Οἱ δὲ διὰ
vivat, hoc a Domino certe didicimus, tum in Γοράσδου xai Κλήμεντος ἔφασαν * "Oct μὲν Μεθόδιος
jpsum credentem, etsi mortuus sit, victurum asse- ᾖἔτιζῇ, ix τοῦ Κυρίου πάντως ἐμάθομεν, ποτὲ μὲν
rente, tam Deum Abraham, Isaac et Jacob ut «bv εἰς αὑτὸν πιστεύσαντα χἂν ἁποθάνῃ ζήσεσθαι
viventibus et non mortuis dicendum esse docente, Φάσχοντος, ποτὲ δὲ διδάσχοντος τὸν 8sbv τῷ λθραὰμ
Unde igitur erramus, si magistrum in Deo viven- — xai Ἰσαὰκ καὶ Ἰαχὼδ ὡς Got, ἀλλ᾽ ob νεχροῖς ἔπι-
tem habemus, spiritualiter nobis conviventem et λέγεσθαι. TU γοῦν ἁμαρτάνομεν, εἰ τὸν Ev θεῷ ζῶντα
rolloquentem, nosque contra vos confirmantem? διδάσχαλον ἔχομεν, πνευματικῶς ἡμῖν συνόντα καὶ
Hanc autem novam vestram fidem, nec Scripture p συλλαλοῦὔντα xal χαθ᾽ ὑμῶν συνεπιῤῥωννύοντα ; Tiv
testimonio qualitereunque comprobatam, nec a δὲ xawhy ταύτην πίστιν ἡμῶν οὔτε ὑπὸ Γραφῖτς
sanctis Patribus stabilitam invenientes, ne nos µμαρτυρουμένην οἰασοῦν εὑρόντες οὔθ᾽ ὑπὸ Πατέρων
anathemati subjiciamus veremur, Paulo non am- ἁγίων συντεθειµένην, ὀχυοῦμεν ὑποδαλεῖν ἑαυτοὺς
higue clamante : Si quis vobis evangelizat preter ἀναθέματι, τοῦ Παύλου διαῤῥήδην βοῶντος' ET τις
id quod accepistis, anathema sit*. Nos enim Filii ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ ὃ παρελάδετε, ἀνάθεμα
Spiritum, utpote Spiritum vit» et veritatis, qux» — Éotw. Ἡμεῖς yàp Ilvsüpa piv Υἱοῦ, ἐπεὶ καὶ
est Filius, mentemque Christi Spiritum credimus ; — veopga ζωῆς xat ἀληθείας, & à Ylbc, xal νοῦν Σρι-
hune autem ex Filio procedentem nec didicimus στοῦ τὸ Πνεῦμα πιστεύοµεν, ἓξ Ylou δὲ τουτο προερ-
nec discemus, nec fldem megabimus, pejores infl- — yópsvov οὔτε μεμαθήχαμεν, οὔτε µαθησόµεθα, οὔτε
delibus facti, non certe, per Spiritus sancti gratie — *hv πίστιν ἀρνησόμεθα, καὶ χείρονες ἀπίστων ἐσό-
saüctiflcationem ; imo ex Patre procedere Spiritum µεθα, οὐ μὰ τὸν ἁγιασμὸν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος
genitoremque Filii esse istjus principium ae pro- χάριτος, ἀλλ ἐχ Πατρὸς μὲν προϊέναι τὸ Ἠνεῦμα

5 Galat. 1, 8.

[299

VITA S. CLEMENTIS BULGARDI£ ARCHIEP.

—

1910

καὶ εἶναι τούτου αἴτιον χαὶ mpofoléa τὸν τοῦ Υἱοῦ A ductorem credidimus; illum etiam esse Filii pro-:

γεννήτορα πεπιστεύχαµεν * εἶναι δὲ καὶ τοῦ Yloo
οἰκεῖον χαὶ δι αὐτοῦ χορηγεῖσθαι τοῖς ἀξίοις ἐχά.
στοτε “ἕτερον δὲ τὸ ἐχπορεύεσθαι, καὶ ἕτερον τὸ
χορηγεῖσθαι * τὸ μὲν γὰρ τοῦ πῶς εἶναι τὸ Πνεῦμα
ἐχφαντοριχὸν, ὡς γὰρ ὁ Yió; ἐστιν x τοῦ Πατρὸς
γεννητὸς, οὕτω xal τὸ Πνεῦμα ἐχπορευτόν ' τὸ δὲ
χορηγεῖσθαι οὐ τὸ πῶς εἶναι δηλοῖ, ἀλλὰ πλουτισμὸν
ἑνδείχνυται χαὶ διάδοσιν. Καὶ ἵνα παραδεἰγμµατί τινι
τὸν λόγον, ὡς ἓγχωρεῖ, φωτίσωμεν, ἑννόησόν μοι
βασιλέα τινά πλοῦτον páAa πολὺν Ex τῶν οἰκείων
θησαυρῶν προθαλλόµενον, τοῦτον δὲ τὸν υἱὸν παρα-
Ἰαδόντα οἰχεῖόν τε αὐτοῦ ἔχειν χαὶ διανέµειν τοῖς
εὐαρεστοῦσιν αὐτῷ * βασιλεὺς 6 Πατήρ * πλοῦτος, ὡς
ἐν elxóvt φάναι, τὸ Πνεῦμα x τῶν τοῦ Πατρὸς ἀῤῥη-
των θησαυρῶν προθληθέν * υἱὸς βασιλέως ὁ τοῦ Πα-
τρὸς Υἱὸς, οὗ τὸ Πνεῦμα, xoi 8v οὗ χορηγεῖται.
'Opdte τὸ Πνεῦμα, πῶς ἡμεῖς οἵἴδαμεν, οὐ προερ-
χόμενον, δι Υἱοῦ δὲ χορηγούµενον. El δὲ «5 ἐμφυ-
σῆσαι τὸν Yiby τοῖς ἁποστόλοις xal εἰπεῖν, Λάδετε
Πνεύμα ἅγιον, τοῦτό σε ταράττει, παχέως τοῖς Ε)--
αγγελίοις ὠμίλησας. Χάρισμα γὰρ τοῖς ἀποστόλοις
ἓν τῶν τοῦ Πνεύματος δέδωχε, τὸ τῆς ἀφέσεως τῶν

ἁμ αοτιῶν, ὣς δηλοῖ τοῖς ἑξῆς ' πνεύματα δὲ τὰς

ἑνξργείας τοῦ Πνεύματος καὶ τῷ 'Ησαῖᾳ φίλον χα-
Aetv * ἀλλ' οὖκ αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τηνικαῦτα τοῖς
μαθηταῖς ἐχαρίσατο. Δῆλον δὲ’ xal γὰρ, εἰ τότε τὸ
Πνεῦμα δέδωκεν, 7) περισσὴ λοιπὸν ἡ &v τῇ πεντη-
χοστῇ τούτου χάθοδος, f) ἄλλου πνεύματος, εἰ μὴ nep-
ισσή. Ποῖον οὖν τοῦτο; Ὡς εἶχεν ἡ Ἐχχλησία, ἓν ἅγιον
πρεσθεύουσα φαίνεται. Εἰ δὲ δύο εἴεν, ὁπότερον οὖν
τούτων οὐχ ἅγιον, El τοίνυν τὸ ἅγιον διὰ τοῦ ἑμφυσί-
pasos, xai ὁ Κύριος δέδωχεν αὐτὸ ἐχεῖνο, ἆλλ᾽ οὐχ ἓν
πνευματιχὸν χάρισμα, τὸ χατελθὸν ἐν τῇ πεντηχο-
στῇ, δῆλον ὡς οὐχ ἅγιον * ἀλλ εἰς ἠεφαλὰς ὑμῶν
τὸ βλάσφημον τρἀποιτο. Δύο δὲ ποιοῦντες ὑμεῖς àp-
χὰς, τοῦ μὲν Yl;o τὸν Πατέρα, τοῦ δὲ Πνεύματος τὸν
Y tbv, ἄλλην τινά µανίαν μανιχαϊχὴν µαίνεσθε. Ἡ μῖν
δὲ εἷς μὲν θεὸς, pix δὲ τῶν ἐξ αὑτοῦ ἀρχὴ, ὁ Ι]α-
τΆρ * τοῦ μὲν Υἱοῦ Πατλρ, τοῦ δὲ Πνεύματος προ-
ῥολεύς ' ὥσπερ 09v χαὶ εἷς 210; ἀρχὴ τῆς τε ἀκτῖ-
voe xai τῆς λάµψεως εἴτε θάλψφεως. Tfj τοίνυν ἀχτῖνι
xaX ἡ λάμψις σύνεστι εἴτε θάλψις, ὥσπερ xol τῷ
Yi τὸ Πνεῦμα, χαὶ τῆς ἀχτῖνος dj λάμψις ἑἐστὶν,
ὥσπερ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ * ἄμφω μέντοι ἐχ μιᾶς
ἀρχῆς.. Καὶ ὥσπερ ἓν τῷ ὑποδείγματι διὰ τῆς ἀχτῖ-
vog fj λάμψις Ἠτοι θάλψις τῷ σωματιχῷ χόσμῳ δ[-
δοται, οὕτω διὰ τοῦ Υἱοῦ χορηγείται τῇ νοητῇ κχτί-

σει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ πᾶσιν. El μὲν ὡς Μανι-

χαϊῖοι τὸ xaxà Θωμᾶν Εὐαγγέλιον, οὕτως ὑμεῖς ἄλλο
"Apotveyxelv ἔχετε τὴν τοιαύτην περὶ τοῦ Πνεύματος
διδασχαλίαν εἰσηγησάμενον, δείξατε τοῦτο χεχανονι-
σµένον, καὶ σιωπήσοµεν, μᾶλλον δὲ xal ὡς εὐεργέτας
τιµήσομεν. Εἰδὲ τέσσαρσι μὲν ἀρχαῖς ὁ τῆς Ἔχκλη-
σίας παράδεισος Ex μιᾶς πηγΏς χεοµέναις ποτί-
ζεται, Ματθαίῳ, Μάρχῳ, Λουχᾷ χαὶ Ἰωάννῃ, οἶμαι,
συνἠχατᾶ. 'O δε πέµπτον εἰσάγων εὐαγγέλιον τρια:
κχτάρατος * Ἰωάννης δὲ ἡμῖν τὸν ὙΥἱὸν παρεισ-
όγει λέγοντα τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ

prium et semper ab ipso ad dignos mitti; aliud
autem esse procedere atque aliud mitti ; illud qui--
dem ad expositionem mysterii, quomodo sit perti-
nere Spiritus, siquidem, quemadmodum Filius est
ex Patre genitus, ita. el Spiritus procedens; mis-
sionem vero, quomodo sít natura, non demon-
strare, sed ditatoris dispensatorisque 4ctionem
ostendere. Utque rem, sicut licet, illustremus
exemplo; puta quemdam regem ex suis thesauris
divitias multas expandentem , ejus autem filium
sic eas accipientem, ut ipsius sit proprium eas
habere distribuereque placentibus ipsi : Rex est
l'ater ; divitie , ut figurate loquar, est Spiritus
ineffabilibus ex thesauris Patris depromptus ;

D ülius regis cst Patrís Filius, cujus est. Spiritus

et per quem mittitur, Videtis Spiritum, sicut nos
cognoscimus, non ex Filio procedere, sed ab ipso
mitti. Si vero quod Filius insufflaverit super apo-
stolos et dixerit : Accipite Spiritum sanctum, boc
te conturbat, evangeliis crasse assuevisti. Unum
quippe ex Spiritus sancti muneribus dedit aposto-
lis, donum reniittendi peccata, ut ex sequentibus
patet : Spiritus autem vocare virtutes Spiritus
sancti Isai: quoque solemne est : sed non ipsum
Spiritum tunc discipulis gratificatus est. Hoc est
evidens; namque, si tune Spiritum dedit, τε]
posthac supervacua fuit in die Pentecostes ejus
deseensio, vel si non supervacua, alius fuit
Spiritus. Quisnam igitur iste? Sicut tenuit. Ec

clesia, s&citur unum sanclum esse venerata. Si
vero duo essent, uter igitur eorum non essel san-
ctus? Si sanctus fuit ille per insufflationem, et
illum ipsum ; non autem unum spirituale charisma.
Dominus dedit, istum qui venit in die Pentecostes
non esse sanctum patet. Αδὶ in capita vestra blas-
phemia convertatur. Vos autem duo facientes prin-
cipia; Filii quidem Patrem, Spiritus vero Filium,
aliam insaniam qua est Manicbzorum insanitis.
Nobis unus Deus, et eorum qui de ipso sunt unum
principium, Pater; pater quidem Filii, productor
autem spirítus, quemadmodum et unus sol est-
principium radii et luminis aut caloris. Una porro
cum radio lux sive calor constat, sicut cum Filio

D Spiritus; radiique lux est, sicut Spiritus Filii.

Verumtomen ambo sunt ex uno principio, Et sicut
in exemplo per radium lux aut calor corporali
mundo datur, sic per Filium intellectyali creature
Spiritus super omnia sanctus tribuitur. Quod si
velut Maniclhzij secundum Thomam Evangelium,
ita vos aliud proferre babetis hanc de Spiritu
sancto doctrinam introducens, illud ostendite ca-
nonicum et silebimus, imo tanquam benefactores
vos szstimabimus. Si vero quatuor fluminibus ος
uno fonte scaturientibus Ecclesiz paradisus irri-
gatur, Matteo, dico, Marco, Luca et Joanne, hoc,

,puto, novistis : ille autem qui quintum introducit

exangelium, exsecrabilis est. Joannes nobis Filium
exhibet loquentem de Spiritu veritatis, qui a Patre

1511.

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM,

1312

procedit. Cessate gladium defigere contra vos magis À Dla-gh; ἐκπορεύέτα. Παύσασθε xaÜü' ἑαυτῶν πη-

renilentem ; cessate eontra Filium Dei, magnum
evangelistam, ex quo et per quem et in quem
A^otum Evangelium, pugnare, et absque Spiritu ea
qua sunt Spiritus dogmatizore, vel potius con-
traria Spiritui susurrare.

ΙΧ. Hzc cum ferre nequirent qui Vichnici partes
tenebant, aures continentes, velut qui Stephanum,
nobilem Verbi martyrem, olim lapidabant, et hoc
solum bepe agentes, utpote qui talia audire non
etant digni, tumultuari omniaque miscere cope-
runt, et parum abfuit, quin manus consererent
cum orthodoxis linguz defesse vim adjungentes
manum sociam, Tandem precipites ad ultimum
venere refugium suum; ad sordidum Sphendopli-

γνύντες τὸ ξίφας ἑνστατιχώτερον, παύπασθε τῷ
Υἱῷ τοῦ θεοῦ, τῷ μεγάλῳ εὐαγγελιστῇ, xai ἐξ οὗ χαὶ
ὃν οὗ xal εἰς ὃν Εὐαγγέλιον xy», μαχόμενοι χα) χωρὶς
τοῦ Πνεύματος τὰ περὶ νοῦ Πνεύματος δογµατίζοντες,
μᾶλλον δὲ τῷ ἑναντίῳ ὑποφθεγγόμενοι πνεύματι.

8'. Ἐπὶ τούτοις οὑχ ἑνεγχόντες, οἱ τοῦ Βιχνίχου
στασιῶται, τὰ ra συσχόντες, χαθάπερ οἱ Στέφανον
πάλαι λιθοθολοῦντες τὸν τοῦ Λόγου γενναῖον µάρ-
τυρα, xai τοῦτο µόνον καλῶς ποιοῦντες ὡς οὐχ ἄξιοι
τούτων ἀχούειν, θορυθεῖν xal πάντα συγχεῖν ix-
εθάλλοντο, xat μιχροῦ μὲν xal εἰς χεῖρας ἆλθον τοῖς
ὀρθοδόξοις, τῇ γλὠττῃ κχαταπονηθείσῃ τὴν χεῖρα δι-
δόντες σύμμαχονι Τέλος δ' οὖν ἀποπηδήσαντες ἐπὶ
τὴν τελευταίαν λθον καταφυγὴν αὐτῶν τὸν χονιορτὸν

cum ; et, calumniantur orthodoxos, ut rebus novis B Σφεντόπλιχον, καὶ διαδάλλουσι μὲν τοὺς ὀρθοδόξους

studentes, el contra potestatem ipsius insurrectu-
ros, nisi de dogmate principi consentiant : quod
enim sensu, etiam actu pugnat. llle, convocatis
Methodii discipulis, Quid, inquit, hoc schisma
apud vos agitatur, et quotidie alii aliis hostiliter
congredimini? Nonne omnes fratres estis, nonne
omnes ex christianorum parte? Cur igitur nou
estis unanimes in fide, nec in unitate servanda
studiosi? Hi vero, quasi ore usi Gorasdo et Cle-
mente, qui in oratione tenenda duces erant,
Oporteret quidem de istis, inquiunt, o princeps,
longos habere sermones : non enim de minimis
πος circa minima nobis periculum imminet, sed
de dogmate Ecclesie ad beatam Trinitatem atti-
nente, et circa animam, quod omnium nobis est
maxime proprium. Cum autem litterarum inmpe-
ritia longiores aut graviores audire sermones tibi
non permittit, simplex erit interrogationi tma
nostra responsio : Separamur quidem, quia Do-
minus venit mittere gladium et melius a pejore
secernere, et David aüdimus odientem eos qui
Dominum oderint, valde autem amicos Christi
lonorantem. Christianos vero reputare non possi-
mus eos qui nón recipiunt Evangelium : ibi enim
nno de Trinitate, Filio Dei, dicente, Spiritum ve«-
ritatis, qui a Patre procedit, isti dicunt ex Filio
processisse Spiritum. Si tamen hoc verum esset,
quid prohibuit Dominum, quominus diceret , Spi-
ritum veritatis, qui a me procedit? Unum est hoc;
secundum autem pontificum ex universo orbe co-
adunatorum Constantinopoli secunda synodus de
sancto Spiritu declaravit, utpote qux ideo congre-
gsretur, ut hzeresim Macedonii, numen Spiritus
flacessentis, condemnaret : exposuit fidei symbo-
tum quod ad evertendum in Niezna synodo prz-
Scriptum non vergebat ; sed quod ista reliquerat,
qualiter quzstiones de Spiritu nondum agitate,
hxc complevit ; et fllia quod matri defuerat, re-
sarsit. Videamus igitur ex hoc symbolo, quod et
tu, princeps, in Ecclesia, ex grecis libris versum,
quotidie recitas, quid potius de Spiritu credendum,
num ex Filio, an ex Patre procedentem ? Quomodo
ergo concineremus eis qui preter Evangelium

ὡς νεώτερα φρονοῦντας, xal χατὰ τῆς ἀρχῆς αὖ-
τοῦ χινηθησοµένους ἂν, εἰ μὴ περὶ τὸ δέγµα τῷ
ἄρχοντι συμφωνήσαιεν. Τὸ γὰρ ἀντίδοξον χαὶ ἀντί-
µαχον. 'O δὲ τοὺς τοῦ Μεθοδίου προσχκαλεσάµενος,
Tí, φησὶ, τοῦτο τὸ σχίσµα ἐν ὑμῖν πολιτεύετα:, xal
xa0' ἑχάστην ἀλλήλοις πολεµίως συµπλέχεσθε; Οὖχ
ἁδελφοὶ πάντες ἑστὰ, οὗ τῆς χριστιανῶν µερίδος ;
Διὰ τί οὖν μὴ συμφρονεῖτε ἀλλήλοις, μηδὲ τὴν ἕνω-
σι ἐπισπεύδετε; Οἱ bb, ὅσα στόµατι Γοράσδῳ xa
Κλήµεντι χρώμενοι (οὗτοι γὰρ σαν οἱ τοῦ λόγου
ἡγούμενοι), Ἔδει μὲν περὶ τούτων, ἔφασαν, ὦ ἄρχον,
μαχροὺς ἡμᾶς ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. Ob γὰρ περὶ
ἑλαχίστων, οὐδὲ περὶ τὰ ἑλάχιστα ἡμῖν ὁ χίνδυνος
ἵσταται, ἀλλὰ περὶ δόγματος μὲν ἐχχλησιαστικοῦ
τοῦ περὶ τῆς paxaplac Τριάδος, περὶ δὲ φυχην, τὸ
πάντων ἡμῖν οἰχειότατον. Ἐπεὶ 06 σοι τὸ τῶν γρα-
φῶν ἀνομίλητον µακροτέρων λόγων ἡ βαθυτέρων
ἀχούειν οὐ δίδωσιν, ἁπλοῦς ἡμῖν ὁ πρὸς τὴν av ἐρώ-
τῆσιν λόγος, ὅτι σχιζόµεθα μὲν, ἐπειδὴ xat ὁ Κύ-
pio; µάχαιραν ἦλθε βαλεῖν xal διχάσαι τὸ χρεῖττον
&nb τοῦ χείρονος, xal τοῦ Δαξὶδ ἀχούομεν μισοῦντος
τοὺς μισοῦντας τὸν Κύριον, λίαν δὲ τιμῶντος τοὺς
φίλους Χριστοῦ * χριστιανοὺς δὲ οὐχ ἄν ποτε {μεῖς
θείηµεν τοὺς μὴ παραδεχοµένους τὸ Εὐαγγέλιον.
Ἐχεῖ γὰρ τοῦ ἑνὸς τῆς Τριάδος, Yiou τοῦ Θεοῦ,
εἰπόντος, Τὸ ΠΗνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ του Ia-
«phe ἐκπορεύεται, οὗτοι φασὶν Ex τοῦ Υἱοῦ ἕχπεπο-
ρεῦσθαι τὸ Πνεῦμα. Καΐτοι πάντως εἰ τοῦτ hv, τί
τὸ χωλύον τὸν Κύριον εἰπεῖν * Τὸ Πνεῦμα τῆς ἆλῃ-
θείας, ὃ παρ ἐμοῦ ἐχπορεύεται; "Ev μὲν οὖν τοῦτο”
τὸ δεύτερον δὲ ἡ ἐν Κωνσταντίνου πόλει δευτέρα τῶν
ἐχ πάσης τῆς οἱχουμένης ἁθροιαθέντων ἀρχιερέων
σύνοδος περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀπεφήνατο, ἐπεὶ
xa τούτου χάριν συνῄθροιστο ἐπὶ καθαιρέσει τοῦ
πνευματοµάχου Μακεδονίου" ἐξέθετό τε πίστεως
σύμδολον οὐκ ἐπ᾽ ἀνατροπῇ τοῦ ὑπὸ τῆς ἐν INexaiz
συνόδου τεθεσπισµένου, ἀλλ᾽ ὅπερ ἐχείνη ἑνέλιπεν,
ola δὴ μὴ χινηθέντων τότε ziv περὶ τοῦ Πνεύματος
ζητημάτων, τοῦτο abcr ἀνατληροῦσα xa σώζουσα
τὸ τῆς μητρὸς fj θυγάτηρ ὑστέρημα. Ἴδωμεν οὖν iv
τούτῳ τῷ συµδόλῳ, ὃ καθ ἑχάστην kx". Ἐχκλησία,
ἐκφωνεῖς, ὦ ἄρχον, καὶ οὐ, ἐκ τῶν γραιχικῶν βιθλίων ᾿
μεταληφθὲν, πότερον πιστεύειν εἰς Πνεῦμα τὸ ἐκ

1919

ΥΙΤΑ S. CLEMENTIS BULGARIA ARCHIEP.

—

1214

τοῦ Υἱοῦ ἐχποῤενόμενον, ἢ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς όμολο- Α sentiunt, eis qui de Spiritu Patrum expositionem

γούµενον; Πῶς τοίνυν συμφωνήσομεν τοῖς παρὰ τὸ
Β/αγγέλιον φρονοῦσι xai τὴν μετὰ τοῦ Πνεύματος
τῶν Βατέρων ἔχθεσιν, τοῖς ἀπὸ γῆς φωνοῦσι χατὰ
τὰς ἐγγαστριμύθους «τίς χοινωνία φωτὶ πρὸς σχό-
τος; φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, El μὲν οὖν µεταδα-

λοῦνται τὰς γνώµας xal μετὰ τοῦ Εὐαγχελίου καὶ —

τῶν Πατέρων στῄσονται, ὡς ἀδελφοῖς προαδραμοῦ:
μεν xa περιπλαχησόµεθα χαὶ περιπτνξόμεθα. El δὲ
τὸν ἕνα χαθηγητὴν ἡμῶν τὸν Χριατὸν ἀποποιούμενοι
ὀπίσω «Y. διανοίας αὐτῶν πορεύαντόι xal bv. τοῖς
διαλογισμοϊῖς αὐτῶν ματαιοῦνται, σχολῇΏ y' ἂν ἡμεῖς
ὑπ' αὐτοῖς καθηγηταϊῖς τὸ περὶ τῆς Τριάδος δόγµα

eontradicunt, eis qui de terra contra divinitus
inspiratos loquuntur? Quis communio luci ad
tenebras? inquit divinus Apostolus. Si igitur opi-
niones mutent, et cum Evangelio Patribusque stare
velint, ad eos ut fratres curremus, eosque stricte
amplexabimur. Si vero unum praeceptorem no-
strum Christum abnegantes, post cogitatuw suum
abeunt, et in ratiocinationibus suis frustra per-
maneant, nos ab istis preceptoribus dogma de
Trinitate discere :gre consentiremus. Hzc ortho-
doxorum multitudo, Gorasdo et Clemente advo-
catis usa.

μαθεῖν δεξαίµεθα. Ταῦτα ἡ περὶ τοὺς ὀρθοδόξους πληθὺς, προηγᾶροις Γοράσδῳ xaX Κλήμεντι χρώμενοι.
l'. Ὁ δὲ ἄρχων µόλες μὲν συνηχεν ὀλίγα τινὰ τῶν B X. Prinoeps autem pauca intellexit. dictorum:

λεχθέντων * ἦν γὰρ παντάπασι γνῶναί τι τῶν θείων
Πλιθιώτατος, ἅμα μὲν ὡς ἀνηγμένος βαρθαριχώτερον
xai συνόλως εἰπεῖν ἁλογώτερον, ἅμα δὲ xal τὸν
νοῦν ὁπὸ τῆς μιαρᾶς ἡδονῆς παρασεσυληµένος, ὡς
εἴρηται. Πῶς γὰρ xai ἔμελλε τοῖς περὶ Τριάδος
λόγοις ἑμθῆναι ἄνθρωπος, πάµπολυ τοῦ τῆς σωφρο-
σύνης ἀπέχων ἁγιασμοῦ, οὗ χωρὶς ο’ δεὶς τὸν Κύριον
ὄψεται, "Y xb δὲ τῶν αἱρατιχῶν προδιδασθεὶς (ἦν γὰρ
ὅλως αὐτοῖς προσχείµενος) τοιάνδε τοῖς ὀρθοδόξοις
ἀπόφααιν δέδωχεν ' ᾿Ἐγὼ μὲν ἑμαυτῷ πολὺν τὸν
ἰδιωτιαμὸν σύνοιδα, καὶ ἁπλοῦς elpc τὰ δογµατιχά’
xai τί γὰρ fj ἀγράμματος; Τοῦ μέντοι Χριστιανι-
σμοῦ μεταποιοῦμαί τε χαὶ µεταποιῆσομαι ἀμφι-
θολίας δὲ τοιαύτας, οἵας ἀνεγείρετε, λύειν οὐχ ἰχανὸς

erat euim ad intelligendas res divipas stolidissi-
mus, et quia educatus barbarorum, utque uno
verbo dicam, brutorum more; et quia, ut dietum
est, mens ejus a spurca voluptate abrepta erat.
Quémodo enim de Trinitate sermones ingrederen-
tur in animum hominis, castimoniz sancto muneri
prorsus alieni, sine quo nemo Christum videbit ?
Inipulsus »b beereticis quibus erat ex toto deditus,
bujusmodi responsionem ortbodoxis dedit : Ego
quidem megna imperitia mihi conscius sun, el
simplex quoad dogmatica. Quid enim nisi illitte-
ratus? Cbristianisinum tamen vindico et vindicabo.
Ambiguitates autem illas, quales excitatis, ego
verbis solvere non valeo, neque ab orthodoxo

ἐγὼ διὰ λόγων, οὐδὲ διαχρίνειν ὀρθοδόξου Φευδοδι- C falsum magistrum discernere. Ut igitur christianus

δάσχαλον. Ὡς οὖν χριστιανὸς διχάσω ὑμῖν * ἀμέλει
xai περὶ τούτου τοῦ δόγματος ἀποφαίνομαι ὡς xal
περὶ τῶν ἄλλων ἀποφαίνεσθαι εἴθισμαι 7 ὃς ἂν παριὼν
«portes; ὁμόσειεν, ὡς χαλῶς χαὶ ὀρθοδόξως πιστεύει,
τοῦτον εἶναι τὸν xatà τὴν ἐμὴν χρίσιν μηδέν τι τοῦ
ἀχριδοῦς περὶ τὴν αἶστιν σφαλλόμενον, τούτῳ χαὶ
τὴν Ἐκχλησίαν παραδώσω καὶ τὸ τῆς Ἐχκλησίας
ἐπιδώσω κατὰ τὸ εἰχὸς πρεσθυτσέριον.

ΙΑ’. Οἱ τοίνυν Φράγγοι, προθυµότατα περὶ τὸν
ὄρχον διατεθέντες, οὐδὲ τὸ τέλος τῆς τοῦ ἄρχοντος
ἀναμείναντες ἀποφάσεως, ὤμοσαν χαὶ ἔστησαν τὴν
χακοδοξίαν αὐτῶν, ἀνοήτῳ χρίσει πέρας ἐπιθέντες
κατάλληλον, Παρὰ τοιούτοις χριταῖς d) αἴρεσις κατὰ
τῆς ὀρθοδοξίας ἑστεφανώσατο, χαὶ πᾶσαν ἔσχεν ἔξ-
ουσίαν ἄγειν καὶ φἑρειν τοὺς Χριστοῦ γνησίους δού-
λους χαὶ τῆς πίστεως φύλαχας. El γάρ τις, «mo,
φωραθείη μὴ πιστεύων xaà τὴν τῶν Φράγγων Ex-
θεσιν, αὐτοῖς ἐχείνοις παραδοθῄσεται χρησαοµένοις ὅ
τι xai βούλονται. Τὰ ἐπὶ τούτοις τίς ἂν ἑκδιηγήσαιτο
λόγος, ὅσα xaxla, λαθοµένη δυναστείας, εἰργάσατο ;
Πῦρ ἀτεχνῶς àv ὕλῃ πνεύµατι ῥιπιζόμενον: οἱ μὲν
Ἠνάγχαζον συνθέσθαι τῷ πονηρῷ δόγµατι, οἱ δὲ τὴν
τῶν Πατέρων πίστιν ὑπελογίζοντο. οἱ μὲν πάντα
πράττειν, οἱ δὲ πάντα πάσχειν παρδσχευάζοντο"
τοὺς μὲν ἀπανθρώπως ἠκίζοντο, τῶν δὲ τὰς οἰχίας
διήρπαζον μιγνύντες ἀσεδείᾳ πλεονεξίαν , ἄλλους
γυμνοὺς bx' ἀχανθῶν ἔσυρον, xal ταῦτα γέροντας
ἄνδρας καὶ τοὺς δαθιτικοὺς ὅρους τῆς ἡἠλικίας
ὑπαρπηδήσαντας. "Όσοι δὲ τῶν πρεσθυτέρων xai

jus vobis dicam ; et certe de hac dogmatis quae-
Btione pronuptiabo sicut de aliis pronuntiare con-
suevi ; qui palam primus juraverit se recte atque
ortbodoxe credere, bunc judicabo de rectitudine
fidei mipime errare, ipsique Ecclesiam dabo, cui
adjiciam, ut convenit, Ecclesia presbyterium.

ΣΙ. Frauci igitur ad jusjurandum promptissimi,
nec finem sententie principis exspectantes jurave-
runt, statueruntque suam malam (6dem insipide
judicio analogum finem imponentes. Talibus judi-
cibus heresis adversus ortbodoxiam palmam obti-
nuit, habuitque ducendi ae tollendi Christi veros
servos οί fdei custodes omnem facultatem. 8i
quis enim, ioquit princeps, inventus fuerit juxta
Francorum doctrinam noo credens, ipsis tradctur
ut illum tractent sicut. Hbuerit. Rebus ita. se ha-
bentibus, quz oratio enarret, quidquid malitia po-
testate potita operata sit? Ignis aperte inm rego spi-
ritu animatur : illi cogebant pravo. dogmeati sub-
Scribere, bi üdenms patrum prsetendebant ; illi omnia
facere, hi omnia pati parati erani. Alies inbumane
ledebant aliorum domus. spoliabapt, impietati ava-
riliam addentes ; alios nudos in carduig pertrabe-
bant, eosque senes ultra Davidicos longsevitatis.
fines provectos. Quotquot autem ex presbyteris et
diaconis juniores erant, hos Judzis vendebsmt.
Jude sorte suspendioque dignissimi. Sicut enim

1ot5

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.

1916

ille Christum, sic hi "Christi servos, aut, ut cum A δίακόνων σαν νεώτεροι, τούτους bh τοῖς "Iou&xtou

Ίρεο Christo loquar, amicos; atque etiam ausim
dicere christos, semper furentibus tradiderunt.
Pauci vero minime erant, sed, ut antea dixImus,
qui de altari erant, ad ducentos mumerabantur.
τοῖς ἀεὶ παραπιχρα[νουσιν ἀπεδίδοσαν. Οὖχ ὀλίγοι
καθ & 65 προειρήχαµεν, οἱ τοῦ βήματος.

XII. Quotquot vero magistrorum tenebant ordi-
nem, ut iste Gorasdus, cujus sepe fecimus men-
tionem, quem ex Moravo oriundum et in utraque
lingua slovenica grzcaque versatissimum, auctori-
tas Methodii ad sedem episcopalem evexit, cujus
dein degradatione hzreticorum malitia sedem de-
decoravit ; quales etiam Clemens presbyter, vir
facundissimus, et Laurentius et Nahum, et Ange-
larius ; hos pluresque clari nominis alios, catenis
ferreis vinctos, in carceribus condiderunt. hi
omne solatium demebatur , propinquis et cognatis
quocunque modo eos adire non audentibus. Atta-
men qui consolatur humiles et contritos corde sub-
levat, Dominus, solatiis animam recreans multi-
tudini dolorum proportionatis, consolatus est san-
ctos, ipsis emittens auxilium de saneto. Licet enim
eatenarum ferro gravati , non tamen orationem
pretermittebant, sed, canticis terti: hors» decan-
tatis, psalmorum prosequebantur carmen, quo
ganetissimum Spiritum, apostolis tertia hora im-
missum, nobis renovari deprecamur, cum Deus,
aspiciens in terram, eam tremefecit, tunc mo-

tus factus est magnus, qualis olim fuit Paulo C

h catenis precante, οἱ quasi de colo sonus, et
catena ceciderunt, et qui fuerant vineti jam liberi,
solo insolubili Christi desiderio captivabantur.
Tremefecit igitur Deus et conturbavit terram:
Bed simul hanc urbem inbabitantes, tremefacti
sunt, et eo, quod faetum erat, conturbati, ita ut
mirarentur εἰ cum tremore requirerent quid sibi
vellet ista Dei manifestatio : Cum autem appro-
pinquassent carceri, et vidissent quod eirca sam-
ctos evenisset, qui catenis solutis, in omni libere
tate agerent, exaudita, sieut ait David, divina ex-
euliatione, cursim ad principem venientes : Quid
est hoc? inquiunt ; usquequo contra Dei potentiam
pugaabimus ? Usquequo ad lumen veritatis non su-

ἑπώλουν οἱ τῆς ’ Ἰούδα μοίρας xai tre. ἁγχόνης
ἐπάξιοι. Ὡς γὰρ ἐχεῖνος Χριστὸν, οὕτως οὗτοι τοὺς
Χριστοῦ δούλους, μᾶλλον δὲ φΏους, χατ) αὖτὶν
ἐχεῖνον εἰπεῖν, θαῤῥήσας δὲ φῄσαιμι χαὶ χρ.στοὺς,

δὲ πάντως σαν, ἀλλ' εἰς διαχοσίους ἀπαριθμούμενοι,

ID'. "Όσοι δὲ διδασκάλων ἔπεῖχον τάξιν, οἷος δῆ
Γόρασδος ἐχεῖνος, οὗ πολλάχις ἐμνήσθημεν, ὃν ix
Μοράδου Ὑενόμενον xa ἄμφω τὰ γλώττα τὴν τε
Σθλοδενιχὴν ὄντα χαὶ τὴν γραικιχὴν ἱχανώτατον 1
μὲν ἀρετὴ Μεθοδίου τῷ θρόνῳ δέδωχεν, ἡ δὲ τῶν
αἱρετιχῶν xaxía τὸν θρόνον τῇ στερήσει τοῦ ἀνδρὺς
ἀπεχόσμησεν * χαὶ μέντοι καὶ Κλήμης πρεσθύτερος,
ἀνῆρ λογιώτατος, xoi Λαυρέντιος xal Ναοὺμ. xai
Αγγελάριος, τούτους δὴ xal ἄλλους πλείους ὀνομα-
στοὺς σιδηροδέτους φυλαχαὶῖς εἶγον ἐγχλείσαντες,
iv αἷς πᾶσα παράχλησις ἀπηγόρευτο, οὗ συγγενῶ»,
o0 συγγνωστῶν θαῤῥούντων οὐδ' ὁπωσοῦν τὴν προσ-
έλευσιν. 'AXX à παραχαλῶν τοὺς ταπεινοὺς Κύριος,
ὁ τοὺς συντετριµµένους τὴν καρδίαν ἰώμενας, ὁ διὰ
τῶν παραχλήσεων εὐφραίνων φυχὴν ἀἄντιμετρου-
µένων τῷ πλήθει τῶν ὁδυνῶν παρεχάλεσε τοὺς
ἁγίους, ἐξαποστείλας αὐτοῖς τὴν ἐξ ἁγίου βοηθείαν.
Οἱ μὲν γὰρ καὶ τῷ σιδἠρῳ τῆς ἁλύσεως βαρυνόµενοι
οὐδ' οὕτως ἡμέλουν τῆς προσευχής, ἀλλὰ τὰς τῆς
τρίτης ὥρας ᾠδὰς ὑπάσαντες, εἶτα xol τὸ τῶν
ψαλμῶν ἐφύμνιον προσεπῇδον, δι οὗ τὸ πανάγιον
Πνεῦμα τὸ ἐν τῇ τρίτῃ ὥρᾳ τοῖς ἀποστόλοις ἔπι-
πεμφθὲὶν ἐγχαινισθηναι ἡμῖν εὐχόμεθα:. Geb, 6
ἐπιθλέφας ἐπὶ τὴν γῆν ἐποίησεν αὐτὴν τρέµειν, xol
σεισμὸς μέγας ἐγένετο, ὥσπερ ἐν τοῖς δεσμοῖς ποτε
Παύλου προσευχοµένου, καὶ ὡς ἐξ οὐρανοῦ ἦχος, xol
αἱ ἀλύσεις ἐξέπιπτον, καὶ οἱ τέως δέσµιοι ἄνετοι,
µόνῳ τῷ τοῦ Χριστοῦ πόθῳφ ἁλύτῳ δεσµο΄μενοι.
Σννέσεισε μὲν οὖν τὴν γῆν ὁ Geb; xal συνετάραξεν :
ἑσείσθησαν ὅ ἄρα καὶ οἱ περὶ τὴν πόλιν ἐχείνην,
καὶ τῷ Ὑεγονότι διεταράχθησαν, ὥστε θαυμάζειν
xai διαπορεῖσθαι, τί ποτ &p" fj θεοτηµεία βούλοιτο,
Ὡς δὲ πλησιάσαιεν μὲν τῇ φυλαχῇ, ἴδοιεν δὲ τὸ
περὶ τοὺς ἁγίους Ὑενόμενον, xal ὡς τῶν ἁλύσεων
ἐχπεσουσῶν ἐν ἀνέσει πάσῃ διηγον τὴν θείαν ἆχου-
τιαθέντες, ὡς ὁ Δαδθίδ φησιν, ἀγαλλίασιν, δρομαῖοι
προφελθόντες, τῷ ἄρχοντι, Τί τοῦτο; φάνα:, μέχρι

spiciemus ? Oculos habemus, ét non videmus? D τίνος πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ µαχόµεθα δύναμιν; Μέχρι

aures, et non audimus, sicut idola, dequibus loqui-
tur David, aut si velis, illo, de quo Isaías, a nobis
spiritu soporis accepto. Nonne miraculum quod
factum est intelligemus ? Nonnegde divina manife-
siatiene obstnpescemas ? Annon potius honorig
erga eos qui ex vinculis erepti sunt,'captivi nos
eráimas ? Sed hsreticorum lingua mira culum ca-
lamniari, tentat, velut lingua Phariszorum, ea
qua tunc a Demino erant facta : fraudes ar-
tesque magorum evidentes sunt ista : altera modo
Beelzebub in operis novitate imitati sunt ιο
mines ejus virtote repleti. Denuo posthac, dece-
bat enim non intelligere principem intelligentia
carentem, catense prioribus graviores cireumda-

τίνος πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας οὐκ ἀναθλέπομεν:
Αλλ’ ὀφθαλμοὺς ἔχομεν, χαὶ οὐ βλέποµεν, ὥτα, xai
οὐκ ἀκχούομεν, ola τὰ παρὰ τῷ Δαθὶδ εἴδωλα, ci
βούλει δέ µοι, οἱ παρὰ τῷ Ἡσαῖᾳ τὸ πνεῦμα λαθόν-
τες τῆς κατανύξεως. Οὐ cuvhcouev τὸ γενόµενον
θαῦμα; Οὐ «hv θεοσηµείαν δυσωπησόµεθα ; Οὐ ὃε-
σμῶται μᾶλλον ἡμεῖς τῆς πρὸς τοὺς ἐχ τῶν δεσμῶν
λυθέντας τιμῆς ἑσόμεθα» 'AXX d$ τῶν αἱρετικῶν
γλῶσσα τὸ θαῦμα διαδἆάλλειν πειρᾶται πάλιν, ὥσπερ
ἡ τῶν Φαρισαίων τὰ τότε παρὰ τοῦ Κυρίου τελού-
μενα, καὶ, Γοητεῖαι, qaot, χαὶ μάγων τέχναι προφα-
νεῖς ταῦτα, τρόπον ἕτερον τὸν Βεελζεδοὺλ τῇ xa:-
νότητι τοῦ ἔργου ἑπιγραφόμενοι οἱ τῆς ἐχείνου
ἑνεργείας χατόπλεῳ. Eliza πάλιν (ἔδει γὰρ ph. ovv-

1311

VITA S. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1218

ιέναι τὸν ἀσύνέτον ἄρχοντα) ἀλύσεις τοὺς ἁγίους εἷ- & bant. Sanetos cum vexalionibus in custodia magis

χον τῶν προτέρων βαρύτεραι, xaX χαχώσεις ἐν τῇ
φυ)]αχῇ μᾶλλον ἡ πρότερον ἁπαράκλητοι, Τρεῖς
παρΏλθον ἡμέραι, »ai πάλιν την τῆς τρἰτης ὥρας
τελούντων προσευχὲν ταὺτὰ συμόαίνει τοῖς ἔμπρι-
σθεν * αεισµός τε Υὰρ μετ Ίχου ἐξ οὐράνοῦ xal
ἁλύσεις ἐχπίπτουσαι, xal πάλιν οἱ θεοµάχοι, μηδὲν
τῶν πραχθέντων τῷ ἄρχοντι ἐμφανίσαντες, ταῖς
αὐταῖς χακώσεσι τοὺς ἁγίους ὑπέόδαλον, ὧν αὐτοὶ
πάντως ἦσαν, ἀληθείας φηφοφορούσης, ἄξιοι. ἸΑλλ'
ἀντιφιλοτιμεῖται θεὺς ἑτέρωθεν ἐντεῦθεν τὸ πρᾶγμα
τῆς καχουχίας, ἐχεῖθεν τὸ ὄύγμα «τῆς εὐθυμίας.
Ἡμερῶν γὰρ δέκα διαγενοµένων πάλιν ix τρίτου
ἀνατολῇ ἐξ ὕφους οἱ ἀθληταὶ ἐπεσχέφθησαν, xal οἱ
ἀπηλγηχότες αἱρετικοὶ τῆς αὐτῆς αὖθις ἦσαν πω-

quam prima vice duris. Tribus iuterjectis diebus
iterum tertiz hors perficientibus orationem, eadem
86 antea accidunt. Terre motus, et de colosonus,
et cateng decidentes ; e& rursum Dei inimici, ni
hil eorum qus acciderant principi revelaptes,
iisdem sanetos afflictionibus subjiciunt, quas ipsi
veritate testante plane merebant. Sed et ipse Deus
semulatur hinc opus malitie, illinc dogma fortitu
dinis. Elapsis enim diebus decem, tertium ab
eriente ex alto athleta» visi sunt; et iterum in-
durati heretici jn sua csmcitatle permanserunt ;
perversitas correeta non [uit, et defectus eorum
intelligentie 3d pulchrum intelligendum non est
suppletus ? Quinimo &uper dolorem vulnerum

ρώσεως, xai τὸ διεστραμμένον οὐ χατευθύνετο, καὶ B sanctis addiderunt. Quasi enim ad agendum juxta

οὐχ ἐπεχοσμεῖτο τὸ τῆς γνώμης αὐτῶν περὶ τὴν τοῦ
καλοῦ γνῶσιν ὑστέρημα. Mdlkov μὲν oov ἐπὶ τὸ
ἄλγος τῶν τραυμάτων τοῖς ἁγίοις προσέθηχαν. Ὡς
γὰρ πρὸς τὸ πράττειν τὰ κατὰ γνώµην αὐτῶν παρὰ
τοῦ ἄρχοντος ἑδέξαντο τὸ ἑνδόσιμον, ἐξάγουσι μὲν
ες, φνλαχῆς, αἰχίρονται δὲ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων πλη-

Suum beneplacitum a principe monitum aecepis-
gent, educunt eos e custodia, et lacessunt plagis,
ex hominibus, ut dicitur, siquidem, abjecta
omni modestia, nec senectutem nec debilitatem .
multa malitia quiescere sinit, quin prorumpant in
sanclorum corpora.

γαῖς, ὃ δη λέγεται, vise τῆς πολιᾶς, uite τῆς ἀσθενείας, fv $ πολλὴ χάχωσις ἐπήγαγε τοῖς τῶν ἁγίων

αώμασι, φειδὼ θέµενοι.

II". Οὐχ δει δὲ ἄρα τούτων οὐδὲν ὁ τοῖς αἱρε-
τιχοῖς ἐχεῖνος δονλεύων ἄρχων. Ἔτυχε γὰρ ἁπὼν,
ὡς sU γε παρῆν, οὐχ ἂν τοιαῦτα τοῖς ὁμολογηταϊς
τῆς ἀληθείας ἑναπεδείξαντο. Κἄν γὰρ µυριάχις τοῖς
Φράγγοις προσετίθετο, τὴν γε τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν
ἀρετὴν ἑδυσωπεῖτο, χαὶ μάλιστα τοῦ Θεοῦ τὸ θαῦμα
τρισσεύσαντος, χαίτοι ἡμιθηριώδης ἣν xal ἀμείλι-
x10; Μετὰ δὲ τὰς ἀπανθρώπους ἑκείνας πληγὰς
μηδὲ τροφῆς μεταλαθεῖν τοὺς ἁγίους παραχωρήσαν-
τες ' οὐδὲ γὰρ εἴων οὐδένα τοῖς τοῦ Χριστοῦ δού-
Ἆοις, μᾶλλον δὲ χριστοῖς, προσρίπτειν οὐδὲ ἄρτου
χλασμάτιον, ἀλλὰ στρατιώταις ἀπάγειν ἄλλον ἀλλα-
χοῦ τῶν παρὰ τοῦ "Ίστρου μερῶν παρέδωκαν, τὴν
&x τῆς πόλεως ἀειφυγίαν τῶν οὐρανοπολιτῶν χατα-
ψΨηφισάµενοι. Παραλαθόντες οὖν τοὺς ἁγίους οἱ
στρατιῶται ἄνθρωποι βάρδαροι, Νεμιτζοὶ γὰρ, καὶ
φύσει μὲν τὺ ἀνήμερον ἔχοντες, προσλαδόντες δὲ
τοῦτο xal ἐπιτάγματι, ἐξάγουσι μὲν τῆς πόλεως,
ἆ ποδύσαντες δὲ γυμνοὺς ἔσνρον. Καὶ δύο ταῦτα δι
ἑνὸς χατειργάζοντο * τό τε ἄσχημον xal τὴν ix. τοῦ
ἀέρος ἀεὶ τοῖς Παριστρίοις µέρεσι παγετώδους ἁπι-
κειµένου χάχωσιν. ᾽Αλλὰ 65 xal τὰ Gier τοῖς τρα-
Kho ἐχείνων ἐπιχατῆγον ὡς πλήξοντες, xat τὰ
ὑόρατα τοῖς πλευροῖς ἑπέφερον ὡς βαπτίσοντες, ἵνα
μὴ µόνον ἕνα θάνατον θάνοιεν, ἀλλὰ τοσαυτάκχις,
ὁσάχις ἐλπίζουσε, xal τοῦτο τοῖς ατρατιώταις παρὰ

XIII, Hiec omnia ignorabat princeps heereticis
serviens ; forte enim aberat; nam si adfuisset ,

Aalia in confessores veritatis non fuiasent patrata.

Quauquam enim Francis favebat, semiferus et ss-
vus, tamen sanctorum virorum virtutem revere-
batur, maxime müiracule Dei iterato. Post istas
autem inhumanas plagas, neque cibum sinentes
Capere sanctos, siquidem nemini permittebant ad
Christi servos aut potius ehristos, ullum panis
fragmentum prujicere, 1nilitibus eos abducendos
tradiderunt alium alio partium Istro adjacentiuu,
coli civium e civitate perpetuum exsilium decer-
nentes. Accipientes ergo sanctos hi milites, hómi-
nes barbari (nempe Neimiizi), Jam natura: sua,
nunc etiam mamiato immites, educunt e civitate
exuenlesque eos, nudos violenter eztrahent. Et
duo hzc usa facicbant ; quod probrum nuditatis
paterentur frigusque venti semper glacialis in his
Jatri partibus, persentirent. Insuper gladios collis
applicant uf casuri, bostiliaque lateribus admovent
ut immersuri, ut 20g tantum una morte morian-
tur, sed tolies, quoties exspectant, et hoc militibus
imimicis imperatam fuerat. Postquam autem a
civitate mulum distarent, ipsis derelietis, hi qui
deducehant eos, in urbem, unde exierant, reversi
sunt.

ty ἐχθρῶν ἐνταλθέν. Ἐπεὶ δὲ τῆς πόλεως ἀπεῖχον πολὺ, ἀφέντες αὐτοὺς οἱ ἁπάγοντες τῆς ἐπὶ " πό»

Aw αὖθις ὁδοῦ εἴχοντο.

IA'. Οἱ δὲ τοῦ Χριατοῦ ὁμολογηταὶ, µαθόντες τοῦ
Κυρίου τοῖς διωχοµένοις kx ταύτης τῆς πόλεως εἰς
τὴν ἑτέραν φεύχειν χελεύοντος, Βουλγαρίαν ἑπόθουν,
Βουλγαρίαν περιενόουν Βουλγαρία τούτοις δοῦ-
ναι ἄνεσιν ἐπηλπίζετο. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ταύτην, el
ph τὴν ὁ ὃν διαχλέπτοιεν, ἀπεγίνωσκον, ὅθεν xai
πάντας ὀφθαλμοὺς λἀνθάνειν ἑσπούδαζον, βρωμά-

XIV. Christi vero confessores, scientes — Donil-
num jussisse eos qui persecutionem patiuntur ex
una civitate fugere in aliam, Belgariau desidera-
bant, Bulgariam in mente babebant, Bulgariam
ipsis requiei daturam sperabant. Sed eam attin-
gere desperabant, nisi viam celareut, ideoque
omnium oculos effugere conabantur, cibis ct ve-

1319

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM,

122)

atibus destituti. Kaque meta. «oaeti. sunt sb invi- Α των, ἑνδυμάτων Αποροῦντες. Οὐχοῦν ἡναγκάσθησαν

«em separari, et alius alio sunt dispersi, Deo ita
disponente, ut plures regiones" Evangelii beneficio
-Aotarent.

XV. Clemens porro, Nahum Angelarioque sibi
adjunctis, via quz ducit ad Istrum pergebat. Vico
cuidam occurrunt peiituri velut rem justissimam
:solatium pro passis cibos in penuria indumentaque
pro corporibus. Quorentes auteni quísnam in vico
sit Deum timens, bospitalis, bonestate vitz comn-
mendabilis, et eoipso Christi pacis fllius, talem
inveniunt, et apud eum. hospitantur. Huic erat
puer unigenitus, puleber et state flerens. Ubi
vero dowum ingressi sunt hespites, statim egre.
ditur e vita fllius ille perpulcher, asanieus petris
Oculus, generis floridissimum germen. Quid pati
putatis patrein ? Quid non dicere tantum luctum,
que hospitum domum intrantiuminfelici praesentia
misere passus est ? En pulclira. hospitil. merces !
Ad hoc vobis januam aperui, ut mihi domus in-
tercluderctur, herede amisso? Ad hoec vobis
dexteram obtuli, ut mihi unica auferretur dextera ?
Oh ! diem amaram, cum ad bunc vieum deveni-
stis ! Oh ! tencbrosum lumen, quod vos ad meam
domum adduxit! Ineantatores procul dubio estis
-et unico Dee odiosi et hanc abipso ponam luo,
quod inimicos ejus tugurio meo dignatus sum.
Plures quidem et alios peregrinos in domum meam
excepi Deo sacrificans et pro viribus tractans ; sed

Dominus bona domus multiplicabat ; non deero- C

mentum sed incrementum prodigamque auctionem
invenicbam ; fiebatque semen in benedictionibus
sparsum messis benedicta, plena seges. Nunc aa-
tem.. sed o dilectissime puer, ex omnibus thegau-
ris mihi pulcherrimus et jucundissimus, aut po-
tjus meis visceribus carioret ipsa vita desiderabi-
lior, impurorum istorum introitu jugulatus es !
Telchines plane sunt isti, diemones homicida, fu-
neribus puerurum etantes. Sed panam, eisi
cunctas magorum aries sciatis, non aufugietis,
manibusque patris, propter vos (ilium lugentis, &-
lium pulchrum et unigenitum, tradit] penam
otunibus qut egisiis dignam, medo luetis. Stotim-
que vincula et cruciatus iasirumenta postulat. Lili

vero ipsi non sinus patre. patiebantur : quomodo D

enim animse compassibiles et. humanas aliter aff-
cerentur ? Sed insuper pudore eonfundebantur,
Fide vero confisi, cui omnia possibilia supt, juxta
verbum Dowiai, eijam impossibilia, ad orationem
converti statuerunt ; sed patris stomachuin blande
lenientes et ire justa duritiam mollientes, Nos,
inquiunt, o homo Dei, non prestigiatores sumus,
6 contraialibus ounia pessima imprecamur ; ser-
τί» autem Deo vero, quem esse custodibus in-
ferni terrificum audivimus ae eredidimus, qui vel
manus tactu mortem devincit, et s80ja. voee quatri-
duano fotideque mortuo vium reddit. gitur si
putas nos mortis causam puero tuo fuisse, con-
Bde nobis ; persuasum ?nim habemus Dominum

διὰ τὸ δέος ἀπ᾿ ἀλλήλων διαιρεθήναι, χαὶ 65 ἄλλος
ἀλλαχοῦ διεσπάρηφαν, Θεῷ τοῦτο δόξαν, ἵνα καὶ
πλείω µέρη τῷ χύχλῳ τοῦ Εὀαγγελίου ἑρπεριλάδωσι,

IE. Κλήμης μέντοι Ναοὺμ συμπαραλαθὼν xai
Αγγελλάριον τὴν πρὸς τὸν "Iatpov φέρουσαν ὥδευς,
xal χώµῃ τιν) ἁπαντῶσι παβακλίσεως ἁξδιώσοντες
τὰ πεπονηχότα xai τροφῶν ἁπορίᾳ xai σχεπασµάτων
σώματα. Ζητήσαντες δὲ, τίς ἐν tf] χώµῃ- φιλόθεος
xai φιλόξενος, xàxi βίου σεµυνότητι μαρτυρούμενες
xai αὐτὸ δὴ τοῦτο τοῦ Χριατοῦ εἰρήνης υἱός * ἐπειδὴ
εοῦτον εὗρον, τούτῳ ἐπεξενώθησαν, Ti δὲ fv xul;
καὶ μονογενὴς xaX χαλὺς xal ἡλιχίας ἔχων ἀνθηρῶς.
"Αμα τε οὖν εἰσηλθον εἰς τὴν οἰχίαν οἱ ξένοι, καλ ὁ
vib; ἐξῆλθε τοῦ βίου, ἐχεῖνος ὁ περικαλλὴς, ὁ póvo;

Β ὀφθαλμὸς τῷ πατρὶ. τὸ τοῦ γένους ἔρνος τὸ εὖθα-

λέστατον. Tí παθεῖν οἴεσθε τὸν πατἐρα ; τί δὲ olx
εἰπεῖν τοσοῦτον πένθος ἐπὶ τῷ ποδὶ eov. ξένων ἔλεει-
νῶς δυστνχῄσαντα ; Καλά γε ταῦτα τῆς φιλοξενίας
µιαθώματα * ἐπὶ τούτῳ τὴν θύραν ὑμῖν ἀνέφξα, ἵνα
μοι ὁ οἶχος ἀποχλεισθείη, τὸν κληρονάµον ἀποδαλών;
"Ert τούτῳ δεξιὰν ὑμῖν ἑνέδαλον, ἵνα τὴν µόνην ἐμοὶ
δεξιὰν ἁποθάλωμαι; Ὢ πιχκρᾶς ταύτης ἡμέρας, ὅτε
τῇ χώµῃ προσ{λθετεὶ Ὢ σχοτε.νοῦ «ούτου φωτὸς,
ὃ πρὺς τὴν ἐμὴν οἰχίαν ὁμᾶς ὡδήγησε. Τάχα Ὑύητες
ὑμεῖς καὶ τῷ póvp θεῷ ἐχθροὶ, xal ταύτην ἔχω παρ᾽
ἐχείνου τὴν δίχην, ὅτι τοὺς ἀπηχθημένους αὐτῷ της
ἐμῆς στέγης ἠξίωσα. Πολλοὺς μὲν χαὶ ἄλλους ἑδεξάμην
εἰς τὴν οἰχίαν ἐχ τῶν παρόντων χαρποφορῶν θεῷ xal
εἰσάγων τὸ κατὰ δύναμιν, ἁλλ᾽ ἐπλήθυνέ pec τὰ ἕν-
δον ὁ Κύριας, οὐχ ὑπέῤῥεον ἀλλ' ἐπέῤῥεον, xat τὸν
δαπάνην προσθήχην εὕρισχον, xal τὸ ἐπ᾿ εὐλογίαις
σπέρµα θέρος εὐλογημένον, πεπληθυσµένον, Tttp-
γιον. Νῦν δὲ .... . ἀλλ', ὦ µοι φίλτατε mat, τὸ πἀν-
των χτηµάτων ἐμοὶ χάλλιστόν τε xal χαριάστατον,
μᾶλλον δὲ xal σπλάγχνων τῶν ἐμῶν φίᾶτερον xai
ζωῆς αὐτῆς ποθεινότερον, τῇ τῶν καταράτων τοῦ-
των ἐσφαγιάσθης εἰσύδῳψ. Τελχῖνες ἀταεχνῶς οὗτοι,
δαίµονες φόνιοι, θανάτοι; παίδων ἐπιτερκόμενοι.
αλλ) οὐ γὰρ ἐκφεύξεσθε τὴν δίχην χἂν τὰ πάντα
μαγεύσητε, χερσὶ δὲ πατρὸς ἐμπεσόντες viov πεν-

θοῦντος δι ὑμᾶς, υἱὸν χαλὺν χαὶ μονοχενη, πάντων

ὧν εἰργάσασθε τὴν ἀξίαν νῦν ἀποτίσετε. Καὶ δὶ
δισμὰ ἐπὶ τούτοις ἐχάλει καὶ χολαστήρια. Οἱ δὲ xai
αὐτοὶ μὲν οὐχ ἧττον ποῦ πατρὺς ἔπασχον, xoi
τί yàp al συμπαθεῖ duyal καὶ φιλάνθρωτο:;
πλέον δὲ εἶχον καὶ τὸ αἰσχύνεσθαι. Tf δὲ πίστει
θαῤῥήοαντες, f|, πάντα δυνατὰ, κατὰ τὸν vou Kv-
plov λόγον, χαὶ τὰ ἀδύνατα, εἰς εὐχὴν μὲν τρα-
πέσθαι διέγνωσαν, τοῦ δὲ πατρὰς τὸ φλεγμαῖνον
τῆς ὀργῆς χαταφῶντες Ἱπίως χαὶ τὸ. σχληρὸν τοῦ
δικαίου θυμοῦ µαλάσσοντες, Ἡμεῖς, ἔφασαν, ὢ τοῦ
Θεοῦ ἄνθρωπε, οὔτε γόητές ἑσμεν, ἀλλὰ xal τοῖς οἵ-
τως ἔχυυσι πάντα τὸ χείριστα ἑπαρώμεθα, θεῷ δὲ
λατρεύομεν τῷ ἀληθινῷ, ὃν εἶναι xal πυλωροῖς
ὥδου φρικτὸν ἀχηχόαμέν τε xal πεπιστεύχαµεν, ὃς
χαὶ χειρὸς ἑπαφῇ καταπαλαἰει τὸν θάνατον, καὶ φω-
vf] µόνῃ τετραηµέρῳ χαὶ ὁδωδότι νεχρῷ τὴν ζωὲν
ἐπιδέδωσιν, El τοίνυν ἡμᾶς οἵἴει αἰτίαυς εἶναι θανά-

1291

VITA 8. CLEMENTIS BULGARIÉ ARCHIEP.

1222

του p σῷ tat, θάῤῥει cb ἐφ᾽ ἡμῖν * πεποίθαµεν A per nos ipsi vitam largiturum. Et pro puero de-

γὰρ, ὅτι δι ἡμᾶς αὐτῷ τὴν ζωῇν χαρίόεται Κύριος.
Καὶ δὴ τῷ παιδὶ ἐπευξάμενοι, ὢ καινοῦ θαύματος,
ὢ τῆς del λαμπούσης σου χάριτος, σῶτερ Χριστὲ,
τῷ ποθοῦντι πατρὶ τὺν vlov ζῶντα παρέστησαν. Τί
ποίνυν ὁ Πατήρ; ΟΙ ἅγιοι, οἱ τοῦ θεοῦδόῦλοε, οἱ σωτῆρες
τῆς ἐμῆς οἰχίας, ἐχραύγασον, οὐδ ἐᾷ τῷ χαθεσχηχότι
ὧν ὑπὺ τῆς χαρᾶς, ἀλλὰ παράθαχχόν τι xaX ἔξεστη-
κὸς χεχραγὼς, οὐγγνωτέ pot, πατέἐρες ὅσιοι, σὺγ-
γνωτε, ἀγνόημα ἠγνότσα ἐφ᾽ ὑμῖν, πάσης εὐθύνης
ὑπέρτερον. 'ÀXÀ ἰδοὺ πάρεστιν ὑμῖν τὰ ἐμὰ, πάρει-
μι xal αὐτὸς ὑμῶν «οἰχέτης ἑσόμενος, ἀπολαύσατε
τῶν ἐμῶν, χρήσασθέ µοι ὅτι xal βούλεσθε, μόνον
ὀρφιν τὸν παῖδα, ὃν ὑμεῖς pot vov ἐγεννήσατς.
14'. 0 δὲ «hv μὲν πίστιν τοῦ ἀνδρὸς προσηχά-
µενοι, πρὸ; δὲ «tv πρακειμένην ὁδὸὺν κατασπεύδον-
τες µόνοις ἐφυδίοις «hv δεξίωσιν αὐτοῦ περιγρά-
ψαντες, τὴν πρὺς τὸν “Ίστρον ἄγουσαν ὥδενον, σὺν
πολλῇ παραπεμφθέντες τιμῇ ὑπὸ τοῦ χαταξιωθέντος
ἐχείνου τοῦ θαύματος. Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὰς ὄχθας τοῦ
Ἴστρου γενόµενοι ἑώρων τὸ ῥεῦμα πολὺ καὶ ἄπορον,
ξύλα τρία συνδήσαντες φιλύρας φλοιῷ τῇ ἄνωθεν
δυνάµει φρουρούμενοι τὸν ποταμὸν διεπέρασαν, xal
καταχλυσμὸν αἱρέσεων φεύγοντες ξύλοις κατὰ θείαν
ἐπιφροσύνην ἑσώθησαν, καὶ τῇ Βελαγράδων (πόλις
αὕτη τῶν περὶ Ίστρον ἐπισημοτάτη) πρρσελθόντες
Βοριταχάνῳ τῷ τότε φυλάασοντι ταύτην ivsgaví-
σθησαν, xal πάντα τὰ περὶ αὐτοὺς ἀπήγγειλάν
μαθεῖν θέλοντι. "Uc δὲ ταῦτα μαθώὼν ἐχεῖνος ἔννοιαν
ἔλαθε τοῦ μεγάλους εἶναι τοὺς ἄνδρας xai θεῷ
πλησιάζοντας, δεῖν ἔγνω πρὺς τὸν ἄρχοντα Βουλ-
γαρίας Βορίσην (οὗπερ αὐτὸς ὑποστράτηγος fjv) ὑπο-
ατεῖλαι τοὺς ξένους * ᾖδει γὰρ τὺν Βορίσην διφῶντα
«oto ttov ἀνδρῶν. "Ex μαχροῦ ἀναπαύπας οὖν αὐτοὺς,
εἶτα τῷ ἄρχοντι δῶρον πολύτιμον ἔπεμψφε, δηλώσας
αὑτῷ τοιούτους εἶναι τούτους, οἵους αὐτὰ; ἐπόθει
πόθῳ σφαδρῷ. Ἐπεὶ δὲ τῷ Βορίσῃ προσῇῆλθον, ὑπο.
ἀκγθέντες ἑντίμως, xal ὡς ἔδει τοὺς τὰ πάντα os-
μνούς τε xal σεδασµίους, ἐἑπηρώτα τὸ xav' αὐτούς.
Οἱ δὲ πάντα χατέλεγον ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄχρι τέλους µη-
δὲν ἑλλείποντες. ᾿Αχούσας δὲ ταῦτα ὁ ἄρχων µεγά-
λως πηὑχαρίστησε τῷ θΘεῷ, τοιούτους αὑτοῦ θερά-
ποντας vij Βουλγαρίᾳ εὐεργέτας ἑπαποστείλαντι,
διδασκάλους τε xil χαταρτιστὰς δωρησαμένῳ τῆς

precati, o govure miraculum, o potentia graliae tuze
semper fulgentis, Salvator Christe ! lugenti patri fi-
lium vivum prwstiterunt. Quid igitur pater ? Sancti,
Dei servi, domus mes servatores, exclamabat ;
non se continebat prz gaudio ; sed effrenis τη
moderatisque clamoríbus editis, ignoscite mibi,
sancti Patres, ignoscile, errore erravi non ex-
cusando in vos; sed ecce mea vobis adsumt ;
adsum οἱ ego vester futurus servus; meis fru:-
Xpini ; utamini me sicut placet, modo videan
puerum, quem vos mibi nunc genuistis.

XVI. Hi fide viri probata, sed zelo obvium iter

B prosequendi moti, largitate ejus ad viatica cir-

eumscripta, itinere ad lstrum deducente perge-
bant, mulio cum honore dimissi ab eo qui dignus
hoc miraculo fuerat habitus. Postquam autem ad
ripas lstri pervenerunt, videntes lueutum magnum
el impervium, tribus lignis tilie corticula colli-
gatis, aunem, divina custodiente potentia, trans»
ierunt. Sic hareseon inundationem fugientes, li-
gnis per divinam benevolentiam salvi faeti sunt,
Cum autem ad Belgradum urbem advenerunt (est
hec urbium ad Istrum nobilissima), Boritacano,
june istam custodienti, apparuerunt, et omnia
qua sibi acciderant, sciscitanU, marrarunt. Ubi,
vero, his eoguitis, intellexit hos viros isagnos eese
Deoque propinquos, suum esse putavit ad ducem
Bulgarie Borisen, cujus ipse legatus erst, ho-
spites mittere. Noverat enim Borisen, talium
virorum esse amicum. E longo itinere re-
creatos ad ducem velut boncstissimum donum
misit illi denuntians tales esse viros, quales ipse
multo desiderio quarebat. Cum ad Borisen venis-

sent, honorifice et ut decet homines omnino vepe-

rabiles divinosque, receptos, de rebus ad ipeos
apectantibus interrogavit. Qui omnia a principio
ad finem, nihil omittentes, narraverunt. His audi-
tis, dux magnas Deo gratias egit, quod tales ipeius
adoratores Bulgaris benefactores misisset, atque
magistros et instauralores fidei non qualescun-
que bomines, scd confessores ei martyres. dedisset.

πἰστεως, οὗ τοὺς τυχόντας ἄνδρας, ἀλλ ᾽ ὁμολογητάς p Datis sacerdotibus vestibus aptis, hisque multo

τ6 xal μάρτυρας. Στολάς τε οἰχείας ἱερεῦσι δοὺς
xài πάσῃ τιμῇ δεξιωσάµενος οἰχήσεις αὐτοῖς ἀπονε-
µηθῆναι προσέταξε τὰς τοῖς πρώτοις τῶν αὐτοῦ φί-
λων ἀφωριαμένας, xat πᾶσαν αὐτοῖς τῶν χρειῳδῶν
δαφίλειαν περιεποιῄσατο, εὖ ἐχεῖνος εἰδὼς, ὅτι τὸ
περὶ μικρόν τι τῶν ἀναγχαίων τῷ σώματι τοῖς τῆς
φροντίδος λογισμοῖς ἐπιστρέφεσθαι τῆς πρὺς θεὺν
σχολῆς ἀφαιρεῖται πάμπολυ. Εἶχε δὲ αὐτὸν ἔρως
δριμὺς τοῦ χαθ᾽ ἑχάστην τούτοις προσδιαλέγεσθαι
καὶ xap' αὐτῶν ἱστορίας ἀρχαίας xai βίους ἁγίων
ἁναδιδάσχεσθαι xal τὰ τῶν Γραφῶν διὰ στόματος
αὐτῶν ἐπιλέγεσθαι, ᾽Αλλὰ καὶ ὅσοι ἦσαν περὶ αὑ-
τὸν γένους τε ὄγχῳ xal πλούτου βάρει τῶν ἄλλων
προέχοντες, καὶ οὗτοι δὴ τοῖς ἆγίοις προσφοιτῶντες

cum honore salutatis, ες ipsis attribui jussit
que primis amicorum suorum erant desünata,
omnemque necessariorum abundantiam ipsis sup-

.peditabat: bene namque sciebat, quod de minimo

necessariorum corpori suppulationibus et cu-
ris distrahi, faeultatem Deo vacandi persepe .

tollit. Ardens desiderium babebat quotidie cum eig
- eolloquendi, atque ab ipsis historias antiquas

vitasque sanctorum vicissim discendi, et Scriptu-
raruià documenta ex ore ipsorum colligendi.
Quin etiam quotquot generis nobilitate divitiarum-
que pondere ceteros antecellebant, frequentantes
et ipsi sanctos, ut pueri magistrorum domos,
omnia que ad salutem spectant interrogabant

1329

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.

12:4

atque ex his perennibus fontibus haurientes ipei A ὡς παΐδες Ec διδασχάλων ἡρώτων πάντα τὰ σωτη-

bibebant οἱ suis domibus fluenta communicabant.
Multi sanctos urgebant, prout quisque suaderel
illis, ut in ipsius domum venirent, benedictionem
easerepulantes magistrorum presentiam, etubicu
queessent tres jetí,quoad omnia, mentes et corpora
coadunati, ibi quoque Christum adesse ereden-
tes. Allamen sanctis turbam fugieutibus et simul
placita ducis exsequi conantibus non expedire vide-
batur prosiare se multorum domibus, nisi pius ille
princeps ipsis concessisset, Unde unus Bulgarorum
Echatzes nomine, àampses dignitate, principi obviug
rogavit ut sibi liceret in domum suam cum vene-
rabili Nahum sanctissimum Clementem recipere : qui
statim annuit : erat enim ei gratiosus ille qui peti-
tionem faciebat : Com omnl honore, inquit, magi-
stros recipe, usquedum ipels quod zdificandum
est ad finem adduxerimus. Sanctifleatur etiam
Tzaslavi demus ingressu Angelarii: rogaverat enim
et ipse ut hunc assumeret magistrum, et princeps
illi gratiam dederat, Sed non erat hujus preesen-
tia viventis diu fruiturus Tzaslavus : postquam enim
apud eum per aliquod tempus vixit Angelarius, in
manus sanctorum angelorum non egre efflavit ani-
mam. Clemens autem et Nabum apud Echatzen dege-
baut. Omni quidem honore affecti, sed ipsi dignan-
tcs majoribus ac pretiosioribus douís, quantum
spiritualia seminaptes hominis carnalia metebant.

plac ἐχόμενα, xol πηγῶν ἀντλοῦντες ἐχείνων τῶν
ἀἐννάων αὖταί τε ἔπινον xal τοῖς οἴχοις τοῦ v&pa-
τος µετεδίδοσαν, xoi σφοδροὶ τοῖς ἁγίοις ἐνέχειντο,
e! πως αὐτοὺς πείσαιεν ἕχαστος, τῆς οἰχίας αὐτου
ἐπιδῆναι, ἁγιασμὸν τὴν παρουσἰαν τῶν διδασχάλων
ἡγούμενοι, καὶ Όπου ἂν ὧσιν οἱ τρεῖς οὗτοι οἱ τὰ
πάντα xal duyà; σννημμµένοι xat σώματα, ἑἐχεί
mapelvat πιστεύοντες xal τὸν Κύριον. Tot; ἁγίοις
μέντοι τὸν ὄχλον φεύγουσιν, ἅμα δὲ xal τὸ θυµρες
τῷ ἄρχοντι τελεῖν σπεύδουσιν οὐκ ἐδόχει ταῖς οἰχίτες
παρέχειν ἑαυτοὺς τῶν πολλῶν, εἰ μὴ ὁ θεοφωἠῆς
ἐχεῖνος ἄρχων αὐτοῖς ἑπιτρέψειεν, "Ὅθεν xai τις
Βουλγάρων Ἐχάτζης τὴν κλῆσιν, σαμφὴς τὸ ἀξίωμα
τῷ ἄρχοντι προσελθὼν ἠξίωσεν εἰς την αὑτοῦ οἱ-
xlav συμπαραλαθεῖν τῷ ὁσίῳ Ναοὺμ τὸν ἱερώτατον
Κλήμεντα» xat ὃς (hv γὰρ χεχαρισµένος αὕτῳ ὁ
thv αἴτησιν ποιούµενος) ἑτοίμως κατένευσε, xat,
Μετὰ πάσης, ἔφη, τιμῆς τοὺς διδασκάλους ὑπόδεξαι,
ἄχρις ἂν ἐπ αὐτοῖς τελείως τὺ πρακτέον οἰχονομή-
σωµεν. ᾽Αγιάξεται xal ΤΣασθλάθψ τὸ οἴχημα τῇ
ἐπιφοιτήσει ᾽Αγγελαρίου, καὶ τούτῳ γὰρ αἰτησαμένψ
τοῦτον λαθεῖν τὸν διδάσκαλον ὁ ἄρχων τὴν χάριν
δέδωχεν. Αλλ’ οὐχ ἔμελλεν ἄρα τῆς Ev. τῷ Bl τού-
του παρονσίας ἀπολαῦσαι Τζασθλάθος ἐπὶ µαχρόν ᾿
ζήσας γὰρ ᾿Αγγελάριος παρ) αὐτῷ χρόνον τινὰ χερ-
oiv ἁγίων ἀγγέλων οὐκ ἀηδῶς ἑναπέφνξε. Κλήμης
δὲ xai Ναοὺμ παρὰ τῷ Ἐχάτζη διῆγον πάσης μὲν

τιµῆς ἀξιούμενοι, µειζόνων δ᾽ ἀξιοῦντες αὐτοὶ xal Φιλοτιµοτέρων τῶν δωρεῶν, ὅσῳ τὰ πνευματικὰ

σκείροντες τὰ σαρχικὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐθέριζον.

XVII. Deinde, cum non cessaret. omnia neces- C

saria curare verus Dei legatus Michael, quem
supra Borisen nominavimus, ut omnem facultatem
Dei operibus vacandi sanctis víris pararet, Deo
ipsi hane mentem suggerente, eximit Cutmizivit-
zam ex Cotocio, pratlcitque illi Dovetam, solvens
illum gabernatione, et tradit Dovete beatum
Clementem, vel potius Dovetam Clementi, aut
etiam, ul accuratius loquar, utrique utrumque,
unum quidem in omnibus obedientem, aiterum
vero, taBpquam adjutore, illo juxta placita utentem.
Prieceptor enim Cutmizivitze Clemens mittebatur,
preceptaque passim ferebantur ad omnes hanc
regionem — inhabitantes ut honorate sanctum
acciperent, omnemque rerum bonarum copiam ei

preberent ac donis exciperent, atque charitatis the- D

Bauris, qui viderentur in cordibus depositi, apud
omnes eum manifestarent; quodque magis stu-
pendum, ipse Borises tres domos ex magnificen-
tissimis, genere comitibus destinatas, beatissimo
Clementi in Diabole assignavit. Imo ad Acbridam
et Glavenitzam, recreationis locos ipsi donavit.
τοῦ γένους τῶν χομήτων ὄντας, ᾽Αλλὰ δὴ xol κατ
ἑχαρίσατο.

XVIII. Tot et talia erant quz princeps faciebat.
Hzc adiirabilis anima suum in Christo amorem
erga Christi servum, juxta quod erat, infundens
aliis, hujus sacri studii praebebat exemplum. Quiuam
autem erant Clementis actus? Numquid inflatus

IZ'. Εἶτα, οὗ γὰρ ἀνίει πάντας 'χινῶν λογισμοὺς
ὁ τοῦ θεοῦ ὄντως ὑποστράτηγος Μιχαὴλ, ὃν xol
Βορίσην ὃ λόγος φθάσας ὠνόμασεν, ὅπως ἅπασαν
ἀσχολίαν πρὸς τὸ τοῦ θεοῦ ἔργον τοῖς ἱεροῖς ἀνδράσι
παρασχενάσειε, θεοῦ τὸν λογισμὸν τοῦτον ὕποθα-
λόντος αὑτῷ, διαιρεῖ μὲν τὴν Κουτμιτζιθίτζαν Ex
toU Kotox(ou, προϊστᾷ δὲ αὐτῆς Δοθετᾶν παραλύ-
σας αὐτὸν τῆς διοιχῄσεως, παραδίδωσι δὲ τῷ Δοδετᾷ
τὸν μαχάριον Κλήμεντα, μᾶλλον δὲ τὸν Δοθετᾶν
Κλήμεντι, ?| τό γε ἀχριθέστερον εἰπεῖν, ἑχάτερον
ἑχατέρῳ, τὸν μὲν ὡς τὰ πάντα ὑπήχοον, τὸν δ' ὡς
ὑπουργῷ τούτῳ πρὸς τὰ θελητέα χρησόμενον. Δι-
δάσχαλος γὰρ 6 Κλήμης τῆς Κοντμιτζιδθίτζας
ἑστέλλετο, προστάγµατἀ τε χατὰ πάντων ἑφοίτα
κῶν ταύτην οἰκούντων «τν χώραν φιλοτίμως tbv
"Άγιον δέχεσθαι, xol πᾶσαν τὴν ἀφθονίαν αὐτῷ xal
τῶν περισσῶν παρέχεσθαι δώροις τε δεξιοῦσθαι xai
διὰ τῶν ὁρωμένων τῶν ταῖς φυχαῖς ἑναποτεθειμέ-
νων τῆς ἀγάπης Ὀησαυρῶν δηµοσιεύειν πρὸς ἅπαν-
τας, xdi t0 δυσωπητικώτερον, αὐτὸς ὁ Ἡορίστς
τρεῖς οἴχους τῷ τρισµάκαρι Κλήμεντι τῶν τὴν πο-
λυτέλειαν περισσῶν ky. Διαδόλε προσαναθέµενος

"Axplóa xaX Γλαδενίτζαν ἀναπαύσεως τόπους αὐτῷ

[Η’. Τὰ μὲν οὖν τοῦ ἄρχοντος τοιαῦτά τε xal τοα-
αὔτα. καὶ οὕτως dj θαυμασία quyh τὸν ἐπὶ Χρι-
στῷ πόθον εἰς τὸν τοῦ "Χριστοῦ θεράποντα, χαθ'
ὅσον ἑνῆν, ἐχχέουσα xal τοῖς ἄλλοις τῆς τιµίας ταύ-
τῆς φιλοτιµίας ἀρχέτυπον προετίθετο τὰ δὲ τοῦ

9 α.

1995

VITA S. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1226

Κλήµεντος οἷα;, ipa τοῖς τιμαῖς χαννωθεὶς καὶ A honoribus et super quod erat se existimans exinde

ὑπὲρ ὃ ἦν ἑαυτὸν λογισάµενος sica καὶ τρυφερώτε-
pov ἔκησε, πάντα ἤδη χκατωρθωχέναι οἰόμενος:
Ἄλπαγε * ἀλλ ὥσπερ µήπω μηδενὶ μηδὲ μικρ)ν θε-
)ϱαπξύσας Χριστὸν ἀρχὴν τοῦ περὶ τὸν λόγον áqt0-
(νος καὶ τῆς περὶ τὸ χήρυγµα σπουδῆς ταύτας δὴ
«Xe τιμὰς κατεθάλλετο, xal ὅπως. μὴ φεύσῃ τὸν ἄρ-
χοντα τῶν ἐπ᾿ αὐτῷ ἐλπίδων, οὐδέποτε φροντίδων
ἐνέλειπεν * ἀμέλει καὶ τὰς χώρας ταύτας, περὶ ὧν
ἐμνήσθημεν, τοῖς ἔθνεσι τὸ τοῦ Θεοῦ σωτήριον µε-
γαλοφώνως χατήγγελλε, καὶ πᾶσι μὲν χοινῶς περί
τε τῶν σωτηριωδῶν τοῦ Χριστοῦ ἐντολῶν xal τῶν
θείων δογμάτων διαλεγόµενος, καὶ πείθων ὡς xal
βίος σεμνὸς χωρὶς δογμάτων ὑχγιῶν νεχρὸς τῷ ὄντι
καὶ ὁδωδὼς, xa δόγµατα χωρὶς βίου πρὸς ζωὴν ox
εἰσάγονυσιν. Ὁ μὲν γὰρ ἑο.κέναι ποιεῖ τυφλῷ πόδας
καὶ χεῖρας ἔχοντι, τὰ δὲ βλέποντι μὲν, χεῖρας δὲ
καὶ πόδας ἠκρωτηριασμένῳφ. Ἔχων δὲ τινας ἔκλε-
λεγµένους τῶν ἄλλων xa0' ἑχάστην ἑνορίαν οὖμεν-
οὖν ὀλέγους (εἰς τρισχιλίους γὰρ xal πεντακοσίους
Γριθμοῦντο), τούτοις τὰ πλείω συνἠν, χαὶ τὰς βαθυ-
τέρας τῶν Γραφῶν ἀνεχάλυπτεν, ἡμᾶς δὲ τοὺς τα-
πεινοὺς xal ἀναξίους οἰχειοτέρους τῶν ἄλλων διά
σπλάγχνκ τῆς χρηστότητος ἐποιῄσατο, xal πάντοτε
συνημεν αὐτῷ πᾶσι παρακολουθοῦντες olg ἔπραττεν,
οἷς ἕλε γεν, οἷς δι ἀμφοτέρων ἐδίδασκεν. Οὐχ εἴδο-
μεν οὖν αὐτὸν ἠσχολαχότα ποτὲ, ἀλλ' f παῖδας ἑδί-
6acxe xal τούτους ποιχίλως, τοῖς μᾶν τὸν τῶν
γραμμάτων χα, ακτῆρα Ὑνωρίζων, τοῖς δὲ τὸν τῶν
γεγραµμµένων νοῦν σαφηνίζων, ἄλλοις πρὸς τὸ γρά-
φειν τὰς χεῖρας τυπῶν * χαὶ οὐχ ἡμέρας (μόνον, ἀλλὰ
δὴ καὶ νυχτὸς f) προσευχᾖ ἑαυτὸν ἑἐδίδου, ἣ τῇ áva-
γνώσει προσεῖχεν, fi βίόλους ἔγραφεν, ἔστι δ' ὅτε xal
δυσὶν ἔργοις χατὰ ταὐτὸν ἐμερίζετοι γράφων xai τοῖς
παισὶ τῶν µαθηµάτων τι ὑφηγούμενος τὴν γὰρ
ἀργίαν ᾖδει xdv χακὸν οιδάξασαν, ὡς ἡ πᾶν καλὸν
διδάξασα Σοφία διά τινος τῶν αὑτῆς ὑπηρετῶν ἁπ-
εφθέγξατο. Οὐχοῦν ἄριστοι πάντων οἱ τούτον μαθηταὶ
xai βἰφῳχαλὶλόγῳ γεγόνασιν' ἔδει γὰρ τοὺς οὕτω μὲν xa-
λῶς φυτενθέντας, οὕτω δὲ xal ἐπιμελῶς ποτισθέντας
xai ὑπὸ θεοῦ αὐξηθῆναι, ἐχτούτων ἀναγνώστας χαλὑύπο:
διαχόνους καὶ διαχόνους xal πρεσθυτέρους τελεῖ' χαθ᾽
ἑχάστην δὲ ἑνορίαν τριαχοσίοις μαθηταὶς εὐθυνεῖτο,
γωςὶς τῶν µισθίων αὐτῶν μηδὲν τῷ ἄρχοντι συντε-

ccepit delicatius vivere, cuncta jam bene coupo-
sitareputans? Absit | sed «quasi nondum ullo
modo Christo servivissel , principium strenue
docendi studioseque pr:zedicandi tales ponebat ho-
nores : ne falleret principis spem in ipso reposi-
tam, nunquam curare destitit. In his regionibus,
quas memoravimus, gentibus Salutare Dei msgna
voce nuntiabat, omnibus communiter de salutari-
bus Christi przcepiis et divinis dogmatibus disae-
ren8, suadensque quod eliam honesta vita sine
sanis dogmatibus revera mortua est, et dogmata
sine vita ad veram vitam non conducunt : hzc
enim inducit similitudinem cum caeco pedes et
manus habente, illa vero cum homine vidente, sed.
manibus pedibusque mutilo. Habens quosdam ex
aliis delectos in unaquaque dioecesi non paucos,ad
tria enim millia et quingentos numerabantur, ple-
rumque cum illis erat altioresque Scripturas ex-
plicabat. Nos autem humiles et indiguos per vi-
scera misericordiz familiariores aliis fecerat, et
semper eramus cum jpso, omnibus assistentes
quae faciebat, quz dicebat et quie faeti3 et dictis
docebat, Porro nunquam illubi vidimus otiosum ;
sed aut pueros docebat, et quidem diverse, aliis
literarum characterem monsirans, aliis seriptura-
ruin sensum illustraps, aliis ad scribendum manus
efformans, et hoc non solum die, sed etiam nocte;
aut orationi se dabat, aut lectioni attendebat, aut

α libros scribebat : aliquando duobus operibus eodem

Vempore dividebatur, scribens et pueris aliquid
scibile insinuans. Neverat enim pigritiam omne
malum docuisse, ut Sapientia, quae docuit omne
bonum, per unum ex famulis suis proclamavit.
Ideoque owmnium optimi vita et verbo facti sunt
ejus discipuli : decebat eniin. 18m bene plantatos
et tam studiose rigatos, etiam incrementum a Deo
$uscipere, Ex illis lectores, subdiaconos, diaconos,
et presbyteros ordinat. ln unaquaque diccesi tre-
centis jussa dabat discipulis, qui , semotis merce-
dibus, nihi] ex principe pendebant, sed militabant
Deo οἱ ad serviendum aul potius ad dandum se
illi ordinati erant. Hzc Cleineus per integros se-
ptem annos operatus est.

λοῦσιν, ἀλλὰ cip στρατευοµένοις xal τούτῳ τελεῖν τεταγµένοις, μᾶλλον δὲ ἀποδιδόναι. Καὶ ταῦτα Κλή.

pn δι ὅλων ἑπτὰ ἐνιαυτῶν χατειργάσατο.

18'. "Ηδη δὲ ὄγδοόν τε tv αὐτῷ τῆς διδασκαλίας p XX Jam octavus erat annus predicationis ejus,

ἔτος, xal ὕστερον τῆς ζωῆς τῷ τοῦ θεοῦ δούλῳ
ΜιχαἩλ τῷ Βορίσῃ τῷ ἡγιασμένῳ Βουλγαρίας ἄρ-
χοντι. Διαδέιεται δὰ τὴν ἀρχὴν ὁ τούτου vlog Βλαδί .
µηρος, τέταρτον δξ ἔτος ἐπιδιοὺς τῇ ἀρχῇ εξ ἀνθρώ-
πων ἐγένετο καὶ κληρονόμος πάντων ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ
Συμεὼν, ὃς χαὶ βασιλεὺς πρῶτος ἀνεχηρύχθη Βουλγά-
pw». Τοῦτον ἐγέννησεν ὁ Μιχσἡλ χατὰ τὸν ἰδέαν αὐτοῦ
xa χατὰ τὴν ὁμοίωσιν αὐτοῦ, χαρακτῆρας ἁπαραποι-
Έτους ἀποσώξοντα τῆς χρηστότητος, xal πᾶσι μὲν ἁπ

λοὓς καὶ ἀγαθὸς hv, µάλιστα δὲ xpb; τοὺς σεμνότητα
τρόπων ἑπαγγελλομένους, καὶ βίου χριστιανικωτάτην
ἑμφάνειαν , πίστιν θερμΏν ἐπεδείχνυτο, xol τῷ νἠλῳ

ParROoL. Ga. CXXVYI.

ei hic fuit ultimus vitze servi Dei Michaelis Borises
sanciiflcati Bulgarie principis. Principatum ejus
accepit fllius ejus Vladimirus, qui post quartum
regni annum e vivis excessit. Hares omnium fuit
frater ejus Simeon, qui primus rex Bulgarorum est
appellatus, Hunc genuerat Michael ad imaginem ct
similitudinem suam ; servatis integre sinceris bo-
nitatis characteribus, ad omnes, maxime vero ad
eos qui morum bonestate commendabantur, sim-
plex et bonus erat; Christianissimurm vitze speci-
men, vivam fidem ostendebat, ei zelo domus Dei
comedebalur, Quod igitur pster imperfectum reli -
99

1221

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM.

12:8

queral supplevit, adaugens divinam przedicationem, Α τοῦ ofxou τοῦ Θεοῦ χαττσθίετο * xal τοίνυν τὸ x50 πα-

ecelesiisque ubique zdifieatis inconeussam ortho-
doxiam consolidans, et legi Dei parans viam faci-
lem atque apertam.

XX. Cum magnum fama faceret Clementem,
majoremque opinione quz de ipso erat, utpote qui
certe ascensiones in corde disposuerat, ostenderet,
ipso rege Simeune omnino potita est eumque vir-
tulis magistri admiratorem fecit. Αά seigilur rex
vocat Sanctum , serinones cum co serit, sumpta-
que sanctificatione ex ipsa ejus facie (siquidem
Beatus ipsis adversariis aspectu venerabilis erat),
multum Bulgarorum regionem laudavit totumque
regnum ejus beatum dixit, cui tale bonum a Deo
concessum fuerit, Postea, consultis consiliarioruin
se prudentioribus, qui omnes pro patre Clementem
habebant, lioc solum placere Deo, quod honorarent
eum, credentes, eum Drembilzz sive Veltitzze de-
signat episcopum, et sic Bulgarice lingua Clemens
primus constituitur episcopus. Ubi vero episcopatus
muneri manum admovisset , dignitatis altitudinem
scabellum elevationis ad Deum statuit ct priora
epera muliplicavit.

XXI. Salomon si( quod qui addit scientiau,
addit dolorem : Simeon autem Clementi addeus
honorem, addidit dolorem : cum enim reperisset
hujus dieceseos populum omnino divini verbi
Seripturarumque expertem , minimeque doctum ea
qui Ecelesiam exornant et populum disciplinz ac
lionestatis spiritui admovent, non dedit somuum
oculis nec palpebris dormitationem, sed cibum et
delicias populi sibi cure esse voluit. Semper doce-
bat et semper disponebat, ignorantiam corrigens,
rés turbatas ordiuags, omnibus omnia juxta cujus-
que coadiiienem factus, clero. quxcunque. decus
ecclesiasticum necnon psalmodiam et preces spe-
ctant, praescribens, ac promovens episeopatus sui
clerivos iia ul primas ubiquo partes tenerent et
viriutum cui optimis corona ornarentur ; populo
autean firmam doctrinam exhibens, ot super petram
recta Christianorum religionis fldei fundamentum
eis statuens. Omnimodo eniw eraut. ignarissimi
atque, ut totum dicam, brutissimi. Quid vero?
Verbo quidem enutriebat, pane vero qui cor revora
(ουσια nec tamencorporaliter nutrire omittebat
quotquot bujussodi cibi egenos inveniebat. Sie ex
parte suum inmitabatur Jesum, quem sciebat una
cum doctrina panibus. quoque ignaros mnutrivisse ;
ideoque paler erat orphanuruum ας viduarum,
omnimodo curans eos ; janua autem euivis pau-
peri pandebstur ei extraneus non foris per-
noctabat.

XXll Exemplar autem vite sibl proponebat
magnum Methodium, quem amulari studens ne

τρὸς ὑστέρημα ἀνεπλήρωσεν, ἑπαυξίσας τὸ θεῖον
χἠρυγμα xal ταῖς ἁπανταχοῦ δοµτηθείσαις ἔχχλη-
σίαις ἑγχαιαστῆσας τὴν ὀρθοδοξίαν ἁσάλευτον, καὶ
τῷ τοῦ θεοῦ νόµῳ πλατεῖαν δεδωχὼς 6bby xol ἄστε-
νοχώρητον.

K'. Ἐπεὶ δὲ πολὺν d φ{μη τὸν Κλήμεντα ποιοῦσα
xai τῆς περὶ αὑτοῦ δόξης ἀεὶ καθιστῶσα μείζονα,
καὶ εἰχότως τὸν ἀναθάσεις ἐν τῇ χαρδίᾳ διατιθέµενον,
εἷλε χαὶ τὸν βασιλέα χατάκρας Συμεὼν, χα" της
ἀρετῆς τοῦ διδασκάλου ἐραστὴν πεποίηχε. Mezaxa-
λεῖται μὲν ὁ βασιλεὺς τὸν ἅγιον, el; λόγους δὲ αὐτῷ
ἔρχεται, καὶ τρυγήσα; ἁγιχσμὸν ἀπ᾿ αὐτοῦ τοῦ προ-
σχηµατος, (ἣν γὰρ τὸ εἶδος xal τ.ῖς ἐχθροῖς αἶδεσι-
µώτατος ὁ µαχάριος), πολλὰ τὴν Βουλγάρων χώραν
ἐπαινεῖν εἶχε xal «iv οἰχείαν βασιλείᾳαν µακαρίαν
τιθέναι, ὅτι τοιοῦτο ἀγαθὸν παρὰ O:o0 δέδεχτο.
Mick ταῦτα τοῖς συνετωτέροις τῶν περὶ αὐτὸν σχό-
πίσας, οἳ πάντες ὡς πατρὶ προσεῖχον τῷ Κλήμεντι
τοῦτο µόνον ἀρέσχειν θεῷ, ὃ τιμῶσι τοῦτον, πιστεύ-
ουτες. ἑπίσχοπος Δρεμέίττα, Ἠτοι Βελίτζας προξάλ)ε-
ται, xal οὕτω 65 Βουλγάρῳ γλώσσῃ πρῶτος ἐπίσχυπος
6 Κλήμης χαθίστατλι. Ἐπεὶ δὲ τὸ ἔργον src ἐπισχοτῖς
ἐγχεχείριστο, τὸ τς ἀξίας ῦψος ὑπόδαθρον «rc πρὸς
θεὸν ὑψώσεως ἔθετο, xat τοῖς προτέροις χόποις πολ-
λαπλασίως προσέθτγε,

ΚΙ’. Σολοιὼν μὲν οὖν φησιν, ὡς ὁ π.οστιθεὶς
γνῶσιν προσ:(θηχιν ἄλγημα Συμεὼν δὲ τῷ Κ)ή-
µεντι προστιθεὶς τιμὴν προσέθηχεν ἄλγημα. Εὐρὼν
γὰρ τὸν τῆς ἑνορίας ταύτης λαὸν παντάκασι θείου
λόγου καὶ Γραφῶν ἀνομίλττον, χαὶ μηδὲν πεται-
δευµένον τῶν ἘἙ κκλησίαν χοσμούντων χαὶ λαὸν τασ-
σόντων τῷ τῆς εὐταξίας xal χοσµιότητος πνεύµατι,
οὐχ ἑδίδου Όποον τοῖς ὀφθαλμοῖς οὐδὲ νυσταγμ)ν τ.ῖς
βλεφᾷροις, ἁλλὰ τροφἣν xaY τρυφὴν thv περὶ τοῦ λαοῦ
ἑποιεῖτο μέριμνα». Καὶ ἀεὶ ἐδίδασχε χα) ἀεὶ διέτασσε,
τὴν ἄγνοιαν διορθούµενο;, τὴν ἀχοσμίαν χοσμῶν,
πᾶσι τὰ πάντα χατὰ τὴν ἑκάστου χρείαν γινόµε-
voc, τῷ χλ{έρῳ τὰ περὶ τὴν ἐχχλησιαστιχὴν εὖχο-
αµίαν χαὶ ὅσα τῶν φαλμιωδιῶν τε xal εὐχῶν ὑφη-
γούμενος, ὥστε τελέσαι τοὺς τῆς ἐπισχοπῆς αὑτοῦ
κληρικοὺς ἐν μηδενὶ μηδενὸς τῶν περιθοήτων ἆπο-
Φερομένους τὰ δεύτερα, μᾶλλον μὲν οὖν κατὰ πάν-
των ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἐπαινετοῖς στεφοµένους τῷ λαῷ

D δὲ τὰς γνώµας στηρίζων, xàz τὴν πέτραν «fic ὁρ-

θῆς τῶν Χριστιανῶν θρησχείας χαὶ τὸ τῆς πίστεως
αὐτοῖς χατασχευνάδων στερέωμα * παντάπασι γὰρ
σαν ἁμαθέστατοι xal τὸ ὅλον εἰπεῖν χτηνωδέστᾳτο:.
Τί δέ ; Λόγῳ μὲν οὕτως ἕτρεφε τῷ ἀληθινῷ ἄρτῳ,
καὶ χαρδίας ὄντως στηρίζαντι * οὐκ ἡμέλει δὲ τοῦ
xai δωματικῶς τρέφειν ὅσους τοιαύτης τροφῆς ἐπι-
δεεῖς εΌρισχεν. ᾽Αλλ’ οὕτως ἂν ἐξ ἡμισείας ἐμιμεῖτο
τὸν ἑαυτοῦ Ἰησοῦν, ὃν ᾖδει μετὰ τὴς διδασχαλίας
παὶ ἄρτοις τοὺς ἀγνώμονας τρέφοντα * διὸ xai πα-
hp μὲν ἣν ὀρφανῶν καὶ χτρῶν βοτθὸς, πάντα τρ΄-
πον αὐτῶν κιδόµενος, ἡ δὲ θύρα παντὶ ἁτπλῶς ἀν-
έφχτη πένητι, xal ξένος ἐχτὸς οὐχ ηὐλίζετο,

KB'. Σχοτὸν δὲ τοῦ βίου τὸν μέγαν ἐποιεῖτο M:-
θόδιο», x«Y πρὸς ἐχεῖνον ἀπενθυνόμενος μὴ ἁποτυχεῖν

1229

VITA 5. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP.

1230

ἠπείγετό τε xal ηὔχετο, xaX οἷόν τινα πίνακα σοφοῦ À scopum non attingeret satagebat et orabat , οἱ vel-

τὴν τέχνην ζωγράφου τὸν ἐχείνου βίον xaY τὰς πρά-
ξεις τῆς οἰχείας ἀγωγῆς προστησάµενος ἑαυτὸν
ἐζωγράφει πρὸς τοῦτον ἐπιμελῶς. Τὸν γὰρ τούτου
βίον ὡς οὖδεὶς ἄλλας ἑγίνωσχεν, ola &x νέου ἔτι καὶ
ἁπαλοῦ ἐχείνῳ παρηχκαλουθηχὼς, καὶ ὀφθαλμοῖς πάντα
τὰ τοῦ διδασχάλου παρειληφώς. Συνιδὼν 6k τὺ τοῦ
λαοῦ παχὺ καὶ περὶ τὸ νοῆσαι Γραφὰς ἀτεχνῶς δερ-
µάτινον, xoi ἱερεῖς 6& πολλοὺς Βουλγάρους δυσξυνέ-
τως ἔχοντας τῶν γραικικῶν ὧν περὶ τὴν ἀνάγνωσιν
µόνην ἐνετρίδησαν γράµμµασι, χάντεῦθεν χτηνώδεις
ὄντας, ὡς ph ὄντος Βουλγάρων voccs παντγυρι-
κοῦ λόγου. Ταῦτα τοίνυν συνεγνωκὼς μηχανᾶται xat
πρὸς τοῦτο, καὶ καθαιρεῖ τὸ τῆς ἀγνοίας τεῖχος τῷ
Ψηχα.ἡματι. Λόγους γὰρ συντεθεικὼς εἰς πάσας τὰς
ἑορτὰς ἁπλοῦς xal σαφεῖς χαὶ μηδὲν βαθὺ μηδὲ περι-
νενοηµένον ἔχοντας, ἀλλ) οἵους μὴ διαφεύχειν μηδὲ
τὸν ἠλιθιώτατην ἐν Βουλγάροις, διὰ τούτων τὰς τῶν
ἁπλουστέρων ψυχὰς ἑθρέφατο, γάλαχτι ποτίσας τοὺς
μὴ δυναµένουνς στερεωτέραν τροφῆν προαήκασθαι,
καὶ Παῦλος ἄλλοις τοῖς Βουλγάροις Κορινθίοις ἄλλος
Υενόμενος. Δι’ αὑτῶν γὰρ τῶν τε Χριστοῦ xai ἐπὶ
᾿Χριστῷ τελουµένων ἑορτῶν ἔξεστι μαθεῖν τὰ µυστή-
p.a, xal τῆς πανάγνου θεοτόχου ταῖς µνήμµαις πολ-
λάχις, ὡς ἴστε, γινοµέναις τοῦ ἔτους ἑγχώμια καὶ
διηγήσεις τῶν περὶ αὐτὴν θαυµασίων διὰ τῶν λόγων
ἐχείνων ὁ Κλήμης παφιλοτίµηται * οὐδὲ τὸν Βαπτι-
στὴν εὑρήσεις ἀνεγχωμίαστον, ἀλλὰ καὶ τὰς τῆς χε-
φαλῆς αὐτοῦ θαυμαστὰς εὑρέσεις µαθήσῃ, xal προ-

φητῶν xal ἀποστόλων ὀντεύξῃ βίοις xai περιόδοις, C.

xai μαρτύρων ἅἆθλοις πτερωθήαῃ πρὸς τὸν Exclvouz
διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ προσλαθόµενον. Ποθεῖς χαὶ
Πατέρων ὁσίων ἀγωγὴ», καὶ ζηλωτὴς eU πολιτείας
ἀσάρχου μιχροῦ καὶ ἀναίμονος; Ἑδρήσεις ταύτην
Βουλγάρῳ γλώσσῃ πονηθεῖσαν τῷ cop Κλήμεντι,
.Φέρονται γὰρ ταῦτα πάντα παρὰ τοῖς Φιλοπόνοις
σωζόμενα, τοῦτο μὲν εἰς πολλοὺς τῶν ἁγίων συντε-
θειµένα, τοῦτο δ' εἰς τὴν πανάµωμον τοῦ Θεοῦ
Μητέρα ἱκετηρίοις, εὐχαριστηρίοις, καὶ ἁπλῶς si-
πεῖν, πάντα τὰ τῆς Ἐκκλησίας, xai οἷς μνῆμαι
Θεοῦ xat ἁγίων φαιδρύνονται, καὶ ψυχαὶ κατανύσ-
σονται, Κλήμης tol; Βουλγάροις ἡμῖν παρέδωχε.
KT". Ταῦτα δὲ xàv τῷ µοναστηρίῳ αὐτοῦ ἀπέθετο,
ὅ iv ᾿Αχοίδι ἐδείματο, ἔτι περιόντος τῷ βἰψ τοῦ µα-
χαριστυὺ Βορίσου, πρὶν ἡ πάντως τὴν τῆς Βελίτζας
πισκοπἣν ἀναδέξασθαι. Ἐπεὶ γὰρ εἶδε τοῦιον ἄρ-
χοντα πᾶσαν τὴν ὑπ αὐτῷ Βουλγαρίαν ἁπτὰ χαθο-
λικοῖς ναοῖς περιζώσαντα xat οἷόν τινα λυχνίαν ἑπτά-
Φωτον ἀναλάμφαντα, Ἠθέλησε καὶ αὐτὸς Ev "'Aypl-

δι οἰκεῖον δείµασθαι µοναστήριον. Τούτῳ δὲ χαὶ :

ἑτέραν ἐκχλησίαν προσέθηχκεν, fiv ὕστερον ἀἄρχι-
επισχοπῆς θρόνον ἔθεντο * xat οὕτως σαν ἐν ᾽Αχρίδι
τρεῖς ἐχχλησίαι, µία μὲν fj χαθολιχὴ, δύο δὲ τοῦ
ἱεροῦ Κλήμεντος, µεχέθει πολλῷ τῆς καθολιχῆς
βραχύτεραι, σχήµατι δὲ περιηγµμένφῳ καὶ χυχλοτερεῖ
ταύτης ἐπιτερπέστεραι. Ἔσπευδε γὰρ διὰ πάντων
τὴν τῶν Βουλγάρων περὶ τὰ θεῖκ ῥᾳθυμίαν ix-
χρούεσθαι, καὶ τῷ κάλλει τῶν οἰχοδομημάτων ἑφ-
ελχος ένους συνάγεσθαι, καὶ ὅλως ἐξημεροῦν τὸ τῆς

ut quemdam sapientis typum, illius vitam cum
sus vitz: genere conferendo, seipsum ex illo stu-
diose forniabat. Illius enim vitam ut nemo alius
cognoscebat; utpote qui e teneris annis illum co-
milatus erat, el omncs przceptoris actus oculis
prosecutus. Sciens enim hujus populi pingue in-
genium et ad intelligendas Scripturas plane coria-
ceum, multosque sacerdotes Bulgaros difficile in-
telligere Greca, quorum litteris ad lectionem
tantum exercebantur, ideoque rudes esse, non
exstante Dulgarorum lingüa oratioue panegyrica ;
his itaque compertis, ad id quoque moliebatur et
industria sua murum ignorantie evertit : seriuones
enim in omnes festivitates composuit simplices,
perspicuos, nihil profundi nec intellectu dillicilis
habentes, sed qui non iaterent, vel Bulgarorum
stipidissimum; hisque sermonibus simpliciorum
animas enutrivit, lacte recreans eos qui solidio-
rem escam sufferre non valerent, Bulgaris, novis
Corinthiis, alter Paulus factus, Ex his enim festo-
rum Christi et de Christo celebratorum mysteria
discere licet ; sanctissimeeque Deiparz, cujus com-
memorationes frequenter, ut scitis, per annuum
aguntur, encomia, et narrationes miraculorum
ipsam spectantium in bis sermonibus exponere
Clemens noster studet; nec Baptistam illaudatum
invenies, sed ctiam capitis ejus mirabiles inven-
tiones disces, necnon prophetarum et apostolorum
occurres vitis ac itineribus; et martyrum certamíi-
nibus alz tibi addentur ad eum qui istos per suum
sanguinem recepit, Cupisne cognoscere sanctorum
Patrum disciplinam atque eorum vitam fere in-
corpoream et sanguini extraneam ? Invenies ean a
sapienti Clemente lingua Bulgarica descriptam.
Feruntur enim haec omnia a studiosis servata, -
partim η plures sanctos composita, partim ad
immaculatam Dei Matrem supplicationibus grati-
busque referta; et, αἱ brevi dicam, omnia ad Ec-
clesiam pertinentia , quibus Dei sanctorumque
memorise illusirantur el anime compunguntur,
bzc Clemens nobis Bulgaris tradidit.

ΧχΗΙ. Deposuerat hac omnia in monssterio,
quod In Aebride construxerat, adhuc superst.te

D beatissimo Borise, priusquam Velitz;s episcopatum

suscepisset. Ubi enim vidit hunc principem totam
sibi subditam Bulgaria septem catholicis templis
doiassb velutque candelabrum septem luminibus
ornatum illuminasse, voluit et ipse Achride pro-
prium zdificare mopasterium, cui etiam alteram .
adjecit ecclesiam, qux postea archiepiscopatus se-
des constituta est. Et Achride quidem tres eraut
ecclesiz;, upa catholica, et dus divi Clementis,
magoitudine multo catholica minores, sed forma
et circuitu illa multo prastantes. Per omnia nempe
tentabat. Bulgarorum cirea res divinas incuriam
expellere, pulchritudineque sedifüciorum auimos
demülcere, et naturam cordis eorum agrestem,
rudem atque ad divina cognoscenda rebellem prur-

12

APPENDIX AD THEOPIHYLACTUM

1232

κι lenire; et nihil mirum, si voluntates homi- A χαρδίας αὐτῶν ἄγριον καὶ ἀτίθασον καὶ περὶ θε-

num ad mansuetudinem humauitatenque traducere
satagebat : cum enim tota Bulgarorum regio silves-
tribus esset arboribus consita mitibusque careret
fructibus, hoc etiam commodo illam donavit, ut ος
Gracia mitium arborum omne genus transferret ct
inscrtione silvestres mitigaret, sic, puto, hominum
animas promovens ad participandum bonitatis
succos οἱ fructificandum Deo divine voluntatis
operatione, quam solam ille pro cibo habere vo-
luit. Sic itaque animarum salutem curabat, et
quomodo Christi Ecclesiam οιπὶπιοάο augeret,
semper meditabatur, ca que sunt corporis non
curans, nec suam animam honorans juxta divinum
Apostolum, sed multorum salutem quaesivit.
σώματος, μηδὲ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ttp[av ἔχων ἑαυτῷ
σωθῶσι χηδόµενος.

XXIV. Hanc igitur charitatem erga Deum lia-
benti Patremque coelestem filii instar diligenti,
numquid parva, quod vicissim amaretur ab illo,
testimonia erant ? Minime, sed hune quoque Deus
mirabili gratia glorificavit. Quomodo, dicam ego.
Revertebatur ex Glavenitza ad Achridem Clemens,
tum ut homines loci, an bene quoad animas vale-
rent, timoreque Dei velut quodam baculo firma-
rentur, inquireret, tum ut libere in monasterio
Deo vacaret, cujus majestatem amans zgre ferebat
alio distrahi. lter facienti obvii duo paralytici,
quorum alter, przter debilitatem, etiam charo lu-
mine oculorum orbabatur, ad misericordiam ejus
clementem animum commoverunt ; sed quantum ad
misericordiam pronus, tantum erat ad humilitatem
proclivis; aut. potius miracula patrantem non vi-
deri majori cure ipsi erat, quam paralyticis desi-
derium erat sanitatem obtinendi. Cum autem
cireumspexisset neminemque vidisset , oculos
in colum direxit sustulitque venerabiles manus
ad orandum et divinum auxilium imploravit ;
deinde manibus illis, quibus orationem suffalserat,
agrorum corpora tetigit, et tactus ejus membroruin
constriclio conglutinatioque fuit. Et juxta leaix
verbum, uterque eorum saliit sicul cervus, licet
prius non tantum claudus unoque membro cor-
poris mutilus, sed totus immobilis et nihil a terra
differens, in qua jacebat, Sed et εῶεο statim sani-
tas illuxit, et lumen aspiciens, magna voce Donii-
num magnificabat. Nen tamen omnino potuit ocu-
los latere miraculosum opus. Visum est enim cui-
dam Sancti famulorum, quem cuim postea vidisset
ille, sciens esse spectatorem inspectatuni statim se
in cella occultavit, indignatus ei tanquam «alefa-
ctori, interdixit. quo minus diceret quod faetum
erat, dum in vivis Clemens esset.

XXV. Jam vero senectute curvatus laboribusquo
confectus, judicavit esse deprecandum episcopa-
tum, non tanquam perfuga, aut stationis desertor,
in qua Spiritus sanctus posuerat eui) pascere

xatà τὸν Üclov ᾿Απόστολον,

C ταπεινοφροσύνην ἐπικλινῆς *

γνωσίαν &nóxporoy * xa χαινὸν οὐδὲν, εἰ γνώμας
ἀνθρώπων μεταθαᾳλεῖν Ἠπείγετο πρὸς τὸ Άμερον καὶ
ἀνθρώπινον ' ὅπου γε πάσῃ τῇ τῶν Βουλγάρω, χώρα
δένδρτσιν ἀγρίοις χομώσῃ χαὶ χαρπῶν ἡμέρων ἆτ-
ορούσῃ xal τοῦτο τὸ καλὺν ἐδωρῄσατο, ἀπὸ τῆς τῶν
Γραιχῶν χώρας πᾶν εἶδος ἡμέρων δένδρων µεταγα-
γὼν καὶ τοῖς ἐγχεντρισμοῖς χαθημερώσας τὰ ἄγρι:,
(V^, οἶμαι, χαὶ διὰ τούῖου παιδεύσῃ τὰς τῶν ἀνθοώ-
πων ψυχὰς, µεταποιεῖσθαι τοὺς χυμοὺς της χρηστό-
τητος xal χαρποφορεῖν θεῷ τὴ» ἐργασία» τοῦ θείου
θελήµατος, ἣν ἑχεῖνος µόνην βρῶμα πεποίττα:. Οὔ-
τως ἄρα τῆς τῶν φυχῶν ὠφελείας ἑγίνετο, xal ὅπως
την Ἐκκχλησίαν Κυρίου παντοιοτρόπως πλατύνη,
Φροντίδα πεποίητο, μηδενὸς ἐπιστρεφόμενος τῶν τοῦ
ἁλλὰἁ τῶν πυλλῶν ἵνα

B KA. Οὕτω δὲ τὴν πρὸς θεὸν ἀγάπην ἔχοντι τούτῳ

καὶ ἐν οὐρανοῖς Πατέρα ὡς υἱῷ ἀγαπῶντι, ἄρα µι-
χρὰ τοῦ ἀνταγαπᾶσθαι παρ) ἑκείνου μαρτύρια; Οὗ-
μενοῦν * ἁλλὰ δοξάζει χαὶ τοῦτον θεὺὸς θαυματουρυῷ
χάριτι, Καὶ πῶς, ἐντεῦθεν ἀχούοιτε ἄν. ᾿Επάνεισι
μὲν ἐκ Γλαθενίτζας εἰς Αχρίδα Κλήμης ἅμα μὲν
τοὺς τῆς χώρας ἐπισχεφόμενος, εἰ τὰς φυχὰς εἴεν
εὕρωστοι, εἰ τῷ τοῦ θεοῦ φόδῳ οἵάτινι Gaviria σττ-
ρίξοιντο, ἅ-ια δὲ καὶ κατὰ σχολΏν ἐν τῷ µονασττρίέῳ
τῷ θεῷ ἀυνεσόµενης, οὗ τοῦ κάλλους ἑρῶν δυσφόρως et-
χεν ἄλλοσέ mot περιελχόµενος. Ἡαράλύτοι δέ το ες 620
ὑπ) ὄψιν αὐτῷ πεσόντες ὀδξύοντι, ὧν ἅτερος πρὸς
«f| παρέσει καὶ τοῦ πᾶσιν Ἱδίστου φωτὸς ἑστέρητο,
εἰς οἴχτον τὴν συμπαθεστάτην φυχὴν ἐχίνησαν.
Αλλ' ὅσον πρὸς οἶχτον ἔτοιμος, τοσοῦτον xal πρὸς
μᾶλλον bk πλείων
ἐχείνῳ τοῦ λαθεῖν θαυματουργοῦντα φροντὶς, Ἡ τοῖς
παραλύτοις ἐπιθυμία τοῦ τυχεῖν τῆς ἰάσεως. Ταύτῃ
τοι xal περ.θ)εφάµενος χύχλῳ xol µηδένα ἑωραχὼς
ἀνατείνει μὲν τὸ ὄμμα εἰς οὐρανοὺς, αἴρει δὲ χεῖρας
ὁσία; εἰς προσευχἩν xal χαθέλχει τὸν θείαν βοή-
θειαν, ἅπτεται χερσὶν ἑχείναις, αἷς τὴν εὐχὴν
ἐπλέρου, τῶν παραλελυμένων σωμάτων, xal fj ἁγῆ
σύσφιγξις αὑτοῦ ἐγένετο x«l συνάρθρωσις. Καὶ
τοῦτο δὲ τὸ τοῦ ΄Ἡσαῖου, ἑ»άτερος αὐτῶν ἀλλόμενος
ἡν ὡς ἔλαφος πλὴν ὅσον οὗ χωλὸς πρὶν µόνον xai
µέλος ἓν πεπηρωμένος τοῦ σώματος, ἁλλ᾽ ὅλος óxt-
νητος xa μηδὲν τῆς γῆς διαφέρων τι, ἐφ᾽ fc κατ-
ἐχειτο, Ti δέ vs χαὶ «uoi say) ἀνέτεωεν (aga,
καὶ φῶς ἰδὼ» φωνῇ µἐεγάλῃ τὸν Κύριον ἐμεγάλυ-
νεν. Ἁλλ' οὐκ ἔμελλεν ἄρα παντάπασιν ὀφθαλμοὺς
λαθεῖν τὸ θαυματούργημα ΄ ὡράθη γὰρ τῶν τινι τοῦ
ἁγίου θεραπευτῶ», ὃν ἰδὼν μετὰ ταῦτα xal ἑκχεῖ-

: V6:, γνοὺς θεατὴν ὄντα ἀθέατον xal mph; τῇ xét

Χρυπτόµενος κατεσχήπτετο, ἐνεθριμὴσατό τε ὡς
πονηρευοµένῳ, xal σὺν ἀπειλῇ μὴ ἐξειπεῖν cive τὸ
γεχονὸς, ἄχρις ἂν τῷ χόσμῳ Κλήμης ἑνδημοίη,
παρήγχειλεν.

ΚΕ’. "Ηδη δὲ xal yfpa χαμφθεὶς xal móvot; ἐχ-
δαπανηθαὶς ἔχρινε τὴν ἐπισχοπὴν παραιτήῄσασθαι,
οὐχ ὡς λειποταχτῶν, οὐδὸ τῆς τάζεως ἐξιστάμενος»
ἐν Tfj τὸ Ὠνεῦμα τὸ ἆγιον αὐτὸν ἔθετο ποιµαίνειν

1913 | VITA S. CLEMENTIS BULGARLE ARCHIEP. mE 1911

τὸν Ἐχχλησίαν τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ δι᾽ εὐλάδειαν µακα- A Ecc'esiam Dei, sed per laudabilem divinitusque

ρ'στέν vs: xal ἔνθεον * ἐδεδίει γὰρ, μὴ τῇ αὐτοῦ
ἀσθενείᾳ τὸ ἔργον τοῦ θεοῦ καταλύοιτο. Καὶ δὴ τῷ
Basel προσελθὼν, "Αχρι μὲν, εἶπε, θεοσεβέστατε
βασιλέων, ἀντεϊχά pov τὸ σῶμα πρὸς πόνους xal
φροντίδας ἐχχλησιαστιχὰς, βαρυτέρας οὔσας τῶν πο-
λιτικῶν, ὡς ἔγωγε πείθομαι, τὸ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ
Θεοῦ χαταλιπεῖν, ἣν αὑτὸς ἐνεχείρισέ pot τῷ σῷ
χράτει χειρὶ χρησάµενος, πάσαις Ψέφοις ἑδόχει xa-
váxpttov, xal οὐδὲ μισθωτοῦ τὸ ἔργον * ἐχείνῳ γὰρ
τοῦ λύχου ἐπιόντος φεύγειν xal ἀφιέναι τὰ πρόθατα
σύνηθες’ ἐμοὶ δὲ τίς ἀπολογίᾳ, µιδένα λύχον ὁρῶντι
vh» ποίµνην χαταλιπεῖν τοῦ Θεοῦ; Οὐκοῦν οὐδὲ
κατέλιπον ἄχρι xal Ec τόδε χαιροῦ. Ἐπεὶ δὲ uot καὶ
τὸ γΏρας 6p3; ὅπως ἐπίχειται, χαὶ τὸ τῶν πολλῶν

χόπων πλῆθος τὸ πᾶν παρείλετο τῆς δυνάμεως, ὑπὲρ D

τῆς Ἐκκλησίας uspluvraov, xai τὸν δυνάμεως εὖ
ζωματιχῆς πρὸς τῇ πνευµατινῇ Eyovza καὶ νεαρώ-
τερον τὰς ἐχχλησιαστικὰς φροντίδας ἀναδεξόμενον
τῷ τοῦ Κυρίου olx ἐπίστησον. Ταύτην po τὴν τα-
λευταίαν ἀξίωσιν πλέρωσον * 52; uot τὰς ὀλίγας ταύ-
τας ἡμέρας ἐμαυτῷ πρ/σλαλῆσαι καὶ τῷ 8:60* καλόν
pot πρὸς τοῦτο τὸ µοναστήριον οἰκητήριον, τὸν ἐν
τούτῳ χάρισαι θάνατον. Τί γὰρ ἐμοὶ χαὶ ταῖς φρον-
τέσιν ἔτι κοινὺν, στιδθαΓωτέρων δεοµέναις μελῶν ;
El δὲ πρὺς τὰς τῆς Ἐκκλησίας φρυντίδας ὀδυνατῷ,
τίνος ἄλλευ γάριν τῆς ἀξίας ταύτης µεταποιῄσομαι;
Ἔργον Ὑὰρ τὴν ἐπισκοπὴν Παῦλο; ἐχάλεσεν, ἧς
ἀπέχειν προσῆχε τὸν τῷ ἔργῳ μὴ οἰχε:ότατον. Μη δὴ
θελήσῃς τη» Ἐκκλησίαν, ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνύματι ἀνθή-
σασαν ὑπὲρ τὰς πολλὰς, εἶτα Em' αὐτῷ τούτῳ µαραι-
νομένην ἰδεῖν, ἀλλ᾽, ὅπερ εἶπον, τὸ χάλλος αὑτῇ δι’
ἑτέρων ἀχμαιοτέρων συντήρησον * χἰνδυνος γὰρ οὐ
μικρὸς διὰ τὴν ἐμὴν ἀσθένειαν τὰ πράγματα φθεί-
ρεσθαι. 'O vov βασιλεὺς τῷ χαινῷ χκαταπλαγεὶς
τοῦ ἀκούσματος (πλήττει γὰρ ἁπροσδοκήτως τὸ
ἀθέλητον ἀχουόμενον), Τέ ταῦτα, φἀναι, Ἱ[άτερ, λά-
εις; Πῶς ἀνασχοίμην ἐγὼ θρόνοις ἐχείνοις ἰδεῖν,
σοῦ ζῶντος, ἄλλον ἐπικαθήμενον ; πῶς τὴν ἐμὴν βα-
σιλείαν τῶν σῶν ἀρχιερατικῶν εὐλογιῶν ἑἐρημώ-
σαιµι; ᾿Απαίσιος οἰωνισμός µοι τῆς ix τοῦ θρό-
vou τοῦ βασιλικοῦ χαθαιρέσεως ἡ oh τοῦ θρόνου
της ἐπισχοπῆς ἐγχατάλειψις. El μὲν οὖν παραλελύ-
πηχά τι τὴν σἣν ὁσιότητα, Ev ἀγνοίᾳ πλημµελήσας,

ὡς ἔγωγε οὐδὲν ἐμαντῷ πεπλημμεληχότι σύνοιδα, D

καὶ δὴ φειδόµενος ἡμῶν ὡς πατὴρ οὐκ ἐχπομπεύειν
ἐθέλεις τὴν ἐμὴν πρὸς σὲ παροινίαν, ἀλ) ὰ συσκιάζεις
τὴν ἀληθινὴν αἰτίαν τῷ τῆς ἀδυναμίας προσχήµατι,
Einb, δέοµαι, ἔτοιμος ὑπέχειν εὐθύνας ἐγὼ, xal
ἰᾶσθαι τὸ τοῦ πατρὸς ὁ mal; ἄλγημα. El δὶ μηδὲν
ἔχει; ἡμῖν ἐγχαλεῖν, τί λυπεῖν ἐθέλεις αὐτὸς τοὺς
μι δὲν λυπῄσαντας; Οὐ τὺν κλῖρον ἔχεις αἰτιᾶσθαι
ὡς ἀπειθῃ καὶ σχληραύχενα ; πάντας γὰρ διὰ τοῦ
Εὐαγγελίου Υεννῄσας σαυτῷ καὶ τῷ Os ὑποτέθει-
κας, οὐχ ἡμᾶς αὐτοὺς ὡς τάχα τῶν σῶν ἐνταλμάτων

C

inspmiralam cautionem. Accedens igitur ad regem,
Quamdiu, inquit, religiosissime lex, suffecit mihi
corpus ad labores et curas ecclesiasticas, politicis,
vt ego existimo, graviores, deserere Ecclesiam
Dei, quam ipse mihi, imperio tuo quasi nianu usus,
tradiderat, omnibus suffragiis damnandunm et mi-
nus quam mercenarium opus videbatur: iste enin,
lupo veniente, fugere ovesque dimittere solet ;
quinam autem mihi exeusotio fuisset, si nullum
lupum videns, et gregem Dei dereliquissem? tdeo
non dereliqui usque ad id temporis. Cum autem
vides senectutem mihi incumbentem, et laborum
multitudinem abstulisse omne robur; tu cura Éc-
clesiam, et aliquem virum vires corporales poten-
tie spirituali pares habentem οἱ juniorem, curis
ecclesiasticis, ac domui Domini przíflcc. Hanc mihi
ultimam gratiam adimple : da mihi paucos hos dies
ut mecum colloquar et cum Deo; optima mihi ad
hoc domus monasterium ; ibi mori concede. Quid
enim mihi jam commune est cum cris, robustiora
membra requirentibus ? Si autem ad curas. Eccle-
sit impotens sum, quomodo hanc dignitatem arro-
gabo? Onus enim Paulus episcopatum vocat, 1460”
que ab eo arcendus qui operi non est. satis aptus.
Noli Ecclesiam, qux sub meo noniine floruit pr»
multis, postea sub hoc ipso nomine marcescentem
videre ; sed, ut dixi, per alios juniores pulchrita-
dinem illi serva : periculum enim est ne mea debili-
tote res labantur. Rex igitur rei audite novitate
perculsus (nam percutit inopmanter auditum quod
non placet), Quid hzc, Pater, inquit, dicis? Quo-
modo feram ego in hoc throno, té vivente, alium
videre sedentem ? Qui. meum regnum pontificalibus
tuis benedictionibus orbem ? Throni episcopalis tua
derelictio mihi sinistrum est e throno regio ever-
sionis przesagium. Si igitur sanctitatem tuam con-
tristavi, ignoranter quidem, cum mihi aliquid
peccasse non sim conscius ; 8i nobis parcens, ut
pater, injuríam meam in te non vis divulgare, ve-
ram autem causam sub impotentix» specie velas,
div, precor; paratus sum subire correctionem, et
ut filius, patris sanare dolorem : si vero niliil ha-
bes nobis exprobrare, utquid contristare vis eos
qui te non contristavcrunt? Non potes clerum in-
eusare' tànquam inobedientem ac recalcitrantem ;
uam omnes per evangelium a te genitos tibi Deoque
subdidisti ; non nos ipsos tanquam ad rebellandum
contra mandata tua proinptos, non aliud quid ex
parte tuorum reprehensibile. Cur igitur filios tuam
tergiversationem absque ratione flentes deseris ?
Flectere, Pater, alioquin, audax est oratio, quid-
quid dixeris non cbediam, quidquid agas, nom ce-
dam. Nam excusatio, opinor, solis indignis com-
petit; tu vero omni dignitate przcellis.

ἀφηνιάξοντας, οὖν ἄλλο τι τῶν σῶν ἑπίψογον. TÉ τοίνυν παῖδας éd; την chv ὀδυρομένους ἀνεύλογον
ἀναχώβηαιν; "H πείθου, Πάτερ, εἰ δὲ μή, τολμηβὸς ὁ λόγος, x&v πάντα λέγῃς, οὐ πείσομαι, κἂν

πάντα ποιῇς, οὗ καμρθήσομαι. Παραίτηαις γὰρ, οἴμαι,

ἀξίας ἐπέχεινα.

µόνοις τοῖς ἀναξίοις ἁρμόδιος ' οὗ δὲ πάτης

————-—— ek e.

1235

APPENDIX AD THEOPHYLACTUM

1236

XXVI. His fleetitur senex, et nibil ultra sermo A — KG'. Κάμπτετι τούτοι ὁ véptov, xai οὐδὲν

nibus ad regem cirea deprecationem habitis adji-
ciens, revertitur ad monasterium : Regem autem
celestem ad scopum suum invenit concurrentem.
Simul enim ac rediit, in morbum delapsus est, et
preseutiens mortem ultimum donum Bulgarorum
ecclesiis donavit et quod deerat Triudio adjecit :
quod enim a nova Dominica usque ad Pentecosten
canitur Μπο complevit. Et tamen exiode eruditio-
ribus conjiciendum est qualis fuerit dum corpore va-
leret qui etiam in morbo laboribus exercebatur. At
vero in ipso interior homo eo magis renovabatur,
quanto exterior mortiflcabatur, et cum Paulo dicere
poterat : Cum infirmor, tunc potens sum. Et quid
adhuc ? Disposuit (hoe enim erat quoque canoni-

περαιτέρω περὶ nxapatttostoe τοῖς πρὸς τὺν βασιλέα
Ἀὐγοις προσθεὶς ὑποστρέφει μὲν εἰς τὸ µοναστέριον,
τον δὲ ἄνω Βασιλέα vp αὐτοῦ σκοπῷ εὑρίαχει συν-΄’
τρέχοντα. "Άμα γὰρ τῇ ὑποστροφῇ νόσῳ μὲν χατα-
θάλλεται, προεγνωχὼς δὲ τὸν θάνατον ἑπιτήριον δῶ-
pov ταῖς Βουλγάρων ἐχχλησίαις χαρίζεται, xal τὸ
Asimov τῷ τριρδίῳ προστίθηαι τὸ γὰρ ἀπὺ τῆς
παινῆς Κνριαχῖς ἄχρι τῆς Πεντηχοστῆ- φαλλόμε-
voy τότε 0h συνετέλεσε. Kaí τοι τεχµαίρεσθαι τοῖς
ὀξυτέροις ἐντεῦθεν ἔστι, τὶς ἂν εἴη ἑῤῥῥωμένος τὸ
σῶμα, ὃς x&v τῇ νόσῳ τοῖς πόνοις ἕαυτὸν χατέτρυ-
χεν. ᾽Αλλὰ γὰρ ἣν ὄντως ὁ ἔσω αὐτοῦ ἄνθρωπος
τοσούτῳ µέτρῳφ ἀνακφινούμενος, ὄσῳπερ ὁ ἕξω
ἐφθείρετο, xoà κατὰ Παῦλον εἶχε λέγειν * Ὅταν

tum), el de libris quos fecerat, et de substantia B ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι. Τί ἔτι; Δ.ατίθεται (καὶ

quam habebat, aut potius Deus, cui cuncta possi-
debat οἱ quem | solum, bonam margaritam, the-
saurizabaf sapiens emptor, conchas parviducens.
Cunaiis itaque in duas partes distributis, dimidiam
episcopatui, dimidiamque monasterio reliquit ; hoc
plóone demonstrans quomodo íuxia Dei nutum
utrumque possidenduw sit. Ille enim possessiones
ex fiielibus ducibus.regibusque tenebat, quos pnmwe-
sertim barbarice natos dedignatione alienare non
expediebat:: hoc eiiam signiflcavit Dominus, qui-
bus ostendit se non illam aromata ferentem dedi-
gnari ; imo benigne excepit et in Evangelio statuit :
aequisitione quoque evangelice canoniceque et
quam maxime laudabiliter facta.
j

XXVII. Sic igitur cum vixisset et thronum a Deo
sibi datum exornasset, fine qui principio et fun-
damcnto dignus esset, ad Dominum migravit,
Jpsius autem divinum corpus, honoris animas par-
tíceps, sancte religioseque hymnis laudatum et
honoratum, infra quidem meritum, sed potentis
laudantium non inferius, in monasterii monu-
mento, quod jpse propriis manibus paraverat ad
Jas dexirum vestibulj, repositum cst, Julii men-
sis vigesimo septimo die, regnaute Symeone in
Bulgaria, anno sexies millesimo quadringentesimo
vigesimo quarto a creatione mundi.

XXVIHU. Latuit autem &e non parvum sancto-
rüm ueanimiiatis argumentum : nam antequam
e viia discessisset, quidam ex discipulis ejus in
somnis viderunt Cyrillum et Metbodium ad sSan-
ctum accedentes οἱ ipsi vit» finem przdicentes.
Sed ille quidem procul a nobis ita (ieri visus est
ac vitam relinquere, favor autem non avelavit, sod
pulvis ejus etiamnum beneficia prostat. omnem
langorem omnemque morbum sanans : quod testi-
monio confirmat ille mauus pedesque aridus, qui,
divino sacrificio peracto, ad templum accedens,
sanHalem invenit. lguorabant quidem plerique
quisnam aut unde essct: sed cum sanationi grates
adjiceret, multusque in gratiarum actione sanalas

τοῦτο γὰρ χανονιχὸν), περί τε τῶν βιθλίων αὐτοῦ
ὧν ἐποίησε, καὶ τῆς ἄλλης αὐτοῦ περιωυσίας. μᾶλ-
λον δὲ τοῦ Θεοῦ, ᾧ πάντα εἶχε, καὶ ὃν ἐπλούτει µό-
voy τὸν καλὸν μαργαρίτην ὁ σοφὺς ἔμπορος, ὀλίγα
τῶν ὀστρέων φροντίζων. Kal τοΐνυν πάντα διχῇ
µερίσας τὴν μὲν ἡμίσειαν τῇ ἐπισχοπῇ, θατέραν δὲ
μοῖραν τῇ μονῇ χαταλέλοιπε, δείξας πάντως κάν-
τεῦθεν, ὅπως δεῖ xat χτᾶσθαι xol ὡς ἀμφότερα τῷ
πρὸς θεὸν νεύματι, Ἐκεῖνος γὰρ τήν τε χτῆσιν ix
πιστῶν ἀρχόντων καὶ βασιλέων ἔσγεν, οὓς obx ἔδει
πάντως ἀποφυχραίΐνειν τῇῃ παροράσει xal μάλιστα
πεφυκότας βαρθαρικώτερον. Ἔδειξε Cb χαὶ ὁ Κύ-
ριος, οἷς τὴν μυρογφόρον ἐχείνην οὐ µόνον οὗ rap:t-
δεν, ἀλλὰ xal προσαπεδέξα o χαὶ τῷ Εὐαγγελίῳ ἐν-

C έταξε, τήν τε ἀπόχττσιν εὐαγγελιχῶς xal xavevixux,

xai ὡς οὐκ ἣν ἄλλως ἐπαινετώτερεν ἔθετο.

KZ'. Οὕτως οὖν β.ώσας xal οὕτω χοσµήσας tiv
π;ρὰ θεοῦ δοθέντα θρόνον αὐτῷ καὶ τέλος ἐπιθεὶς
τῇ ἀρχῇ κατάλλη)ον καὶ τὸν ὕροφον τῷ θεμελίῳ εὖ-
φυῶς πρέποντα πρὺς Κύριον ἐξεδήμησε. Τὸ δὲ θεῖον
αὐτοῦ σῶμα, χαὶ τῷ ψυχη τὴν τιμὴν ἰσοστάσιον,
ὅσιον ὁσίως ὑμνολογηθδέν τε καὶ τιμηθὲν τῆς μὲν
ἀξίας χαταδεέστερον, τῆς ὀυνάμεως δ᾽ οὖν ὅμως τῶν
«ιμώντων οὐκ ἑλλιπέστερον τῷ ἐν τῇ μονῇ μνημείῳ
ἑνετέθη, ὅπερ αὐτὸς οἰχείαις χεραὶ χατεσχεύχας
κατὰ τὸ δεξιὸν τοῦ προνάου µέρος, εἰχοστὴην ἐθδό-
µην τότε τοῦ Ἱουλίου μηνὸς ἄγοντος, ἓν ἡμέραις Σν-
μεὼν βασιλέως Βουλγσρίας, ἔτει ἔξαχισχιλιοστῷ
τετρακοσιοστῷ εἰχοστῷ τετάρτῳυ

. KH, Αλλ' ὅ µε διέλαθεν, οὗ μικρὸν τῆς τῶν
ἁγίων συµφυχίας τεχμέριον πρὸ yàp τῆς αὐτοῦ
τελευτῆς εἶδον ἐν Όπνοις τινὲς τῶν αὐτοῦ μαθητών
Κὐριλλόν τε χαὶ Μεθόδιον προσελθόντας τῷ µαχα”
plo καὶ τὴν τοῦ βίου ἔξοδον αὐτῷ προσημαίνοντας *
ἀλλ 6 μὲν οὕτως ἀφ᾽ ἡμῶν ἔδοξε γενέσθαι, καὶ τὸν
βίον τοῦτον λιπεῖν, ἡ χάρις δὲ οὖκ ἁπέπτη, ἀλλὰ καὶ
ὁ χοῦς τοῦ διδασχάλου ἔτι xal νῦν εὑεργεσίας τελεξ,
πᾶν πάθος καὶ πᾶσαν νόσον ἑώμενος. Μ :ρτυρεῖ sole
λεγομένοις ὁ ξηρὸς ἐκεῖνος χεῖρας καὶ πόδας, ὃς τῆς
θείας τελουµένης ἱερουργίας τῷ ναῷ προσελθὼν «hv
ἴασιν εὕρατο. Ἠγνοεῖτο μὲν γὰρ τοῖς ταλλοῖς, ὅστις
εἴη καὶ ὅθεν. Ὡς δὲ τῇ θεραπείᾳ τὴν εὐχαριστίαν
π[ασἑτίθει, xa πολὺς ἣν τὴν ἐξομρλόγησιν xai

1231

VITA S. CLEMENTIS BULGARIE ARCHIEP,

1238

| χεῖρας Ἶρε τὰς ἰαθείσας, xoi ταῖς βοαῖς ὀχληρὸς À manus teneret erectas, et clainoribus jam iis qui

ἤδη τοῖς τῷ ναῷ παρευρεθεῖσι χαθίστατο, ἑρωτᾶται
τὴν τῆς εὐχαριστίας αἰτίαν, καὶ πάντα καταλάγει *
εἶναι μὲν τῆς ᾿Αχρίδος xal αὐτὸς, πολυετῇ δὲ τὴν ἓν
τῇ νόσῳ ταύτῃ υστυχεῖν κάχωσιν * ἁμηχανίᾳ }γοῦν
οὐδὲν ἧττον ἡ τῇ νόσῳ χρατούµενος ἐπὶ νοῦν βαλέ»
σθαι τὴν τοῦ ἁγίου τάφου προσχύνησιω, si πως ὁ
πάντα ἰσχόων ἐν Χριστῷ Κλήμης παράχλησις αὐτῷ
γένοιτο. Συρόµενος οὖν χεραί τε καὶ ποσὶ τῷ τοῦ
ὁσίου προσελθεῖν μνήματι, sica ἐν ἑχστάσει yevé-
σθαι xal τινα Ὑηραιὸν ἰδεῖν τῶν τριχῶν αὐτοῦ
ἀψάμενον xal ἀναστῆναι διαχελεύοντα, xat ἅμα τῷ
λόγῳ χρότον τῷ σώματι ἐπιγίνεσθαι, olov συγκρου-
ομένων ὀστῶν. Εώῴχεσαν δὲ ἄρα συναρθροῦσθαι τὰ
µέλη xai ἀπλοῦσθαι τὰ νεῦρα ποὺς χἰνησιν * εἶτα ἐν
ἑαυτῷ γενόμενος Orte εἶναι, οὐκ ἔτι χεῖρας ξηρὸς,
οὐκ ἔτι πόδας ξηρὺὸς, οὐκ ἔτι πήρωµα φύσεως, xal
νῦν αἴρω χεῖρας πρὸς τὸν ταύτας ἐχτείναντα xal
ἐπὶ τοὺς πόδας µου ἵσταμαι. Ταῦτα εἶπεν ὁ πρώην
ἐξηραμένος, πηγάζων &x βαθέων καρδίας ἐξομολογή-
σεως ῥήματα, καὶ συμφωνοῦντας ἐἴχε τοὺς παρ”
εστῶτας xal λόγοις εὐχαριστηρίοις «bv ὅσιον µεγα-

λύνοντας. Καὶ τί µε δεῖ τάδε χαὶ τάδε καταριθμεῖ-
σθαι; Τίς ἀγνοεῖ, πόσοις μὲν δαιμονῶσι, πόσοις δὰ
ἄλλως καχουµένοις ἁπαλλαγὴν τῶν ἑνοχλούντων
χαχῶν δεδώρηται, f| τῷ τάφῳ προσελθοῦσιν fi ἐπι-
καλεσαµένοις τὸ ὄνομα µόνον, xal τὴν πίστιν ἔχουσι
μεθ) ἑαυτῶν, τὴν δραστ{ριον ὄντως διάχονον; Διά
φοῦτο χαὶ πᾶσα Βουλγάρων ἡλικία τῆς τοῦ ἁγίου
χάριτος ἀπολαύοντες, οὖκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅσην τὴν ἐπὶ
τῇ τιμῇ σπουδην ἐπιδείχνυνται, ἕκαστος τὸ κατά
δύναιιιν συνάγοντες.

Κθ’. 'AXX, ὦ θεία xal ἱερὰ κεφαλὴ, £g" ᾗ τὸ
Πνεῦμα χαθέδραν ἐἑπήξατο ! "0 φωστὶρ οὐχ ἡμέρας
µόνης ἄρχον, οὐδὲ µόνης νυχτὸς, ἀλλά xal νυχτὸς χα)
ἡμέρας χαταφωτίζων ἡμᾶς ταῖς χάρισιν, εἴτε πειρα-
σμοῖς προσπαλαίοντες οἷόν τινα νύκτα τὸν τῶν πειρα-
σμῶν ῥζόφον ἔχομεν , εἷτε ἀνέσεως ἀπολαύοντες,
ὥσπερ τινὶ qutt φαιδρυνόµεθα” ἓν ἀμφοτέροις γὰρ
τοῖς χαιροῖς τῶν σῶν χαρίτων καταξιούµεθα. Ὦ
σάλπιγξ, δι fic ἡμῖν ἐσάλπισεν ὁ Παράκλητος, ὦ
ποιμὴν ὁ χαλὸς ὁ θεὶς ὑπὲρ ἡμῶν τῶν σῶν προδά-
των τὴν ἁγίαν φυχῆν, καὶ διὰ πολλῶν ἑδρώτων χατ-
αρτίσας Θεῷ τὸ ποίµνιον. εἰς τόπον χλόης κατασκη-
νώσας ἡμᾶς, τὰς διὰ τῆς σῆς γλώσσης ἑρμηνευθεί-
ca; Γραφᾶς χαὶ ἐφ᾽ ὕδατος ἀναπαύσεως ἑχθρέψας
τοῦ θείον βαπτίσματος, xal ἐπὶ τρίδους ὁδηγήσας
δικαιοσύνης, τὴν ἐργασίχν τῆς ἀρετῆς. Auk σοῦ γὰρ
πᾶσα τῖς Βουλγαρίας χώρα θεὸν ἐπέγνωσαν, τὰς
ἐχχλησίας αὐτὸς τοῖς ὄμνοις xal ταῖς φαλμῳδίαις
ἐἑπύχνωσας, τὰς ἑορτὰς τοῖς ἀναγνώσμασι κατεφαί-
ὄρυνας, μονασταὶ διὰ σοῦ Blot Πατέρων ὁδηγοῦνται
πρὸς ἄσχῆσιν, ἱερεῖς διὰ σοῦ τὸ χανονικῶς ζὴν παι-
δεύονται. ὮὪ ἐπίγειε ἄγγελε χαὶ οὐράνιε ἄνθρωπε !
"Ὢ àAala τῆς τῷ προφήτῃ προορισθείσης μὴ λει-
π.μένη μηδὲ μικρὸν, ὅτι xaX μᾶλλον ὡς πλεί-
ονας υἱοὺς πιότητος προενέγχασα! ὦ τυφλῶν ὁδηγὲ,
ὁποτέραν τις λογίσαιτο τυφλότητά ve xa ὁδηγίαν | ὢ
Κυρίῳ χατασχευάσας λαὸν περιούσ!ον, ζηλωτὴν xa-

C

in templo erant importunus staret, gratiarum
eausan interrogatut et omnia narrat : ab Achride
quidem se esse, a multis autem annis hujus morbí
affliotionem pati, remediorum igitur impotentia
non minus quam miorbo victus, in mentem sibi
venisse ad Sancti tumulum se prosternere, si forte
quí omnia potest in Christo Clemens solatio sibi
foret; se igitur manibus pedibusque ad Sancti
monumentum aecessisse; postea in exstasi fuisse,
ac vidisse quemdam senem ipsius crines tangen-
tem et surgere jubentem ; una cum verbo fragorem
corpori supervenisse, qualis ossium collisorum ;
visa proinde fuisse membra conjungi nervosque
ad motum explicari ; deinde ad seipsum reversum,
sanum fuisse nec jam manus pedesque aridum, nec
corpus mutihtm ; Ideoque, (ait), nunc attollo ma-
nus meas ad eum qui eas explicavit, et sto super
pedes meos. Hzc dixit qui previus erat paralyticus,
eructans ex imo corde confessionis verba, adstan-
tesque collaudantes et verbis eucharisticis Sanctum
magniflcantes habuit. Sed ut quid talia me oportet
dinumerare ? Quis ignorat, quot demoniacis.
quotque alio malo affectis liberationem malorum .
largitus sit, sive ad tumulum accedentibus, sive
tantum ejas nomen invocantibus, habentibusque
in semetipsis fidem, efficacem ministram Ἱ Quar:
emnis Bulgarorum 31ae Sancii Ífavora fruens
quantum in illo honorcnde studium — ogtendat,
unoquoque juxta vires agente, difficile dictu.

XXIX, O sacrum divinumque caput super quo
Spiritus sedem (fixit! O jubar, quod non soli diei,
nec soli nocti przees, sed nocte dieque gratiis nos
illuminas, sive tentationibus colluctantes veluti
quamdam noctem tentationum tenebras haheamus,
sive requie fruentes uti quodam lumine recreemur:
in utroque enim tempore gratiis tuis dignamur.
O tuba, per quam nobis Paracletus personuil!
O boue pastor, qui sanctam animam pro nobis
ovibus tuis posuisti multisque sudoribus gregem
Deo congregasti, in loco pascus nos collocasti, ad
aquas refectionis divini baptismatis, sacris Scriptu-

D ris per tuam linguam interpretatis nos edacasti,

etin semitas justitim, virtutis operationem, nos
deduxisti ! Per te enim omnis Bulgaris regio Deum
cognovit; ecclesias hymnis et psalmodiis ipse flr.
masti, festa lectionibus recreasti ; per te monachi
vitis Patrum ad vitam asceticam dueuntur ; per te
sacerdotes canonice vivere docentur! O terrestris
angele homoque coelestis ! O oliva a propheta prae-
signata, qui non desinit plurimos uberes filios
producere! O dux czcorum, quameunque cigcita-
tem aut ducatum quis reputet! O tu, qui Domino -
parasti plebem perfectam, zelantem bonorum ope-
rum, quxe in te viderunt |! Nunc etiam respice h:e-
reditatem tnam, cum plura majoraque potes quam
olim in corpore; malam abige hzresim, quie tuo

1299

ΥΛλΗΙ LECTIONES EX COD. PATAVINO. 7

1210

gregi morbus peslifer irrepsit postquam in Domino A Mov ἔργων, ὧν bv cel ἔθλεπον, Ἁλλ ἔτι xat &xo-

obdormisti; ne dispergantur dispereantque oves
pascuz, quam constituas, precor, sancte et optime
pastor; nos inexpertos nutritos tuos ab incursio-
nibus barbaricis custodias, jugiter invigilans, sed
nunc praesertim, cum aiülictio proxima est, cum
non est auxiliator, cum Soythicus gladius Bulga-
rico sanguine inebriatus est, cum manus impiorum
morticina juniorum filiorum volatilibus cceli po-
.Suérunt escas ; contere eas sub potenti manu Dei,
cui fideliter servisti, pacem populo tuo largire,
ut tibi etiam festa conatituamus, cum jubilatioue,
per te glorificantes Patrem, et Filium et Spiritum,
unum Deum, cui compelit omnis gloria, lionor οἱ
adoratio, nuuc et semper, et in szcula seculorum.
Amen.

πτεύοις την chv χληρονοµίαν, πάντως πλείω xai
µείζω νῦν ἐσχύεις ἢ πάλαι ὢν iv. τῷ σώματι, xoi
την πονηρὰν ἀπελαύνοις αἴρεσιν, ἡ τῷ cip ποιμνίῳ
νόσος λοιµώδης παρεισεφθάρη, μετὰ τὴν σὴν πάντως
ἐν Χριστῷ χοίµησιν, μὴ διασπεἰρῃ καὶ διαφθείρη
τὰ τῆς νομῆς πρόδατα, fiv στήσαις, ἅγιε ποιμὴν xat
χρηστότατε΄ τηροίης δὲ χαὶ βαρθαριχῶν ἑἐπιδρομῶν
ἀπειράτους τοὺς σοὺς τροφίµους ἡμᾶς, χαὶ πάντοτε
μὲν ἐφορῶν, μάλιστα δὲ νῦν, ὅτε θλίψις ἐγγὺς, ὅτε
οὐκ ἔστιν ὁ βοηθῶν, ὅτε σχυθιχὴ µάχαιρα Βουλγα-
ρικῶν αἱμάτων ἐμέθυσεν, ὅτε χεῖρες ἀθέων τὰ, θνη-
σιμαῖα τῶν νέων τέχνων τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὑρανοῦ
ἐξέθεντο βρύµατα, ἃς θραύσαις τῇ δεξιᾷ χειρὶ τοῦ
ὑπὸ σοῦ θεραπευθέντος Θεοῦ, εἱρήνην τῷ €i λαῷ

B χαριζόµενος, ἵνα σοι χαὶ τὰς ἑορτὰς ἱστῶμεν ἐν

πάσῃ ἀγαλλιάσει, Πατέρα, καὶ Yibv, καὶ Πνεῦμα διὰ σοῦ δοξάζοντες τὸν ἕνα Θεὸν, d πρέπει πᾶσα δόξα»
τιμὴ xal προσχύνησις, νῦν xal ἀεὶ xal εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν.

^

VARLE LECTIONES SELECT/E

EX CODICE PATAVINO S. JUSTIN.E.

AD COMMENTARIA THEOPHYLACTI IN QUATUOR EVANGELIA

(Operum ejus nostrz editionis tom. I per totum et tom Il, usque ad col. 547. — Numeri paginas edi-
tionis Veneta reprzsentant quas typis crassioribus in textu expressimus. Litterz majuscul: A, B, C.
D, E, qux paginam in partes quinque partiuntur, sunt divisiones editionis Venetz,, non nostre; eas
autem nunc retinemus, quia earum ope Lector quaesita facilius inveniet.)

e IN MATTHEUM.
Pag. 2 C 11 λαμδάνοµεν, cod. ἑλάδομεν. E 2 xav C Pag. 53 B 9 ὅπου γὰρ ὁ, cod. ὅπου γάρ ἔστιν 6,

μετέφρασε, Cod. μετέφρασε 9£.

Pag. 4 D 7 εὐλογηθήσεται' cod. εὐλογηθήσονται.

Pag. 5 À 11 6 πρῶτος, cod. ὡς πρῶτος. B 1 πρό-
τερον, cod. πρότερος.

Pag. 6 E 4 φυλῆς, καὶ πατριᾶς, cod. πατριᾶς,
καὶ συγγενείας.

Pag. 8 À 4 φησὶν, cod. φησὶν ὅτι.

Pag. 9 A 5 αὐτῶν, cod. αὐτοῦ. E 6 ἔτεχεν, cod.
iex τὸν Υἱὸν αὐτῆς πρωτότοχον. C 9 τοῦτον, cod.
αὐτόν.

Pag.13 D 5 εὐλόγηνται, cod. εὐλογημένοι.

Pag. 17 4 οὕτω xat, cod. ὁμοίως xat.

Pag. 181) { &x' ἂν, cod. ὅτι t&v,

Pag. 30 B 4 ὑποχλέφαι, cod. ὑποχλέπειν.

Pag. 21 A 71 ταῦτα, cod. ταῦτα πάντα.

Pag. 22 € 8 αὐτῶν, cod. αὑτῶν, xal ἐχάλεσεν αὖ-
τούς.

Pag. 25 C 9 ὅτι οὐκ λθον χαταλῦσαι τὸν νόµον,

C 9 &v τοὶ, cod. £v σο[.

Pag. 55 € 2 γὰρ χρίνετε, cod. γὰρ χρίµατι xpt-
νετε, B 1 ἀναισχύντερον, cod. ἀναισχυντότερον.

Pag. 37 C 9 καὶ δὲ, cod. χαὶ τὸ o£. .

Pag. 40 E 7 διὰ τοῦτο σημεῖον, cod. διά τοῦ ση-

lou.

Pag. 41 Β 9 fjv τούτων, cod. fjv Ex τούτων.

Pag. 42D 3 ἀφέωνταί aov, cod. ἀφέωνταί σοι.

Pag. 45 C 10 ἐστὶ δίχαιος, cod. ἣν δίχαιος. C. 10
Χαλέσαι ἁμαρτωλοὺς .. ἀλλά ἵνα pstavofjawstw ,
cod. χαλέσαι, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς. .. « ἁλλ᾽ εἰς μετά-
νδιαν (a).

Pag. 44 B 1 τὶς προσεχύνει, cod. τὶς ἐἑλθὼν πρησ-
εχύνει͵.

Pag. 50 C 11 ἀεὶ, cod. &sV γεννᾶσθαι.

Pag. 54 D 9 γὰρ Ἰωάννης, cod. váp φησι Ἰωάννης.

Pag. 57 À 2 βαρείας, cod. βαρεῖαι. B 5 τοῦ Za6-
6άτου, cod. τὸν Xa66átou vópov. D 8 ὅτι ἐχεῖνοι ἰε-

ἀλλὰ μᾶλλον πληρῶσαι, πῶς, cod. ὅτι οὐ χαταλύω τὸν D ρεῖς σαν, οἱ δὲ X οὗ, cod, ὅτι χαλῶς ol ic-

νόµον, ἁλλὰ μᾶλλον πληρῶ, πῶς.
Pag. 28 C 10 οἷαι' ἔστι τις, cod. οἷον ἔστι τις.
Pag. 30 E 4 κατορθώμασιν, cod. κατορθοῦσιν.
Pag. 51 D 5 αἰτεῖντι, cod, αὐτεῖν τί.
Pag. 32 D 9 οὐδὲν, cod. οὐδὲν γάρ.

ρεῖς, οἱ μαθηταὶ οὐχ σαν ἱερεῖς.
Pag. 61 E 8 ὅταν ἴδεις, cod, ὅταν γὰρ ἴδεις.
Pag. 62 € 4 ὡς ἑπτρεαστὰς χαὶ, cod. ὡς πειρά-
ζοντας δεὶ xat.
Ρας. 64 E 6 καταχριεῖς, cod. xavaxptvet.

(a) Hzc lectio congruit cum versione ed. Paris. ad calcem rejecta.

1841 YARUE LECTIONES

Pag. 05 B 19 ἐνεργοῦντας, cod. γεωργοῦντας.
C 2 παρὰ τῶν τὰ πνευματιχὰ ὡὠτία κεκτηµάνων,
cod. παρὰ Σχόντων τὰ τῆς φυχΏῆς πνευματιχὰ ὡτία,
D 11 Sibota cod. bie d n i

Pag. 68 A 1 6 θεὸς, cod. ὁ δὲ θεός

Pag. 69 € 6 otpa, co. oTov otpa.

Pag. 70 A "1 πάντα, cod. xal πάντα,

Pag. 79 B 8 &' ἂν, cod. δέ.

Pag. 75 B 7 ὀρχεῖται, cod. ὀρχῆσατο.

.Pag. 74 D ὅ ὡς, cod, ὅτι.

Pag. 75 A & δερµάτινος τῶν, cod. δερµάτινος νοῦς
τῶν. Α 12 τρέψει, cod. θρέφει. E. 8 εὐθέως, cod.
οὐκ εὐθέως.

Pag. 76 B 1 ἐπιθυμεῖ, cod. ἐπιθυμεῖ γάρ. E 8 τε-
τἆρτῃ δὲ, cod. τετάρτῇῃ γοῦν,

Pag. 77 A ὃ πῶς, cod. ὅτι.

* Pag. 78 D 7 δὲ, cod. δὲ διαλέγεται.

Pag. 79 D 6 ἐξέρχονται, cod. ἐξέρχεται.

Pag. 81 A 6 σηµαίνει δὲ, cod. σηµαίνει γάρ. E
10 Χριστ ,ῦ χάριν, cod. θεοῦ χάριν.

Pag. 82 A 4 τὰ ἐκ γῆς, cod. τὰ ἓν v1.

Pag. 85 A 10 οὐ δήνασθε, cod. οὐ συνίετε.

Pag. 85 E 10 θεός ἐστιν, cod. Θεὸς fv.

Pag. 87 C 1 ἑχέρδανας, cod. χερδαίνεις. Β 6 ἴδωσι,
cog. ἴδωσί ps.

Pag. 88 D' 8 τὴν ἔξοδον, cod. τὴν δόξαν. E 9 οὐ
γὰρ δὲ, cod, οὐ γὰρ 61. ΄

Pag. 90 C 6 ἀχολουθοῦσι, cod. ἀκολουθεῖ. D 8
(pozo, eod. (povxo. D 12. µόνον, cod. µόνην.

Pag. 400 D 1 προτέρας, cod. πρώτας.

Pag. 102 Α 4 τούτοις, cod. ταῦτα.

Pag. 105 D 2 ὑπερεῖδεν, cod. ἀφῆκεν.

Pay. 104 C 9 ἕνα, cod. ἵνα. E 1 ἀγορᾷ, cod. &yo-
pÀ ἀργούς.

Pag. 105 D 4 «ot, cod. col. D 6 ὁψία fj, cod.
ὁψία ἐστὶν f.

Pag. 108 D 7 i405, cod. laxat. .

Pag. 108 D 11 ἔνδειξις, cod. ἔνδειξιν.

EX COD. PATAVINO. 1942

Pag. 109 Ε 9 ψυχῆς καὶ σῶμα, cad. φυΏς τὸ σῶμα.

Pag. 112 C 10 ἀνύητον. cod. ἀνόητον πίστιν.

Pag. 113 B 5 οὐκ ἔστι θεὺς αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἐν τῇ τοῦ
Θ:οῦ τῶν οὐσίᾳ. cod. οὐχ ἔστιν αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς
θ:ὺς, ἀλλ Ev τῇ τοῦ θεοῦ ἐξουσίᾳ. C 10 ἄνθρωπος,
cod. ἄνθρωπός τις,

Pag. 114 D 5 ὃν δὲ. ἑλιθοθόλησαν, cod. ὃν δὲ ἁπ-
έχτειναν, ol δὲ ἑλιθοδόλησαν.

Pag. 117 E 9 ὅσους ἐὰν, cod. ὅσους ἄν.

Pag. 119 À 3 ὀλίγοι xav, cod. ὀλίγοι Υάρ.
9 Por: 120 € 10 ἀποχριθεὶς xai, cod. ἀποχρι-

εἰς δέ.

Pag. 1223 B 12 ἁπλῶς κύριον, cod. ἁπλῶς αὐτὸν
ὀνομάζει χύριον.

Pag. 125 C 8 ἑφάψατε, cod. ἐφάφατε αὐτά. Ἑ 9
ἀχεῖ αὐτὸν ἐκεῖνον, eod, ἐχεῖσε αὐτοὶ ἐχεῖνοι.

Ρας. 125 € 5 τῷ vao, cod. ἐν τῷ vat. Y

Pag. 127 D 5 xai προφἠτας, xal σοφίας πάσης,
cod. xai προφητείαις, καὶ σοφίᾳ πάτῃ.
* Pag. 128 E 6 βλέπετε, eod. οὐ βλέπετε.

Pag. 120 A 11 ὡς μηδὲ, cod. ὥστε μηδέ.

Pag. 155 D 8 ἐχώλυσεν, cod. χωλύει.

Pag. 156 Α 11 µάνθανε, cod. µανθάνοι.

Pag. 137 A 10 ἀνομοίας, cod. ἀνομοίους.

Pag. 1398 E 6 αὐτῶν, cod. αὐτῶν εὐφραινόμενοι,

Pag. 139 D 1 ἐπεργασάμενος, cod. ἐπεξεργαζό-
μενος.

Pag. 141 C 10 αὐτὸν xat, cod. αὐτὸν τὀ.

Pag. 144 E 6 χἀγχὼ, cod. χἀγὼ ὑμῖν.

Pag. 146 C 9 ἑδίδου, col. ἔδωκθ.

Pag. 149 C U fj τὸ, cod. xat τό.

Pag. 152 A 3 οἱ ἀρχιερεῖς, cod. οἱ δὲ ἀρχιερεῖς.

Pag. 153 B 6 ταύτων, cod. αὐτῶν.

P.g 159 6 6 ἠλίου, ἐν δὲ τῇ xaV, cod. piov *
à)À' ὅταν.

Pag. 166 D 6 ἑθδδομήκοντα, cod. ἑδδοιήχοντα

ὄντες. .
Pag. 167 B 1 εἰ μὲν, cod. εἰ μὲν oSv.

IN MARCUM.

Pag. 173 B 2 πολιτείαν, cod. πραγµατεῖίαν.

Pag. 174 Α 6 ἀνθρωπόμορφον, cod. ἀνθρωποπρό:-
ὠπον. B 1 µόνον, cod. µόνον ix τῶν».

Pag. 176 D 6 ἰδοὺ, cod. ἰδοὺ &vo.

Pag. 177 Α 2 ταῦτα kv τῷ χατὰ Ματβαῖηων χεῖται
πλατύτερον, COd. ὡς ἓν τῷ κατὰ Ματθαῖον µαθῆσῃ
πλατύτερον.

Pag. 178 C 11 $5306 xa, cod. ἐξῆλθε δὲ,

Pag. 180 D 5 παραγγέλλει, cod. παχραγγέ)λτι ἡμᾶς.

Pag. 181 B 6 ἐπίστευσεν ὡ-, cod. ἐπίστευσεν ὅτι.

Pag. 185 E {0 ἑλεύσονται xat, cod. ἐλεύσονται δὲ.

Pag. 184 D 6 νοῄσαις, cod. νοήσεις.

Pag. 187 B 11 ὄχλοι, a, cod. 62o:, xat al.

Pag. 189 B 5 ἴδε, cod. ἰδού.

Pag. 190 B 10 ἀπροσχέπτους, cod. ἀπροσέχτους.

Pag. 191 Α 10 ἄλλως, cod. ἄλλως τε,

Pag. 195 D 9 σαν, cod. fv.

Pag. 194 B 4 ἐπλάτυνε, cod. εἶπε πλατύτερον.

Pag. 197 B 11 τί μοῦ, cod. τίς μοῦ. C 12 ὥσπερ
τὰ, Cod. ὥσπερ xal τά.

Pag. 498 C 11 ἀπέθανε, χράτεῖ, cod. ἀπέθανε τλ
κοράσιον, ἀλλὰ χαθεύδει.

αρ. 199 C 5 οὐχ νεδέχετο, cod. o5x ἐνεδέχετο ἐχεῖ,

Pag. 200 E 9 οὕτως οὖν, cod. οὕτως fjv.

Pag. 201 B 4 δὲ οὕσης, cod. δὲ ἐχείνῳ οὔσης.

Pag. 205 D 13 μετὰ τὴν, cod. χατὰ τὴν.

Pag. 205 D 2 γέγραπται, cod. ἐγέγραπτο.

Pag. 207 B5. ἑλληνὶς, cod. συροφοινίχισσα, 3 T
παλ λαθεῖν, cod. xai βαλεῖν.

" Pag. 209 D 6 οφοδρότερον, eod. σφοδροτέρως
D 11 αὐτοῦ, cod. αὐτῷ. .

Pag. 2910 A 1 xóptvot, τὰ, cod, χόφινοι, xal πολλὰ
τά. B 4 ἄχρι τῆς, cod. ἄχρι τῶν τῆς.

Pag. 911 A 1 οὕπω συνίετε, cod. οὗ σνυνίστε.
C 1 Βηθσαϊδά, cod, Βηθσαϊδάν. € 5 αὐτοῦ, cod. αὐ -
τῷ. D 6 πάλαι ἂν, cod. πάλαι ἂν ἐν σάχχιψ, χαὶ
σποδῷ. E 7 αἱ θεραπεῖαι γίνονται, eod. Ἡ θεραπεία
δίδοται. E {4 τὴν duyhv. cod. περὶ την φνχἠν.

Pag. 215 A 1 σωτηρίᾳ τὸ, cod. σωτηρίᾳ αὑτωών τό.

Pag. 219 Α 2 δεῖ καὶ μὴ, cod. δεῖ ob uf. —

Pag. 225 E 6 «i 83. Λέγομεν, cod. τῷ 8er. "Apa
γὰρ xaX τὸ ἁμαρτάνειν δυνατόν ἁστι παρὰ τῷ 850;
λέγομε». «

bas. 99] Β 1 (a). EA & ἔμελλε παθεῖν, cod. ἃ $o-
ησξ παθεῖν.

Pag. 228 B 9 χαθέδρας, cod. καθέδραν. ]

Pag. 229 B6 µόνην, cod. µόνον. D 7 ó Κύριος,
cod. ὁ 'Insouc. D 10 τὸν Κύριον, cod. τὸν Ἰησοῦν.

Pag. 230 D 9 £x«spiiv, end, &xrspicv πενῆ.

Pag. 251 D 1 6 ὕστερ.», cod. ó ὕστερος. D 2 810v,
Cod. Θεοῦ ἀποτελούμενος. ]

Pag. 954 Α θπίδας χρατῶν, eod, πόδας δυχὼν xpa-
τεῖν. À Ἱ ὃ αἰτεῖς, cod. & αἰτεῖς. C € σὺ ποιεῖς, cud.
σὺ τοιαῦτα ποιεῖς.

Ρας. 955 [ 8 δὲ αὐτὸς, cod. δὲ καὶ αὐτός. D 10
τὸν λαὸν, cod. τὸν ἀμπελῶνα. .

Pag. 256 D 4 ὅλον δὲ τοῦτο, cod. ὅλον Υὰρ 10910.

Pag. 257 E 7 διαµένονσι, cod. διαµΣενούσι.

(a) IIec verpa habentur in marg. istius Cod. Sed in Cod. Marciano XXXII habentur in textu.

1243

Pag. 278 E 11 συγχρατοῦνται, cod, αυγχροτοῦνται.

Pag 259 A ὅ ἀφορμὴν, cod. ἀφηρμάς.

Pag. 242 A 16 τοῦ Θεοῦ, cod. του Χριστοῦ.

Pag. 215 D 5 ἡμέρας, cod. ἡμέρας ἐχείνας.

Pag. 944 B 9 ἑνσώματον, cod. àv σώματι, D 5
ὥσπερ xal τῆς, cod. ὥσπερ γὰρ τῆς.

Pag. 246 A 6 τὰ χείριστα, cod. τὰ μέγιστα.

VARLE LECTIONES EX COD. PATAVINO.

1244
Pag. 2417 D {0 ἐπεδε[ξατο, cod. Exsbelxun zo.
Pag. 230 B9 τὸν Θ:ὸν, cod. τὸν Κύριον. D 10 ὑπι-

Oy vouvto, Od. ὑπισχνοῦνται,

Pag. 252 C 2 χείρας, cod. χεῖρας αὑτῶν.
Pag. 258 E 8 ἔσω-ε, cod. ἔσωσε,
P.g. 265 E 4 ὠνόμασεν, cod. ὀνομάζει,

IN LUCAM.

Pag. 270 D 5 παρὰ τῶν Ἰουδαίων, cod. παρὰ τοῖς
Tosoafess 6 à e

Pag. 274 B θµνήµη Κυρίου, ead. µνήκη 8205.

Pag. 275 A 19 οἴχου Δ16ἱδ, cod. οἴχου Δαθὶδ

ὄντι.
Pag. 277 A 11 £o, cod. ἄλλος. D 1 θυγατέρων,
cod. θυγατέρων ἂν. .
Pag. 278 E 9 ἐχυοφόρησεν, cod. ἑκαρποφόρησεν.
Pag. 982 D 9 Βηθλεὲμ, cod. Βηθλεὲμ γη Ἰούδα.
E 7 ἐλπίδας, cod. ἐἑλπίδα αὐτῶν.
Pag. 38] D 44 χαὶ μετὰ τὴν, cod. χαὶ χατὰ τὴν.
Pag. 289 D 4 τὴν ἀληθῶς, cod. τὴν ἀληθῃ.

Pag. 389 D 6 πνευματιχὴν, cod. πνευματιχῶς.
Pag. 392 D 3 τῆς λῃστεία:, eod. λῃστεία.
Pag. 595 C 7 εἰ χαὶ ἑγίνωσκε τὸ, cod. xo Yv40-
σχων τό.
pt 394 C 6 τῆς τοῦ 0:00, cod. τῆς τοῦ θεοῦ
ον.
ag. 998 D 7 νοηθεῖεν, cod. νοηθεῖεν ἄν. D. 11
τοῦ Χριστοῦ, cad. τοῦ soU.
Pag. 400 E 8 θειέλιο; μὲν, cod. θεµέλιον µόνον.
Pag. 402 5 8 διαφνλλάστει, cod. διαφυλάττον.
Pag. 405 B 10 οὖν ταῦτα. ead. οὖν ταῦτα πάντη.
Pag. 403 A 1 βούλεσθαι, cod. βουλεύεσθαι. D 1

Pag. 296 E 4 τὴν γενεαλογίαν, cod. τὸν Ύενεαλο- B περιστολὴν, cod. περιδολἠν.

γοῦντα.

Pag. 299 C 6 τοῦτον, cod. τοιοῦτον.

Pag. 520 A 5 xoa ἄῦλος οὖν, cod. καὶ ἄθλος,
ἀλλ' οὖν. mE

Pag. 322 C 7 ὦ γύναι, cod. ἄπελθε, ὦ γύνόι.

Pag. 525 D 3 ὑπομονῇ. cod. ἓν óxopovf. D 5 μὴ
ὑπομενόντων πειρασμοὺ ἔφοξον, cod. μὴ τελεσφο-

ύντων.

Pag. 521 B 1 εἰώθαμεν, cod. εἰώθασι.

Pag. 531 E 4 ἔχειν. cod. ἔχητα.

Pag. 553 D πχρέχωνται, cod. παρέχωμεν.

Pag. 335 € 12 διελ0εῖν. τὰς μεταξὺ µόνας ἡμέ-
ρας λέγει, cod. διελθεῖν, bxelvoz μὲν γὰρ τὰς μεταξὺ
ἡμέρας µόνας λέγει. D 7 xgoqa», eod. pas.

Pag. 341 € 3$ ἁποτάξασθαι, cod. ἁποτάξασθαι τοῖς
οἰχείοις.

Pag. 544 C3 Σγγίζειν, cod. ἐγγίζειν, φησί.

Pag. 516 E 10 εὐγνώμων, cod. εὐγνώμων Yevó-
μενος.

Pag. 547 A 4 ὑπηρέτας, cod. ὑπηρέτας αὐτοῦ.
E 8 λοιπὸν οὐδὲ τὸν, od. δὼ οὐδὲ τόν

Pag. $586 A 10 µανθάνοµεν, cod. μανθάνομεν
λαλεῖν.

Pag. $57 D 11 διαδίδωµι, cod, διαδίδωαι «αὔτα,

Pag 900 C 1 σῶμα ποιεῖ, cod. σώμα ἔχευ
ποιεζ.

Pag. 561 D 3 ἑλεουμένου, οὐ φθονῄσει, cod. οὗ
Φθονέσει, πῶς Υάρ; οὐ φθονῄσει,

Pag. 563 A 10 ὡς βεδαιοῦνται, cod. ὡς βεδαιοῦντα.
C 1 διανοἰγῃ, xoà, cod. διανοίγῃ 810v, xal.

Pag. 568 D 1 τῷ μὲν εἰς. cod. τῷ μὲν γὰρ slc.

Pag. 972 E { εἰς µέσον ἄγει, cod. εἰς μέσον

Yu,
Pag. 575 Α 4 el tv τῇ yi] αὕτη, cod. el àv τῇ Υῇ
ἐχεῖνος. ἐν τῇ 1] χαὶ αὕτη.

Pag. $76 A 11 παρθένους ἄγνὰς, cod. παρθένον
à; viv.

Pag. 411 E 4 εἰ ἕνα σὺ, col. εἰ ὃν av,

Pag. 412 E 2 xbv λόγον, cod. τὸν λόγον, χαὶ φορ-
τιχόν.

Pag. 445. D 6 τῇ ἐξηγήσει, cod. ἐν τῇ ἐξηγίέσει.

Pag. A4 D 11 Υγτῖνῳ, cod. ynt« MM '

Pag. 447 D 5 xal μὴ περὶ ἀχτημολχύνης διαλέγο-
μαι, μηδὲν οὕτω σαφῶς toU νόυου διδάσχοντης. "1655,
cod. xal περὶ ἀχτημοσύνης οὐδὲν οὕτω σα-ῶς τοῦ
νόµου διδάσκοντας, αὐτὸς περὶ ἀκτημοσύνης διαλέγο-

t. Ἱδού.

Pag. 425 C 8 χαθοπλίσετε, eod. χαβοπλίσετε.

Pag. 425 B 4 τὸ πληροῦν, cod. τὸ ποιεῖν.

Pay. 428 B3 6 δὲ Κύριος δεικνὺς, cod. 6 δὲ ἀντι-
στρέφει αὐτοῖς. τὸν κατάγελον δεικ,ὑς.

Pag. 458 D 4 βασιλείαν τοῦ θεοῦ, cod. βασιλείαν
τῶν οὐρανῶν.

Pag. 442 D 12 μονὴν δίδωσι, cod. µόνην προθυ-

[ay δίδωσιε.
C µ

Pag. 445 C 11 σοὶ σωτηρία, cod. co χαὶ Ἡ σω-
τηρία.
"Par. 444 A 5 οὗ δύναται 6odv. col. eby ὁρᾶ.
Pag. 451 A 2 Μελχισεδέχ. Μελχισεδὲκ δὲ εἴρηται,
cod. Μελχισεδξχ. El τοίνυν κατὰ τὴν τάξιν Μελχισε-
61x εἴρηται.
Pag. 456 D J εἰπὼν πλανᾶσθε, cod, πλανᾶσθε,

τς φησί.

ag. 458 C 1 ἤτοι βίον ἁδιάστροφον φαίνεσθαι,

cod. τοι βίον ἔχειν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖ; περί τε τὰ

δόγµατα, χαὶ περὶ τὸν βίον ἁδιάσ:ροφον φαίνεσθαι.
Pag. 458 € 10 ἑλληνικαῖς, cod. ἑλληνικαῖς ἀρε-

«als.
Pag. 461 E 6 οἰκουμένῃ, cod. οἰκθυμένῃ, quat.
Pag. 465 C ὁ στρατιωτικὰς εἶχον ol, cod. ατρα-
tuoztxX ἐγχειριζόµενοι ol.i
Pag. 489 A 6 διαθόλον ἔχοντος, 604. 5126610»
ἑξουσίαν ἔχοντος. .
Pag. 492 D 1 àx τῶν κατοίχων τῆς, cod. τῶν

Pag. 577 E 7 ταῦτα ἔχων. cod. τὰ δύο ταῦτα ἔχων. Ὦ χατοικούντων.

Pag. 083 D 10 τὸν καιρὸν, cod. τὸν xatpbv τοῦτον,

Pag. 587 A δδτι τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, cod. ὅτι
τὸν Θεοῦ λόγο», δύναμίν τε.

988 B 2 εἰς χῆπον αὐτοῦ, Ίγουν τῇ ἑἀυτοῦ quy,
Cod. εἰ χῆπον τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς.

Pag. 495 D 1 οἱ λόγοι ἀνθρώπινοι, [εοὰ. οἱ λόγοι
τῶν ἀνθρώκων ἀνθρώπινοις B

Pag. 497 E 9 οὐδεμία οὕτω, cod. οὐδεμία τούτοις
οὕτω.

IN J OANNEM .

Pag. 503 B 9 κατρὸς ἦν, cod. πατρὸς υἱὸς v. C 4
βωοντῆσαι, cod. βροντῆσαι ἐθάῤῥησεν. U ὁ καταλεί-
φας, ερ. καταλείπει.

Pag. 505 C 5 xal περὶ τοῦ, cod. ἓν olg περὶ τηῦ.
E 6 τὸ ἀῑδίως εἶναι, cod. τὸ ἀῑδιον εἶναι. E 7 μὴ
ἵστερον, cod. μὴ ὕστερον χτισθηναι.

1215

Pag. 506 6 3 μεθ ἡμῶν ἁναστρέφονται, cod.
ps8" ἡμῶν εἰσὶ, καὶ σὺν ἡμῖν ἀναστρέφονττι. C 10
σηὶν, υἱὸν, eod. φησὶ δυνατὸν, vióv. E 6 πρὸς τὸν
θεὸν., cod. πρὸς τὸν θεὸν. Ίτοι τὸν πατέρα.

Pag. 507 D 6 ἔγει τὸν λόγον, cod. ἔχει τὴν τοῦ
λέγειν ἐν αὑτῷ δύναμιν, καὶ τὸν λόγον. D 7 τὴν
δύναμιν οὐκ, cod. τὴν δύναμιν αὐτοῦ οὐχ.

Pag. 508 C ὅ τεχνίτην τὸν χινοῦντα τὸ ὄργανον,
cod. τεγνίτην εἶναι τὸν χ.νοῦντα τὸ ὄργανον τοῦτο,

Pag. 509 Α 6 τηλιχἀύτην ἐχτελεῖν ἑἐπίτασιν, xal
τηῦτο. €0d. τηλικαῦτα ἐχτελεῖν. Ἔπειτα καὶ τοῦτο,
B9 τοῦ στεναγμοῦ. cod. τοῦ στεναγμοῦ τῶν πεπε-
δηµένων. C 14 τηῦ πατρὸς διδάσχων., cod. τοῦ πα.
xo: ἐν Ἱερουσαλὴμ διδάακων.

Pag. 5410 B 4 λέγων, τουτέστι, cod, λέγων, ὅτι
γέγονεν kv αὐτῷ, τουτέστι. C 4 Coh Tv, οἶδα δὲ,
eod. ζωὴ ἣν. ΜΗ γὰρ, qnot, ὑπονοήσῆῃς, ὅτι ἅμοιρός
ἐστι ζωῆς ὁ λόγος οὗτος, ἀλλ iv. αὐτῷ ζω ν,

οἶδα δὲ. U { μαρτυρίας ὁ μονογενὴς, cod. µαρτυ-

ρίας πρὸς δόξαν ὁ µονογενή:.

Pag. 511 E11 μαρτυρῶν Χριστοῦ, Cod. μαρτυρῶν
περὶ τοῦ Χριττοὺ.

Pag. 519 B 35 διάννιαν ἐπὶ τὴν, cod. διάννιαν ἡμῶν
ἐπὶ τὴν. E 1 χαὶ συνετιχὸν λεχθεξη, cod. xal cvv-
εχηχὸν λεχθείη.

Pag. 514 05 τῆς ἀνθρωπίνης, cod. τῆς Άννης,
p 4 θελήµατος τοῦ ἀνδρὺς, cod. θελήµατος τῆς σαρ-
xhz, την τῆς Ὑυναικὺς, διὰ δὲ τοῦ θελήµατος τοῦ

ἀνδρός.

Pag. 515 A δ.υἱοθεσίαν ἔχειν, cod. υἱρθεσίαν xav
ἀλήθειαν ἔχειν. E 4 τὸν νθρωπαν, cod. τὸν ὅλον
ἄνθρωπον. |

Pag. 516 D 6 λόγος, συνἠφθη, cod. λόγος tváps-
τον, συνἠφθη.'

Pag. 517 A 3 φύσιν πρεσθεύοντες, eod. φύσιν πι-
σ-εύοντες, Χχαὶ πρεσθεύοντες.

Pag. 518 C 11 €x τοῦ τόχου, &x τῆς ἀνατροφῆς,
ix τῆς σοφίας, cod. ἓν τῷ τόχῳ, iv τῇ ἀνατροφῇ, ἐν
τῇ σοφίᾳ. D 4 τὴν πρὸ αἰώνων ix Ἡατρλς γέννησιν,
cod. τὴν ix Πατρὸς θείαν γέννησιν.

Pag. 525 C 8 ἐδαπτίσατο, ταύτην τὴν ὑπόνοιαν
διορθώσασθαι βουλόμενος 6 βαπτιστὴς, φησὶ», "δε,
ο]. ἑδαπτίσατο, διὰ τοῦτο πάλιν ἔρ/εται. διδους
τῷ Ἰωάννῃ ταύτην τὴν ὑπήνοιαν διορθώσασθαι - διὸ
xai φησὶν ὁ βαπτιστὴς, "Ie. D3 ἐπιθυμοῦντας ἰδεῖν,
cod. ἐπιθὺμοῦντας χαὶ ζητοῦντας ἰδεῖν.

Pag. 3524 C 5 f τοῦ Σάµοσατέως, cod. à τοῦ Παύ -
ou 700 ro n "

Pag. μαθητὰς mposfyaqz, Cod. -
τὰς εὐθὺς προσήγαγε. D 3 HAM n cod. ors.
δήσῃ. E ὁ ἐπεὶ οὐδὲ εἶχον, cod. ἐπεὶ οὕπω εἶχον.

Pag. 530. B 7 τοῦ Ναθαναὴλ, ἵνα, cod. τοῦ Ναθα-
ναλλ τὸ ἴδε Ἱσραηλίτης, ἵνα.

Pag. 535 A 41 ἅμα δὲ ἡ µήτερ χαὶ τῶν uspto-
ριῶν Ἰωάννου ἐμέμνητο, ἃς περὶ, eod. ἅμα δὲ ἥκου-
σεν fj µήτηρ χαὶ τῶν Ba propin Ἰωάννου, ἃς περί.
R 6 Μαρίας γεννηθέντα, cod. Μαρίας Παρθένου γεν-

νηθέντα.

Pag. 537 E 4 σπουδῆς ἠδυνήθησαν, ϱ01. σπουδῆς
μόλις Ἰδυνήβησαν.

Pag 54009 λαμπρότερον, καὶ φαιδρότερον, eod.
λαμπρότερος, καὶ φαιδρότερος.

Pag. 944 B. 4 ὅτι ἄνεμος ὅπου, cod. ὅτι τὸ πνεῦμα
ὅπου. B 2 μᾶλλον τὸ Ηνεῦμα, cod. μᾶλλον τὸ ἅγιον
Πνεῦμα.

Pag. 545 D 8 ὑπερηύχετο λέγων, cod. ὑπερηύχετο
αὐτῶν λέγων.

Pag. 544 A7 μετὰ τοῦ Μονογενοῦς χαὶ τὸ, col.
μετὰ τοῦ Movoyevhc xal τό. B 9 ἕπασχεν &v τῇ οἱ-
χείᾳ σαρχἰ, cod. ἔπασχεν οὗ τῇ οἰχείᾳ φύσει, ἁλλὰ
τῇ οἰχείᾳ σαρχἰ.

Pag. 545 € 10 ὅτι παραθολαί elat, cod. ὅτι αὐτὸ
τοῦτο παραθολαἰ siat.

VARLE LECTIONES EX COD. ΡΑΤΑΥΙΝΟ.

1216

Pag. 550 B 9 πίστευε σὺ, cod. πίστευα τοίνυν a6.

Pag. 553 E 1 φιλομαθῶς διαχειµένην, xal, cod.
φιλομαθῶς διαλεγοµένην, xat.

Pag. 556 C3 δογμάτων ἑνθέων αὐτὸν, eod. δογµά-
των εὐθέως αὐτόν (a).

Pag. 557 A 19 παρ ἡνῖν, cod. παρ) ὑμῖν.

Pag. 560 A 9 πέντε βιθλία, ἃ ἡ Σαμαρτῖτις póvn,
eod. πἐντετοῦ Μωσέως β.δλία, ἃ ἡ Σεμαρεῖτις µήνα.
B 5 ὁστῶν µου; καὶ ὅτι. cod. ὁστῶν µου, καὶ αὰρξ ix
τῆς σαρχός µου, χαὶ ὅτι.

Pag. 5629 D 6 xa τοῖς μαθηταϊῖς τοῦτο, end. xal
«oic διδασχάλοις τοῦτο.

Pag. 565 D 8 διὰ τοῦ ἁλοῦσθαι παρὰ τῶν, cod.
διὰ cb χαταπατεῖσθαι ὑπὸ τῶν.

Pag. 566 C 11 νόσου civ ἐπιθνυμιῶν, eod. νόσου τῶν

ἡδονῶν.

Pag. 567 E 8 θεία πρόνοια, cod. 0ala σοφία.

Pag. 569 € 1 οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλὰ, cod. οὐδὲν
τοιοῦτον ἐνενόησεν, ἀλλά.

Pag. 571 A 8 Za66dxou παρἀάλυσιν, eod. Σαθύά-
του παράδασιν.

Pag. 514 A 2 ἐπεὶ δὲ οὐχ, cod. ἐπεὶ 0. εὀερχε-
τῶν obx.

, Pag. 576 D 8 εἰμί * λέγει δὲ, cod. εἰμὶ, χαὶ 0:5;
γὰρ εἰμί. Λέγει δέ.

Pag. 571 A 1 δὲ παρὰ, cold. δὲ οὐ παρά. E 6 γῖς
εἴγε τὴν, cod. vfq ἔχει τήν.

Pag. 579 C9 τὸ διὰ τὸ διώχειν pe, cod. τὸ διὰ τὸν
8:5» διώχειν pe.

Pag. 580 A 10 παρὰ ἀλλήλων θέλοντες, 904. παρὰ
ἀλλέλων λαμθάνοντες.

Pay. ἠλὸ A ἸΜατθαίῳ ; τὸ αὑτό ἐστι, cod. Ματ-
Balto ; λέγομεν οὖν ὅτι val τὸ αὐτό. E 10 περισσεῦ-
αχι τοὺς ἄρτους, cod. περισσεῦσαι τοσαῦτα κχκλά-
σμµατα.

Pag. 584 B 41 vo) γεγονότος uh, cod. τοῦ γεγονό-
τος θαύματος ph.

Pag. 585 D 6 τῆς θαλάσσης, cod. τῆς θαλάτσης
πραΏνας thy ταραχήν.

Pag. 591 € 5 μνημείων, ἐκ δὲ τῆς, cod. μνημείων
εἰς τὴν γην. ix δὲ τῆς.

Pag. 59i D 11 φαινόμεγνον υἱὸν, cod. φαινόμενον
ὑμῖν vlóv.

P pog. 598 E 6 γὰρ ἀπιυθουμένου ἦν, cad. yxp àv-
ὠθοῦντος ἑἐστίν. E. 10 εἰδέναι ὑπὲρ, coi. εἰδένα, αὖ-
τῷ ὑπέρ.

Pag. 600 C 11 διὰ τοὺς µ.πιφόνους Ἰουδαίους ἆνα-
χωρεῖ, οὐχ ὧς. cod. oüx Ίθελεν ὁ Ἰητοὺς iv τῇ
Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν διὰ τοὺς µιαιφ΄νους Ἰουδαίους,

οὐχ ὡς.

bu. 601 E10 εἴτα ἀγνωμονοῦντας, cod. εἶτα ὀνει-
δίζοντας. ,

Pag. 606 C 10 à» χύριος, cod. ἣν x5ptos.

Pag. 607 C 9 διεφθαρµένοι εἰσὶ «f χρίσει, eod.
διεφθαρµένην εἶχον τὴν χρίσιν. & 2 πύθεν tos v, εἷ-
δε µαινοµένων, cod, πόθεν ἐστὶν, ἐνταῦθα δὲ so:
ὅτι τοῦτον εἴδαμεν πόθεν ἐστὶν, εἶδες µα!.νοµένων.

Pag. 641 C 9 ἀρχῆς ἀναγνωστέον τὸ, ποταμο!ο
cod. ἀρχῆς ἀρχτέον, ποταμοί.

Pag. Ata é 19 χατακριτέοι οἱ jh πιστεύσαντες,
cod. χαταρατέοι ol. μὴ πιστεύσαντες.

Pag. 6045 K 6 παράνομα διαταττοµένως, eod.
παράνομα διαπραττρἁένους.

Pag. 620 E 4 οὐχ ὡς ἀδύνατος, cod. obx ὡς
ἀδυνατῶν.

Pag. 622 C 10 τὸν ἀληθη ὄντα, cod. τὸν ἀλήθειαν

ὄντα.

Pag.627 B 9 τὰς εἰς αὐτὸν ὕδρεις, οοἳ. xà; ab-
τῶν Ὀδρεις.

Pag. 650 A ὅ.γὰρ ἐχεῖνος τὰ ξύλα, cod. γὰρ ix:t
Ἰσαὰκ τὰ ξύλα. D & χτήσεως ὠνητῶν παρεχιυρουν,
cod. κτήσεων ὠνητών ἀνεχώρουν.

Pag. 652 E 8 5 τυφλὸς, cod. ὁ τυφλὸς Ὑεννηθείς.

(α) OEcclampadius videtur legisse : ἐνθέων εὐθέως.

1241 VARLE LECTIONES EX 600. PATAVINO. 1918

Pag. 635 D 7 περὶ αὑτοῦ ἑγίνωσχεν, cod. περὶ
αὑτοῦ péya ἑγίνωσχεν.

Pag. 656 D 11 xai ἄρχουσι φύεται, cod. xal ἐν
«oi; ἄρχονσι φύεται.

Pag. 640 A 6 xal μὴν εὐχομένων, cod. καὶ μὴν
εὐγομένων αὐτῶν.

Pag. 645 C S ἑδίδοτο ἄν τις, cod. ἑδίδοτο ἄν τις

ὑμῖν.
"Pag. 646 D 7 ἵνα ζῄσωσι, cod. ἵνα ζωὴν ἔχωσιε,

Pag. 658 D 5 ἤκουσεν ὅτι, cod. ἤχουσε τοῦ Χρι-
στοῦ λέγοντος, ὅτι,

Pag. 660 B 9 μὴ ἀποθάνη τὸν ψυχικὸν, cod. μὴ
ἀποθάνῃ «bv θάνατον τὸν φυχικόν.

Pag. 679 B 9 λεγόντων, οὐδὲ οἴδαμεν, cod. λεγόν-
των, uh νομίσῃς ὅτι περὶ σοῦ λέγομεν, καὶ εἴπῃης
ὅτι δι ἀπέχθειαν ἐναντιούμεθα, ἰδοὺ Υὰρ οὐδὲ ol-
δαμεν.

pa . 680 B 9 ἑφθόνουν, ἡνίξατο, cod. ἑφθόνουν
καὶ ἐθελρχαχοῦντες, νίξατο. .

.Pag. 689 B 6 ἀθετοῦντες. cod. οὐ ζητοῦντες.

Pag. 695 E 8 ὀνειδίζοντεφ-αύὐτψ, cud. ὀνειδίζον»
τες xax ἐνδιδόντες (a) αὐτῷ.

Pag. 696 A 8 καὶ ἀλλήλους, cod. xai ὑμεῖς ἆλ-

λήλους. ..
Pag. 701 C 6 ὅτι ἐγὼ, cod. εἶπε δὲ, ὅτι ἐγώ.

Pag. 709 C 6 µε σχυθρωπάςειν, cod. µε τὸ σχ»-
θριυπάσειν.

Pag. 708 A 9 σαρχωθέντε:, cod. σωµατωβέντε-

Pag. 706 A 19 οὗ χαθ) ὕπνους, cod. ὥστε οὗ xat"
ὕπνους. D 3 ἐπιφανείας, cod. ἐπιφανείὰς αὐτοῦ.
D 7 γενήσονται, cod. Φφανῄήσονται.

Pag. 708 B 10 xat ἐξελεύσομαι, 904. καὶ zv
ἐξελεύσομαι. C 12 μοῦ δοχεῖτε, cod. μοῦ εἶναι £5.
χεζτε.

Pag. 709 B 9 χυδαίου λαοῦ, xai, cod. χυδαίωυ
πλβθους. xal.

Pag. 728 D 5 ἀλλ' ἀπὸ τῆς. cod, ἀλλ ὥς ἀπὂτης.

Pag. 129 A 5 τετλρήκασι, Nov ἔγνωκαν, cod. τε-
τηρήχασι ταύτην thv dvtokfv^ Éjewav γὰρ, ὥστε
τὸν λόγον τοῦ Πατρὰς teznpfixaat* vov ἔγνωκχαν. 4 5
ἕνγνωχα ἐγὼ, ἁλλ' οὐχ, eod. ἔγνωχα, χαὶ φατὶν, ἃ
Κύριος λέγει, νῦν ἔγνωχα ἑγὼ, ἀλλ'.

. Pag. 751 A 2.

Pag: 753 E 6 $v τοῦ Ἰωτὴ, cod. οὐχ Ἡν τοῦ

«Ἰωαχείμ. E 7 Ἱωσὴφ ἡγάχετο, eod. "'Ioaxsta
γἀάγετο.

ας 154 A 5 τοῖς Εὐαγγελίοις, cod. ἓν τοῖς Εὔαγχε-
οις.

Pag. 771 D 7 χαὶ μαρτυρίας, cod. xat μαρτυρίου.

SYLLABUS FIDISSIMA

VOCUM GHR/ECARUM

Que in Theophylacti volumine in quatuor Evangelia continentur.

(Vide qua jam supra col. 1259-1240 monuimus.)

LY

Αγάπης ἱχμάδα σώζειν, 150 A 11..
”Λγγελοι ἔφοροι ἡμῶν, 98 D 8.
Αγχιστρεύειν, 935 € 2.
1 ᾽Αγηροχόμητοι πολλάχις xatatumá ;ovcat γονεῖς,
8 B 4.
Ακρότατον τῆς xaxlac, 127 C 1.
ὝἌδης τί ἐστι, 419 E 9.
Αετὸς ὀξυδερχέστατος. 171 À 12.
AT yo ἄῤῥητος, 451 B 10.
Αἱματεκχυσίαι, 110 D 6.
ἸΑχίνητος εἰς ἀφροδίσια ὁ εὐνοῦχος, 101 C 10.
Ακτημοσύνη, 95, A 12.
ἸΑλείφειν τὴν χεφαλὴν τί. 32 E 6.
Eo Ἁλώσιμος οὐκ ἔστιν ὁδοῦσιν xal ὀφθαλμοῖς θ:ός,
5 D 10.
᾽Αμπέλου κλάδευµα, vitis putalio, 110 E 10.
᾿Αναβολὴν δᾳῦναι τῷ ὀφειλέτῃ, 98 C 9,
᾽Ανασπᾶν ῥίζαν χαχῶν, 47 C 3.
"Ανθεα πρόσχαιρα, 54 C 9.
ἸΑνθρωπάρεσχος, 190 D 4.
"Avubpa τοῦ διαθόλου φυχαὶ ἁθάπτιστρι, 63 C2.
᾽Αντάρτας καταδ.κάζουσισταυρῷφοἱ Ῥωμαῖοι,{3 BA.
«Ἀντάρτης, 115 A 12.
ἸΑντίτυπον, 146 ET.
Απροφάσιστον notciv, 47 A 11.
Άρτος ἐπιούσιος, 02 B 4. .
"Ap:sos ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ ἁγια-όμενος οὐκ ἔστιν
ἀντίτυπον τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ τὸ αὑτὸ
σώμα αὐτοῦ, 146 E 6.

Αφανισμὸς προσώπου, 32 E 9.
Αφιλόχομπος, 180 D 2.
Λὐτεξούσιον ἡ ἡμετέρα οὐσία, 405 A 9.
Αὐτεξούσιον ἀνθρώπου, 405 A 6 C 4.
D Δὠτεβούσιον καὶ οὐχ ἀναγχαστὸν dj ἀρετῃ. f6
Αὐτεξούσιοί ἐσμεν πρὸς χαχκὺν f] ἀγαθόν, 193 A 4.
B

Βαλαντιοτόμοι, 431 A 10.

Βατταρισμὸς, ἄναρθρος φωνή, 51 D

Βαττολογεῖν et βαττολογίΣ, 31 D 9,

Βίο; ῥυπαρίας ἀνάμεστος, 102 E 9
r

4.

1 αζοφυλάχιον τοῦ ἱεροῦ, 78 A 7.
Γαστρίμαργο, δ8δ Ε 9.
αστρίµαργης, τῇ Υαστρὶ τελεῖ τοὺς ως
ος ον ον θτος 1 p φόρους,
Γλωσσόχομον quid, 205 B 5,
Γυναῖχες φιλόδαχρυ γένος, 438 E 8.
Δ
Δελεάζειν elg τὸ xaxóv, 134 D 5.
Δειπνοκλήτορα πέπτειν, 599 C 3.
Δημοσιεύειν τινά, 80 B 10.
Διαρερόντως ἀσεθὴς insigniter impius, 724 E 5.
Aox^; àv ὀφθα)μῷ quid, 55 € 6.
Δυσπαραχολούθητον xaX ξενίσου, 415 D 9.
E
Ἐγκεντρίζεσθαι, 37 A 9.

(a) Legendum, ὀνειδίζουτος, καὶ ἐνδιδύντος, ut cx sensu patet: et ita legisse OEcolampadium, versio

Lat. satis indicat.

1249

Ἐγχλήματι φόνου περιπἰπτειν, 58 D 10.

Ἐθελοχακεῖν. 60 E 5. ]

Ἐζώγρησε τὸν Ματθαῖον 6 Κύριος, 185 C 6.

Ἐκπομπεύειν τὸν kavcoU βίον, 45 À 7.

Ἐχτραχηλίζεται el; xaxíav, in malitia. pertinax
ultra modum, 121 B 9. .

Ἔλαιον in Evangelio quid, 53 A f.

Ἐμθριμᾶσθαί τινι, 45 C 3.

Ἔμποροι φιλοχερδέστατον γένος, 117 B 6.

Ἐμφυλίους µάχας ἀνάπτειν, 9084 C 2.

Ἑνδεδεχισμὸς, τί, 421. C 2.

Ἐνσχήπτει ἡ ἀστραπὴ τῷ μαργαρίτῃ ἀνοίγοντι
τὰς τοῦ ὁστρέου πτύχας, 70€ 5.

Ἐπείσακτος δύναμις, 702 A 4.

Ἐπιτεύχεσθαι τῆς οὑρανίου βασιλείας, 118 D 10.

Ἔρωτος λύσσα, 204 B 11.

Εὐδία φυχῆς xai ἀταραξία, 131 B 4. -

Εὐχολώτερόν &ctt τῇ ἡμετέρᾳ φύσει ταπεινοὺ-
σθαι f) ἐἑπαίρεσθαι, 56 E 10.

Εὐρίπιστος ἄνθρωπος, ὅ5 B 8.

Εὐτελῶς ἐποχεῖσθαι, Gallicec, é(re πια! monté,
109Α 10.

2
Ζόλη * ix ζάλης εἰς λιμένα καταντᾶν, 420 A T.

Ἡδυπάθειαν xaX φιλοσαρχίαν ὑπεριδεῖν, 105 D 2.
Ἡλίου ὀρθριναὶ αὐγαί, 165 D 5.

Ἡμέρα ἀναπαύσιμος τὸ σάδδατον, 454 D 71.
Ἡμερονύκτιον, 62 D 4.

8
θαυματουργεῖν δίδωσι δύναμιν ἀνθρώποις ἡ πἰ-
στις ἔἕμμονος, 258 C 1 E 5.
θεατρίζειν ἀρετήν, 68 D 4.

Geb, αὐτοαγαθότης, 457 6 2.
i
Ἰξοῦ χολλητιχώτερα τὰ χρήματα, 458 D 8.

κ

Καχία χορυφωθεῖσα, $97 A 8,
Καταγώγιον ἁμαρτίας, 429 D 4.
Κατειρωνεύεσθαί τινος, 4291 C 11.
Κεῖσθαι ταπεινῶς περί «i, 505 D 11.
Κύνες εἰσὶν ol ἄπιστοι, χοῖροι δὲ, οἱ βορθορώδη
βίον ἔχοντες, 95 C 14.
D Κόλλνθος, εἶδος λεπτοῦ νομίσματος χαλχοῦ, 952
11

Κοσμµοχράτωρ ὁ διάδολες, 62 D 8,
Κόσμος χατακυλιστὴς, 55 D 9,
Κριτῆς ἀδωροδόχητος, 87. € 8.
Κώμη χαλάμου, 454 D 3.
B Κώνωπα διὈλίζειν xal xápnios χαταπίνειν, 196
41.

Α
Λέπρα ἰατρῶν yepaty ἀνεπιχείρητος, 508 C 11.
Λιμενοειδεῖς χαὶ ἀναπαντήριοι τόποι, 430 Α 9.
λόγος ἡμῖν τῇ φύσει ἐνδοθεὶς φυσικὸς νόμος,
514 4.

Λόγος προροριχὸς f ἑνδιάθετος, 507 E 10, 508A 3.
Λυπηρὰ χαρμοσύνοις ἀχολουθεὶ, 86 B 9.

M
Μαργαρίται ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, 55 C 9.
Νεγαληγορία, grandiloquentiu, 455 D ὅ,
Ma ργαρώδεις λόχοι, 35 D 2.
Μεριμνᾶν περὶ τῆς αὔριον ἡμέρας, τί, 54 DES.
Ἁ]οικεύειν πῦρ φυσικὸν xat ἔνδοθεν ἡμῖν, 457
€ 11.
Μυρίανδρος πόλις, ἀντὶ τοῦ, πολύανδρος, 424 A 7T.
j QN
Ná&pboc Tiotixf, 11,946 E 5.
[Νόμος φυτεία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, 19 A 19,
Νόσος ὑδεριχή, 194 C 12.
Ἀνέτοι, θάνατοι ατρατιῶται τοῦ Θεοῦ, 29 B 10.

VARI/E£ LECTIONES EX COD. PATAVINO.

1250

0

'Οδὸς δυσανόδευτος, 675 C 10.

Olvoz νέος xaX παλαιὸς ἀσχός, 44 A 1.
Ὀλιγόπιστοι πάντες οἱ μεριμνῶντες, 94 C 19.
Οὐδαμινὸς ἄνθρωπος, 95 C 3.

"opus πανουργία, A8 € 4.

"Ὄψις στενῇ ὁπῇ περισφιγγάµενος ἀπολύεται δέρµα
παλαιόν, 48 l ^ ΕΕ Η ee
n

Πάθη ἀρίόμενα νικῶνται ῥᾳδίως, αὑξηθέντα δὲ
δυσαπόθλητα Ὑίνεται, 958 C 6.

Πανοῦργοι xat ἐπιθέται οἱ αξρετιχοί, 56 D 6.

Παρακρατεῖν, τί 102 D 10.

Πάττειν σποδ»ν xal xóvtv χατὰ τῆς χεφαλῆς,
S col à τοῦ

eptepyo: παρα του petplou, plus equo curio-

su, BE ES, tortis Pru i

Περισφίγγεται ὄφις στενῇ ὁπῆ, 48 C 9. ,

Περιουσιασμὸς, 515 B 7 "i

Περιχώρησις τῶν ὑποστάσεων iv Τριάδι, 655 E 2,

Πηγης ὁρμήματα, 555 D 10.

Ἠίστις &mípovoz, 807A 9.

Πίστις àvór, voz, 149 € 11.

Πόλις τειχήρης, civitas murata, 461 C 5.

Πολύσαρχος ἄνθρωπος, 56 C 1.:

Πολύτροποι καὶ πανοῦργοι, 16 E 8.

Πορνούασχοὶ, ἀρχιλῃσταί, 406 C 7.

Πόρνος τὴν ῥυπαρὰν µίξιν τῇ σαρχὶ τελεῖ, 508, B 9.

Προποτὴς τὴν χείρα, 179 A 9.

M rooee ti σχολῆς xal ἀταραξίας δεῖται, 204 C 9.

ῥοσευχῆ, Χχαρτερία ἐν προσευχαΐς µαλάσσει,

432 A ας, PF PP i
πμ. τὸν νοῦν τῇ τῶν χρημάτων φροντίδι,

Προσηλοῦσθαι τῇ τοῦ πλούτου µερίμνῃ, 33 B7.
Προομαλίζειν τὰ μέλλοντα δεινᾶ, 150 À 4.
Προστετηχὼς τοῖς τοῦ χόσµου πράγµασιν, 913 A 3.
Πτωχοὶ τῷ πνεύματι, 22 D 8.

Ρ
'Ῥάχος ἄγναφον, 44 A 10.
Ῥιψοχίνδυνος οὗ θεάρεστος, 58D 41.

Σ

Σάτον, τί, 68 E 3.

Σελήνη ὁλόχνχλος, i| ὁλοχυκλοσελήνιον, 23 A 1.

Σεληνιαζόμενοι τίνες, 92 E 5.

Σχνθρωπὸς, 52 E 4.

Σ -ἀνιο; καὶ δυσεύρετος θεράπων πιστός, 150 A S

Σχέσιν πρὸς τὰ χρήματα ἔχειν, 440 A 2.

Στάχυς Ὑόνασι διαζώνννται, 1905 A 13.

Σύὐσσωμοι χαὶ µέλη τοῦ Χριστοῦ ἐσμεν, 100 D 11.

Στρατιώὠται του θεοῦ τίνες, 39 B 10.

Σταυροῦ σφραγὶς ἀθλαθεῖς πολλοὺς διετἠρησε πιόν-
τας φάρμακα, 304, C b.

T

Ταντοθουλία χαὶ ταυτοθελές, 655 E 5.
Topsurá. Vereor ut scribendum Sit τορνευτά,
vcl saltem vertendum celata, vice tornata, 458 E 9.
Tes ἀριθμείσθαι τῆς ἡμετέρας x:qaan:, τί,
0 D 2.

ΤΈρυφηλὸς οὐ δύναται σώζεσθαι, 56 { 5.
Ίρυφὴην τρυφᾷν ἅπασαν, 411 Ε 10.
Y
Ὑπερηφανίᾳ ἀντιτάσσεται ὁ θεὺς, ὡς ἐχθρὸς ἐχ-
θρῷ, 455 D 14.
'Ὑποθολ,µα[ος, οὐ νομιχὸς, ἀνῆρ, 120 C 11.
Ὑποσχελίζειν τινά, 4359 D ο.
Ὑποστάσεων ἀσύγχυτος περιχώρησις, Goo E1.
T $
Φανητιῶν xai ἐπιδειχτικός, 218 C 5.
Φάρμακον ὁραστικώτατον, 502 D 3.
Φερέπονος χαρδία, 438 D 9.
Φιλόζωός ἐστιν ὁ φιλοχρήµατος, 437 A 2,

19041

Φιλόχομπος εἶναι, 75 C 19, .
Φιλοχρηματία ῥίνα πασὼν καχκιῶν, 611 C 9.
Φεύγειν ἀνεπιστρέφως, 130 D 5.
Φονεὺς καὶ aluoyxpfi:, 416 E 5.
Φρενοθλάθδεια, 625 B 1.

. X
Χαρμόσυνα λυπηροῖς ἀχολουθεῖ, 86 B 9.
X6apa)bv καὶ ἀτελὲς τοῦ νόµου, 446 B 8.

INDEX IN TOM. 1 THEOPHYI.ACTI.

1252
mo xal δικάλιτρα [μέτρον παρ Ἑδραίοις,
4. —
Χοιρώδης βίας, 43 A 5.
Χριστὸς αὐκοσοφία, 115 B G.
v

Ψέγεσθαι, 431 6.
Yuyh πολύφροντις, 190 E 9.
Ὑνχοθλαδῃ τὰ χοσµικά, 402 B 5.

INDICES
IN OPERA THEOPHYLACTI

Numeri paginas editionis Venetm reprsmentant quarom seriem typis crassioribus in texiu expreesimpg.

-

IN TOMUM PRIMUM

Apud nos tom. I eum parte tomi ILusque ad col. 318.

Α

Ahíathar qui Marco dicitur, Abimelech in libris Regum
vocatur, 185.

Abuegare seipsum, 215. ]

Abnegatio Petri quomodo se habuerit, 255.

Abominatio desolationis, quid, 150.

Abraham pater gentium, et quare ab. eo genealogiam
exorditur Matthzeus, 750. Ahrahue filios. suscitare ex la-
pidibus, quid, 11. Abraham justus, misericors et hospi-
talis fuit, et cur a divite sit invocatus, nou Lazarus, 420.

Abrahs sinus. 420. Abraham primum gentilis fuit et
idolorum cultor, 421. Abraham Hebreorum pster, 4.

Abraham σαας offerens, qnem praeüguraverit, 650.

Adam ubi sepultus, 257, 485, 750.

Admonitionis sunt qua hic tiunt: qua autem alibi,
suppliciorum, 510. I

dolescentulus qui nudus profugit, quis 255.

Adorare Deum quomodo οροτίθαῖ, 557.

Adoratio seti Deo impeadeuda, 6Η.

Adrentas Cbristi duo, et duo przcursores, 216.

Adventus Christi duo, salvautis et judieants, 545.

Adversarii sí non essent, non essent coronz, 598.

Adulantur Pharissl, Christus arguit, 178.

Aditicantes, qui, 236.

Alius Adrianus templum et civitarem Hieroso!ymorum
fanditus suffodit, 441.

AEtates hominis tres, 19.

A:ternum cur sit suppliclum, cum peccata ssepe parum
durent. 370.

Afflictio, 67.

Agnus Dei cur Christus dicatur, 525.

Agricola Cbristus est, 714.

Aliena et inso:ita semper plus familiaribus placent,

Alius et alius de persona; aliud et aliud de natura di-
egntur, 507.

Altaria apud nos a douis sserantur : sed non in veteri
lege {ία fiebat, 123. |

Ambire dignitates gentium est, 2:9.

AÀmbitio quam mala et tyranica, 107.

Amen aflirmetiva vox, 26.

Àmicus de via veniens, quis, 555. .

Angeli ministri et presfies nominantur, 95. Angeli
inbumanis et igmmisericordibus indignautur, 93. Angeli
€t sacerdotes cooperarii Christi, 606. Angeli virtus quee
οἱ quare dicatur angelus, 511.

Angulus, 236.

Angus porta, 56.

Angustis in angustiis posifanimes ne strhos, 981.

Ànima] Christus non dicatür, 596.

Animarum apparitiones f2!1se, 41. 755. &nimam susm
amare et invenire, perdere et odisse, quid. 51. Animas
mortuorum, ubi, 41. Animz cibus omne opis, TI. Animas
vestis εἰ uxor, caro, pueri, opera, 9T. Avima vocabulo
&xpe totus homo venit, 510. &nime virtutes tres, quibus
diligere Deum oportet, 239. Auims curetio difüeirior
quam corporis, 182, 507. Animamr Christus «9028, vir-
tutem queque. infundit, 182, Anima couculcata. quid sit,

90. Anim:e virtutes omnes charitatü offerende, 259.
Anime et spiritus discrimen, 279. Animas rationalis
bona, quzn:m, 571. Anima quid, 557.

Animalis νου, $95, 595.

Antichristus, desolationis abomipatie dicitar, 130.

Antüchrisii tempore multi erant [ttodoprophet, a
quibus mutti justi seducentar, 150. Ántichristi tempora
quomodo erunt, et ejus impostura iniquitates umhpli-
cabit et charitatem turbabit, 150. Antichristos qualis et
quis notatur, 644.

Antiqui ante legem datam unde vivere didieerimt, et
quare sit data lex et Scriptura, 5.

Apollinarius Cbristom accepisse animam negans confa-

tar, et unde erroris sni occasionem sumpserit, 15, 619.

pol inerius Laodiceneis confutatur, asserens Donsinenm et
Deum nostrum noh sgscepiese períectam bominis natu-
rmn, videticel corpas cum anima rationali, sed carnem
solam, $15. Apollinarius inanimatam carpem ( bristi affe-
rens, quomodo refe.htur, $15. Apollinarius docens,
Christum cerpus e cele sumpsisee, qd pe Virginem,
ceu canalem transierit, contutatur, 519. Et iterum οος-
pus Christi ex hoc mundo esse, negans, 619. Apcstolo-
rum mutuus amor et reverentia, G74. Apostolorum imi-
tatores simus, 109. Apostoli ab mopies transtulerint, 91.
Apostoia Samaritana fuit mulier, 559. Apostoli Christo
magis quam sibi ipsis credunt, 145, Apostolorum secunda
vocatio, 177. Apostoli cur jubeantur iu una domo manere,
200. Apostolorum prudentia, 275. Apostolos suscipienti-
bus et uon suscipientibus quomodo appropinquet rcgnum
Dei, 544. Apostoli etpropbete qua virluie miracula
lecerint ante glorificatum Christuui, 612. Apostolorum
fructus, gentes ad fidem converse, 712. Apostolorum
lides in verba Christi, 691.

Apud. ut accipiatur, 506.

Aqua viva, gratia Spirijue sancti est, 59i. Áqua οἱ
sanguis de Iatere Chrisü managtes, qoid significent, Του.
Áqua pervenimus ad Christianismum, 759.

1253

Aquilse comparatus Marcus evangelistain;pref. Evan-
gelii secundum Marcuimn.

Arbori homo confertur, 57.

Archelaus rex, 19.

Area Ecclesia est, 18.

Areo'3, 205. 4 .

Arius, asserens it nominibus, non in nomine hapti-
zaudum esse, relellitur, (67. Arius confutatur, erealuram
Dei Fiitum et facturam fingens, 507, 655. Arius confata-
tur asserens per Filium neri. omnia, non quod factor ille
sit, sed'insttumentium. 508. Item volens demonsirare,
quod Filius non sit genitus a Patre, sed foerit sicut una
aliarum ereaturarum, 518,572. Arii error, Christum et ho-
ris et temporibus subiectum asserentis, 532. Artf error,
asserentis Christam Dei unigenitum, eo quod so:us ipse
factus sit et conditus a Deo; omnia autem alla ab illo,
*44. Ejusdem error potestatem Filii negantis, 70!. Item
negantis, Filium ejusdem cum Patre esse sobstantiee et
potentie, 579. Arius confutatur, Patrem inquieus per
ipsum in discipulis fieri, 755.

Arma diaboli, peccata, 527.

Armeni, duas in Christo naturas negantes, confutantur,
517. Armeni negantes, aquam e latere Christi fluxisse
confutantur, 755

Arrogans, non e«t Domini discipulus. 605.

Asina quid significet, 25. Asini symb»lum in lege, 675.

Aspectus invidiosi, 569.

Avaritia morbus quautus, 156. Avaris paupertas exosa,
415. Avaritia omnium malorum radix, 611.

Audire non sufficit, sed audiisseoportet et discere, 595.
Audiens, et non faciens, ruinam magnam patietur, 590.
Auditorum ad captum sese Christustemperans, spe cou-
traria loqui videtur, 750. Auditorum gratia humilia sepe
de se Chrisius loquitur, 64s. uu

Auricula servi pouUficis excísa quid significet, 151.
Auricuis obedientiam significat, 1157.

Aurum, tibus, myrrba quid significent, 13.

b

Babyton et Egyptus omnis nequitiz officine, 114.

Baptismus Christi quid, 18. Baptismus diaholum ejrcit
65 Waptismus an ín solo Christi nomine fleri debeat,
491 Baptismi secundi nulla *pes, nisi per pueuitentiam,
65. Daptisma Joannis peenitentizv aptum, non remissionis,
175 Baptismus praestat primum bonestatis vestitum,
A08. Baptismatis Joannis vis, 295, Baptizari ad custodiam
puritatis non sufiicit, 515. Daptisma non δοιηπί, sed
Christi erat articalatum, 521. Baptismum, quomodo Do-
minus terrenam natisita:em vocarit, $41. Baptisma fons
Jacob, 560. Baptisma per probaticam pi-cinam des'gna
tur, 567. Baptismatis aqua qualis, et ejus vis, 508, Bapti-
smatis symbolum, 540. Baptismatis donum et virtus
quanta, 547. Bapuzari solum, non sat esse, sed postea
bene operandum, 167. UWaptizatur cur Dominus, 116.
Raplizatis Spiritus saucius datur, coelumque aperitur,
176. Baptizari incredulum et infidum impossibile, 620.

Barabbas quid, 156.

Battólogia, 31.

Battarismus, 51,.—

Bella, fames, pestis, nunquam aliunde quam a Deo
proveniuut, 21.

Beati qui, 25.

Benefacere alicui Sabbato, lex non proliüibet, 569.

Bethionia, 117,251, 448.

Bethabera, 525.

Bethleem , quid, 10. Bethjeem, patria David, 282.
Bethleem ad austrum sita, 582.

Bethphage donus maxillarum interprelatar, 448.

Beibsaida civitas, 525.

Blasphemia, 206.

Boauerges, 187.

Bona nostra occultanda et non ostentanda, 180. Bona
nostra ab invidis occultanda, 330 Bona nostra Deo olfe-
renda et attribuenda, 179,196 .Buna nostra duplicia, corpo-
rís et animi. 4&&. Boni initia et semina accipimus per gra-
tiam, qus» nos luserimus οἱ crescere facimus, 554. Bonus,
solus Deus, 102. .

DBonitaüs fons et radix Deus est, 221.

C

Cadaver «quid, 201.

Cadere nos prop:er nimiam confidentiam, permittit
Deus, 250. Cadunt omnes qui adversarii sunt Verbi,
49090.

C ecns et mutus, quis, 59. Cacus interregatas a Jesu,

uid sibi velit, 229. Ciecum ad Siloam cur mittit Christus,

INDEX IN TOM. I THEOPHYLACTI.

12:4

C.sesat quid, 256.

Caiphas sanguinarius, 066.

Calceamenta Christi quid significent.

Calix passionis, 1319. Calicem cur deprecatur Christus,
149. Calix aquae frigide quid, 220.

Calvarise locus, 158. .

Camelus, medium animal inter munda et immundo, 16
Camelus quid, 105.

In Cana Galilew signum ap absoluie primum fuerit,

Canes, et porci qui, 55.

Capernaum, 21. Capernaum Cliristi civitas, 42. Caper-
naum exaltata, quare, et quid sit, 53.

Caro, anims uxor; opera, pueri, 97.

Christus quare Pascha perfecit, 142, Christus quomodo
tres dies ín terra fuisse dicatur, 62. Christus vera mat-
garita, 70. Chrisii fratres et sorores, 71. Cbrislus extra
vineam occisus, 255; Christ: s quomodo viventium et nón
mortuorum Dcus; et atibi vivorum el mortuorum Deus
sppelletur, 121. Christus quomedo triduanus, 165. Chri-
sio quomodo omnia tradita, 166. Christus cur baptizatur,
116. Christus arguít, Pharissei adulantur, 178. Christus
cur in navi sedeat, 187. Christi cognati, qui, 189. Chri-
sti nomen multi mentieniuc, 211. hristi adventus secun-
dus, quaudo erit, 244. Christus verum Pascha, 142, 946.
Christus prepheta, 2&7. Christ cura praferenda curse
peuperum, 2441. Cbristum et discipulos proprias edes
non habuisse, 245. (Christus non sine corpore veniet.
Christi praedicationis auspicium , 547. Christi corpus vere
est in atari, 241. Clhirísti humilia auditorum imbecillitati
tribuenda, 725. Christus super sedem David sedere
quomodo dieatur, 276. Christus eur nos liberaverit, 285.
Cbristes quomodo sspientía crescebat, 291. (Chrísio
leeturo obiatus liber 1sais, 500. Christus ia. Capernaum
cur signa faciat, in Nazareth vero non, 501. Christi caro
vivifica, 517. Chwisli quos pudeat et sermonum ejus,
$34. Christi nominis virius eiiam per indignos operetur,

Christo potius quam angelo, seu archangelo, tradita
snnt omnia, 51. Christi discipulum qualem esse oportet,
$99. Christi discipulus sol esse debet, 402. Chrisii caro:
cur non videtur in altari, 249. Chrisu gloria est caro et
crux, 427. Christi caro ip altari vivifica, sicut caro Dei,
599. Christus rex et sacerdos, 4. Christos filius David, 4.
Christi dus nativitates, 12. Christus primogenitus et
unigenitus, 10. Christus pastor quomodo, 12. Christus
cur triginta annorum baptizari voluit, 19. Christus ut
medicus, non ut judex venit, 45. Christus quare Kiias,
Jeremiss, Joannes Baptista a quibusdum creditus est,
84, 200. Christus quare adumbrari voluerit gloriam suam,.
212. Christus lapis angularis, et cur admir.bitis dictus,

256. Christi frater est omnis pauper, 110. Christus se

discipulix tradendo immolavit se, 164. Christus cur spon-
sus, 117, 181." Christi. faciem videre, quid, 88. Cliristus.
cur Agnus Dei dicitur, 525. Christi pueritize miracula

conficta, 525. Christus quomodo horis et tempori non cit
subjectus, 5352. Christus non semel ementes et venden-

fes ejecit, 556. Christus cur. non Ipse baptizarit, 546.
Christus crescere quomodo dicatur, 947. Christus solus
sponsus ; docentes, pronubi, 520. Christi una hypostasis
cum duabus naturis ocetur, 542,

Christi adveotus presdicatur in libris Mosie, 558.

Christus neque vivus domum propriam habuit, neque
mortuus sepulcrum, 757. Chrisius variis modis vitam
nesiram lucrari quaerit, 560. Christus cum nutlo indige-
ret, cur sspe multa accepit, 562. Christus ib nomine
Patris quomodo venire intelligatur, 579. Christos atten-
tus €t compositus, neque oculis hinc et inde vagari so.i-
tus, 582. Christus quod oraüone non habeat opus,
exemplis ostenditur, 655. Christus est panis vilze omnia
viviücans, 593. Christus mentiri non potest, nee etiam
falii, 698, Christi fratres Joseph titii, 601. Christus se
verum hominem probavit, 605. Christus quo tempore
anni passus, 650. Christi vox l.azarum suscítantis, et cur
ploravit, 665. Christus via ad Patrem, 66. Christi in no-
mine petendum, 724. Christus dextera Dei, 714. Chri-
stus agricola, 714. Chrisius paraeletus, et Spiritus sau-
etus, dicitur Paulo, 707. Christus mortuus et nudus in
pauperibus, 757. Christus post resurrectionem cur ?e
tangi permisit, 765. Christus quomodo post resurrec-
tionem comederit, 765. Christi nomen saiutare, 724.
Christi mors erat quaxlam peregrinatio, 249. Christum
cur mox vocati discipuii sequebantur, 177.

Chrisianum moliia gestare oon decet, 55. Christiani
etiam improbi sunt, et gentiles boni, 516.

Christianismi capita duo, 167. Christanismos quid
exigat, $46.

Chrysostomus os aureum, 773.

1255

Cibum a diabolo petentes, 205. Cibus Christi voluntas
Dei, 252. Cibus qui pereat, quis, 537.

Circumeisio quid, 281. JL

Claves num soli Petro sint dotes, el quid siguiflcent,

Coactione et vi meliores nos Deus facere non consuevit,

Coli per Christum aperti, 19. Coclorum regnum, quid,
4. Coli virtutes, 85. E

Cogere nos Deus noluit : alioquin non rationales, nec
liberi fecisset arbitrii, 409.

Cognatorum invidia propria, 601. Cognati qui sint
Christi, 189. Cogbatos Scriptura fratres vocat, 755.

Cognitio appellatur charitas, 27. Cognitio futurorum
solius Dei, 550.

Cogyoscere Deum non possumus, nísi prius nos co-
gnoscat, 617.

Coitus carnalis unde, $14.

Colaphizare quid, 153. .

Collybisue qui, 110.

Columba fecunda. 288. Columbse simplícitas,.19, 48.

Communione nemo pascitur, nisi anima sanatus, 75.

Communionis-sacramentum quomodo dictum , 595.

Comparatio pulchra seminantis et metentis, 565.

. Compassionis expers in. Deo non manet, 98. Compas-
&lone carere, bestiale est, 003.

Compelle intrare, cur dixerit Dominus, $98.

b Concordia vera quee dicatur, 96. Coacordia non semper
008, 51.

Condemnatio incredulítas est, $45.

Contidens in sapientiam suam non invocat Deum, 55.

Coufiteri in Christum quid, 50.

Conjugii separato quam difücilis, 100. Conjugii quis
amor et cura esse debeat, 417. Conjugii divortium cur
Moses tam cito admiserit, 416. Conjugii bonum maxime
cure? fuit Deo, 100 .

Conscientia unumquemque pro judicio judicabit in se-
eundo adventu, 545.

tiontendendum Don esse cum fratribus propter tempo-
rà .

Contentionem discipulorum de primatu duobus exem-
piis compescit Christus, 409.

Coutinere datur iis qui petunt, 101.

Continentia commendatio, 21.

Convenire pro congredi vel coire, T.

Conversionis spes nulla post mortem, 137.

Cor hominis cognoscere solius Dei est, $97, 725.

Corban quid, 18. 206.

Corbana quid, 151.

Corpu, 281, .

Corpus domus anims, 130. Cotpus quod decidit, cada-
ver dicitur, 201. Corpus Christi Judas non comedit, sed
abscondit : et ibidem de Christi corpore plura, 147. Corpus
ipsum Domini panis est, qui sanctificatur in altari, 146.
Corpus Christi, anima, et corpore panis suscipiendus, 2€1.
Corpus Christi indivisizile, 752. Corpori necessaria red-
denda, 556.

Credens, 255. Credentes , vitam bonam non habentes
condemnabuntur, 70. Credens per Evangelium abole:it
legem, 177. Credentes, signa subsequentia, 264. Credeus
omnis duo lucratur, ut non pereat, et vitam habeat ztbr-
nam, 544. Credentes tantum inducentur in judicium ratio-
nem reddituri, 545. Credere cuipiam, et credere in
quempiam differunt, 682. Credere non potest malus, 682.
.]n eredentibus videntur opera Spiritus, 720. Credere
omnem carnem gloria Dei est, 126. Credentes in Chrístum
nom morientur, 660. Creditur nulli minus quam ei qui
multum jurat, 29.

Crocifígere rebelles Romanorum erst mos, 712.

Crux priscis quid, 87, 289. Crucem tollere, 87. Crux
pessimorum supplicium, 51, 156. Crucem Christi quis fe-
rat, 157. Crux poculum et baptísmus, 228. Crucis tor-
mentum veteribus ignominiosum, 749. Crux, mortiticatio
atfectionum, οἱο., 454. Crucifixionis Christi hora qui fue-
rit, 148. Crux Christi Domini, et regis principatus, 484.
Crux et mors auctores gratis nobis, 542. Crucis Christi
et serpentis exaliati comparatio, 542. Crux et caro gloría
Christi, 489, 5435.

Culicem excolare, et camelum deglutire quid, 126.

Cuitores Dei, qui veri, 610.

Ctm occidisset sol, cur Marcus addidit, 179.

Curis hu,us viue ne simus addicti, $88.

Custodia, 165. Custodia apostolorum, 730.

b

D:emonum in homines ssvítia, 41. Demones usque ad
mundi consummationem nobiscuin certare sineniur, οἱ
ο); id, 195. D:emones famelici et eorum cibus, 187. Dew-
moniorum genus cur jejunio polissimum ejJiclatur, 92.

INDEX IN TOM. 1 THEOPIHYLACTI.

1256

Diemonibus non credendum eliam vera dicentibus, 178.
D:mones nullam habere potestatem, ne in porcos qui-
dem, 195. Diemonum tormeutum est pelli ab homine, 195.
Da:monium quomodo ejiciatur, 219. Dseemonum caterva
serpentes οἱ scorpii, 915. Daemones possunt etíam mira-
cula (acere, 532, 550.
P δα ουν etjam suís propinquis existimabatur Chri-
55, .
Damnatione majore diguus, qui pretextu boni mala
committit, 124.
David vetus typus Christi, 4. David sedes qus, 276.
Davidis psalmi pro torcularibus, qui,
Decimarum datio, 431.
Deipara, 517.
Defunctorum spectris non credendum, 421.
Descendere e colo, cujus sit, $90. Descendit de
colo Deussicut Deus,let ascendit in ccelum ut homo, 597.
Deus an ab aliquo videatur, 699. Deus soius per ςοι-
psum jurat, 29. Deus facit virtutes in nobis, 57. Deum
uis diligat, 712. Deum plura dare quam petamus, 9s.
eo omnia possibilis, 225. Deo omnia opera bona attri-
buenda, 179, 196. Deus excitat nocte ac die, 192. Deo
potius ubique obtemperandum quam nostre voluntati,
149. Deus vere bonus et bonitatis fons, 221. Dei in nobis
regnanus modi duo, $46. Deo opus babemus, et nobis
Deus habet opus, 367, 368. Dei vipndicantis ei miserenus
appellationes, 596. Deus solus cogitationes et corda co-
guoscit, 40, 725. Deus quumodo adorandus, $37. Deus
quomodo etiam nunc operari dicatur, 572. Deus specie
et figura caret, 178. Deus emnibus dat, sed utentes et
custodientes ostendunt Dei donutn, 598. Deus alius aliis
post mortem appare!, 116. Deus quoinodo nos exca cet,
631. Deus quomodo justilicetur in peccatoribus, 6.3.
D'eus peccatores non audit, quid sit, 640. Deus quos exau-
diat, quos non, 640. Deum cognoscere non possumus,
nisi prius cogniti ab illo, 647. Dei dereliclio exceecauo
dicitur, 681.
Deiflcaiio, 65943.
Dii dicuntur bomines, 701.
Dextera Dei t bristus, 714. Dexteraetsinistra quid, 28.
Diabo. requies qua, 65. Diabolus apud Job Myrmi-
coleon dicitur, 572. Diaboli potentia demonstratur ex
Jude pravaricatione, 599. Diaboli mala quz, 626. Dia-
bolus princep: mundi cur dicatur, 709.
Didymus, 161.
Didrachma solvendi consuetudo, 02. .
Diei malitia quid, 58. Dies magnus festi,611. Dies festi
quoinodo colendi, 169.
Digitus Dei quis, et per quem modum, $56. .
Dilectionis species duz, 502. Dilectio pro flde maxima,
532. Dilcetio Dei propter afflictiones non diminuitur, 7U8.
Dilectio oinnium mandatorum caput, 715. Dilecüio Dci
Dira erga mundum, $4. .
Diligere omnes, perfecti est, 50. Diligens Deum et
proximum diligit, 259. Ditigere proximum, el invicem,
uomodo mandatum novum, 696. Diligere Deum quid sit,
02. Diligentis Christum quantum premium, 702. bDili-
gere nos noO cessa:iL Christus, 756.
Diluvium. et Sodomiticum inccudiom quid irsinuent,
429.
Dionysius Αγθορημιις, 581. . .
Discipuli Christi sunt, qui se ex justis laboribus nu-
triunt, 177. Discipulis, dura nou injungenda, 44. Discipuli
a Christo vocati, unde erat, ut ipsum rox sequerebtur,

5239.
Discordia doctorum offendit discipulos, 752.
Dispeusatori duo necessaria, fides et prudentia, 133.
Di-peusator quis, 459.
Dissentientes nibil persuadebunt, 755.
Dissensio laudabilis, 656 .
Dives Abrahamum cur in auxilium invocet, et non La-
zarum, 419. NN
Ditior proximo nemo est, qui proxipium ut se diligit,
02

Divitiarum amor, mons, 20. Divitiarum avidi, maxime
viue cupidi, 439. Divitias quo pacto Phariszi venarentur,
906. Divitizz hominem non damnant, sed earum cura, 525.
Divitiarum nostrarum horrea pauperum sunt veutres,
570. Divitiarum nostrarum domini nos non sumus, 570.
Divitiarum multarum, quam paucarum vebementius est
vinculum, 103. Divitias non comitatur vitse longasevilas,
nec aliqua quies, $69. Divitis, injustius, A15. Divitias
terrenas Christus minimum vocat, 414.

Docendi dignitas solius Dei est, 124. - .

Doctores orbis nihil tam decet quam humilitas et ci-
vitiarum contemptus, 47. Doctorem de.iciari non oportet,
41. Doctores infirmis sint indulgentes, uec dura iujungant,
44. Doctores etiam vite corrupue non contemnenda,

1231

dummodo vere et bene doceant, 122. Doctor et princeps
malus, nou sínens suos in bono proficere, quid lucretur,
124. Doctores mali quain. pérriciosi, 125. Doctor, quse
docet, facere debet, 202, 363. Doctoris sermo nullus fir-
mus, nisi prius factorem se declaret, 481. Doctor constitui
quis debeat, 526.

Doetrina mala et corrupia vita hominem perdunt, £21.
Poctrins aptum omne tempus, $27. Doctrinam Domini
quis teneat, 627.

Dogmatum rectorum servatio est sanctificstio, 752.

Dominica dies, 190.

Domus quandoque pro generatione pgnttar in Serfptu-
τα, 593. Domam (Christus non babuit, 101.

Dona Dei quando removeantur a nobis, 99. Dona pre-
sentia futuris nom couferenda, 158

Donec, qaid significet iu Scripwrris, 9. Donec veniam,

uomodo exponendum, 772. Doftec perpetuitatis vox, 16,

Dosith:»vos, 129.

Duo meliores sunt quam onos, 199.
]odecim discipuli quare, 46.
Dura discipu.is non injungenda, 44.

E

Ebrletas saneta, qua Paulus, David et Deus ipse ex hoc
mundb excesserunt, 409.

Ecc.esia gentilis typus est mulier Chanarnsea, 80. Ec-
εἰ εσῖα qvomodo super. Petrum :edificat4, 85. Ecclesia do-
mus Paracteti, 182. Ecclesiastica dispensantes, multas
mremsas nummorum habent, 252. Ecclesia mirabilis, 256.
Ecclesia prasides mali arguuntur, 578. Ecclesia omnes
sumus, simguli membra, Christus veto caput, 667.

Eclipsis in morte Christi innatura;ís, 199.

Etectio Dei voluntatem nostram non cogit, 999. Electio
fit a Deo, qua adhortatur ad bonuni, et bomtatenr im-
partitat; in mente autem nostra et voluntate situm est
Ssivari, et e diverso, 599.

Electos fieri in qua potestate sit, 117.

Eleemosyna janua prima charitatfs deificantis, 561.

Eiias posterioris adventu$ precursor, ut Joannes prio-
vis, 5$. Eli.e adventus, 216. Elias et Moses cur cum Chri-
sto apparent, 215.

Elegit Deus quos pos(es propter eorum roalitiam de-
serit, 690. ]

Elizabet, 271. Elizabet, una filiarum Áaron, ΣΤ].

Embryo, 514.

Enexnia quae et quo dfe celebrata, 631.

Episcopi ruunus quale, 286. Episcopos non in uno lócó
e dvgnes esse oportere, sed circutuire et multisprodesse,

Et pro enim, 318, 529. |

Kt Pelro, cur &lditum apud Marcum, 262.

Evangelia eur conscripta. . In praefatione Matth. Evap-
getium quid... Ibidem. Evangelia eur quatuor... ibid..
Evangeliam lux, 21. Evanye.jum Marci ubi et quando
scriptum. 1i prefatione Evang. Matcf. Evangelica vita
regnum Dei, 277. Evangelium /Agyptiorum, et duode-
cim... In prefatione Evaug luce. Evaugeljicus sermo
vino comparator, lex aquis, 554. Evangelice legis εχ-
cellentia, 551. Evangelicz legis et veteris prorissiouum
diversitas, 541. |

Eangelis'arum concordia... (n prefatione | Evang.
Matth. Super evangelistas quorumdam sententia, 168,
Evangelistae iu pracipuis nequaquani discordatt, 253.
Evangelist? pauca ex multis scripserunt 602.
E"angelistas omnes unus spiritus movit... In. prstfatione
Evang. Joan. Evangelistarum concordia de hora cruci-
fixionis Chris:i, 758.

Eunomius confutatur, uham eathbdemque Patris et Fliti
potentiam et operationem negans, Ότο. ltem Spiritum
setvum effutiens, 541.

Eunuchorum differentia, 101.

Eutychis deliramentum, Cbristam justa apparentiam
hominem apparuisse asserentis, 516.

Excecatio est Del relíviio, 651.

Excecatis miserius nihil, 469.

Excutere pulverem, quid, 48.

Fscieii Christi-quis dicatar Videte, 90. Paciem obseu-
rare quid, $2.

Fatum virgines, 106. —

Εστία αἰατέν jejunium; 236.

Fermentum Pharissorum quid, 565,

Festa Judsorum tria, 600. Festus dies colere, qeid sit,
9609. Festi miagüus dies, 611.

Ficus quid, et cur 3 Domino exseersta, 253. Ficus are-
facta typus Syoagog:e Judales, 112, 23. Ficus Judeo-
rum generatio, 555.

ParBOL. GA. CXXVI.

INDEX IN TOM. I THEOPHYLACTI.

1933
Fidelis et prudens est rarus, 155. Fidelis vere non est,
qui immundus est vita, $45. Fidelis in Christo esse vide-
tur, quatenus credit, 710.

Fides sola sine operibus non justificat, 57, 576. Fides
omnia perficit, 94, 45. Fidei Christus miracula sua ascri-
bit, 218. Fides infirma facile labitur, 76. Fídes et pru-
dentia ab omni dispensatore exigufitur, 135. Fidem Όρο.
nanes Dominus ut manifestet, non statim exaudit, 207,
Fides nudata operíbus in tormentorum majorem occasio-
nem cedet, 118. Fides indubitata in sumptione sacramenti
corporis reunenda, 595. Fidei et credulitatis virtus
quanta, 710. Fides orationis basis, 455, Fides sola mon
efijejt fiium Dei, neque salvat, 710. Fides (rigida et im-
perfecta nou est fides, 566. Fides sine operibus mortua
est, et e diverso, 988. Fides diligens dyx ad omnem ope-
ralionem, ibid. Fides ià Christum es, opus perfectum,
sanctum, et se habentem sanclificans, 588. Fides Dei do-
mum maximum et praeclarissimurm, 590. Fides illorum
qui. visis signis, subito crediderunt, 609. Fides recta ex

cripturis, 611. Fide in Christóm sumus liberi, et non
ullra servi, 625. Fides in futuro ssculo nou erit, 054 :
Fidei est recipere invisa, 763.

Filius ejusdem cum Patre substaniis, 716. Filius etigm
mitut Spiritum eanctum, 716. Filius quomodo sit ín Pa-
ue, et rursus l'ater in Filio, 698. Fiiius veras ét non
meftdax Deus Christus est, 727. Filius Christus quomodo
a Patre audiri dicatur, 716. Filii et Patris easdem estas,
et operatio, et.scientia, 976, 698. Filium Dei videre, ho-
mini requies maxima, 795. 0.

Filiis ob parentum vitia non erubescendum, 6. Fili
regni Judzi, 39, Filii thalami qui, 184. ilit et 818 appei-
lauo ia Scripturis, 41. Filius hominis, 510. Fit Pei
qure, diramur, 91$. Filii Dei sunt audientes verhum Det,

. Filii paternorum peccatorum sectalores plér
ferunt penas, 632. pe λα.

l'imbriam vestimenti Christi tangere, 77.

Finem habitura sunt omnia prospera et acerba, 168.
Finem in memoría habere oportet, 245.

Fortis quis, et qus» vasa ejus, 188.

Pratris defuncii absque iiberie uxorem ducere licí-
um, 79,

Fructum ferre semper oportet, 17. Fructom afferens
quis dicatur, 701.

Fur est, Scripturis mon recte vtens, 614.

F'uriosus etiam a suis existimabatur Christus, 188.

Futuroroin cognitionem solus Deüs habet, 856, 371.

G

Gabriel qot, 271. Galiles gentilfont terra, t5. Gals
seditiosi, .

Gastrimargia modius occultans lacém; 191.

Gaza elg sium, 78, 140.

"Sodium bonis cohitumelíias et aspera pro Christo piti,
fi .
Geheuna quid et uide, 50.

Generatiouis divime et carnalis tomparstio, 5t. Ge-
nerationes quatuordecim quomodo, ubi tantam ueddcim
personas ?. Geaerationeie qiromóde Seriptura nominare

eat, 244.

Gencris homilitag despecut, t99. Genurfd atilftag nolla,
nisi ad«int boní mores, 189.

Gentiles etiam iater se diesidebimt et temültustiaater,

9g.

Genealogia Christi quare exordiatáe ab Affahsm; &
Genealogiz Joseph, et notr Maris; «ΤΟ ponitur, 6.

à Gladius est sermo fldei, 51. Gladilé omfeitfó noh uten-
um, 151.

Gloria Dei quz sit, 498, 719. Glorhe toshis morbus
spóstolos invasyt, 96. Glorim vanw sectstor servus est' et
ignominiosus, 682. Gloriam si sequeris, tron thvenies; si
fegeris, sequetur, 185. Gloria s Christo dats apostolis,
muluplex, et que masimz,7$95. Gletis justorum mayYima,
Filium Dei videre, 733. Gloria Chr$sti crux et earo, 612.

Glorificari Christum quid, 757.

Graci etiam Hierosblymanà «dibaut Deum adoratawi,67 4.

Ον: ei meritorum differenti. [9 priefatione Evsny.
Matth. Gratia edam per indignos eflicax, 37. Grata DA
omnes vocati fam boi, quam mali, 118. Gratis Deo agen-
d.e gne cibum et post semper, 147, 250. Grafíosa οἱ
gratia plenm distare quatmplurimum, $76. Gratia Spirhus
santti aqua viva, 554.

Gratitudinis exemplar Christus, 85.

Gregorius Theologus, 93. -

H

Hieretici vafri et blandiloqui, 56. Hasrétieos ton síatim
Deus exuri et bello consumi vult, 68.
Hebraica Christus in honore usque ad mortéim. htbuil,

io

1259

Hebraei Seripturam sua malitia depravarunt, 9.

Herodes quis et unde, 10. Herodis amara mors, 15.
Herodes cur Cbristus creditus 4 quibusdam, 186. Herodes
Joannis occisor, 200. Herodes quare Jesum videre gavi-
sus sit, 481.

Herodiani qui, 186, 211.

Herodias an Philippo vivente 3b Herode ducta, 201.

Hiatus quid, 419. ]

Hierosolymorum bellum et desolatio, quando, 212.
Hierosolyma terra malitis, 222. Hierosolymilana sedes
Jacobo minori tradita, 235.

Ho« est corpus meum quomodo [ntelfigendum, 249.

Hodie et cras, quid, 591. . .

Homíckdium et mendacium maxime propría mala diaboli,

Homo omnis omnium naturse particeps, 518. Hominum
inürmitas duplex, 588. Homo tricesimo anno probus vel
improbus cognoscitur, quia hsc retas perfecta est, 19.

ominum tres sunt ordines, 595. Hominis propositum
Dibil absque Dei subsidio, 472. Homo est animal suapte
natura vettibile, 600. Hominis requies maxima quse, 753.

Honore pauci apud suos afficiuntur, 564. Honores am-
bire et dignitates gentium est, 229.

Hosanna quid, 410, 251, 672.

Hospitales esse debemus, etiamsi pauca possidentes, 74.

Hospitalitatis commendatio, 154. Hospitalitas quatenus
veneranda, 553

Humano generi duo dominantur, 545. Humans naturse
quiae sunt in Christo, diving tribuuntur, 5Η. .

Humiles injuria affücientes maximis suppliciis obnoxii,

Homilisri discipulorum est, 107. Humiliarl, opus Dei,
686. Humiliari quid sit, 595. liumiliari et superbire quo-
rum sit, 636. .

Homilitatis lex quo loco prsciplatur, 685. Humilitas
Christi, 684.

Hydris lapidem, 555. —

Hypocrite qui sint et quibus eomparentor, 51. Hypo-
erite magni coram hominibus, 275. Hypocrisis maium
quale, 365. .

Hypostasis una {η Christo cum duabus naturis, 512. Hy-
postasibus differunt Pater et Filius, 650.

Idololatría per sextam vicum mulieris Samaritane in-
telligitur, 661. .

ignem Deus non hominibus, sed daemonibus paravit,
η08 autem in illum nos conjicimus, 140. Ignis inexstin-
guibilis gehenps, 18, 221.
. lgnobititas et obscuritas hominom Deo non displicet,
nec etiam nobilitas placet, 262.

[mmisericors raptor est, 141.

Immundi spiritus, 178. Ímmundus aon vere fidelis, 549.

Impii in Judicium non resurgent, 545. : .

Improbi cur hie in prosperitate plerumque vivant, 570.

Impudens quis maxime dicatur, 433.

Incarnationis Christ unigeniti opus sanctificare naturam
Bosiram, .

Incredulitaslocum aat diabolo hominis invadendi, 91.!In-
credulitatis poena, 274. Incredulitas condemnatio est, 545.

lacredulos Spiritus arguet, 19, 719. Incredulis myste-
ria non prodenda, et quare, 35. Inereduli omnes male-
dieti, 545. Ineredulorum verba, Quomodo, et Quare hoc,
51. Incredulos 4n jndicium non resurrecturos, quomodo
intelligendum, .

[ndociles erga non austeriores esse non decet, 209.

nfernus quid, 419.

Infidelitatis origo, sed non sola, $80.

lufidum baptizare impossibile, 620.

Inimicos quomodo uleiscamur, 627. Inimicorum dilectio,
vir.utum vertex, 50.

Injuria affecii etiam non sacerdotes, ligant injuriosos,
96. Injuria afliciens, publicanus et ingratus, 96.

Injustorum pena indesinens, 141.

Intelligens quid, 3526.

intercessio sanctorum quatenus, 80. —

I ner natos mulierun, quomodo a qoibusdam intelli-
gat ir, .

Interitus nostri do: sunt causse, 121.

Interpres verus Scripturse Christi faciem videt, 90.

Interrogantibus maligne non esse respondendum, 415.

Invidia quzquse obscurat bona, 199. Invidisee Judmorum
comparatio, 604.

inídís bona nostra occultanda, 5350.

Iota, et aper, quid, 26.

lra qus justa, 27.

Ira, mala besua, 457.

Irrcprehensibiles qui, 211.
Jasac naliyitas, 914.

INDEX IN TOM. I THEOPHTLACTI.

1260

Jsaac (ypus Christi, 750,

Isai:e testimonium de Virginis partu contra Judzeos, 9.
Iscariotes ab [scara pago, 145.

Israelitze qui sint, 530.

J

Jacob prophetia falso ab Herodianis interpretata, 186.

Jacobus, Hierosolymorum episcopus, una veste per
omnem vilam usus, 255. Jacobum Herodes occidit, 107.

Jejunium, contra tentationes armatura, 19. Jejunii
tempus, 43. Jejunii virtus in demoniacis curandis, 219.
Jejunamus quartis feriis, 246. Jejunandum quibus, 219.

Jeremias puer in prophetam assumptus, 84.

Jesus Salvator et Deus, 8. Jesus omnibus copdescendit,
ut omnes lucrifaciat, 54, 59. Jesum quomodo videre pos-
sumus, 90. Jesus unde Nazarenus, 530.

Joannes cur missus, 16. Joannes m:diator veteris et
novi testamenti, 16. Joannes, quía purus homo, affeclio-
nes sine corporis castigatione vincere non poluit, 43.
Joannes cur miserit interrogatum, Tu quis es ? 52, 318.
Joannes cur angelus dictus, et non arando, 55, 174. Joan-
nes in Sebaste sepelitur, Τό. Joannís vita fuit irreprehen-
sibilis, 115. Joannes ultirous prophelarum, initium novi
testamenti, 174. Joannes cur puer in desertum abiit, 234.

Joannis mors cur accelerata, et deea Theophylacti opi-
nio, 547. Joannes quare Jucerna ardens, 577. Joannes
evangelista quando et ubi Evangelium scripsit. In pre-
fatione Evang. Joan. Joannes Matthaei Evangelii Hebraici
iu Grecum interpres, 1n praefatione Evang. Math. Joan-
nis leonipa facies, cur. In prafetione Evang.;Marci. Joan-
nes contemplativus, 177. Joannes quid, 281. Joannes il-
litteratus totus qua nulllus evangelistarum intonare au-
sus fuit, nos docuit. In prefatione Evangelii Joannis.
Joannes cur dixerit : In princtpto erat Verbum, et non po-
σα, Ia principio erat Filius, 505. Joannes a Christo diie-
etus, 88. Joannes cur in sinu Domini recubuerit, 692.
Joannes ab omni fastu alienus, 772. Joanuem evangeli-
stam Trajanus condemnavit , 107. Joannes a Christo ad
scribendnm motus, 116.

Job ad opprobría pessime se habuit, 26.

Jon» signum quodnam, $39.

Joseph an justus volens dimittere Mariam, T. Joseph
ex Cieophe ratris uxore sex liberos habuit, 71, 161.
Joseph liberi matris Jesu privigni supt, 161, 260. Joseph

uomodo Matthei tilius Jacob, Luc: vero filius Eli, 297.
oseph Arimatbseus, 20]. Joseph historicus, 151.

Judas confessio dicitur, $87, 665. Juds duo, 145. Judas
Iscariotes, 46, 145. Judam Christus omni studio revocare
nisus, 150. Juds Iscariota mors, 151i. Judas quare in
apostolum assumptus si!, quid significet, 187. Judas non
semper malus fuit, sed aliquando sancte voluntatis, 600.
Jud& cur loculorum concredita dispensatio, 671. Judas
avarus, fur et sacrilegus, 670. Judam primum abiuisse
videtur Christus, 686 .

Judsa confessio et Judseus confitens, 1085. Judszi
quare Cbristum non in die festo occidendum putant,
142. Judaicum quidquid est post Cliristum, malum est.
20. Judaeorum morositos, 51. Judeorum fnhumanitas erga
uxores, 222. Judzorum inos in dilacerandis tunicis, 254.
Judaeorum perditiones duz, 455. Jud:el corporalem, Sa-
maritani localem cultum offerunt Deo, 556. Judseorum
frequens ablutio, 535. Judsorum negligentia plurimi
desiderantur libri ex sacris, 15. Judei unum vipctum

uomodo dimittere consueverint, 74&. Judzi quomodo
omanis traditi 750, Judsei multa absque legis pracepto
faciebant, 749.

Jubilzus annus, 650.

Judex non dona, sed opera excipiat, et judicabit, 87.

Judicio non contendendum, 29. Judicium sequitur mi-
sericordia, hanc fides, 126. Judicii diem Filius novit, 155.
Judicium in secundo adventu, αἱ uniuscujusque cup-
scientia, 945. Judicium Filio dedit Pater, non quod fiiius
hominis, sed quod Deus sit, 685.

Togom Christi quid, 56.

Julianus Apostata, $26.

Jurare in lege evangelica omnino malum esse, 29. ση-
ranti frequenter minus credendum, 29.

Juramentum non semper servandum, "9.

Justi quomodo possideant terram, 25. Justorum anime
ip mauu Dei, 41.

Justitia est omnis virtus, 26. Justilia cum superbia ho-
minem facit infimum, 4595

Justiíficationes quse, 271.

Justi;catur quomodo Deus in peccatoribus, 655.

L

Laborantes qui sunt, 56.

Laboribus justis se nutrientes veri discipuli Chrisd
erunt, 177. Laboribos non semper intendendum, 202.

Lacryme fous Jacob dicuntur, 561.

13441

].3mech, 127, 5605.
Lampas animse datur, ή
is angularis quis, .
Lalcones 8 figura duorum populorum, 159, 258. Latronis
udicia, 614. . : .
Lavari debemus, ut digne corpori Christi communice-
mos, 687. 2.

l.azari et divitis avari enarratio, non bistoria, sed para-
bo!a, 417. Lazarum suscitantis Christi vox, 669.

Leciioni vacandum in Sabbato, 183.

Legio quid, 151 .

Leones in Samariam tmmissi, 506. ]

Lex Dei plantatio est, adeoque non est eradicata, 79.
Legem quomodo Christos implevisse dicatur, 18. Lex
juxta spiritum intelligenda, 79. Lex Christi Eli» prsestat
viue, 510. Legem Dei docentes, etsi non faciant, audire
eportet, 122. Leges tres nobis dedit Deos et varias, 586,
534. Lex natur iu cordibus hominum scripta, 512. A
lege nihil excidit quin flat, 4'6. Lex imperfectis imper-
fecte locuta, ibid. Legis cessatio quando, 963. Legi per
Christum nihil deregatum, 817. Lex Mosi peccata repre-
hendit, peenamgue nulli parcens infert, 544. Legem ser-
vantibus longitado dierum promittitur; Evangelium au-
tem custodientibus vita eterna, 544. Legis finis quomodo
Christus, 562. Lex et prophetse voluntatem Del, id est
salutem perücere non potuerunt, 562. Lex omnis Scri-
ptucs, 652. Lex non soli libri Mosi dicuntur, 116.

I.epra, morbus immedicabilis, $09. .

Leprosum cur Ghristus tangit, 180. Leprosis mundatis
cur injunctum a Domino αἱ se sacerdotibus ostenderent,
426. leprosi decem quos designent, 426.

Levi tribus consecratio, 92.

Leviathan, 91.

Libertas spiritus, 285. . 21

Liberum arbitrium ostendit Christus, dicens, $1 quis
tulit. 86, 690. Liberum arbitrium, 405, 453. Liberum arbi-
trium extenuatur, 992.

Ligauo et solutio quatenus, 8S. .

Ligatis manibus et pedibus projicere, quomodo iptel-
ligendum, 118.

Locusue qus, 16. Locustarom natura, 179.

Longanimitas a Christo do&etur, 114.

Lotio pedum qoid significet, 690. .

Luce vitulus datur, ín praefatione Evangelii, Mare.

Lugere qusedam juvandi ies est, 94.

Lunatici dseemoniaci sunt. 22.

Lux mundi apostoli, 25.

M

Mavedoniani Spiritum sanctum creaturam esse osten-
dere conantes, et his quse faeta sunt annumerantes, con-
futantur, 510. Macedoniani, Spiritus gloriam extenuan-
tes. et Filii servum asserentes, refutantur, 541.

Macedonius confutatur, alterius substantise esse Spiri-
tum et minorem Fl'ilio asserens, 702.

Magdalens tres, 145, 346.

Magi qui et quare veniant, 10. Babylonit fuere, 14.

Magister an quis vocari possit, 124.

Magnetis comyaratio cum Patre nos trabente adse, 592,

Malum effugere, non sufücere, sed fructus virtutis fa-
ciendus, 17. Mali a sacramentis abarcendi, 146. Malorum
consuetodo dimittenda, 28. Mali non sunt a natura, nec
a Deo, 65. Malum prietextu boni faciens, majori damna-
tione dignus, 1424. Mala omnia Satan infert humana na-
ture Deo permittente, 586. Mala et nascuntur οἱ cre-
scunt, 600.

Malitia sibi non constat, 746.

Mandare Patrem Filio, quomodo intelligendum, 684.

Mandata Dei de mutuo amore tractani, 259. Mandata
Cbristi, jugum leve, 56. Mandatorum caput dilectio, 715.

Manere in Christo, quio» 111. Manere in una. domo,
cur jubeantur apostoli, 200.

Manichzei, Christum corpus ín Jordane deposuisse as-
serentes, confulantur, 19. Manichaei liberum arbitrium
negantes, con(utantur, 579. Manichzus refellitur, T9. Ma-
nichsmorum mira improbitas, panem omnemque creatu-
ram a Deo malo faciam asserentium, $82. Manichsei con-
futantur, malos nos esse a natura nugantes, $79. Mani-
chai confutantur, impossibilem esse vil; mutationem
asserentes, 470. Manichei confutantur, Christum secuu-
dum apparentiam tantum incarnatum asserentes, 516.
Manichsorum error, velerem legem a malo opifice condi-
tam, 542. Manicheorum error, Vetus Testamentum a Deo
non esse, nec prophetas a Deo missos, refellitur, 619.

Manifeste licet peccans, non condemnandus, nisi re-
darguatur peccans, 118.

Manna Hebreorum, 20. Manna quid interpretetur,
ὃν Mannain figura est unigenitos Filios Dei bomo factus,

INDEX IN TOM. I THEOPHYLACTT.

1262

Mansuetudo non ubique bona, 84.
ας operativa virtus, 186. Manus Christ, potestas,

Maren error, Christum e cello cum corpore desccn-
isse, 597,

Marcionis error, Vetus Testamentum à. ΝΟΥΟ tanquam
malum abalienanus, 512.

Marcus, Petri discipulus, alias Joannes dictus, quando
Evangelium scripsit. [n praefatione Evang. Marci. Mar-
cus cuc Petri nomen amputantis auriculam, subtacet, 252.

Margarita, ut nascatur, 70.

Maria quomodo desponsatur, 7. María ante et post
partum virgo, et nunquam a Joseph cognita, 9. Maria,
mater Jesu, noverca dieitur filiorum Joseph, 390, 751,

Maria e qua tribu et quid, 277. Maria domum reverti-
tur, parturiente Elizabeth, 280. Maria Jacobi Deipara di-
citur. 491.

Maris ungentes Jesum tres, 531.

Maria Magoalene, soror Lazari, meretrix non fuit,
216. Maris Magdalene quare conversa retrorsum, 761.

Martha virtatem practicam, Maris contemplativam si-

nificant, . Marlba non quam oportuit in Christ
idem habebat, 659. 1 " €

Massaliani heretici otio dediti confutantur, 597.

Maluthsi conversio quando, 45. Matthaeus eur fsciem
hominis gerit. In prsefatione Evang. Marci. Mattheus
binominis, 18$.

Matrimonii diflicu!tas, 101.

Media nocte Domini adventus futurus, 156.

Mediatore Christo an et quomodo opus habeamus, 740.

Mel agreste quod, 16.

Mendacium libertatis carentia, et humiliatus sermo se-
quitur, 610, Mendacii pater diabolus, 626

Mendacem Deum facit, qu non credit Verbo, 549.

Mens lampas est virtotibusque accenditur, 156.

Mensarii in seris Litteris qui intelligantur, 232.

leretrices οἱ publicani quomodo et quantum -
dotibus et monacbis meliores, 118. T πι

Mersionis trinse symbolum, 549.

Messis et operarii, 46. Messis quid, 195.

Migraüo in Babylonem quid, 6,

Militare genus tumultibus et conviciis gaudet, 157.
Milyaris ordo, auri mancipium, 735.

L Minima mandata que, 26. Minimus ín regno eclorum,
ibid.

Miraculs demones facere possunt, et fecerunt, 532,
Miracula cur, Cbristo adhuc vivo, aposto permissi sunt
facere, 47. Miracula sus Christus fidei triboit, 218. Mi-
racula pueritis Christi conficta, 525. Miraculis qus fiunt,
majora sunt quam qus per naturam, 555. Miraculo pro-
ste nantur Jüdmi, ut excusationem non b,

Misericordía ín quibus est, 24. Misericordia Christi in
arefactione arboris fici ostenditur, 111. WMisericord!a
facienda sensibiliter et spiritualiter, 149. Misericordia
Deo guo quam decim, 125. Misericordia prievenit,
261 isericordia Christi ad eos qui sunt mortui etiam
perflaxit, .

Mystería quibus nosse datom, 191. Mysteria occul-
tanda inter impios εἰ inobedientes, 55. Tue |

Mystica traditurus Dominus, solitaria petere solebat,

$81, T35.

Mites qui, 35.

Modius occultans lucem quid, 192.

Machía et scortatio ditfferupt, 28.

Mollia gestare non decet Christiannm, 53.

t Mopasticem professis vse qui ad mundana regrediaa-
ur, 40.

Mons superba mens, 255.

Morbi, milites et ultores Dei, 59. Morbos difüciliores
plerumque a peccatis oriri, 40. Morbi initium facile cu-
Talur, 558. -

Mori (non) fideles dicuntur propter resurtectionis
spem, 657. Mori pro veritate gloria Dei, 676.

Mors nostra, Christe somnus, 657. Mors preter ns-
turam ingressa, 149. Mortem cur homines ment, 148.
Mors Christi sanctificatio nostra, 169. Mors Christi quasi
qusedam peregrinauo, 219. Mors Christi non quasi com-
munis, 610. Mortem preedicere non.est humanum, 616.
Morlis nostrse tempus cur igootum nobis esse Deus vo-

*

luit, 154. Mortem erga omnes insnaviler affecti sumus, ..

251. Mors Christi non corruptio, sed. transistio, 6H.
Mortem quomodo et an Christus timuerit, 149.
Mos loquenüum non intelligentibus, 416.
Moses et Elias in transfigurstione Christi cor visi,' 215.
Muliebris constanlia ac fides, 754.
Mulieres ungentes Dominum quot fuerint, 45. Mulie-
res sanctas improbos pepererunt, 278. Mulieres inürmitas
a Christi comitatu non prohibet 260. Mulieres, genus

|

1203

damnatum et ma;edictum, 161.

Mundo corde qui, 24.

Mundi nomine Judzi vonnunquam veniunt, 754. Mundi
quando upostoli fuerunt, 688. Muudi consummatio, fur,
54. Mondus quid, 688, Ex mundo esse et non esse quid
sit, 619. Mundi princeps quis intelligendus, et cujus
mundi, 2007

Mutuum quid, 30.

Nardus pistica quid, 246.

Nalura legem perficere non potuit, 18. Naturss fera-
rum sequentibus Deus erit pauthera, ursus, leo, 117.
Naturam humanam transcendeptis querere nou debemus,
251. Naturs lex in cordibus hominum scripta, $13. Na-
tura humana vertibilis, 600. Naturam qui observat, non
recipit qua& sunt super naturam, $97. Natura εἰ ratio
lex dicitur naturalis, 012. Naturam juxta vivere animalis
hominis est, 297.

Nature dum in Christo, 609. Νσίατῷ humane ου
ennt; vicissim tribuuntur divise in Christo, et conira,

Navis, In navem Christum sascipere quid, 586.

Nazarenus quid interpretur, 16. Nararemorum insi-
plentíia, 71.

Nsgareth quid, 311.

Necessariis contenti debemus esse, 10.

Necessitas corporis inevilabilis per Ciesarem signif-
catur, 256. Necessitatem nulli infert Deus, 513.

Negotiatio latrocinium est, 392.

Negotlaiornm genus avarum et lucri cupidissimum, 117.

Neophytus ad summa observanda non cogendus, 145.

Neptbelim, 21.

Nestorii error, alium esse lilium Dei, et Μαρία», 586,
Nesjorii error, in puro bomine habitet Filius Dei,
516. Nestorii error, Christum crescere secundum profe-
ctum virtutis, 518, Nestorii efror, negantis Christum esse
natara substantiaque Filium Del, et Deum, el eresturam
asserentis, 655. Nesvorii error, asserentis, Christum post
resurrectionem tandem Deifleationem eoutigisse, et non
6 ccelo, $90. ]

Nicodemus non perfecte credidit, 539.

Mobilifstis auctoritas, 92

Nocte vacandum orationi ob majorem quietem animi, 75.

Noe isvisas in arcs peseperatione, 154.

Nomine Christi petendum, 721.

. Non posse, pro iom velle, 625, 680.

Nos mostre potestatis non sumus, 29.

Novatiaporum h:eresís, post baptismum et communío-
hem peccantem non suscipientium, 255.

Ngpüs virtutibus non obsunt, 40. Nuptize auxilium
viue mortalis, 456, Nuptiarum mos, 520.

| 0

Obedientes pueri qui sint, 114.

Obediendum Deo io internis, in externis potestati, 119.

Obedientia duplex, 166.

Obscurius eur. Christus ssepe locutus sit, 562.

Obumbrare, 216. .

Oecidere seipsurs diaholieom est, 610. Occisus Chri-
sius, quando pati voluit, 149.

ius malua, 206.

Offendicula qu», 91. .

Offendere insipientem quando liceat, 94.

Offensm ex corde remittendss, 99.

Oleum, eleemosyna, 55. Oleum sacrum unde, 300.

Omnes l^ πε, 49.

μα Christi leve, 90.
perariis multis opus, 512.

Opera nostra nos maxime. benedicunt, 4T. Opera bona
nom habentes exciudontur a regno, 141. Opus perfectum
fides i& Christuns, 588. Operum malorum judicium erit
etiam in credente, 545. Opera sine fide mortua sunt,
et.a diserso, 588. ra bona cum fide exiguntur, 218,

Operari post mortém non licet, 118. Operari unicuique
quod vali, permittit Deus, 090. Operari eportel eum
qni Christom sequitur, 587. .

Operetio primum, deinde contemplatio, 575. Operatio-
nes. fes una. cum tribus Eeelesie orditibas primpm a
Dionysio assignat, 446, Operatio easdem Patris et Filii
eadem .potentiamk arguit, . Operatio bona conservat
fldem, dan. Operautio atíud, aliud soliditude, 688. Opera-
tioRes Spiritus in quibas apparent, 780. .

Oportet aon. nocesattatis semper, sed et eventus signifi-
eativum est, 698. .

Oppeebria ferre maximum et gratissimam esse, 21.

Opus Dei quM, 588. - I

Oftasmdum quhré et ünde, 51. Oreudum in ecclesia,
51. Orandum' sine intermissione, 351. Non orat. Deum,

qut ngxie petit, 721.

INDEX IN TOM. I THEOPHYLACTI.

1264

Orationi nocle potissimum vacandum, 75 Orationes
quietem requirunt, 204. Orationis fundamentum, fides
453. Oratione quod Christus opus non habeat, exemplis
ostenditur, 600.

Ordines tres suscipientíom et servantium verbu Dei,
191. Ordines tres ad Joapnem accedentes, 294. Ordines
hominum tres, $95. Ordo et modestia inter discipulos,
qualis, 074. Deo d

rdinatus propter aurum, 3 epositus 255.
Ordinaturis draudum, 187. positas est,

Origenes suppliciorum (inem asserens, refutatur, 141,
214. kjus de 1boma somnium, 658.

Ornatus Cbristiano bowini negligendus, 34.

Otiositas omnem malitiam docuit, 557.

P

Paeiflci qui, 24. Paciüicum esse oportet Christianum, 21.

Pat&suna inaquosa, 535

Palea quis, 295.

Pallium quid. 49.

Pel, 543. Palma victoribus tributa, 675.

Panes in Dominicum corpus vertuntur, 125. Panis in
sliari non figuga est,sed ipsum corpus ei caro Christi,
125. Panes propositionis, 91, 509. Panis, piscis, evum
2 Deo roganda, $55.

Perabola non per omoia servatur, 723, Parabola et
ejus partes quatenus inquirenda et assumendse, ileque
credendum, 412.

Parabolice cur Chrisius loqui soleat, 65, 534.

Parentes, Propter perentes nou eru , 6.
Parentes ei uxor quomodo, et quando relinquendi. 177,
220. Parentum cura usque ad extremum spiritum ha-
benda, 755. Parentibus obediendum, modo non obeisiant
pietau, 753.

Partus comperetio quam apta, 733.

Ferrarom rerum magnas noaponquam esse affeetio-
nes, .

Pascha cur et quando Christos perfecit, $48. Pascha
καλά edebat, Judei non, 152. Pasche» festum
quid, 609.

Pasci ab aliis, grave nom petendum, 554.

Passionem suam Cbristus ob duss causas predicit,
410. Passio Christi an plosanda, 708.

Pastoris indicis, 614.

Patris οἱ Filii voluntas una, ρα, judicium, ope.
Tatio, scientia, substantia, 576, 698. Pater Christi et Pater
noster quomodo Deus dicatur, 703. Pater absque me-
diatore amat nos, 724. Pater quod solus verus Deus
dicatur, Filio quoque convenire, 727. Pater carnalis
nativitatis aottor noB est, sed cooperativus et minister

!

P'aientiam per tentationes ín nobis probat Deus, 964.

Patria (in) contemptus prophetarum, 199.

Pauca licet possidens, misericordiam tamen exerceat, 74.

Pauli Samosateni error, Christum tune primum soh-
stitisse nugantis, quando ex María natus esset, 321.

Pauperes spiritu qui, 25. Pauper omnis frater Christi,
140. Pauperes non omnes salvandi, 457.

Paupertas non est erubescenda, 583. Paopert:s Christi
propter nos, 540.

Pax spud solos dignos manet, 47. Pax non ommis
bona, 581. Pax mundi stol!a, 707.

Peecantes privatim arguendi, 95, .

Peccatores Deus non audit, quomodo intelligendum, 610.

Peccatum {η Spiritum sanctum quomode itvemissibile,
61. Peccata remittere solius Dei est, 234. Peccata pro.
ximorum uL nostra lugenda, 25. Peccatum umbra mortis,
284. Peccatum quid, 225. Peccata secunda graviorem
ponam patientur, 65.

Pecunis visco tenaciores, 458. Pecuniss habens, an
salvetur, 458. Pecuniz amor ubique taxatur, 458.

. Pejerare plerumque melius quam ob juramentum quid
impium facere, 75, .

^entecoste quid, 601.

Peregre proficiscens, Christus, 114, 157,

Periculis temere se injieere, diabolicum esse, 49.

Per,urium quando fleri licet, quando non, 735, 9201.

Persecationem non soli martyres patiuntur, 34.

Perseverandum in orationibus, ut voterum compotes
fiamus, 207.

Pesülentia, fames, bellum non aliunde quan) a Deo, 129.

Petendum in nomine Cbristi, 724.

Petri charitas in. Christum, 16. Petrum bene Joquen-
tem, beatum, male aatem, Sstsnam Clvistos dicit, 86.
Petri negatio quomodo se babet, et quare scripta, 255,
151. Petro non soli claves datum, 85. Peirus cur In monte
manendum su;det, 536. Petrus popnitentue exemplar.
ΑΤΙ. Petrus labi permissus ob temeritatem, 255, 478,

P'etrum insipientem quidam excusant, 478. Saper Pe-

trum quomode flat. sedificatio Eeclesun, 86. Petrus Chri-
stum hospitio excipit, $9. Petrus eur gladio percusserit,
151. Petrus typum gerit episcopi, 772. Peirus prasest
orbi, 772. Petrus practicus, 760.

Phares et Zares mysterium, 5,

Pharissus quid interpretatur, 17. Pharíssi tam inimici
Christi quam diabolus, 59. Pherisei esci et cs»corum
duces, 125. Pharismorum lepra quo uhguento sinanda,
145. Pharissorum doctrina cur fermentum, 85. Phari-

smornm qusstio de libello repudii, 223, Pharissmi et

legisperiti differunt, 562. Pharisaica disciplina quomodo
damnetur, 239. Pharissei omnis malitis receptacula sunt,

286. Pharismus quis, 308. Cur eum Pharissis et matis

manducat Dominus, $60. Pharissei scandálorum auctores,

422, Phariseorum vulpini mores, 591. Pharisseeorum im-

probitas erga simplices, 457.

Phylacteria super manum et imbriequidsigniflcent, 125.

Philippus iu lege Mosi doctus, 529.

Philosophia nostra verbo et opere constat, 5353.
Photini error, Christum tuae primum substitisse dicentis,
quando nasceretur ex Maris, 512.

Pietatem |promitens, et non faciens, hypocrita est,
126. Pietas praeferenda impiis parentibus, 541.

Pilatus unde Pontus dicitur, 154. Pilatus πιο]]ία et
ambitiosus, 749. Christum dimittere eupit, 250.

Pinnaculum templi, 20.

Piuvia et soi quid, 50.

P«eniteniía secundum baptisma, 65. Post poenitentiam
.remaissio peccatorum per Christum, 5$. Ponitentia valde
laboriosa, 65. Poenitendi tempus post vitam nullum es.e,
et operandi, 157. Ponitentis fructus, 494.

Pomp:e Rome quibus cordi sunt, 603.

Pontificum peccatum, 559. Pontificum quorumdam san-
ctíLas, 155. Pontificem solum unum Judiis lex admilte-
bat, 112, 253. Pontificum arma qualia, 150. Pontifices
spiritalia vendentes tanguntur, 255. Pontiüces invidis
et phil.utix* mancipia, 125. Pontificatus a Romanis eme-
batur, 253. Pontiflves collybisue, 536.

Porcina vita qua, 44.

Porci sursum nunquam spectantes, 406. Porci grun-
gjtus ut compescatur, 406.

Porphyrii Evangelium Dei subvertere conantis so-
phisma, 507.

Ports» inferi quz, 835.

Potestas omnis quomodo Christo tradita, 166. Potesta-
tis nostrse nos non sumus, 29.

Pracedenter non voluit Christus erucifigl, 151.

Pradicate omni creature quomodo intelligendam, 261.
Praedicantium sermo quando felicüer currit, 543. Pra-
dicans et docens etiam bene operari debet, 180.

Pradicatio apostolorum per granum sinapis οἱ fermen-
tum intelligitur, 68. Prsdicatio verbi per lotionem pedum
significatur, 689. Predicauonis Christi auspicium, $47.

Prefectura ompium Petro tributa, 772.

Praelationis cupiditas mon prohibetur, 219.

Praeveniendus nobis Jesus, 202. Prevenit nos ubique
Deus, 202, 412.

Preces breves et crebrsm, 31. Preces verse quomodo
fiant. 319.

Prima Azymorum qu&, 145.

Primatun: amare genulium est, 107.

Primi el postremi qui dicantur, 226.

Primogenitus et unigenitus Christus, 10. Primogenpi-
tus quis dicatur, 285.

Principatum habens et cpes quid facere debeat, {35.

Principes etiem quidam Judeorum crediderunt in
Christum, 615. Principibus malis populos plerumque
similis evadit, 124. Princeps malus quid lucretur non
sínens suos in bono proficere, 124. Principes semper
veritati reluctabuntur, et quare, 614.

Probatica pisefüa unde dicia et quid significet, ^67.

Procedere Spiritum sanctum φυσιησάο intelligendum,

Prodigii et signi differentia, 566.

Proditorem primum abluit Christus, 686. Preditorem
suum Christus manifestat, 145.

Promittefe faciles ne simus, 638.

Prophetaru:ma dicere : Hec dicit Dominus, et quare,
36, 330. Prophete multa mala passi, 111.

Prophetize vis, 528,

Propositionis panes, $7.

Proselyti, 125, 674.

Prostrationis Judeorum caosa, 756.

Proximus est omnis homo, 102, 549.

Prudentia serpentis, 48.

Puhlicamusquis, 508. Publicani ande vietum habeant, 4 12.

Pueri cur multi moriantur, 652. Puerorum occisio cur
permissa, 14. Pueri nos esse humilitate et innocentia
debemus, 95. Puerilis simplicitas, 219. Pueri in lecto

INDEX IN TOM. I THEOPHYLACTT.

1966

quiescentes quinam sint, $54. Pueri conditio simplex
innocna, 546. Pueri contumaces, 54
Pulverem excutere, 48.
Punire nemo debet índiseussa causa, 140.
Purgatorium ubi, 39.
Pustlus grex quis et quare, 571.

Qusstiones curioss vitandse, 987
Quietem requirunt orationes, 201.
Quis pro nullus, 681.

Quomodo, incredulitatis verbum, δὲ1.

R

Raab figura Ecciesi$, ὃ.

Raca quid, $5.

Rachel sepultura, 15.

Rama quid, ibid.

Raptor est qui non miseretur proximo, 141.

Ratio lux nostra, 510. Ratio et natura, lex dicitur n&-
turalis, 512.

Rebelles Romani erucifigebapt , 742.

Reddere Csesari, quid, £54.

Regibus [in templo aliquid agere non licet, 113. Regi-
bus similes ambulare debemus, qui Christi , id cst uaelf
vocatur, 257.

Regnants in nobis Dei modi dvo, 516.

Regina Austri quid significet, 39d, .

Regnum Dei quo, et quando Deus regnare dicitor,
988. Rgnum cortorum quid, 22, 177. Regnum Dei resur-
rectio, 147. Regnum mortis quandiu duraverit, 468.

Re'inquenda omnia quomodo et qus, 105.

Reliquiss ciborum ab alils nobis appositorum auferre
non dehemus, 210.

Remiltere peccata eujus sit, 622. .

Reprehensionis exemplar, 587. Reprebensio utilis, si
rite (lat, 25.

Resipiscite, aliter intelligendum dictum a Joanne, aliter
a Christo, 177.

Resurrexisse in morle Christi mu!tos iterom moritu-
ros, 161. Resurgere in judicium quid sit, 545.

Resurrectio, 148, 258. Resurrectio duplex, $291. Regut-
rectio ex mortuis, et corporum corruptio human» nature
data per Christum, $89. Resurrectionis cur ssepe Domi-
tas meminerit, 591. Re«urreetionis propter spem fideles
meri non dicun'ur, 70$. Resurrectionis sacramentum
magnum et difficile, 705. Resurrectionis Christi hora
incerta, 759. ]

Rete trabentes qui sint, et qui illorum socíi, 504.

Romanorum principatus virilis, 752.

Romanis quomodo Juds»i traditi, 750.

Ruth figura Ecclesim, 9.

S

Sabbatum profanabant Pharissi, 57.

Sabbato nese loco moveant Judzis prscipitur, 162, Sab-
batumquid interpretetur, 151 , 181. Sabbatum Judszei omne
festum nominabaut, 509, Sabbatum et Sabet, 434. Sabbatum
colere est malorum abstinentia , 569, Sabbatum tota, manu
solventes Judei, reprehendunt Christum, 637. Sabbata
Jud:»i dies hebdomade appellitant, 758.

Sabellii error, tres personas unam esse docentis, eam-
demque tria nomina habere nugantis, 167, 506.

Saccus, peenitentiz et huetus symbolum, $$.

Saeculus et pera quid insinuent, 472.

Sacerdoti se ostendere, quomodo intelligendum, 308.
Sacerdotes et monachi si soa promissa negligunt, meve-
trices et pobiíeanl iis meliores, 114. Sacerdotes negotia-
tores, 458. Sacerdotes, etsi mali, honorandi, 666. Sacer-
dotes et angeli cooperatores Christi, 666. Sacerdotes
4udsorum remittendi peccata potestatem non habent ,
625. Sacerdotum dignitas quanta, 761

Sacrificia vetera figuralia, 732,

Sadduc:ei qui et uude dicti, $,

Sadech, justitia , VT.

Sal qui sunt, 221.

Salome Joseph filia, 161. ]

Salomonis sapientia quae fuerit, 559. Salomonis tem-
plum quot annis sit exstructum , 557.

Salus ex Judseis quomodo intelligatur, 557. Salus bo-
minum, ut est voluntas Domini, majoris facienda est a
voncionatoribus, quam cibus corporalis, 562. Salus non
humana virtute metienda, sed divina, 105.

Salate quempiam per viam, cur discipuli prohiberen-
tur, 549.

Salvari in mente οἱ voluntate nostra sílum est, habite
electione Dei ad bonum, 672. Salvare solius Dei est, 645

Samaritani qui et unde dicti, 47, 426. Samaritsnus cur
in exemplum proximi- inducitur, 349. Samarilani qao-

“1201

m^do Christum colant, et quod Jud:zeis probiores, 56b.
Samaritana Nicodemo prudentior, 555.

Samosateni error, Patrem bominein asserentis , 5179.

Samuelis generatio, $14.

Sanctificatio corporis et sanguinis, 214, Sanctilcalio
diplex, anim: et corporis, 214. Sanctilicatio, rectorum
dogmatum servatio, 532.

Sanctitas et justitia differunt , 285.

Sanctum quodnam dicatur, 652. Sanctas vestes contin-
fere nibil prodesse sine fide, 41. Sancti pro vinculo corpus

abent, 289. Sanc'i licet pro nobis orent, nos tamen pro
nobis pelentes m»gis exaudimur, 80. Sancti oves, pecca-
tores vero bedi, 139. Sanctorum delicta quare scripta ,
255. Sauctorum felicitas nondum consummata , 488. San-
etus quilibet lux dici polest, που (ux ida, 512. Sauctorum
intercessio quatenus, 80. Sanctorum anima in manus
Patris nunc ascendunt, 259

Sanguinaria herba ad statuam Christi nascens, 44.
Sanguis veteris et noví testamenti, 219. Sanguinem flere
aut sudare, 473.

Sapientes mondi, 55. Sapiens quid, 546.

Satietas justorum, 24

Scandala fleri necesse est, sed non ut nos perdant, 94.
Scandalumn insipieutum utilitati proximi] postbabendum ,

Scientiam Christi habens, omnia habet, 70. Scientise
Scripturarum utilitas, 892.

Senopegia quz». 11.

Scribi in c«elis quid, 516.

Scripture diligens perscratatio curanda, non defuneto-
ram spectra, 421. Scripture in Spiritu sancto intelligun-
tur, 641. Scripturs ostium sunt intraturis ad Deum, 644.
Scriptura regula fidei, 611. Scripturis non utens quis est,
644. Scripturum uon esse mendacem probatur, 579.

Sedere super duodecim sedes, quid, 107. Sedere el
jtem Stare cujus sit, 479.

Seipsum occidere diabolicum est. 619.
μον genitale quomodo transformetur in embryone ,

Senatoribus et divitibus Joseph exemplo est , 261.
Septem malitis spiritus, el septem dona Spirilus,

Septenarius numerus Spirites sancti symbolum, 209.
Septies pro ssepius, 421. .
Sepultura Christi unguenti effusione quomodo pr&si-

gnata,

Sermo sine operibus vanus, 180. Sermones Scriptura-

rum janua et ostium, 615
Serpentis prudentia, 48. Serpentis exaltati et crucis

Christi comparatio pulchra, 542.

aeri ultra non simus, sed liberi et fllii per fidem,

Sycima przdium Jacob, $535. .

Sicul, de Patre Filioque cum dicitur, qualitatem in-
dicat , 727.

Sidon quid, 81. .
Signum primum quod fecit Christus, 535. Signorum
operatio dilectionem Dei non arguit, 37.

Siloa figura Christi est, 635.

Simeon sacerdos non erat, 288.

Simones tres, 46. Simon obedientia, 191.

Sinus Abrahz, 420

Si vis, tantum Christo convenire, 38.

Sol tentationem significat, 61.

Solitarii maxime tentantur, 298. Solitudinis commoditas
ad mystica, 739.

Sollicitudine exczecari mentem, S5. Sollicitudo infide-
litatem arguit, 53. Sollicitudo aliud, aliud operatio , 588.

Solutio et ligatio quatenus, 96.

Somor mous, 952.

Spina et tribuli qui, 56.

Spiritualia quarenti dantur etiam corporalia, 54. Spi-
ritualis quis, 551

jpirilus sanctus eur columbz» specie representatur,
19. In Spiritum sanctum peccare, 368. Spiritus immundi.
178. Spiritus sanctus sapientis fons, 216. Spiritus unus
omnes evangelistas movit, 505. Spiritum sanctum a Filio
procedere negat Theophylactus, 550. Spiritus Filii quo-
modo esse dicatur, 550. Spiritus ante Pentecostem et
mortem Christi quomodo non datus inteligalur, 612,
Spiritus sancti donum ante Christum gloriticatum uon erat
largum, et quare, 612. Spiritus saucti quomodo proce-
dere proprium si!, 7/6. Spiritus ministratorii innumeri,
716. Spiritus sanctus per Filium hominibus datur, 716.
Spiritum sanctum et Filius misit, 716. Spiritus sancti ad
ventus triplicis utiiitatis causa, 719. Spiritus opecationes
'n quibus apparent, 720. Spiritus sanctus nihil aliud docet

uam quod Christus, 720. Spiritus sanctus nou est minor

llio, 721. Spiritus sanctus quidquid suggerit, a Patre et

JNDEX IN TOM. I THEOPHYLACTI.

19608

T ilo habet, 720, Spiritus ssnctus car posterius venerit ,

Sponsus est solus Christus, docentes pronubi, 536.
Stater, 93. ]
QStatuam erexit mulier profluvio sanguinis liberata ,

Status post hanc vitam qualis , 487. .

3tella quam Magi viderunt angelica fuit virtus, 10.
Stridor dentium quid, 118. -
Stnidiosis dator nosse mysterium regni, aliis non, 63.
Sublime. In sublime tolli quid sit, 575.

gos ubstanta Patris et Filii una, quomodo intelligenda,

Summa haud exigenda ab bis qui nuper ad fidem ad
ducti sunt, 145.

Superbia quam síL perniciosa , 455. .

Suppliciorum tempus, 41. Supplicium maximum esse
extra lucem, $45.

Superbia malorum radix ,515. -
Synagoga. In Synagoga cur Christus potissimum do-
tuit, $96.

T

Talithacumi, 198.

Talentum quís duplicat, 157.

Taugere vestem Christi, 197.

Templa propter nos inhabitat Deus, 128. Templum cor
latronum spelunca factum, 232. Templo Dei qui ejicrun-
T 252. Templum Hierosolymorum funditus eversum,

Tenebrs exteriores, 141. Tenebrarum princeps dia-
bolus, 709 .

Teutaliones nos coronant, 149. Tentationibus nos non
temere injicere debemus, 176. Tentatio declarat quais
quisque sit, 65. Tentationes con!inuts precibus superari,

49. Tentationum capita tria, 298. Tentationum genera
duo, 535. Non intrare in tentationem, quid, $53.

Teutari cur nos sinit Deus, 586.

Ternarii numeri vis, 150. .

Terreua sapientes tribus terrse dicuntur, 152. Terrenis
non adbsrendum, ibid. ]

gera molum Scriptura ju rerum alteratione ponit,

Testimonia Christi tria, Joannes, opera, Pater, 577.
Testimonium Joaunis Baptisue quare lam crebro assomat
evangelista de Christo, 526. Testimonium Christus de
se dare, ei non dare quomodo intelligendus, $77.
sa estamentum Dovum gralia item et veritas appellatur,

Thamar scortum, et cur ejus potissimum meminerit
evangelista, 4.

Theoloyia turris vines, 115.

Theopbylacti precatio, 182, 210.

Theudas et Judas. quare occisi, 119, 241.

Thomas vere incredulus, 765.

Thus, aurum, myrrha quid significent, 15.

''hymiamatis altare, 272.

Tibie nuptiales que, 4i

Timor pietatis εἰ reverentim est srgumentom, 9358.
Timor periculorum causa, 41.

Titulus iriíinguis quid significet, 762.

Tonitrui filii, 187.

Toreular. Pto torcularibus psalmi Davidis, 601.

Totum Deo tribuendum, 140

Trabs et festuca in oculo, 595.

Tradita Christo omnia a Patre quomodo, 56. Tradendo
se Christus discipulis, immolavit se. 161.

Transügurari Christum qui videant, 87.

Transfügurauo quid, 88.

Transformatio quomodo, 211.

Tricesimus annus perfecia stas, 19, 296.

Triduanus Christus quomodo, 163.

Trinitas sancta credentibus benefacit, non solus Pater,
592. |n Triade divina unus et noa tres Dii, 665.

Tw dicis, quomodo intelligendum, 482. .

Tunicas dilacerandi mos, 254. Tunica quid, 29. Tupi-
cam dare, quid, 50. Tunica inconsutilis, 792.

Turpiloquos taxat, 61.

Turturum uatura, 298.

Tyrus quid, 81.

U

Ulcisci quomodo nos debeamus de inimicis, 627.
Una Sabbatorum, 431.
Unetio post lotionem, 52. Unctionis Marie Magdalena

mysterium, 144. Unctionis institutam, 200.

Unigeuilus et primogenitus Christus, 10
Usque perpeiuitatis vox, 168.
Usura, 380.

1269

Ut, noB, qemper causa, sed et eventus signiflcativum
est, 3 .

Uxor, et parentes quomodo relinquendi, 226. Uxoris
utilitas, 222.

γ

Vado, quid sigoificet, 610.

Vasa fortis, 188. .

Valentini haeresis, Christum juxta apparentiam tantum
exstitisse, 516.

Vaporibus pascuntur daemones, 178.

Velociter predare quid, 9.

Velum templi quid, 160, 260.

. Venier pro corde, 611.

Ventilabrum quid, 18.

Verbum quid sit, 007. Verbum, sum, cui conveniat,
6350. Verbum Dei quomodo audiendum, 64. Verbum Deí
audientes in filios Dei adoptantur, 515. Verbi divini ag-

ravationes, 689. V erba mea in vobis manere, quid signi-
t. 711. Verba, id est, faeta, 287. Verbi Dei prsedicatio
multis parabolis ostenditur, 65. Verbo et doctrina la-
borsntes quandoque quiescunt a laboribus, 202. Verbi
divini impedimenta qus, 689. Verbi Dei prsedieatio per
lotionem pedum signiflcatur, 689.

Veritatem sequitur simplex turba, et faci nescis, le-

gisperitorum autem nemo, 116.
eritas fidei basis, 549.

Veritats excellentia ostenditur, 744.

Vermis conscientíse non moriens, 221.

Vespera Sabbatorum, et profundum crepusculi, et va!de
mane, idem, 163.

Vestes exuends, 689. Vestis anime, caro, 351. Vestem
Christi tangere, 197. Veste una per omnem vitam usus
est Jacobus frater Domini, 255.

Vestimenta rumpere, quid, 152, 160.

Via Evangelium dicitur, 16. Vise Domini, 285.

Vices sive hebdomadas Salomonis, 271.

. Videre Filium Dei requies maxime, 753.

Vigilare quid, 151. Vipilandum e! orandum, 251.

Vigilie noctis juxta militarem disciplinam distributz, 16.

Vinctum unum cur Judsi dimittere solebant, 144.

INDEX IN TOM. II THEOPHYLACTI.

1310

Vindict» cupiditas quantam malum, 96. Vindicia non
sumenda, $12.

: Vinea qui et ejus cultores, 452. Vines tarris theolo-

2

, 113.
Viperarum progenies quare Judei dicti, 17, 61.
Vires anims nostre tres sunt, 68.

Virginitatis virtus paucorum est, et a solo Deo datur,
101. Virginitas nuptiis praefertur, 101. —

Virginum locus in templo» 128. Virgines fatuse Te
156. Virgines immisericordes cum scortis ejicientur, 156.

Viri cur soli in Scriptura numerantur, 585

Virtus nominis Christi etiam per indignos operatur,
$59. Virtus quomodo a Christo egreditur, 197, 530. Vir-
tutum vertex inimicorum dilectio, 50. Virtus atdna et
difücilis, 295. Virtas proximi nihil mihi proderit in judi-
cio, 136. Viriutes ob vanam gloriam mercedem ubi
accipiant, 30. Virtute etsi quis preeditus, indiget tamen
ut a Deo curetur, 710.

Visio prophetarum, ὅ.

' Visiones quando divine, et quando diabolicm, 272.
Vita presens quare nox et dies dicatur, 655. Vila

nostra debet esse regalis et libera, 257. Vitam eamque

sternam, dare Dei est, 617.

Vivere, ut dicatur Christus, $95.

Vocatio apostolorum secunda, 177.

Voluntatem nostram Deus vel punit vel eoronat, 55.
Voluntas Dei salas hominis, 562, Voluntas nostfa nos
perdit, et salvat facta eiectione a Deo, 999. Voluntatem

el quis faciat, 605,

Votum quid, $1.

Vox, spirítus inarticulatus, 521. Vox Cbristi Lazarum
suscitantis, 665

Volpes qui, 40.

Z

Zabulon, 921.

Zacharias quis et quare inter templum, et altare ο0-
cisus, 128, 503, Zacharias, 271. Zacharis silentium quid,
274.
Zizania qus, 69.

Zona pelllcea quid, 179, -

Zorobabel non in Bethleem netus, ut. Judui inter-
pretantur, sed Christus, 11.

De INDEX IN TOMUM SECUNDUM.

Α

Asronis voeatio, 676.

Abel cur a fraire suo sit interemptus, et quomodo loqui
dicatur, 752. Abelis victima, 731. )

Abraham ex fide, non ex lege justificatus, 50. Abraham
emnium pater, $1. Abraham prz»putii. et circumcisionis
pater, 52. Quomodo promissionem sit conseeutus, 688.
Abraham si justificatus, cur cireumcisus, 52. Abrahs
romissio qualis facta fuerit, 55. Abrahamus eur omnibus
n fide major, 136. Abrahaini hospitalitas, 92. Abrahami
tentatio, 166. Ex Abraham non omnes qui sunt, ejos se-
men sunt, 55. .

Abstinere aliquando oportet etiam a permíssis ne in:
firmorum conscientia offendatur, 168.

Adam forma Christi, quo sensu, 58. Adam primus et
postremus, 328. Adam typus Christi, 58. Ade inobedien-

Adjurationis vis, 528.
Adoptare. Nos adoptati alteram adoptionem exspecta-

mus, 60.

AEgyptii idololatre, 15.

/Emulatio aliquando bona, 350.

Afflictiones Christi salutis causa, 661. Afflictiones hujus
&»coli breves, 59. Afflictiones et tribulationes cor ab
Apostolo certitudo dicantur, 505.

Affictorum consolatio, 64.

Ex Agar prognatus filius qua ratione secundum car-
pem natus dícatur, 552.

- Altercatio cur fugienda, 160.

Anathema juxta Ápostolum est separatio a gloría Chri-

sti, non vero ab ipsius dilectione, 67.

Apud nos a col. 319 tomi Ἡ usque ad col. 5403. tomi IL.

Anim: et carnis opera, 578. Anima citharedi- iastar,
membra vero cithars, 46.

Apollinarii error refutatus, 228.
. Apollo qui, 234.

Apostolica viscera qualía, "7. .

Apostolorum munus declaratur, δ. Apostoli Dei coope-
rari et agricolse, adeoque a Domino, et non ab agricolis
ad messem vocandi, 157.

Arbitrii nostri libertas, 135.

Arii impia de Filio Deli sententis fugulstur, 650. Contra
Arianam perfidiam invictum argumentum, 67.

Aretes, Herodis socer, 30R,

Armorum indifferentia, 45. . .

Avari. In avaros et avaritiam sapienter inrehitur Theo-
pbylsctus, 406. B

Baptismus non iterandus, 684.
Baptismi mira vis, 196. E
Baptismatis cum Christ sepultura elegans comparatio,
4. Baptismatis mysterium, 68. Quomod o.caro sacrifica-
tur baptismate, aptissima similitudine eXplieatur, 55.
Marcionitarum baptisma pro mortuis egregie refellit
Theopbylaetus, 225. Ex Christi morte. baptismatis non
repetenda upitas deducitur, 726.
ptizari, Moysen quid, 177.
Beatus quís censendus, 32. .
Bella unde exsuscitentur, 98. Tria bellorum genera In
go rM
nedictionis plenitudo, -
Beneficia Dei unt veluti debiti retributio, 85. Dene-
ficium quomodo sit metiendum, 285.

" 171

Renignitatis eL bonitatis discrimen, 560.

na hujus mundi qualia, 19 :

na multa Deo ingrata, 87.
Boves ac peeudes cur Deas maetari perceperit, 571.
Brabium. Adbrabii conseeutionem quid requiritur, 116.
Buigaria qua orbis parte aita, 110.

C

Celibstus donum Dei, 15s.

Caini moror qualis, 751.

C3leb et Jesus cur Palzestinam sunt. ingressi, 909.

Calix benedictionis qui, 180.

Carere Domino quid significat, 495.

Capitis apertura quid indicet, 185.

Carnalis vila explicatur, 57.

Caro anims «erva, 50. Carnis affectus, 35. Carnis con-
eupíscentis, 319. Carni: et anima opera, 578. Carnem
eur ( hristus induerit, 662. Carnem non esse malam, 50.
Caro si bene valet, satis est, 93.

Castigauonis utl'itas, 278.

Castitas justitise (ructus, 4S.

Gephas honorís causa postremo nominatur, 124.

Charismata quibus dentur, 688. Charismata smulanda
ton majora, sed meliora, 201.

Cbaritas Christiana qualis, 516. Charitas noxia, 90.
Charitas proximo perpeluo exhibenda, 96. Charitatis
commesdalio, 201. Charitatem erga (fratres infirmos
exertendam urget Paulus validissimo argumento, 168.
(Cum Qe sine charitate, quomodo quis se tradi possit ad
eotnburendum, 202.

Christianismi negotium totum {η resurrectione consi-
sere, 313. -- ---

Christianus enltus qualis, 7. Chrísüiani hominis digni-
tas, 249. Christianum ,guem non deceat, 406, Christiani 4
solo Christo dicti, 123. Christian! cur dicti Christi, et

uare affligi debeant, 514. Christianorum afflictio, 545.
bris ja"prum gloriatio et patientia, $6. Christianorum
olin) pnta communia, 188. Christianorum persecutiones,
610. d ris'ianorum sacrificium, 719. Christianorum splen-
dor, 261. Christianorum Ecclesia corpori naturali apte
ab Apostoio assimilata, egregie ab auctore exponitur,
197. (.hr'stiani quomodo Isaac οἱ promissionis filii; ele-
gans eiplicatio, 68. Christianus propheta, sacerdos, et
rex, 249.

Christu$ quomodo dimicaverit adversus principatus et
potestates, 485. Christus ante omnia genitus, 472. Chri-
stus caput angelorum et Ecclesís, 485. Christus, Christi
Ecclesia, 96. Christus ereationis auctor, 655. Christus qui
Deus est quomodo pro nohis interpellat, 64. Christus cur
in (ine s:culorum passus, 716. Cbristus figura substantias
Dei, 651. Christus finis legis, T5. Christus friter noster,
662. Christus gloriationis noslrs auctor, 57. Christos veri
nominis legislator, 545. Christus verus Deus verusque
liomo, 4. Christus eur palam mortaus, resorrexerit clam,
485. Christus pontifex a Deo electus, 679. Christos prse-
cursor noster, 690. Christus quomodo dicitur factus pa-
rum inferior angelis, 659. Qua de causa Christus genea-
logis expers, 92. Christus quomodo nos purgarit, 652.

Christus quomodo Patrem conciliarit, 715. Christus quo-

mido sit Sacerdos secundum ordinem Melchisedech,

Christus cor omnes infideles hactenus non deleverit,
733. Christus Israelitis ubique presens in. deserio, 178.
Chris!us quómodo pro sobis peccatum fecisse dicatur,
211. Christus cur factos ex muliere dicator, 54. Christus
is roportionem charisma!a membris suis suppeditat,

98. Christus quomodo post visum Petrum duodecim apo-
stolis se conspiciendum prebuerit, nondum Mathis ín apo-
stolorum numero assumpto, 217. Quomodo Christus par
omnia soa membra operatur : jars aucioris exposíi-
tio, 577. Quo sensu dicuntur aliqui in Christum peccare,
180. Christos qui pro omnibus mortuus est quomodo
maltorum peccata, et non omnium abstnlerit, 707. Chri-
«tus resurrectionis principium, 411. Christi affliciiones
uos pati, 242. Christi caro qualis, 53. Christi incarnatio
vera, 662. Christi pontificis sacrificinm, 699. Christi sacer-
dotum Levitarum sacerdotio excellentius, 693. Christi
triumphus, 485.

Christo eum reliquis pontifieibus que communia, 676.
[n Christo omnes resurgere, 22. Christum non omnia no-
sira habuisse, 458. Cur Panlus et prophete aliquando
won meminerint Christi divinitatis ac generationis, egre-
gie deelarat auctor, 167. Adeoque ex ills verbis nihi! pre-
aidii restat Ario atque Socino, Paulus de Chrisli et Spiri-
tus sancti deitate perspicue non disserit ob auditorum
vfirmitatem, 175. [dem Apostolus de Christo sermonem
institaeus non loquitur tanquam de Deo sed tanquam de
bomipe. Cur, ibid. Christí verum corpus ab altari parti-

INDEX IN TOM. II TIIEOPHYLACTI.

12:2

cipmus, 18t. Christi corporis communicatio longe dilfert
3b ip*ius participatione, 180. Humana natura noonisi per
Christum sanarj poterat, 20. Qui Chrisü corpus indigne
sumit, quanta máia sibf arcescit, (92. fn Christo quo-
nido ab. angelis adoramur, 380. Christi earo pro nobis
l'atrem exorat, 700.
Ciborum delectus inürmiltatis est, 99.
Cinctura quid sit, 419,
Circumcisio duplex, 25. Duplieia eireumcisionis de-
plicisque preputit explicatio, 23.
Cwelorum deseciptio marelin, 340. Celum juxta Josn-
nem Cbrysostomum immobile, 702.
Clamor ire vehienluro, 404.
Cena Dominica convictus, 188.
Comam virum dedecere, 185.
Comessatio, disseusionum ac jurgiorum mater, 509.
Conatus noster facit ut eligamur, 79. Hec auctoris
verba, licet doríescula videgnlur, ex iis tamen qus se-
quuntur planiora (iunt.
Conrertatio, inflatio, susnrratio qc», 516.
Concludere in incredulitate quid. 84. .
Concupiscentiam Dei timor eoercet, 278. Coneapiscen-
tia quomodo ante legem ignorata fuisse dicatur, 47.
Confessionis el patienti necessitas, 5586.
Conjugis fidelis cum infideli quo sensu munds, et quo
impura, 159.
Lonsanguineoram eura habenda. 977.
Conscientiz pura flducia, 215. Conscientiam peccatum
arguere, 101. .
Consilia et praecepta longe differunt ipter se, In Seri-
pturis tamen commendantur, 57.
Consummationem (leri per afflictionem, 619.
Contemptibilis. Qui sunt qui a Paulo vocantur in Eec-
clesia contemp'ibiles, 151.
Contemptum sui Deas ulciscitur, 518.
Conten ionis definitio, 18.
Contris!atio peecati medela, 980.
Contumelia acerbior tormentis corporis, 175. Tota esi
in anima, 275.
Conventus non humano affecto, sed ia Christi nomine
faciendi, 148.
Cordis circumcisio, 24.
Corinthi pseudo apostolis serviliter subditi, 505.
Corinthii opibus et humana sapientia superbientes
Paulum sspernabantur, 119. [n varias divisi elasses de
resurrectione dubitabant innumeraque alia farinors com-
mittentes 4 Paulo corripiuntur,: ibid. Corinthiorum su«
perbiam Paulus reprimit, 181.
ρα hominum) eur Deus fecerit proportíonabilis,
497. Corporum resurrectio ex germinantis seminis na-
tura ac virtute explicatur, 225. Corpora eadem splen-
dídiora tamen resurrectura, ibid. Corporis incorruptio
e calo, 267. Corpas qno sensn 3pingale dicitur, 297. Cor-
pus animam juvare, $58. Corpus natur: non obest, sed
ccatum, 42. Corpus natura malum noun esse, ibid.
orpus quomodo spirituale resurget, 227. Corpus non
occidendum, sed opera corporis, 57. Corpus nostrum cur
ante Christi adventum facjle expugnari potuerit, 45.
Corpus affüctionibus srumnisque subigendum ut saslvetor
spiritus, 118. Pars corporis ut quis diester, nom logus
facit, sed unio, 197.
Corruptionis et mortalitatis differeaua, 251.
Crapul:e mala, 105.
Credens cur multa virtute habeat opas, 55.
Criminosi nomen, honoris et cbaritatis ergo Pantus non
manifestat, 1457.
Crux fidelium gloriatio, 561, Crucis hostes prohe de-
scripti, 452.
Cultu rationali Christianus fit sacerdos οί victuna, 86.

D

Deliciarum et crapulse effectus, scortatio, 151.

Depositum Pauli quid, 597.

Deus Verbum assumptam caraeaem nunquam deseruit,
480. Deus in articulo etiam de Patre prsedicatur, 3526. Dei
cognitio unguentum est pretiosum, 294. Dei in ηο-
bis inbabitalio, 277. Dei judicia imperscrutabilia, 85. A
l)eo rationem exigere non. debemus, 667. Qu | de
Deo dicatur, Dedit dona hominibus, 395. Deus in invitis
non operatur, 428. Qua de causa in Deum solum confi-
dere deheamus, 663. Consuetum erat saoctis nomen Deo
dare ex beneficiis gu οὗ illo accipiebant, 9342. Deum
quomodo facie ad faciem colites cognoscant, exempio
μμ AS. oalo ieuatemq igoif

ryter:m dare, coopgepsionem societatemque signifi-

cat, 55. Ábsque Deo níhil recte a nobis fleri posse, 4SU.

Diabolus quare princeps aeris eL spiritus appellatur,
ὅτβ. Diaconi preces, 83.

1273

Dies homiois quo sensu a Panlo sumitur, 144. Dies
malus sont ea mala que 90 in die committpnter, 4t9.
Diei novissima ignoratio ptilis, 522. Dierum vatio,
idololatria, $18.

Dignitatem a Sde non abarcere, 118.

Dijudicatio. Ex dijudicationis dono prophete dignosce-
bantur, 212.

Dilectio cur legis plenitudo, 96. Dilectionis Christi
excessus, 57.

Diiigere longe discrepat a pacem habere, 450.

Discipuli virtus preceptorem orrpat, 256.

Dispensatoris evangelici onera et officia, 141.

Divina scrutanda non sunt, 17.

Diviua qui bumanis rationibus scrptatur blasphemat, 9e.

Divites inopes in multis, 286.

Divitiis quomodo si utendum, 232.

Doctor fide dignns esse debet, 218. Doctoris officiom,
256. Doctores populi paucis eontenti sint, 171. Doctores
et non factores legis durius inerepantur, 21, 22. Doctorís
l|:titia est moror peccantiom, 150. Doctores evangelici
thuribuli regales, 215. Quomodo qnibusdam sini salus,
quibusdam vero interitus, ibid. Doctoris evangelici est
mjscere encomia cum objurgationibus, 279.

Dominica dies una Sabbatorum, 252,

Dominorum erga servos munus, 496.

Donec partien!» vis, 22.

Donum et victim: quomodo differant, 705.

Dormient)s et mortui dilferentia, 408, De neulro ta-
men desperandum, ibid.

Duplex quaudoque multpm signiücat, 479.

E

Ebrietatis mala recensentur, 98.

Ebriosos 26 maledicos quare cum idololatris coojunxe-
rit Apostolus, tbid.

Ecclegia templum Del, $55. Ecclesi caput Christos,
196, Ecclesie precum efficacia, 245.

Klectionis Dei incompreheosibilis ratio, variis exem-
plis egregie exposita, 69.

Electorum sigillum, 601.

Éleemosyna virtutum summa, ex prscep!o facienda,
939. Eleemosvnam quare Paulus communicationem vorat,
111. EleemosyDarum (fructus, 290. Eleemosyna invita
avaritia, ibid. .

Elegans similitudo in eo qui in lege et doetrina glo-
τίς, 22.

Epaphrodítum ad Paulum cur Philippenses miserint, 4&5.

Epenpetus Achaisw primitig, 114.

Ephesus Asie metropolis, 567, in arg. Epistols.

Episcopus sít tanquam stella lucens. Celebs. Vel si
oxoratus, uxoris cupiditatibus nullatenus obnoxius, $79.
ÉEriscoporum nomen apostolorum vo commune erat
eliam presbyteris, et presbyteri nomen episcopis, 427.
Episcopi diaconi aliquando fuere appellati, tbid.
or Pistole. ]n eonscribendis epistolis qu: ratio tenenda,

Errorum auctores dupliciter puniendi, 585. Ab errore.
revocare magis est quam 4 mortuis excitare, 576.

Esav eur penitentiam non invenerit, οἱ. Esau laery-
τησ», ibid.

Eucharistiam indigne sumentibus quod et quale sup-
plicium, 121.

Eva cur dicatur decepta, et nop. Adam, 575. Ejusdem
levitas omnes mulieres pervasit, ibid.

Evangelii annuntiatonis difücultas, 125. Evangelii
gratuita annontiatio laudabilis, 16. Evangelii prseco mer-
cedem accipiat, modo otio non torpescat, 175. Evange-
lium quomodo Paulus agnuntiaverit, 150 Evangelium
quihus de rebus dicatur, 4. Evangelicum ministerium ul
uberem fructum afferat (ría sunt necessaria, 588.

Excecare Dei quid, 226.

Excellens per comparationem quando quispiam osten-
dstur, 675. )

Exploratio sui ipsius, 89.

F

Fidelis cum infideli matrimonium, non ineat, 159,

Fidelis omnis cur sanctus, 686.

Fideles omnes simul, Ecclesia, 114.

Fides legem non destruit, sed statuit, 22. De (üde et
sacramentis tantum, nemo audeat sibi impunitatem pro-
mittere, 177. Fides libera est, 250. Fidei docirina pluri-
mum differt ab instituto discipline, 100. Fides nou est ad
humanas raticcinationes exigenda, $5. Fides Dei donum,
88S. Fides fiduciam nobis parit, 589. Fides quomodo no-
his prosit, 51. Fides firmamentum recte dicitur, 479.
Non fidem dun!axat, sed viue ratiopem miriflce commen:
dat Apostolus, 55. Fidei opus cum -'aboris charitate con-
jouctum, 50. Fidei utilitas, 108. Fides a Deo cst, 10.

INDEX IN TOM. Il THEQPHYLACTI.

12;4

Fidem cut legem Apostolus vocet, 29. Fides sola non
sanctificat, 109. Fides est testamentem antiquius lege,
Sil. Ad fldein accipiendam aliquid etiam a nobis contri-
buitur, qoe μη auctoris verba vigilj mente expen-
e lector, 88. Fide promulgata, prophetise evacoantur,

Filins in Gne ss;culorum cur sit inearpatus et passas,
716. Filii et Spiritus communio, 5. Filii exaltauo Potris
gloria, 444. liliáá Dei qui tunt, 58.

Fornicationis immundiila, 153. Quomodo qui fornies-
tur in proprium corpus pecest, varia et concinna auctoris
ipterpretatio, ibid. Fornicatio omnis est impuritas, 49.
Fornicatio quo sensu infidelitate deterior, 158.

Fraterna charitas quse, 0

Fraternitatem peccatum non dirimere, 125.

Fratres Domini qui sunt, 170.

Functionem suam quisque strenue obeat, 89.

G

Gastrimagia f:de libidinis mater, 179.

Gaudium perpetuum quomedo parandum, 536. Gae-
dium eum tribulatione aptissima comparatione exponj-
tur, 506. Gedeonis fides, 141. Genealogis Judsgrum
αμ] et vana, 055.

Generatio aliquando fit per institotionem, 551.

Genitalium necessitas alque honos, 198.

Gentes cur electe, Israel antem repulsus, 71. Gentes
quatenus Judais ineliores, 20. Gentiles quomodo diean-
tur injusti, 82. Gentes cur salvabe dicantur, 81.

Gloria (Πιν quomodo nperenda, 17.

Gloriari in Deo quis dicatur, 29. G'oriari quando nobis
liceat, 246. .

Gloriatio nostra qualis, 26. Gioriatiebis nosire aactor
Christus, 57. .

Grseci ad impnritaterms ende traditi, 15. Greci meoda-
ces, 26. Graci quomodo Dei cognitionem habuerint. 1t.
Gr»eorum stoliditas upde, 14$. Graeorum stultitia, 78.
Grzcorum vesapia refeliitur, 36. Gracos et Judseos quoa
Apostolus vocet, 25. ME

Gratia Dei quandiu nohiseura maneat, 765. Gratia Chri-
sii fortior et efücacior ea quam habuit Adam innocens,
42. Gralia ex baptismo confertur, 53. Gratiam peccaLum
abstulisse, 59. Gralize uecessitas et legis ineflicacia, 20.
Ex gratie abundaptia Greci inferebant esse patranda
mulia flagitia, 26, 40. Gratie Deo agendm pro nostro
εἰ alieno hono, B. " .

Gregorii Nysseni docleipa de Filii cum ,'alre axquali-
tate, 651.

H

Haereses a diabele excitat, 4RS. Hmreses sehism:ta
parere, 478. Quare oporteat esse hrereses, 1£9. Haereses
uu-le dictz, Min. Heresea noB sunt cuilibet explicandg,
571. Heresum ortus, 116.

IIa-retici amicitia fugienda, 450. Hzretieorum doctrina
perverse, 453. Hsreticorum veris de Christo opimiones,

ri

Homo dives a Deo facius, 488. Homo seipsum exploret,
ne se sibi eztollat, 562. Hamo ex orani a»imearum specie
componitur, 521. Secundum homipem dicere, est sli-
quid asseverare juxta humanam ratocinationem , 26.
Homieis veleris concinaa descriptio, 490. Hominibus
aervire quid significat, 161.

Humanum aliquando signiflest, quid indecens, et exi-

guum, 44. uu
Hospitalitatis encomium, 456. Hospitalitas quomodo
exercenda, 92.
.Hostibus etiam bene preceandum, 9. .
Humiliatio apud Paulum quid. 516. Punitionem punien-
tis, humilitatem vocat l"aulus, 516.
Humilitas vera in quibus consittat, 55.

I

Idolothytis qua ratione abstinendum, 163. Idolothyte-
rum esum jure opümo Paulus reprehendil, ibid. Appo-
suam rationem reddit idem apostoius, cur ista vetantur,

18ἱ.

Imago Dei. Ex imagine Dei invisibilis inviete probat
auctor noster Christi divinitalem, 469. Cur angelus mon
dicatur ad Dei imaginem conditus, fhid.

1mitator Domini quaudo quis fiat, 508. .

Immaturm 1mortes propier iadigne sumptum Chrisu
corpus, 192. ' .

immunditia, Quomedo ah omni ποπ eseatare
purgentur, $72. .

ο nporio Remage disselute, AnLichsistus apparebit,

Impietas dere!ictionis Dei, 13. Lmpietatin οἱ injastium
differentia, 11. Impietatis multa forge, ihid.

1215

Ἱωρτοῦί e medio tollend!, 150.

Impuritatis fructus, ignominia, 4b.

Impurus nemo sanctus, 2Η.

Incorrigibiles pubnire ad Ecclesi» sedificationem perti-
Dere, 529.

]ncredulitas quomodo coercenda, 668.

Increpationem importonam nibil sediflcare, 106. Iucre-
patuionum modus, 252.

Indurare. Qnomodo Deus indurare dicatur, 70.

Inlirmitas pro teotatione etjam sumitur, 144.

Infirmorum scandala vitanda, 169.

.lnimicitia opis a nobis cepit, 473. Inimicitis susci-
piende pietatis causa, 93.

injuriam pati melius quam ferre, 153.

Inobediens cur non vivere dicatur, 748.

]u!erpellare Christi quid sit, 64.

Juutilis redditur qui a bono divertit, 26.

Invidere quibus soleamus, 197.

Invidia passio, ΠΟΛ actio, 165.

Ira Dei adversus Judazos, 511. [Ira Dei in boe ssculo,
quomodo differat ab ea quee erit ín futuro, 10. Ira indi-
goationis filia, 404. Ira a clamore inflammatur, ibid. Ira
sine peccato, 402.

Isaac Christi pus 151. 1saac quomodo urigenitus,
ibid. Isaac verbo Dei formatus, 68. Isaacum quanto odio
Philistaei sint prosecuti, 733.

Isaia supplicium quale, 145. |

Ismaelis ab hereditate exclusio non a persecutione,
sed a Dei voluptate initium capit, 351.

Ismaelite ex Abraham per naturam, non per fidem, 54.

J

Jasonis constantia, 117.

Jepbis, Sampsonis et Barac fldes ab apostolo commenp-
datur. Hic tamen Theophylacti verba seduia mente sunt
expendenda, 742.

udsmus quomodo in lege peccavit, 22. Judseus quid
dicatur, 25. Jud:eus verus quis, 24. Judwi a Deo primum
electi, postea ingrati et ob 1d juste damnati, 26. Judsei
cur canes, 446. Judaei plurimum a Deo honorau, 24.
Qaomodo a lege liberati, 46. Cur Antichristum recipient,
169. Judaorum baptismi varii, 710, Judzorum compun-
ctio, 80. Jud:iorum gentiumque odium, 108. Judeorum
nobilitas, 97. Judsmoram rabies, 511. Judiel obcsecaii, et
iia meinte bebetes, ut ne Scripturas ipsas intelligere va-
Jeant, 260. Judeorum genliumque servatio, 101. Judzo-
Jum servitus, 80. Judsorum spes, 689.

Judaica gentis claritudo, 661.

Judicium Dei pra foribus, quid, 179. Judicii futuri
severitas, 141. Judicii memoria Corinthiis terrorem iu-
culit, 148. Ex corrupti judicii crimine πια] ο sequuntur
prolapsiones, 1. Greei judices injusti nuncupanuur,[151.

Juramentum omnis controversise finis, 689.

Jurgia divortii causa sunt, 120.

Juris nostri non sumus, quo s*nsu, 156.

Justiíficatio non ex operibus legis, $0. De justificatione
Theophylacti sententia caute accipienda, 29.

Justitia Dei ex fide est, 74. Jus:itia Dei nos servari, 10.
Justitia est. omnis virtus, 105. Justitia, que ex Deo est,
cur in üde sit. Justitia arma sinistra eL dextera, 274.
Justitise munus, 742. Justiti:» perduratío, 292.

Justi. Quomodo justos dignos Deus facit in
sanctorum, 468. Justorum inter se ditferentis, 236.

L

'Legalium inter se connexio , 551.

Legati nihil mali patiantur, 422.

Lex an voluntas Dei fuerit, 87. Lex quomodo concu-
iscentjam operatur, 47. Lex liber Genesis dicitur, 213.
ex cur maledictionis causa, 543. Lex peccati ostensio,

52. Lex quid Paulo significat, 50. Lex quomodo peccatum
aurerit, 40. Lex universum vetus testamentum, 551.
lex testamenio ovo qualenus inferior, ibid. Lex et
circumcisio cur Judsis majoris suppicit cax3a, 19. Lex
Moysis φνοπεούο spiritualis, 257. Legis decteia sancia,
49. Legis veteris mira mutatio, "m; ία nove
mysteria imagines appellat Apostolus, 718. Is imple-
lio, proximi dilectio, 6. Legis ferends causa, 54. 'Le-
gis littera spiritus servitulis, 98. Legis severitas, 257.
j.egem animam non sanctificasse. 557. Lege non exsist^pte,
non imputari peccatum, 48. Legum ingeniosa paruiio,
supra hominem, in bomine, et cirea bominem, 21

iberalitas qua, 90.

Liberam esse hominis operationem sub gratis, 142,

Liberorum munus, 494.

Libertas in Paulo quz sit, 185. Quomodo sorvus in

Domino. Libectas sit. Domini, 61.

Liberum arbitrium homini inesse, 71.

Littere vetustas, 46.

rtem

INDEX 1N TOM. II THEOPHYLACTI.

1276

Longanimitatis et patientis differentia, 167. Longari-
mitas Dei nequiores nos facit, 70. Longanimitas Dei
occasio majoris supplicii, 17. Looganimitas uude sit, 577.
Longanimitas quomodo a mansuetudine differat, 560.

Loti et Abrahami mira hospitalitas , 92.

Lucas evangelista Paulo dilectus, 499. Cor dicatur
locutum nobis esse Deum et non Christum, 649.

M

Maculs quomodo α rugis díscrepant, 114.

Magis intelligentes, magis punientur, 18.

Mag!stratui cuivis esse obtemperandum, 760.

Maledictio quomodo a nobis ablata, 545.

Malitía in. quo discrepat a versutia, 149. Quis malitis
infaus, 210.

Manducare in gloriam Dei quid, 185.

Manni mysterium, 286.

Manuum puritas qualis a l"aulo in oratione exigalor,

Maranatha Syríaca vox : qua causa ea ulitur Paulus
ad Corinthios scribens, 236

Marcelli hzresis, 650.

Matrimonium fidem cseterasque virtutes nihil impe-
dire, 114. Matrimonium, pretiosa res, sed non sancta,
150. Ne putet lector ex nis verbis Theophylactum de
matrimcnio praepostere sensisse ; legat, quaxso, summi
ac sapiertissimi viri, qu& habentur verba, 156. Matri-
monii curam Deum in primis habuisse, 410. Qua de
causa illud dilataverit., íbid. Matrimonii et virginitatis
prastantía venusta exponitur similitudine, 571, Matri-
monii nexus cslibatus libertas, 160. Matrimonii volu-
ptas brevis, ibid. Matrimonii utifitas, 156.

Matthis quomodo apparuerit Christus, 217.

Melchisedec Abraham praestantior, 695. Christi typus,
jbid. Quare ratione figura Christi, idem. Qua ratioge
patre et maire carere dicatur, 695. Quomodo factus sa-
cerdos. 695. Sacerdotibus legis major, ibid. Melchisede-
cum semper vivere, quomodo intelligendum, ibid.

Melote, quod vestimenti genus, 745.

Membra invicem opus babent, (98. Membrorum bona
et mala communicabilia, 199. Membrorum inferiorum
ordines tres, 198.

Mentis innovatio quomodo formetur in bomine, 86.
Mente pe:fectus quis, 210.

Metus duplex, 96.

Miracula. Deus operatur miracula etiam?hominibus non
profutura,

Ministeria prsstantiora in Ecclesia non consequi,
gratia Dei est, $96. Pauli ingeniosa assimilatio ad repri-
mendos eos qui invident illis qui ma;ora exercent io
Ecclesia ministeria, 197. .

Misericordiam impertiri, summa Dei gloria, 72.

Mororem immodicum etiam hominem perdere, 255.

Montani hsreses qui prophetis intelligentiam detra-
bebat, refutatur, 20».

Morbi ex voluptatibus, 562.

* Mors in baptismate quomodo, 602. Mors Adami propter
nos, mors item Christi propternos, 140. Mortis imperium
quomodo diabolus habuerit, 662. Mor!is metus maxima
servitus, 665. Mortem cur Christus gustaverit, 660. Mor-
tes immaturs propter indigne sumptum Christi corpus,
192. Pulchra comparatio qua explicatur, quomodo per
legem homo mortuus dicatur,48.
ortalitas unde sit, 59.

Mortificatio duplex, 488.

Mosis splendor qualis quantaque fuit, 900.

Mulieri enr docendi facultas non. competat, 565. Mu-
lier semel docuit, et omnia subvertit, . Mulier ex
viro, vir per mulierem, 187. Mulieri privatim docere
permitit Paulus, 154.

Muadus quid Scripturs sigtiticat, 715. Mupdi signifi-
catio altera, 655. Mundus sunt prava opera, 418. Mundi
mutatio, 655. Mundus et angeli quomodo a sanctis judi-
cabuniur, 151.

Murmurare quorum sit munus, 441.

Muros Jericho fide corruisse, 741.

Mysterium Christi praedicatio, 151. Mysterium maxi
mum a ssculis absconditum, 476. Mysteria Dei non
temere spargenda, 141. Mysteria presentia quatenus
a perfectioribus futuri sseculi rebus distent, 718. Aliud
est scire mysterium, aliud vero scire occultam mysterii
raüonem, $69. Mysleriorum esse perlicipem maxim:
honoris argumentum, 104.

N

Nabuchodonosoris humiliatio, 211.

Nabuch lapidatio, 145.

Necessitatibus proximi opem esse ferendam, 91. —
Natura humaua non nisi per Christum sanari potuit,

1977 INDEX IN TOM. II THEOPHYLACTI.

$0. Natura nihil deforme, 199. Secundum naturam,
przeter naturam, quid Paulo, 83. |

Nemini se comparantium fastus, 297.

Nero Antichristi figura, 557.

Nicopolis Tracis urbs, 64T.

Nomine Jesu quomodo quis agere dicatur, 495. In
nomine Christi obsecrat aliquando Paulus, omisso Patre

N on Farticula quandoque sensum diminuit, sed non
negat, .
ovatiani non audiendi, S51. Novatianorum hsresis
exp'icata, 516.
Novum Testamentum Veteri praestantius, 258.
Novi ac Veteris Testamenti idem Spiritus, 265.
Nuptiz? donum Dei, 158.

0ο

Oculorum necessitas, 197.

Operationes carnoles ccelum non hsreditare, 229.

, Operis boui necessitas, 17. Operum bonorum alia ma-
jora, alia minura, 137. Operum necessitas, 580

Opprobrium Chrisii, 759.

OraMo vera qus dicenda, $80, 496. Oratio ea qus
ignorat aliquando petit, 61. In oratione quomodo manus
purz sint levauds, 562. Orationis donum exponitur, 62.
Orationis perseverantia, 9L. Orationis virtus, 645. Ora-
tionum utilitas, 455.

Orizenis error, 221.

Osculum sanctum! 115, $27.

Otium omnis mali auctor , 479.

Οτι sacrificium Deo cur ingratum , 5327.

P

Parentum munus, 491.

Parentibus cur secundum Deum plus debeamus, 415.

l'astor nihil preter ea que ad usum et necessitatem
pertinent, qusrat, 171. Áptissima similitudine explica-
tur tristitia pastoris suum gregem corrigentis, 251.

Pater pro nobis advocatus, 271.

Pater resurrectionis auctor. 151.

Patientia virtus optima, 275. Patientia Christianorum,
$6. Patientia fidei opus, $73. Patientis et consolationis
Deus, 108. Patientise finis, 715. Ad patientiam quid plu-
rimum conferat, 140. Per patientiam quomodo sit cur-
rendum, 145.

Patriarche. Qua de caus» Deus patriarchis terram
uam eis promiserat, non ilis, sed eorum posteris
ederit, 736.

Pauli ad Hebrsos Epistola ab ipso Paulo est conscri-
pta. 652. Paulus multis de causís Epistolam ad Hebreos
scribit, 617, in argument. Episiolee. Paulus quomodo ad
Judzsos loquatur, ?2. Paulus ante Neronem ductus. 498.
Paulus cur electus, non item Judzs, 554. Auctoris verba
hie sobria mente ponderanda. Paulus cur se ipsum lau-
daverit, 298. Pauli mirifica oeconomia in docenda (hristi
divinitate, 652. Paulus cur Timotheum circumcideril,
956. Paulus manibus operatur, 136. Paulus cur etiam
egens nihil acceperit, 3075. Paulus etiam ma'oribus
apostolis par, 315. Paulus Evangelii prieco, 415, Paulus
nemini onerosus, 502. Alios punire Paulus humiliatio-
nem vocat, 516. Paulus non peccantes, sed impurniten-
tes punit, $17. Paulus qui mortuos excitavit, cur Timo-
thei infirmitates non curavit, $82. Paulus semper mori
paratus, 224. Paulus ad magis confirmandam evangelicam
verilatem seipsum commendat, 5$1. Paulus qua de cause
Petrum obj;urgat, 558. Paulus orat se ab infidelibus libe-
rari, 112. Quomodo Paulus peccare se dicit in eo quod
son intelligit, 150. Paulus Petrum ceu majorem honorat,

Pauli apud Athenienses disputatio , 175.

Paulus de captivitate gloriatur, 498. Pauli verba,
qu: pugnantia videntur, conciliantur, 249. Pauli Epi-
stola ad Ephesios cur magna diligentia scripta, acopti-
mis referta sententiis, 567, in argumen. Epistolz. Panli
monitum non .discrepat a Cr risti doctrina, 561. Pauli ín
Romanos benevolentia, 110. Pauli mos est, ut quando
funditus quid jam tollere velit, magna utatur redun-
dantia, 222. Pauli in8rmitates, $12. Pauli insania sancta,
210. Pauli dicta sunt divinitus revelata, 158. Pauli in
scribendo prudentia, 8. Pauli Epistole iu vinculis san-
cUssim:e, 461, in argumen. Epistolz ad Colossenses. Pau-
lum non omnia litteris tradidisse, 185. Paulus Del
Spiritu agitur, dum ea promitit qu:e ignorat futura non
esse, 18$. Qua de causa Paulus de episcopis disserens,
omisso presbytero transit ad diaconos, 567.

Paulinarum Epistolsrum symbolum, 546.

Paupertas divitiarum effectrix, 283.

Peceatores consolandi, 252. Cur Deus peccatores suis
Charismatibus non orivet, 83. Peccatures resipiscentes

confortandi, 252 Modus punfendi peccantes, ibid. Pee-
catorum etiam publice deliuqueuntium misereri oportet,
491. Peceatorutn immutationes, 55. .

Peccatum cur lex dicatur, 52. Peccatum mortis robur,
622. Peccatum ignorantim legali sacriflcio expiabatur,
109. Peccatum nostsi non dominatur, nisi nosilli nimirum
suhdiderimus, 45. Peccatum quando regnare dicatur, 43.
Peccatum dicitur corrupta voluntas, vel ipse diabolus,
41. Concupiscentiam peccatum appellat Paulus, qua juxta
Chr ysostomum est prava voluntas, et peccandi avida, 51.
Peccatum non est in.penitentis memoriam revocandum,
ne plus aequo coufundatur, 252. Peccatum quid dicatur,
49. Peccat) amaritudo, 750. Peccati lex in membris
regnare dicitur, 52. Peccati fallacia es| desperatio, 668.

'eccati mors, virtuus est resurrectio, 44. Peccati po-
testas tanquam imperatoris, miles mors, 40. Peccati
opera laboriosa, 91. Peecati stipendium cur mors dicatur,
4$. Peccati tyrannis per Christum exstincta, S3. Aliqua
sunt peccala, quie eliam post peccantium obitum adhuc
Supersunt, 38$. Peccata omnium cur Christus non sustu-
lerit, 717. Peccats non qui baptizat remilLit, sed in cujus
nomine is baptizat, 125.

Pecuniarum communio, 111.

Pericula fidem confirmare, 504. Periculis non ceden-
dum, 455 lu periculis quomodo nos gerere debeamus,

Peripsema quid, 145.

Personam Deus non recipit, $51.

Petra scandal cur Christus appellatus, 75. )

Petri auctoritas cxteris preestantior, 216. Petrus etism
inter apostolos principem locum obtinet, ibíd.

Pharaonis induratio explicata, 72,

Pharmaca valida quse sint, 718,

Philosophica comparatio, 639.

Philosophorum fallacia, 466. ]

Pena Israelitarum typica, adeoque multo levior poena
Christianis indicta, 178. .

Ponitentia necessitas docetur, 5Η. Peenitentiam ba-
ptismus excipiebat, 682.

Pontificis munus, 664. Pontificibus quomodo Christus
excellentior, 676.

Potestatem principum ac magístratuum non esse nisi a
Deo. Vera ac germana hujus sententie explicatio, 94.

Prandium conce nomen cur accipiat, 190.

Praeceptor discipulum peceantem non obinrgaus, dam-
num illi affert, 280. Prieceptori« fidelis officipm, 115.

Preceptoris gaudium discipulorum alacritas, 1320.
Preeceptori discipuli perfectio optabilis, 145.

Priter opera precepta, suot etíam et alia opera laude
digna, et hoc aptissima similitudine ab auctore explica-
tur, 517. Qus precipiuntur longe differunt ab iis qua
docentur, 5974.

Preces nostras non exaudiri patienter ferendum, 10.

Preodestinatio Dei ex previsione, 65.

Predestinatio et Dei opera non sunt ad humanum esl-

. colum exigenda, 62. Prssdestinat ex prescientia Deus
$. 29.

Praesse quid sit, 89.

Praemia Christianorum coelestia, 58.

Prspositio Per Patri apposita contra Aríanos, 121.

Preputium carnale quid, 235. Preputium adducere
quomodo quis dicatur, 160.

Primitis nostrx Christus, 170.

Primogenit qui dicuntur, 753. uu .

Prodigium ad qua pertineat, 109, Prodigii et signi
differentia, ibid.

Promissa quare Deus differat, 687. Promissorum Dei
firmitas, 2418. Promissio quoinodo per legem aboleatur,

3.

Prophete etiam post Christi adventum exstiterunt,
900. Propheue et fanatici diserimen, 194. Prophetis adest
potestas tacendi, secus vero vatibus fanaticis, 215.

Prophetia aptissima ad infidellum conversionem, 211.
Propbeie donum cur cseteris cbarismatibus prastan-
tius .
, Bropitiatorium quid, 29. Propitiatorii typus Christus,

id.

Propter. Hujus prspositionis significatio, 660.

Ῥεοδορορωί prophetarum, 69. . .

Proximi utilitas quserenda, 182. Proximum suum qut
stultum vocat, non semper peccat, 540.

Pseudoapostoli, 256.

Pudor peccati fructus, ἐν.

Pvuritas justitis fructus, ibid.

Pusillanimitas promissionem abscondit, 683.

Qusstus omnis turpis episcopo, 627,
Quietes tres quz, 667

Qua de causa Paulus posuerit Petrum se posterío-

rem, 121.

1278

|

--——LHA- -—HRom- 4 -- calm ---

. - MR.

12179
Β

Raab meretricis fides, 4t.

Reconciliationis nostrse anetor Christus, 57.

Redimere tempus quid, 409.

Regnare Christi quid sit, 221.

Regnum (in) Dei quid introducat, 105, Regna doo, 221.

(Regum unctio, 249.

Reliquis Israelis, 73

Requies celestis quatenus Sabbatismus, 671.

Resurrectio fldei nostra caput, 216. Resurrectio vude
quibusdam non credita, 224 Resurrectio omnís hominis
momentanea, ex mira Dei dispensatione ordinata, 250.
Resurrectionem Abrabam credidit, $2. Resurrectionem
noslram ex Chrísti resurrectione manare, 219. Ex Cbri-
sti resurreciione spiritualis peccatorum resurrectio ap-
posite describitar, 4. Bouorum inler et malorum resur-
rectionem magnum discrimen, 56. Quomodo non omnes
resurgendi morientur, 229. .

Revelatío major quam visio, 509. Reve!atio prophetis
species, 207.

Hhetores popull ductores, 151.

Romanorum dignitas et potentia, 108.

Rudium ipstitutio difficilis, 110.

S

Sabbatum regni colorum imago, 672.

Sacerdos intelfigibiliter Deo sacra canat, 209. Sacerdo-
tes asgeli vocantur, 228. Sacerdotum creatio, 557. Sacer-
dotum in sacrificiis porlio, 173. Sacerdotum munus

redicare Evangelium, 118. Sacerdotii dignitas et excel-
entia, 691. Sacerdotii translatio, 969.

Sacrarum litterarum Lectio necessaria, 612.

Sacriflcare sibi cur Deus voluerit, 721.

Saeriüeium Christianorum unicum, 719. Sacriücium
fidelium Όσο gratum, 86. Sacrificium Judaicum cite. Deo
ingratum, ibid. Sacrificii Chrisii οἱ legis oblationum
discrimen, 709. Sacrificia veteris legis'Cur rejecia, 723,
Sacrificiorum varia nomina, 72i.

Sacrilegium appellat Paulus usus eorum qus idolis
Sunt consecreaia, 24.

Seculum pravum, 326.

Samaritani dimidia parte pii, 150.

Samsonís fides, 743. Samsonis illusio. ibid.

Sancii fideles, 151. Sancti pauperes cur duplici mise-
ratione digni, 111. Sancti qui sint, 578.

Sancii in conspectu hominum qui, 572. Sanctorum ne-
cessitatibus quomodo communicandum, 91.

Sara senioet sterilitate affecta, 54. Sarsm fides, 754.

Satanm vis, 512.

Sapiens quomo.lo se slultum fieri satagat, 159.

Scandalum nanquam prabendum, 269. Scandalum fra-
tribus ponere Paulus veretur, 288, ndala non irre-
punt, quandiu corpus unitum est, 116. Scandala vitanda
etam in licitis, 101. Mala qu» scandalissequuptur multa
sunt, eaque Basilio teste gravissima, 582.

Sciens qui delinquit acrius punitur, 28.

Scortatio, deliciarüum et erapuls effectus, 154.

Scorpio, Kx scorpionis acuieo pulchre explicatur mortis

rebor, 251.
Scripture veteris libri a fabulis longe dístant, 629. in
Scripturis anims sensoria exercitata habeat, qui de veris
&c falsis dogmatibus judicare velit. 681. Scripturas legere
Christisai eujuslibet interesse, 415. ——

Scribere. Quod scriptum non est scriptam esse dieitur
6x rerum eventu, 612.

Seetarum mala plurima, 125.

Semel cur mortuus Christus, 717.

Semen Abrahami qui sint, 68.

Sermo sine cognitione, et contrs, 122. Sermo aposteli-
eus humana Popentia et elegantia conditus crucem Chri-
sti evacaat, 125. Sermo sit sale conditus, 497. Sermonis
Dei efficacia, 613. Sermo predicationis, quo Paulus utí-
tur, cultello assimilatur, 109.

Serrilis conditio, licet a Deo non constituta, tamea ne-
cessaría, 417.

Servitutls varii modi varieque species, 3.

Servi et heri communem habent Dominum, 496. Ser-
vorum fides, 418, Servorum genus morosum, 632. Servo-
rum munus, 495.

Seth Adami imago, 460.

Signum a prodigio in quo differt, 109. Signum terret,
Drop etia prodest, 220. Signa cur etiam per indignos ex-

ibeantur, 135. Signis ideles opus non habere, 290.

Simonianorum error, 59.

μας ο, juvenum ornatus, 631. Sobrietas vera quin,

Sors forlunm opus 372. Sors in Scripturis qua dica-
r, 468.

INDEX IN TOM. II THEOPHYLACTI,

1980
, oRpes quorum dicator, 61. Spei virtus, 91. Spei utilitas,

Spiritus austerilatis, 117. Spiritus Christi, 654. Spiri-
tus futuras immortalitatis pignus, 265. Spiritus idem Ve-
teris ac Novi Testamenti, 265. Spiritus mansuetudinis,
141. Spiritus quatenus sigillum, 56. Spiritus affectus, 55.
Spiritus Dei auctoritas, 109. Spirilus saneti contumelia,
128. Spiritus saneti demonstratio , 19. Spiritus sancti di-
vinitatem Paulus testatur, 195. Spiritus gratia quando
exstinguatur, 109. Spiritus novitas, 46. .

Spiritualía ministraetibus vicissim debentur temporalis,
atque hzc ez justila, 111. Spiritualia quomodo fuerint
Mosaica, 177.

Stephani lapidatio, 145.

Stultum, Dei crux, 128.

Subjectio pietatem ncn subvertit, 91.

Superbia vitiorum arx, 155. . .

Ex Symmacho, Christi hoste , Christi divinitas vindica-
tar, 652.

Sincerltatis ratio exponitur, 119. .

Syllogismi Graecorum, 295. Syllogismis divina non
comprobari, 125. Quomodo semel videatur praceptus
diurnus. T

Tabernaculum ingredi dicator cum in Veter! Testa-
mento ingres«us, 709.

Tabernaculi partes egregii descriptss, 707.

Tanquam et ul particule cum dubitationem, tum con-
firmationem significant, 459.

Theophylactus magni Chrysostomi sectator peccatnm
originale egregie probat ex Pauli oraculis, 57. Ejusdem
de Christi passionum acerbitate duriuscula sententia, 242.
Expendenda insuper cum grano salís, quae commceataluf
in Epistola ad Galatas, 500. Quomodo idem auctor igno-
rantiam Paulí in lege ac Scripturis versatissimi excuset,

Traditiones sine scriptis, 183.

Templi Salomonis prx»stantia, 715.

Tempus acceptabile, 215. Tempus ab Apostolo oppor-
tunitatis nomine appellstur, 62. Tempora difDcilia et
mala quomodo dicantur, 607.

Temulen!ix mala, 98.

Teutatio intolerabilis, porta inferi, 204.

Terr:e fertilitas Deo accepta referenda. 685.

Terra machina incorruptibilitate donauda, 60.

Terre motus in Scriptura quot, 754.

Testamenti Novi prristantia, 704. Testamenti Veteris
Sb rogatio, ibid. Testamenii Novi ac Veteris idem spiritus,

Testem Deum cur advocet Paulus, 190.

Thronus gratiz, 675. Thronus judicii, ibid. Thronus,
regni jadicium, 650.

imoris et charitatis conjunctio, 282. Timoris spiritus,
182, Timoris veri argumentum, 192.

Timothei virtus, 354.

Tradere Dei quid sit, 15. Traditionis egregium monu-
mentum, 708. Tradi Satan quid sit, 558.

Translationis ingeniosa interpretatio, 469.

Trinitatis mvsterium, 264. Trinitatis mysterium explo-
randum non est ex ordine, quo personarum nomina po-
nuntoar, 295

Tristitia secundum Deum medela est peccati, 280.

U

Ulciscendi rato optima, 95. Deus malis non ulcisci-
tur, si homo ulcisci conatur, ibid.

Una sabbatorum Dominica dies, 3392.

Unigenitum Dei Filium non esse creaturam probater
contra ÁArianizantes, 169, 170.

Unctio absque oleo in Scriptoris frequens, 3.

Uxor diligenda viro, 41]. Uxor mariti serva et domina,
quo sensu , 157. Uxoris defectus perferendi, 411. Uxoriz
rei molestie, 162. Uxorum dilectio quam Paulus com-
mendat mirifice ab auctore exponitur, 411. Uxorum vi-
rorumque munus, 495, 491.

V

Velle Dei varium, 87.

Venter quibus Deus sit, 453. Ventrem et eseas Deus
quomodo destruet, 155. Ventris stadium ab Apostolo dam
nari,

Yerbum Dei aduiteratur, si pro temporum et persona
tum epportuuitate docetur, 141. Verba (acenda, et ar.
cana, qua Paulus audierit, 510. Verborum pugua vítania,

Veritas rationis lumen, $99.
Versutus qui dicendus, t49.
Vetus Adam qui, 38. Vetus homo, malitía, 41.

1281

Via ad Patrem quas, 479.

Victimarum usus, 719.

Α vilibus et abjectis pati durissimum, 616.

Yindieta Deo relinquenda, 91.

Vino multo cur non utendum, $68.

Virginitatis commendatio, 164.

Virtus majorum quomodo nos celebret, 594. Virtutis
forma ac decor, 86. Virtutis operationes, lucis arma sunt,
97

Vita non mala est, sed ejus abusus, 434. Vita presens
nox, 97. Vila res bona, 444. Vita sensibilis in quo cousi-
stat, 595. Vita spiritualis, in quo consistat, ibid. Viue liber
qui dicatur, 454. Vits puritas unde noscatur, 457. kx im-

INDEX IN TOW. HI ΤΠΕ 77-547.

E sed —

peri cuu jece—* pe» TU

Veusmum tuames ο. 9n ariete :

1 LA Mmer ο

Yecmerum ofi ol

Vivere Benuuta rae € 77

Vob.p x9 Surita snm |

Voicbla.e niue νι ἕνα. a Beo. Qo

PLC ας UUmENUL «τα ps7 "P
Canies jesta Ápen.dum enn :l t9 &k c. τω ν- —
piscenua permanet. AÓMJME µ:ι Με adiee aM κα.”
quitur, 726.

L

Zelus bonas, 399.

σον ωνν MURORUM EE DEED EUER.

INDEX IN TOMUM TERTIUM.

Apud nos a col. 405 tomi III usque ad col. 558 tomi IV.

À

Abraham imago et justitiae ex sola fide, et justilise ex
operibus, 554.

Achrideusium agrestes mores, $59. .

Actuum apostolorum liber qua de re potissimuro agat, 5.

kdditio particule filioque in Symbolo summus Latino
rum error juxta Theophylactum, $114.

Advocatus ad Patrem quomodo Christus dicatur, 408.

gyptii interfectio a Moyse facta quid aignilicaveril,

Afflictiones pro fide inter mala non computands , 569.
Afflictiones aogent charitatem et compunctionem, ὅ3|.

Agrippa qua ratioue rex dictus sit, 172.

Alexii Cemneni laudes, 519. lusiguis fortitudo, 550.
Facultas dicendi, 552. Precellens clementia, 554. Pru-
dentia peculiaris, 556. Temperantia et modesua, 557.
Matris et fratris ipsius dotes eximie, ibid.

Ambitio et predationis amor Pharissos eifecit, 326.

Ambulare quid in Scripivra, 437.

Ananiam esse principeui sacerdotum an Paulus ignorta-
verit, 229, 290.

Auathematizare et anathema quid, $201.

Angelum apud se habet uBusquisque, 105.

Angularis tapis cur dictus Christus, 560.

Antichristus quomodo jam sit in mundo, 435. Anti-
μι, multi, 4*4. Quare exierunt e discipulis Domiui,

Antiochia cur facta sedes principalis, 98.

Apollo quis, 142.

Aposloli majores Joaune Baptista, 112. Apostol! et
evanyelisue multa sola voce tradiderunt, 2. Cur molta de
Christo loculi, pauca de divinitate ejus dixerunt, ibid.

Arati dictum de Jove, 137.

Artemit» heretici, 28.

Athenienses cur exstruxerint aram igRoto Deo, 155.

Azymorum et jejuBlorum causa dure habendi non. suut
Latini, $25.

B

» Baptisma corporeum non. pegligeadum, 257. Baptisma,
crux et resurrectío divine Jesu fliietati.attestaatur, 430.
Baptüismatis per aquam. mystica significato, 99, 240. Ba-
ptisma a quo tribuatur, 515.

Ba ptizarl quid significet , 10. Bapuzari.in. nomine Chri-
sii quid, 59.

Beaius in hac vfta nemo perfecte, $71

Bonus quomodo solus. Deus, 251.

Borborilarum summa impusitas juxta Epiphaai«m, 449.

Borises primus Bulgarotum rex Christiamus, 501.

Bulgarorum Tbeophby actà aiale mores, 503.

€

Calceamentum solvere cur jussus.sii- Moyses, 227.
Calceamenta et duas tunicas bebere quomodo. apostolis

licitum, 253.

Caro altera 148. Caro Ghristi. our nona viderit cev-
ruptionem, 201. .

Chari:as erga Deum unde prsecipue oscitur, 409.
Charitas perfectas quomodo foras mittat rem, 431.
C€hariiate sublata reliquorum mandatorum observantia ni-
hil ad salutem prodest, 591. Charitatis et compunctionis

angmoutam sont affiietiones, 52. Chari'atis erga prox;-
mum lex etiam gentilibus preescripta, 410. P

Christus semetipsum suscitavit a mortuis, 29. Cur poet
resurrectionem eorederit , 7. Àn aliquando maledixer.t,
$65. Duplex est non persona, sed uatura, 371. Quom
dicatur judex vivorum et mortuorum, 574. Juxta Theo-
phylactum ceiebravit Pascha tempore a lege praescripto,
et mysterium eucharisticum instituit in pane azymo, $19.

Cinamon fervidus Christianus . captivus Crubi , príncipis
Bulgarerum, 497. Cinamonis responslo ad Omb 1 ,
filium Crubi, 498. Cinamon detruditur ín carcerem fer-
reum propter fidem, 498. Enrabotam fiMiom Onübritagi
perdueit ad fidem, 499.

Circumeisio Abrahamo cur mandata, 62, 225. Circum-
cisio alia carnalis, alia spiritualis,

Claudus a sanctis martyribus sanatur, 509.
b Calum novum et terram novam quomodo Deus cres-

m .

Commentariensis edictum contra Christfanos, 487.

Confessio peccatorum fldelibus necessaria, 145. Con-
fessionis peccatorum éffectus, 407, .
μη 'onstantii Chilori ars ad dignoscendos probos Christianos

8

Constantii ejusdem filii qui, 479. .

Constantini Porphyrogeniti dotes exImis, 531. — Ma-
tris ipsius nobilitas et pietas summa, 535.
- Constantinus imperator quomodo ad fidem Christianam
adductus, 480. — 'Iriumphat primum de genulismo,
deinde de Árfanismo, 481.

Consuetudines mers sunt, juxta Theopbylactum, 6a
αυ a P'biotianis putantur Latinorum: errores,. 923.

Contendendí amor cujusmodi sit, 521

Cornelii opera ante fidem qualia, 214

Creatio duplex, 471.

Crubus princeps Bulgarorüm, 497 |

Crux Christi laudibus celebranda et adoranda, 460. Cur
in medio Jejunorurh tempore publiez adoratiopi (ia Ec-
clesia Gra«a) proponatur, 460. Mediatricis offieiun pro
nobis obivit ad Patrem, 161. Vietoriam nobis et salutenv
attulit, 462. Est paradisus, 465. Ejus altitudo, latitudo οἱ
profundius, quid, ibid. Est armatura bone voluntatis,
61. Signatio est timentibus Deum, ibid. Ab ejus ους
templauone et adoratioue nemo excluditur, .

D

Deus cur charitas esse dicatur, 421.

Diabolus cur adeo solertis nequitie, $81.

Diaconatus ordo quomodo ab initio datus fuerit, 220.

Diaconi (septem) an haberent facultatem dandi Spirt-
tum sanctum. 215. .

Dianse Simul.cram cur. Di diceretur, 2£8.

Dissensio inter Paulum et Barnabam innocua, 27t.

Dissidii Latiuos inter et Graecos causa, iuxta Theophy-
Sturm, est tantwmmodo additamentum Symbolo factum
particuism Filiogue, 523. . .

Divigs consortes nature quomodo effici possimus,

Doples animo quis, 239.

Ecclesia quid, 100.
Ecclesie curatores quomodo se gerere debeant, 511.

1383

Eleemosyna unde facienda, 29.

Enrabotas, filius Ombritagi,
baptismum recipit, 499. A fratre
fidem damnatur, 500. E

Epicurei quid de mundi! ortu senserint, 278. Epicuri
sententia de divina natura, 525.

Ertores Latinorum alii quidem nullius, alii mediocris
einendationis egent, juxta Theophylactum, $14.

Euchitarum delirium circa adventum Domini, 597.

Eunuchi Candacis, reginse /Ethiopum, pietas, 76.

Evangelisue cur pauca de Christi divinitate scripse-

rint, 2.
Exstasis quid significet, 249.

F

Festus Judss procurator, 55.

Fatum respectu mortis an detur, 512.

Felix prises Czesarzese au nosset fidem, S01.

Feras cur nos ti:neamus, 516.

Fides mortua secundum Jacobum et Paulum quse, $55.
Fides seu fiducia ip oratione plane necessaria, 522.

Finis omnium quis, 376.

rincipis Bulgarorum,
alomiro eapite propter

Genus Domini quidnam, 961 . .

Georgius Alexandrinus episcopus a ministris Julian!
occiditur. 486. . 0L

Gnostici quid de adventu Domini dixerint, 598. Gnosti-
corum Borboritarum summa impuritas, 419.

Gradus quibus proficiendum nobis est, $85.

Gregem Christi quomodo oporteat pascere, $79.

Heretici quidam quomodo:dividant Deitatem, 47.

Hesitans in oratione quis sit, 522.

Hellen:ste qui, 251.

Herodes qui Petrum misit in carcerem, quis, 255.

Homeri de fato dictum falsum, $12.

Homo nequaquam est natura malus, 74.

Humilitas Domini imitanda, 326. Humilitate vera glo-
zia comparatur, 380.

Hydropicus tumor Photianorum, 525

I

Idololatria unde orta, 115.
Igni cur divina natura assimiletur, 226.
ignorantia οἱ peccatum tenebrae a Scriptura appellan-
tur, 406.
Iguoto Deo eur ara inscripta Atheuis, 279. .
Synplorum interitus duplex, per aquam et per ignem

Ira eut contraria justitis, 526.

J

Jacobus apostolus quomodo frater Domini, 265.
-—Jejunium quadragesimale cur institutum, 458. Quo die
illud incipiant ac terminent Grseci, ibid. Ejus muneri
quadragenarii quenam ratio, 459. Jejunium in Sabbato
an Patrum et apostolorum doctrins consentaneum, $21.

Joannes cognominatus Marcus, quis, 102.

Joannes apostolus cur eadem frequenter diceret, 408.

Joannes evangelista an vere mortuus, 586. An sit au-
clor Epistole secunds ipsi inscripte, 459.

Juda proditoris poena in hoc sxeulo, 135.

Juds Galilei dogma, 52. .

Judssorum ratio servandse legis enjusmodi, 100. Judzo-
rom secte generales, 159. Judieorum arroganua ob le-
gales observantias, 528.

Judicium cur incipiet a domo Dei, 578.

Julianus Apestata quos habuerit parentes, 482. Cum
fratre Gallo aggreditur edifleare templum SS. martyribus,
ibid. Scholgn írequeutat Libanii, 485. Creatur Casar a
Constantio, et deinde imperator a milibus salutatur,
Ejus dolositas, ibid.

Justiflcatio non fil absque aliquo labore, 117.

Justini mariyris sententia de causa nequitiz diaboli,

Justitia quid, 236.
L

Lampades in deductione Maris Virginis ad templum
quid significent, 414.

Lampetianorum delirium circa adventum Domini, 597.

Latinorum errores juxta Photianos, 514. Latinorom
errores juxta Theophylactum neque multisunt, neque ad
discendendas Ecclesias idonei, 515.

JF ibethriorum inscitia, 568.

Libri Actuum apostolorum utilitas, 1,

Lingna non est indomabilis, 356, 353.

INDEX IN TOM. III THEOPHYLACTI.

1931
Littere charitatis ascensus sunt ad Deum, 561.
Leprosus a sanctís martyribus mundatur, 510.

Loci natura non facit homines meliores vel pejores, 66.
luce evangelistm virtus unde prsesertim manifesta

reddatur, 2. l.jus modestia in scribendo, 4.

M

Malomirus, princeps Bulgarorum, 498.

Manus Petri, unius ex XV martyribus, miraculum, 901.

Mandata Dei cur minime gravia, 429.

Marcus quomodo fllius Petri, 582.

Marcus Arethusius plurima tormenta propter fidem
süstinet, 484.

Maria Virgo concepit sine voluptate et peperit sine
dolore. 401. Cur prsesentata in templo, 472. (juomodo e
domo educta, ibid. Ingressa est Sancta. sanctorum, cur,
415. Cor triennis oblata, 414. Presentationis ejus festi-
vitas quomodo colenda, 475.

Mari Augustm nobilitas et pietas, 555. Misericordia
el liberatitas, 554. Studium et eruditio, 536.

Martyres Xv sub imper. Juliano Apostata, 477. Eorum
nomina et dignitates, 449. Prolixa eorum responsio ad
Thessalonics judices 491. Dies martyrii, 495. us se-
pulturse, 196. Translatio eorumdem corporum Bragalini-
uam, $05. Miracula eximia, *:06.

Misericordiz in pauperes utilitas, 332.

Moloch ídolum, quid, 227.

Monasteria et ecclesias alias absque antistitum sgorum
εν ο πα relinquentes non sine peficulo ροδθυµί suscipi,

Mortuis quomodo evangelizatum, 575.

Moyses interficiens /Egyptium an reus homieidii, 225.

Mundi amicitia inimica Deo, 511. Mundum cur ab ini-
to firmum stabilemque Deus non fec.tit, 598.

Mutus a SS. martyribus sanatur, 510.

N

Naturas duas in Christo esse demonstratur, 584.

Neocoros quis, 28.

Nestorii delirium de Christo, 40

Nicolaite hieretici quam perversi, 390. Nicolaitarum et
Valentinianorum impuritas, 441.

Nihil absque Dei nuta nobis contingit, $71.

Nomen Filii Dei quid significet, 453. Nomen Domini
quomodo invocandum, 199

Novissima hora quomodo nunc sit, 4*5.

Nubes quare suscepit Dominum euntem in colum, 12.

Nullus ex pretensis Latinorum erroribus juxta Thbeo-
phylactum ad ipsum caput (46ἱ spectat, 513.

ο

Ombritagus princeps Bulgarorum, 497.

Oraus cur non semper impetret quz petit, 340. .

Oratio absque fide seu tiducia inutilis, 522 Oratio justi
pro alio quando efficax, 148. Orientales Christiani tem-
pore paschali genua non flectunt, 19.

P

Parentes Maris quomodo se gesserint in sterilitate,
451. Quam grati post acceptam prolem, ibid.

Paentia proprie noD dicitur de Deo, sed longanimi-
tas, 743.

Pauli et Barnabse dissensio qualis, 971.

Paulus cur Athenis Christum solummodo hominem
appellarit. 5. Cur nomen suum commutarit, 106. Cor
Timotheum circumcidit, 125. Doctrinm ipsius
quis, 290.

Peccatum angelum custodem abalienat, 107. Pecca!um
ad mortem quid, 452. 7

Perditionis hominum causa nullo modo est Deus, 560.

l'ersons in Deo plures, 27.

Petrus apostolorum coryphsus, 15. Cur Ananis ac
ejus uxori tempus ponitendi non dedit, 345. Petri mo-
deratio, 15.

Pharissorum secta quomodo accuratissima, 175.

Philippus qui baptizavit eunuchum, au apostolus, 255.

Philosophia bestiales bomines humanos facit, 565.

Photiani ex proprio amore Christi corpus dilacerant,
522. Photiani plus qnam Pharissi superbi, 5526.

Phryges quid senserint de adventu Spiritus sancti, 12.

Potestas principum a Deo est, 566.

Le receptum charitas quomodo novum simul et vetus,

Preputium cut mandatum est Judieis circumcidi, 62.

Prima Azymorum quinam dies, 519. .

Principis qui acceptis a Deo bonis mzle utitur, mise-
ria, 557. Principibus ssmcularibus justa przcipientibus
obtemperandum, 562.

Profana eruditio non omoino contemnendes 2*4 Pro.

1985

fanis disciplinis tantummodo ad tempus vacare decet,

ilid.

Prophetis an omnia sciverint, 151. An essent sul com-
potes quando vaticinabantur, 589. Cur dicta sua ipsi non
explanaverint, ibid.

Puellae comites Mans templum adeuntis quid signi-
ficent, 474.

Python et Pythía quid, 127.

R

Rezdificatio tabernaculi David quid significet, 268.

Regale sacerdotium quomodo fideles, 361.

Regi reglas virtutes non habeuti regia dignitas dede-
corí est, x. Regi voluptas vincenda, ibid. Regi quam
necessaria et ulilis excellens rehgio, 54l. Regit amici
fide:es necessarii, 542. Regi adulatorum pernicies ca-
venda, 515. Regi quam noxia sit sceleratorum apud ipsum
gratia, 544. Regi exercitationes militares in pace fre-
quentanda honorandique veterani, 545. Regi exercitatio
corporalis peruulis, 546. Regi mimis et scurris operam
dare turpe, ibid. Regi clemeotia summe necessaria, 547,
Regi quatenus gladio et. suppliciis utendum, ibid. Regis
justi ingressus pacatus οἱ !zetus subditis, $41. Rex virlu-
tibus, non vestita commendabilis, 571. Virtate et sapien-
tia subditis preeeminere debet, 517.

Regiminis f.rms quod bons quotve male, U38.

Religio quid, 329. .

Religriosus apud Judsos quis censeretur,, 528.

Ren pham quid, 68. .

Resurrectio Christi quam dissimilis aliis, 202,

Roma cura S. Petro Babylon vocata fuerit, 580.

Komanum cur se Paulus appellarit, 275,

S

Sabbaii iter quid, 14.

Sadduczi quid non crederent, 500.

Salutandi qui, 440.

Samosatenses heretici, 28, .
Sancti an post mortem rerum memoriam retineant,

Satanica nennollorum calumnia contra Latinos, 525.

Sancti martyres sanant quemdam ex lectorihus voce
plaue privatum, $05. Hominem quí summe distortos pe-
des habebat, 505. Alium ab impuro spiritu afflictum, 107.
Surdum et mutum, 108. Claudum, 109. Leprosum, 110.
Mulierem qu:e diri humoris descensu videudi usu pri-
m erat, 110. Hominein qui nunquam satiari poterat,

Scytharum absurditas, 551. Scytharum stratogema, $92.
Semen Dei quíd, 418.

Sícarii qui essent, 298.

Simeon rex Bulgarorum, 908.

Simon Magus quid de Christo diceret, 415.

Solutio dolorum inferni quid, 201.

Spiritus sanctus cur non advenerit presente Christo,

INDEX IN TOM. IV THEOPHYLACTI.

1286

aut statim ut ille discessit, 8, 9. Cur advenerit die Pen-
tecostes, 19. Cur in specie ignis, 2. Cur non In ore, sed
supra caput resedit, tbid. Spiritus saneti donatio multi-
plex, 9. Revelatio varia, 56.

. Stephanus cur vidit Jesum stantem, 251. Cur ante or-
dinationem prodigia nun faciebat, 221. Superbia quid et
quomodo a vana existimatione differat, 512.

T

Thabita cur ita vocata, 222.

Tenebrarum nomine in Scriptura ignorantia vel pecca-
tum intelligitur, 406.

Tentari malis Deus non potest, 525.

Tentationes duplicis geueris, 541. Tentationum secun-
dum Deum utilitas, ibid.

Theodulus et Tatianus confringunt idola eorum tor-
menta hac de causa, 485.

Theophilus, ad quem seripsit Lucas, qois fuerit, 5.

. Theophylactus quid senserit de jactatis erroribus La-
Uunorum, 514. Theophylacti sophismata contra processio-
nem Spiritus sancti a Filio, 517. Contra usum azymi in
Eucharistia, 520. Contra Latinorum jejunium Sabbato,
921. Ejus consanguinei in Euripo, 561.

Theudzs impostoris nex, $9.

Tiberiopolis urbis situs, 489. Ejus devastatio ab Om-
bris et Bulgaris, 496.

Timor multipliciter dicitur, 561. Timor Dei duplex se-
cundum Scripturas, 3565.

Timotheus, unus ex quindecim martyribus, primus Ti-
beriopolis episcopus, . Timotheum cur Paulus cir-
cumciderit, 125.

Triaditze episcopus sacro ministerio iuterdicitur a
Tbeophylacto nomine synodi, 581.

Tunicas duas habere an liceret apostolis, 253.

Tyranni timores anxii et perpetui, 24. Tyrannidis chs-
Tacteres, 539.

U

Universum hoc non in nihilum redigendum, sed reno-
vandum in flne mundi, 598.

V

Valens et Philippus juoices Thessalonics, 490.

Vetusli Patres plurimas consuetudines tolerabant ob
salutem animarum, 525.

Vipera eur non nocuit Paolo, 515.

Viri quomodo gerere se debeant erga uxores, 567.

Visio quid, 508. Visiones non omnes manifestands, 359.

Vladimirus rex Bulgarorum, 508.

Z
Zell nomen ambiguum, $59. Zelus verus quid, ibid.

Zelus quorumdam immoderatus contra oblationem
&zyroru n, 518. Zelus Photianorum cujusmodi sit, $33.

INDEX IN TOMUM QUARTUM.

Apud nos a col. 559 tomi IV usque ad finem.

Α

Aaron Christi typus, 178. Aaronis noxa, 178

Abacuci significatio, 1354.

Achaabi genus a Deo deletum, 60.

Achor, quid sonet, 28. Achor vallis, 28.

Adhortationis duplex ratio, 95.

- /E&gypti subjugatio, 245.

/E&gypli dracones appellantur, 106.

Atlectibus quomodo resistendum, 227.

Αγαλλιᾷν idem quod σχιρτᾶν, 172.

Alexandris depopulatio, 242. Alexandria deo Ammoni
dicata, 241.

Avuima quando a sua natura desciscat, 56. Quando me-
retrix flat, 259. Animes als, 48. Animae peccatum, 153.
Anims cuilibet quando matutinus imber obtingat, item
serotinus, 58. |n malitia eresceuti, verbum etiam pan-
therem fleri, 56. Quando dejectio prosit, 50. Anima no-
stri Domini plaustrum, 329. .

Animus quando irascendo non peccet, 254.

Antellabus, 247.

Apidis idola, 45. |

Apostoli Dei pedes, 221. Et qnatenus equi, 170.

Aquarum allegoria, 221. Aqus itineris, evangelici
verbi gratia, 164.

Aquile velocitas, 140.

Arbores quíbus dils dicatse, 43.

Aspis cur aures obstruit, 25.

Assyriorum magia, 259.

Dabylonis quatenus smilaei similes, 290.
Balasm cur a Balac accersitus, 259.

- Baptismatis unitas, 221.
Baptizati in Christum facultates, 27.
Barnabs significatio, 213.
Basamites, regio Palestina fertilissima, 244,
Beelphegor idolum, 44.
Benjamin cur doloris filius appelletur, ὅδ,
Bethel, injustitiee domus, 45. Quid sonat, ibis,

4251

fioom nomine qui intelligendi, 172.
Brachium forütudinis in operante vita symbolum, 110.

C

Calamitatis proprium, 218.

Caleaneus pro deceptione positus, 179

Calix in sacris quid, 157.

Canthari qui veteribus, 151. .

Caro. Secundum carnem vivens, hostis Dei, 214.

Chaldeorum celeritas, 138. Peccata, 181.

Christus cur Israel! dicatur, 99. Christus Dei cognitio,
$7. l'acies, 217. Sapient.a, 216. Cbristus impeccabilis, 151.
Christus lapis angularis, 50. Christus locusta, 217. Chri-
stus panis noster, 80. Chrístus pascha nostrum, 81. Chri-
sius Patris misericordia, 59. Christus Ponti:ex, 178. Cbri-
stus propitiatorium nostrum, 161. tlhristus quateni:s
iguis, 925. Christus verus David, 35. Chrís!i arma, 168.
Christi. visionis liber, 212. Christi el Jona res gestae
quomodo conveniant 195.

Clerici, 2413

Confessio. In confessione, cordis trepidatio cur per-
pendatur, 251.

a Conscientia pecesti judex, 197. Conscientig vermis,
Cor praecipua animsntis pars, 191.
Cor in Scripturis vario modo accipitur, 195,
Corda qualia Deus requirat, 147.
Cornu cur potentia dicatur, 165.
Corpus nostrum lutum, 216.

ustodia quid prophetis, 170.

D

Damonum viripotentia, 259. Visio qualis, 250.
Davidis signincatio, 355
Deipara virgo mons asper, 163.

Dei adversarii, 215. Dei agnitionem in flde esse, 51.
Dei anima verbum, 149. Dei benignitas, 1 45. Dei facies,
Dei lex, 1&4. Longanimitas, 214. Omuipoteutia nemini
sutferenda, 164. Dei proprium, 94. Dei zelus, 215. Dei
jn earne manifestatio, magnum pletatis mysterium, 1358.
Dei nomen in Scripturis quatoor assumitur modis 184.

Destruere pro dejicere pouilur, $9.

Leus, cur magnam curam lsrae;ilarum babuerit, 115.
Deus quaudo in nobfs ambulet, 215. Quem diligat, 99.
Quibus adsit, item absit, 56. Quibus sit benignus, 218.

Diabolus totum hominem quomodo sit venatus, 149.
Diaboli epulz, 142. lgnominia, 155. Nídus, 153.

Dies quid in saeris Literis, 157.

Dina stupratio, 62

Domus Dei mens nostra, 83.

É

Rbriis et temeti plenis quid pecultare, S4.
Ecclesia credenuum mater, 245.
Ecclesiw* minia, 162.
Ephraim cut Domiuus supprimat, 95. Cur sobole sua
viduabitur, 86. Quid sonet.
Ezechise justitia, 99.
F

Ferise in lege tres maxime, 225.

Ficus. Per ticum quid intelligendum, 24.
Fideles, Christi corpus, 1:2.

Fides menis sepultura, 224.

G

Gabaa civitas Benjamin, 81. Quid sonat, ibid.

Galgsl quii signiticet, 88. Galgaia civitas idolis de-
dita, 45. Quid sonet, ibid.

Gedeon eur Hieroboal vocatus, 98.

Gentes, mare, 167. Gentium populus brucho similis, 247.

H

Habacuc Dsnieli prandium exbibet, 174. Unde oriun-
dus, ibid. Habacuci fuga, ibid. Obitus, ibid. Sepultura,
ibid. ;

Heretici fipis, a Deo separatio, 155.
Hebrsmorum rejectio, 98. llebr«os delicisrum nomine
ubique male audire, 346

*[egtal et πανηγύρεις quomodo differónt.

Hierosolymorum incensio, 81. Hierusalem leonum lt2-
pitaculum, 356. Hierusalem quando fact» scortum, 338.
Hierusalem sauguiuis civitas, 257.

Homines quatenus diaboli proximi, 156. Hominum
interitus, Satanay. eibus, 1147.

l

]dola esr insxmiz dicantur, 85. idelorum inbecillites,
$2. !doiorum vanitas, 159.

INDEX IN TOM. ]V ΤΗΕΟΡΗΤΙ ΟΤΙ.

"o0. A ^

z83
Imbeciliitate nihil imbecillius, 155.

Indignatio, 158.
Iufideles, diaboli corpus, 152.
inimicos Dei quales tenebrie persequen'ur, 219.
. Inobedientite nexus, 222. Inobedieptis vincuia a Christo
dirupta, ibid. .
lutellectus tumulatio, 294.
Israelis fornicaiio, 164.
Israelite. cur jure Babyloniis traditi, 214.
ltabyrium Galilss mons, 48.
Iter Domini quanJo iu nobis locum inveniat, 215.

J

Jacob Christi typus, 93. Jacob cur a Deo dilectus, 99.

Joannis pedes veloces, 225. —

Jouas a balena devoratus, 189. Jonas Amsathi filius,
171. Jonas Christi typus, 190. Jonas cur ante urbis portas
sederit, 196. Cur fubctionem suam subierfugiat,, 182.
Cur navigationis mercedem dederit, 183. Cur propbeis
functionem fugerit, 200. Qus cum Christo communía
habuerit, 179. Jons fuga, 178, 185. Jons oratio, 190.
Preces cur non exaudite, 185. Ex Jonse propbetia qua
discenda, 205 Jonz sepultura, 207. Significauo, 190, 301
Vita, ibid. τν ια, 200

Joppe quid significet, 2056.

Josias idolorum exstirpator, 224.

Judei, Domiui vinea, 61. Jud«i, errones, 88. Judseorum
ebrietas, 344. Ejectio, 87. Judaeorum in Christum im-
pietas, 14i. Judgos cur bellam occupaverit, 91.

Justitia, 96.

"-L

Lascivorum corpora debilia, 258.

Laurus Apollini sacra, 43.

Legalia sacra, lutum, 246.

Legi finis Christus, 91, Ex legis operibus eur nemo
justiticetur, 119. Legis servitus temporaria, 50. Lezet
prophete quo 2" vitis el vinea, 21.

Lemma, 212.

Libanus ido!olatrim ofücina, 216. Libanus Phosicís
mons, 216, 158.

Littera, palea, 246.

Lumborum siguilicatio, 254.

Malus qnandiu Deo obtectus sit, 157.
Manus Domini, 25. Manus siguiticatio, 198.
Marcionis heresis, 177.
Mens rationalis hominis, Deí locus, 57. Menus te-
mulatio, 224.
Mesopotania, 166.
Miser vere quis sit, 152.
Mors hominis requies, 170.
Mortialium cogilatio, res misera, 100:
Moses Christi typus, 178.
Motuum species, 254.
N

Nabuchodonosor /Egvpto molestus, 141.
abuchodonoseri vaticinium, ἐδ. Vesania, 150.
λα. quid sigoiflect, 212, 150. Naum unde oriundus,

Nautarum mansuetudo, 187.

(Νίνο Asiyriorum eivitas, 209. Α quo exstructa, 180.
Ninive cur Ámumonis pars, 241. Cur leonum habitacu-
Jum, 255. Ninive, urbs sanguinis unde facta, 257. Niniri
devastationis causa, 220. Ninivi interitus 209, 250. Ninii
magnitudo, 105. Munitio, 212. Ninivi regis jefunium,
181.

Ninivilarum jejunium, 196. Ninivitarum, pecca,

Q
Oestrum, 46.
Olea imago justi, 171.
Osee Beeri filius, 9.

P

Panther fera celerruma, 58.

Paulus qua ratione Romanus, 225.

Pauperes divitam pascua, 256.

Peccare in.se ipso quid sit, 490.
: Peecator doloris fllias, 55. A peccatoribus ους Deus
longe absit, 36.

Pecestum, 95. Peccatum stimnlus, 222. Pecéatum nul.
lum esse tam grande quin lacrymis deleatur, 205. Onus

er naturam, 4$. Peccatum quatenus sepes, 215,

eccatum quatenus vallis, 28. Peccatum sine lege mor-
tuum, 204. Peccati cujaslibet prima occisio, 8T. Peccati
perversio , 28. Premeditati supplicium, 4l. Peceaü

1259

vulnera quomodo curanda, 63. Peccatorum materiem
haud raro Deum in nobis auferre, $6. Peccatorum pra-
meditatorum supplicium , 64. Peccata qus ignoranter
committuntur sola oratione delentur, 465. Peccata inter
et iniquitates differentia, 492. Peccatum cur spina appel-
Jatur, 495.

Perse Assyriorum surculi, 248.

Pharis:i, Synagog: munimenta, 244.

Pirata, 61.

Poculum ín sacris quid , 157.

Pone interminatio, ad penitentiam adhortatio, 183.

Ponitentia vera. 198.

Potentia Dei qnalis, 2!9.

Prsteritis cur pro futuris Seriptura utatur, 53.

Primitias qui deemonibus impertiat, 80.

Princeps quaudo Dei speculator sit, 85. Principes
qa0modo subditos punire debeant, 49.

Crophetia cur lemma dicatur, 154. Prophetie vans
insznía, 82.

Providentia Dei omnia fleri. 185.

Q

Quercus nymphis sacra, 45.
R

Ratio, Divinitatis pars, 231.
Regnum Verbi, Ecclesie ornatus, 233.
Rhapsacis blasphemia, 220.
Hosa Yeneri sacra, 4i.
S

Sdccum conscindere quid In Scripturis significat, 185.

Sacerdotum λογεῖον, 55.

Sàcrificantibus quibus Dorninus non appareat, 5l.

Sacrificium ex inique partis facultatibus , mueroris
panis, 80.

»svilja quantum malum, 210. .

alam principis Madianitarum crudelitas , 98.
Salomonis idololatria, 95.

ORDO RERUM QUA IN HOC TOMO CONTINENTUR.

1290

Sancti quatenus flumina dicantur, 166. Sanctorum
luctus, 1354. Sanctorum quilibet cur cedro similis , 158.
Sanguis. [n sanguinibus et injuriis sdificare, quid. 154,
Satanas, amara gens, 158. Salanas quatenus virtutis
ultor constituatur, 140
Saulus cur rejectus, 210.
Scelere niliil laborioslus, 155.
Scorli allegoria, 25.
Sela, 162.
iSennacherim quomodo interierit, 210.
Sensus, animarum porte, 251,
Sicíma, 61.
Simonis h:zresis, 218.
Smilax, 220. Smilaci qui sequiparantur, ibid.
Sortis usus, 185.
Spiritus sancti in prophetis operatio varia, 916.
Superbus quibus injustitiis injuste agat, 94.

T

Tarsus Cilícise metropolis, 182.
Templum Domini, 160.

θυμός, 217.

Tribuum Israelitarum divisio, 55.
Tyrus a Nabuchodonosore capta, 141.

U
Uxorem ex alienigenis ducere, cur lex ve(uerit, δΙ.
V

Vaticipandi ritas varius, 83.

Yaticinia unde sacerdotes sumpserint, 43.
Venerís imago, 44.

Verbi Dei ellicacia, 88.

Verba Dei ignita, 181.

Vinea. Per vineam quid intelligendum, 34.
Vitlorum nequaquam Deos operator, 199.

Z
Zorobabel, Israelitarum dux, 35.

ORDO RERUM
QUJ£ IN HOC TOMO CONTINENTUR:

THEOPHY LACTUS BULGARI E ARCHIEPISCOPUS
EXPOSITIO in Epistolam 1 S. Joannis. 9

— Ίο Epitolam I1 S. Joannis. 61
— . ]n Epistolam 11 ejusdem S. Joannis. 79
— . 1n Epistolam S. Jude apostoli. 86

ORATIO in Adorationem venerandee Crucis. 106

— |n Presenitatiopem B. Maris. 150
HOMIL!A in undecimum evangelium matutinum. 146
HISTORIA martyrii xv Martyrum. 151
LIBER de iis quorum Latini Incusantar. 223
JNSTITUTIO REGIA. . 251
Pars prior. — Panegyrica. . ] 251
Caput primum. — Dignitas et pretium operis. 254
Cap. 1). — De officio magistri principis. 254
Cap. ]II. — Cons'antinys a patría felix. 255

Cap. !V. — Dotes eximis corporis in Constantino. 255
Cap. V. — [ngenium ejusdem et memoria. 2
Cap. VI. — De avo ac patre Constantini, .
Cap. VII. — Nobiiitas et religio matris Constantini. 259
Cap. VIII. — Matris Constantini misericordia. 63
Cap. 1X. — Ejusdem liberalitas non ambitiosa. — 262
Cap. X. — Digressio in quosdam ambitiose munificos;
Cap. Xl. — Largitiones Maris Apgustue. 205
Cap. ΧΙΙ. — Ejusdem studium et eruditio. 266
Cop. XIII. — Cura ejus laudabilis instituetdi &lii. 266
Pars altera. — Parecnetica.
Caput primum. — Princeps qui seceptis a Deo bonis
non ad bonum utitur, miser est. 266
Cap. 11. — Regia dignitas regias virtutes non babenti,
dedecori est. — 261
Cap. lll. — Virtutibus, non vestitu commendari i

gem.
Cap. IV. — Voluptas regi vincenda. 261

PATROL. GR. ΟΧΧΥΙ,

Cap. V. — Labores regi honesti et utiles. 261
Cap. VI. — De tribus bonis totidemque malis regiminis
formis.
Cap. VII. — Primus tyrannidis character violenta i
vasio.
Cap. VIII. — Secundus tyrannidis character crudelis et
contumeliosa grassatio in subditorum bona et corpora. 270
Cap. ΙΧ. — Miseria populi tyrannide oppressi. — 271
Cap. X. — Tyranni timores aniiüi et perpetuum tor-
mentum. 211
Cap. XI. Justi regis ingressus pacatus et lstus subdi.
tis. .
Cap. XII. — Quam necessaria quamque utllis sit prin-
cipi religio excellens. 271
Cap. ΣΠ. — |nstrumentum necessarium regni bene
gerendi amici fideles. —— 215
Cap. XIV. — Amici maximum bonorum principum bo-
num quo alii carent. 215
p. XV. — Veri amíci erga principem ofücts. — 278
Cap. XVI. —Adulatorum pernicies principi cavenda. 278
Cap. XVII. — Amicorum monitis docilem et patientem
esse oportere principem. . 2... 218
Cap. XVIII. — Quomodo probandi principi amici. 278
Cap. XIX. — Favoris regum perspecti mira vis est ad
studia subditorum provocanda. 279
Cap. XX. — Quam indignum et noxium sit sceleratos
apud)principem gratiosos esse. . 219
Cap. XXI.— Reipublice, uli navis, gubernatorem assí-
due faborare oportere. 282
Cap. XXII. — Ut eurare atque administrare rem belli-
cam princeps debeat. — 282
Cap. XX1lI. — Exercitationes
tandse, bonorandique veterani. DENEN
Cap. XXIV. —Exercitatio corporis salubris principis. 285
Cop. XXV.— Mimis et scurris dare operam regem non
decere ; sed doctos et prudentes viros secum habere. 99:

A1

militares in pace frequen-
282

1291 ORDO RERUM 00.5 IN HOC ΤΟΝΟ CONTINENTUR. 1232

Cap. XXVI. — De clementi» principi necessaria. 287
Cap. XXVII. — Quatenus regi gladio et suppliciis uten.

um, ;
. Cap. XXVIII. — Prieeminere subjectis virtute ac sapien-
tía regem debere 286
. Cap. XXIX. — Hujus operis clausula et promissio alte-
rius.

Cap. XXX. — Promittitur Constantino divinus favor, si
el huic parsnesi et matris przceptis obtemperet. 486

Testimonium Anne Comnene de Constantino Porphy.
rogenito. 257

ORATIO in Alexium Comnenum. 281
EPISTOL/E XX ex Codice Vaticano. $01
Epistola. I. —Sine nomine. $507
Epist. 1f. — Joanni Sebasto Augusta fratri. 510
Epist, III. — Machetari. δι
Epist. IV. — Patriarchae. 314
Epist. V. — Romano. 918
Epist. VI. — Mermentopulo. $19
Epist. VII. — Domno Michaeli Pantechnos. $23
Epist. VIIf. —Serblise domno Joanni. 122
Epist. IX. — Pantechnz. $25
Epist. X, — Domno Nicephoro chartophylaci. 425
Epist. XI. — Episcopo Ciiri. 523
Epist. XII. — Domno Gregorio camatero. $26
Epist. XLI. — Patriarcha. $30
Epist. XIV. — Pacuriano. 354
Epist, XV. — Episcopo Semnorum. 335
Epist. XVI. — Episcopo Vidini. 909
Epist. XVII. — Episcopo Triaditzz. $508
Epist. XVIII. — Eidem ad synodum accedere renucnii,
nomine ipsius synodi. $15
Epist. XIX. — Eidem archiepiscopi nomine. 990
Epist. XX. — Ex epistola ad Tibanium Armenium. 354
KPISTOL/E LXXV, ex Joan. Meursio. $58
Epistola prima. 958
Epist. I[ — Domno magistro Joanni. 959
Epist. H1. — Domno Nicolao patriareh:s. $63
Epist. IV. — Domno Gregorio Taronits presidi. 363
Epist. V. —Nicephoro chartophylaci. $66
Kpíst. VI. — Gregorio camatero. $61
Epist. VII. — Gregorio Pacuriano magni Drungarii £5
hero. TO
Epist. VIII. — Ophtomacho. 311
Epist. IX. — Magistro domno Nicetm Serrarum ορἰ-
$cOpo. R 74
Epist. X. — Joanni Ophiomacbo. . οι
Epist. X1. — Theodulo metrop. Thessalonicensi. — 973
Epist. XII, — Cesari. $18
Epist. ΧΙ. — Semnarum episcopo. 982
Epist. XIV. — Citri episcopo. 982
Epist. XV. — Camateropulo. $53
Epist. XVI. — Ancyre episcopo. 586
Epist. XVIf. — Cercyra episcopo. 941
Epist. XVIIT. — Mermentlarum episcopo. 490
Epist. XIX. — Anemo. δη
Epist. XX. — Mermentlarum episcopo. 391
Epist. XXl. —Anemo. $25
Epist. XXII. — Cereyras episcopo. $95
Epist. XXIIL. — Εἰάθηι. 402
Epist. XXIV.— Domno Adriano magno domestico. 403
Epist. XXV. —Sebasto Pacuriano. 410)
Epist. XXVI. — Domno Gregorio Tarouit.e 4ἱ0

Epist. XXVII. — Michaeli Chalcedonis episcopo. 4S
Epist. XXVIII. — Domno Nicetze chartophylaci. 4ἱ8
Epist. XXIX. — Niceue discipulo Chalcedonis episcopi

diacono. . Mg
Epist. XXX. — Adriano magno domestico imperatoris

fratri. . 432
Epist. XXXI. — Bryennio consocero imperatoris. 427
Epist. XXXII. —- Triaditzze episcopo. 430
Epist. XXXII[. — Joanni grammatico Pal:eologi. 451
Epist. XXXIV. — Adriano fratri imperatoris. 15ἱ
Epist. XXXV. — Chartophylaci. 455
Epist. XXXVI. — Doctori magu:e Ecclesie. 450
Epist. XXXVII. — Domno Gregorio, Taronite. — 458
Epist. XXXVIII. — Nicolao Callicli, archiatro. 459

Epist. XXXIX. — Eidem. 442
Epist, XL. — Amyruso summo philosopho. 412
Epist. XLI. — Panhypersebasto Bryennio imperatoris
genero. 413
Epist. XLII. — Domno Joanni Periblepteno, 451
Epist. XLIIT, — Adriano fratri imperatoris 451
Epist XLIV. — l'antechna imperatoris medico. — 459
Epist. XLV. — Domno Joanni philosopho. . 462

Epist. XLVI. — Joanni Periblepten^. 463
Epist. XLVII. — Ejus discipulo Pautechn:, domno

Michaeli medico. 403

Epist. XLVlII. — Bu!garis quos ille instruxit. 466
Epist XLIX. — Joauni Attaliate, ministro ducis Ai-
46

talia,

Epist. L. — Bryennio duci Dyrrhachii. 457
Epist. LI. Jr
Epist. LtI.—Domins que ipsi zgrotanti prospexit. 4:0
Epist. LII[. — Macrembolii:e Presp:e principi. i10
Epist. LIV. — Magistro libellorum supplicum. 4:0

Epist. LV. — Niceiz imperatoris medico. . 41ἱ
Epist. LVI. — Nicolao Callicli. ΄ Ai
Epist. LVII. — Eidem. rh
Epist. LVIII. — Curi episcopo. 15
Epist. LIX. — Praéesidi, et Proximo Pantechnae. {ΤΝ
Epist. LX...... — 4:9
Epist. LXI. — Eidem. {τς
"Epist. LX:[. — Eidem, . 419
Epist. Ι.Χ. — Inclyto domno Constantino Ducz, 479
Epist, LXIV. — Eidem. 482
Περί, LXV. — Magistro Joauni Pantechnee. 485
Epist LXVI. — Episcopo Citri. 486
Epist. LXVII. — Episcopo Debr:». 1
Epist. LXVIII. — Constanutiuo. βατ duci, S«ba-
stocratoris filio. ei
Epist. LXIX. — Nicephoro Chartophylaci. 490
Epist. LXX. — i'alasologo. i99
Epist. L.XXI. — Gregorio Camatero logothetae. 490
Epist. LXXIL. — Assessori Pantechnz. 498
Epist. LXXIII. — Michaeli Pantechuz, imp. medico. 499
Epist. LXXIV. — Eidem. 49)
Epist. LYXV. — Eidem. 499
EPISTOL £ XXXV a J. Lamio edit:. 5012
Epistola 1l. — Augaste domn:e Marix 301
Epist. !1. — Maguo domestico. 506

Epist. HII. — Niceue Magu:e Ecclesi: magis:ro. δεν

rum episcopo. . 9810
Epist. ἵνα Sebasto Joanui Áug con;ugis fratri. 510
Epist. V. — Cesari. $i
Epist. Vl. — Sebastocratoris fitio. CIE
Epist. Vll. — *ebasto Joauni imperatoris filio. — 5!4
Epist. ΥΠ. — Eidem. $15
Epist. 1X. — Caesari Melisseno. 918
Epist. X. — Diabologvra. $19
Epist. ΧΙ. — Tarchaaito. "i9
Epist. XII. — Donino Joanni Auguste fratri. 521
Epist. Xlll. — Tornosopuio Dociseopiorum episc. 533
Epist. XIV — Tarchanito. 936
Epist. XV. — Episcopo Pelagonie. 521
Epist. ΧΥΙ. — Sebas'ocratoris filio. $50
Epist. XVil. — Eidem. 551
Epíst. XVII. — Eidem. σι
Epist. XIX. — Mermuntopulo. M
Epist. XX. — Sebasto imperatoris (ilio. 93t
Epist, ΧΧΙ. -- Smyrno.. $99
Epist. XXII. -- Domno Nicephoro chartulario. N35
Epist. XXIII. — Camatero. φον
Epist. XXIV. — Anemo. . $59
Epist. XXV. — Mermentulo. 942
Epist. XXVI. — Anemo. 542
Evist. XXVII. — Chrysobergz Naupacti metrop. 915
Epist. XXVIII. — Episcopo Pelagonis. 515

Epist. XXIX. —Simeoni monast. Ánap:ensis abbati. 517
Epist, XXX. — Doimuo Gregorio camatero. 5

Epist. XXXL. — Domno Michaeii peritíssimo. oM
Epist. XXXIt — Niceue Polite. 95i
Epist. XXXIII. — Anemo. 853
Epíst. XXXiV. — Romano Theophylacto. 985
Epist. XXXV. — Eidem. USB

Pra[atio Bongiovauni ad Commentaria in V prophet

minores.
Proenium expositionis sanetorum prophetarum. 566
Expositio in Oseam prophetam. 515
— In prophetam Habacuc. 819

— [n prophetam Jonar. 906

— In Nahum prophetam. 970

— . |nprophetam Michseam. 1050
APPENDIX AD THEOPHYLACTI OPERA. 119!
Vita S. Clementis Bulgaris archiepiscopi. 1194

Varim Lectioues ad Comment. in à Evangelia. — 1239
Syllabus fidissiuia vocum Graecarum qux continen;

in quatuor Evangeliorum volumine.

ledires in Opera Theoplylacti. 1251

FINIS TOMI CENTESIMI VICESIMI SEXTI.

Parisiis. — Ex Typis L. MIGNE.

*"-—